ӘЛ-ХҮДЖӘТ-ҮЗ-ЗӘҺРАНЫҢ

Фатиха сүресінің соңында һидаят бұйырғандар және хақ жолдағылар мен адасқандар және Хаққа қарсы келуші азғындардың өзара айырмашылығын мегзейтін сондай-ақ, Рисалей-Нұрдың барлық теңеулерінің бұлағы болып табылатын аяттың бір ақиқатын Нұр сүресіндегі мына:

аяты және өзінен кейінгі

Аятымен бірлесе отырып, ол жердегі теңеуді таңғажайып түрде баяндайды.

Бірінші Нұр аяты «Бірінші Шуақта» дәлелденгендей он ишара арқылы Рисалей-Нұрға ишара ететіндігі байқалады және мұғжизалы түрде Құранның сол тәпсірінен ғайби хабар беруде. Бұл, Рисале-Нұрға «Нұр» деп ат қойылуына бірінші себеп болғандықтан, жиырма Тоғызыншы Мектубтың бір бетінде қиялмен саяхат жасалғаны баяндалған болатын. Ол жерде тәмсіл арқылы осы керемет аяттың «Нұр» сөзіндегі «нун» әрпінің мұғжизасына ұқсас мағынауи мұғжиза айтылғанына байланысты «Аят-ул Күбра» рисалесінде дүниеге саяхат жасаған адамның Жаратушы Иесін қалай іздеп тапқаны, оны тану үшін бүкіл әлемнен сұрағаны және Отыз үш жолмен, нақты дәлелдермен өзінің Раббысы кім екенін білгені жайлы баяндалған

болатын. Сол сияқты, дәл сол жолаушы, ғасырларды кезіп, аспан мен жер қабаттарында ақылымен, жүрегімен, қиял сезімімен құлшына аралап, барған сайын ынтасы артып ғаламды бір қала секілді жан-жақты зерттеп, әсіресе, Құранның хикметіне жүгініп, біресе философия хикметіне ақылмен сүйеніп, салыстыра өз қиялын үлкен дүрбі жасап, тым алыс қабаттарға саяхаттап ақиқаттарды қаз-қалпында көріп, олар жайлы бізге "Аят-ул Кубра" кітабында баяндаған-ды.

Қазір біз, сол нағыз ақиқат әрі тәмсіл ретіне ойша жасаған саяхаттағы әлемдердің тек мысал ретінде үшеуін, Фатиха сүресінің соңғы жағындағы теңеудің үлгісін қысқаша баяндаймыз. Басқа көрген-білгендерін, теңеулерін Рисалей-Нұрдың мысалдарына тапсырамыз.

Бірінші үлгі мысал: Әлгі, дүнияға тек қана Жаратушысын танып, табу үшін келген жолаушы ақылға салып былай деді: «Біз барлық нәрседен Жаратушы Иемізді сұрап, қанағаттанарлық жауап алдық. Енді, Күнді табу үшін Күннің өзіне жүгін демекші, біз де Жаратқан Иемізді Оның Ілім, Ирада, Құдірет сынды киелі сипаттарының әсері арқылы, сондай-ақ, көзге көрініп тұрған істерінің және есімдерінің сәуле-шуақтары арқылы тануға тырысамыз. Сол үшін, тағы бір саяхат жасайық» деп, дүнияға кірді. Және жат ағым әһл-і далалет яғни адасқандар секілді, Жер шары атты кемеге мінді. Мінді де, Құранның хикметін қабылдамайтын пән мен пәлсапа көзілдірігімен және Құран оқымайтын жағрафия пәнінің ережелері бойынша қарады. Қараса, жер шары шексіз кеңістікте бір жылда жиырма төрт мың жылдық шеңберді зеңбірек оғынан жетпіс есе жылдам қозғалып зымырап барады. Үстінде жүз мың түрлі бейшара, әлсіз жанды пенделерді мінгізіп алған. Егер бір минутқа жолдан тайса, не бір жұлдызбен соқтығысса күл-талқаны шығып, шексіз кеңістікте дымы қалмай қирап, үстіндегі жан-жануарлар жоқ болып, құрдымға кететінін түсінді.

деген қисық жолдағы топтың рухани азабын және اَوْ كَظُلُمَاتٍ ف۪ى بَحْرٍ لُجِّىٍّ сөзінің адамды тұнжырататындай қараңғылығын сезіп "Қап, әттеген-ай! Мына сұмдық қауіпті

кемеге қайдан міне қойдық!? Енді, қалай құтыламыз!?" деп, әлгі көрсоқыр философияның көзілдірігін бір ұрып сындырды да, اَلَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ жолына түсті. Сонда, Құранның хикметі медет болып, әр нәрсенің ақиқатын көрсететін дүрбі сыйлады. Ақылыңды пайдаланып енді, "Қара!" деп еді: رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ есімі,

Көкжиегінде Күндей жарқ етті. Жер шары өте сенімді әрі жүйелі керемет кеме болып, бүкіл тірі жандарды өз ризық несібелерімен бірге көтеріп, әлем теңізінде хикметке толы, пайдалы қозғалысымен Күнді айнала кезіп ризыққа мұқтаж жандарға жыл мезгілдерінің өнімдерін жеткізуде.

Хақ Тағала «Сәур», "Хут" атты екі періштені әлгі кеменің бақылаушы капитаны етіп тағайындаған. Ол кеме керемет Раббани елді мекен кеңістікті аралап, Халиқ-ы Зүлжәлалдың жаратқан пенде-қонақтарының көңілін көтеру үшін серуендеп жүр. Осылайша,

ақиқатын көрсетіп, жаратқан Иесін осы есімнің сәулесі арқылы таныстырады. Жолаушы осыны түсінді де, шын көңілімен اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ деді де, الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ дейтін сыратал мұстақим иелері тура жолдағыларға қосылды.

Жолаушы саяхат барысында көрген ақиқаттардан екінші үлгі мысал: Әлгі жолаушы жер шары кемесінен түсіп, хайуанат әлеміне, адамзат дүниясына келді. Ол, өзіне дінмен санаспайтын табиғатшыл ұғымды көзілдірік жасап қарады. Қараса, сансыз тіршілік иелерінің шексіз қажеттіліктері және оларды ренжітетін, тиісетін көптеген зиянкес дұшпандары бар және әр түрлі қатерлі оқиғалар айнала қоршап алған, бірақ олардың бұған қарсы тұрар күш-қуаты жоқтың қасы. Қауіпті дұшпандарының миллионнан бір бөлігін тойтаруға да жетпейді. Осындай сұмдық әрі аянышты жағдайды көргенде мейірім сезімі және ақылы қатты әсер алып, өкініш пен қайғыдан тозаққа түскендей ауыр күй кешті. Мұндай аянышты әлемге келгеніне қатты өкініп тұр еді, кенет Құранның хикметі медет беріп, көмекке келді.

الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ деген дүрбі сыйлады да, «Енді, қара!» деді.

Қараса, اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ аяты нұр шашып, Рахман, Рахим, Рәззақ, Муним, Кәрим, Хафиз сынды Иләһи көркем есімдердің әр қайсысы Күндей жарқырап,

секілді аяттардың көкжиегінде көріне бастады. Әлгі адамзат пен жануарлар әлемін рахымға, ихсанға бөлеп, белгілі мағынада уақытша жәннатқа айналдырды. Сөйтіп, әлем тамаша ғибратқа толы, қонақүй тәрізді жомарт Иесі Аллаһты толық таныстырып, одан хабар беретінін білді. Қайта-қайта اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ деді.

Жаратқан Иесін есім-сипаттарының әсерінен, сәулесінен танығысы келген әлгі дүниеге қонақ жолаушы ақылы мен ойына былай деді:

Қанекей, біз де рухтар мен періштелер секілді денені тастап көкке көтеріліп, жаратқан Иемізді аспандағылардан сұрайық. Сөйтті де рух қиялға мініп, ақыл пікірге еріп аспанға көтерілді. Астрономия пәнін жетекші етіп соған жүгінді. Дінді қабылдамайтын философия көзімен الْمَغْضُوبِ الضَّٓالّ۪ينَ дейтін жат ағым секілді қарады. Қараса, жер шарынан мың есе үлкен, зеңбірек оғынан жүз есе жылдам қозғалып бара жатқан денелер, от шашқан жұлдыздар араласа-құраласа тым жылдам қозғалуда. Кездейсоқ, біреуі бір минут өз жолынан тайса, ұшы-қиырсыз кеңістікке өзі секілді меңіреу бір денеге соқтығысып қиямет-қайым болғандай астан-кестеңі шығары сөзсіз.

Әлгі, жолаушы қай жаққа қараса да осындай сұмдық пен үрейді көріп зәресі ұшты. Аспанға шыққанына пұшайман болып қатты өкінді. Ақыл-ой, басқа барлық сезімдері аласұрып, "біздің міндетіміз мұндай емес. Керемет ақиқаттарды көріп, басқаларға көрсету болатын. Кәдімгідей тозақ іспетті жағымсыз да азапты мағыналарды ұғыну, көру бізге ауыр тиюде. Мұндай қызметтен бас тартамыз, қаламаймыз!" деп зар қақты.

Сол кезде кенет: اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ аяты әсерімен «Халиқус-Сәмауати уәл ард» және "Мусаххируш-Шәмси уәл Қамар" және "Раббул-Аламийн" секілді көркем есімдердің әрқайсысы Күндей жарқырып,

және

секілді аяттардың көкжиегінде көріне бастады. Күллі аспанды нұрға бөлеп, періштелерге толтырды. Сөйтті де, аспан алып мешітке және әскери бөлімшеге айналды. Енді, жолаушы الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ дейтін тура жолға түсті. Әлгі адасқандардан, اَوْ كَظُلُمَاتٍ ف۪ى بَحْرٍ لُجِّىٍّ -ден құтылды. Бірден аспан жұмақтай

құлпырып, тамаша, керемет бейнеде жүйелі мемлекетке айналды. Жаратылыстардың бәрі де Халиқ-ы Зүлжәлал Аллаһты дәріптеп, таныстыруда екенін көріп, ақылының, ой-санасының қадір-қасиеті жоғарылап атқарар міндетінің маңыздылығы артты.

Міне, әлгі жолаушының әлемге жасаған саяхатының жүздеген түрін осы үш мысалға салыстырып, басқа да көрген-білгендерін және есім-сипаттарының сәуле, шуақтары арқылы Уәжиб-ул Ужуд Аллаһтың мағрифаты жайлы баянды Рисалей-Нұрға сілтеп, терең де ұзақ қиссаны қысқа қайырғанды жөн көрдік. Осы шағын тұжырымдарға қанағат етеміз де Жаратушы Иемізді таныстыратын, Оның киелі сипаттарынан және жеті сипатынан тек қана "Ілім", "Құдрет", "Ираде" секілді үш сипаттың көрініс, әсерлері арқылы және рас екенін дәлелдейтін айғақтарына сүйене отырып, шексіз әлемді Жаратқан Халиқты тануға әлгі дүния жолаушысы секілді біз де қысқа ишарамен таныстыруға тырысамыз. Егжей-тегжейлі түсіндіруді Рисалей-Нұрға сілтейміз.