طلسملر
— 196 —
يگرمى دردنجى سوزڭ بشنجى دالى
بشنجى دالڭ بش ميوه‌سى وار.
برنجى ميوه:أى نفس‌پرست نفسم، أى دنياپرست آرقداشم! محبّت، شو كائناتڭ بر سببِ وجوديدر. هم شو كائناتڭ رابطه‌سيدر. هم شو كائناتڭ نوريدر، هم حياتيدر. إنسان، كائناتڭ أڭ جامع بر ميوه‌سى اولديغى ايچون، كائناتى إستيلا ايده‌جك بر محبّت او ميوه‌نڭ چكردگى اولان قلبنه درج ايديلمشدر. ايشته شويله نهايتسز بر محبّته لايق اولاجق، نهايتسز بر كمال صاحبى اولابيلير. ايشته أى نفس و أى آرقداش! إنسانڭ خوفه و محبّته آلَت اولاجق ايكى جهاز، فطرتنده درج اولنمشدر. على كلّ حال او محبّت و خوف، يا خلقه ويا خالقه متوجّه اولاجق. حالبوكه خلقدن خوف ايسه، أليم بر بليّه‌در. خلقه محبّت دخى، بلالى بر مصيبتدر. چونكه سن اويله‌لردن قورقارسڭ كه، سڭا مرحمت ايتمز ويا سنڭ إسترحامڭى قبول ايتمز. شو حالده خوف، أليم بر بلادر. محبّت ايسه، سَوْديگڭ شى، يا سنى طانيماز، اللّٰهه ايصمارلادق ديمه‌يوب گيدر. (گنجلگڭ و مالڭ گبى.) يا محبّتڭ ايچون سنى تحقير ايدر. گورمييور ميسڭ كه، مجازى عشقلرده يوزده طقسان طوقوزى، معشوقندن شكايت ايدر. چونكه صمد آيينه‌سى اولان باطنِ قلب ايله صنم‌مثال دنيوى محبوبلره پرستش ايتمك، او محبوبلرڭ نظرنده ثقيلدر و إستثقال ايدر، ردّ ايدر. زيرا فطرت، فطرى و لايق اولميان شيئى ردّ ايدر، آتار. (شهوانى سومكلر، بحثمزدن خارجدر.)
— 197 —
ديمك سَوْديگڭ شيلر يا سنى طانيمايور، يا سنى تحقير ايدييور، يا سڭا رفاقت ايتمييور. سنڭ رغمڭه مفارقت ايدييور. مادام اويله‌در؛ بو خوف و محبّتى، اويله بريسنه توجيه ايت كه، سنڭ خوفڭ لذّتلى بر تذلّل اولسون. محبّتڭ، ذلّتسز بر سعادت اولسون. أوت خالقِ ذو الجلالڭدن خوف ايتمك، اونڭ رحمتنڭ شفقتنه يول بولوب إلتجا ايتمك ديمكدر. خوف، بر قامچيدر؛ اونڭ رحمتنڭ قوجاغنه آتار. معلومدر كه، بر والده، مثلا بر ياورويى قورقوتوب سينه‌سنه جلب ايدييور. او قورقو، او ياورويه غايت لذّتليدر. چونكه شفقت سينه‌سنه جلب ايدييور. حالبوكه، بتون والده‌لرڭ شفقتلرى، رحمتِ إلٰهيه‌نڭ بر لمعه‌سيدر. ديمك خوف اللّٰهده بر عظيم لذّت واردر. مادام خوف اللّٰهڭ بويله لذّتى بولونسه، محبّت اللّٰهده نه قدر نهايتسز لذّت بولونديغى معلوم اولور. هم اللّٰهدن خوف ايدن، باشقه‌لرڭ قساوتلى، بلالى خوفندن قورتولور. هم اللّٰه‌ حسابنه اولديغى ايچون، مخلوقاته ايتديگى محبّت دخى فراقلى، ألملى اولمايور.
أوت إنسان أوّلا نفسنى سَور. صوڭره أقاربنى، صوڭره ملّتنى، صوڭره ذى‌حيات مخلوقلرى، صوڭره كائناتى، دنيايى سَور. بو دائره‌لرڭ هر بريسنه قارشى علاقه‌داردر. اونلرڭ لذّتلريله متلذّذ و ألملريله متألّم اولابيلير. حالبوكه شو هرج و مرج عالمده و روزگار دوراننده هيچ بر شى قرارنده قالماديغندن بيچاره قلبِ إنسان، هر وقت ياره‌لانيور. أللرى ياپيشديغى شيلرله، او شيلر گيدوب أللرينى پاره‌ليور، بلكه قوپارييور. دائما إضطراب ايچنده قالير، ياخود غفلت ايله سرخوش اولور. مادام اويله‌در، أى نفس! عقلڭ وارسه، بتون او محبّتلرى طوپلا، حقيقى صاحبنه وير، شو بلالردن قورتول. شو نهايتسز محبّتلر، نهايتسز بر كمال و جمال صاحبنه مخصوصدر. نه وقت حقيقى صاحبنه ويردڭ، او وقت بتون أشيايى اونڭ ناميله و اونڭ آيينه‌سى اولديغى جهتله إضطرابسز سَوه‌بيليرسڭ. ديمك شو محبّت،
— 198 —
طوغريدن طوغرى‌يه كائناته صرف ايديلمه‌مك گركدر. يوقسه محبّت أڭ لذيذ بر نعمت ايكن، أڭ أليم بر نقمت اولور.
بر جهت قالدى كه، أڭ مهمى ده اودر كه، أى نفس! سن، محبّتڭى كندى نفسڭه صرف ايدييورسڭ. سن، كندى نفسڭى كنديڭه معبود و محبوب ياپييورسڭ. هر شيئى نفسڭه فدا ايدييورسڭ، عادتا بر نوع ربوبيت ويرييورسڭ. حالبوكه محبّتڭ سببى، يا كمالدر؛ زيرا كمال ذاتنده سَويلير. ياخود منفعتدر، ياخود لذّتدر وياخود خيريتدر، يا بونلر گبى بر سبب تحتنده محبّت ايديلير. شيمدى أى نفس! بر قاچ سوزده قطعى إثبات ايتمشز كه؛ أصل ماهيتڭ قصور، نقص، فقر، عجزدن يوغرولمشدر كه؛ ظلمت، قراڭلغڭ درجه‌سى نسبتنده نورڭ پارلاقلغنى گوسترديگى گبى، ضدّيت إعتباريله سن، اونلرله فاطرِ ذو الجلالڭ كمال، جمال، قدرت و رحمتنه آيينه‌دارلق ايدييورسڭ. ديمك أى نفس! نفسڭه محبّت دگل، بلكه عداوت ايتمليسڭ وياخود آجيماليسڭ وياخود مطمئنّه اولدقدن صوڭره شفقت ايتمليسڭ. أگر نفسڭى سَورسه‌ڭ، (چونكه سنڭ نفسڭ لذّت و منفعتڭ منشئيدر، سن ده لذّت و منفعتڭ ذوقنه مفتونسڭ.) او ذرّه حكمنده اولان لذّت و منفعتِ نفسيه‌يى، نهايتسز لذّت و منفعتلره ترجيح ايتمه. ييلديز بوجگى گبى اولمه. چونكه او، بتون أحبابنى و سَوْديگى أشيايى قراڭلغڭ وحشتنه غرق ايدر، نفسنده بر لمعه‌جق ايله إكتفا ايدر. زيرا نفسى اولان لذّت و منفعتڭله برابر بتون علاقه‌دار اولديغڭ و بتون منفعتلريله إنتفاع ايتديگڭ و سعادتلريله مسعود اولديغڭ موجوداتڭ و بتون كائناتڭ منفعتلرى، نعمتلرى، إلتفاتنه تابع بر محبوبِ أزلى‌يى سومكلگڭ لازمدر. تا، هم كنديڭڭ، هم بتون اونلرڭ سعادتلريله متلذّذ اولاسڭ. هم كمالِ مطلقڭ محبّتندن آلديغڭ نهايتسز بر لذّتى آلاسڭ.
— 199 —
ذاتًا سڭا، سنده سنڭ نفسڭه اولان شديد محبّتڭ، اونڭ ذاتنه قارشى محبّتِ ذاتيه‌در كه، سن سوءِ إستعمال ايدوب كندى ذاتڭه صرف ايدييورسڭ. اويله ايسه نفسڭده‌كى أنايى ييرت، هُوَيى گوستر و كائناته طاغنيق بتون محبّتلرڭ، اونڭ أسما و صفاتنه قارشى ويريلمش بر محبّتدر. سن سوءِ إستعمال ايتمشسڭ، جزاسنى ده چكييورسڭ. چونكه يرنده صرف اولنميان بر محبّتِ غيرِ مشروعه‌نڭ جزاسى، مرحمتسز بر مصيبتدر. رحمٰن الرحيم إسميله، حوريلرله مزيَّن جنّت گبى سنڭ بتون آرزولريڭه جامع بر مسكنى، سنڭ جسمانى هوساتڭه إحضار ايدن و سائر أسماسيله سنڭ روحڭ، قلبڭ، سرّڭ، عقلڭ و سائر لطائفڭ آرزولرينى تطمين ايده‌جك أبدى إحساناتنى او جنّتده سڭا مهيّا ايدن و هر بر إسمنده معنوى چوق خزينهٔ‌ِ إحسان و كرم بولونان بر محبوبِ أزلينڭ، ألبته بر ذرّه محبّتى، كائناته بدل اولابيلير. كائنات اونڭ بر جزئى تجلّئِ محبّتنه بدل اولاماز. اويله ايسه او محبوبِ أزلينڭ كندى حبيبنه سويلتديرديگى شو فرمانِ أزلى‌يى ديڭله، إتّباع ايت:
اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰه‌َ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللّٰه‌ُ
ايكنجى ميوه:أى نفس! عبوديت، مقدّمهٔ‌ِ مكافاتِ لاحقه دگل، بلكه نتيجهٔ‌ِ نعمتِ سابقه‌در. أوت بز اجرتمزى آلمشز. اوڭا گوره خدمتله و عبوديتله موظّفز. چونكه أى نفس! خيرِ محض اولان وجودى سڭا گيديرن خالقِ ذو الجلال، سڭا إشتهالى بر معده ويرديگندن رزّاق إسميله بتون مطعوماتى بر سفرهٔ‌ِ نعمت ايچنده سنڭ اوڭڭه قويمشدر. صوڭره سڭا حسّاسيتلى بر حيات ويرديگندن، او حيات دخى بر معده گبى رزق ايستر. گوز، قولاق گبى بتون طويغولرڭ، أللر گبيدر كه؛ روىِ زمين قدر گنيش بر سفرهٔ‌ِ نعمتى، او أللرڭ اوڭنه قويمشدر. صوڭره معنوى چوق رزق و نعمتلر ايسته‌ين إنسانيتى سڭا ويرديگندن، عالمِ ملك و ملكوت گبى گنيش بر سفرهٔ‌ِ نعمت، او معدهٔ‌ِ إنسانيتڭ اوڭنه و عقلڭ ألى يتيشه‌جك نسبتده
— 200 —
سڭا آچمشدر. صوڭره نهايتسز نعمتلرى ايسته‌ين و حدسز رحمتڭ ميوه‌لريله تغدّى ايدن و إنسانيتِ كبرا اولان إسلاميتى و ايمانى سڭا ويرديگندن، دائرهٔ‌ِ ممكنات ايله برابر أسماءِ حسنى و صفاتِ مقدّسه‌نڭ دائره‌سنه شامل بر سفرهٔ‌ِ نعمت و سعادت و لذّت سڭا فتح ايتمشدر. صوڭره ايمانڭ بر نورى اولان محبّتى سڭا ويرمكله، غيرِ متناهى بر سفرهٔ‌ِ نعمت و سعادت و لذّت سڭا إحسان ايتمشدر. يعنى، جسمانيتڭ إعتباريله كوچك، ضعيف، عاجز، ذليل، مقيّد، محدود بر جزءسڭ. اونڭ إحسانيله جزئى بر جزءدن، كلّى بر كلِّ نورانى حكمنه گچدڭ. زيرا حياتى سڭا ويرمكله، جزئيتدن بر نوع كلّيته و إنسانيتى ويرمكله حقيقى كلّيته و إسلاميتى ويرمكله علوى و نورانى بر كلّيته و معرفت و محبّتى ويرمكله محيط بر نوره سنى چيقارمش.
ايشته أى نفس! سن بو اجرتى آلمشسڭ. عبوديت گبى لذّتلى، نعمتلى، راحتلى، خفيف بر خدمتله مكلّفسڭ. حالبوكه، بوڭا ده تنبللك ايدييورسڭ. أگر ياريم يامالاق ياپسه‌ڭ ده، گويا أسكى اجرتلرى كافى گلمييورمش گبى، چوق بيوك شيلرى متحكّمانه ايسته‌يورسڭ. و هم "نيچون دعام قبول اولمادى" دييه نازلانيورسڭ. أوت، سنڭ حقّڭ ناز دگل، نيازدر. جنابِ حق جنّتى و سعادتِ أبديه‌يى، محضِ فضل و كرميله إحسان ايدر. سن، دائما رحمت و كرمنه إلتجا ايت. اوڭا گوون و شو فرمانى ديڭله:
قُلْ بِفَضْلِ اللّٰه‌ِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذٰلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ
أگر ديسه‌ڭ: "شو كلّى حدسز نعمتلره قارشى ناصل شو محدود و جزئى شكرمله مقابله ايده‌بيليرم؟"
الجواب: كلّى بر نيّتله، حدسز بر إعتقاد ايله... مثلا: ناصلكه بر آدم بش غروش قيمتنده بر هديه ايله، بر پادشاهڭ حضورينه گيرر و گورور كه، هر برى
— 201 —
ميليونلره دگر هديه‌لر، مقبول آدملردن گلمش، اوراده ديزيلمش. اونڭ قلبنه گلير: "بنم هديه‌م هيچدر، نه ياپه‌يم؟" بردن دير: "أى سيّدم! بتون شو قيمتدار هديه‌لرى كندى ناممه سڭا تقديم ايدييورم. چونكه سن اونلره لايقسڭ. أگر بنم إقتدارم اولسيدى، بونلرڭ بر مِثلنى سڭا هديه ايدردم." ايشته هيچ إحتياجى اولميان و رعيتنڭ درجهٔ‌ِ صداقت و حرمتلرينه علامت اولارق هديه‌لرينى قبول ايدن او پادشاه، او بيچاره‌نڭ او بيوك و كلّى نيّتنى و آرزوسنى و او گوزل و يوكسك إعتقاد لياقتنى، أڭ بيوك بر هديه گبى قبول ايدر. عينًا اويله ده: عاجز بر عبد، نمازنده "اَلتَّحِيَّاتُ ِللّٰه‌" دير. يعنى: بتون مخلوقاتڭ حياتلريله سڭا تقديم ايتدكلرى هديهٔ‌ِ عبوديتلرينى، بن كندى حسابمه، عمومنى سڭا تقديم ايدييورم. أگر ألمدن گلسه ايدى، اونلر قدر تحيّه‌لر سڭا تقديم ايده‌جكدم. هم سن اونلره، هم داها فضله‌سنه لايقسڭ. ايشته شو نيّت و إعتقاد، پك گنيش بر شكرِ كلّيدر. نباتاتڭ تخملرى و چكردكلرى، اونلرڭ نيّتلريدر.
هم مثلا: قاوون، قلبنده نوه‌لر صورتنده بيڭ نيّت ايدر كه، "يا خالقم! سنڭ أسماءِ حسنى‌نڭ نقشلرينى يرڭ بر چوق يرلرنده إعلان ايتمك ايسترم." جنابِ حق گله‌جك شيلرڭ ناصل گله‌جكلرينى بيلديگى ايچون، اونلرڭ نيّتلرينى بِالفعل عبادت گبى قبول ايدر. "مؤمنڭ نيّتى، عملندن خيرليدر." شو سرّه إشارت ايدر. هم
سُبْحَانَكَ وَ بِحَمْدِكَ عَدَدَ خَلْقِكَ وَ رِضَاءَ نَفْسِكَ وَ زِنَةِ عَرْشِكَ وَ مِدَادِ كَلِمَاتِكَ وَ نُسَبِّحُكَ بِجَمِيعِ تَسْبِيحَاتِ اَنْبِيَائِكَ وَ اَوْلِيَائِكَ وَ مَلٰئِكَتِكَ
گبى حدسز عددله تسبيح ايتمه‌نڭ حكمتى شو سردن آڭلاشيلير. هم ناصل بر ضابط، بتون نفراتنڭ يكون خدمتلرينى كندى نامنه پادشاهه تقديم ايدر. اويله ده:
— 202 —
مخلوقاته ضابطلك ايدن و حيوانات و نباتاته قوماندانلق ياپان و موجوداتِ أرضيه‌يه خليفه‌لك ايتمگه قابل اولان و كندى خصوصى عالمنده كندينى هركسه وكيل تلقّى ايدن إنسان، اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ دير. بتون خلقڭ عبادتلرينى و إستعانه‌لرينى، كندى نامنه معبودِ ذو الجلاله تقديم ايدر. هم
سُبْحَانَكَ بِجَمِيعِ تَسْبِيحَاتِ جَمِيعِ مَخْلُوقَاتِكَ وَ بِاَلْسِنَةِ جَمِيعِ مَصْنُوعَاتِكَ
دير. بتون موجوداتى كندى حسابنه سويلتديرر. هم
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ بِعَدَدِ ذَرَّاتِ الْكَائِنَاتِ وَ مُرَكَّبَاتِهَا
دير. هر شى نامنه بر صلوات گتيرر. چونكه هر شى، نورِ أحمدى (ع‌ص‌م) ايله علاقه‌داردر. ايشته تسبيحاتده، صلواتلرده حدسز عددلرڭ حكمتنى آڭلا.
اوچنجى ميوه:أى نفس! آز بر عمرده حدسز بر عملِ اُخروى ايسترسه‌ڭ و هر بر دقيقهٔ‌ِ عمريڭى بر عمر قدر فائده‌لى گورمك ايسترسه‌ڭ و عادتڭى عبادته و غفلتڭى حضوره قلب ايتمگى سَورسه‌ڭ، سنّتِ سنيه‌يه إتّباع ايت. چونكه بر معاملهٔ‌ِ شرعيه‌يه تطبيقِ عمل ايتديگڭ وقت، بر نوع حضور ويرييور. بر نوع عبادت اولويور. اُخروى چوق ميوه‌لر ويرييور. مثلا: بر شيئى صاتون آلدڭ. ايجاب و قبولِ شرعيه‌يى تطبيق ايتديگڭ دقيقه‌ده، او عادى آليش ويريشڭ بر عبادت حكمنى آلير. او تخطّرِ حُكمِ شرعى بر تصوّرِ وحى ويرر. او دخى، شارعى دوشونمكله بر توجّهِ إلٰهى ويرر. او دخى، بر حضور ويرر. ديمك سنّتِ سنيه‌يه تطبيقِ عمل ايتمكله بو فانى عمر، باقى ميوه‌لر ويره‌جك و بر حياتِ أبديه‌يه مدار اولاجق اولان فائده‌لر ألده ايديلير.
فَاٰمِنُوا بِاللّٰه‌ِ وَرَسُولِهِ النَّبِىِّ الْاُمِّىِّ الَّذِى يُؤْمِنُ بِاللّٰه‌ِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
فرماننى ديڭله. شريعت و سنّتِ سنيه‌نڭ أحكاملرى ايچنده جلوه‌لرى إنتشار ايدن أسماءِ حسنى‌نڭ هر بر إسمنڭ فيضِ تجلّيسنه بر مظهرِ جامع اولمغه چاليش...
— 203 —
دردنجى ميوه:أى نفس! أهلِ دنيايه، خصوصًا أهلِ سفاهته، خصوصًا أهلِ كفره باقوب صورى زينت و آلداتيجى غيرِ مشروع لذّتلرينه آلدانوب تقليد ايتمه. چونكه سن اونلرى تقليد ايتسه‌ڭ، اونلر گبى اولامازسڭ. پك چوق سقوط ايده‌جكسڭ. حيوان دخى اولامازسڭ. چونكه سنڭ باشڭده‌كى عقل، مشئوم بر آلَت اولور. سنڭ باشڭى دائما دوگه‌جكدر. مثلا: ناصلكه بر سراى بولونسه، بيوك بر دائره‌سنده بيوك بر ألكتريق لامباسى بولونور. او ألكتريقدن تشعّب ايتمش و اونڭله باغلى كوچك كوچك ألكتريقلر، كوچك منزللره تقسيم ايديلمش. شيمدى بريسى او بيوك ألكتريق لامباسنڭ دوگمه‌سنى چويروب ضيايى قپاتسه، بتون منزللر درين بر قراڭلق ايچنه و بر وحشته دوشر. و باشقه سرايده بيوك ألكتريق لامباسيله مربوط اولميان كوچك ألكتريق لامبالرى، هر منزلده بولونويور. او سراى صاحبى بيوك ألكتريق لامباسنڭ دوگمه‌سنى چويره‌رك قپاتسه، سائر منزللرده ايشيقلر بولونه‌بيلير. اونڭله ايشينى گوره‌بيلير، خيرسزلر إستفاده ايده‌مزلر.
ايشته أى نفسم! برنجى سراى، بر مسلماندر. حضرتِ پيغمبر عليه الصلاة والسلام، اونڭ قلبنده او بيوك ألكتريق لامباسيدر. أگر اونى اونوتسه، اَلْعِيَاذُ بِاللّٰه‌ قلبندن اونى چيقارسه، هيچ بر پيغمبرى داها قبول ايده‌مز. بلكه هيچ بر كمالاتڭ يرى روحنده قالاماز، حتّى ربّنى ده طانيماز. ماهيتنده‌كى بتون منزللر و لطيفه‌لر، قراڭلغه دوشر و قلبنده مدهش بر تخريبات و وحشت اولويور. عجبا بو تخريبات و وحشته مقابل هانگى شيئى قزانوب اُنسيت ايده‌بيليرسڭ؟ هانگى منفعتى بولوب او تخريبات ضررينى اونڭله تعمير ايدرسڭ؟ حالبوكه أجنبيلر، او ايكنجى سرايه بڭزرلر كه، حضرتِ پيغمبر عليه الصلاة والسلامڭ نورينى قلبلرندن چيقارسه‌لر ده، كنديلرنجه بعض نورلر قالابيلير ويا قالابيلير ظن ايدرلر. اونلرڭ معنوى كمالاتِ أخلاقيه‌لرينه مدار اولاجق حضرتِ موسى و عيسى عليهما السلامه بر نوع ايمانلرى و خالقلرينه بر چشيد إعتقادلرى قالابيلير.
— 204 —
أى نفسِ أمّاره! أگر ديسه‌ڭ: "بن، أجنبى دگل، حيوان اولمق ايسترم." سڭا قاچ دفعه سويله‌مشدم: "حيوان گبى اولامازسڭ. زيرا قفاڭده‌كى عقل اولديغى ايچون، او عقل گچمش ألملرى و گله‌جك قورقولرى طوقاديله سنڭ يوزيڭه، گوزيڭه، باشڭه چارپه‌رق دوگويور. بر لذّت ايچنده بيڭ ألم قاتييور. حيوان ايسه، ألمسز گوزل بر لذّت آلير، ذوق ايدر. اويله ايسه، أوّلا عقلڭى چيقار آت، صوڭره حيوان اول. هم كَالْاَنْعَامِ بَلْ هُمْ اَضَلُّ سيللهٔ‌ِ تأديبنى گور."
بشنجى ميوه:أى نفس! مكرّرًا سويله‌ديگمز گبى؛ إنسان، شجرهٔ‌ِ خلقتڭ ميوه‌سى اولديغندن، ميوه گبى أڭ اوزاق و أڭ جامع و عمومه باقار و عمومڭ جهت الوحدتنى ايچنده صاقلار بر قلب چكردگنى طاشييان و يوزى كثرته، فنايه، دنيايه باقان بر مخلوقدر. عبوديت ايسه، اونڭ يوزينى فنادن بقايه، خلقدن حقّه، كثرتدن وحدته، منتهادن مبدئه چويرن بر خيطِ وصلت، ياخود مبدأ و منتها اورته‌سنده بر نقطهٔ‌ِ إتّصالدر. ناصلكه تخم اولاجق قيمتدار بر ميوهٔ‌ِ ذى‌شعور، آغاجڭ آلتنده‌كى ذى‌روحلره باقسه، گوزللگنه گوونسه، كندينى اونلرڭ أللرينه آتسه ويا غفلت ايدوب دوشسه، اونلرڭ أللرينه دوشه‌جك، پارچه‌لانه‌جق، عادى بر تك ميوه گبى ضايع اولاجق. أگر او ميوه، نقطهٔ‌ِ إستنادينى بولسه، ايچنده‌كى چكردك، بتون آغاجڭ جهت الوحدتنى طوتمقله برابر آغاجڭ بقاسنه و حقيقتنڭ دوامنه واسطه اولاجغنى دوشونه‌بيلسه، او وقت او تك ميوه ايچنده بر تك چكردك، بر حقيقتِ كلّيهٔ‌ِ دائمه‌يه، بر عمرِ باقى ايچنده مظهر اولويور. اويله ده: إنسان، أگر كثرته طالوب كائنات ايچنده بوغولوب دنيانڭ محبّتيله سرسم اولارق فانيلرڭ تبسّملرينه آلدانسه، اونلرڭ قوجاقلرينه آتيلسه، ألبته نهايتسز بر خسارته دوشر. هم فنا، هم فانى، هم عدمه دوشر. هم معنًا كندينى إعدام ايدر. أگر لسانِ قرآندن قلب قولاغيله ايمان درسلرينى ايشيدوب باشنى قالديرسه، وحدته متوجّه اولسه، عبوديتڭ معراجيله عرشِ كمالاته چيقه‌بيلير. باقى بر إنسان اولور.
— 205 —
أى نفسم! مادام حقيقت بويله‌در و مادام ملّتِ إبراهيميه‌دنسڭ (ع‌س)، إبراهيم‌وارى لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ دى. و محبوبِ باقى‌يه يوزيڭى چوير و بنم گبى شويله آغلا:
لَقَدْ اَبْكَانِى نَعْىُ (لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ) مِنْ خَلِيلِ اللّٰه‌ِ
فَصَبَّتْ عَيْنُ قَلْبِى قَطَرَاتٍ بَاكِيَاتٍ مِنْ شُئُونِ اللّٰه‌ِ
لِتَفْسِيرِ كَلَامٍ مِنْ حَكِيمٍ اَىْ نَبِىٍّ فِى كَلَامِ اللّٰه‌ِ
نَمِى زِيبَاسْتْ اُفُولْدَه گُمْ شُدَنْ مَحْبُوبْ
نَمِى اَرْزَدْ غُرُوبْدَه غَيْبْ شُدَنْ مَطْلُوبْ
نَمِى خٰواهَمْ فَنَادَه مَحْوْ شُدَنْ مَقْصُودْ
نَمِى خٰوانَمْ زَوَالْدَه دَفْنْ شُدَنْ مَعْبُودْ
عَقْلْ فَرْيَادْ مِى دَارَدْ نِدَاءِ (لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ) مِى زَنَدْ رُوحَمْ
نَمِى خٰواهَمْ نَمِى خٰوانَمْ نَمِى تَابَمْ فِرَاقِى
نَمِى اَرْزَدْ مَرَاقَه اِينْ زَوَالْ دَرْ پَسْ تَلَاقِى
اَزْ اٰنْ دَرْدِى گِرِينِ (لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ) مِى زَنَدْ قَلْبَمْ
دَرْ اِينْ فَانِى بَقَا خَازِى بَقَا خِيزَدْ فَنَادَنْ
— 206 —
فَنَا شُدْ هَمْ فَدَا كُنْ هَمْ عَدَمْ بِينْ كِه اَزْ دُنْيَا بَقَايَه رَاهْ فَنَادَنْ
فِكِرْ فِيزَارْ مِى دَارَدْ اَنِينِ (لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ) مِى زَنَدْ وِجْدَانْ
بِدَانْ اَىْ نَفْسِ نَادَانَمْ كِه دَرْ هَرْ فَرْدْ اَزْ فَانِى دُو رَاهْ هَسْتْ بَا بَاقِى دُو سِرِّ جَانِ جَانَانِى
كِه دَرْ نِعْمَتْهَا اِنْعَامْ هَسْتْ وَ پَسْ اٰثَارْهَا اَسْمَا بِگِيرْ مَغْزِى وَ مِيزَنْ دَرْ فَنَا اٰنْ قِشْرِ بِى مَعْنَا
بَلِى اٰثَارْهَا گُويَنْدْ زِاَسْمَا لَفْظِ پُرْ مَعْنَا بِخَانْ مَعْنَا وَ مِيزَنْ دَرْ هَوَا اٰنْ لَفْظِ بِى سَوْدَا
عَقْلْ فَرْيَادْ مِى دَارَدْ غِيَاثِ (لَا اُحِبُّ اْلٰافِلِينَ) مِيزَنْ اَىْ نَفْسَمْ
چِه خُوشْ گُويَدْ اُو شَيْدَا جَامِى عِشْقْ خُوىْ
(يَكِى خٰواهْ يَكِى خٰوانْ يَكِى جُوىْ يَكِى بِينْ يَكِى دَانْ يَكِى گُوىْ)
(٭): بو فقره‌جق جامى‌نڭدر.
نَعَمْ صَدَقْتَ اَىْ جَامِى! هُوَ الْمَطْلُوبُ هُوَ الْمَحْبُوبُ هُوَ الْمَقْصُودُ هُوَ الْمَعْبُودُ
كِه لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ بَرَابَرْ مِيزَنَدْ عَالَمْ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلٰى اٰلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى اِبْرَاهِيمَ وَ عَلٰى اٰلِ اِبْرَاهِيمَ فِى الْعَالَمِينَ اِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
٭ ٭ ٭