Bir oyatning ma'no-i ishoriysining kulliyatidan bir fardi, Hurriyatdan bu onga qadardir. Noyabr oʻttizinchi kun, bir ming uch yuz ellik sakkizda (1358), Qoratogʻ boshiga chiqayotgan edim. "Insonlarning, xususan Musulmonlarning bu ketma-ket halokatlari va zararlari qachon boshlandi, qachongacha davom qiladi?" xotirga keldi. Birdan, har mushkulimni hal qilgan Qur'oni Moʻ'jiz-ul Bayon Sura-i Val Asrni qarshimga chiqardi. Dedi: "Qara." Qaradim. Har asrga xitob qilgani kabi, bu asrimizga yanada ziyoda qaragan وَ الْعَصْرِ اِنَّ اْلاِنْسَانَ لَفِى خُسْرٍ oyatidagi اِنَّ اْلاِنْسَانَ لَفِى خُسْرٍ (shadda va tanvin sanaladi) maqomi jifriysi bir ming uch yuz yigirma toʻrt (1324) boʻlib, hurriyat inqilobi bilan boshlagan saltanatning oʻzgartirilishi va Bolqon va Italiya Urushlari va Birinchi Jahon Urushi magʻlubiyatlari va dahshatli kelishuvlari va Islom ramzlarining buzilishlari va bu mamlakatning zilzilalari va yongʻinlari va Ikkinchi Jahon Urushining zamin yuzida toʻfonlari kabi, samoviy va aroziy musibatlar bilan insoniyat zarari bilan اِنَّ اْلاِنْسَانَ لَفِى خُسْرٍ oyatining bu asrga ham bir haqiqati, moddatan ayni sanasi bilan koʻrsatib, bir yogʻdu-i i'jozini koʻrsatyapti.

اِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ (oxirdagi ت , ه sanaladi, shadda sanalsa) maqomi jifriysi bir ming uch yuz ellik sakkiz va toʻqqiz (1358-1359) boʻlgan bu yilning va kelasi yilning ayni tarixini koʻrsatish bilan oʻsha zararlardan, xususan ma'naviy zararlardan qutulishning chora-i yagonasi, iymon va amali soliha boʻlgani kabi va zid ma'nosi bilan, oʻsha zararning ham sababi yagonasi kufr va kufron, shukrsizlik ya'ni iymonsizlik, fisqu safohat boʻlganini koʻrsatdi. Sura-i وَ الْعَصْرِ ning azamatini va qudsiyatini va qisqaligi bilan barobar gʻoyat keng va uzun haqiqatlarning xazinasi boʻlganini tasdiq qilib, Janobi Haqqa shukr qildik.

Ha, olami Islomning, bu asrning eng buyuk zarari boʻlgan bu dahshatli Ikkinchi Jahon Urushidan qutulishining sababi: Qur'ondan kelgan iymon va amali soliha boʻlgani kabi; faqirlarga kelgan achchiq ochlik va qahatchilikning sababi ham, roʻzaning shirin ochligini chekmaganlari; va boylarga kelgan zarar va yoʻqotishlarning sababi ham, zakot oʻrniga chayqovchilik qilishlaridir. Va Onadoʻlining bir urush maydoni boʻlmasligining sababi; اِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا kalima-i qudsiyasining haqiqatini favqulodda bir suratda yuz ming insonning qalblariga tahqiqiy bir tarzda dars bergan Risola-i Nur boʻlganini, juda koʻp alomatlar va shogirdlaridan minglab ahli haqiqat va diqqatning qanoatlari isbot qiladi.

Jumladan: Alomatlardan biri, Risola-i Nurga aziyat bergan va yoxud xizmatidan chekingan juda koʻp odamlarning ta'zir yeyishlari kabi; bu yil, bu mamlakatning atrofida umumiy bir tarzda Risola-i Nurning tarqalishiga toʻsiqlik qilib hozirgi bir navi turgʻunlik davri berish xatosi bilan, hozirgi umumiy aziyatning bir sababi boʻlganini koʻrsatishidir.

اَلصَّالِحَاتِ dagi ت, oxirdagi "ta"lar aksariyatcha vaqfga uchrashi bilan, jifr jihatidan ه sanala oladi, اِلاَّ barobardir. Bu nuqtada (1358) bu zamonimizni koʻrsatadi. Va talaffuz jihatidan ه oʻqilmaganidan ت qola oladi. Bu nuqtadan, shaddalar sanalmasa va اِلاَّ barobar emas, ikki yuzdan ortiq yil zamonga qadar iymon va amali solih bilan barobar bir ulkan jamoat ulkan zararlarga qarshi mujohadaga davom qilishiga ishorat qilib, Fotihaning oxirida صِرَاطَ الَّذِينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ bir ming besh yuz qirq yetti (1547) yoki bir ming besh yuz yetmish yetti (1577) koʻrsatgan zamonga; ham

birinchi jumla, bir ming besh yuz (1500) maqomi bilan oxirzamonda bir mujohidlar jamoasining oxirgi zamonlariga; va ikkinchi jumla bir ming besh yuz olti (1506) maqomi bilan, gʻolibona mujohadaning sanasiga; va uchinchi jumla bir ming besh yuz qirq besh (1545) maqomi bilan juda oz bir farq bilan ham Fotihaning, ham Val Asri Surasining ikki jumlasining gʻaybiy ishoratlariga ishorat qilib, tavofuq qiladi. Demak, bu hadisi sharifning uch jumlasidan har birisi, bir ming besh yuz yiliga va mujohadaning qancha davom qilishiga doir ishoratlariga, aynan bu اَلَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ - shadda sanalmasa, bir ming besh yuz oltmish bir (1561) maqomi bilan, ham وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ (shadda sanaladi faqat بِالصَّبْرِ lomdir) bir ming besh yuz oltmish (1560) maqomi bilan ishtirok qilib, u ulkan jamoatning mujohadalari qancha davom qilishini ma'no-i ishoriy va jifriy bilan koʻrsatadilar. Va Fotiha va hadis koʻrsatgan tarixga, maqomi abjadlari bilan yaqinlashib, farqli bir daraja tavofuq qiladilar va ma'nolari bilan ham toʻliq uygʻun boʻlib, porloq bir yogʻdu-i i'joziya-i gʻaybiyani koʻrsatyaptilar.

Aziz, siddiq qardoshlarim!

Eski Said koʻp vaqt Madrasatuz-Zahroni gʻoya-i xayol qilib harakat qilgan. Janobi Haq kamoli marhamatidan, Ispartani oʻsha Madrasat-uz Zahro hukmiga keltirdi. Va nohiyamiz boʻlgan kichkina Ispartaning sanoqli qarindosh va doʻstlar oʻrniga, muborak Isparta viloyatini berib minglab qardoshlarni ehson ayladi. Balki ehtimol borki, oʻsha kichik Ispartaning asli, bu katta Ispartadan ketgan. Mening vatani aslim, bu Isparta boʻlishi joizdir. Hatto Ispartali kim boʻlsa boʻlsin, boshqalarga nisbatan men bilan va Risola-i Nur bilan ortiq aloqador koʻryabman. Hatto bu yerdagi barcha zobitlar ichida biri mustasno, eng koʻp bizga va Risola-i Nurga jiddiy aloqador, bu maktub tashigan Ispartalik Hilmi Beyni koʻrdim. Uni Risola-i Nurning xos shogirdlari ichida qabul ayladik.

Ispartada va Savadagi hujum bir daraja umumiydir. Risola-i Nur tarqalgan har tarafda bu vaqtlarda, hozirga qadar bir reja doxilida Risola-i Nurning fathlariga qarshi tajovuz bor. Bir daraja shavq va nash'aga zarar berdi, bir turgʻunlik davrini ochdi. Hozirgi qurgʻoqchilikka oʻsha turgʻunlik sabab boʻlyapti. Faqat Janobi Haqqa shukr, Isparta va atrofi qahramonlari poʻlat kabi bir matonat koʻrsatishlari, boshqa yerlarning ham ma'naviy kuchlarini quvvatlantiryaptilar. Ba'zi ixtiyorsiz va diqqatsizlar sababli juz'iy zararlar boʻlganidan, ehtiyot va diqqat har vaqt lozimdir.

Barlada Risola-i Nurning vaqtinchalik toʻxtashi sababi bilan yomgʻirsizlik boshlangani kabi va Risola-i Nurning aralashuvi bilan yomgʻirning Barla atrofidagi doiraga maxsus boʻlib kelishi va Ispartaning Risola-i Nurga qarshi ishtiyoqlari bilan, -Xusravning degani kabi- yomgʻir favqulodda bir suratda yordamga kelishi kabi, juda koʻp alomatlar bilan va bu yerda Risola-i Nur munosabati bilan vujudga kelgan yuzlab hodisalarning dalolati bilan deymizki: Bu Onadoʻliga ayni rahmat boʻlgan Risola-i Nurga qarshi, bu ajib zamonda bunday umumiy va keng bir hujum bilan va ba'zi yerlarda toʻxtashga majbur boʻlishi, bu qurgʻoqchilik va qahatchilikni va bu ajib chayqovchilikni va barakasizlik va ochlikni natija berganiga bizga qanoat berdi. Hozir yonimdagi Amin va Fayzi kabi boshqa doʻstlarim ham ayni qanoatdadirlar.