SAKKIZINCHI YOGʻDU
{(Hoshiya) Ustozimizning shaxsiga ochiqcha ishora qilgan bu kabi gʻaybiy karomat va ishoralarning nashrini Ustozimiz Badiuzzamon Said Nursiy Hazratlari orzu qilmaydi. Faqat bizlar oʻyladikki; bu kabi dalolat darajasida boʻlgan gʻaybiy ishoralarning ahli iymon tomonidan bilinishiga bu zamonda qat'iy zarurat va ehtiyoj bor, bunga binoan nashr qilyapmiz.
Noshirlar}
Shu risola, ichidagi imzolar bilan koʻrsatilgani kabi, xizmati Qur'oniyadagi birodarlarimga ishtirokim bor. Bir qismi mening imzom bilan. Bir qismi ularning uygʻun koʻrishi va istixroji bilan va tasdiqlari bilan boʻlganidan, menga oid xizmatdan ortiq hissani ularning xotiri uchun sukut bilan qabul qildim. Boʻlmasa, bu risolaning boshida aytganim kabi, bunda unday bir hissa-i sharafga haqqim yoʻq. Oʻn yil avval u qasida-i gʻaybiyani koʻrganda menga ma'naviy bir eslatma kabi "Diqqat qil!" deb qalbimga kelar edi. Oʻsha xotirani ikki jihat bilan tinglamasdim:
Birinchisi: Men kabi umrining katta qismi shon va sharaf pardasi ostida mansabsevarlik zahari bilan zaharlanib oʻlgani uchun, qaytadan bu surat bilan nafsi ammoraga boshqa bir sharaf eshigi ochishni istamaslik edi.
Ikkinchi Jihat: Bu qaysar zamonda, yaqqol da'volarni va zohiriy hujjatlarni qabul qilmaganlarga qarshi, bunday gʻaybiy ishoralar navidan xudfurushona bir tarzda izhor qilish menga yoqmas edi.
Eng oxiri asoratimning sakkizinchi yilida, eng ishkanjali va eng mashaqqatli bir zamonda gʻoyat kuchli bir tasalli va tashviqqa muhtoj boʻlganimizdan, menga eslatildiki: Buni tahdisi ne'mat va bir shukri ma'naviy navidan izhor qil. Ham qoʻrqma, qanoat beradigan darajada kuchlidir. Bu izhorda eng muhim maqsadim, Qur'on sirlariga oid boʻlgan risolalarning maqbuliyatiga Gʻavsi A'zamning imzo qoʻyishi navidan boʻlganidir. Ikkinchi maqsadim, oʻsha qudsiy ustozimning karomatini izhor qilish bilan, karomati avliyoni inkor qilgan dinsizlarni jim qildirib, xizmati Qur'oniyaga sustlik beradigan koʻp sabablarga ma'ruz va koʻp monelarga nishon boʻlgan birodarlarimning ma'naviy kuchlarini quvvatlantirish va shavqlarini ziyodalashtirish va sustliklarini ketkazish edi.
Men uchun bir navi maqtanchoqlik navidan boʻlgani uchun jiddiy zarardir. Faqat oʻsha zararimni, oʻsha muqaddas ustozim va birodarlarimning xotiri uchun qabul qildim. Shu "Karomati Gʻavsiya Risolasi" asta-asta istixroj qilingani uchun, bir necha parcha va tatimmalarga boʻlindi. Borgancha bir-birini nurlantirgan va quvvatlantirgan sari yaqqollik paydo qiladi. Ishoratning ba'zisida zaiflik boʻlsa ham, boshqa birodarlarining ittifoqidan olgan quvvati oʻsha zaiflikni ketkazadi.
Sabri, Sulaymon, Bekir, Gʻolib va Tavfiqning bayonidir. Ham Husrav, Hofiz Ali va Ra'fat va Osimning va Kuleoʻnudan Mustafolarning bayonidir.
Latif Va Xushxabarli Bir Tafa'ul: Ustoz, Gʻolib va Sulaymon Ummi Sinan devonida maslagimizga va Soʻzlarga doir tafa'ul qildilar, shu baytlar chiqdi. Qaradik, "Soʻzlar" lafzi, butun devonida faqat bu qofiyalarda koʻrinadi. Demak Soʻzlar, "haq soʻz", ham "nur soʻz" boʻladi.
DEYMAN KI YORDAMCHIM ALLOH,
SHAFOATCHIM RASULULLOH.
KI BURHONIM KITOBULLOH,
BUDIR MENDAGI HAQ SOʻZ.
SENING ESHIGINGDA QUL KOʻPDIR,
HISOBI, HADDI HECH YOʻQDIR,
VA LEKIN BIR YANA YOʻQDIR,
SINONI UMMIY KABI NUR SOʻZ.
[Shayx Geyloniyning -oʻzidan sakkiz yuz yil soʻngra- gʻaybni bilgan koʻzi bilan xabar bergan bir hodisa-i Qur'oniya.]
Qur'oni Moʻ'jiz-ul-Bayonning xizmatidagi muqaddaslikka, karomatkorona sakkiz yuzdan ortiq yil avval "Gʻavsi A'zam" unvoni bilan haqiqiy ma'noda mashhur boʻlgan Qutbi A'zam Shayxi Geyloniy,
parchasi bilan boshlangan qasidasining oxirida "Majmuat-ul Ahzob"ning birinchi jildining besh yuz oltmish ikkinchi sahifasida, besh satr bilan shu zamonda xizmati Qur'oniyadagi hay'atga va boshida boʻlgan ustozimizga besh jihat bilan qaraydi va koʻrsatadi. Mana oʻsha besh satr shu:
Beshinchi satrdan soʻngra kelgan qasidaning xotimasi:
Xullas avvalgi besh satrda, besh jihat bilan va besh tavofuq bilan hozir xizmati Qur'oniyaning boshida boʻlganni koʻrsatadi.
Birinchi Jihat: Oxirdagi satrda تَعِيشُ سَعِيدًا ismini ochiq ravishda xabar berish bilan barobar, tirikchilik xususida izzat va saodat bilan hayot oʻtkazishini xabar beradi. Darhaqiqat, hojamiz, kichikligidan beri faqir holi bilan toʻliq istigʻno bilan barobar, tirikchilik xususida eng baxtli bir zotdir.
Ikkinchi Jihat: Ayni satrning boshida وَكُنْ قَادِرِىَّ الْوَقْتِ parchasi bilan oʻsha muridiga deydiki: "Vaqtning Abdulqodiriysi boʻl." Bu قَادِرِى kalimalari, hisobi abjadiy bilan uch yuz yigirma besh (325) boʻladi. Ustozimizning taxallusi "Nursiy" boʻlgani jihat bilan, "Nursiy"ning maqomi abjadiysi uch yuz yigirma olti (326) boʻladi. Birgina farq bor. U bitta alifdir. Ming ma'nosida "elf"ga ramz qiladi. Demak bir ming uch yuz yigirma beshda (1325) Shayx Geyloniyga mansub bir zot, Shayx Geyloniy tarzida haqiqati Qur'oniyani mudofaa qilishga harakat qiladi. Haqiqatdan ustozimiz, bir ming uch yuz yigirma oltinchi (1326) yilda -Hurriyatning ikkinchi yili mujohada-i ma'naviyaga otilganlar.
Uchinchi Jihat: Uning ikki ismi bor: "Said", "Badiuzzamon." Bu ikki ismning yigʻindisining maqomi abjadiysi "Az-zamon"dagi shadda sanalmasa uch yuz yigirma toʻqqiz boʻladi. Ikki د bir sanalsa, uch yuz yigirma besh (325), aynan كُنْ قَادِرِىَّ الْوَقْتِ dagi muxotob u boʻlishiga ishora qiladi, balki dalolat qiladi. Agar اَلزَّمَان dagi oʻqilmagan alif-lom sanalsa, qoidaga koʻra قَادِرِى ga ham bir alif-lom kirishi lozim boʻladi. Chunki ta'rif uchun, muzafunilayh ketgandan keyin alif-lom lozim boʻladi, u holda ham teng boʻladilar.
Toʻrtinchi Jihat: Bu besh satrda Hazrati Shayx, istiqbolda bir muridiga kafolat beradi قُلْ وَلاَ تَخَفْ "Qoʻrqma, soʻzlaringni ayt" deydi. Sen sharq va gʻarbga borasan; koʻp fitnalarga va yomonliklarga kirib, umumida oddiy sabablardan ustun bir tarz bilan qutulib himoyada qolasan. Ha, bu xizmati Qur'oniya ichidagi zot haqiqatdan asorat bilan sharqqa ketdi. Va yana ajib bir asorat bilan Osiyoning gʻarbida oʻn toʻqqiz yil qoldi. Hazrati Shayxning degani kabi, koʻp shaharlarni kezdi. Mujohadasi Soʻzlar bilandir.
قُلْ وَلاَ تَخَفْ hukmi bilan, chekinmasdan Hazrati Shayxning degani kabi qilgan. Yigirma yil mobaynida yigirma fitna va azim tahlikalarga tushgani holda, bir hifzi gʻaybiy bilan Hazrati Shayxning degani kabi, himoyada qolgan. Ham kutilgandan ortiq, bir gʻurbat diyorida favqulodda inoyatga mazhariyati shu darajaga kelganki, bir risola faqat oʻsha inoyatlarni sanab yozilgan. Hazrati Gʻavsning degani kabi, biz uning atrofida مَحْرُوسٌ بِعَيْنِ الْعِنَايَةِ parchasining ma'nosini koʻzimiz bilan koʻryapmiz.
Beshinchi Jihat: Ustozimiz oʻzi aytadiki: "Men sakkiz-toʻqqiz yoshda ekan, butun nohiyamizda va atrofida aholi Naqshiy Tariqatida va u yerliklarcha mashhur Gʻavsi Hizon nomi bilan bir zotdan madad soʻrarkan, men qarindoshlarimga va umum aholiga muxolif boʻlib "Ey Gʻavsi Geyloniy" der edim. Bolalik e'tibori bilan qoʻlimdan bir yongʻoq kabi ahamiyatsiz bir narsa yoʻqolsa, "Ey Shayx! Senga bir fotiha, sen mening bu narsamni topdir." Ajibdir va qasam ichamanki, ming marta bunday Hazrati Shayx himmat va duosi bilan yordamimga yetishgan. Shuning uchun butun hayotimda umumiy boʻlib fotiha va zikrlar qancha oʻqigan boʻlsam, Zoti Risolatdan (A.S.V.) soʻngra Shayx Geyloniyga hadiya qilinar edi. Men uch-toʻrt jihat bilan Naqshiy ekan, Qodiriy mashrabi va muhabbati menda ixtiyorsiz hukm qilardi. Faqat tariqat bilan mashgʻul boʻlishga ilmning mashgʻuliyati mone boʻlar edi.
Soʻngra bir inoyati Ilohiya yordamimga yetishib gʻaflatni tarqatgan bir zamonda Hazrati Shayxning "Futuh-ul Gʻayb" nomli kitobi goʻzal tasodif bilan qoʻlimga oʻtgan. Yigirma sakkizinchi Maktubda bayon qilingani kabi, Hazrati Shayxning himmat va irshodi bilan eski Said (R.A.) yangi Saidga oʻzgargan. U Futuh-ul Gʻaybning tafa'ulida eng avval shu parcha chiqdi: اَنْتَ فِى دَارِ الْحِكْمَةِ فَاطْلُبْ طَبِيبًا يُدَاوِى قَلْبَكَ Ya'ni, "Ey bechora! Sen Dor-ul Hikmat-il Islomiyada bir a'zo boʻlish jihati bilan goʻyo bir hakimsan, ahli Islomning ma'naviy xastaliklarini davolaysan. Holbuki, eng ziyoda xasta sensan. Sen avval oʻzingga tabib qidir, shifo top; soʻngra boshqasini davolashga harakat qil." Xullas u payt, u tafa'ul sirri bilan, moddiy xastaligim kabi ma'naviy xastaligimni ham qat'iyyan angladim. U shayximga dedim: "Sen tabibim boʻl." Haqiqatdan u tabibim boʻldi. Faqat juda shiddatli amaliyoti jarrohiya qildi. "Futuh-ul Gʻayb" kitobida "Ey gʻulom!" ta'bir qilgan bir talabasiga juda mudhish amaliyoti jarrohiya qiladi. Men oʻzimni oʻsha gʻulom oʻrniga qoʻydim. Faqat juda shiddatli xitob qilar edi. "Ayyuh-al munofiq" "ey dinini dunyoga sotgan riyokor" aytib-aytib yarmini zoʻrgʻa oʻqib bildim. Soʻngra u risolani tark qildim. Bir hafta qarolmadim. Faqat amaliyoti jarrohiyaning orqasidan bir lazzat keldi; ishtiyoq bilan u muborak asarni achchiq tiryoq kabi yoki sulfat kabi ichdim. Alhamdulilloh, ayblarimni angladim, yaralarimni his qildim, gʻurur bir daraja sindi." Hojamizning soʻzi tugadi.
Xullas hojamizning bu hayot mojarosi koʻrsatadiki, Hazrati Shayx yuzlangan va ahamiyat bilan bahs qilgan va istiqbolda keladigan muridi bu boʻlishi uchun kuchli bir ehtimoldir. Hazrat Shayxning vafotidan keyin hayotda boʻlganlari kabi, tasarrufi ahli valoyat tomonidan qabul qilingan uch avliyo-i azimaning eng a'zami oʻsha Hazrat Gʻavsi Geyloniydir. Va degan:
parchasi bilan oʻlimdan keyin duo va himmati bilan muridlarining orqasida va oldida boʻlishi bilan, bunday horiqo ajib karomat bilan mashhur bir zot, albatta bunday bir zamonda qiymatdor bir xizmati Qur'oniya bir muridining vositasi bilan boʻlishini uning koʻrishi va koʻrsatishi sha'nidandir. Shayx baxs qilgan ahamiyatli muridi va talabasi va himoyasi ostida boʻlgan shaxs, mingdan soʻngra, oʻn toʻrtinchi asrda kelishiga bir imodir.
اَنَا لِمُرِيدِى parchasida مُرِيدِى "Mullo Said" kalimasiga toʻliq tavofuq qiladi. Yolgʻiz bir alif farq bor. Alif esa, qoida-i Sarfga koʻra "alfun" oʻqiladi. Alfun esa, mingdir. Demak bir ming ikki yuz toʻqson toʻrtda (1294) dunyoga keladigan bir muridi, bu "muridiy" lafzida muroddir. Chunki لِمُرِيدِى da lom sanalsa, ikki yuz toʻqson toʻrt (294) boʻladiki, birgina farq bilan Saidning tugʻilish tarixiga tavofuq qiladi. Asos arabcha sanalsa, farq yoʻq. Lomsiz مُرِيدِى esa ikki yuz oltmish toʻrt (264) boʻladi. "Mullo Said" ham ikki yuz oltmish besh (265) boʻladi. "Mullo"dagi alif mingga ishora boʻlgani uchun, ortda ikki yuz oltmish toʻrt (264) qoladi.
Xulosa: Shu zamonda dalloli Qur'on va xodimi Furqon boʻlgan u odamning ikki ismi va ikki laqabi bor. "Alkurdiy" laqabi bilan "Mullo Said" ismi, اَنَا لِمُرِيدِى parchasida yaqqol koʻrinmoqda. "Nursiy" laqabi bilan Badiuzzamon Said ismi كُنْ قَادِرِىَّ الْوَقْتِ parchasida oshkora koʻrinmoqda. Hatto xizmati Qur'oniyada eng muhim bir birodari va xolis bir talabasi boʻlgan Xulusi Beyga لِلَّهِ مُخْلِصًا تَعِيشُ سَعِيدًا صَادِقًا بِمُحَبَّتِى parchasida ishora boʻlgani kabi, boshqa bir qism talabalariga ishoralar bor.
Hazrat Shayxi Geyloniy, xizmati Qur'oniyaga nazari diqqatni jalb qilmoq va u xizmati Qur'oniya oxirzamonda togʻ kabi buyuk bir hodisa boʻlganiga ishora uchun, karomatkorona shu xizmatda iste'dod va layoqatimdan juda ustun boʻlishi va fidokor, gʻayratli qardoshlarim bilan harakat qilganimizga fazilat nuqtasidan emas, balki avvalroq boʻlish nuqtasidan ismimni bir daraja koʻrsatishi meni ancha zamondir oʻylantirar edi. Ajabo, buning izhorida ma'naviy bir zarar menga keladi, bir gʻurur, bir maqtanchoqlik keltiradi deb sakkiz-oʻn yildir toʻxtab qoldim. Bu kunlarda izhorga bir eslatma his qildim.
Ham qalbimga keldiki: Hazrati Shayx menga bir martaba bermadi. Balki Said ismli bir muridim muhim bir xizmatda boʻladi, fitna va balolardan izni Ilohiy bilan va Shayxning duosi bilan va himmati bilan himoyada qoladi.
Ham uzoq yerda toshlar koʻrinmaydi, togʻlar koʻrinadi. Demak, sakkiz yuz yil masofada koʻringan, xizmati Qur'oniyaning choqqisidir; boʻlmasa Said kabi chumolilar emas. Modomiki bu karomati Gʻavsiyani e'lon va izhoridan, Qur'on shogirdlarining va xizmatkorlarining shavqi ortmoqda, albatta orqalarida Shayxi Geyloniy kabi qahramonlar qahramoni boʻlgan zotlar himmat va duolari bilan va izni Ilohiy bilan himoya qilganlarini bilsalar, shavq va gʻayratlari yanada ortadi.
Xulosa: Buni qardoshlarimni ortiq shavqqa va ziyoda gʻayratga keltirish uchun izhor qildim. Agar qusur qilgan boʻlsam, Janobi Haq afv etsin.
............
فَيَا مُنْشِدًا نَظْمِى parchasida ham Hazrati Shayxning (R.A.) muxotobi, shubhasiz Badiuzzamon Mullo Saiddir (R.A.)
Xulosa: Shu ajib qasidasining oxiridagi shu besh baytda besh kalima, madori nazari Shayx va mahalli xitobi Gʻavsiydir. Va u besh kalima esa, لِمُرِيدِى وَ مُرِيدِى وَ مُنْشِدًا وَ قَادِرِى وَ سَعِيدًا lafzlaridir. Saidning ham ikki laqabi boʻlgan "Nursiy", "Alkurdiy"; ikki ismi "Mullo Said", "Badiuzzamon" bu besh kalimada mavjud. Hazrati Gʻavsning e'tibor va xitobi sababi boʻlgan shu besh kalimasida, oshkora bir suratda, mazkur ikki ism va taxallus, ilmi jifr qoidasida maqomi abjad bilan koʻrinishi shubha qoldirmaydiki, Hazrati Shayx qasidasining oxirida u bilan gapiradi, unga tasalli berib jasoratlantiradi. وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ sirri bilan muvaffaqiyatiga kafolat beradi.
فَيَا مُنْشِدًا نَظْمِى parchasida نَظْمِى kalimasi, maqomi abjadiysi ming boʻlib; رِسَالَةُ النُّورِ ikki farq bilan, رَسَائِلُ كِتَابِ النُّورِ ning ikki madda sanalmasa va shadda ham lom sanalsa, maqomi abjadiysi yana mingdir. Demak فَيَا مُنْشِدًا نَظْمِى فَقُلْهُ وَلاَ تَخَفْ parchasining gʻaybiy ma'nosi shuki: يَا مُوءَلِّفَ رِسَالَةِ النُّورِ جَاهِدْ بِهَا فَقُلْ وَلاَ تَخَفْ ya'ni "Qoʻrqma, soʻzlaringni ayt, nashriga harakat qil." وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ
Ammo فَقُلْهُ وَلاَ تَخَفْ parchasida hayratga loyiq bir tavofuq borki: Ilmi Jifr qoidasi bilan maqomi abjadiysi bir ming uch yuz oʻttiz ikki (1332) boʻladi. Shu holda يَا مُنْشِدًا نَظْمِى فَقُلْهُ وَلاَ تَخَفْ gʻaybiy ma'nosi "Ey Risolat-un Nur va Soʻzlar sohibi! Menga qara. Gʻofil harakat qilma! Bir ming uch yuz oʻttiz ikkida (1332) mujohadani boshla; Soʻzlarni qoʻrqma yoz, ayt!" Haqiqatdan Said (R.A.) Hurriyatdan soʻngra oz bir zamonda mujohadasida toʻxtagan boʻlsa, bir ming uch yuz oʻttiz ikkida (1332) Ishorot-ul I'jozni ta'lif bilan barobar Eski Saiddan chiqishni niyat qilib, yangi Said suratida bor quvvati bilan mujohada-i ma'naviyani boshlab, ikki-uch yil soʻngra esa Dor-ul Hikmati Islomiyada bir-ikki yil Hazrat Gʻavsi Geyloniyning shu vasiyatiga va amriga rioya qilib Qur'on nurlarini nashr etgan. Lillahilhamd, hozirga qadar davom qilmoqda.
Bu hayratga loyiq parchada joyi diqqat shu nuqta borki, Hazrati Gʻavs toʻqridan-toʻgʻriga oltinchi asrdan shu asrimizga qaramoqda. U oltinchi asrning oxirlarida Xulagu falokati kabi fojiali, dahshatli mashhur fitnaning juda alamli va fojiali va qabrdagi oʻliklarni yigʻlattiradigan darajada dahshatli bir navi, shu oʻn toʻrtinchi asrda mavjud. Bu ikki asr bir-biriga tavofuq qiladiki, Hazrati Shayx undan bunga qaraydi.
Birinchi Nuqta: Hazrati Gʻavsning qasidasining boshida bu besh satrdan avval ajib, juda gʻarib, juda baligʻ, nozdorona tahdisi ne'mat suratida bir da'vo-i iftixorkorona ifoda qilgan ikki sahifalik qasidasidagi horiqo da'vosiga dalil boʻlib yaqqol bir karomatni goʻyo moʻ'jizaga yaqin bir horiqoni koʻrsatish lozim kelar edi. Xullas u aqllarni hayratda qoldirgan martabaga loyiq boʻlganini koʻrsatadigan bir karomat izhor qildiki; sakkiz yuz yillik masofada, Janobi Haqning izni bilan, bildirishi bilan zamonimizni tafsiloti bilan koʻrish tarzida, biz kabi ojiz, zaif talabalariga dars berib tashviq qiladi. Xullas, Hazrati Gʻavsning da'vosiga bu gʻaybiy xabari eng yaqqol burhon boʻlgani kabi, Risola-i Nurning parchalarining haqqoniyat va ulviyatiga bir hujjati qat'iya hukmidadir. Ha, Hazrati Shayx bu qasidasi bilan Soʻzlarning haqqoniyatiga imzo qoʻymoqda.
Ikkinchi Nuqta: Ahli tariqat va haqiqat tomonidan muttafaqun alayh bir asos borki: Tariqi Haqda suluk etgan bir inson nafsi ammorasining anoniyatini va itoatsizligini sindirish uchun lozim boʻladiki: Nazarini nafsidan koʻtarib shayxiga diqqatini qarata- qarata oxiri fano fish-shayx hukmiga keladi. "Men" degan vaqti, shayxining hissiyoti bilan gapiradi va hokazo.. fano firrasul, fano fillohga qadar ketadi. Masalan: Qandayki, gʻoyat fidokor va sodiq bir xizmatkor, bir yordamchi, xoʻjayinining hissiyoti bilan goʻyo oʻzi-oʻzining xoʻjayini va podishohi kabi gapiradi. "Men bunday istayman" deydi; ya'ni "Mening sayyidim, ustozim, sultonim bunday istaydi." Chunki oʻzini unutgan, faqat uni oʻylaydi, "Bunday amr qiladi" deydi. Xuddi shuning kabi, Gʻavsi Geyloniy oʻsha hayratomuz qasidasi ichiga olgan favqulodda zavqlar, Hazrati Shayxning Ahli Baytning sirri azimini meros olishi bilan, Oli Baytning shaxsi ma'naviysining maqomi nuqtasida va Zoti Ahmadiya (Alayhissalotu Vassalom)ning vorisligi bilan Haqiqati Muhammadiyasida (A.S.V.) oʻzini koʻrgani kabi, fanoyi mutlaq bilan Janobi Haqning tajalli-i zotiysiga mazhariyat nuqtasida, qasidasida oʻsha soʻzlarni aytgan. U kabi boʻlmagan va u maqomga yetishmagan, uni aytib bilmaydi. Aytsa, mas'uldir.
Hazrati Shayx, mutlaq vorislik nuqtasida, Rasuli Akram (Alayhissalotu Vassalom)ning oyogʻi muboragini yelkasida koʻrgani uchun, oʻz oyogʻini avliyoning yelkasiga oʻsha sirdan qoʻyadi. Qasidasida zohir koʻringan, maqtanish va faxrlanish emas, balki tahdisi ne'mat va oliy bir shukrdir. Faqat bu qadar borki, muhibbiyat maqomi boʻlgan maqomi niyozdan mahbubiyat maqomi boʻlgan nozdorlik maqomiga chiqqan. Ya'ni, tariqi ajz va faqrdan mashrabi ishq va istigʻroqqa kirgan. Va oʻziga boʻlgan ni'omi azima-i Ilohiyani yod etib, haqiqiy ma'noda iftixor qilib shukr qilgan.
Uchinchi Nuqta: Karomat, moʻ'jiza kabi Janobi Haqning ishidir, hadyasidir, ehsonidir va ikromidir. Basharning ishi emasdir. U karomatga sazovor boʻlgan zot esa, ba'zan biladi, ba'zan bilmaydi -boʻlgandan keyin biladi-. Karomatga savozorligini boʻlishidan oldin bilgan va ikromi Ilohiyga ixtiyori bilan muvofiq harakat qilgan qism, agar anoniyatdan butun-butun qutulgan boʻlsa va Hazrati Gʻavs kabi muqaddaslik qozongan boʻlsa, Janobi Haqning izni bilan, u karomatning har tarafini bilib oʻzi sohib chiqadi, biladi va bildiradi. Faqat bu bilan barobar, modomiki u karomat ikromdir; butun tafsiloti bilan karomat sohibiga ham koʻrinishi lozim emas. Bu sirga binoan; Hazrati Shayx; i'lami Rabboniy va izni Ilohiy bilan bu asrni koʻrgan va xizmati Qur'oniyaning atrofida bizlarni mushohada qilib nazari shafqati bilan qaragan. U besh satr, yolgʻiz bir karomat va intoqi bilhaq va bir ikromi Ilohiy va varosati Nabaviya e'tibori bilan namoyon boʻlganidan, moʻ'jizavoriy, qudrati bashardan ustun bir shakl olgan. Sun'iy, iroda-i shayx bilan boʻlmagan. Chunki intoqdir. Ruhi muqaddasasi his qilgan, koʻrgan. Iroda va ixtiyor yetisholmaydi. Aql esa ruhning harakatlarini qamray olmaydi. Lison, qanchalar aqlning tasavvurlari nozikliklarining tarjimasida ojiz boʻlsa, ixtiyor ham ruhning harakatlari nozikliklarini idrokida shu daraja ojizdir.
Hazrati Gʻavs shu daraja yuksak bir martabaga molik va shu daraja hayratomuz bir karomatga sazovordirki, kofirlarning bir qismi degan: "Biz Islomiyatni qabul qilolmaymiz. Faqat Abdulqodir Geyloniyni ham inkor qilolmaymiz." Ham avliyoni inkor qilgan Vahobiyning ifrotchi qismi ham Hazrati Shayxni inkor qilolmaydilar. Avliyo uning daraja-i haybatiga yetishmagani, barcha ahli tariqat tomonidan qabul qilingan.
Mana bunday quyosh kabi bir moʻ'jiza-i Muhammadiya (Alayhissalotu Vassalom), yuksak va soʻnmas bir bariqa-i Islomiyat boʻlgan bir zoti nuroniyning, gʻaybni bilgan nazari bilan asrimizni koʻrib, bunday bir karomat izhori bilan tasalli berib jasoratlantirish sha'nidandir. Ajabo, hech mumkinmidirki, "Sulton-ul Avliyo" maqomini qoʻlga kiritgan va hamiyati Islomiya bilan zamonidagi podshohlarni titratgan va quvva-i qudsiya bilan moziy va istiqbolni hozirdek izni Ilohiy bilan koʻrgan va mamotida ham hayotidagi kabi doimiy tasarrufi boʻlgani tasdiq qilingan bir qahramoni valoyat, bu asrimizga va bu asr ichidagi kamoli ajz va zaiflik bilan Qur'onning xizmatida boʻlgan va insofsiz dushmanlarning hujumiga ma'ruz va tasalli va kafolatlashga muhtoj bechora Qur'onning xodimlariga va talabalariga loqayd qolishi mumkinmi? Hech mumkinmidirki, biz bilan munosabatdor boʻlmasin? Sakkiz, toʻqqiz, balki oʻn besh quvvatli dalilni inobatga olmasdan, arzimas bir ishora kalomida boʻlsa, bizga qaraganiga dalolat qiladi; yashirin bir ishora qilsa, kifoyadir. Chunki, maqom taqozo qiladi, holning shartiga uygʻun va munosabat kuchlidir.
Ey men bilan barobar Hazrati Shayxning e'tibor va duosiga sazovor qardoshlarim! Shu ustozimiz bizni istiqbolda adam zulmatlari ichida oʻylab biz bilan mashgʻul boʻlarkan, biz u moziyda mavjud va nur pardalari ichida ustozimizni va ustozimizning ustozi va bobosi boʻlgan Faxr-ul olamiyn Alayhissalotu Vassalom Afandimizning e'tiborlaridan gʻaflat etishimiz, ularga tayanmasligimiz loyiqmi? Modomiki ular bizni oʻylaydilar. Biz ham bor quvvat va ruhimiz bilan ularga ishonib va amrlariga aniq itoat qilishimiz kerak.
Ahli dunyoning simsiz telegraf va telefonlari sharqdan gʻarbga ketgani kabi, mana ahli haqiqatning ham moziydan, toʻqqiz yuz yil masofa-i azimadan istiqbolga bunday ma'naviy telefonlari ishlay oladi va ma'naviy teleskoplari koʻra oladi. Ma'lumdirki, zaif alomatlar yigʻilgan sari quvvat topadi, dalil hukmiga oʻtadi. Mayingina iplar yigʻilgan sari uzilmas arqon boʻladi. Kulliy umumiy qaydlar yigʻilgan sari xususiyat paydo qilib taayyun qiladi. Bu sirga binoan, Hazrati Shayxning bu besh satrida sakkiz-toʻqqiz quvvatli ishoraning yigʻilishida hech shak va shubha qoldirmadiki: Hazrati Shayx hozirgi Qur'oni Hakimning shogirdlariga biiznilloh ustozlik qiladi; bihavlilloh shafqati ostida himoya qiladi.
Jam'-i qutbiyat va fardiyat va gʻavsiyat
Ila uch ustun uzra turar.
Rayeti ulviyati Shayxi haqqoniydir xitobi Abdulqodir.
Ilhomi Xudo, kitobi Abdulqodir.
Boz-ul-ashhab fardi faridi davaron.
Gʻavsi A'zam Janobi Abdulqodir.
"Ey Said! Sen zamonning Abdulqodiri boʻl, ixlosi tomni qozon, faqirliging bilan barobar tirikchiligingni oʻylama, odamlardan minnat olma, isming "Said" boʻlgani kabi, tirikchilikda ham baxtiyor boʻlasan! Muhabbatimda sodiq boʻlganidan va ixlosga harakat qilganidan, Xulusiy kabi muxlis talabalar va yordamchilar va Sulaymon, Bekir kabi sodiq xizmatkorlar va Sabri kabi tom taqdir etuvchi va haqiqiy mushtoq talabalar sizga berilgan." Ha, Lillahilhamd, Gʻavsning yaqqollik darajasida xabar bergan holi sodir boʻlgan. Gʻavsi A'zam, "Said" ismi bilan nomlagan muridining tarixcha-i hayotida eng muhim nuqtalarni bayon qilish bilan barobar, Ilmi Jifr sirlari bilan sakkiz-toʻqqiz jihatda Saidning boshiga ishora qiladi. Baytlarning ma'no-i zohiriysi bilan jifriy ma'nolari bir-biriga juda yaqin boʻlish bilan toʻqqiz jihatdagi ishoralar bir-birini quvvatlaganidan yaqqollik darajasiga chiqqan.
"Oʻn toʻrtinchi asrda "Al-Kurdiy" taxallusi bilan yod etilgan Mullo Said mening muridimdir. U fitna va balo asrining har yomonlik va fitnasidan Allohning izni bilan va kuch va qudrati bilan uning muhofiziman."
Ha, Hurriyatdan yigirma-oʻttiz yil keyinga qadar, yigirma buyuk fitna ichida favqulodda bir suratda Gʻavsning oʻsha muridi himoyada qolgan. Qoʻrqqan yomonligi va tahlikalardan bir gʻaybiy himoya bilan xalos boʻlgan.
"U Gʻavsning muridi boʻlgan Said-ul Kurdiy, Rossiyada asorat bilan Osiyoning shimoliy sharqida va ahli bid'atning qoʻli bilan Osiyoning gʻarbiga surgun qilinib qolgani miqdorcha va Sibir taraflaridan qochib favqulodda koʻp mamlakatlarni sayru-sayohat qilishga majbur boʻlgan payti, Allohning izni bilan, havl va quvvati Rabboniy bilan unga yordam berganman va madad soʻraganiga yetishganman." Ha, Hazrati Gʻavsning muridi unvoni bilan iroda qilgani Said (R.A.), uch yil asorat bilan Osiyoning shimoliy sharqida tahlikalar ichida himoyalangan qolib, uch-toʻrt oylik masofani qochish surati bilan bosib oʻtib, koʻp shaharlarni kezib, Gʻavsning degani kabi, himoyada qolgan.
Badiuzzamon Mullo Said nomi bilan yod qilingan va muntazam virdlarini oʻqigan muridiga deydiki: "Mening nazmimni, ya'ni maslak va mashrabimni va mujohadalarimni koʻrsatgan maqolalarimni ayt; ya'ni nazmimdan murod, sening risolalaring va Soʻzlaring va Maktubotingdir. فَقُلْهُ وَ لاَ تَخَفْ Bir ming uch yuz oʻttiz ikkida (1332) u Soʻzlar bilan mujohadani boshla. Sen inoyati Ilohiyaning himoyasidasan."
Ha, مُنْشِدًا Ilmi Jifr bilan "Mullo Said"ni koʻrsatgani kabi نَظْمِى , ظ bilan Risolat-un Nurni koʻrsatadi. Va مِى bilan ham Maktubotni, ham كَلِمَاتُ سَعِيدِ الْكُرْدِى koʻrsatadi. "Kalimot" Soʻzlar deganidir.
فَقُلْهُ وَ لاَ تَخَفْ bir ming uch yuz oʻttiz ikkini (1332) koʻrsatadi. U tarix jihodining boshlanishidir. U tarixda "Ishorot-ul I'joz Tafsiri"ning nashri bilan mujohadani boshlagan.
Birinchi Ramz: اَنَا لِمُرِيدِى حَافِظًا Ilmi Jifr e'tibori bilan, maqomi abjadiy hisobi bilan, bir ming uch yuz oʻttiz oltini (1336) koʻrsatadi. Demak Hazrati Gʻavs, "Bu tarixda istiqbolda keladigan muridini amri Ilohiy bilan muhofaza qiladi" deydi. Ha, bu bechora Said ham deydi: Nav'-i bashara kelgan eng buyuk bir musibat Jahon Urushi hangomida, koʻp tahlikalarga ma'ruz qoldim. Hazrati Gʻavs koʻrsatgan arabcha tarixda yoki oz avval hayratomuz bir suratda qutuldim. Hatto bir dafa, bir daqiqada uch oʻq oʻldiradigan yerga muqobil menga tekkani holda ta'sir qilmadilar. Bitlisning istilosida bir miqdor talabalarim bilan Rus askarlarining bir boʻlinmasi ichiga tushdik. Bizni oʻradilar, har tarafda oʻq yogʻdi. Toʻrt donasi mustasno, barcha birodarlarim shahid boʻlgandan soʻng, boʻlinmaning toʻrt qatorini yordik; yana ularning ichida bir yerga kirdik. Ular ustimizda, atrofimizda ovozimizni, oʻksirganimizni eshitganlari holda, bizni koʻrmas edilar. Oʻttiz soat oʻsha holda loy ichida, men yarali ekan hifzi Ilohiy bilan istirohati qalb ichida muhofaza qilindim.
Bu kabi koʻplab tahlikalarda Hazrati Gʻavs koʻrsatgan tarixi arabiy e'tibori bilan, haqiqatdan bir hifzi Ilohiy ichida boʻlganimni his qilardim. Demak, Janobi Haq oʻsha qudsiy ustozimni bir qoʻriqlovchi malaklar kabi menga qoʻriqchi qilgan.
Mana bu اَنَا لِمُرِيدِى حَافِظًا parchasi bu faqirning ahamiyatli sarguzashtlariga ishora qilgani kabi, bu faqirning atrofida xizmati Qur'oniya ishida toʻplangan birodarlarimdan toʻqqizta talabasini حَافِظْ ismi bilan ishora qiladi. وَاَحْرُسُهُ فِى كُلِّ شَرٍّ وَ فِتْنَةٍ parchasida ikki hukm bor. Biri yomonlikdan, boshqasi fitnadan. Demak, ikkinchisi اَحْرُسُهُ فِى كُلِّ فِتْنَةٍ va bu jumla كُلِّ dagi shadda sanalmasa, bir ming uch yuz qirq toʻrt (1344) boʻladi. Ha, bu tarixdan hozirga qadar koʻp ahamiyatli fitnadan bir himoya-i gʻaybiy bilan mahfuz qolganimni تَحْدِيثًا لِلنِّعْمَةِ e'lon qilaman.
parchasida bahs qilgan va gapirgan muridi esa, sharqqa asoratdan ketgan tarixni koʻrsatgani kabi, gʻarbga surgun boʻlgan tarixni ham koʻrsatadi. Shundayki:
Shu parchaning haqiqiy ta'biri اِذَا مَا كَانَ مُرِيدِى اَسِيرًا فِى شَرْقٍ boʻladi. Demak asirlik zamoni مَا كَانَ مُرِيدِى اَسِيرًا فِى شَرْقٍ da chiqadi. Va bir ming uch yuz oʻttiz yetti (1337) boʻladi. Xullas bu faqir oʻsha tarixi arabiyda Rus asoratida, "Bir oʻzim Petrograddan bir oy shimoliy sharq tarafidan qochib, koʻp turli tahlikalar bor ekan, Ruscha bilmaganim holda, bir muhofaza-i gʻaybiya ostida juda koʻp oʻlkalarni sayru-sayohat qildim. Varshava, Avstriya yoʻli bilan Istanbulga kelib uzun bir doira-i arzda sayohat qildim. Hazrati Gʻavsning degani kabi, u sharqdagi asirlik va u koʻplab oʻlkalarni kezish ichida izni Ilohiy bilan yordam istashimga madad koʻrar edim." Demak, izni Ilohiy bilan Hazrati Gʻavs malak kabi bu vazifani duosi bilan qilgan.
Ammo مَا كَانَ مَغْرِبًا qaydi tarixi arabiy boʻlib bir ming uch yuz ellik bir (1351) mashhur Rumiy tarixi bilan ikki yil farq bor. Xullas -Hazrati Gʻavsning degani kabi- bu faqir, tarixi arabiy bilan bir ming uch yuz ellik birda (1351), Islom shiorlari ichida ahamiyatli oʻzgarishlar zamonida bor quvvatim bilan shiorlarning muhofazasiga xizmat bilan vazifador boʻlganim holda, u ma'naviy ostin-ustunliklardagi toʻfonlar bizga zarar bermadi.
Ham مَغْرِبًا kalimasi, oxirdagi tanvin bilan barobar bir ming ikki yuz toʻqson ikki (1292) boʻladiki, bu faqirning dunyoga kelishidan bir yil avval; va yoxud ona qornidagi tarixga ishora bilan barobar كَانَ مَغْرِبًا bir ming uch yuz oʻn toʻrt (1314) boʻladi. Bir ming uch yuz oʻn toʻrt (1314) yillarida bahs mavzusi boʻlgan muridi, ahamiyatli xatardan qutulishiga Gʻavs (R.A.) ishora qiladi, uning yordamiga yetishdim deydi. Hayotda boʻlgan eski talabalarim biladilarki, bir ming uch yuz oʻn toʻrt (1314), bir ming uch yuz oʻn besh - oʻn olti (1315-1316) yillarida, Van qal'asi-ki, ikki minora yuksakligida faqat togʻ kabi bir toshdan iboratdir, eskidan qolgan xona kabi bir gʻor eshigiga borayotgan edik. Oyogʻimdan poyafzallar sirpandi, ikki oyogʻim birdan sirpandi. Tahlika yuz foiz... Boshqacha tayanch nuqtasi qolmagani holda, katta bir tayanchga bosgandek uch metrlik burilish bilan oʻsha gʻorning eshigiga otilganman. Ham men, ham barobarimdagi u yerda boʻlgan birodarlarim, ajal kelmagani uchun yolgʻiz bir hifzi Ilohiy, hayratomuz bir yordami gʻaybiy deb oʻyladik.
Xullas, Hazrati Gʻavs modomiki bu qasidasida sarguzashti hayotimning muhim nuqtalariga ishora qiladi; albatta bu ajib va eng tahlikali bir sarguzashti hayotimga shu jumlasi bilan ishora qiladi de boʻladi.
Xulosa: Hazrati Gʻavsning mazkur kalimalari, bu faqirning tarixi hayotimda oʻtgan eng muhim nuqtalarni ma'nosi bilan ifoda qilganlari kabi; hisobi abjad maqomi bilan muhim nuqtalarning boʻlish tarixlariga tavofuqlari, albatta tasodufiy va tasodif ishi boʻlolmaydi. Boshqa ishoralarning qat'iyati quvvati tasodifni mahol darajasiga keltirgan. Modomiki bu besh satr qasidasi, bir karomatdir; karomat esa moʻ'jiza kabi Janobi Haq tarafidandir, intoqi bilhaq nav'indandir, hali bayon qilmaganimiz koʻp sirlarni ichiga olgan, ixtiyori bashar yetisholmaydi.
...................
Shayx Sa'diy Sheroziyning "Boʻston"idan Soʻzlar haqida men, Hofiz Xolid, Gʻolib, Sulaymon niyat qilib ochdik, tafa'ul bu chiqdi:
Ma'nosi: Ya'ni "Kel, boq, gullar bogʻi shaklida haqiqat gullari ochilgan. Bunday haqiqat gulzorida hech bir bulbul bunday shirin, xush sayramagan. Qanday boʻladiki, bunday bir bulbul oʻlgandan soʻngra uning suyaklaridan gullar ochilmasin."
Bu ma'no maqsadimizga shunchalar yaqinki, ta'birga ehtiyoj yoʻq. Faqat gulistonimiz; abadiy Qur'on Jannatidan, undan kelgan.
Gʻavs mashhur qasidasida -yaqqollik darajasida- bizlardan, ya'ni hizb-ul Qur'ondan xabar bergani kabi, yana bir necha yerda yana ishoriy bir tarzda xabar beradi. Jumladan, oʻsha qasidaning orqasida "Majmuat-ul Ahzob"ning 563-chi sahifasida yana oʻsha ma'lum murididan bahs qiladi va baytida deydiki:
"Gʻarbda meni chaqirgan vaqt, uning yordamiga yetishaman." Ha, toʻgʻridir. Arabcha tarix bilan bir ming uch yuz oʻttiz toʻqqizda (1339) mudhish bir inqirozi ruhiy va dahshatli bir hayajoni
qalbiy va gʻavgʻoli bir tashavvushi fikriy oʻtkazgan vaqtlarimda, juda shiddatli bir suratda Hazrati Gʻavsdan madad soʻradim. Bir-ikki yerda bahs qilganim kabi, "Futuh-ul Gʻayb" kitobi bilan va duo va himmati bilan yordamimga yetishdi va u inqirozni oʻtkazib yubordim. Mana oʻsha muridi esa, bechora Said-ul Kurdiy boʻlganini mashhur qasidasida qat'iy koʻrsatgani kabi, bu qasidada ham فَمُرِيدِى dan murod udir. Chunki دَعَانِى بِغَرْبٍ abjad hisobi bilan bir ming uch yuz oʻttiz toʻqqiz (1339) boʻladi. U payt mamlakatimga nisbatan gʻarb sanalgan Istanbulda edim. دَعَانِى بِغَرْبٍ maqomi abjadiysi yordam soʻrash paytimga tavofuq qiladi. Hisobda اِذَا lafzi kirmaydi. Chunki اِذَا zamonni koʻrsatadi, دَعَانِى بِغَرْبٍ jumlasi oʻsha noaniq zamonni ta'yin qiladi.
Ham azjumla, "Majmuat-ul Ahzob"ning ikkinchi jildining 379-chi sahifasida Hazrati Gʻavsning "Vird-ul Isha" nomli munojotida shu parcha bor.
{(Hoshiya) فَالْوَاصِلُ kalimasi- koʻplab boʻlish jihati bilan- Soʻzlari bilan salomatga yetkazuvchi deganidir.}
{(Hoshiya1) الْمُقَرَّبُ shaddali "ro" bir sanalsa, ustozimizning taxallusi boʻlgan "Annursiy" kalimasining aynidir. Faqat bogʻlash uchun "vov" bor. Tom tavofuq bilan yaqindan murod Nursli boʻlganini koʻrsatadi. الْمُقَرَّبُ da shaddali "ro" ikki sanalsa, "Badiuzzamon Nursi" shaddasiz "yo" bilan aynidir. Faqat ikki farq bor. Ikki hamza-i vasl sanalsa, batamom tavofuq bilan الْمُقَرَّبُ toʻgʻridan-toʻgʻriga unga ishora qiladi.}
Xullas Gʻavsning shu parchasi, فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَعِيدٌ oyatining bir navi tafsiridir. Shu kulliy oyatning bir qism fardlarini, oltinchi asr va oʻn toʻrtinchi asrda oyatning kulliyatiga kirgan bir qism maxsus fardlarni koʻrsatganiga koʻplab alomatlar bor. Oyatning kulliyatida {(Hoshiya) Oyatning kulliyatida saodat nuqtasida mazhariyatiga masadaq boʻlish uchun milliardlab darajadan faqat bir daraja murod boʻlganimizni anglasak, abadga qadar shukr qilsak, u ne'matlarning haqqini ado qilolmaymiz. Hazrati Gʻavsning ishorasidan anglashiladiki, u qamrovli oyatning dengizidan bir qatra qadar hissamiz bor.} tavofuq sirri bilan فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ kalimasida bu zamonning eng katta qaroqchilaridan uchtasiga jifr boʻyicha tavofuq qilishi, oʻsha kulliy oyatda bular ham qasddan murod boʻlganlariga alomat, balki ishoradir. Xullas Hazrati Gʻavs bu oyatdagi bu alomatdan bu zamonga qaragan. Mazkur ifodasini kulliy oyatga bir navi xususiy tafsir qilib, qasidasida karomatkorona bahs qilgani fitna-i oxirzamon ichidagi shogirdlarini koʻrib, oʻsha zamonning qaroqchilarining yomonligidan muhofaza qilingani va bu yerda munojotida ham oʻsha qasidaning ma'nosiga qaraydi.
Shu ifoda-i Gʻavsiyada bir imo bor. Bu yerdagi "Said" lafzida, mashhur qasidasidagi تَعِيشُ سَعِيدًا kalimasiga yashirin bir ishora boʻlgani kabi; ذُو الْهَلاَكِ هُوَ الشَّقِىُّ الْمُبَعَّدُ ifodasi bilan oʻzidan soʻngra sodir boʻlgan va Islomiy ilmlarni mahv etmoq niyati bilan kitobxonalarni Dijla va Firot daryosiga tashlagan Xulagu falokatini xabar berish bilan barobar; Xulagu kabi Islomiy ilmlarga parda tortgan qaroqchilarni ham, mazkur oyatga tayanib xabar beradi.
Ha, فَالْوَاصِلُ اِلَى سَاحِلِ السَّلاَمَةِ parchasi bilan Hizb-ul Qur'onga ishora qilgani kabi ذُو الْهَلاَكِ هُوَ الشَّقِىُّ الْمُبَعَّدُ وَ الْمُعَذَّبُ parchasi bilan Islomiy ilmlarni yoʻqotish niyati bilan Xulagu va vazirlari kabi harakat qilgan ba'zi ma'lum insonlarning ismlari Ilmi Jifrga koʻra ham mazkur oyatning ishorasiga tayanib tom tavofuq qiladi, koʻrsatadi.
Ma'lumdirki tavofuq, Ilmi jifrning kalitlaridan muhim bir kalitdir. Agar bitta tavofuq boʻlsa, dalolat deyilmaydi; faqat yashirin bir imo boʻladi. Agar ikki jihat bilan ayni masalaga tavofuq kelsa, imodan ramz darajasiga chiqadi. Agar ikki-uch jihat bilan ayni masalaga kelsa, ishora boʻladi. Agar soʻzlarning ma'nolari harflar bilan qilingan ishoralarga munosib kelsa va ishora bilan bahs qilingan insonlarning ahvoli oʻsha ma'noga uygʻun va muvofiq boʻlsa, u ishora u vaqt dalolat darajasiga chiqadi. Ahar olti-yetti jihat bilan tavofuq bilan barobar, kalimalarning ma'nolari harf bilan qilingan ishoralarga muvofiq kelsa va holning shartiga uygʻun ham boʻlsa, u dalolat oʻsha vaqt yaqqollik darajasiga chiqadi. Xullas bu dasturga binoan, Shayxi Geyloniy oʻsha mashhur qasidasida yaqqollik darajasida Hizb-ul Qur'ondan bahs qilgani kabi, وِرْدُ الْعِشَاءِ munojotida ham mazkur oyatga tayanib, Hizb-ul Qur'onning bir xodimini ochiqchasiga va birodarlarini ham ishora darajasida xabar beradi.
Gʻavsi A'zamning istiqboldan xabar bergani navidan, mashhur Shayx-ul islom Ahmadi Jomiy ham Imom Rabboniy (R.A.) boʻlgan Ahmadi Faruqiydan xabar bergani kabi, Jaloliddin Rumiy Naqshbandiylardan xabar bergan. Yana bu navdan koʻp avliyolar boʻlganga uygʻun xabar berganlar; faqat ularning bir qismi yaqqollikka yaqin xabar berganlar. Boshqa bir qismi xabarlari garchi bir daraja noaniq mutlaqdir, faqat bahs qilgan zotlari maqom sohibi va buyuk boʻlganlaridan, buyukliklari va taayyunlari jihati bilan oʻsha noaniq gʻaybiy xabarni loyiq boʻlib oʻzlariga olganlar. Masalan Ahmadi Jomiy (Q.S.) deganki: "Har toʻrt yuz yil boshida muhim bir Ahmad keladi. Ming tarixi boshidagi Ahmad eng muhimidir." Ya'ni u alfin mujaddididir. Mana bunday mutlaq bir suratda aytgani holda, Imom Rabboniyning (Q.S.) buyukligi va tashaxxusi osha xabari gʻaybiyni qat'iyyan oʻziga olgan. Hazrat Mavlono Jaloliddini Rumiy ham (Q.S.) Naqshbandiydan noaniq bir suratda bahs qilgan; faqat Naqshiylarning buyukligi va yuksakligi va tashaxxuslari u xabarni ham loyiq boʻlib oʻzlariga olganlar.
Xullas bu karomatkorona gʻaybiy xabar navidan, Gʻavsi A'zam (Q.S.) ham Hizb-ul Qur'ondan ishoriy bir suratda xabar bergani kabi, Hizb-ul Qur'onning bir xodimi boʻlgan bu bechora Saidni (R.A.) ikki yerda ochiq tarzda xabar beradi. Noaniq va mutlaq qoldirmaganining sirri shuki: Bu bechora Said, maqom sohibi boʻlmagan ekan va buyuk emas ekan va mutlaq ta'biri tashxis qiladigan bir tashaxxus yoʻq ekan, lutfi Ilohiy bilan buyuk bir maqomning xizmatida boʻlishidir. Goʻyo bir askar ekan, marshallik maqomi xizmatida boʻlishidir. Xullas kichikligi va ahamiyatsizligi uchundirki, Hazrati Gʻavs, narigi avliyoga muxolif boʻlib, yolgʻiz ishora bilan qolmasdan, yaqqollik darajasida barmogʻini uning boshiga bosadi.
Sarguzashti hayotimda oʻtgan va koʻpchiligini yashirganim koʻp hayratomuz voqealar bor edi. Oʻzimni hech bir jihat bilan karomatga loyiq koʻrmaganim uchun, ularni ba'zan tasodifga, ba'zan esa boshqa sabablarga isnod etardim. Hozir qanoatim kelyaptiki, oʻsha horiqolar Gʻavsi A'zamning bir silsila-i karomatini tashkil qiladilar. Demak uning duosi bilan, himmati bilan, unga karomatan va bizga ikrom navidan, bir navi inoyati Ilohiyaga sazovor boʻlganmiz.
Jumladan, men surgun boʻlib Istanbulga ketirilgan vaqtim bir zamon Diniy Qoʻmita doirasida boʻlgan Dor-ul Hikmat-il Islomiyadagi xizmati Qur'oniyaga harakat qilganim uchun, oʻsha aloqadorlik jihatida: "Diniy Qoʻmita qay holdadir?" deb soʻradim. Eyvoh! Shunday bir javob oldimki, ruhim, qalbim va fikrim titradilar va yigʻladilar. Soʻragan odamim dediki: "Yuz yillar Shariat nurlarining sazovori boʻlgan oʻsha qoʻmita hozir katta qizlarning litseyi va oʻyingohidir." Xullas oʻsha vaqt shunday bir holati ruhiyaga giriftor boʻldimki, dunyo boshimga yiqilgan kabi boʻldi. Quvvatim yoʻq, karomatim yoʻq, kamoli ma'yusiyat bilan oh-voh deb dargohi Ilohiyaga yuzlandim. Va biz kabi qalblari yongan koʻp zotlarning otashin ohlari, mening ohimga qoʻshildilar. Eslab bilmayapmanki, ajabo Shayxi Geyloniyning duosini va himmatini, duomizga yordam uchun istadimmi, istamadimmi? Bilmayman. Faqat har holda oʻsha eskidan beri nurlar yeri boʻlgan bir yerni zulmatdan qutqarish uchun, biz kabilarning ohlarini otashlantirgan uning duosi va himmatidir. Xullas, oʻsha kecha Diniy Qoʻmita qisman yondi; hamma "ey voh" dedi. Men va men kabi yonganlar "Alhamdulilloh" dedik. Oʻylaymanki, bu faqir millatga ikki yuz million zarar bergan adliya idorasidagi yongʻinda bunday bir ma'no bor. Inshaalloh bu ham bir tanbeh va uygʻonishni beradi. Otash ba'zan suvdan ziyoda tozalik qiladi.
Haqiqatli bir Latifa: Sulton Sulaymoni Qonuniy koʻplab qirq chashma suvlarini Istanbulga keltirgan vaqti, Shayx-ul Islom Zanbilli Ali Afandi unga degan: "Shariatga xilof qonunlarni Ovrupadan keltirganing uchun, Istanbulni shunday kirlatdingki, oʻsha keltirgan suvlarning hammasi ustidan oqib oʻtsa, yuz yilda tozalay olmaydi."
Savol: Gʻavsi A'zam kabi buyuk valiylar ba'zi vaqtlarda moziy va istiqbolni hozir kabi mushohada qiladilar. Nima uchun moziyga oid jihatga yaqqollik suratida xabar beradilar-u, istiqboldan pinhon ramzlar bilan, yashirin ishoralar bilan bahs qiladilar?
Javob: لاَ يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلاَّ اللَّهُ oyati bilan,
oyati ifoda qilganlari muqaddas ta'qiqqa qarshi ubudiyatkorona bir xushaxloqda boʻlish uchun, ochiq shaklda ifodalashdan ishora maslagiga kirganlar. Toki ishoralar bilan, ramz bilan anglashilsinki, ixtiyorsiz, niyatsiz bir suratda ta'limi Ilohiy bilan boʻlgan. Chunki istiqboliy boʻlgan gʻaybiyot, niyat va ixtiyor bilan berilmagani kabi; niyat bilan ham aralashmoq, u ta'qiqqa qarshi itoatsizlikni his qildiradi.
Qur'ondan sizib chiqqan oʻsha Soʻzlar va risolalar, Qur'oni Hakimning bir navi mustaqim tafsiri va iymon haqiqatlarining istiqomatli va quvvatli dalillari boʻlganidan; u risolalar va Soʻzlarga kelgan sharaf va taqdir va tahsin, Qur'onga va iymon haqiqatlariga oiddir. Modomiki shundaydir, qoʻrqmasdan deymanki: وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ اِلاَّ فِى كِتَابٍ مُبِينٍ sirri bilan, Qur'onda albatta bu istiqomatli tafsirining istiqomatiga ishora bor. Ha, bor. Qur'on u tafsiriga xususiy qaraydi. Chunki: Muhim oyatlardan Sura-i Huddagi {(Hoshiya) Hatto Rasuli Akram (Alayhissalotu Vassalom) marhamat qilganlarki: شَيَّبَتْنِى سُورَةُ هُودٍ ya'ni sura-i Huddagi فَاسْتَقِمْ كَمَا اُمِرْتَ oyati meni keksaytirdi. Chunki ahamiyati azimdir. Toʻliq istiqomatni amr qiladi.} فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَعِيدٌ oyati boʻlgan sahifaning qarshisida
فَاسْتَقِمْ كَمَا اُمِرْتَ oyati, fa-yi atf xorij boʻlib اِسْتَقِمْ كَمَا اُمِرْتَ maqomi abjadiysi bir ming uch yuz ikkidir (1332). Demak اِستَقِمْ dagi maxsus amr ichida boʻlgan umumiy xitobning hadsiz mustaqim fardlari ichida, u bir ming uch yuz ikki (1302) tarixida bir fardning bir jihatda istiqomat amriga boʻysunish bir xususiyat qozonadi. Demak, oʻn toʻrtinchi asrda Qur'ondan iqtibos qilib, istiqomatsiz xato yoʻllar ichida siroti mustaqimni koʻrsatadigan asarlarni nashr qilgan bir odamni, oʻsha hadsiz fardlar ichiga kiritadi.
Ham u istiqomatning bir xususiyati borki, tarixi bilan ishora qiladi. Holbuki, u asrda shaxsan istiqomatda mumtoz bir xususiyat kasb etmoq juda uzoqdir. Demak, shaxsiy istiqomat emas. Unday boʻlsa, u odamning tashabbusi bilan nashr qilingan Qur'on sirlari, oʻsha asrda istiqomatda imtiyoz kasb qiladi. U odam shaxsan mustaqim boʻlmagani holda, mustaqimlar ichiga kirishi, u imtiyozga ramz qiladi. Modomiki haqiqat budir, men qat'iy bir suratda e'tirof qilamanki, hayotim istiqomatsiz ketgan, qalbim xastalikdan qutulmagan, u qudsiy amrga itoat qilishdan balki yuz daraja uzoqman. Faqat وَ اَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ sirri bilan u ne'matga bir shukr oʻlaroq deymanki: U bir ming uch yuz ikki (1302) tarixi esa, arabcha tarix e'tibori bilan boʻlsa, Qur'on oʻqishni boshlaganim ayni tarixga tavofuq qiladi. Va, rumiy tarixi hisobi bilan, ilmga boshlaganim tarixga tavofuq qiladi. Unday boʻlsa, oʻsha imo qilingan fard boʻla olamiz. Holbuki shaxsan butun hayoti xato va istiqomatsiz boʻlgan bir fardga istiqomat bilan imo qilinsa va mustaqim boʻlmagan ekan, mustaqimlar ichiga kiritilsa, albatta u fard sazovor boʻladigan asarlarning istiqomatiga imodir. Va u asarlarning istiqomati, oʻsha tarixda boshlab zalolat yoʻllari va zulmatlar tariqlari ichida siroti mustaqimni koʻrsatadigan اِسْتَقِمْ كَمَا اُمِرْتَ amriga rioya qiladi deganidir. Ha, lillahilhamd Risola-i Nur parchalari Qur'onning bu moʻ'jizona imo-i gʻaybiysini amalda koʻrsatgan, maydondadir.
Shu oyatning yashirin imosini اِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ oyati quvvatlantiradi. Chunki اِنَّ dagi shaddali nun bir sanalsa, toʻliq avvalgi oyatga tavofuq bilan, Hizb-ul Qur'onning faoliyatiga vosita boʻlgan bir xodimining Qur'on oʻqishni boshlagan bir ming uch yuz ikki (1302) tarixiga, ikki farq bilan tavofuq qilish bilan barobar, shaddali nun ikki nun sanalsa, bir ming uch yuz ellik (1350) boʻladiki, bu tarixda Qur'ondan iqtibos qilingan Risola-i Nur atrofida toʻplangan, bor quvvatlari bilan Qur'onning xizmatlariga harakat qilgan Hizb-ul Qur'onning faoliyati va dalolat va zindiqoga ma'nan gʻalaba qilganlari bir zamonga tavofugʻi esa, istiqbolda tom gʻalabalariga bir imo-i gʻaybiydir.
Savol: Sen bu zamonning hodisalariga fitna-i oxirzamon deysan. Holbuki Hadisda kelganki: "Oxirzamonda Alloh, Alloh (J.J.) deyilmaydi; soʻngra qiyomat boʻladi."
Javob: Birinchidan: Fitna-i oxirzamonning muddati uzun. Biz bir boʻlimidamiz.
Ikkinchidan: Yerda Alloh, Alloh (J.J.) deyilmaydidan murod; Allohga iymon boʻlmaydi degani emas. {(Hoshiya1) Chunki hadisda borki, لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ اُمَّتِى ظَاهِرِينَ عَلَى الْحَقِّ اِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ Bu hadis boshqa hadisni chegaralaydi.} Balki Allohning nomini oʻzgartiradilar deganidir. Qandayki yerda Alloh Alloh (J.J.) deyilmasa, qiyomati kubro boʻladi. Bir mamlakatda ham Alloh, Alloh (J.J.) deyilmasa, bir navi qiyomat boʻlishiga ishoradir. {(Hoshiya2) Yetti yil avval yozilgan bu ishorati gʻaybiya aynan sodir boʻldi. Hamma koʻrdi. Ha, bu oʻtgan zilzila qiyomatning zilzila-i kubrosidan xabar bergandek tebratdi. Faqat aqllari boshlariga kelmadi.}
Ilmi Jifr bilan ma'nosi: "Ey Said! Oxirzamonning fitnalariga yetishib tushgan payting, mening duo va himmatimni oʻzingga vasila va shafoatchi qil. Inshaalloh, sening hamma narsangda va har ishingda uzun bir zamonda, ya'ni bolalik zamoningdan keksalik vaqtingdagi ishkanjali asoratiga qadar.. ya'ni, bir ming ikki yuz toʻqson toʻrtdan (1294) to bir ming uch yuz qirq besh(1345), balki oltmish toʻrtga (1364), yanada ziyoda bir zamonga qadar Allohning izni bilan va quvvati bilan sening yordamingga yetishaman."