BIRINCHI SHU'LA

Birinchi Savol: Deyildiki: "Fotiha va Yosin va xatmi Qur'oniy kabi oʻqilgan virdlar, muqaddas narsalar ba'zan hadsiz oʻlgan va sogʻ insonlarga bagʻishlanadi. Holbuki bunday juz'iy birgina hadya bir onda hadsiz zotlarga yetishishi va har biriga bir xil hadya tushishi, aql oʻlchovining xorijidadir".

Javob: Fotiri Hakim qandayki havo unsurini kalimalarning chaqmoq kabi yoyilishlariga va koʻpayishlariga bir ekinzor va bir vosita qilgan va radio vositasi bilan bir minorada oʻqilgan azoni Muhammadiyni (A.S.V.) barcha yerlarda va barcha insonlarga ayni onda yetishtirishi kabi.. Aynan shuningdek, oʻqilgan bir Fotiha ham, (masalan) umum ahli iymonninig oʻlganlariga ayni onda yetishtirish uchun hadsiz qudrat va nihoyasiz hikmati bilan ma'naviy olamda, ma'naviy havoda koʻp ma'naviy elektrlarni, ma'naviy radiolarni yoygan, sochgan; fitriy simsiz telefonlarda xizmat qildiradi, ishlattiradi. Ham qandayki bir chiroq yonsa, qarshisidagi minglab oynaga (har biriga) toʻliq bir chiroq kiradi. Aynan shuning kabi, bir Yosini Sharif oʻqilsa, millionlab ruhlarga hadya qilinsa, har biriga toʻliq bir Yosini Sharif tushadi.

Ikkinchi Savol: Shiddat bilan va amirona deyildiki: "Sen Risola-i Nurning maqbuliyatiga doir Hazrati Ali (R.A.) va Gʻavsi A'zam (R.A.) kabi zotlarning qasidalaridan shohidlar koʻrsatmoqdasan. Holbuki asl soʻz sohibi Qur'ondir. Risola-i Nur Qur'onning haqiqiy bir tafsiri va haqiqatining bir tarjimoni va masalalarining burhonidir. Qur'on esa, boshqa kalomlar kabi poʻchoqli, suyakli va shuuri xususiy va juz'iy emasdir. Balki Qur'on barcha ishoralari bilan va parchalari bilan ayni shuurdir, poʻchoqsizdir; foydasiz, keraksiz moddalari yoʻq. Olami gʻaybning tarjimonidir. Soʻzlar haqida soʻz uniki, koʻraylikchi u nima demoqda?"

Javob: Risola-i Nur toʻgʻridan-toʻgʻri Qur'onning yaqqol bir burhoni va quvvatli bir tafsiri va porloq bir lam'a-i i'jozi ma'naviysi va u dengizning bir qatrasi va u quyoshning bir shu'lasi va u ma'dani ilmi haqiqatdan ilhomlangan va fayzidan kelgan bir tarjima-i ma'naviyasi boʻlganidan, uning qiymatini va ahamiyatini bayon qilmoq Qur'onning sharafiga va hisobiga va sanosiga oʻtganidan, albatta Risola-i Nurning ustun vasfini bayon qilishini haq taqozo qiladi va haqiqat istaydi, Qur'on ruxsat beradi. Men kabi bir tarjimonning hissasi yolgʻiz shukrdir. Hech bir jihat bilan faxrga, maqtanishga, gʻururga haqqi yoʻqdir va boʻlolmaydi. Keladigan oyatlarning ishorasiga bu nuqtai nazar bilan qarash kerak. Boʻlmasa meni xudbinlik bilan ayblaganlarga haqqimni halol qilmayman. Bu juda ahamiyatli savolga qarshi ikki-uch soat mobaynida birdan Qur'onning mashhur oyatlaridan "Soʻzlar" adadicha oʻttiz uch oyatning ham ma'nosi bilan, ham jifr bilan Risola-i Nurga ishoralari uzoqdan-uzoqqa qisqacha koʻrildi. Boshqa-boshqa tarzlarda oʻttiz uch oyat ittifoqan Risola-i Nurni ramzlari bilan koʻrsatgani xayol-mayol koʻrildi.

ESLATMA: Eng avval yigirma toʻrtinchi oyatning boshida zikr qilingan eslatmaga diqqat qilish lozim. U eslatmaning joyi boshda edi. Faqat u yerda xotirga keldi, u yerga kirdi.

IKKINCHI BIR ESLATMA: Tavofuq bilan ishoralar agar munosabati ma'naviyaga tayanmasa, ahamiyati ozdir. Agar munosabati ma'naviyasi quvvatli boʻlsa, bu uning bir fardi, bir masadaqi hukmida boʻlsa va mustasno bir layoqati boʻlsa, u vaqt tavofuq ahamiyatlidir. Va u kalomdan buning irodasiga bir alomat boʻladi. Va undan u fardning xususiy bir suratda kirganiga yo ramz, yo ishora, yo dalolat hukmida uni koʻrsatadi. Xullas, keladigan Qur'on oyatlarining Risola-i Nurga ishoralari va tavofuqlari aksariyat bilan quvvatli bir munosabati ma'naviyaga tayanadilar.. Ha, bu keladigan mashhur oyatlar ittifoq bilan oʻn uchinchi asrning oxiriga va oʻn toʻrtinchi asrning avvaliga jifr jihatidan qaramoqdalar va Qur'on va iymon hisobiga bir haqiqatga ishora qilmoqdalar. Va tasalliga sabab bir "Nur"dan xabar bermoqdalar. Va u zamonning zalolat fitnasidan kelgan shubhalarni yoʻqotadigan Qur'oniy bir burhonni xushxabar bermoqdalar.

Va u ishoralarga va ramzlarga toʻliq sazovor va u vazifalarni haqqi bilan qiladigan Risola-i Nur kabi bir tafsiri Qur'oniy boʻladi. Holbuki Risola-i Nur bu mazkur nuqtada oldin boʻlgani, uni oʻqiganlarcha shubhasiz boʻlishi bilan dalolat qiladiki, u oyatlar ayniqsa Risola-i Nurga qarab unga ishora qiladilar.

BIRINCHISI: Nur Surasidan Nur oyatidirki, Risola-i Nurning Resail-in Nur va Risola-in Nur va Risolat-un Nur nomlari bilan nomlanishi sababining oʻn olti sababidan bir sababi boʻlganidan, birinchi boʻlib uni bayon qilish kerak. Bu nur oyati:

Shu Nur oyatining ma'no jihatidan koʻp tabaqalari va koʻp jihatlari bor. Va oʻsha tabaqalardan va jihatlardan ishoriy va ramziy bir jihati ma'no va jifr jihatidan nurli bir tafsiri boʻlgan Risola-in Nur va Risolat-un Nurga toʻrt-besh jumlasi bilan oʻn jihatdan qaraydi. Va oʻsha tabaqalardan va oʻsha jihatlardan bir tabaqa va bir parda ham moʻ'jizona elektrdan xabar beradi.

Risola-i Nurga qaragan Birinchi Jumlasi: مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكٰوةٍ فِيهَا مِصْباَحٌ dir. Ya'ni: Nuri Ilohiyning yoki Nuri Qur'oniyning yoki Nuri Muhammadiyning (A.S.V.) misoli shu مِشْكٰوةٍ فِيهَا مِصْباَحٌ dir. Jifriy maqomi toʻqqiz yuz toʻqson sakkiz (998) boʻlib, aynan Risolat-un Nur, -"shaddali nun" ikki nun sanalmoq jihati bilan- batamom tavofuq bilan unga ishora qiladi.

Ikkinchi jumlasi: اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ dir. Yigirma Sakkizinchi Yogʻduda tafsilan bayon qilingani kabi, Imomi Ali (R.A.) Jaljalutiya Qasidasida yaqqollik darajasida Risola-in Nurga qarab va unga ishora qilib degan: اَقِدْ كَوْكَبِى بِاْلاِسْمِ نُورًا Men taxmin qilamanki, Imomi Alining (R.A.) bu ishorasi bu jumla-i Nuriyaning ramzidan ilhomlangan. Bu oyatdagi jumlaning maqomi besh yuz qirq olti (546) boʻlib, Risola-i Nurning adadi boʻlgan besh yuz qirq sakkizga (548) gʻoyat juz'iy va sirli ikki farq bilan tavofuq nuqtasidan ishora qilgani kabi, ramziy bir ma'nosi bilan toʻliq qaraydi.

Uchinchi Jumlasi: مِنْ شَجَرَةٍ dir. Agar مِنْ شَجَرَةٍ dagi ة vaqflarda kabi هی sanalsa, besh yuz toʻqson sakkiz (598) boʻlib, tamoman Resail-in Nur va Risola-in Nur adadi boʻlgan besh yuz toʻqson sakkizga (598) tavofuq bilan barobar مِنْ فُرْقَانٍ حَكِيمٍ ning adadiga yana sirli birgina farq bilan tavofuqi ramziy bilan, ham Resail-in Nurni fardlariga qoʻshadi, ham yana Risola-in Nurning Furqoni Hakimning muborak daraxti boʻlganini koʻrsatadi. Agar مِنْ شَجَرَةٍ dagi ة , ت qolsa, u vaqt jifriy maqomi toʻqqiz yuz toʻqson uch (993) boʻladi, tavofuqqa zarar bermagan juz'iy va sirli besh farq bilan Risolat-un Nur adadi boʻlgan toʻqqiz yuz toʻqson sakkizga (998) tavofuq bilan ma'nosining ham uygʻunligiga binoan, unga ishora qiladi.

Toʻrtinchi Jumlasi: نُورٌ عَلٰى نُورٍ يَهْدِى اللهُ لِنُورِهِ dirki, toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiz (999) boʻlib, sirli bitta farq bilan Risolat-un Nur adadi boʻlgan toʻqqiz yuz toʻqson sakkizga (998) tavofuq bilan ma'nosining quvvatli munosabatiga binoan ishora darajasida ramz qiladi.

Beshinchi Jumlasi: مَنْ يَشَاءُ jumlasi gʻoyat juz'iy bir farq bilan Risolat-un Nur muallifining ismi bilan mashhur bir laqabiga tavofuq bilan ma'nosi qaragani kabi qaraydi. Agar يَشَاءُ dagi muqaddar olmosh izhor qilinsa مَنْ يَشَآئُهُ boʻladi. Batamom tavofuq qiladi. Bu oyat qandayki Risola-in Nurga ismi bilan qaraydi, xuddi shuning kabi, ta'lif va takomillashish tarixiga batamom tavofuq bilan ramzan qaraydi.

كَمِشْكٰوةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ jumlasi كَمِشْكٰوةٍ dagi tanvin vaqf oʻrni boʻlmaganidan nun sanalmoq va فِى زُجَاجَةٍ vaqf oʻrni boʻlganidan ة , هی boʻlish jihati bilan bir ming uch yuz qirq toʻqqiz (1349) boʻlib, Resail-in Nurning eng nuroniy juzlarining ta'lifi hangomi va takomillashish zamoni boʻlgan bir ming uch yuz qirq toʻqqiz (1349) tarixiga batamom tavofuq bilan ishora qiladi.

Ham اَلْمِصْباَحُ فِى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ jumlasi bir ming uch yuz qirq besh (1345) boʻlib, Resail-in Nurning tarqalishi va mashhur boʻlishi va porlashi tarixiga aynan tavofuq qiladi. Chunki shaddali ر ikki ر , shaddali ن ikki ن , shaddali ز asli e'tibori bilan bir ل , bir ز va birinchi زُجَاجَةٍ vaqf jihati bilan هی , ikkinchi vaqf boʻlmaganidan ت sanaladi. Agar shaddali ز ikki ز sanalsa, u vaqt bir ming uch yuz yigirma ikki (1322) boʻladiki, yana Risola-in Nur muallifi muqaddamoti Nuriyani boshlagan ayni tarixiga aynan tavofuq qiladi.

Ham مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ jumlasi; birinchi ت , ikkinchi ت esa vaqf yeri boʻlganidan هی boʻlmoq va شَجَرَةٍ dagi tanvin ن sanalmoq jihati bilan bir ming uch yuz oʻn bir (1311) boʻladiki, u tarixda Resail-in Nur muallifi Risolat-un Nurning muborak muqaddas daraxti boʻlgan Qur'onning zinapoyalari boʻlgan Arabiy ilmlarni dars berishni boshlagan ayni tarixga aynan tavofuq qilib ramzan qaraydi. Xullas, bu qadar ma'nodor va koʻpgina Qur'oniy tavofuqlarning ittifogʻi yolgʻiz bir alomat, bir ishora emas, balki quvvatli bir dalolatdir. Balki elektr bilan barobar Resail-in Nurga munosabati ma'naviyasi bilan ochiq shaklda ifoda qilmoqdir. Bu oyatning munosabati ma'naviyasining latofatlaridan bir latofati shuki; gʻaybdan xabar navidan moʻ'jizona ham elektrga, ham Risola-in Nurga ishora qilgani kabi, ikkalasining chiqishlariga va chiqish zamonlaridan keyingi takomillashish zamonlariga va odatga xilof vaziyatlarini juda goʻzal koʻrsatadi.

Masalan, زَيْتُونَةٍ لاَشَرْقِيَّةٍ وَلاَغَرْبِيَّةٍ jumlasi deydi: "Qandayki elektrning qiymatdor moli sharqdan ham, gʻarbdan ham jalb qilingan bir mol emas. Balki yuqorida, javvi havoda rahmat xazinasidan, samovot tarafidan tushmoqda. Har yerning molidir. Boshqa yerdan qidirishga ehtiyoj yoʻq" deydi. Xuddi shuning kabi, ma'naviy bir elektr boʻlgan Resail-in Nur ham sharqning ma'lumotidan, ilmlaridan va gʻarbning falsafa va fanlaridan ham kelgan bir mol va ulardan iqtibos qilingan bir nur emas. Balki samoviy boʻlgan Qur'onning, sharq va gʻarbdan baland yuksak martaba-i arshiysidan iqtibos etilgandir.

Ham masalan يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِىءُ وَلَوْلَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ jumlasi ma'no-i ramziy bilan deydiki: "Oʻn uchinchi va oʻn toʻrtinchi asrda samoviy chiroqlar otashsiz yonadilar, otash tegilmasdan porlaydilar. Uning zamoni yaqin, ya'ni bir ming ikki yuz sakson (1280) tarixiga yaqindir. Xullas, bu jumla bilan qandayki elektrning xilofi odat xususiyatini va kelishini ramzan bayon qiladi. Aynan shuning kabi: Ma'naviy bir elektr boʻlgan Resail-in Nur ham gʻoyat yuksak va chuqur bir ilm boʻlgani holda, tahsil qiyinchiliklariga va dars qilishga va boshqa ustozlardan ta'lim olishga va mudarrislarning ogʻzidan iqtibos boʻlishga muhtoj boʻlmasdan, harkas darajasiga koʻra u oliy ilmlarni mashaqqat otashiga ehtiyoj qolmasdan anglay oladi, mustaqil ravishda istifoda qiladi, muhaqqiq bir olim boʻla oladi. Ham ishora qiladiki: Resail-in Nur muallifi ham otashsiz yonadi, tahsil uchun qiyinchilik va dars mashaqqatiga muhtoj boʻlmasdan mustaqil ravishda nurlanadi, olim boʻladi. Ha, bu jumlaning bu moʻ'jizona uch ishorasi elektr va Resail-in Nur haqida haq boʻlgani kabi, muallif haqida ham ayni haqiqatdir. Tarixcha-i hayotini oʻqiganlar va hamshaharlari biladilarki, "Izhor" kitobidan keyingi madrasa usuli boʻyicha oʻn besh yil dars olish bilan oʻqiladigan kitoblarni Resail-in Nur muallifi yolgʻiz uch oyda tahsil olgan. Ham qandayki bu jumlaning ma'naviy munosabat jihatida quvvatli va latofatli ishorasi bor; xuddi shuning kabi jifriy va abjadiy tavofugʻi bilan ham elektrning chiqish zamonining yaqinligini, ham Resail-in Nurning maydonga chiqishi, hamda muallifining tugʻilishini ramzan xabar beradi. Bir moʻ'jizalik yogʻdusini yana koʻrsatadi.

Shundayki يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِىءُ ning maqomi bir ming ikki yuz yetmish toʻqqiz (1279) boʻlib, وَلَوْلَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ qismi esa, ikki tanvin ikki "nun" sanalmoq jihati bilan bir ming ikki yuz sakson toʻrt (1284) boʻlib, ham elektrning umumiylashishining yaqinligini, ham Resail-in Nurning yaqinligini, ham oʻn toʻrt yil soʻngra muallifining tugʻilishini يَكَادُ muqaddas kalimasi bilan ma'nan ishora qilgani kabi, jifr bilan ham aynan xuddi oʻsha tarixga tavofuq bilan ishora qiladi. Ma'lumdirki, zaif va mayin iplar birlashgan sari mustahkam boʻladi, uzilmas bir yoʻgʻon arqon boʻladi. Bu sirga binoan, bu oyatning bu ishoralari bir-biriga quvvat beradi, qoʻllab-quvvatlaydi. Tavofuq toʻliq boʻlmasa ham, toʻliq hukmida boʻladi va ishorasi dalolat darajasiga chiqadi.

TANBEH: Men bu Nur oyatining ishoralarini elektr va Resail-in Nurning xotiri uchun bayon qilmadim. Balki bu oyatning i'jozi ma'naviysining bir shoʻbasidan bir yogʻdusini koʻrsatishni istadim.

Xulosa: Bu muqaddas oyat ochiq ma'nosi bilan Nuri Ilohiy va Nuri Qur'oniy va Nuri Muhammadiyni (A.S.V.) dars bergani kabi, ma'no-i ishoriysi bilan ham har asrga qaragani kabi, oʻn uchinchi asrning oxiriga va oʻn toʻrtinchi asrning avvaliga ham qaraydi va diqqat bilan qaratadi. Va bu ikki asrning oxir va avvalarida eng ziyoda nazarga urilgan va eng ziyoda munosabati ma'naviyasi boʻlgan va bu oyatning umum jumlalarining muvofiqliklarini va uygʻunliklarini eng ziyoda qozongan elektr bilan Resail-in Nur boʻlganidan toʻgʻridan-toʻgʻriga ma'no-i ramziy bilan qaraydi deb menga qanoati qat'iya berganidan, chekinmasdan qanoatimni yozdim. Xato qilgan boʻlsam, Arhamurrohimiyndan rahmati bilan afv qilishini niyoz qilaman. Resail-in Nurning bu oyatning iltifotiga layoqatini anglamoq istagan zotlar qaysi risolaga diqqat bilan qarasalar, tushunadilar. Hech boʻlmasa Eskishahar qamoqxonasining bir mevasi boʻlgan Oʻttizinchi Yogʻdu nomli olti asmo-i Ilohiyaga doir olti nukta risolasiga, hech boʻlmasa u Yogʻdudan "Ismi Hay va Qayyum"ga doir Beshinchi va Oltinchi Nuktalarga diqqat bilan qarasa, albatta tasdiq qiladi.

فَاسْتَقِمْ كَمَا اُمِرْتَ oyati mashhurasidirki, شَيَّبَتْنِى سُورَةُ هُودٍ hadisining kelishiga sabab boʻlgan. اِسْتَقِمْ كَمَا اُمِرْتَ ning ishorasi Sakkizinchi Yogʻduda batafsil bayon qilingani kabi, Sura-i Hudda فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَسَعِيدٌ (oxirigacha) oyatining ikki quvvatli ishora bergan sahifasining muqobilidagi gʻoyat mashhur bir oyatidir. Jifriy maqomi bir ming uch yuz uch (1303) boʻlib, ham Sura-i Shoʻ'roning ikkinchi sahifasida وَاسْتَقِمْ كَمَا اُمِرْتَ esa, bir ming uch yuz toʻqqiz (1309) boʻlib, u tarixda barcha muxotoblari ichida bittasiga, xususan Qur'on hisobiga iltifot qilib istiqomat bilan amr qiladiki; birinchi tarix esa, Resail-in Nur muallifining Risola-i Nurni natija bergan ilmlarning tahsilini boshlagan tarixdir. Va ikkinchi oyatning tarixi esa, u muallifning hayratomuz bir suratda juda oz bir zamonda ilm jihatidan takomillashishi, tahsildan dars berishga boshlagani va uch oyda va bir qish ichida oʻn besh yilda madrasada oʻqilgan yuz kitobdan ziyoda oʻqigani va u zamonning u muhitda eng mashhur ulamolarining yonida oʻsha uch oyning maxsuli boʻlgan oʻn besh yilning maxsuli qadar natija bergani koʻp takrorli imtihonlar bilan {(Hoshiya) Bu maqtov bayonotlari Saidga oid emasdir. Balki Qur'onning bir shogirdini, bir xodimini Said (R.A.) lisoni bilan va holi bilan ta'rif qiladi. Toki xizmatiga ishonilsin.} va qaysi ilmdan boʻlsa boʻlsin, soʻralgan har savolga toʻgʻri javob berish bilan isbot qilgan ayni tarixga aynan tavofuq bilan ramzan Risola-i Nurning istiqomatiga bir ishoradir.

وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا oyati quvvatli munosabati ma'naviyasi bilan barobar jifr jihatidan bir ming uch yuz qirq toʻrt (1344) boʻladiki, u tarixda Risola-i Nurning shogirdlari kabi bu oyatning ma'nosiga yanada ziyoda sazovor boʻlganlar zohiran koʻrilmaydi. Demak bu oyat ma'nosining koʻplab tabaqalaridan ishoriy bir tabaqadan va ramziy bir pardadan

Qur'onning porloq bir tafsiri boʻlgan Risola-i Nurga qaraydi va eng avval nozil boʻlgan Sura-i Alaqda اِنَّ اْلاِنْسَانَ لَيَطْغٰى oyati kabi ma'nosi bilan va jifriy maqomi bilan ifoda qiladiki; bir ming uch yuz qirq toʻrtda (1344) nav'-i inson ichida fir'avinona oʻxshovsiz bir tugʻyon, bir inkor chiqadi. وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا oyati esa, u tugʻyonga qarshi mujohada qilganlarni madh qiladi. Ha, jahon urushi natijalaridan ham olami insoniyat, ham olami Islomiyat koʻp zarar koʻrdilar. Nav'-i insonning, xususan Ovrupaning magʻrur va jabborlari, ayniqsa bittasi quvvat va boylikka va pulga tayanib fir'avinona bir tugʻyonga kirganlaridan, u xususiy insonlar nav'-i basharni mas'ul qiladi deb inson umumiy ismi bilan ta'bir qilingan. Agar لَنَهْدِيَنَّهُمْ dagi shaddali "nun" bir "nun"sanalsa, bir ming ikki yuz toʻqson toʻrt (1294) boʻladiki, Risolat-un Nur muallifining hayotining boshlanishidir va tugʻilish tarixining birinchi yilidir. Agar shaddali "lom" ikki "lom" va "nun" bir sanalsa, u vaqt bir ming uch yuz yigirma toʻrtda (1324) hurriyatning e'loni hangomida mujohada-i ma'naviya bilan namoyon boʻlgan Risola-i Nur muallifining koʻrinishi tarixidir.

وَلَقَدْ اٰتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِى oyatidir. Shu jumla Qur'oni Azimushshonni va Fotiha Surasini musanno sanosi bilan ifoda qilgani kabi, Qur'onning musanno vasfiga loyiq bir burhoni va olti iymon ruknlari bilan barobar haqiqati Islomiyat boʻlgan yetti asosni, Qur'onning sab'a-i mashhurasini porloq bir suratda isbot qilgan va "Sab'al Masaniy" nuriga mazhar bir oynasi boʻlgan Risola-i Nurga jifr jihatidan ham ishora qiladi. Chunki اٰتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِى abjadiy maqomi bir ming uch yuz oʻttiz besh (1335) adadi bilan Risola-in Nurning Fotihasi boʻlgan Ishorot-ul I'joz tafsirining Fotiha Surasi bilan Al-Baqara Surasining boshiga oid qismni chop qilish bilan yoyilish tarixi boʻlgan bir ming uch yuz oʻttiz besh (1335) yoki oltiga (1336) tavofuq bilan ramziy bir pardadan unga qaraganiga bir alomatdir.

اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِى بِهِ فِى النَّاسِ dir. Bu oyatning ramzi latifdir. Chunki ham quvvatli munosabati ma'naviya bilan, ham jifr bilan koʻplab fardlari ichida xususiy bir suratda Risale-in Nur va muallifiga qarayapti. Shundayki: مَيْتًا kalimasi tanvin "nun" sanalmoq jihati bilan besh yuz (500) boʻlib, "Said-un Nursiy" adadi boʻlgan besh yuzga (500) tavofuq bilan ishora qiladiki, "Said-un Nursiy ham mayyit hukmida edi. Risolat-un Nur bilan ihyo etildi, u bilan hayot topdi". Ha, اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا dagi ikki tanvin "nun"dirlar. Bir ming uch yuz oʻttiz toʻrt (1334) boʻladiki, oʻsha ayni zamonda (Arabiy sana bilan) Said jahon urushida moddiy va dahshatli bir mavtdan ham hayratomuz bir tarzda qutulishi va falsafa va gʻaflatdan kelgan ma'naviy va shiddatli bir oʻlimdan najot topishi va Qur'onning obi hayoti bilan yangi bir hayotga kirishi sanasidir. Bu ma'naviy tavofuq va jifriy uygʻunlik dalolat darajasida bir ishoradir. Ham فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِى بِهِ فِى النَّاسِ da tanvin "nun" va shaddali "nun" ikki "nun" va بِهِ da talaffuz qilingan ى sanalmoq jihati bilan, bir ming ikki yuz toʻqson toʻrt (1294) boʻladiki, tugʻilishining va hayotining birinchi yilidir. Demak, bu jumla bilan hayoti moddiyasiga, avvalgi jumla bilan ham hayoti ma'naviyasiga ishora qiladi.

Xulosa: Bu oyat bir qancha va koʻp tabaqalaridan, bir ishoriy tabaqadan ham Risolat-un Nurga, ham muallifiga, ham bu oʻn toʻrtinchi asrning ibtidosiga, ham ibtidosidagi Risolat-un Nurning boshlanishiga ramz bilan, balki ishorat bilan, balki dalolat bilan qaraydi.

oyatining quvvatli ishorasini ham quvvatlantirgan, ham latofatlantirgan uch munosabat birdan Ramazonda qalbimga keldi. Qat'iy bir qanoat berdiki, مَيِّتْ kalimasiga tom munosib Saiddir. Bu oyat Risola-i Nur tajimoni boʻlgan Saidni "mayyit" unvoni bilan koʻrsatishining bir hikmati budirki: Mavtning muammosini va tilsimini Risola-i Nur bilan u ochgan, u dahshatli yuzning ostida ahli iymonga koʻp unsiyatli, sururli, nurli bir haqiqat kashf qilib isbot qilgan. Va mavt-olud hayoti foniyada boʻgʻilgan ahli ilhodga qarshi boqiyona hayot-olud vaqtinchalik bir mavti zohiriy bilan gʻolibona qarshilik qiladi.

كَمَنْ مَثَلُهُ فِى الظُّلُمَاتِ sirriga mazhar boʻlgan ahli ilhod, dinga zid nafsoniy orzularining halol qilinishi bilan bezashiga muqobil, Risola-i Nur mavtni oʻsha aldatuvchi, foniy hayotga qarshi chiqarib lazzat va ziynatini chil-parchin qiladi. Va deydi va isbot qiladiki: "Mavt ahli zalolat uchun abadiy qatldir va oʻsha dahshatli doridan qutqargan va mavtni muborak bir ozodlik guvohnomasiga aylantirgan yolgʻiz Qur'on va iymondir. Xullas buning uchundirki, bu mavtning muazzam haqiqati Risola-i Nurda gʻoyat muhim va keng bir mavqe olgan. Hatto aksar hujumida mavtni qoʻlida tutib ahli zalolatning boshiga uradi, aqlini boshiga keltirishga urinadi.

Ikkinchisi: Ahli tariqatning va ayniqsa Naqshiylarning toʻrt asosidan biri va eng ta'sirlisi boʻlgan robita-i mavt Eski Saidni Yangi Saidga (R.A.) oʻgirgan va doimo harakati fikriyada Yangi Saidga yoʻldosh boʻlgan. Boshda Keksalar Risolasi boʻlib, risolalarda oʻsha robita kashfiyotni koʻrsata-koʻrsata ahli iymon haqida mavtning nuroniy va hayotdor va goʻzal haqiqatini koʻrib koʻrsatdi.

Uchinchisi: Bu oyat jifr va abjad hisobi bilan har tarafda Saidga hujum qilgan uch tur mavtning yaqinlashish zamonini va tarixini aynan koʻrsatib tavofuq qiladi. Demak, oyatdagi مَيِّتْ kalimasining fardlaridan diqqat bilan qaraladigan bir fardi va jifr jihatidan uning ismi مَيِّتْ adadiga toʻliq tavofuq bilan xususiy ishoraga mazhar bir masadaq "Said-un Nursiy"dir.

Men namozdan soʻng bu ilovani yozarkan, Siddiq Sulaymonning oʻgʻli Amin Sabrining اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا oyatiga doir parchani olganini va Ramazonning fayzidan uning izohi kabi nurlar istaganini koʻrdim. Nima yozganimni Aminga koʻrsatdim, hayrat bilan dedi: "Bu ham Sabrining, ham Risola-i Nurning bir karomatidir". Bu oyatdagi sirli muvozana-i Qur'oniyani oʻylarkan, Sura-i Huddagi فَاَمَّا الَّذِينَ شَقُوا parchasiga qarshi وَاَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِى الْجَنَّةِ dagi muvozana xotirga keldi va bildirdiki: Qandayki bu ikkinchi oyat va birinchi parcha Risola-i Nurning maslagiga, shogirdlariga aynan ma'nan va jifr jihatidan qaraydi. Xuddi shuning kabi:

فَاَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِى النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ oyati ham Risola-i Nurning e'tirozchilariga va dushmanlariga va ularning jarayonlarining boshlanishiga va faoliyat davriga va yakuniga jifr bilan, tavofuq bilan ishora qiladi. Shundayki:

يُرِيدُونَ اَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللهِ بِاَفْوَاهِهِمْ kabi oyatlarning bahsida Birinchi Shu'lada yetti-sakkiz oyatlarning ahamiyat bilan koʻrsatgan bir ming uch yuz oʻn olti va yetti (1316-1317) tarixiki, Qur'onga qarshi boʻlgan suiqasdning boshlanishidir. فَاَمَّا الَّذِينَ شَقُوا jifr jihatidan ayni tarixni koʻrsatadi. Agar shaddali "mim" ikki "mim" sanalsa, bir ming uch yuz ellik yetti (1357), agar shaddali "lom" ikki "lom" sanalsa, bir ming uch yuz qirq yetti (1347) ki, bu asrning zolimona faoliyat tarixidir.

Har ikki shaddali ikkitadan sanalsa, bir ming uch yuz sakson yetti (1387) ki لاَ يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلاَّ اللهُ dahshatli bir jarayonning tugashi tarixi boʻlish ehtimoli bor. فَفِى النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَشَهِيقٌ esa bir ming uch yuz oltmish bir (1361), agar فَفِى النَّارِ dagi oʻqilmagan "ye" sanalmasa, bir ming uch yuz ellik bir (1351) tarixini; agar shaddali "nun" asl e'tibori bilan bir "lom", bir "nun" sanalsa, yana bir ming uch yuz oʻttiz bir (1331) tarixini va jahon urushi ofatining dodu-faryod ichidagi yongʻinini koʻrsatib, Jahannam otashida eshak kabi hangragan ahli shaqovatning azobini xabar berib, ahli iymonni fitnalarga tushirgan qaroqchilarning ham dunyoda, ham oxiratda jazolariga ishora qiladi. Aynan shuning kabi, bu asrga ham zohiran qaragan, sirli boʻlgan Sura-i وَالسَّمَآءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ dan shu oyatning

ifodasi kabi ham Istanbulning ikki buyuk yongʻinini, ham jahon urushining dahshatli yongʻinini Jahannam azobi kabi u fitnaning bir jazosidir deb ishora qiladi.

Xulosa: Bu oyat har asrga qaragani kabi, bu asrga yanada ziyoda nazari diqqatni jalb qilish uchun jifr jihatidan bu asrning uch-toʻrt davrining tarixlariga va hodisalariga ishora va ma'nosining surati bilan va tarzi ifodasi bilan ikki jarayonning xususiyatlariga va vaziyatlariga imo qiladi. Sabrining maktubi yoʻlda ekan va kelmasdan avval u maktubning ma'naviy ta'siri bilan bu oyatni va اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا oyatlari bilan barobar oʻylarkan, xotirimga keldi. Risola-i Nur bu daraja quvvatli ishorati Qur'oniyaga va shogirdlari bu qadar qiymatli bashorati Furqoniyaga va aqtoblarning iltifotiga mazhariyatning sirri va hikmati, musibatning azamati va dahshatidirki, hech bir asar sazovor boʻlmagan bir muqaddas taqdir va tahsin olgan. Demak, ahamiyat uning favqulodda buyukligidan emas, balki musibatning favqulodda dahshatiga va buzgʻunchiligiga qarshi mujohadasi juz'iy va oz boʻlgani holda, gʻoyat buyuk shunday bir ahamiyat kasb etganki, bu oyatda ishora va bashorati Qur'oniyada ifoda qiladiki, Risola-i Nur doirasi ichiga kirganlar tahlikada boʻlgan iymonlarini qutqarmoqdalar va iymon bilan qabrga kirmoqdalar va Jannatga ketadilar deb xushxabar bermoqdalar. Ha, ba'zi vaqt boʻladiki, bir askar qilgan xizmati uchun bir marshaldan yuqoriga chiqadi, minglab daraja qiymat oladi.

Eslatma: Oʻtgan va keladigan oyatlarning ishoralari yolgʻiz tavofuq bilan emas, balki har bir oyatning kulliy ma'nosidagi juda koʻp fardlaridan bir juz'iy fardi Risola-i Nur boʻlganiga imoan, munosabati ma'naviyaga koʻra jifriy va abjadiy bir tavofuq bilan u munosabatni quvvatlantirib va unga binoan xususiy unga qaraydi deganidir.

OLTINCHI OYAT: Sura-i Hadidda وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ Ya'ni: "Qorongʻuliklar ichida sizga bir nur ehson qilamanki, u nur bilan toʻgʻri yoʻlni topib unda ketinglar". Lillahilhamd Risola-i Nur bu muqaddas va kulliy ma'nosining porloq bir fardi boʻlgani kabi, نُورًا dagi tanvin "nun" sanalmoq jihati bilan, bir ming uch yuz oʻn sakkiz (1318) adadi bilan Resail-in Nur muallifini dars berishdan ta'lif vazifasiga va mujohidona sayohatni boshlagan zamonining besh yil avvalgi zamoniga va koʻp oyatlarning ishora qilganlari bir ming uch yuz oʻn olti (1316) tarixidagi muhim bir inqilobi fikriydan ikki yil keyingi zamonga tavofuq qiladiki; u zamon Risola-i Nurga tayyorgarlik boshlagan ayni tarixdir. Xullas, shu nurli oyat ham ma'no jihatidan, ham jifr jihatidan tavofugʻi esa, barcha jihatlari ayni shuur boʻlgan Qur'oni Moʻ'jiz-ul Bayonda albatta noxosdan va tasodifiy boʻlolmaydi.

YETTINCHI OYAT: وَيُحِقُّ اللهُ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ shu oyati mashhuraning kulliy ma'nosining bu zamonda zohir bir masadaqi Risolat-un Nur boʻlgani kabi, Lafzullohdagi shaddali "lom" bir "lom" va بِكَلِمَاتِهِ dagi oʻqiladigan "ye" sanalmoq sharti bilan, toʻqqiz yuz toʻqson sakkiz (998) adadi bilan Risolat-un Nurning toʻqqiz yuz toʻqson sakkiz (998) adadiga aynan tavofuq bilan munosabati ma'naviyaga binoan, ramzan unga qaraydi. Va bu ramzni latiflashtirgan va quvvat bergan munosabatlarning biri shudirki: Risolat-un Nurning parchalari Soʻzlar nomi bilan mashhur boʻlganlar. Soʻzlar esa Arabcha "kalimot"dir va u kalimot bilan Qur'onning haqiqatlarini shu daraja haqning oʻzginasi va haqiqatning aynisi boʻlganini isbot qilganki, bu zamonning dinsiz faylasuflarini toʻliq jim qilmoqda.

SAKKIZINCHI OYAT: قُلْ اِنَّنِى هَدٰينِى رَبِّى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ dir. Shu oyati mashhura kulliy ma'nosining bu asrda muvofiq va munosib bir fardi Risolat-un Nur boʻlgani kabi, jifr bilan صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ kalimasi صِرَاطٍ dagi tanvin "nun" sanalmoq jihati bilan, Risolat-un Nur adadi boʻlgan toʻqqiz yuz toʻqson sakkizga (998) yana ikki sirli {(Hoshiya) Ya'ni martabasiga ishora uchun ikki farq bor. Risola-i Nur vahiy emas, ilhom va istixrojdir.} farq bilan qaragani kabi, هَدٰينِى رَبِّى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ jumlasining maqomi abjadiysi bilan bir ming uch yuz oʻn olti (1316) boʻlib, Risola-i Nur muallifining dars berishi bilan Risola-i Nurga tayyorgarlikda boʻlgan eng qizgʻin tarixi boʻlgan bir ming uch yuz oʻn olti (1316) adadiga aynan tavofuq qiladi.

TOʻQQIZINCHI OYAT: Ham "Al-Baqara" surasida, ham "Luqmon" surasida

فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى jumlasidir. Ya'ni: "Allohga iymon keltirgan hech uzilmaydigan bir zanjiri nuroniyga yopishadi, qattiq tutinadi". Risola-i Nur esa, iymoni billohning Qur'oniy burhonlaridan bu zamonda eng nuroniysi va eng quvvatlisi boʻlgani namoyon boʻlganidan, bu بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى kulliyatida xususiy kirganini tasdiqlab, maqomi jifriysi bir ming uch yuz qirq yetti (1347) boʻlib, Risolat-un Nur tarqalishining favqulodda porlashi tarixiga batamom tavofuq bilan qaraydi. Va bu oʻn toʻrtinchi asrda Qur'onning i'jozi ma'naviysidan vujudga kelgan bir mustahkam arqon va zulmatlardan nurga chiqaradigan bir vasila-i nuroniya Risola-i Nur boʻlganini ramzan bildiradi.

OʻNINCHI OYAT: يُؤْتِى الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَآءُ

OʻN BIRINCHI OYAT: وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ

OʻN IKKINCHI OYAT: وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ oyatlaridir. Qisqacha ma'nolari deydiki: "Qur'on muqaddas hikmatni sizga bildiradi. Sizni ma'naviy kirlardan tozalaydi". Bu uch oyatning kulliy va umumiy ma'nolarida Risola-i Nur qasdiy bir suratda kirganiga ikki quvvatli alomat bor.

Biri shuki: Risola-in Nurning mustasno bir xususiyati ismi Hakam va ismi Hakimga sazovor boʻlib barcha sahifalarida, bahslarida nizom va intizomi koinotning oynasida ismi Hakam va Hakimning jilvalari boʻlgan muqaddas hikmatni va Qur'oniy hikmatlarni dars beradi. Mavzusi va natijasi, hikmati Qur'oniyadir.

Ikkinchi Alomat: Birinchi oyat bir ming uch yuz yigirma ikki (1322) boʻlib, maqomi abjadiy bilan Risola-in Nur muallifining toʻgʻridan-toʻgʻri oliy (اٰلِيَه) ilmlardan (sarf, nahv, mantiq kabi) boshini koʻtarib hikmati Qur'oniyaga yuzlanib, xodim-ul Qur'on vaziyatini olgan tarixdirki, bir yil oʻtib Istanbulga ketgan, ma'naviy mujohadasini boshlagan.

Ikkinchi oyat esa: Maqomi jifriysi bir ming uch yuz ikki (1302) boʻlib, Risola-i Nur muallifi Qur'on darsini olgan tarixiga aynan tavofuq bilan ramzan Qur'onning ochiq bir burhoni boʻlgan Resail-in Nurga qaraydi.

Uchinchi oyat esa: Bir ming uch yuz oʻttiz sakkiz (1338) boʻlganidan, hikmati Qur'oniyani Ovrupa faylasuflariga porloq bir suratda koʻrsata olgan va koʻrsatgan Risola-in Nur muallifi "Dor-ul Hikmat-ul Islomiya"da hikmati Qur'oniyani mudofaa qilish bilan, hatto Inglizning bosh popi soʻragan va olti yuz kalima bilan javob istagan olti savoliga olti kalima bilan javob berish bilan barobar inzivoga kirib bor gʻayrati bilan Qur'onning ilhomlaridan Risola-i Nurning masalalarini iqtibos qilishni boshlagan ayni tarixga batamom tavofuq bilan ramzan qaraydi.

OʻN UCHINCHI OYAT: Al-Imronda وَمَا يَعْلَمُ تَاْوِيلَهُ اِلاَّ اللهُ وَالرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ

OʻN TOʻRTINCHI OYAT: Sura-i Nisoda لٰكِنِ الرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ مِنْهُمْ Bu ikki oyat bu asrga ham xususiy qaraydilar.

Birinchisining ma'nosi koʻrsatadiki: Ahli zalolat Qur'ondagi mutashabeh oyatlarni xato ta'villar bilan buzishga va shubhalarni koʻpaytirishga uringan bir zamonda, ilmda chuqur boʻlgan bir toifa oʻsha Qur'ondagi mutashabeh oyatlarning haqiqiy ta'villarini bayon qilib va iymon keltirib u shubhalarni yoʻqotadi. Bu kulliy ma'noning har asrda masadaqlari va juz'iyotlari bor. Jahon urushi vositasi bilan, ming yildan beri Qur'onga qarshi birlashgan Ovrupa e'tirozlari va shubhalari olami Islom ichida yoʻl topib yoyildilar. U shubhalarning bir qismi fan shaklini kiydi, oʻrtaga chiqdi. Bu shubhalarni va e'tirozlarni bu zamonda daf qilgan boshda Risola-in Nur va shogirdlari koʻringanidan, bu oyat bu asrga ham qaraganidan, Risola-in Nur va shogirdlariga ramzan qarsh bilan barobar, ulamo-i mutaoxirinning mazhabiga koʻra اِلاَّ اللهُ da vaqf qilinmaydi. U holda maqomi jifriysi aynan اِنَّ اْلاِنْسَانَ لَيَطْغٰى ning maqomi kabi bir ming uch yuz qirq toʻrt (1344) boʻlib, Risola-in Nur va shogirdlarining maydoni mujohada-i ma'naviyaga tashlanishlari tarixiga batamom tavofuq bilan ularni ham bu oyatning harami muqaddasasining ichiga oladi. Ham hashrning eng quvvatli va porloq bir burhoni boʻlgan Oʻninchi Soʻzning atrofga yoyilishi tarixiga va Qur'onning qirq jihat bilan moʻ'jiza boʻlganini bayon qilgan Yigirma Beshinchi Soʻzning shuhrat topishi hangomiga, ham اِنَّ اْلاِنْسَانَ لَيَطْغٰى adadiga batamom tavofuq bilan qaraydi. Agar mazhabi salaf kabi اِلاَّ اللهُ da vaqf boʻlsa, u holda اَلرَّاسِخُونَ dagi shaddali ر ikki ر sanalsa, bir ming uch yuz oltmish (1360) ortiqchasi bilan boʻlib, Risolat-un Nur shogirdlarining bundan oʻn besh-yigirma yil keyingi chuqur va muhaqqiqona boʻlgan ilmlariga va iymonlariga ramzan qaragani kabi, shaddali ر asl e'tibori bilan bir ل , bir ر sanalsa, bir ming ikki yuz oʻn ikki (1212) boʻlib, bundan bir yarim asr avval Mavlono Xolid Zuljanohaynning Hindistondan keltirgan porloq bir ilmi haqiqatni chuqur egallash bilan oʻsha zamonda yoyilgan botil ta'villarni va shubhalarni tarqatib, yuz yilda ellik milliondan ziyoda insonlarni doira-i irshodiga olgan va nurlantirgan zamonining tarixiga batamom tavofuq bilan qaraydi.

Ikkinchi oyat boʻlgan اَلرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ مِنْهُمْ shaddali ر asliga nazaran bir ل , bir ر sanalmoq jihati bilan, maqomi abjadiysi bir ming uch yuz qirq toʻrt (1344) boʻlish bilan har asrga qaragani kabi, bu asrga ham xususiy ramzan qaraydi. Va ilmi haqiqatda mustahkam va chuqur harakat qilgan va quvvatli iymon keltirgan bir toifaga ishora qiladi. Va koʻp oyatlarning ahamiyat bilan koʻrsatgan bu bir ming uch yuz qirq toʻrtda (1344) Risolat-un Nur va shogirdlaridan yanada ziyoda bu vazifani mushkul sharoit ichida sabotkorona qilgan zohirda koʻrilmaydi. Demak bu oyat ularni ham doira-i haramiga xususiy kirgizadi.

OʻN BESHINCHI OYAT: يَآ اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَاَنْزَلْنَا اِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا Shu oyat bu zamonga ham xitob qiladi. Chunki tamom -مُبِينًا xorij qolsa- bir ming uch yuz oltmish (1360) ortiqchasi bilan boʻladi. Agar قَدْ جَآءَكُمْ dan soʻngraki boʻlsa بُرْهَانٌ va نُورًا kalimalaridagi tanvinlar "nun" sanalsa, bir ming uch yuz oʻn (1310) boʻladi. Demak, bu asrga ham xitob qiladi. Ham قَدْ جَآءَكُمْ بُرْهَانٌ jumlasi yolgʻiz toʻrt farq bilan Furqon adadiga tavofuq bilan ochiqcha qaragani kabi, u muqaddas burhoni Ilohiyning bu zamonda porloq va quvvatli bir burhoni boʻlgan Resail-in Nurga ham ikkinchi jumlasi boʻlgan اَنْزَلْنَا اِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا adadi, ikki tanvin vaqfda ikki "alif" sanalmoq jihati bilan, besh yuz toʻqson sakkiz (598) boʻlib, aynan batatmom Resail-in Nurga va Risola-in Nur adadiga tavofuq bilan u samoviy burhoni muqaddasning yerda bir burhoni Resail-in Nur boʻlganini ramzan xabar beradi.

ESLATMA: Soʻzlarning uch ismi boʻlgan Risola-in Nur yoki Resail-in Nur yoki Risolat-un Nurdagi shaddali "nun" ikki "nun"sanalishi, jifrda umumiy bir qoidadir. Shaddali harf ba'zan bir, ba'zan ikki sanalishi mumkin.

OʻN OLTINCHI OYAT: لِلَّذِينَ اٰمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ dir. Shu shifoli oyat koʻp zamondir mening dardlarimning shifosi va dorisi boʻlgani kabi, dorixona-i kubro-i Ilohiya boʻlgan Qur'oni Hakimning tiryoqiy dorilaridan, Risola-in Nur parchalarining idishlaridan olib balki ming ma'naviy dardlarimga ming muqaddas shifoni topdim va Resail-in Nur shogirdlari ham topdilar. Va fandan va falsafaning botqoqligidan chiqqan va davolanishi juda mushkul boʻlgan va zindiqo xastaligiga mubtalo boʻlganlardan koʻplari u bilan shifo topdilar.

Xullas, har dardga shifo boʻlgan Qur'on dorilarining bu zamonda bir qism idishlari hukmida boʻlgan Resail-in Nur ham bu shifodor oyatning diqqat bilan qarashga sabab boʻlganiga quvvatli bir alomat shudirki: Bu oyatning maqomi jifriysi boʻlgan bir ming uch yuz qirq olti (1346) adadi Resail-in Nurning bir ming uch yuz qirq oltida (1346) shifodorona atrofga tarqalishining tarixiga va Moʻ'jizoti Ahmadiya Alayhissalotu Vassalom nomli boʻlgan Risola-i horiqoning zamoni ta'lifiga aynan tavofugʻidir. Shu tavofuq ham munosabati ma'naviyani quvvatlantiradi va u bilan quvvat qozonadi, ham ramzdan ishora darajasiga chiqaradi.

OʻN YETTINCHI OYAT: فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللهُ لآَ إِلٰهَ اِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ dagi

قُلْ حَسْبِىَ اللهُ لآَ إِلٰهَ اِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ning maqomi jifriysi shaddali "lom"lar bittadan "lom" va shaddali "qof" bir "qof" sanalmoq jihati bilan, bir ming uch yuz yigirma toʻqqiz (1329) boʻlib, Jahon Urushining boshlanishi zamonida Resail-in Nurning boshlanishi boʻlgan Ishorat-ul I'joz tafsirining tarixi ta'lifiga aynan tavofuq bilan barobar, shaddali "qof" ikki "qof" sanalmoq jihati bilan, bir ming uch yuz qirq toʻqqiz (1349) boʻlib, jahon urushi bergan larzalar zamonida Resail-in Nurning "Hasbiyallohu" deb ahli dunyodan hech bir yerda himoya koʻrmasdan, balki hujumga nishon boʻlish bilan barobar chekinmasdan bir oʻzlari qiyinchiliklar ichida Qur'onning nurlarini nashr qilganlari ayni tarixga aynan tavofugʻi esa, har jihati bilan ayni shuur boʻlgan oyatlarda albatta tasodifiy boʻlolmaydi. Balki bu kabi oyatlar eng mushkul zamon boʻlgan bu asrga ham xususiy qaraydilar va u oyatlarni oʻzlariga rahbar deb qabul qilgan bir qism shogirdlariga xususiy iltifot qilib iltifotlari bilan jasorat beradilar.

Bu oyat sobiq oyatlar kabi munosabati ma'naviyasi garchi zohiran koʻrinmaydi; faqat bir jihat bilan Resail-in Nur bilan bir navi munosabati bor. Shundayki: Oʻn uch yildir {(Hoshiya) Ta'lif tarixiga koʻradir.} bu oyat Risolat-un Nur muallifining va soʻngra xos shogirdlarining shomdan soʻngra bir virdi xususiylaridir. Ham bu oyatning ma'nosiga bu zamonda toʻliq sazovor va harkas ulardan chekinishidan sustlik qilmasdan "Hasbiyallohu" deb tavakkal qilib ulkan qiyinchiliklar ichida iymon nurlarini va Qur'on sirlarini nashr qilgan, ahli iymonni umidsizlikdan qutqargan boshda Risolat-un Nur va shogirdlaridir.

OʻN SAKKIZINCHI OYAT: اِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْغَالِبُونَ dir. Bu oyat ma'nosi bilan hizbullohning zohiriy magʻlubiyatidan kelgan umidsizlikni ketkazish uchun muqaddas bir tasalli beradi va hizbulloh boʻlgan hizbi Qur'oniyning haqiqatda va oqibatda gʻalabasini xabar beradi. Va bu asrda hizbi Qur'oniyning hadsiz a'zolaridan Resail-in Nur shogirdlari namoyon boʻlganlaridan, bu oyatning kulliy ma'nosida xususiy kirishlariga bir alomat boʻlib maqomi jifriysi boʻlgan bir ming uch yuz ellik (1350) adadi bilan Resail-in Nur shogirdlarining zohiriy magʻlubiyatlari va bir yil soʻngra mahbusliklari ichida ma'naviy gʻalabalari va matonatlari va haqlarida qilingan mudhish yoʻqotish rejasini natijasiz qoldirgan ixloslari va quvva-i ma'naviyalari namoyon boʻlishining rumiy tarixi boʻlgan bir ming uch yuz ellik (1350) va ellik bir (1351) va ellik ikki (1352) adadiga aynan tavofugʻi albatta shafqatkorona, tasallidorona bir ramzi Qur'oniydir.

Shu oyatning umum ma'nosidagi tabaqalaridan bir tabaqa-i ishoriyasi bu asrga ham qaraydi. Chunki يَقُولُونَ رَبَّنَا اَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا ham ma'no jihatidan quvvatli munosabati bor... Ham jifr jihatidan bir ming uch yuz yigirma olti (1326) boʻlib, u tarixdagi hurriyat inqilobidan kelib chiqqan toʻfonlarning hangomida hamma narsani larzaga solgan u toʻfonlarning va urushlarning zulmatlaridan qutulish uchun nur qidirgan moʻminlar ichida, Resail-in Nur shogirdlari oz bir zamon soʻngra namoyon boʻlganlaridan, bu oyatning koʻplab fardlaridan bu asrda bir masadaqi ular boʻlganiga bir alomatdir. وَاغْفِرْ لَنَا jumlasi bir ming uch yuz oltmishga (1360) qaraydi. Demak, bundan besh-olti yil soʻngra istigʻfor davridir. Resail-in Nur shogirdlari u zamonda istigʻfor darsini berishiga ramzan bir imodir.

YIGIRMANCHI OYAT: وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْاٰنِ مَاهُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ Shu oyati azima ochiqcha asri saodatda nuzuli Qur'onga qaragani kabi, boshqa asrlarga ham ma'no-i ishoriysi bilan qaraydi. Va Qur'onning samosidan ilhomiy bir suratda kelgan shifodor nurlarga ishora qiladi. Xullas, toʻgʻridan-toʻgʻriga qalblarning tabibi boʻlgan Qur'oni Hakimning fayzidan va ziyosidan iqtibos boʻlgan Risolat-un Nur, mening koʻp tajribalarim bilan, umum ma'naviy dardlarimga shifo boʻlgani kabi, Resail-in Nur shogirdlari ham tajribalari bilan meni tasdiq qiladilar. Demak, Resail-in Nur bu oyatning bir ma'no-i ishoriysida kiradi. Va bu kirganiga bir alomat boʻlib مَاهُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ ning maqomi jifriysi bir ming uch yuz oʻttiz toʻqqiz (1339) boʻlib, ayni tarixda Qur'ondan ilhom boʻlgan Resail-in Nur bu asrning ma'naviy va mudhish xastaliklariga shifo boʻlish bilan namoyon boʻlishni boshlashidan, bu oyat unga xususiy ramz qilganiga menga qanoat bermoqda. Men oʻz qanoatimni yozdim, qanoatga e'tiroz qilinmaydi.

Sakkiz-toʻqqiz oyatlarda "Siroti Mustaqim"ga nazarni oʻgirmoqdalar. Va bu toʻgʻri, istiqomatli yoʻlni topish uchun doimo Qur'onning nuridan har asrda u asrning zulmatlarini tarqatadigan va istiqomat yoʻlini oydinlatadigan Qur'ondan kelgan nurlar boʻlish bilan va bu dahshatli va toʻfonli asrda oʻsha toʻgʻri yoʻlni adashtirmaydigan bir suratda koʻrsatgan boshda hozircha Risolat-un Nur koʻringanidan, ham bu "Siroti mustaqim" kalimasining maqomi jifriysi -tanvin "nun" sanalmoq jihati bilan- ming (1000) boʻladi. Madda boʻlmasa, toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiz (999) boʻlib, yolgʻiz bir yoki ikki farq bilan {(Hoshiya) Ya'ni: Risolat-in Nurning martabasi ikkinchi va uchinchida boʻlganiga ishoradir. Vahiy emas va boʻlolmaydi. Balki ilhom va istixrojdir.} Risolat-un Nur adadi boʻlgan toʻqqiz yuz toʻqson sakkizga (998) tavofuq bilan, sakkiz-toʻqqiz oyatlarda "Siroti mustaqim" kalimalari bu mazkur ikki oyat kabi Risolat-un Nurni Siroti mustaqimning fardlariga xususiy ichiga olib ramzan unga qaratadi va istiqomatiga ishora qiladi. Agar صِرَاطٍ dagi tanvin sanalmasa, اَلنُّورِ dagi shaddali "nun" bir "nun" sanaladi, yana tavofuq qiladi. Ham qandayki bu oyat Risola-in Nurga ismi bilan qaraydi, xuddi shuning kabi uning tayyorgarliklar zamoniga ham qaraydi. Chunki هَدٰينِى رَبِّى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ning maqomi jifriysi bir ming uch yuz oʻn olti (1316) boʻlib, Risolat-un Nur muallifining ixtiyorsiz boʻlib Risola-i Nurga tayyorgarlikda boʻlgan va barcha ma'lumotini Qur'onning tushunilishiga zinapoyalar qilgan eng qizgʻin tarixi boʻlgan bir ming uch yuz oʻn olti (1316) adadiga aynan tavofugʻi albatta avvalgi ishorani quvvatlantirib va u bilan quvvat topib Risolat-un Nurni doira-i haramiga ramzan, balki ishoratan kiritadi...

Joyi diqqat va ahammiyatli bir tavofuqdirki: Risolat-un Nur muallifi bir ming uch yuz oʻn olti (1316) yillarida muhim bir inqilobi fikriy oʻtkazdi. Shundayki:

Oʻsha tarixga qadar har xil ilmlarni yolgʻiz ilm bilan nurlanish uchun qiziqar edi, oʻqirdi, oʻqitar edi. Faqat birdan u tarixda marhum voliy Tohir Poshsho vositasi bilan Ovrupaning Qur'onga qarshi mudhish bir suiqasdlari borligini bildi. Hatto bir gazetada Inglizning bir mustamlakalar noziri degan:

"Bu Qur'on Musulmonlar qoʻlida bor ekan, biz ularga haqiqiy hokim boʻlolmaymiz. Buni yoʻqotishga harakat qilishimiz kerak" deganini eshitdi, gʻayratga keldi. Birdan maqomi jifriysi bir ming uch yuz oʻn olti (1316) boʻlgan فَاَعْرِضْ عَنْهُمْ farmonini ma'nan tinglab bir inqilobi fikriy bilan qiziqishini almashtirdi. Barcha bilgan turli xil ilmlarini Qur'onning tushunilishiga va haqiqatlarining isbotiga zinapoyalar qilib maqsadini va gʻoya-i ilmiyasini va natija-i hayotini yolgʻiz Qur'on bildi. Va Qur'onning i'jozi ma'naviysi unga rahbar va murshid va ustoz boʻldi. Faqat afsuski u yoshlik zamonida koʻp aldatuvchi illatlar sababli bilfe'l u vazifaning boshiga oʻtmadi. Bir zamon otib jahon urushining shovqin-suroni bilan uygʻondi. U sobit fikr jonlandi, bilquvvadan bilfe'lga chiqishni boshladi.

Xullas, ham unga, ham Risolat-un Nurga koʻp aloqasi boʻlgan bu bir ming uch yuz oʻn olti (1316) tarixiga koʻp oyatlar ittifoq bilan qaraydilar. Masalan: Qandayki هَدٰينِى رَبِّى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ oyati batamom tavofuq bilan ishora qiladi. Aynan shuning kabi: Bir oyati mashhura boʻlgan اِنَّ رَبِّى عَلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ maqomi jifriysi, shaddali "nun" bir "nun" sanalsa va tanvin sanalmasa, bir ming uch yuz oʻn olti (1316) boʻlib aynan batamom oʻsha tarixga ishora qiladi. Ham qandayki yetti-sakkiz suralarda kelgan oyatlar va u oyatlarda kelgan "Siroti mustaqim" jumlalari Risolat-un Nur ismiga tavofuq bilan barobar, bu mazkur ikki oyat kabi bir qismi Risolat-un Nur ta'lifining tarixini ham koʻrsatadi. Aynan shuning kabi: Yetti adad suralarning boshlarida yetti marta تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ jumla-i muqaddasasi maqomi jifriy boʻlgan bir ming uch yuz oʻn olti yoki yetti (1316-1317) boʻlib aynan batamom oʻsha bir ming uch yuz oʻn olti (1316) tarixiga tavofuq bilan ishora qilgani kabi, طٰسٓ تِلْكَ اٰيَاتُ الْقُرْاٰنِ oyati ham aynan bir ming uch yuz oʻn olti (1316) boʻlib, oʻsha bir ming uch yuz oʻn olti (1316) tarixiga tavofuq bilan ishora qiladi. Goʻyo qandayki asri saodatda Qur'ondagi iymon haqiqatlariga alomatlar, dalillar va u Kitobi Mubinning da'volariga burhonlarni va hujjatlarni koʻzlarga ham koʻrsatmoq ma'nosida takror bilan تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ تِلْكَ اٰيَاتُ الْقُرْاٰنِ farmonlari

bilan Qur'oni Moʻ'jiz-ul Bayon e'lonlar qiladi. Xuddi shuning kabi, bu dahshatli asrda ham bir ma'no-i ishoriysi bilan u Furqon oyatlarining burhonlari va haqqoniyatining alomatlari va haqiqatlarining hujjatlari va haq Kalomulloh boʻlganiga dalillari boʻlgan Resail-in Nurga ma'no-i ishoriysi bilan alomat va burhon va nishon va dalil ma'nosi bilan oyatlarning oyatlari deb takror bilan تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ farmon qilib nazari diqqatni Qur'on hisobiga bu asrga va bu asrdagi Resail-in Nurga oʻgiradi deb e'tiqod qilaman. Ha, har bir jihat bilan ayni shuur boʻlgan Qur'on oyatlarining bunday yigirma jihat bilan va yigirma barmoq bilan ayni narsaga ittifoqan ishoralari yaqqol ifodalash darajasida menga qanoat bermoqda. Mening qanoatimga ishtirok qilmagan bu ittifoqqa nima deydi? Va nima deb biladi? Qaysi quvvat bu ittifoqni buzadi? Resail-in Nur bu asrga kelgan Qur'on ishoralariga xususiy qarashga sabab boʻlganiga kimning shubhasi boʻlsa, Qur'onning qirq jihat bilan moʻ'jizasini isbot qilgan Moʻ'jizoti Qur'oniya nomli Yigirma Beshinchi Soʻz va Yigirmanchi Soʻzning ikkinchi maqomiga va hashrga doir Oʻninchi Soʻz va Yigirma Toʻqqizinchi Soʻzlarga qarasin, shubhasi ketmasa, kelsin, barmogʻini koʻzimga tiqsin.

YIGIRMA IKKINCHI OYAT VA OYATLAR: Ham Yunus, ham Yusuf, ham Ra'd, ham Hijr, ham Shuaro, ham Qasos, ham Luqmon Suralarining boshlarida boʻlgan تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ e'loni muqaddasidir. Yigirma birinchi oyatning xotimasida buning munosabati ma'naviyasi bir daraja bayon qilingan. Jifriysi esa, bu oyatda uch "te" bir ming ikki yuz (1200) boʻladi va ikki "kof", ikki "lom" yuz (100) boʻladi; jami bir ming uch yuz (1300). Bir "ye", bir "be", toʻrt yoki besh "alif", jami bir ming uch yuz oʻn olti yoki oʻn yetti (1316-1317) boʻlib, Resail-in Nur muallifi bir inqilobi fikriy bilan turli xil ilmlarni Qur'onning haqiqatlariga chiqish uchun zinapoyalar qilgan bir tarixga batamom tavofuqi ma'naviy munosabatining quvvatiga tayangan holda deymiz:

U tavofuq ramz qiladiki: Bu asrda Resail-in Nur deyilgan oʻttiz uch adad Soʻz va oʻttiz uch adad Maktub va oʻttiz bir adad Yogʻdular bu zamonda Kitobi Mubindagi oyatlarning oyatlaridir. Ya'ni, haqiqatlarining alomatlaridir va haq va haqiqat boʻlganining burhonlaridir. Va u oyatlardagi iymon haqiqatlarining gʻoyat quvvatli hujjatlaridir. Va تِلْكَ kalima-i muqaddasasining ishorati hissiyasi bilan koʻzlarga ham koʻrinadigan darajada zohir boʻlganini ifoda qilgan bunday ishoraga loyiq dalillaridir deb ramzan Resail-in Nurni bir ishoriy ma'nosining kulliy doirasiga xususiy va diqqat bilan qarashga sabab bir fardi boʻlib kiritadi.

Xulosa: Qandayki bu oyatda boʻlgan ishoriy ma'no yetti surada yetti ishora hukmida boʻlib dalolat, balki yaqqollik darajasiga chiqadi. Aynan shuning kabi: صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ dagi ramz ham yetti-sakkiz suralarda boʻlmoq bilan, yetti-sakkiz ramz hukmida boʻlib, u ramzni ishora, balki dalolat, balki yaqqollik darajasiga chiqaradi.

ESLATMA: Qiyinchiliksiz boʻlib birdan xotirga kelgan ishora qayd qilindi. Zahmatga kirmaslik uchun ishorali oʻttiz uch oyatning koʻp ishoralari qayd qilinmadi.

YIGIRMA UCHINCHI OYAT: عَسٰى رَبُّینَا اَنْ يُبْدِ لَنَا خَيْرًا Shu oyat har asrga qaragani kabi, bu asrga ham qaraydi va bu asrda qoʻrqinch bir tush kabi musibatlarga tushgan va Rabbi Rahimidan uni xayrga oʻzgartirishini yolvorganlar ichida Resail-in Nur shogirdlariga xususiy ramz qilganiga bir alomati shuki: Bu oyatning maqomi jifriysi boʻlgan bir ming uch yuz qirq beshda (1345) ahamiyatli risolalar ta'lif bilan barobar, favqulodda hodisalar sodir boʻlishni tayyorlandilar.. va u Resail-in Nurning yoyilish markazi boʻlgan Barla qishlogʻida koʻp aziyat muallifiga berildi. Va xususiy kichik masjidiga hujum qilingan payt Resail-in Nur shogirdlari quvvatli bir istak bilan dargohi Ilohiyaga iltijo qilib "Ey Rabbim! Bu mudhish tushni xayrga aylantir" deb yolvordilar. Hammaning umidsizligiga muqobil juda quvvatli bir umid va istak bilan musulmonlarning ma'naviy kuchlarini quvvatlantirdilar. Bu oyatning birdan qiyinchiliksiz xotirga kelgani bu qadardir. Boʻlmasa sirlari koʻp. Zahmat boʻlmasin deb tugatdim.

YIGIRMA TOʻRTINCHI OYAT VA OYATLAR: Ham Sura-i Zumar, ham Sura-i Josiya, ham Sura-i Ahqofning boshlarida boʻlgan تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ buyuk oyatlaridir. Shu oyatlar ham yigirma ikkinchidagi oyatlar kabi Risolat-un Nurning ismiga va zotiga, ham ta'lif va yoyilishiga bir ma'no-i ramziy bilan qaraydilar.

Birinchi Nuqta: Hadisda kelgani kabi, "Har bir oyatning ma'no martabalarida bir zohiri, bir botini, bir haddi, bir muttala'i bor. Bu toʻrt tabaqadan har birisining (hadisda "shujun va gʻusun" ta'bir etilgan) furu'oti, ishoralari, shox va shodalari bor" ma'nosidagi hadisning hukmi bilan, Qur'on haqida nozil boʻlgan bu oyati muqaddasa far'iy bir tabaqadan va bir ma'no-i ishoriysi bilan ham Qur'on bilan munosabati juda quvvatli bir tafsiriga qarash, sha'niga bir nuqsonlik emas. Balki u lison-il gʻaybdagi i'jozi ma'naviysining taqozosidir.

Ikkinchi Nuqta: Bir tabaqaning ma'no-i ishoriysining kulliyatidagi fardlarining bu asrda namoyon boʻlgan va munosabati juda quvvatli bir fardi Risolat-un Nur boʻlganini, uni oʻqigan harkas tasdiq qiladi. Ha, men Risolat-un Nurning xos shogirdlarini shohid koʻrsatib deyman:

Risolat-un Nur boshqa yozilgan asarlar kabi ilm va fanlardan va boshqa kitoblardan olinmagan. Qur'ondan boshqa manbai yoʻq, Qur'ondan boshqa ustozi yoʻq, Qur'ondan boshqa marji'i yoʻq. Ta'lif boʻlgan vaqti hech bir kitob muallifining yonida yoʻq edi. Toʻgʻridan toʻgʻri Qur'onning fayzidan ilhom qilingan va samo-i Qur'oniydan va oyatlarining nujumidan, yulduzlaridan tushmoqda, nuzul etmoqda.

Uchinchi Nuqta: Resail-in Nur boshdan oyoq ismi Hakim va Rahimning mazhari boʻlganidan, bu uch oyatning oxirlari ismi Hakim bilan va keladigan yigirma beshinchi ham Rahmon va Rahim bilan bogʻlashlari munosabati ma'naviyani haqiqatdan quvvatlantiradi. Xullas, bu quvvatli munosabati ma'naviyaga binoan deymizki: تَنْزِيلُ الْكِتَابِ jumlasining ochiq bir ma'nosi asri saodatda vahiy surati bilan Kitobi Mubinning nozil boʻlishi boʻlgani kabi.. ma'no-i ishoriysi bilan ham har asrda u Kitobi Mubinning martaba-i arshiyasidan va moʻ'jiza-i ma'naviyasidan fayz va ilhom tariqi bilan uning yashirin haqiqatlari va haqiqatlarining burhonlari tushadi, nozil boʻladi deb shu asrda bir shogirdini va bir yogʻdusini himoya qanotiga va haram doirasiga bir xususiy iltifot bilan oladi.

Toʻrtinchi Nuqta: Xullas, bu risolada mazkur oʻttiz uch oyati mashhuraning ittifoq bilan, zahmatsiz, ma'no va jifr jihatidan Resail-in Nurning boshiga ishora qilishlari va boshda Oyat-in Nur oʻn barmoq bilan unga ishora qilishi va eskidan beri olimlar orasida va adiblar mobaynida mashhur bir dastur va haqiqatli istixrojlar sababi va hatto xususiy tarixlarda va mozor toshlarida adiblar iste'mol qilgan mashhur bir qonuni ilmiy bilandir. Agar u qonunga soxtakorlik qoʻshilmasa, ishorati gʻaybiya boʻlishi mumkin. Agar sun'iy va qasdiy qilinsa, yolgʻiz bir latofat, bir zarofat, bir jazolat boʻladi.

Ha, adiblar xususiy va shaxsiy tarixlarda uning taqlidini qilish bilan kalomlarini goʻzallashtirganliklari, ham jifr ilmining eng asosli bir qoidasi va muhim bir kaliti boʻlgan maqomi abjadiy bilan ishora esa: Har jihat bilan ayni shuur va nafsi ilm va mahzi iroda va tasodifiy hollari boʻlmagan va keraksiz moddalari boʻlmagan Qur'onning shuncha mashhur oytalari ijmo' bilan va ittifoq bilan Risola-in Nurga ishora va tavofuqlari yaqqollik darajasida uning maqbuliyatiga bir shahodatdir. Va haq boʻlganiga bir imzodir va shogirdlariga bir bashoratdir.

Beshinchi Nuqta: Bu hisobi abjadiy maqbul va umumiy bir dasturi ilmiy va bir qonuni adabiy boʻlganiga dalillar juda koʻp. Bu yerda yolgʻiz toʻrt-besh donasini namuna uchun bayon qilamiz:

Birinchisi: Bir vaqt Bani Isroil olimlaridan bir qismi huzuri Paygʻambariyda suralarning boshlaridagi الٓمٓ - كٓهٰيٰعٓصٓ kabi muqatto'a harflarini eshitgan paytlari, hisobi jifriy bilan dedilar: "Ey Muhammad! Sening ummatingning muddati kam". Ularga muqobil dedi: "Kam emas". Boshqa suralarning boshlaridagi muqatta'otni oʻqidi va marhamat qildi: "Hali bor". Ular jim boʻldilar...

Ikkinchisi: Hazrati Ali Roziyallohu Anhning eng mashhur Qasida-i Jaljalutiyasi boshdan oxiriga qadar bir navi hisobi abjadiy va jifr bilan ta'lif etilgan va shunday holda matbaalarda chop qilingan.

Uchinchisi: Jafari Sodiq Roziyallohu Anh va Muhyiddini Arabiy (R.A.) kabi gʻaybiy sirlar bilan mashgʻul boʻlgan zotlar va harflardagi sirlar ilmi bilan shugʻullanganlar bu hisobi abjadiyni gʻaybiy bir dastur va bir kalit deb qabul qilganlar.

Toʻrtinchisi: Yuksak adiblar bu hisobni adabiy bir qonuni latofat sifatida qabul qilib, eski zamondan beri uni iste'mol qilganlar. Hatto latofatning xotiri uchun, irodiy va sun'iy va taqlidiy boʻlmaslik lozim kelarkan, sun'iy va qasdiy bir suratda u gʻaybiy kalitlarning taqlidini qiladilar.

Beshinchisi: Riyoziy ilmlar olimlarining munosabati adadiya ichida eng latif dasturlari va avom tomonidan hayratomuz koʻringan qonunlari, bu hisobi tavofuqiyning jinsidandirlar. Hatto fitrati ashyoda Fotiri Hakim bu tavofuqi hisobiyni bir dasturi nizom va bir qonuni vahdat va insijom va bir madori tanosub va ittifoq sababi va bir nomusi husn va tizilish qilgan. Masalan: Qandayki ikki qoʻlning va ikki oyoqning barmoqlari, tomirlari, suyaklari, hatto hujayralari, teri ustidagi teshikchalari hisob jihatidan bir-biriga tavofuq qiladilar. Xuddi shuning kabi: Bu daraxt bu bahorda va oʻtgan bahordagi gul, yaproq, meva jihatidan tavofuq qilgani kabi, bu bahorda ham oz bir farq bilan oʻtgan bahorga tavofuq va kelgusi bahorlari ham moziy bahorlariga ixtiyor va iroda-i Ilohiyani koʻrsatgan sirli va oz farq bilan uygʻunliklari, Sone'-i Hakimi Zuljamolning vahdatini koʻrsatgan quvvatli bir shohidi vahdoniyatdir.

Xullas, modomiki bu tavofuqi jifriy va abjadiy bir qonuni ilmiy va bir dasturi riyoziy va bir nomusi fitriy va bir usuli adabiy va bir kaliti gʻaybiy boʻladi. Albatta, ilmlar manbai va sirlar ma'dani va fitratning takviniy oytalarining tarjimoni va adabiyotning eng buyuk moʻ'jizasi va lison-ul gʻayb boʻlgan Qur'oni Moʻ'jiz-ul Bayon u qonuni tavofuqiyni ishoralarida ishlattirishi, istimol qilishi, i'jozining taqozosidir.

Eslatma tugadi, hozir mavzuga kelamiz.

Sura-i Zumar, Josiya, Ahqofning boshlaridagi تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ boʻlgan oyatlar sobiq eslatmaning ikkinchi nuqtasida, munosabati ma'naviyasi bayon qilinganidan, bu yerda yolgʻiz jifriy ramzini bayon qilamiz.

Shundayki: Ikki "te" sakkiz yuz (800), ikki "nun" yuz (100), ikki "mim" sakson (80), ikki "kof" qirq (40), uch "ze" yigirma bir (21), uch "ye" oʻttiz (30), bir "be", bir "ha" oʻn (10), "Lafzulloh" oltmish yetti (67), bir "a'yn" yetmish (70), toʻrt "lom", toʻrt "alif" bir yuz yigirma toʻrt (124) boʻlib hammasi bir ming uch yuz qirq ikki (1342) boʻlib, bu asrning shu tarixiga nazari diqqatni jalb qilish bilan barobar, Qur'onning tanzili bilan koʻp aloqador bir Nurga ishora qiladi. Va oʻsha tarixdan oz oʻtib Moʻ'jizoti Ahmadiya (A.S.V.) Risolasi va Yigirmanchi va Yigirma Toʻrtinchi Maktublar kabi Risolat-un Nurning eng nuroniy juzlari tarqalish maydoniga chiqishlari va Qur'onning qirq jihat bilan i'jozini isbot qilgan Moʻ'jizoti Qur'oniya Risolasi bilan hashrga doir Oʻninchi Soʻzning ikkalasining qirq ikkida (42) tarqalishlari va qirq oltida (46) favqulodda mashhur boʻlishlari ayni tarixda boʻlishi bir quvvatli alomatdirki, bu oyatning unga xususiy bir iltifoti bor. Ham qandayki bu oyatlar ta'lif va tarqalishiga ishora qiladilar, xuddi shuning kabi; yolgʻiz تَنْزِيلُ الْكِتَابِ kalimasi Risolat-un Nurning ismiga -shaddali "nun" bir "nun" sanalmoq jihati bilan- gʻoyat juz'iy bir farq bilan tavofuq qilib ramzan qaraydi, oʻziga qabul qiladi. Chunki تَنْزِيلُ الْكِتَابِ kalimasi toʻqqiz yuz ellik bir (951) boʻlib Risolat-un Nurning maqomi boʻlgan toʻqqiz yuz qirq sakkizga (948) sirli uch farq bilan tavofuq nuqtasidan qaraydi.

Birdan xotirga keldiki: Bu uch farqning sirri esa Risolat-un Nurning martabasi uchinchida boʻlishidir. Ya'ni, vahiy emas va boʻlolmaydi. Ham umumiyat bilan ham ilhom emas, balki aksariyat bilan Qur'onning fayzi bilan va madadi bilan qalbga kelgan sunuhot va Qur'onning istixrojlaridir. Joyi diqqatdirki, birinchi حٰمٓ boʻlgan Sura-i Moʻminda تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ maqomi jifriysi ba'zi muhim oyatlar kabi bir ming uch yuz yetmishga (1370) qaraydi. Ajabo, oʻn besh-yigirma yil soʻngra boshqa bir nuri Qur'on chiqadimi.. yoxud Resail-in Nurning bir favqulodda inkishofi bilan bir futuhoti boʻladimi, bilmaganimdan u eshikni ocholmayman.

YIGIRMA BESHINCHI OYAT: حٰمٓ - تَنْزِيلٌ مِنَ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ oyati muqaddasasidir. Bu oyatning ma'no-i ishoriysi, Resail-in Nur bilan munosabati juda quvvatlidir. Bir jihati shudirki, Risolat-un Nurning va shogirdlarining maslagi toʻrt asos ustida ketadi.

Birinchisi tafakkurdir, Hakim ismiga qaraydi.

Biri ham shafqatdir, hadsiz boʻlgan faqirligini his qilishdirki, Rahmon va Rahim ismlariga qaraydi. Ham shu oyat qandayki Resail-in Nurning ta'lif va takammul tarixiga tavofuq bilan ishora qiladi... xuddi shuning kabi تَنْزِيلٌ kalimasi bilan -vaqf joyi boʻlmaganidan tanvin "nun" sanalmoq jihati bilan- maqomi besh yuz qirq yetti (547) boʻlib Soʻzlarning ikkinchi va uchinchi ismi boʻlgan Resail-in Nur va Risola-i Nurning adadi boʻlgan besh yuz qirq sakkiz yoki qirq toʻqqizga (548-549) shaddali "nun" bir "nun" sanalmoq jihati bilan juda juz'iy va sirli bir yoki ikki farq bilan tavofuq qilib, ramzan unga qaraydi, doirasiga oladi.

Ham حٰمٓ - تَنْزِيلٌ مِنَ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ning maqomi jifriysi, bir jihat bilan, ya'ni tanvin "nun" sanalsa va shaddali ikki "ro" dagi lomi asliy hisoblansa حَامِيمْ ,حٰمٓ talaffuzda boʻlgani kabi boʻlsa, bir ming uch yuz ellik toʻrt yoki besh (1354-1355) boʻladi. Va boshqa bir jihatda, ya'ni tanvin sanalmasa bir ming uch yuz toʻrt (1304) boʻladi; uchinchi jihatda, ya'ni talaffuzda boʻlmagan ikki "lom" hisobga kirmasa, bir ming ikki yuz toʻqson toʻrt (1294) boʻladi. Birinchi jihatda batamom Resail-in Nurning ta'lif jihatidan bir daraja takammuli va favqulodda ahamiyat kasb qilishi va toʻfonlarga duchor boʻlishi va shogirdlari muqaddas bir tasalliga muhtoj boʻlgan Arabiy tarixi bilan shu: Bir ming uch yuz ellik besh (1355) va ellik toʻrt (1354) tarixiga, ham oʻttiz bir adad Yogʻdulardan iborat boʻlgan "Oʻttiz Birinchi Maktub"ning ta'lif zamoniga, ham u maktubning "Oʻttiz Birinchi Yogʻdu"sining chiqishi vaqtiga va u yogʻdudan Birinchi Shu'laning ta'lifiga va u shu'laning yigirma toʻqqiz maqomida oʻttiz uch adad oyatlarning Risola-i Nurga ishoralari istixroj qilingan hangomiga va yigirma beshinchi oyatning Risola-i Nurga imolari yozilgan shu zamonga, shu daqiqaga, shu holga batamom tavofugʻi esa, Qur'onning i'jozi ma'naviysiga yarashadi. Gʻoyat latif va xushxabarli bir tavofuqdir. Ikkinchi jihatda, ya'ni bir ming uch yuz toʻrt (1304) maqomi bilan Risola-i Nurning tarjimoni Risola-i Nurning zinapoyalari boʻlgan ilmlarning poydevorlarini boshlagani va futuhoti Nuriyani boshlagani va ilmiy hayotning boshlanishida

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ oʻqigan zamoniga batamom tavofuq bilan ishora qiladi, orqasini surtadi, "Qani ket, salomat bilan dars qil" ramzan deydi. Uchinchi jihatda, ya'ni bir ming ikki yuz toʻqson uch yoki toʻrt (1293-1294) boʻlgan maqomi jifriysi bilan u tarjimonning dunyodagi hayotining boshlanishining ibtidosiga aynan tavofuq sirri bilan imo qiladiki, uning hayoti juda dahshatli qiyinchiliklarni va toʻfonlarni koʻrmoq va chekmoq bilan barobar, doimo Rahmon va Rahim ismlarining noili boʻlib, rahmat bilan muhofaza va shafqat bilan tarbiya qilinishini ramzan mun'imona xabar beradi. Bu surat bilan Qur'onning ma'naviy i'jozidan gʻaybiy xabar navining bir shu'lasini koʻrsatadi.

YIGIRMA OLTINCHI OYAT: Sura-i Hudda فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَسَعِيدٌ oyatining ikki satr soʻngra kelgan وَاَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِى الْجَنَّةِ oyatidir. Shu oyatning shaddali "mim" va shaddali "lom" va shaddali "nun" ikkitadan sanalmoq va الْجَنَّةِ dagi "te" vaqfda boʻlganidan "he" boʻlish jihati bilan maqomi jifriysi bir ming uch yuz ellik ikki (1352) boʻlish bilan batamom Resail-in Nur shogirdlarining eng umidsiz va musibatli zamonlari boʻlgan bir ming uch yuz ellik ikki (1352) tarixiga batamom tavofuq bilan oʻsha achinadigan hollarida muqaddas va samoviy bir tasalli, bir bashoratdir. Va oyatning munosabati ma'naviysi bir-ikki risolada, ya'ni Karomati Alaviyada va Gʻavsiyada bayon qilingandir.

وَاَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا dagi سُعِدُوا kalimasi فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَسَعِيدٌ dagi سَعِيدٌ kalimasiga Qur'on sahifasida batamom teng va muqobil kelishi, bu tavofuqqa bir latofat yana qoʻshadi. Bu oyatning kulliy va juda keng ma'no-i muqaddasasining juz'iyotidan Risola-i Nur shogirdlari kabi tasalliga juda muhtoj bir juz'iysi bu asrda bir ming uch yuz ellik ikkida (1352) boʻlganiga batamom tavofuq bilan ishora qilib boshiga ishora qiladi. Agar فَفِى الْجَنَّةِ kalimasida vaqf qilinmasa va خَالِدِينَ kalimasi

bilan bogʻlansa, u vaqt "te" "he" boʻlmaydi. Faqat yanada latif tasalli beruvchi bir tavofuq boʻladi. Chunki وَاَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا sintaksis qoidasiga koʻra egadir. فَفِى الْجَنَّةِ خَالِدِينَ uning kesimidir. Bu kesim esa, maqomi jifriysi boʻlgan bir ming uch yuz qirq toʻqqiz (1349) adadi bilan, bir ming uch yuz qirq toʻqqiz (1349) tarixidan bashorat bilan ramzan xabar beradi. Va u tarixda boʻlgan Qur'on xizmatkorlaridan bir toifaning asxobi Jannat va ahli saodat boʻlganini ma'no-i ishoriysi bilan va tavofuqi jifriy bilan xabar beradi va bu tarixda Risola-i Nur shogirdlari Qur'on hisobiga favqulodda xizmatlari va nurlanishlari va juda muhim risolalarning ta'liflari va boshlariga kelgan hozirchalik musibatning, dushmanlari tarafidan tayyorlanishlari namoyon boʻlganidan, albatta bu tarixga yuzlangan va ishoriy, tasalli beruvchi bir bashorati Qur'oniya eng avval ularga qaraganini koʻrsatadi. Ha, فَفِى الْجَنَّةِ خَالِدِينَ da shaddali "nun" bir "nun" sanalmoq jihati bilan ت toʻrt yuz (400), خ olti yuz (600), ming (1000) boʻladi. Ikki ن yuz (100), bir ى , ikki ف , bir ل ikki yuz (200); boshqa ل oʻttiz (30), ikkinchi ى oʻn (10), ikki "alif" ikki (2), bir ج uch (3), bir د toʻrt (4), qirq toʻqqiz (49) boʻladiki; jami bir ming uch yuz qirq toʻqqiz (1349) boʻladi. Bu xushxabari Qur'oniyaning mingdan bir jihatining bizga tegilishi, ming xazinadan ziyoda qiymatdordir. Bu xushxabarning bir xushxabarchisi bir yil avval koʻrilgan bir sodiq tushdir. Shundayki: Ispartada boshimizga kelgan bu hodisadan bir oy avval bir zotga tushda (unga) aytiladiki:

"RISOLA-IN NUR SHOGIRDLARI IYMON BILAN QABRGA KIRADILAR, IYMONSIZ VAFOT QILMAYDILAR".

Biz oʻsha vaqt u tushga juda ham sevindik. Demak, u xushxabar bu xushxabari Qur'oniyaning bir xushxabarchisi ekan. {(Hoshiya) Dunyo saltanatidan yanada ziyoda qiymatdor bir xushxabari Qur'oniya, bir bashorati samoviya bu sahifada bor.}

YIGIRMA YETTINCHI OYAT: Sura-i Safda

dir. Bu oyatdagi نُورَ اللهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَاللهُ مُتِمُّ نُورِهِ jumlasining maqomi jifriysi, bir ming uch yuz oʻn olti yoki yettidir (1316-1317). Va bu tarix esa; sobiqan yigirma birinchi oyatning xotimasida zikr qilingan inqilobi fikriy mavzusida; Ovrupaning bir mustamlakalar noziri Qur'onning nurini soʻndirishga urinishi tarixiga va Resail-in Nur muallifi ham unga qarshi u inqilobi fikriy soyasida u nurni porlatishga urinishi ayni tarixga, ham yetti surada yetti marta تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ ayni tarixga, ham طٰسٓ تِلْكَ اٰيَاتُ الْقُرْاٰنِ ham ayni tarixga, ham هَدٰينِى رَبِّى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ham ayni tarixga, ham اِنَّ رَبِّى عَلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ham shaddali "nun" bir "nun" sanalmoq va tanvin sanalmaslik jihati bilan ayni tarixga, ham فَاَعْرِضْ عَنْهُمْ farmoni ham ayni tarixga, ham نُورَ اللهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَاللهُ مُتِمُّ نُورِهِ ham ayni tarixga ittifoq bilan uygʻunliklari albatta ramzdan, ishoradan, dalolatdan ziyoda bir yaqqollikdirki; Risola-i Nur u Nuri Ilohiyning bir yogʻdusi boʻlishini va dushmanlari tarafidan kelgan shubhalar zulmatlarini tarqatishini ma'no-i ishoriysi bilan xushxabar beradi. Ham bu jifriy va koʻplab va ma'nodor tavofuqlar esa, quvvatli bir munosabati ma'naviyaga tayanadilar.

Ha, Resail-in Nurning bir yuz yigirma toʻqqiz risolalari bir yuz yigirma toʻqqiz elektr chiroqlarining shishalari kabi Qur'on nuri a'zamidan uzangan simlarning boshlariga taqilib u nurni yoyganlari maydonda. Risola-i Nurning yarim ismi ikki marta bu jumla-i oyatda boʻlishi bilan u munosabatni juda latofanlantiradi.

YIGIRMA SAKKIZINCHI OYAT: Sura-i Tavbada:

oyatidagi نُورَ اللهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللهُ إِلاَّ اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ jumlasi quvvatli va latofatli munosabati ma'naviyasi bilan barobar shaddali "lomlar" bittadan "lom"va shaddali "mim" asl kalimadan boʻlganidan ikki "mim" sanalmoq jihati bilan bir ming uch yuz yigirma toʻrt (1324) boʻlib, Ovrupa zolimlari davlati Islomiyaning nurini soʻndirmoq niyati bilan mudhish bir suiqasd rejasi qilganlari va unga qarshi Turkiya hamiyatparvarlari hurriyatni yigirma toʻrtda (1324) e'loni bilan u rejani natijasiz qoldirishga uringanlari holda, afsuski olti-yetti yil oʻtib jahon urushi natijasida yana oʻsha suiqasd niyati bilan Savr Kelishuvida Qur'onning zarariga gʻoyat ogʻir sharoit bilan kofirona fikrlarini yana ijro qilmoq boʻlgan rejalarini natijasiz qoldirish uchun Turk milliyatparvarlari jumhuriyatni e'lon bilan muqobalaga uringan tarix boʻlgan bir ming uch yuz yigirma toʻrtda (1324), to oʻttiz toʻrtda (1334), to ellik toʻrtda (1354) aynan tavofuq bilan, oʻsha qirgʻinbarot ichida Qur'onning nurini muhofazaga uringanlar ichida Resail-in Nur muallifi yigirma toʻrtda (1324) va Resail-in Nurning muqaddimalari oʻttiz toʻrtda (1334) va Resail-in Nurning nuroniy juzlari va fidokor shogirdlari ellik toʻrtda (1354) qarshilik qilishga urinishlari koʻzga uriladi. Hatto vaziyatning haqiqatini bilmagan bir qism siyosatchilarni xavotirga chorladilar va bu soʻndirish suiqasdiga qarshi nurlantirish vazifasini toʻliq bajarganliklaridan bu oyatning ma'no-i ishoriysi jihatidan diqqatli qarashga sabab boʻlganliklariga quvvatli bir alomatdir. Hozir musulmonlar ichida Nuri Qur'onga muxolif holatlarning aksarisi oʻsha suiqasdlarning va Savr Kelishuvi kabi gʻaddorona kelishuvlarning qoʻrqinchli natijalaridir. Agar shaddali "mim" ham shaddali "lomlar" kabi bir sanalsa, u vaqt bir ming ikki yuz sakson toʻrt (1284) boʻladi. U tarixda Ovrupa kofirlari davlati Islomiyaning nurini soʻndirishga niyat qilib oʻn yil soʻngra Ruslarni harakatlantirib Rusning toʻqson uch (1293) badbaxt urushi bilan olami Islomning porloq nuriga vaqtinchalik bir bulut parda qildilar. Faqat bunda Resail-in Nur shogirdlari oʻrnida Mavlono Xolidning (Q.S.) shogirdlari u bulut zulmatlarini tarqatganliklaridan bu oyat bu jihatda ularning boshlariga ramzan ishora qiladi. Hozir xotirga keldiki, agar shaddali "lamlar" va "mim" ikkitadan sanalsa, bundan bir asr soʻngra zulmatlarni tarqatadigan zotlar esa, Hazrati Mahdiyning shogirdlari boʻlishi mumkin. Nima boʻlganda ham... Bu nurli oyatning koʻp nuroniy nuktalari bor. اَلْقَطْرَةُ تَدُلُّ عَلَى الْبَحْرِ sirri bilan tugatdik.

YIGIRMA TOʻQQIZINCHI OYAT: Sura-i Ibrohimning boshida

oyatidir. Shu oyatning toʻrt-besh jumlasida toʻrt-besh imo bor. Majmui bir ishora hukmiga oʻtadi.

Birinchisi: اَلْعَزِيزِ الْحَمِيدِ jumlasi ifoda qiladiki, "Kitobi Mubin vositasi bilan, oʻn toʻrtinchi asrdagi zulmatlardan, insonlar biiznilloh Qur'ondan kelgan bir nurga chiqadilar". Bu ma'no va xususan nur lafzi, Resail-in Nurga uygʻun boʻlgani kabi, maqomi jifriysi shaddali "nun" ikki "nun" boʻlib, bir ming uch yuz oʻttiz sakkiz yoki toʻqqiz (1338-1339) boʻlib, jahon urushi zulmatlarida ta'lif qilingan Resail-in Nurning fotihasi boʻlgan Ishorot-ul I'joz Tafsiri oʻsha zulmatlar ichidagi chiqishi tarixiga batamom tavofugʻi va oyatdagi Nur kalimasi Risola-i Nurdagi Nur lafziga imo bilan qaraydi.

Ikkinchisi: مِنَ الظُّلُمَاتِ jumlasi avvalgi jumladagi Nurni ta'rif qilib deydi: U Nur Janobi Haqning Izzat va Mahmudiyatini koʻrsatgan yoʻldir. Bu jumlaning maqomi abjadiysi besh yuz qirq sakkiz yoki ellik (548-550) boʻlib Resail-in Nurning shaddali "nun" bir "nun" sanalsa, adadi boʻlgan besh yuz qirq sakkizga batamom tavofuq qiladi. Agar oʻqilmagan ikki "alif" sanalsa, martabasiga ishora qilgan ikki farq bilan yana batamom tavofuq qiladi. Bu imoni quvvatlantirgan, ham latofatlantirgan bir munosabat bor. Shundayki:

Olami Islom uchun eng dahshatli asr oltinchi asr bilan Xulagu fitnasi va oʻn uchinchi asrning oxiri va oʻn toʻrtinchi asr bilan jahon urushi fitnalari va natijalari boʻlgani munosabati bilan bu jumla maqomi abjadiy bilan oltinchi asrga va avvalgi jumla kabi الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ kalimalari bilan bu asrga, Sulton Abdulaziz va Sulton Abdulhamid davrlariga imo qiladi.

Ham sobiq oyatlarda esa, Resail-in Nurning ikkinchi ismiga tavofuq bilan ishora qilgan barcha oʻsha oyatlar dahshatli asr boʻlgan Xulagu va Chingiz asriga ham imo qiladilar. Hatto u oyatlarning ham u asrga, ham bu asrga imolari uchundirki, Hazrati Ali (R.A.) Arjuzasida va Gʻavsi A'zam (R.A.) Qasidasida Resail-in Nurga karomatkorona ishora qilganlari vaqt, ham u asrga, ham shu asrga qarab gʻazab bilan ishora qilganlar.

Uchinchisi: مِنَ الظُّلُمَاتِ kalimasidagi الظُّلُمَاتِ ning adadi bir ming uch yuz yetmish ikki (1372) boʻlib bu asrning zulmlari, zulmatlari qachongacha davom qilishini, oʻsha zulmatlarning ichida bir Nur doimo nurlantirishga urinishiga imo bilan Risola-i Nurning nurlantirishiga ramzan qaraydi.

Toʻrtinchisi: لِتُخْرِجَ النَّاسَ jumlasi deydiki: "Bir ming uch yuz qirq beshda (1345) Qur'ondan kelgan bir Nur bilan insonlar qorongʻuliklardan yorugʻliklarga chiqariladi". Bu ma'no esa bir ming uch yuz qirq beshda (1345) favqulodda nurlantirishni boshlagan Resail-in Nurga batamom jifr jihatidan, ham ma'no jihatidan muvofiq va uygʻun boʻlish bilan Risola-i Nurning maqbuliyatiga imo, balki ramz qiladi.

Beshinchisi: الٓرٰ كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ اِلَيْكَ dagi اِلَيْكَ kalimasi Qur'onga xos qaragani uchun xorij qolishidan, الٓرٰ كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ jumlasining maqomi Risolat-un Nurning birinchi ismiga batamom tavofuq qilishi Risolat-un Nurning, Kitobi Munzalning tom bir tafsiri va ma'nosi boʻlganini va undan begona boʻlmaganini ramzan ifoda qiladi. Chunki الٓرَ uch yuz sakson ikki (382), كِتَابٌ toʻrt yuz yigirma uch (423), اَنْزَلْنَاهُ bir yuz qirq toʻrt (144), jami toʻqqiz yuz qirq toʻqqiz (949); agar tanvin "nun" sanalsa, toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiz (999) boʻlib Risolat-un Nurning -agar shaddali "nun" bir "nun" sanalsa- adadi boʻlgan toʻqqiz yuz qirq sakkizga (948), agar shaddali "nun" ikki "nun" boʻlsa, toʻqqiz yuz toʻqson sakkizga (998) sirli (ya'ni vahiy boʻlmaganini ifoda qilish uchun) bitta farq bilan tavofuq qilib unga imo qiladi.

Xulosa: Bu birgina oyatda mazkur besh jumlaning munosabati ma'naviyani koʻzlab besh adad imolari bir quvvatli ishora, balki bir dalolat hukmiga oʻta olish qanoati menga buni yozdirdi. Xato qilgan boʻlsam, Kitobi Mubinni shafoatchi qilib Arhamurrohimiyndan qusurimning afvini niyoz aylayman.

YIGIRMA TOʻQQIZINCHI OYATNING SAHVIGA DOIR TAFSILOT

Kichik bir sahvdan quvvatli bir ishorati gʻaybiya koʻrdim. Undan bildimki, u sahv bu uchun ekan.

Shundayki: Birinchi Shu'la boʻlgan Ishoroti Qur'oniyaning yigirma toʻqqizinchi oyati Sura-i Ibrohimning boshida,

ichida اِلٰى النُّورِ بِاِذْنِ رَبِّهِمْ jumlasiga maqomi jifriysi xato ravishda bir ming uch yuz oʻttiz toʻrt (1334) boʻlib Risola-i Nurning fotihasi boʻlgan Ishorot-ul I'joz Tafsirining chiqishi va nashri tarixiga tavofuq bilan qaraydi deyilgan. Holbuki talaffuz qilinadigan harflarining maqomi bir ming uch yuz oʻttiz toʻqqiz (1339) boʻlib, u tafsirning favqulodda mashhur boʻlishi va Dor-ul Hikmat tarafidan aksar muftiylarga yuborilgan nusxalar, koʻplab va moddiy va ma'naviy inqiloblarning larzalaridan saqlash nuqtasida -koʻp alomatlar va muftiylarning e'tirofi bilan- bittadan qal'a va aksar muftiylarning qoʻllarida bittadan olmos qilich hukmiga oʻtishlari tarixiga tavofuq bilan taqdirkorona qaraydi. Oʻqilmagan ikki "alif" sanalsa, bir ming uch yuz qirq bir (1341) boʻlib, Risola-i Nur chiqishi boshlanishiga batamom tavofuq bilan qaraydi.

Bu kichik xato shunday bir ma'noni birdan quvvatli eslatdiki, oʻsha sura-i Ibrohimning (A.S.) boshidagi oyatning Risola-i Nurga ramzan qaragan yolgʻiz uning toʻrt jumlasi emas, balki u birinchi sahifa oxiriga qadar munosabati ma'naviya jihatida bir ma'no-i ramziy bilan -bir qancha fardlari ichida- Risola-i Nurga yashirin bir xususiyat bilan imo qiladi, ramzan qaraydi. Men hozircha u haqiqati ramziyani bayon qilolmayman. Yolgʻiz qisqa bir ishora qilinadi. Ha, Risola-i Nurning asosi va mashrabi tafakkur va shafqat boʻlishi jihati bilan, Hazrat Ibrohimning (A.S.) xususiy mashrabi boʻlgan tafakkur va shafqat nuqtasida toʻliq tavofuq qilmoq sirri bilan shu surada yanada ziyoda Risola-i Nurni quchogʻiga oladi. Boshdagi oyat; toʻrt jumla bilan eng qorongʻu bir asrning qop-qorongʻuligi ichida, zulmat-zulmat ichida insonlarni nurga chiqargan va Qur'ondan chiqqan bir nurga ishora qilgani kabi, eng qorongʻulik ichida boʻlgan va Risola-i Nurning jarayoniga muxolif ketganlarni ta'riflaydi.

Bu ham uch jumlasi bilan ba'zi ma'naviy munosabat va mafhum uygʻunlik jihatida va ham Risola-i Nurning maslagiga, ham dinsizlarning maslagiga imo tarzida qaraydi. Va birinchi jumlasi bilan deydiki: "U badbaxtlar ba'zi ahli iymonning (iymonlari barobar boʻlgani holda) va bir qism ahli ilmning (oxiratni toʻliq bilganlari holda) ularga qoʻshilish dalolati bilan, bilib turib va sevib turib hayoti dunyoviyani dinga va oxiratga, ya'ni olmosni tanigani va topgani holda, besh tiyinlik shishani undan ustun qoʻyish kabi; hayotdagi safohatni diniy hissiyotdan qaysarona ustun tutib dinsizlik bilan faxrlanadilar". Bu jumlaning bu asrga bir xususiyati bor. Chunki hech bir asr bunday bir tarzni koʻrsatmagan. Boshqa asrlarda u ahli zalolat oxiratni bilmaydi va inkor qiladi. Olmosning olmosligini bilmaydi, dunyoni ustun tutadi. Va ikkinchi jumlasi boʻlgan وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللهِ bilan deydiki: "U badbaxtlarning zalolati muhabbati hayotdan va qaysarlikdan kelib chiqqani uchun oʻz hollari bilan turmaydilar, tajovuz qiladilar. Bilganlari va u bilan ajdodlari bogʻliq boʻlgan dinga adovatkorona, manbalarini quritmoq va asoslarini buzmoq va eshiklarini va yoʻllarini yopishni istaydilar". Va uchinchi jumlasi boʻlgan وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا bilan deydiki: "Ularning zalolati fandan, falsafadan kelgani uchun, ajib bir gʻurur va gʻarib bir fir'avnlik va dahshatli bir anoniyat ularga berib nafslarini shunday shishirganki, koinotni idora qilgan Ilohiy qonunlarning shu'lalarini va inson olamida u haqiqatlarning dasturlarini tuban havaslariga va nafsoniy orzulariga uygʻun koʻrmaganliklaridan (aslo! aslo!) egri, xato, nuqson topishni istaydilar". Xullas, bu oyat uch jumlasi bilan ma'nan bu asrda ajib bir toifa-i zalolatga toʻliq tavofuqi ma'naviy bilan ma'no-i ishoriysi bilan koʻp fardlari ichida xususiy qaragani kabi, tavofuqi jifriysi bilan ham boshlariga ishora qiladi.

Ha, avvalgi jumla boʻlgan اَلَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ ning maqomi bir ming uch yuz yigirma yetti (1327); agar shaddali "lom" va "be" ikki martadan sanalsa, Arabiy tarixi bilan bir ming uch yuz ellik toʻqqiz (1359) boʻlib, u tugʻyonli toifaning tajovuzkor zamonini koʻrsatib toʻliq tavofuq bilan qaraydi. وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا ning maqomi, tanvin "nun" boʻlish jihati bilan, bir ming ikki yuz toʻqqiz (1209) boʻlib, shariati Islomiyaga suiqasd boʻlib ajnabiy qonunlarini adliyaga tiqmoq fikri va tashabbusi tarixiga batamom tavofuq bilan qaraydi. Va bu alomatlar kabi koʻp imolar bilan boshdagi oyat quvvatli ishora qilgan Risola-i Nurning muorizlariga zohir bir suratda qaragani kabi, zid ma'noning dalolati bilan ham Risola-i Nurga toʻliq qaraydi. Hatto toʻrtinchi oyatda Risola-i Nurning Turkcha boʻlishini tahsin etadi va beshinchida Arabcha va Turkchani toʻliq bilmagan va murshidlari va olimlari parishon boʻlgan Sharqiy viloyatlarda Risola-i Nur yordamlariga va har toifadan ziyoda boshlariga kelgan hodisalar va oyatda بِاَيَّامِ اللهِ ta'bir etilgan ayanchli voqealarni xotirlariga keltirmoq bilan tanbeh va irshod etishlariga bir ma'no-i ishoriy va ramziy bilan amr qiladi. Bu oxirgi ahamiyatli ishorani bayon etishimga hozircha izn boʻlmaganidan, yolgʻiz har birining bitta ramzi gʻoyat qisqa bayon qilinadi. Shundayki:

jumlasi jifriy maqomi bilan va boshdagi oyatning ishoralari alomatlari bilan, risolat va nubuvvatning har asrda vorislik nuqtasida noiblari, vakillari boʻlmoq qoidasi bilan, bir ma'no-i ramziy jihatida vorislik vazifasini qilgan Risola-i Nurni fardlari ichiga xususiy bir iltifot bilan kirgizib, lisoni Qur'on boʻlgan Arabcha boʻlmasdan Turkcha boʻlishini taqdirlaydi. Ha, buning maqomi رَسُولٍ dagi tanvin "nun" sanalmoq va shaddali "lom" ikki sanalsa va shaddali "ye" bir sanalsa, bir ming uch yuz ellik sakkiz (1358), har ikkisi bittadan sanalsa, bir ming uch yuz yigirma sakkiz (1328); shaddalilar ikki sanalsa, tanvin sanalmasa, bir ming uch yuz oʻn sakkiz (1318); ham tanvin, ham shaddalilar sanalsa, bir ming uch yuz oltmish sakkiz (1368) boʻlib, Risola-i Nurning besh davriga va besh vaziyatiga ramzan va imoan qaraydi.

اِلٰى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِاَيَّامِ اللهِ jumlasida maqomi jifriysi, shaddalilar bittadan sanalmoq jihatida bir ming uch yuz ellik bir (1351) boʻlib, Risola-i Nurning hozircha bayoniga ruxsatim boʻlmagan ahamiyatli vazifasining va bu Qur'on amrlariga rioya qilishning tarixiga batamom jifriy tavofuq va ma'naviy uygʻunlik alomati bilan va qissadan hissa olmoq mavhum munosabat ramzi bilan Risola-i Nurga imo tarzida qaraydi. Yana yoziladigan koʻp gʻaybiy ishoralar bor, faqat ruxsat berilmadi, hozircha qoldi.