— 111 —
اُولٰئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدٰى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ
يعنى اونلر هدايتى ويروب ضلالتى صاتون آلان بر طاقم قفاسزلردر كه، تجارتلرندن بر فائده گورهمدكلرى گبى، او ضرردن قورتولمق ايچون يول ده بولامييورلر.
بو آيتڭ ماقبليله جهتِ إرتباطى:
أوت بو آيت گچن تفصيللره بر فذلكه، بر خلاصهدر. و او تفصيللرى يوكسك و مؤثّر بر اُسلوب ايله تصوير ايتمشدر. لٰكن مخاطبلرينڭ صفِّ أوّل و طبقهِٔ اولٰىسندهكيلر قيشڭ يمن جهتنه، يازڭ ده شام جهتلرينه گيدوب ياپدقلرى تجارتڭ كار و ضررينى، لذّت و ألمنى گوردكلرندن تصوير ايچون تجارت اسلوبى إنتخاب ايديلمشدر. شويله كه:
نوعِ بشرڭ دنيايه گوندريلمهسى دائمى بر توطّن ايچون دگلدر. آنجق سرمايهسى اولان إستعداد و قابليتلرينى تنميه و إنكشاف ايتديرمك اوزره تجارت ايچون گلمشدر. فقط منافقلر بو تجارتلرنده سرمايهلرينى باتيروب، عالمه رذيل اولديلر.
صوڭره بو آيتڭ جملهلرى آراسنده جهتِ نظم و إنتظام:
أوت بو آيتڭ جملهلرى آراسنده تجارت اسلوبلرندهكى ترتيبلر گبى غايت فطرى، سليس، منتظم بر ترتيب واردر. شويله كه:
بر تجّاره يوكسك بر سرمايه ويريلير. او ده او سرمايه ايله ضررلى، زهرلى شيلرى آلير، صاتارسه، صوڭنده آليش ويريشندن نه بر فائده گورور و نه بر كار گورور. بِالعكس خسارت ايچنده بوغولمقله قاچمق ايچون يولى ده غيب ايدر. ايشته منافقلرڭ ده ياپدقلرى معامله عينًا بوڭا بڭزهيور.
صوڭره مذكور آيتدهكى جملهلرڭ هيئتلرى ايسه:
اُولٰئِكَ كلمهسى، اوزاقلرده بولنان شيلرى إحضار ايدهرك محسوس و مشهود اولارق گوسترمك ايچون قوللانيلان بر إشارت آلَتيدر.
— 112 —
س- منافقلرڭ اُولٰئِكَ ايله إحضارلرنده نه فائده واردر؟
ج- اونلرڭ مذكور جنايتلرينى ايشيدن سامعڭ قلبنده حاصل اولان نفرت و عداوت اويله بر درجهيه بالغ اولمش كه، اونلرى گوز ايله گورهجگى و يوزلرينه توكورهجگى گلير كه، يوزلرينه توكورمكله قلبى راحت اولسون. ايشته بونڭ ايچون، اونلر اُولٰئِكَ دوربينى ايله إحضار ايديلمشلردر كه، سامع يوزلرينه توكورسون.
س- منافقلرڭ (محسوس و مشهود اولمادقلرى حالده) اُولٰئِكَ ايله محسوس اولارق گوستريلمهلرى نه صورتله اولور؟ و نه گبى بر فائدهسى واردر؟
ج- منافقلرڭ مذكور جنايت و عجيب صفتلر ايله إتّصافلرى اونلرى اويله تجسّم ايتديرمشدر كه، خيالجه محسوس و مشهود و حاضر گورونمكدهدرلر. و شو محسوسيتلرندن اونلره إسناد ايديلن حكمڭ علّتى ده آڭلاشيلير. أوت هدايتى ويروب، ضلالتى آلمق گبى بر حكمه ألبته بر علّت و بر سبب لازمدر. او علّت ايسه اونلرڭ سبقت ايدن جنايت و صفتلريدر. ايشته قرآنِ كريم اونلرى، او صفتلر ايله متّصف اولارق اُولٰئِكَ ايله إحضار ايتمشدر كه، بو آيتده اونلره يوكلهتيلن حكمڭ علّت و سببى سامعجه معلوم اولسون.
س- اوزاقلق جهتنى ده إفاده ايدن اُولٰئِكَ ايله منافقلرى اوزاق گوسترمكدن مقصد نهدر؟
ج- اونلرڭ طريقِ حقدن اوزقلاشمهلرينه و بر داها طوغرى يوله رجوعلرى ممكن اولماديغنه إشارتدر. چونكه گيتمك، اونلرڭ ألنده ايسه؛ گلمك اونلرڭ ألنده دگلدر.
يڭى إنعقاد و تشكّل ايتمگه باشلايان حقيقتلر حقّنده قوللانيلان اَلَّذِينَ عنوانى، هدايتى صاتوب ضلالتى آلمق گبى شو پيس معاملهنڭ (بر نوع تجارت اولمقله) زمانڭ إنسانلرى ايچون أساسلى بر مسلك اولمغه باشلامش اولديغنه إشارتدر.
اشْتَرَوُا عنوانى ايسه منافقلرڭ "هدايتى ترك، ضلالتى آلديغمز، فطرتمزڭ إقتضاسيدر، إختيارمز ايله دگلدر" دييه ياپاجقلرى معذرتڭ ردّينه إشارتدر. أوت صانكه قرآنِ كريم اونلره دييور كه: جنابِ حق رأس المال اولارق سزه اوزون بر عمر ويرمشدر. و
— 113 —
روحلريڭزده ده كمالات إستعدادينى بيراقمشدر. و هدايتِ فطريهنڭ چكردگى ده وجدانڭزده ديكيلمشدر كه، سعادتى آلاسڭز. حالبوكه سعادته بدل، لذائذِ فانيه و منافعِ دنيويهيى آلييورسڭز. ديمك سوءِ إختياريڭز ايله ضلالت مسلگنى، هدايت مسلگنه إختيار و ترجيح ايتمكله هدايتِ فطريهڭزى إفساد و رأس المالڭزى ده ضايع ايتمشسڭز.
اَلضَّلَالَةَ بِالْهُدٰى منافقلرڭ ايكى خسرانه معروض قالدقلرينه إشارتدر. بريسى: ضلالت خسرانيدر. ايكنجيسى: هدايت گبى بيوك بر نعمتى غيب ايتمكدر.
فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ يعنى، تجارتلرينڭ كارى اولمادى.
س- منافقلرڭ بو تجارتلرنده رأس المال ده ضايع اولديغى حالده، يالڭز كارڭ اولمامسندن بحث ايديلمهسى نهيه إشارتدر؟
ج- عقللى بر تجّارڭ كارى اولميان بر آليش ويريشه گيريشمهمسى لازم اولديغنه، كارى اولمامسيله برابر رأس المالڭ ده ضياع إحتمالى اولان تجارتلره گيريشمهمسى ألزم و أولٰى اولديغنه إشارتدر.
س- ربح فعلى حقيقةً منافقلرڭ فعلى اولديغى حالده، بو جملهده تجارته إسناد ايديلمش اولديغى نهيه إشارتدر؟
ج- اونلرڭ بو تجارتلرنده، نه أجزاسنده و نه أحوالنده و نه وسائطنده نه جزئى و نه كلّى بر فائده بولونمديغنه إشارتدر. أوت بعض تجارتلرده مطلوب كار اولماسه ده، أحوالنده ويا وسائطنده آز چوق بر فائده اولابيلير. بو تجارت ايسه شرِّ محضدر. فائدهلردن محروم بر ضرردر.
وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ يعنى، رأس الماللرينى ضايع ايتمكله خسرانه معروض قالدقلرى گبى، يوللرينى ده غيب ايتمشلردر. بو جملهده سورهنڭ باشندهكى
هُدًى لِلْمُتَّقِينَ جملهسنه گيزلى بر رمز واردر كه، قرآنِ كريم هدايتى ويرمهمش دگلدر. هدايتى ويرمش ده، بونلر قبول ايتمهمشلردر.
٭ ٭ ٭