YETTINCHI MAKTUB
Aziz qardoshlarim!
Menga aytishi maqsadida Shomli Hofizga ikki narsa degan ekansiz:
Birinchisi: "Hazrat Paygʻambar Alayhissalotu Vassalamning Zaynab bilan tazavvujini; eski zamon munofiqlari kabi, yangi zamonning ahli zalolati ham madori tanqid deb biladilar, nafsoniy, shahvoniy deb oʻylaydilar", deyapsiz.
Aljavob: Yuz ming marta xosho va kallo! U domoni mualloga shunday past shubahotning qoʻli yetolmaydi. Ha, oʻn besh yoshdan qirq yoshga qadar, harorati gʻariziyaning gʻalayoni hangomida va havasoti nafsoniyaning iltihobi zamonida, doʻst va dushmanning ittifoqi bilan kamoli iffat va tamomi ismat bilan Xadicha-i Kubro (R.A.) kabi keksa ayol bilan iktifo va qanoat qilgan bir zotning qirq yoshdan keyin, ya'ni harorati gʻariziya tavaqqufi hangomida va havasoti nafsoniyaning sukunati zamonida kasrati izdivoj va tazavvujoti, bizzarura va bilbedaho nafsoniy boʻlmaganini va boshqa ahamiyatli hikmatlarga mustanid boʻlganini, zarra qadar insofi boʻlgan odamga isbot qiladigan bir hujjatdir.
U hikmatlardan birisi shuki: Zoti Risolatning aqvoli kabi, af'ol va ahvoli va atvor va harakoti ham manabi'i din va shariatdir va ahkomning ma'hazlaridir. Shiqqi zohiriysiga Sahobalar hamala boʻlganlari kabi, xususiy doirasida maxfiy ahvolotidan tazohur etgan asrori din va ahkomi shariatning hamalalari va roviylari ham, Azvoji Tohirotdir va bilfe'l u vazifani ado qilganlar. Asror va ahkomi dinning deyarli yarmi ulardan keladi. Demak, bu azim vazifaga bir qancha va mashrab jihatidan muxtalif Azvoji Tohirot lozim.
Kelaylik Hazrat Zaynabning tazavvujiga: Yigirma Beshinchi Soʻzning Birinchi Shu'lasining Uchinchi Shuasining misollaridan boʻlgan:
oyatiga doir shunday yozilganki: Insonlarning tabaqotiga koʻra birgina oyat mutaaddid vujuhlar bilan, har bir tabaqaning fahmiga koʻra bir ma'no ifoda qiladi. Bir tabaqaning shu oyatdan hissa-i fahmi shuki: Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning xizmatkori yoki "oʻgʻlim" xitobiga mazhar boʻlgan Zayd (R.A.), rivoyati sahiha bilan e'tirofiga binoan, izzatli zavjasini oʻziga ma'nan kufuv koʻrmagani uchun tatliq etgan. Ya'ni: Hazrat Zaynab boshqa yuksak bir axloqda yaratilgan va bir Paygʻambarga zavja boʻladigan fitratda boʻlganini Zayd farosat bilan his qilgan va oʻzini unga zavj boʻladigan fitratda oʻziga kufuv koʻrmaganidan, ma'naviy kelishmovchilikka sababiyat bergani uchun, tatliq etgan. Allohning amri bilan Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam olganlar; ya'ni زَوَّجْنَاكَهَا ning ishorati bilan, u nikoh bir aqdi samoviy ekaniga dalolati bilan, horiquloda va urf va muomaloti zohiriyadan ustun, yolgʻiz qadarning hukmi bilanki, Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam u hukmi qadarga inqiyod koʻrsatgan va majbur boʻlgan. Nafs orzusi bilan emas. Shu qadar hukmining ham ahamiyatli bir hukmi shar'iy va muhim bir hikmati ommani va shumulli bir umumiy foydani tazammun etgan
oyati karimasining ishorati bilan: Kattalarning kichiklarga "oʻgʻlim" deyishlari, zihor masalalari kabi, ya'ni ayoliga "onam kabisan" desa, harom boʻlmaydiki, ahkom u bilan oʻzgarsin. Ham kattalarning raiyatlariga va paygʻambarlarning ummatlariga padarona nazar va xitoblari, vazifa-i risolat e'tibori bilandir; shaxsiyati insoniya jihati bilan emaski, ulardan zavja olish uygʻun boʻlmasin?
Ikkinchi bir tabaqaning hissa-i fahmi shuki: Bir buyuk amir raiyatiga padarona bir shafqat bilan qaraydi. Agar u amir zohiriy va botiniy bir podshohi ruhoniy boʻlsa; marhamati, padarning yuz chandon shafqatidan oshgani uchun, raiyatining afrodi, uning haqiqiy avlodi kabi, unga padar nazari bilan qaraydilar. Padar nazari esa, zavj nazariga inqilob etmaganidan va qiz nazari ham zavja nazariga osonlikcha oʻzgarmaganidan, afkori ommada, Paygʻambar moʻ'minlarning qizlarini olishi bu sirga uygʻun kelmagani uchun, Qur'on oʻsha vahmni daf qilish maqsadi bilan deydi: "Paygʻambar rahmati Ilohiya hisobi bilan sizga shafqat koʻrsatadi, padarona muomala qiladi va risolat nomidan siz uning avlodi kabisiz. Faqat shaxsiyati insoniya e'tibori bilan padaringiz emaski, sizdan zavja olishi munosib boʻlmasin? Va sizlarga "oʻgʻlim" desa, ahkomi shariat e'tibori bilan siz uning avlodi boʻlib qolmaysiz!.."