— 95 —
وَاِذَا قِيلَ لَهُمْ لَاتُفْسِدُوا فِى الْاَرْضِ قَالُوا اِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ ٭ اَلَا اِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلٰكِنْ لَايَشْعُرُونَ
بو آيتڭ أوّلكى آيتله وجهِ إرتباطى:
أوت وقتا كه، منافقلرڭ نفاقندن نشئت ايدن جنايتلرڭ برنجيسنى تشكيل ايدن نفسلرينه ظلم ايتمكله حقوق اللّٰهه تجاوزلرى اولان جنايت ذكر ايديلدكدن صوڭره، مذكور جنايتلرڭ ايكنجيسنى تشكيل ايدن حقوقِ عباده تجاوز ايله آرالرينه فسادى إلقا ايتمك اولان جنايت دخى موقعِ مناسبنده ذكر ايديلمشدر.
صوڭره وَاِذَا قِيلَ جملهسى منافقلرڭ قصّهسنه و حكايهسنه داخل اولديغى جهتله وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ دهكى يَقُولُ يه باغليدر، معنا و مئالجه يُخَادِعُونَ يه ناظردر. حدِّ ذاتنده دخى يَكْذِبُونَ يه مربوطدر. اُسلوبڭ تغييرى ايسه، يعنى قضيهِٔ حمليه يرينه، قضيهِٔ شرطيهنڭ ايرادى يَكْذِبُونَ ايله وَاِذَا قِيلَ آراسنده بر قاچ جملهنڭ مقدّر اولديغنه بر أمارهدر. تقديرِ كلام شويله اولسه گركدر: يالان سويلهدكلرى زمان، فتنهيى ايقاع ايدييورلر. فتنهيى ايقاع ايتدكلرى زمان، إفساد ايدييورلر. نصيحت ايديلدكلرى وقت، قبول ايتمييورلر. فسادى ياپمايڭ دينلديگى زمان، "بز آنجق إصلاحه چاليشييورز" دييورلر.
بو آيتڭ إحتوا ايتديگى مذكور و غيرِ مذكور جملهلر آراسندهكى وجهِ إرتباط، بر مثال ايله ايضاح ايديلهجكدر.
شويله كه:بر إنسان، تهلكهلى بر يوله سلوك ايتديگى زمان أڭ أوّل "سنڭ بو يولڭ سنى فلاكته گوتورور، او يولدن واز گچ!" دييه نصيحت ياپيلير. او إنسان واز گچمديگى تقديرده، شدّت ايله زجر و نهى ايديلير. و عين زمانده "عموم خلقڭ نفرت و قهرينه اوغرارسڭ" دييه تهديد ايديلديگى گبى "أبناىِ جنسڭه ظلم ايتمش اولورسڭ" دييه شفقتِ جنسيهيه ده دعوت ايديلير.
— 96 —
أگر او إنسان، سرخوشلر گبى عنادلى و قفاسز ايسه، كنديسنه ياپيلان نصيحت و زجر و نهيلرى مدافعه ايله مقابله ايدر و "بنم مسلگم حقدر، نه سنڭ حقِّ إعتراضڭ وار و نه بنم سنڭ نصيحتلريڭه إحتياجم وار" دييه سركشلگه باشلار. أگر او إنسان ايكى يوزلى ايسه، طبيعى بر جهتدن نصيحت ايدنلرى قانديرر و إلزامنه چاليشير. ديگر جهتدن ده "بن إصلاح ايديجى بر إنسانم" دييه مسلگنى حق گوسترمكله دوام ايدر. و عين زمانده "إصلاح بنم حقيقى بر صفتم اولوب، بِالآخره حاصل اولمش بر صفت دگلدر" دييه دعواسنى تأكيد و تأييد ايدر. بوندن صوڭره أگر او إنسان مسلگنده إصرار ايله نصيحتلرى قبول ايتمسه آڭلاشيلير كه، اونڭ إصلاحنه هيچ بر چاره و بر دوا يوقدر. يالڭز اونڭ فسادى خلقه سرايت ايتمهمك ايچون مسلگنڭ مضر و فنا اولديغنى إعلان ايتمك لازمدر كه هركس اوندن تحفّظ ايتسين. زيرا عقلنى چاليشديرمييور، شعورينى إستخدام ايتمييور كه، بويله ظاهر اولان بر شيئى حسّ ايدهبيلسين.
ايشته بو مثالدهكى جملهلرڭ آراسندهكى مناسبتلره دقّت ايديليرسه، مذكور آيتڭ جملهلرى آراسنده بولنان مناسبت حلقهلرى گوزلجه گورونهجكدر. أوت آرالرنده اويله فطرى بر نظام واردر كه، ايجاز و إختصارندن إعجازڭ يوكسك سسلرى ايشيديلير.
مذكور آيتڭ هر بر جملهسنڭ هيئتندهكى وجهِ إنتظام:
أوت قطعيتى إفاده ايدن وَاِذَا قِيلَ لَهُمْ دهكى اِذَا كوتو و فنا شيلرى منع و نهى ايتمك لازم و واجب اولديغنه إشارتدر. فاعلڭ تركيله صيغهِٔ مجهول ايله ذكر ايديلن قِيلَ كوتو بر شيئى نهى ايتمك، فرضِ كفايه اولديغنه إشارتدر. منفعت و لطفى إفاده ايدن لَهُمْ دهكى ل ياپيلاجق نهيلرڭ تحقير و تحكّم صورتيله دگل، آنجق نصيحت طرزى ايله لازم اولديغنه إشارتدر.
لَا تُفْسِدُوا شويله بر قياسِ إستثنائىيه إشارتدر كه: "بويله ياپمايڭ، عكسى تقديرده قريشيقلقلر ميدانه گلير. إنسانلر آراسنده إطاعت رابطهسى كسيلير. عدالت إختلاله إنقلاب ايدر. إتّفاق و إتّحادڭ ايپلرى قيريلير. فساد طوغمغه باشلار. اويله ايسه بويله ياپمايڭ كه، فساد اولماسين."
فِى الْاَرْضِ نهىيى تأكيد، زجرى إدامه ايتديرييور. چونكه نصيحت موقّت اولديغى ايچون، إنزجارڭ دوامى لازمدر. بو ده،
— 97 —
وجدانڭ هيجانه گتيريلمسيله اولور. بو دخى يا شفقتِ جنسيهنڭ اويانديريلماسيله ويا نفرتِ عموميهيه معروض قالمق قورقوسيله اولور. أوت فِى الْاَرْضِ كلمهسى هر ايكى جهتى ده تأمين ايدر. زيرا أرض كلمهسى لسانِ حاليله: "سزڭ بو فساديڭز نوعِ بشره سرايت ايدر. نوعِ بشرڭ بِالخاصّه فقير، فقرا، معصوملرڭ سزلره كوتولگى نهدر كه، اونلره قارشى بويله فنالقده بولونورسڭز؟ شفقتِ جنسيهڭز يوق ميدر؟ نه ايچون مرحمت ايتمييورسڭز؟ پك أعلا، تسليم ايتدك كه، شفقتِ جنسيهڭز يوقدر. "هيچ اولماسه نفرتِ عموميهدن قورقوڭز" دييه اونلرى ايقاظ ايدييور.
س- اونلرڭ مقصدلرى عموم إنسانلر دگلدر. نه ايچون اونلرڭ فسادى بتون إنسانلره سرايت ايتسين؟
ج- أوت، سياه بر گوزلگى طاقان آدم هر شيئى سياه و چركين گورور. كذالك بصيرت گوزى ده نفاق ايله پردهلنيرسه و قلب كفر ايله پيچهلنيرسه بتون أشيا چركين و كوتو گورونور. و بتون إنسانلره بلكه كائناته قارشى بر بغض، بر عداوته سبب اولور. هم ده كوچك بر ديشڭ قيريلمهسيله بيوك بر ماكينهنڭ متأثّر اولديغى گبى، بر شخصڭ نفاقيله هيئتِ بشريهنڭ إنتظامى متأثّر اولور. زيرا عدالت، إنتظام، إسلاميت إطاعتله اولور. مع الأسف اونلرڭ سرپدكلرى زهرلر طبقهدن طبقهيه إنتقال ايده ايده، بو ذلّت، سفالتى إثمار ايتمشدر.
قَالُوا اِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ يعنى، "خلقى إفساد ايتمهيڭ" دينلديگى زمان "بزلر آنجق إصلاح ايديجى إنسانلرز" إدّعاسنده بولنديلر.
اِنَّمَا ده ايكى خاصيت واردر. برنجيسى: داخل اولديغى حكمڭ حقيقةً ويا إدّعاءً معلوم اولماسى لازمدر. بو خاصيتدن نصيحت ايدنلرى تزييف ايتمگه و جهالتلرينه اولان ثباتلرينى إظهار ايتمگه بر رمز واردر. يعنى: "بزم إصلاح ايديجى اولديغمز معلومدر، بناءً عليه مسلگمزده ثبات ايدرز، نصيحتلره قولاق آصان دگلز."
ايكنجى خاصيت،حصردر. بو حصردن دخى اونلرڭ صلاحلرينه، هيچ بر فسادڭ قاريشمامش اولديغنه بر رمز واردر. و بو رمزدن مؤمنلره بر تعريض واردر كه؛ اونلرڭ صلاحلرينه فساد قاريشييور. ثبات و دوامى إفاده ايدن إسمِ فاعل صيغهسيله
— 98 —
مُصْلِحُونَ نڭ نُصْلِحُ يه ترجيحًا ذكر ايديلمهسى، صلاحلرينڭ ثابت و دائمى بر صفت اولديغندن، شيمديكى حاللرى ده عينِ صلاح اولديغنه إشارتدر. صوڭره اونلر، بو كلاملرنده ده منافقلق ايدييورلر. زيرا باطنًا فسادلرينى صلاح عدّ ايتدكلرى گبى، ظاهرًا "بو عملمز مؤمنلرڭ صلاح و منفعتلرى ايچوندر" دييه مرائيلك ياپييورلر.
اَلَا اِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلٰكِنْ لَا يَشْعُرُونَ بو آيتڭ ماقبليله وجهِ إرتباطى:
أوت أوّلكى آيتده منافقلردن حكايه ايديلن بعض معنالر، إدّعالر واردر. مثلا: مسلكلرينى ترويج و تشويق ايتمشلردر. صلاحى كنديلرينه إثبات و صلاحڭ دائمى بر صفتلرى اولديغنى إدّعا ايتمشلردر. و عمللرينڭ صلاحه منحصر اولديغى و صلاحلرينه هيچ بر فسادڭ قاريشمامش اولديغى و بو حكمڭ معلوم حكملردن بولونديغى إدّعاسنده بولونمشلردر. و مؤمنلره تعريضده بولونهرق، نصيحت ايدنلرى تجهيل ايتمشلردر. قرآنِ كريم ده منافقلرڭ شو مذكور إدّعالرينى جرح و عكسلرينى إثبات ايتمك اوزره، شو جملهده بعض حكملر سرد ايتمشدر.
أزجمله: فساد، منافقلره إسناد و إثبات ايديلمشدر. و اونلرڭ، مفسدلرڭ حقيقتيله إتّحاد ايتدكلرينه إشارت ايديلمشدر. و فسادڭ منافقلره منحصر اولديغنه و بو حكمڭ ثابت بر حقيقت بولنديغنه إشارتلر ياپيلمشدر. و اونلرڭ مضر اولدقلرينه خلق ايقاظ ايديلمشدر. و حسلرينى نفى ايتمكله تجهيل ايديلمشلردر. أوت فنا بر شيئه دوشمهمك ايچون قوللانيلمقده اولان ايقاظ آلَتى دينلن اَلَا ايله، اونلرڭ دعوالرى خلقڭ نظرنده تزييف و إبطال ايديلمشدر. تحقيقى إفاده ايدن اِنَّ ايله دعوالرنده إدّعا ايتدكلرى حقّانيت و معلوميت ردّ ايديلمشدر. حصرى إفاده ايدن هُمْ اونلرڭ اِنَّمَا و نَحْنُ ايله مؤمنلره قارشى ياپدقلرى تعريضه جرح ايديجى بر مقابلهدر. جنس و حقيقتى إفاده ايدن اَلْمُفْسِدُونَ دهكى حرفِ تعريفدن آڭلاشيلير كه، اونلر مفسدلرڭ حقيقتيله إتّحاد ايتمشلردر. شعوردن محروم اولدقلرينى إفاده ايدن وَلٰكِنْ لَايَشْعُرُونَ جملهسى، اونلرڭ زعملرنجه دعوالرينڭ معلوميتى طولاييسيله، نصيحته إحتياجلرى اولماديغنه و نصيحت ايدنلرى تزييف ايتدكلرينه قارشى بر مدافعهدر.
٭ ٭ ٭