— 178 —
اوتوزنجى سوزڭ ايكنجى مقصدى
(تحوّلاتِ ذرّاته دائردر)
شو آيتڭ خزينهسندن بر ذرّهيه إشارت ايدهجكدر.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَأْتِينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلٰى وَ رَبِّى لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِى السَّمٰوَاتِ وَلَا فِى الْاَرْضِ وَلَا اَصْغَرُ مِنْ ذٰلِكَ وَلَا اَكْبَرُ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ
(شو آيتڭ پك بيوك خزينهسندن بر مثقال ذرّه مقدارنده، يعنى ذرّه صندوقچهسنده اولان جوهرى گوسترر و ذرّهنڭ حركت و وظيفهسندن بر نبذه بحث ايدر. شو مقصد، بر"مقدّمه"ايله"اوچ نقطه"دنعبارتدر.)
مقدّمه
تحوّلاتِ ذرّات؛ نقّاشِ أزلينڭ قلمِ قدرتى، كتابِ كائناتده يازديغى آياتِ تكوينيهنڭ هنگامندهكى إهتزازاتى و جولانيدر. يوقسه مادّيون و طبيعيّونلرڭ توهّم ايتدكلرى گبى تصادف اويونجغى و قاريشق، معناسز بر حركت دگلدر. چونكه
— 179 —
بتون موجودات گبى ذرّهلر و هر بر ذرّه، مبدأِ حركتنده "بسم اللّٰه" دير. چونكه نهايتسز، قوّتندن فضله يوكلرى قالديرر و بغداى دانهسى قدر بر چكردگڭ قوجه بر چام آغاجى گبى بر يوكى اوموزينه آلماسى گبى... هم وظيفهسنڭ ختامنده "الحمد ِللّٰه" دير. چونكه بتون عقولى حيرتده بيراقان حكمتلى بر جمالِ صنعت، فائدهلى بر حسنِ نقش گوسترهرك صانعِ ذو الجلالڭ مدايحنه بر قصيدهِٔ مدحيه گبى بر أثر گوسترر. مثلا، نار و مصره دقّت ايت.
أوت تحوّلاتِ ذرّات؛
(حاشيه): ايكنجى مقصدڭ تحوّلاتِ ذرّاتڭ تعريفنه دائر اولان اوزون جملهنڭ حاشيهسيدر. قرآنِ حكيمده "إمامِ مبين" و "كتابِ مبين"، مكرّر يرلرده ذكر ايديلمشدر. أهلِ تفسير، "ايكيسى بردر"؛ بر قسمى، "آيرى آيريدر" ديمشلر. حقيقتلرينه دائر بياناتلرى مختلفدر. خلاصه: "علمِ إلٰهينڭ عنوانلريدر" ديمشلر. فقط قرآنڭ فيضى ايله شويله قناعتم گلمش كه:
"إمامِ مبين"، علم و أمرِ إلٰهينڭ بر نوعنه بر عنواندر كه، عالمِ شهادتدن زياده عالمِ غيبه باقييور. يعنى زمانِ حالدن زياده ماضى و مستقبله نظر ايدر. يعنى، هر شيئڭ وجودِ ظاهريسندن زياده أصلنه، نسلنه و كوكلرينه و تخملرينه باقار. قدرِ إلٰهينڭ بر دفتريدر. شو دفترڭ وجودى، يگرمى آلتنجى سوزده، هم اوننجى سوزڭ حاشيهسنده إثبات ايديلمشدر. أوت شو "إمامِ مبين"، بر نوع علم و أمرِ إلٰهينڭ بر عنوانيدر. يعنى، أشيانڭ مباديلرى و كوكلرى و أصللرى، كمالِ إنتظام ايله أشيانڭ وجودلرينى غايت صنعتكارانه إنتاج ايتمهسى جهتيله ألبته دساتيرِ علمِ إلٰهينڭ بر دفترى ايله تنظيم ايديلديگنى گوسترييور و أشيانڭ نتيجهلرى، نسللرى، تخملرى؛ ايلريده گلهجك موجوداتڭ پروغراملرينى، فهرستهلرينى تضمّن ايتدكلرندن ألبته أوامرِ إلٰهيهنڭ بر كوچك مجموعهسى اولديغنى بيلديرييورلر. مثلا: بر چكردك بتون آغاجڭ تشكيلاتنى تنظيم ايدهجك اولان پروغراملرى و فهرستهلرى و او فهرسته و پروغراملرى تعيين ايدن او أوامرِ تكوينيهنڭ كوچوجك بر مجسّمى حكمنده دينلهبيلير. الحاصل "إمامِ مبين"، ماضى و مستقبلڭ و عالمِ غيبڭ أطرافنده دال بوداق صالان شجرهِٔ خلقتڭ بر پروغرامى، بر فهرستهسى حكمندهدر. شو معنادهكى "إمامِ مبين"، قدرِ إلٰهينڭ بر دفترى، بر مجموعهِٔ دساتيريدر. او دساتيرڭ إملاسى ايله و حكمى ايله ذرّات، وجودِ أشيادهكى خدماتنه و حركاتنه سَوق ايديلير.
امّا "كتابِ مبين" ايسه، عالمِ غيبدن زياده، عالمِ شهادته باقار. يعنى، ماضى و مستقبلدن زياده، زمانِ حاضره نظر ايدر و علم و أمردن زياده، قدرت و إرادهِٔ إلٰهيهنڭ بر عنوانى، بر دفترى، بر كتابيدر. "إمامِ مبين" قدر دفترى ايسه، "كتابِ مبين" قدرت دفتريدر. يعنى هر شى وجودنده، ماهيتنده و صفات و شئوناتنده كمالِ صنعت و إنتظاملرى گوسترييور كه؛ بر قدرتِ كاملهنڭ دساتيرى ايله و بر إرادهِٔ نافذهنڭ قوانينى ايله وجود گيديريلييور. صورتلرى تعيين، تشخيص ايديلوب؛ برر مقدارِ معيّن، برر شكلِ مخصوص ويريلييور. ديمك او قدرت و إرادهنڭ كلّى و عمومى بر مجموعهِٔ قوانينى، بر دفترِ أكبرى واردر كه؛ هر بر شيئڭ خصوصى وجودلرى و مخصوص صورتلرى اوڭا گوره بيچيلير، ديكيلير، گيديريلير. ايشته شو دفترڭ وجودى "إمامِ مبين" گبى قدر و جزءِ إختيارى مسائلنده إثبات ايديلمشدر. أهلِ غفلت و ضلالت و فلسفهنڭ أحمقلغنه باق كه: قدرتِ فاطرهنڭ او لوحِ محفوظنى و حكمت و إرادهِٔ ربّانيهنڭ او بصيرانه كتابنڭ أشيادهكى جلوهسنى، عكسنى، مثالنى حسّ ايتمشلر. حاشا، "طبيعت" ناميله تسميه ايتمشلر، كورلتمشلر.
ايشته "إمامِ مبين"ڭ إملاسى ايله، يعنى قدرڭ حكميله و دستورى ايله قدرتِ إلٰهيه، ايجادِ أشياده هر برى برر آيت اولان سلسلهِٔ موجوداتى، "لوحِ محو إثبات" دينلن زمانڭ صحيفهِٔ مثاليهسنده يازييور، ايجاد ايدييور، ذرّاتى تحريك ايدييور. ديمك حركاتِ ذرّات؛ او كتابتدن، او إستنساخدن؛ موجودات عالمِ غيبدن عالمِ شهادته و علمدن قدرته گچمهلرنده بر إهتزازدر، بر حركاتدر. امّا "لوحِ محو إثبات" ايسه، ثابت و دائم اولان لوحِ محفوظِ أعظمڭ دائرهِٔ ممكناتده، يعنى موت و حياته، وجود و فنايه دائما مظهر اولان أشياده متبدّل بر دفترى و يازار بوزار بر تختهسيدر كه، حقيقتِ زمان اودر. أوت هر شيئڭ بر حقيقتى اولديغى گبى، زمان ديديگمز، كائناتده جريان ايدن بر نهرِ عظيمڭ حقيقتى دخى "لوحِ محو إثبات"دهكى كتابتِ قدرتڭ صحيفهسى و مركّبى حكمندهدر. لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
عالمِ غيبدن اولان هر شيئڭ گچمش أصلنده
— 180 —
و گلهجك نسلندهكى إنتظاماته مدار و علم و أمرِ إلٰهينڭ بر عنوانى اولان "إمامِ مبين"ڭ دستورلرى و إملاسى تحتنده و زمانِ حاضر و عالمِ شهادتدن، تشكيل و
— 181 —
ايجادِ أشياده تصرّفه مدار و قدرت و إرادهِٔ إلٰهيهنڭ بر عنوانى اولان "كتابِ مبين"دن إستنساخ ايله و سيّال زمانڭ حقيقتى و صحيفهِٔ مثاليهسى اولان "لوحِ محو إثبات"ده كلماتِ قدرتى يازمق و چيزمكدن گلن حركاتدر و معنيدار إهتزازاتدر.
برنجى نقطه:ايكى مبحثدر.
برنجى مبحث:هر ذرّهده (هم حركتنده، هم سكونتنده) ايكى گونش گبى ايكى نورِ توحيد پارلايور. چونكه اوننجى سوزڭ برنجى إشارتنده إجمالًا و يگرمى ايكنجى سوزده تفصيلًا إثبات ايديلديگى گبى؛ هر بر ذرّه، أگر مأمورِ إلٰهى اولمازسه و اونڭ إذنى و تصرّفى ايله حركت ايتمزسه و علم و قدرتيله تحوّل ايتمزسه؛ او وقت هر بر ذرّهنڭ نهايتسز بر علمى، حدسز بر قدرتى، هر شيئى گورور بر گوزى، هر شيئه باقار بر يوزى، هر شيئه گچر بر سوزى بولونمق لازم گلير. چونكه عناصرڭ هر بر ذرّهسى، هر بر جسمِ ذىحياتده منتظمًا ايشلر ويا ايشلهيهبيلير. أشيانڭ إنتظاماتى و قوانينِ تشكّلاتى بربرينه مخالفدر. اونلرڭ نظاماتى بيلينمزسه، ايشلهنيلمز؛ ايشلهنيلسه ده ياڭليشسز ياپيلماز. حالبوكه ياڭليشسز ياپيلييور. اويله ايسه او خدمت ايدن ذرّهلر، يا بر علمِ محيط صاحبنڭ إذن و أمريله و علم و إرادهسيله ايشلهيورلر وياخود كنديلرنده اويله بر محيط علم و قدرت بولونمق لازم گلييور. أوت هوانڭ هر بر ذرّهسى، هر بر ذىحياتڭ جسمنه، هر بر چيچگڭ هر بر ميوهسنه، هر بر ياپراغڭ بناسنه گيروب ايشلهيهبيلير. حالبوكه اونلرڭ تشكيلاتلرى آيرى آيرى طرزدهدر، باشقه باشقه نظاماتى وار. بر اينجير ميوهسنڭ فابريقهسى، فرضا چوخه ماكينهسى گبى اولسه؛ بر نار ميوهسنڭ فابريقهسى ده شكر ماكينهسى گبى اولاجقدر و هكذا.. او بنالرڭ، او جسملرڭ پروغراملرى بربرندن باشقهدر. شيمدى شو ذرّهِٔ هوائيه، بتون اونلره گيرر ويا گيرهبيلير و غايت حكيمانه و استادانه
— 182 —
ياڭليشسز اولارق ايشلر، وضعيتلر آلير. وظيفهسى بيتدكدن صوڭره قالقار گيدر. ايشته متحرّك هوانڭ متحرّك ذرّهسى، يا نباتاته و حيواناته، حتّى ميوهلرينه و چيچكلرينه گيديريلن صورتلرڭ، مقدارلرڭ تشكيلاتنى، بيچيمنى بيلمسى لازم گلديگى وياخود اونلر، بر بيلنڭ أمر و إرادهسيله مأمور اولماسى لازم گلديگى گبى؛ ساكن طوپراق، ساكن اولان هر بر ذرّهسى؛ بتون چيچكلى نباتاتڭ و ميوهدار آغاجلرڭ تخملرينه مدار و منشأ اولمق قابل اولديغندن هانگى تخم گلسه او ذرّهده، يعنى مِثليت إعتباريله بر ذرّه حكمنده اولان بر آووج طوپراقده كندينه مخصوص بر فابريقه و بتون لوازماتنه و تشكيلاتنه لازم بتون جهازاتى بولونديغندن؛ او ذرّهده و او ذرّهنڭ قولبهجگى اولان او بر آووج طوپراقده؛ أشجار و نباتات و چيچكلر و ميوهلر أنواعى عددنجه منتظم معنوى ماكينه و فابريقهلرى بولونماسى وياخود معجزهكار، هر شيئى هيچدن ايجاد ايدر و هر شيئڭ هر شيئنى و هر جهتنى بيلير بر علم و قدرت بولونماسى لازمدر وياخود بر قديرِ مطلق، بر عليمِ كلِّ شيئڭ أمر و إذنيله، حول و قوّتيله او وظيفهلر گورديريلور.
أوت ناصلكه بر عجمى، خام، عامى، عادى، هم كور بر آدم آوروپايه گيتسه؛ بتون فابريقهلره، تزگاهلره گيرسه، استادانه كمالِ إنتظام ايله هر بر صنعتده، هر بر بناده ايشلر، اويله أثرلر ياپار كه نهايت درجهده حكمتلى، صنعتلى، هركسى حيرتده بيراقييور. ذرّه مقدار شعورى اولان بيلير كه: او آدم، كندى باشيله ايشلهمييور. بلكه بر استادِ كلّ، اوڭا درس ويرر، ايشلتديرر. هم ناصلكه بر كور، عاجز، يرندن قالقهمييور، بسيط بر قولبهجگنده اوطورمش بر آدم بولونويور. حالبوكه او قولبهجگه بر درهم گبى كوچك بر طاش، كميك و پاموق گبى برر مادّه ويريلييور. حالبوكه او قولبهجكدن بطمانلرله شكر، طوپلرله چوخه، بيڭلرله مجوهرات، غايت صنعتلى، مرصّعاتلى لباسلر، لذّتلى طعاملر چيقوب گلسه؛ ذرّه مقدار عقلى اولان ديميهجك مى كه: "او آدم، غايت معجزهكار بر ذاتڭ منشأِ معجزاتى اولان
— 183 —
فابريقهسنڭ بر مندالى وياخود مسكين بر قپوجيسيدر." عينًا اويله ده: هوانڭ ذرّهلرى، هر برى برر مكتوباتِ صمدانيه، برر آنتيقهِٔ صنعتِ ربّانيه، برر معجزهِٔ قدرت، برر خارقهِٔ حكمت اولان نباتات و أشجار، أزهار و أثماردهكى حركات و خدماتلرى؛ بر صانعِ حكيمِ ذو الجلالڭ، بر فاطرِ كريمِ ذو الجمالڭ أمر و إرادهسيله حركت ايتديگنى و طوپراغڭ ذرّهلرى دخى هر برى برر آيرى ماكينه و تزگاه، برر آيرى مطبعه، برر آيرى خزينه، برر آيرى آنتيقه و صانعِ ذو الجلالڭ أسماسنى إعلان ايدن برر آيرى إعلاننامه و كمالاتنى سويلهين برر آيرى قصيده حكمنده اولان او تخمجقلرينڭ، او چكردكلرينڭ سنبللرينه، آغاجلرينه منشأ و مدار اولمالرى؛ أمرِ كُنْ فَيَكُونه مالك، هر شى أمرينه مسخّر بر صانعِ ذو الجلالڭ أمريله، إذنيله، إرادهسيله، قوّتيله اولماسى؛ ايكى كرّه ايكى درت ايدر گبى قطعيدر. آمنّا.
ايكنجى مبحث:ذرّاتڭ حركاتندهكى وظيفهلره، حكمتلره كوچك بر إشارتدر.
أوت، عقللرى گوزلرينه سقوط ايتمش مادّيونلرڭ حكمتسز حكمتلرى، عبثيت أساسنه إستناد ايدن فلسفهلرى نظرنده تصادفله باغلى اولان تحوّلاتِ ذرّاتى، بتون دستورلرينه اُسّ الأساس طوتوب، مصنوعاتِ إلٰهيهيه مصدر گوسترمشلر. نهايتسز حكمتلرله مزيَّن مصنوعاتى؛ حكمتسز، معناسز، قارمهقاريشق بر شيئه إسناد ايتمهلرى، نه قدر خلافِ عقل اولديغنى ذرّه مقدار شعورى بولونان بيلير.
شيمدى، قرآنِ حكيمڭ حكمتى نقطهِٔ نظرنده تحوّلاتِ ذرّاتڭ پك چوق غايهلرى، حكمتلرى و وظيفهلرى واردر.
وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
گبى چوق آيتلرله حكمتلرينه و وظيفهلرينه إشارت ايدر. نمونه اولارق بر قاچنه إشارت ايدييورز.
— 184 —
برنجيسى:جنابِ واجب الوجودڭ تجلّياتِ ايجاديهسنى تجديد و تازهلنديرمك ايچون هر بر تك روحى مودهل گبى ايدهرك، هر سنه معجزاتِ قدرتندن تازه برر جسد گيديرمك و هر بر تك كتابدن آيرى آيرى بيڭ مختلف كتابى، حكمتيله إستنساخ ايتمك و بر تك حقيقتى باشقه باشقه صورتده گوسترمك و كائناتلرڭ و عالملرڭ و موجوداتلرڭ، طائفه طائفه آرقهسندن گلمهلرينه ير ويرمك و زمين حاضرلامق ايچون فاطرِ ذو الجلال قدرتيله ذرّاتى تحريك و توظيف ايتمشدر.
ايكنجيسى:مالك الملكِ ذو الجلال؛ شو دنيايى، باخصوص روىِ زمين تارلاسنى بر ملك صورتنده ياراتمشدر. يعنى نشو و نمايه، تازه تازه محصولات ويرمگه قابل بر صورتده مهيّا ايتمشدر. تا كه، نهايتسز معجزاتِ قدرتنى اوراده أكوب بيچسين. ايشته شو زمين يوزندهكى تارلاسنده، ذرّاتى حكمتله تحريك ايدهرك، إنتظام دائرهسنده توظيف ايدوب، هر عصرده، هر فصلده، هر آيده، بلكه هر گونده بلكه هر ساعتده معجزاتِ قدرتندن يڭى يڭى برر كائنات گوسترر، ير يوزى آوليسنه باشقه باشقه محصولات ويرديرر. نهايتسز خزينهِٔ رحمتنڭ هداياسنى، نهايتسز قدرتنڭ معجزاتنڭ نمونهلرينى حركاتِ ذرّات ايله إظهار ايدر.
اوچنجيسى:نهايتسز تجلّياتِ أسماءِ إلٰهيهنڭ نقشلرينى گوسترمكله، او أسمانڭ جلوهلرينى إفاده ايچون محدود بر زمينده حدسز نقوش گوسترمك، كوچك بر صحيفهده نهايتسز معانيلرى إفاده ايدهجك اولان حدسز آياتلرى يازمق ايچون نقّاشِ أزلى ذرّاتى، كمالِ حكمتله تحريك ايدوب كمالِ إنتظامله توظيف ايتمشدر. أوت، گچن سنهنڭ محصولاتيله شو سنهنڭ محصولاتنڭ ماهيتلرى بر حكمندهدر. فقط، معانيلرى باشقه باشقهدر. تعيّناتِ إعتباريهيى دگيشديرمكله، معانيلرى دگيشير و چوغالير. تعيّناتِ إعتباريه و تشخّصاتِ موقّته، تبديل
— 185 —
ايديلدكلرى و ظاهرًا فانى اولدقلرى حالده؛ اونلرڭ معانئِ جميلهلرى محافظه اولونوب، ثابت و باقى قالير. شو آغاجڭ گچن بهاردهكى ياپراق و چيچك و ميوهلرينڭ روحلرى اولماديغندن، شو بهاردهكى أمثالنڭ، حقيقتجه عينلريدر. يالڭز تشخّصاتِ إعتباريهده فرق وار. فقط او إعتبارى تشخّصلر، هر وقت تجلّياتى تازهلنمكده اولان شئوناتِ أسماءِ إلٰهيهنڭ معانيلرينى إفاده ايچون، شو بهاردهكيلر آيرى تشخّصاتله اونلرڭ يرينه گلديلر.
دردنجيسى:حدسز عالمِ مثال گبى غايت گنيش عالمِ ملكوت و غيرِ محدود سائر اُخروى عالملره برر محصولات ويا تزيينات ويا لوازمات گبى اونلره مناسب شيلرى يتيشديرمك ايچون شو طار مزرعهِٔ دنياده، زمين يوزينڭ تزگاهنده و تارلاسنده حكيمِ ذو الجلال، ذرّاتى تحريك ايدوب؛ كائناتى سيّاله و موجوداتى سيّاره ايدهرك، شو كوچك زمينده او پك بيوك عالملره پك چوق محصولاتِ معنويه يتيشديرييور. نهايتسز خزينهِٔ قدرتندن نهايتسز بر سَيْلى، دنيادن آقيتديروب عالمِ غيبه و بر قسمنى آخرت عالملرينه دوكويور.
بشنجيسى:نهايتسز كمالاتِ إلٰهيهيى، حدسز جلواتِ جماليهيى و غايتسز تجلّياتِ جلاليهيى و غيرِ متناهى تسبيحاتِ ربّانيهيى شو طار و محدود زمينده و متناهى و آز بر زمانده گوسترمك ايچون ذرّاتى كمالِ حكمتله قدرتيله تحريك ايدوب، كمالِ إنتظامله توظيف ايدهرك؛ متناهى بر زمانده، محدود بر زمينده غيرِ متناهى تسبيحات ياپديرييور. غيرِ محدود تجلّياتِ جماليه و جلاليه و كماليهسنى گوسترييور. چوق حقائقِ غيبيه و چوق ثمراتِ اُخرويه و فانيلرڭ باقى اولان هويت و صورتلرندن پك چوق نقوشِ مثاليه و چوق معنيدار نسوجِ لوحيهيى ايجاد ايدييور. ديمك ذرّهيى تحريك ايدن؛ شو مقاصدِ عظيمهيى، شو حِكَمِ جسيمهيى گوسترن بر ذاتدر. يوقسه هر بر ذرّهده، گونش گبى بر دماغ بولونماسى لازم گلير.
— 186 —
داها بو بش نمونه گبى بلكه بش بيڭ حكمتله تحريك اولونان ذرّاتڭ تحوّلاتنى، او عقلسز فيلسوفلر حكمتسز ظن ايتمشلر و حقيقتده برى أنفسى، ديگرى آفاقى ايكى حركتِ جذبهكارانهده ذكر و تسبيحِ إلٰهى ايله مولوى گبى ذكر ايدن و دورانه قالقان او ذرّهلرى، كندى كندينه، سرسم گبى دونوب اوينايورلر زعم ايتمشلر.
ايشته بوندن آڭلاشيلييور كه؛ اونلرڭ علملرى علم دگل، جهلدر. حكمتلرى، حكمتسزلكدر.
(اوچنجى نقطهده آلتنجى اوزون بر حكمت داها سويلهنهجكدر.)
ايكنجى نقطه:هر بر ذرّهده، واجب الوجودڭ وجودينه و وحدتنه ايكى شاهدِ صادق واردر. أوت ذرّه عجز و جموديله برابر شعوركارانه بيوك وظيفهلرى ياپمقله، بيوك يوكلرى قالديرمقله واجب الوجودڭ وجودينه قطعى شهادت ايتديگى گبى، حركاتنده نظاماتِ عموميهيه توفيقِ حركت ايدوب هر گيرديگى يرده اوڭا مخصوص نظاماتى مراعات ايتمكله، هر يرده كندى وطنى گبى يرلشمسيله واجب الوجودڭ وحدتنه و ملك و ملكوتڭ مالكى اولان ذاتڭ أحديتنه شهادت ايدر. يعنى ذرّه كيمڭ ايسه، گزديگى بتون يرلر ده اونڭدر. ديمك ذرّه، (چونكه عاجزدر، يوكى نهايتسز آغيردر و وظيفهلرى نهايتسز چوقدر) بر قديرِ مطلقڭ إسميله، أمريله قائم و متحرّك اولديغنى بيلديرر. هم كائناتڭ نظاماتِ كلّيهسنى بيلير بر طرزده توفيقِ حركت ايتمهسى و هر يره مانعسز گيرمهسى؛ تك بر عليمِ مطلقڭ قدرتيله، حكمتيله ايشلديگنى گوسترر.
أوت ناصلكه بر نفر؛ طاقمنده، بولوگنده، طابورنده، آلاينده، فرقهسنده و هكذا هر بر دائرهده برر نسبتى و او نسبته گوره برر وظيفهسى اولديغنى و او نسبتلرى، او وظيفهلرى بيلمكله توفيقِ حركت ايتمك، نظاماتِ عسكريه تحتنده
— 187 —
تعليم و تعليمات گورمكله بتون او دائرهلره قوماندا ايدن بر تك قوماندانِ أعظمڭ أمرينه و قانوننه تبعيتله اولويور. اويله ده هر بر ذرّه، بربرى ايچندهكى مركّباتده برر مناسب وضعيتى، آيرى آيرى مصلحتلى برر نسبتى، آيرى آيرى منتظم برر وظيفهسى، آيرى آيرى حكمتلى نتيجهلرى بولونديغندن ألبته او ذرّهيى، او مركّباتده بتون نسبت و وظيفهلرينى محافظه ايدوب نتيجه و حكمتلرى بوزميهجق بر طرزده يرلشديرمك؛ بتون كائنات قبضهِٔ تصرّفنده اولان بر ذاته مخصوصدر.
مثلا: توفيقڭ (٭): نورڭ برنجى كاتبيدر. گوز ببگنده يرلشن ذرّه، گوزڭ أعصابِ محرّكه و حسّاسه و شرايين و أورده گبى طمارلره قارشى مناسب وضعيت آلماسى و يوزده و صوڭره باشده و گوودهده، داها صوڭره هيئتِ مجموعهِٔ إنسانيهده هر بريسنه قارشى برر نسبتى، برر وظيفهسى، برر فائدهسى كمالِ حكمتله بولونماسى گوسترييور كه؛ بتون او جسمڭ بتون أعضاسنى ايجاد ايدن بر ذات، او ذرّهيى او يرده يرلشديرهبيلير. و بِالخاصّه رزق ايچون گلن ذرّهلر، رزق قافلهسنده سير و سفر ايدن او ذرّهلر، او قدر حيرتفزا بر إنتظام و حكمتله سير و سياحت ايدرلر و اويله طورلرده، طبقهلرده إنتظامپرورانه گچوب گليرلر و اويله شعوركارانه آياق آتوب هيچ شاشيرميهرق گله گله تا بدنِ ذىحياتده درت سوزگچله سوزولوب رزقه محتاج أعضا و حجيراتڭ إمدادينه يتيشمك ايچون قاندهكى كريواتِ حمرايه يوكلهنوب بر قانونِ كرمله إمداده يتيشيرلر. اوندن بِالبداهه آڭلاشيلير كه: شو ذرّهلرى بيڭلر مختلف منزللردن گچيرن، سَوق ايدن؛ ألبته و ألبته بر رزّاقِ كريم، بر خلّاقِ رحيمدر كه، قدرتنه نسبةً ذرّهلر، ييلديزلر اوموز اوموزه مساويدرلر.
هم هر بر ذرّه، اويله بر نقشِ صنعتده ايشلر كه؛ يا بتون ذرّاتله مناسبتدار، هر بريسنه و عمومنه هم حاكم و هم هر بريسنه و عمومنه محكوم بر وضعيتده بولونمقله،
— 188 —
او حيرتفزا صنعتلى نقشى و حكمتنما نقشلى صنعتى بيلير و ايجاد ايدر. بو ايسه، بيڭلر دفعه محالدر. ويا بر صانعِ حكيمڭ قانونِ قدر و قلمِ قدرتندن چيقان، حركته مأمور برر نقطهدر. ناصلكه مثلا آياصوفيه قبّهسندهكى طاشلر، أگر معمارينڭ أمرينه و صنعتنه تابع اولمازلرسه؛ هر بر طاشى، معمار سنان گبى دولگرلك صنعتنده بر مهارتى و سائر طاشلره هم محكوم، هم حاكم اولمق، يعنى "گليڭز، دوشمهمك، سقوط ايتمهمك ايچون باش باشه ويرهجگز" دييه بر حكم صاحبى اولماسى لازمدر. اويله ده: بيڭلر دفعه آياصوفيه قبّهسندن داها صنعتلى، داها حيرتلى و حكمتلى اولان مصنوعاتدهكى ذرّهلر، كائنات اوستهسنڭ أمرينه تابع اولمازلرسه؛ هر برينه صانعِ كائناتڭ أوصافى قدر أوصافِ كمال ويريلمسى لازم گلير.
فيا سبحان اللّٰه!زنديق مادّيون گاوورلر بر واجب الوجودى قبول ايتمدكلرندن، ذرّات عددنجه باطل آلههلرى قبول ايتمگه مذهبلرينه گوره مضطر قالييورلر. ايشته شو جهتده منكِر كافر نه قدر فيلسوف، عالم ده اولسه؛ نهايت درجهده بر جهلِ عظيم ايچندهدر، بر أجهلِ مطلقدر.
اوچنجى نقطه:شو نقطه، برنجى نقطهنڭ آخرنده وعد اولونان آلتنجى حكمتِ عظيمهيه بر إشارتدر. شويله كه:
يگرمى سكزنجى سوزڭ ايكنجى سؤالنڭ جوابندهكى حاشيهده دينلمشدى كه: تحوّلاتِ ذرّاتڭ و ذىحيات جسملرده ذرّات حركاتنڭ بيڭلر حكمتلرندن بر حكمتى دخى، ذرّهلرى نورلانديرمقدر و عالمِ اُخرويه بناسنه لايق ذرّهلر اولمق ايچون، حياتدار و معنيدار اولمقدر. گويا جسمِ حيوانى و إنسانى حتّى نباتى؛ تربيه درسنى آلمق ايچون گلنلره بر مسافرخانه، بر قيشله، بر مكتب حكمندهدر كه؛
— 189 —
جامد ذرّهلر اوڭا گيررلر، نورلانيرلر. عادتا بر تعليم و تعليماته مظهر اولورلر، لطافت پيدا ايدرلر. برر وظيفهيى گورمكله عالمِ بقايه و بتون أجزاسيله حياتدار اولان دارِ آخرته ذرّات اولمق ايچون لياقت كسب ايدرلر.
سؤال:ذرّاتڭ حركاتنده شو حكمتڭ بولونماسى نه ايله بيلينير؟
الجواب:أوّلا، بتون مصنوعاتڭ بتون إنتظاماتيله و حكمتلريله ثابت اولان صانعڭ حكمتيله بيلينير. چونكه أڭ جزئى بر شيئه كلّى حكمتلرى طاقان بر حكمت؛ سَيْلِ كائناتڭ ايچنده أڭ بيوك فعاليت گوسترن و حكمتلى نقشلره مدار اولان حركاتِ ذرّاتى حكمتسز بيراقماز. هم أڭ كوچك مخلوقاتى، وظيفهلرنده اجرتسز، معاشسز، كمالسز بيراقميان بر حكمت، بر حاكميت؛ أڭ كثرتلى و أساسلى مأمورلرينى، خدمتكارلرينى نورسز، اجرتسز بيراقماز.
ثانيًا:صانعِ حكيم، عناصرى تحريك ايدوب توظيف ايدهرك (اونلره بر اجرتِ كمال حكمنده) معدنيات درجهسنه چيقارمسيله و معدنياته مخصوص تسبيحاتلرى اونلره بيلديرمسيله و معدنياتى تحريك و توظيف ايدوب نباتات مرتبهِٔ حياتيهسنڭ مقامنى ويرمسيله و نباتاتى رزق ايدهرك تحريك و توظيف ايله حيوانات مرتبهِٔ لطافتنى اونلره إحسان ايتمهسيله و حيواناتدهكى ذرّاتى توظيف ايدوب رزق يوليله حياتِ إنسانيه درجهسنه چيقارمسيله و إنسانڭ وجودندهكى ذرّاتى سوزه سوزه تصفيه و تلطيف ايدهرك تا دماغڭ و قلبڭ أڭ نازك و لطيف يرنده مقام ويرمسيله بيلينير كه؛ حركاتِ ذرّات حكمتسز دگل، بلكه كندينه لايق بر نوع كمالاته قوشديريلييور.
ثالثًا:ذىحيات جسملرڭ ذرّاتى ايچنده چكردك و تخمدهكى گبى بر قسم ذرّهلر اويله معنوى بر نوره، بر لطافته، بر مزيته مظهر اولويورلر كه؛ سائر ذرّهلره و او
— 190 —
قوجه آغاجه بر روح، بر سلطان حكمنه گچر. ايشته عظيم بر آغاجڭ بتون ذرّاتى ايچنده بر قسم ذرّهلرڭ شو مرتبهيه چيقمهلرى، او آغاجڭ طبقهِٔ حياتنده چوق دورلرى و نازك وظيفهلرى گورمسيله اولديغندن گوسترييور كه: صانعِ حكيمڭ أمريله وظيفهِٔ فطرت ايچنده ذرّاتڭ أنواعِ حركاتنه گوره اونلره تجلّى ايدن أسمانڭ حسابنه و شرفنه اولارق برر معنوى لطافت، برر معنوى نور، برر مقام، برر معنوى درس آلمالرينى گوسترييور.
الحاصل:مادام صانعِ حكيم هر شى ايچون او شيئه مناسب بر نقطهِٔ كمال و اوڭا لايق بر مرتبهِٔ فيضِ وجود تعيين ايدوب و او شيئه، او نقطهِٔ كماله سعى ايدوب گيتمك ايچون بر إستعداد ويرهرك اوڭا سَوق ايدييور. و بتون نباتات و حيواناتده شو قانونِ ربوبيت جارى اولمقله برابر، جماداتده دخى جاريدر كه؛ عادى طوپراغه، ألماس درجهسنه و جواهرِ عاليه مرتبهسنه بر ترقّيات ويرييور و شو حقيقتده معظّم بر "قانونِ ربوبيت"ڭ اوجى گورونويور.
هم مادام او خالقِ كريم، تناسل قانونِ عظيمنده إستخدام ايتديگى حيواناته اجرت اولارق برر معاش گبى برر لذّتِ جزئيه ويرييور. و آرى و بلبل گبى، سائر خدماتِ ربّانيهده إستخدام اولونان حيوانلره برر اجرتِ كمال ويرر. شوق و لذّته مدار برر مقام ويرييور و شونده بر معظّم "قانونِ كرم"ڭ اوجى گورونويور.
هم مادام هر شيئڭ حقيقتى، جنابِ حقّڭ بر إسمنڭ تجلّيسنه باقار، اوڭا باغليدر، اوڭا آيينهدر. او شى، نه قدر گوزل بر وضعيت آلسه، او إسمڭ شرفنهدر؛ او إسم اويله ايستر. او شى بيلسه، بيلمسه؛ او گوزل وضعيت، حقيقت نظرنده مطلوبدر. و شو حقيقتدن غايت معظّم بر "قانونِ تحسين و جمال"ڭ اوجى گورونويور.
— 191 —
هم مادام فاطرِ كريم، دستورِ كرم إقتضاسيله بر شيئه ويرديگى مقامى و كمالى، او شيئڭ مدّتى و عمرى بيتمسيله، او كمالى گرىيه آلمايور. بلكه او ذىكمالڭ ميوهلرينى، نتيجهلرينى، معنوى هويتنى و معناسنى، روحلى ايسه روحنى إبقا ايدييور. مثلا: دنياده إنسانى مظهر ايتديگى كمالاتڭ معنالرينى، ميوهلرينى إبقا ايدييور. حتّى متشكّر بر مؤمنڭ يديگى زائل ميوهلرڭ شكرينى، حمدينى؛ مجسّم بر ميوهِٔ جنّت صورتنده تكرار اوڭا ويرييور. و شو حقيقتده معظّم بر "قانونِ رحمت"ڭ اوجى گورونويور.
هم مادام خلّاقِ بىمثال إسراف ايتمييور، عبث ايشلرى ياپمايور. حتّى گوز موسمنده وظيفهسى بيتمش، وفات ايتمش مخلوقلرڭ أنقاضِ مادّيهسنى بهار مصنوعاتنده إستعمال ايدييور؛ اونلرڭ بنالرنده درج ايدييور. ألبته
يَوْمَ تُبَدَّلُ الْاَرْضُ غَيْرَ الْاَرْضِ
سرّيله،
وَاِنَّ الدَّارَ اْلٰاخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ
إشارتيله شو دنياده جامد، شعورسز و مهمّ وظيفهلر گورن ذرّاتِ أرضيهنڭ ألبته طاشى، آغاجى، هر شيئى ذىحيات و ذىشعور اولان آخرتڭ بعض بنالرنده درج و إستعمالى مقتضاىِ حكمتدر. چونكه خراب اولمش دنيانڭ ذرّاتنى دنياده بيراقمق ويا عدمه آتمق إسرافدر. و شو حقيقتدن پك معظّم بر "قانونِ حكمت"ڭ اوجى گورونويور.
هم مادام شو دنيانڭ پك چوق آثارى و معنوياتى و ميوهلرى و جنّ و إنس گبى مكلّفينڭ منسوجاتِ عمللرى، صحائفِ أفعاللرى، روحلرى، جسدلرى آخرت پازارينه گوندريلييور. ألبته او ثمراته و معنالره خدمت ايدن و آرقداشلق ايدن ذرّاتِ أرضيه دخى، وظيفه نقطهسنده كندينه گوره تكمّل ايتدكدن صوڭره، يعنى نورِ حياته چوق دفعه خدمت و مظهر اولدقدن صوڭره و حياتى تسبيحاته مدار اولدقدن صوڭره شو خراب اولاجق دنيانڭ أنقاضى ايچنده، شو ذرّاتى دخى
— 192 —
اوتهكى عالمڭ بناسنده درج ايتمك مقتضاىِ عدل و حكمتدر. و شو حقيقتدن پك معظّم بر "قانونِ عدل"ڭ اوجى گورونويور.
هم مادام روح جسمه حاكم اولديغى گبى؛ جامد مادّهلرده دخى قدرڭ يازديغى أوامرِ تكوينيه، او مادّهلره حاكمدر. او مادّهلر، قدرڭ معنوى يازيسنه گوره موقع و نظام آلابيليرلر. مثلا: يمورطهلرڭ أنواعنده و نطفهلرڭ أقسامنده و چكردكلرڭ أصنافنده و تخملرڭ أجناسنده قدرڭ آيرى آيرى يازديغى أوامرِ تكوينيه جهتيله آيرى آيرى مقام و نور صاحبى اولويورلر. و او مادّه إعتباريله ماهيتلرى
(حاشيه): أوت بتون اونلر درت عنصردن مركّبدر. مولّد الماء، مولّد الحموضه، آزوت، قاربون گبى مادّهلردن تشكيل اولونيورلر. مادّهجه بر صاييلابيليرلر. فرقلرى يالڭز قدرڭ معنوى يازيسندهدر.
بر حكمنده اولان او مادّهلر، حدسز مختلف موجوداته منشأ اولويورلر. آيرى آيرى مقام و نور صاحبى اولويورلر. ألبته خدماتِ حياتيه و حياتدهكى تسبيحاتِ ربّانيهده دفعاتله بر ذرّه بولونمش ايسه و خدمت ايتمش ايسه، او ذرّهنڭ معنوى آلننده او معنالرڭ حكمتلرينى، هيچ بر شيئى غائب ايتمهين قدر قلميله قيد ايتمسى؛ مقتضاىِ إحاطهِٔ علميدر. و شونده پك معظّم بر "قانونِ علمِ محيط"ڭ اوجى گورونويور.
اويله ايسه ذرّهلر (حاشيه-١): شو جواب، يدى "مادام" كلمهلرينه باقار. باشى بوش دگللر.
نتيجهِٔ كلام: گچمش يدى قانون، يعنى قانونِ ربوبيت، قانونِ كرم، قانونِ جمال، قانونِ رحمت، قانونِ حكمت، قانونِ عدل، قانونِ إحاطهِٔ علمى گبى پك چوق معظّم قانونلرڭ گورونن اوجلرى آرقهلرنده برر إسمِ أعظم و او إسمِ أعظمڭ
— 193 —
تجلّئِ أعظمنى گوسترييور. و او تجلّيدن آڭلاشيلييور كه: سائر موجودات گبى شو دنيادهكى تحوّلاتِ ذرّات دخى، غايت عالى حكمتلر ايچون قدرڭ چيزديگى حدود اوزرينه قدرتڭ ويرديگى أوامرِ تكوينيهيه گوره حسّاس بر ميزانِ علمى ايله جولان ايدييورلر. عادتا باشقه يوكسك بر عالمه
(حاشيه-٢): چونكه بِالمشاهده غايت جوّادانه بر فعاليتله شو عالمِ كثيف و سفليده پك كثرتله نورِ حياتى سرپمك و إشعال ايتمك، حتّى أڭ خسيس مادّهلرده و تعفّن ايتمش جسملرده كثرتله تازه بر نورِ حياتى ايشيقلانديرمق، او كثيف و خسيس مادّهلرى نورِ حياتله لطافتلنديرمك، جلالانديرمق صراحته ياقين إشارت ايدييور كه: غايت لطيف، علوى، نظيف، حياتدار ديگر بر عالمڭ حسابنه شو كثيف، جامد عالمى؛ ذرّاتڭ حركتيله، حياتڭ نوريله جلالانديرييور، أريتييور، گوزللشديرييور. گويا لطيف بر عالمه گيتمك ايچون، زينتلنديرييور. ايشته بشر حشرينى عقلنه صيغيشديرهميان طار عقللى آدملر، قرآنڭ نوريله رصد ايتسهلر گورهجكلر كه: بتون ذرّاتى بر اوردو گبى حشر ايدهجك قدر محيط بر "قانونِ قيّوميت" گورونويور، بِالمشاهده تصرّف ايدييور.
گيتمگه حاضرلانييورلر. اويله ايسه ذىحيات جسملر، او سيّاح ذرّهلره گويا برر مكتب، برر قيشله، برر مسافرخانهِٔ تربيه حكمندهدر. و اويله اولديغنه بر حدسِ صادقله حكم ايديلهبيلير.
الحاصل:برنجى سوزده دينلديگى و إثبات ايديلديگى گبى؛ هر شى "بسم اللّٰه" دير. ايشته بتون موجودات گبى هر بر ذرّه و ذرّاتڭ هر بر طائفهسى و مخصوص هر بر جماعتى، لسانِ حال ايله "بسم اللّٰه" دير، حركت ايدر.
أوت، گچمش اوچ نقطه سرّيله؛ هر بر ذرّه، مبدأِ حركتنده لسانِ حال ايله
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
دير. يعنى: "بن، اللّٰهڭ ناميله، حسابيله، إسميله، إذنيله، قوّتيله حركت ايدييورم." صوڭره نتيجهِٔ حركتنده، هر بر مصنوع گبى هر بر ذرّه، هر بر طائفهسى، لسانِ حال ايله
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
— 194 —
دير كه، بر قصيدهِٔ مدحيه حكمنده اولان صنعتلى بر مخلوقڭ نقشنده، قدرتڭ كوچك بر قلم اوجى حكمنده كندينى گوسترر. بلكه هر برى؛ معنوى، ربّانى، معظّم، حدسز باشلى بر فونوغرافڭ برر پلاغى حكمنده اولان مصنوعلرڭ اوستنده دونن و تحميداتِ ربّانيه قصيدهلريله او مصنوعاتى قونوشديران و تسبيحاتِ إلٰهيه نشيدهلرينى اوقوتديران برر ايگنه باشى صورتنده كندينى گوسترييورلر.
دَعْوٰيهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللّٰهُمَّ وَ تَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ
وَ اٰخِرُ دَعْوٰيهُمْ اَنِ الْحَمْدُ للّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ اِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً اِنَّكَ اَنْتَ الْوَهَّابُ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ صَلَاةً تَكُونُ لَكَ رِضَاءً وَ لِحَقِّهِ اَدَاءً وَ عَلٰى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ اِخْوَانِهِ وَ سَلِّمْ وَسَلِّمْنَا وَ سَلِّمْ دِينَنَا اٰمِينَ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ
٭ ٭ ٭
يگرمى سكزنجى سوزڭ ايكنجى سؤالڭ جوابندهكى حاشيه
شو دنياده جسمِ إنسانى و حيوانى، ذرّات ايچون گويا بر مسافرخانه، بر قيشله، بر مكتب حكمندهدر كه؛ جامد ذرّهلر اوڭا گيررلر، حياتدار اولان عالمِ بقايه ذرّات اولمق ايچون لياقت كسب ايدرلر، چيقارلر. آخرتده ايسه
اِنَّ الدَّارَ اْلٰاخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ
— 195 —
سرّنجه، نورِ حيات اوراده عامدر. نورلانمق ايچون او سير و سفره و او تعليمات و تعليمه لزوم يوقدر. ذرّهلر دميرباش اولارق ثابت قالابيليرلر.
٭ ٭ ٭
عزيز قارداشم!
شو رساله طلسمِ كائناتڭ اوچ أساسندن بريسنى حلّ ايتمشدر. چونكه مشكلكشا او معمّاىِ خلقتده بر حيرتفزا فعاليت كائناتده گورونويور. برى ده تحوّلاتِ ذرّاتدر كه، بر زنبرك حكمنده كائنات ماكينهسنى ايشلتديرييور. برى ده حيرتفزا خدماتِ وظائفى گورمكله برابر، نرهدن نرهيه بو سَيْلِ كائنات آقوب گيدييور؟ قرآنِ حكيم بو طلسمى اوچ أساس ايله كشف ايتمش. او كشفڭ بر نوع تفسيرى حكمنده بولونان شو رساله، حركاتِ ذرّاتى بش آلتى حكمتله حلّ ايتمشدر. يگرمى دردنجى مكتوبڭ ايكنجى أساسى اولان "موجودات نه ياپييور و نرهيه گيدييور؟" برنجى رمزدن نهايته قدر و يگرمى طوقوزنجى سوزڭ ايكنجى مقصدى او معمّايى تماميله آچمشدر. حقيقتڭ اُسّ الأساسنى ايسترسهڭ، بونلره باق. أگر او حقيقتِ قرآنيهنڭ أڭ طاتلى ميوهلرينى ايسترسهڭ، يگرمى دردنجى سوزڭ بشنجى دالندهكى بش ميوهيه و اوتوز برنجى سوزڭ دردنجى أساسنڭ بش ميوهسنى تماشا ايت.
٭ ٭ ٭