— 23 —
رشحهلر
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
تنبيه
خالقِ عالمى بزه تعريف و إعلان ايدن دليللر و برهانلر، لَا يُعَدّ و لَا يُحْصٰىدر. او دليللرڭ أڭ بيوكلرى اوچدر:
برنجيسى:بعض آيتلرينى گورديگڭ، ايشيتديگڭ شو "كتابِ كبيرِ كائنات"در.
ايكنجيسى:بو كتابڭ آيت الكبراسى و ديوانِ نبوّتڭ خاتمى و كنوزِ مخفيهنڭ مفتاحى اولان حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلامدر.
اوچنجيسى:كتابِ عالمڭ تفسيرى و مخلوقاته قارشى اللّٰهڭ حجّتى اولان قرآندر.
شيمدى، بر قاچ رشحه ضمننده ايكنجى برهانى تعريفدن صوڭره سوزلرينى ديڭلهيهجگز.
برنجى رشحه:
آرقداش! خالقمزى تعريف ايدن، پك بيوك بر شخصيتِ معنويهيه مالك، برهانِ ناطق ديديگمز "حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلام كيمدر؟" دييه ياپيلان سؤاله جوابًا ديرز كه:
حضرتِ محمّد (عصم) اويله بر ذاتدر كه؛ عظمتِ معنويهسندن طولايى سطحِ أرض، او ذاتڭ مسجدِ أقصاسيدر. مكّهِٔ مكرّمه اونڭ محرابى، مدينهِٔ منوّره اونڭ منبرِ فضلِ كماليدر. جماعتِ مؤمنينه أڭ صوڭ و أڭ عالى إمام و نوعِ بشرڭ خطيبِ شهيريدر؛ سعادت دستورلرينى بيان ايدييور. و بتون أنبيانڭ رئيسيدر؛ اونلرى تزكيه و تصديق ايدييور. چونكه دينى بتون دينلرڭ أساساتنه جامعدر. و بتون أوليانڭ باشيدر. شمسِ رسالتيله اونلرى تربيه و تنوير ايدييور.
— 24 —
او ذات (عصم) اويله بر قطب و نقطهِٔ مركزيهدر كه، اونڭ حلقهِٔ ذكرنده بولونان بتون أنبيا و أخيار، أبرار و صادقين اونڭ كلمهسنه متّفق و كلامِ نطقيله ناطقدرلر. و اويله بر شجرهِٔ نورانيهدر كه، طمار و كوكلرى، أنبيانڭ أساساتِ سماويهسيدر. دال و بوداقلرى، أوليانڭ معارفِ إلهاميهسيدر.
بو إعتبارله، هر هانگى بر دعوايى إدّعا ايتمش ايسه، بتون أنبيا معجزهلرينه إستنادًا و بتون أوليا كرامتلرينه مستندًا اوڭا شهادت ايتمشلردر. أوت بتون دعوالرينڭ تصديقلرينى إشعار ايدن، بتون كامللرڭ خاتم و مُهرلرى واردر. أزجمله:
او ذاتڭ (عصم) دعوالرندن برى"توحيد"در.بو دعوايى تصريح و إفاده ايدن لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ كلمهِٔ مباركهسيدر. او ذاتڭ حلقهِٔ دين و ذكرينه گيرن بتون گچمش و گلهجك إنسانلر او كلمهِٔ مقدّسهيى ركنِ ايمان و وردِ زبان ايتمشلردر. ديمك، او دعوانڭ حق و حقيقت اولديغنه قناعت و إطمئنان و إذعانلرى حاصل اولمش كه، زمان و مكانه شامل بر طرزده، او كلمهِٔ مباركه، مشربلرى، مسلكلرى، عنعنهلرى متخالف، متباين إنسانلرڭ آغزلرنده مولويلر گبى سماوى دوران و جولان ايدييور.
بناءً عليه غيرِ متناهى شاهدلرڭ تصديقيله حق و حقّانيتى تحقّق ايدن بر دعوايه، هيچ بر وهمڭ حدّى دگلدر كه، اوڭا دستِ إعتراضى اوزاتهبيلسين!
ايكنجى رشحه:
آرقداش! توحيدى إثبات و نوعِ بشرى إرشاد ايدن او نورانى برهان؛ برى صاغنده، ديگرى صولنده، برى متواتر، ديگرى مجمعِ عليه بولونان نبوّت و ولايتله مجهّزدر. و عين زمانده، إرهاصات دينيلن قبل النبوّت كنديسندن ظهور ايدن خارقه حاللرڭ رموزاتيله و كتبِ سماويهنڭ بشاراتيله و هواتف دينيلن (غيبدن ويريلن) تبشيراتِ متعدّده ايله مصدّقدر.
و كذا او برهانِ نورانيدن ظهور ايدن إنشقاقِ قمر، پارمقلرندن فيشقيران صولر، آغاجلرڭ اونڭ دعوتنه إجابتلرى، دعاسنڭ عقبنده ياغمورڭ نزولى، پك آز بر يمكدن
— 25 —
چوقلرڭ ييوب طويمالرى و قورد، جيلان، دوه، طاش و سائرهنڭ قونوشمالرى گبى معجزهلرينڭ دلالت و شهادتيله تصديق ايديلمش بر ذاتدر. (عصم)
و كذا دنيا و آخرت سعادتلرينى تأمينه كافل و كافى اولان شريعتى، نبوّتنى تصديق و إثباته كافيدر. گچن درسلرده، شمسِ شريعتندن بعض شعاعلرى گوردك. تطويلِ كلامى موجب تكرارلرى لازم دگلدر.
اوچنجى رشحه:
آرقداش! او ذات (عصم)، دلائلِ آفاقيه دينيلن خارجى دليللر ايله مصدّق اولديغى گبى، دلائلِ أنفسيه دينيلن ذاتنده و نفسنده ثابت دليل و إشارتلر ايله دخى مصدّقدر. چونكه او ذات شمس گبيدر؛ ذاتنى ذاتى ايله ضيالانديرهرق گوسترر. مثلا: بتون أخلاقِ حميدهنڭ أڭ يوكسكلرى او ذاتده إجتماع ايتمش اولديغنه بتون عالم شهادت ايدييور. و كذا أڭ نزيه خصلتلرى و خويلرى و أڭ يوكسك سجيهلرى جامع بر شخصيتِ معنويه صاحبى اولديغنه إجماع واردر. و كذا او ذاتڭ أڭ يوكسك درجهده بولونان زهد و تقوا و عبوديتى شهادتلريله مالك اولديغى قوّتِ ايمانيه ايله مصدّقدر. و كذا سِيَرِ نبويهنڭ شهادتيله درجهِٔ وثوقى و كمالِ جدّيت و متانتى و بتون ايشلرنده و حركاتنده قوّتِ أمنيتى، حقّه متمسّك و حقيقته سالك اولديغنى تصديق ايدن قطعى دليللردر. أوت ياپراقلرڭ يشيللگى، چيچكلرڭ طراوت و گوزللگى و ثمرهلرڭ تازهلگى؛ آغاجڭ جانلى، حياتلى، حىّ اولديغنه صادق شاهددرلر.
دردنجى رشحه:
آرقداش! طولِ زمان و بُعْدِ مكانڭ محاكماتِ عقليهده تأثيرى چوقدر. مع هذا،
لَيْسَ الْخَبَرُ كَالْعَيَانِ
دستورينه إتّباعًا، شو زمان و محيطڭ خيالاتندن چيقهرق طىِّ زمان و مكان ايله، خيالًا جزيرة العربه گيدهلم و مدينهِٔ منوّرهده نورانى و يوكسك منبرِ سعادتنه چيقمش، نوعِ بشره خطابًا إرشاداتده بولونان او ذاتِ معلّايى بِالذّات گوروب، سوزلرينى ديڭلهملىيز.
ايشته خيالًا اورايه گيتدك. باق خارقه بر صورتده حسنِ صورتله حسنِ سيرتى
— 26 —
جمع ايدن او مرشدِ عمومى، او خطيبِ قدسى جواهر طولو بر كتابِ معجز البيان ألنه آلارق، بتون إنسانلره ملأِ أعلادن نازل اولان بر خطبهِٔ أزليهيى اوقويور. و بتون بنى آدمى و جنلرى و موجوداتى ديڭلهتييور. أوت پك بيوك بر أمردن خبر ويرييور. خلقتِ عالمڭ عجيب معمّاسنى آچييور. كائناتڭ سرِّ حكمتنه دائر طلسمى آچييور. فلسفه و فنِّ حكمتڭ، نوعِ بشره "سز كيملرسڭز؟ نرهدن گلييورسڭز؟ نرهيه گيدييورسڭز؟" دييه ايراد ايتديگى، عقللرى عجز و حيرتده بيراقان اوچ سؤاله جواب ويرييور.
بشنجى رشحه:
آرقداش! شو ذاتِ نورانى (عصم)، مرشدِ ايمانى، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، باق ناصل نشر ايتديگى حقيقتڭ نوريله، حقّڭ ضياسيله، نوعِ بشرڭ گيجهسنى گوندوزه، قيشنى بهاره چويرهرك، عالمده ياپديغى إنقلاب ايله عالمڭ شكلنى دگيشديرهرك نورانى بر شكله صوقمشدر. أوت او ذاتڭ نورانى گوزلگيله كائناته باقيلمازسه، كائنات بر ماتمِ عمومى ايچنده گورونهجكدى. بتون موجودات بربرينه قارشى أجنبى و دشمن دورومنده بولونهجقدى. جمادات، برر جنازه صورتنى گوسترهجكدى. حيوان و إنسانلر، أيتام گبى زوال و فراقڭ قورقوسندن واويلالره دوشهجكلردى. و كائناته، حركاتيله، تنوّعيله و تغيّراتيله، نقوشيله تصادفه باغلى بر اويونجق نظريله باقيلاجقدى. بِالخاصّه إنسانلر، حيوانلردن داها آشاغى، ذليل و حقير اولاجقلردى.
ايشته، او ذاتڭ تلقين ايتديگى ايمان نظريله كائناته باقيلمديغى تقديرده، كائنات بويله قورقونج، ظلماتلى بر شكلده گورونهجكدى. فقط او مرشدِ كاملڭ گوزيله و ايمان گوزلگيله باقيليرسه؛ هر طرف نورلى، ضيادار، جانلى، حياتلى، سَويملى، سَوْگيلى بر وضعيتده عرضِ ديدار ايدهجكدر.
أوت كائنات ايمان نوريله ماتمِ عمومى يرى اولمقدن چيقوب مسجدِ ذكر و شكر اولمشدر. بربرينه دشمن تلقّى ايديلن موجودات، بربرينه أحباب و قارداش
— 27 —
اولمشلردر. جنازه و ئولو شكلنى گوسترن جمادات، انسيتلى برر حياتدار و لسانِ حاليله خالقنڭ آياتنى ناطق برر مسخّر مأمورى شكلنه گيرييورلر. آغلايان، متشكّى و أيتام قيافتنده گورونن إنسان، عبادتنده ذاكر، خالقنه شاكر صفتنى طاقينييور. و كائناتڭ حركات، تنوّعات، تغيّرات و نقوشى عبثيتدن قورتولويور. ربّانى مكتوبلر، آياتِ تكوينيهيه صحيفهلر، أسماءِ إلٰهيهيه آيينهلر صورتنه إنقلاب ايدرلر.
خلاصه:ايمان نوريله عالم اويله ترقّى ايدر كه: "حكمتِ صمدانيه كتابى" نامنى آلييور. و إنسان، ذليل و فقير و عاجز حيوانلرڭ صيرهسندن چيقار؛ ضعفنڭ قوّتيله، عجزينڭ قدرتيله، عبوديتنڭ شوكتيله، قلبنڭ شعاعيله، عقلنڭ حشمتِ ايمانيهسيله خلافت و حاكميتڭ ذروهسنه يوكسلمشدر. حتّى عجز، فقر، إحتياج و عقل اونڭ سقوطنه أسباب ايكن، صعود و يوكسلمسنه سبب اولورلر. ظلمتلى، قراڭلقلى بر مزارِ أكبر صورتنده گورونن زمانِ ماضى، أنبيا و أوليانڭ ضياسيله ضيادار و نورانى گورونمگه باشلار. قراڭلقلى گيجه شكلنده اولان إستقبال، قرآنڭ ضياسيله تنوّر ايدر. جنّتڭ بوستانلرى شكلنه گيرر. بوڭا بناءً، او ذاتِ نورانى اولماسه ايدى كائنات ده، إنسان ده، هر شى ده عدم حكمنده قالير، نه قيمتى اولور و نه أهمّيتى قاليردى.
بناءً عليه بو قدر غريب، عجيب، گوزل كائنات ايچون بويله تعريفات و تشريفاتجى بر مرشدِ خارقه لازمدر. "أگر بو ذات (عصم) اولماسه ايدى كائنات ده اولمازدى." مئالنده،
لَوْلَاكَ لَوْلَاكَ لَمَا خَلَقْتُ الْاَفْلَاكَ
اولان حديثِ قدسى شو حقيقتى تنوير ايدييور.
آلتنجى رشحه:
آرقداش! او خطبهِٔ أزليهيى اوقويان ذات، كائناتڭ كمالاتنى كشف ايدن جانلى بر گونشدر. سعادتِ أبديهيى إخبار و تبشير ايدييور. نهايتسز رحمتى كشف ايتمش، إعلان ايدييور. سلطنتِ ربوبيتڭ محاسننڭ دلّالى و أسماءِ إلٰهيهنڭ گيزلى دفينهلرينڭ كشّافيدر.
— 28 —
أوت! او ذات (عصم) وظيفهسى إعتباريله، حقّڭ برهانى، حقيقتڭ ضياسى، هدايتڭ گونشى، سعادتڭ وسيلهسيدر. شخصيت و هويت جهتيله، محبّتِ رحمانيهنڭ مثالى، رحمتِ ربّانيهنڭ تمثالى، حقيقتِ إنسانيهنڭ شرفى، شجرهِٔ خلقتڭ أڭ قيمتدار و قيمتلى بهادار بر ثمرهسيدر. تبليغ ايتديگى دينى ده خارقه بر سرعتله شرق و غربى إحاطه ايتمش، نوعِ بشرڭ بشده برى قبول ايتمشدر. عجبا بويله بر ذاتڭ دعوالرنده، نفس و شيطانڭ مناقشه و إعتراضلرينه بر إمكان وار ميدر؟
يدنجى رشحه:
آرقداش! او ذاتى حركته گتيروب او إنقلابلرى كنديسنه ياپديران آنجق بر قوّهٔ قدسيهدر. أوت بِالخاصّه جزيرة العربده ياپديغى إنقلاب و إجراآته باق!..
او صحرالرده، او چوللرده، عادتلرينى محافظهده چوق متعصّب و عصبيتلرنده فوق العاده عنادجى و قساوتِ قلب و مرحمتسزلكده أمثالسز و حتّى ديرى ديرى قيزلرينى طوپراغه گوموب ئولديررلركن متأثّر بيله اولميان پك چوق وحشى قَوملر اوطورمقده ايديلر. او ذاتِ نورانى قيصه بر زمانده او قَوملرڭ أخلاقِ سيّئهلرينى قالديرهرق أخلاقِ حسنه ايله تبديل ايتديردى. حتّى او ذاتِ مرشدڭ (عصم) تلقين ايتديگى ايمان نورى سايهسنده، او وحشى إنسانلر، إنسان عالمنده إنسانلره معلّم اولديلر. و مدنيت دنياسنده، مدنيلره استاد اولديلر. او ذاتڭ (عصم) شو قدر گنيش و عظيم سلطنتى، يالڭز ظاهرى بر سلطنت دگلدر. داها گنيش و داها درين يرده سلطنتِ باطنيهسى واردر كه، بتون قلبلرى و عقللرى كنديسنه جذب و جلب ايتمشدر. و بتون روحلرى و نفسلرى تسخير ايتمشدر كه، قلبلره محبوب، عقللره معلّم و تنوير ايديجى و نفسلره مربّى و روحلره سلطان اولمش و اولمقدهدر.
سكزنجى رشحه:
آرقداش! بيليرسڭ كه، سيغاره گبى كوچك بر عادتى، بر شيئى ترياكيسندن رفع ايتمك پك زحمتدر. حتّى بيوك بر حاكم، بيوك بر عزم ايله كوچك بر قَومده إعتياد ايديلن بر خصلتى قالديرمقده بيوك مشكلاته راست گلير. حالبوكه بو ذاتِ نورانى، پك چوق عادتلرى، پك چوق عصبى، عنادجى قَوملردن،
— 29 —
جزئى بر قوّتله، قيصه بر زمانده قالديرهرق، يرلرينى يوكسك، نزيه أخلاق و عادتلر ايله طولديرمشدر.
أوت حضرتِ عُمَر ابن الخطّاب (رضى اللّٰه تعالى عنه)ڭ إسلاميتدن أوّل و صوڭرهكى حاللرى بو مسئلهيه گوزل بر مثالدر. بونڭ گبى إجراآتِ أساسيهسندن بيڭلرجه خارقهلر واردر. او ذاتڭ او زماندهكى إجراآتنه خارقه دييورز. عجبا بو زمانڭ يوزلرجه فيلسوفلرى، او زمانده او وحشتآباد جزيرهيه گيدوب، پك اوزون زمانلرده او وحشيلرى إصلاح ايچون چاليشسهلر، او ذاتِ مرشدڭ بر سنهده موفّق اولديغى قدر، اونلر أللى سنهده موفّق اولابيليرلر مى؟ حاشا!..
طوقوزنجى رشحه:
آرقداش! عقلى باشنده اولان بر آدم مناظرهلى دعوالرده يالان سويلهيهمز. چونكه بِالآخره يالاننڭ آچيغه چيقوب محجوب اولماسندن قورقار. و كذا بر إنسان يالان سويلهديگى تقديرده پرواسز، لاابالى بر طرزده سويلهيهمز. و كذا سربست، هيجانلى سويلنمهسنه گيريشهمز. وَلَوْ عادى بر مسئله، كوچك بر جماعت ايچنده، كوچك بر وظيفهده بولونان كوچك بر شخص اولسون.
عجبا بيوك بر وظيفه ايله وظيفهدار، پك بيوك بر مسئلهده، پك بيوك بر شرف و حيثيت صاحبى، پك بيوك بر جماعت ايچنده، پك شديد خصملرڭ قارشيسنده إدّعا ايتديگى بر دعواده يالان و خلافِ حقيقت سويلهيهبيلير مى؟
ايشته او ذاتِ نورانى، اوقوديغى او خطبهِٔ أزليهيى اويله بر طرز ايله اوقويور؛ نه تردّدى وار نه حجابى، نه قورقوسى وار نه تأثّرى... هم صميمى بر صفاءِ قلبله، خالص بر جدّيتله، خصملرينڭ طمارلرينه طوقونديرمق اوزره عقللرينى تزييف، نفسلرينى تحقير ايدوب، عزّتلرينى قيرييور. عجبا بويله بر دعواده، بويله بر مقامده، بويله بر شخصدن ذرّه مثقال بر حيلهنڭ بو مسئلهيه قاريشماسنه إمكان وار ميدر؟ حاشا،
اِنْ هُوَ اِلَّا وَحْىٌ يُوحٰى
أوت حق حيلهيه محتاج دگل، حقّى
— 30 —
سويلهمكده حيله و إغفال إحتمالى يوقدر. حقيقتى گورن بر نظر خلقى إغفال ايتمز، خلافِ حقيقت سويلهمز، خيال ايله حقيقتى تمييز ايدر؛ آرالرنده إلتباس اولاماز.
اوننجى رشحه:
آرقداش! او ذاتِ مرشد، نوعِ بشرى قورقوتمق ايچون پك مدهش حقيقتلردن بحث ايدييور. و إنسانلرى تبشير ايچون، قلبلرى جذب و عقللرى جلب ايدن مسئلهلردن خبر ويرييور.
ياهو! حقائق و غرائبى كشف ايچون إنسانلرده اويله بر شوق، اويله بر مراق واردر كه، غريب بر حقيقتى كشف يولنده جانلرينى، ماللرينى فدا ايدييورلر. بو ذاتڭ (عصم) كشف و إخبار ايتديگى حقائقه نه ايچون أهمّيت ويرمييورلر؟ حالبوكه بتون أنبيا و أوليا و صدّيقين گبى أهلِ شهود و أصحابِ إختصاص، بِالإتّفاق او ذاتى تصديق ايتمش و ايدييورلر.
بو ذات (عصم)، اويله بر سلطانڭ شئونندن بحث ايدييور كه، قمر اونڭ ملكنده بر سينك گبيدر. عجيب خارقهلردن بحث ايتديگى گبى، پك مدهش إنفلاق و إنقلابلردن ده خبر ويرييور. باقڭز! او خطبهِٔ أزليهده
اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ ٭ اِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ ٭ اِذَا زُلْزِلَتِ الْاَرْضُ زِلْزَالَهَا
گبى تلاوت ايتديگى آيتلره دقّت ايديڭز!
و بشر ايچون اويله بر إستقبالدن خبر ويرييور كه، دنيوى إستقبال اوڭا نسبةً بر قطره حكمندهدر. و اويله بر سعادتدن مژده ويرييور كه، دنيا سعادتلرى اوڭا نظرًا رؤيالر گبى اولور. أوت بو كائناتڭ پردهسى آلتنده چوق عجائب شيلر واردر، بزلرى بكلهيورلر. بز ده اونلرى إنتظار ايدييورز. بناءً عليه او عجائبى گوروب بزه كيفيتلرينى حكايه ايتمك ايچون خارق العاده بر إنسان لازمدر كه، او خارقه غرائبى گورسون و گورديگى گبى بزه ده سويلهسين.
و كذا او ذات، خالقمزڭ بزدن طلب ايتديگى شيلردن بحث ايدييور و چوق
— 31 —
حقيقتلردن، مسئلهلردن خبر ويرييور كه اونلردن قورتولوش يوقدر. فيا عجبا! أكثر ناس نهدن بويله حق شيلردن گوز يومويورلر، حقيقتلردن قولاق طيقايورلر؟.
اون برنجى رشحه:
آرقداش! شو منبرِ عاليده خطبهِٔ أزليهيى اوقويان و شخصيتِ معنويهسيله بزلره مشهود و يوكسك شئوناتيله عالمده مشهور اولان ذاتِ نورانى (عصم)، وحدانيتِ إلٰهيهيه بر برهانِ صادقِ ناطق و توحيدڭ حقيقت اولديغنه بر دليلِ حق و سعادتِ أبديهنڭ ده وجوده گلمهسنه قطعى بر دليل و ظاهر بر برهاندر.
و كذا او ذات، إنسانلرى هدايته دعوت ايتمكله سعادتِ أبديهنڭ (حصولنه سبب اولديغى گبى)، وصولنه ده سببدر.
و كذا او ذات، دعاسيله، عبوديتيله او سعادتڭ وجودينه و ايجادينه وسيلهدر. أوت باق! او ذات، نوعِ بشره إمامدر. مسجدى، يالڭز جزيرة العرب دگلدر، كُرهِٔ أرضدر. جماعتى ده يالڭز او زمانڭ إنسانلرى دگلدر. بلكه آدم زمانندن قيامته قدر هر بر عصرڭ خلقى بر صف اولوب، بتون عصرلر صفلرى اونڭ آرقهسنده، اونڭ دعاسنه " آمين" دييورلر.
بِالخاصّه او ذات، او جماعتِ عظماده عموم ذوى الحياته شامل پك شديد بر إحتياجِ عظيم ايچون دعا ايدر. و اونڭ دعاسنه، يالڭز او جماعت دگل، بلكه أرض و سما و بتون موجودات " آمين" سويلر. يعنى "يا ربّنا! اونڭ دعاسنى قبول أيله. بز ده او دعايى ايدييورز. بز ده اونڭ طلب ايتديگنى طلب ايدييورز."
بِالخاصّه او جماعتِ عظما اوڭنده قيلديرديغى نمازده، اويله بر تضرّع و تذلّل ايله، اويله بر إشتياقله، اويله بر حزن ايله نياز و دعا ايدر كه، كائنات بيله هيجانه گلير؛ او ذاتڭ دعاسنه إشتراك ايدر. أوت اويله بر مقصد ايچون نياز ايدر كه، أگر او مقصد حصوله گلمزسه، يالڭز مخلوقات دگل عالم بيله قيمتسز قالير، أسفلِ سافلينه دوشر. چونكه او ذاتڭ مطلوبيله موجودات يوكسك كمالاته ايريشير. عجبا او ذات،
— 32 —
او مطلوبى كيمدن ايستهيور؟ أوت اويله بر ذاتدن طلب ايدر كه، أڭ گيزلى و أڭ كوچك بر حيوانڭ جزئى بر إحتياجى ايچون لسانِ حاليله ياپديغى دعايى ايشيتير، قبول ايدر، إحتياجنى يرينه گتيرر.
و كذا أڭ أدنا بر أملى، أڭ أدنا بر غايه ايچون أڭ أدنا بر ذىحياتده گورور و اونى اوڭا يتيشديرمكله إكرام و مرحمت ايدر. بو دعالرڭ نتيجهسنده ياپيلان تربيه و تدبيرلر اويله بر إنتظامله جريان ايدر كه، او تربيهلرڭ آنجق بر سميع و بصير، بر عليم و حكيمدن اولديغنه شبهه بيراقماز.
عجبا او ذات، او منبرده عرشه متوجّهًا أللرينى قالديرهرق ياپديغى دعا ايله نه ايستهيور كه بتون مخلوقات " آمين" سويلهيور؟
أوت او ذات، جنابِ حقّڭ رضاسنى و جنّتده ملاقات و رؤيتيله سعادتِ أبديهيى ايستهيور. بو ايستهنيلن شيلرڭ ايجادينه رحمت، حكمت، عدالت گبى صاييسز أسباب اولماديغى تقديرده، او ذاتِ نورانينڭ تك دعاسى و تضرّع ايله نياز ايتمهسى، جنّتڭ ايجادينه و إعطاسنه كافيدر. بناءً عليه او ذاتڭ رسالتى، إمتحان و عبوديت ايچون شو دنيانڭ قورولماسنه سبب اولديغى گبى، او ذاتڭ عبوديتنده ياپديغى دعا، مكافات و مجازات ايچون دارِ آخرتڭ ايجادينه سبب اولور.
أوت بو يوكسك إنتظام و گنيش رحمت و گوزل صنعت و قصورسز جمال ايله ظلم و چركينلك آراسنده تضاد واردر. إجتماعلرى ممكن دگلدر.
أوت أدنا بر سسى، أدنا بر كيمسهدن، عادى بر ايش ايچون ايشيدوب قبول ايتمكله؛ أڭ يوكسك بر صوتى، أڭ بيوك بر ايش ايچون ايشيدوب قبول ايتمهمك، أمثالسز بر قبح و چركينلك و بر قصوردر. بو ايسه، ممكن دگلدر. چونكه حسنِ ذاتى، قبحِ ذاتىيه إنقلاب ايدر. إنقلابِ حقائق ايسه محالدر.
اون ايكنجى رشحه:
آرقداش! او خطيبِ مرشددن گورديگڭ، ايشيتديگڭ
— 33 —
كافيدر. چونكه أحوالنى تماميله إحاطه ايتمك ممكن دگلدر. اويله ايسه، اوندن صوڭره گلن عصرلرڭ او ذاتدن آلدقلرى فيضلره دقّت ايتمك اوزره گرى دونهلم. باق آرقداش! بتون بو عصرلر، او عصرِ سعادتڭ گونشندن أبو حنيفه، شافعى، أبو يزيد، جنيدِ بغدادى، عبد القادرِ گيلانى، إمامِ غزالى، محيى الدينِ عربى، أبو حسنِ شاذلى، شاهِ نقشبند، إمامِ ربّانى (رضى اللّٰه عنهم أجمعين) گبى بيڭلرجه نورانى ضيادار ييلديزلر آيريلوب، عالمِ بشرى تنوير ايتمشلردر.
مشهوداتمزڭ تفصيلاتنى باشقه وقته تأخير ايدهرك، معجزات صاحبى او ذاتِ نورانى عليه الصلاة والسلامه بر صلات و سلام گتيرهلم:
اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى هٰذَا الذَّاتِ النُّورَانِىِّ الَّذِى اُنْزِلَ عَلَيْهِ الْقُرْاٰنُ الْحَكِيمُ مِنَ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ مِنَ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ اَعْنِى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ بِعَدَدِ حَسَنَاتِ اُمَّتِهِ عَلٰى مَنْ بَشَّرَ بِرِسَالَتِهِ التَّوْرٰيةُ وَ الْاِنْجِيلُ وَ الزَّبُورُ وَ بَشَّرَ بِنُبُوَّتِهِ الْاِرْهَاصَاتُ وَ هَوَاتِفُ الْجِنِّ وَ اَوْلِيَاءُ الْاِنْسِ وَ كَوَاهِنُ الْبَشَرِ وَانْشَقَّ بِاِشَارَتِهِ الْقَمَرُ سَيِّدِنَا وَ مَوْلَانَا مُحَمَّدٍ اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ بِعَدَدِ اَنْفَاسِ اُمَّتِهِ عَلٰى مَنْ جَائَتْ لِدَعْوَتِهِ الشَّجَرُ وَ نَزَلَ سُرْعَةً بِدُعَائِهِ الْمَطَرُ وَ اَظَلَّتْهُ الْغَمَامَةُ مِنَ الْحَرِّ وَ شَبِعَ مِنْ صَاعٍ مِنْ طَعَامِهِ مِئَاتٌ مِنَ الْبَشَرِ وَ نَبَعَ الْمَاءُ مِنْ بَيْنِ اَصَابِعِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ كَالْكَوْثَرِ وَ سَبَّحَ فِى كَفَّيْهِ الْحَصَاةُ وَ الْمَدَرُ وَ اَنْطَقَ اللّٰه لَهُ الضَّبَّ وَ الظَّبْىَ وَ الذِّئْبَ وَ الْجِذْعَ وَ الذِّرَاعَ وَ الْجَمَلَ وَ الْجَبَلَ وَ الْحَجَرَ وَ الشَّجَرَ صَاحِبُ الْمِعْرَاجِ وَ مَا زَاغَ الْبَصَرُ سَيِّدِنَا وَ مَوْلَانَا وَ شَفِيعِنَا مُحَمَّدٍ اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ بِعَدَدِ كُلِّ الْحُرُوفِ الْمُتَشَكِّلَةِ فِى الْكَلِمَاتِ
— 34 —
الْمُتَمَثِّلَةِ بِاِذْنِ الرَّحْمٰنِ فِى مَرَايَا تَمَوُّجَاتِ الْهَوَاءِ عِنْدَ قِرَائَةِ كُلِّ كَلِمَةٍ مِنَ الْقُرْاٰنِ مِنْ كُلِّ قَارِءٍ مِنْ اَوَّلِ النُّزُولِ اِلٰى اٰخِرِ الزَّمَانِ وَ اغْفِرْلَنَا وَارْحَمْنَا يَا اِلٰهَنَا بِكُلِّ صَلَاةٍ مِنْهَا اٰمِينَ اٰمِينَ اٰمِينَ
آرقداش! رسالتِ أحمديهيى إثبات ايدن دليللر پك بيوك بر يكون تشكيل ايدييور. اون طوقوزنجى سوز نامندهكى رسالهمده او دليللردن بر قسمى ذكر ايديلمشدر. او ذاتڭ إظهار ايتديگى بيڭه ياقين معجزهلريله يگرمى بشنجى سوز نامندهكى أثرمده تفصيل ايديلن قرق وجهِ إعجازه بالغ اولان قرآن، رسالتِ أحمديهيه (عصم) شهادت ايتديگى گبى، بو كائنات ده (آياتيله) او ذاتڭ نبوّتنه دلالت ايدر. أوت كائناتده يازيلان صاييسز آيتلر ذاتِ أحدڭ وحدانيتنه شهادت ايتدكلرى گبى رسالتِ أحمديهيه ده (عصم) دلالت و شهادت ايدرلر.
أزجمله:كائناتده گورونن حسنِ صنعت دخى رسالتِ أحمديهيه (عصم) دلالت و شهادت ايدن قطعى بر دليلدر. زيرا، شو زينتلى مصنوعاتڭ جمالى، حسنِ صنعت و زينتى إظهار ايدر. صنعت و صورتڭ گوزللگى، صانعده گوزللشديرمك و زينتلنديرمك ايستگى موجود اولديغنه دلالت ايدر. گوزللشديرمك و زينتلنديرمك صفتلرى، صانعڭ صنعتنه اولان محبّتنه دلالت ايدر. بو محبّت ايسه، مصنوعاتڭ أڭ أكملى إنسان اولديغنه دليلدر. چونكه او محبّتڭ مظهر و مدارى إنساندر. إنسان دخى مصنوعاتڭ أڭ جامع و أڭ غريبى اولديغندن شجرهِٔ خلقته بر ثمرهِٔ شعوريهدر. إنسان بر ثمره گبى اولديغى جهتله كائناتڭ أجزاسى آراسنده أڭ جامع و بعيد بر جزءدر. إنسان ذىشعور و جامع اولديغى جهتله، نظرى عام، شعورى كلّى اولور. نظرى عام اولديغندن شجرهِٔ خلقتى تماميله گورور؛ شعورى ده كلّى اولديغندن صانعڭ مقاصدينى بيلير. اويله ايسه، إنسان صانعڭ مخاطبِ خاصّيدر.
أوت عام و شموللى اولان نظر و شعورينى صانعڭ عبادتنه و محبّتنه صرف و
— 35 —
صنعتنى إستحسان، تقدير و تشهيرينه توجيه و نعمتلرينڭ شكرينه إستعمال ايدن بر فرد، ويرديگى نعمتلره قارشى شكر ايستهين و ياراتديغى مخلوقاتى عبادته، شكره دعوت ايدن صانعڭ خاص مخاطب و حبيبيدر.
أى إنسانلر! ذكر ايديلن أحوال و شئوناتله متّصف اولان حضرتِ محمّدڭ (عصم) صانعڭ او فردِ فريد ديديگمز مخاطبِ خاصّى اولمامسنه إمكان وار ميدر؟ و تاريخڭزڭ گوسترديگى نوعِ بشردن أڭ بيوك إنسانلر آراسنده، بو مقامه داها لايق ديگر بر شخص وار ميدر؟
أى گوزلرى صاغلام و قلبلرى كور اولميان إنسانلر! باقڭز، إنسان عالمنده ايكى دائره و ايكى لوحه واردر:
برنجى دائره:ربوبيت دائرهسيدر.
ايكنجى دائره:عبوديت دائرهسيدر.
برنجى لوحه:حسنِ صنعتدر.
ايكنجى لوحه ايسه:تفكّر و إستحساندر.
بو ايكى دائره ايله ايكى لوحه آراسندهكى مناسبته باقڭز كه: عبوديت دائرهسى بتون قوّتيله ربوبيت دائرهسى حسابنه چاليشييور. تفكّر، تشكّر، إستحسان لوحهسى ده بتون إشارتلريله حسنِ صنعت و نعمت لوحهسنه باقييور. بو حقيقتى گوزڭ ايله گوردكدن صوڭره، ربوبيت و عبوديت دائرهلرينڭ رئيسلرى آراسنده أڭ بيوك بر مناسبتڭ بولونمامسنه عقلڭجه إمكان وار ميدر؟ و صانعڭ مقاصدينه كمالِ إخلاص ايله خدمت ايدن عبوديت رئيسنڭ صانع ايله عظيم بر مناسبتى و قوى بر إنتسابى و او إنتساب ايله هر ايكى دائره رئيسلرى آراسنده بر معارفه و مكالمه و آليش ويريشڭ اولمامسنه إحتمال وار ميدر؟ اويله ايسه بِالبداهه تحقّق ايتدى كه؛ عبوديت رئيسى، ربوبيتڭ خاص محبوب و مقبوليدر.
— 36 —
أى إنسان! بو سوسلى مصنوعاتى أنواعِ محاسنله تزيين ايدن و بتون ذىحيات اولانلرڭ ذوقلرينه، إشتهالرينه گوره بو قدر نعمتلرى إنعام ايدن صانعڭ أڭ كامل، أڭ جميل و عبادتنه كمالِ إشتياقله توجّه ايدن و صانعڭ محاسنِ صنعتنه تقدير و إستحساناتيله عرش و فرشى طَرَبه، سَوينمهيه گتيرن و صانعڭ إحساناتنه ياپديغى تشكّرات و تكبيرات ايله برّ و بحرى جذبهيه گتيرن شو گوزل مخلوق و مصنوعنه إلتفات ايدوب سوزينى نظرِ إعتباره آلمامسى و تشكّراتنه مقابله ايتمهمسى و توجّه ايدوب كنديسيله قونوشمهمسى و إقتدارينه گوره بتون مخلوقاته بر إمام و مرشد ياپمامسى إمكانى وار ميدر؟
٭ ٭ ٭