Yigirma Beshinchi Yog'du

(Xastalarga bir malham, bir tasalli, ma'naviy resept, hasta ziyorati va shifo tilash maqomida yozilgan.)

Bu ma'naviy resept butun yozganlarimizdan ustun bir tezlik bilan

{(Hoshiya) Bu risola toʻrt yarim soat ichida ta'lif etilgan.

Xuddi shunday Rushdiy, Xuddi shunday Ra'fat, Xuddi shunday Xusrav, Xuddi shunday Said}

ta'lif etilgani kabi; ham umumga qarshi tahrir qilishga va diqqatga vaqt topmasdan, ta'lifi kabi gʻoyat tezlik bilan, faqat bir marta koʻzdan kechirildi. Demak, ilk qoralamasi tartibsiz qolgan. Qalbga fitriy suratda kelgan fikrlarni san'at bilan va diqqat bilan buzmaslik uchun, qayta koʻrib chiqishni kerak deb topmadik. Oʻqigan zotlar, xususan xastalar ba'zi noxush iboralardan yoxud ogʻir kalimalardan va ifodalardan siqilib xafa boʻlmasinlar, meni ham duo qilsinlar.

Shu Yog'duda bashariyatning oʻndan qismidan bir qismini tashkil etgan musibatzada va xastalarga haqiqiy bir tasalli va foydali bir malham boʻla oladigan yigirma besh davoni ijmolan bayon etamiz.

Ey bechora xasta! Maroq etma, sabr qil. Sening xastaliging senga dard emas, balki bir navi darmondir. Chunki umr bir sarmoyadir, ketadi. Mevasi bo'lmasa, zoye boʻladi. Ham rohat va gʻaflat bilan bo'lsa, juda tez ketadi. Xastalik sening u sarmoyangni ulkan foydalar bilan mevador qiladi. Ham umrning tez oʻtishiga yoʻl qo'ymaydi, tutib turadi, uzaytiradi.. toki mevalarini bergandan soʻng tashlab ketsin. Xullas, umrning xastalik bilan uzun boʻlishiga ishorat o'laroq bu zarbulmasal tillarda dostondirki; "Musibat vaqti juda uzun, shodlik vaqti juda qisqa boʻladi".

Ey sabrsiz xasta! Sabr qil, balki shukr qil. Sening bu xastaliging umr daqiqalarini bittadan soat ibodat hukmiga keltira oladi. Chunki ibodat ikki qismdir. Biri musbat ibodatdirki; namoz, niyoz kabi ma'lum ibodatlardir. Boshqasi manfiy ibodatlardirki; xastaliklar, musibatlar vositasi bilan musibatzada ojizligini, zaifligini his qiladi. Xoliqi Rahimiga iltijo qiladi, yolvoradi. Xolis, riyosiz ma'naviy ibodatga mazhar boʻladi. Ha, xastalik bilan oʻtgan bir umr, Allohdan shikoyat qilmaslik sharti bilan, mo'min uchun ibodat sanalganiga rivoyati sahiha bor. Hatto ba'zi sobir va shokir xastalarning bir daqiqalik xastaligi, bir soat ibodat hukmiga oʻtgani va ba'zi komillarning bir daqiqasi bir kun ibodat hukmiga oʻtgani, sahih rivoyat va rost kashflar bilan sobitdir. Sening bir daqiqa umringni ming daqiqa hukmiga keltirib, senga uzun umrni qozontirgan xastalikdan tashakki emas, tashakkur et.

Ey tahammulsiz xasta! Inson bu dunyoga mazza qilib yurmoq va lazzat olmoq uchun kelmaganiga, mutamodiyan kelganlarning ketishi va yoshlarning keksayishi va mutamodiyan zavol va firoqqa dumalashi shohiddir. Ham inson zihayotning eng mukammali, eng yuksagi va jihozot jihatidan eng boyi, balki zihayotlarning sultoni hukmida ekan, oʻtgan lazzatlarni va kelajakdagi balolarni oʻylash vositasi bilan, hayvonga nisbatan eng past bir darajada, faqat qaygʻuli, mashaqqatli bir hayot kechiradi. Demak, inson bu dunyoga faqat goʻzal yashamoq uchun va rohat va xursandchilik bilan umr kechirmoq uchun kelmagan. Balki azim bir sarmoya qoʻlida boʻlgan inson, bu yerga tijorat bilan abadiy, doimiy bir hayotning saodatini qo'lga kiritishga g'ayrat ko'rsatish uchun kelgan. Uning qoʻliga berilgan sarmoya ham umrdir. Agar xastalik boʻlmasa, sihat va salomatlik gʻaflat beradi, dunyoni yoqimli qilib koʻrsatadi, oxiratni unuttiradi. Qabrni va oʻlimni xotiriga keltirishni istamaydi, umr sarmoyasini havoga, boʻsh narsalarga behuda sarf qildiradi. Xastalik esa, birdan koʻzini ochtiradi. Vujudiga va jasadiga deydiki: "Oʻlimsiz emassan, sohibsiz emassan, bir vazifang bor. Gʻururni tashla, seni yaratganni oʻyla, qabrga ketishingni bil, shunga koʻra tayyorlik qil". Xullas, xastalik bu nuqtai nazardan hech aldamaydigan bir nasih va iqoz etuvchi bir murshiddir. Undan shikoyat emas, balki bu jihatda unga tashakkur etmoq; agar juda ogʻir kelsa, sabr istamoq kerak.

Ey shikoyatchi xasta! Sening haqqing shikoyat emas, shukrdir, sabrdir. Chunki sening vujuding va a'zo va jihozoting, sening mulking emas. Sen ularni qilmagansan, boshqa peshtaxtalardan sotib olmagansan. Demak, boshqasining mulkidir. Ularning moliki mulkini istagani kabi tasarruf qiladi. Yigirma Oltinchi Soʻzda aytilgani kabi, masalan gʻoyat boy, gʻoyat mohir bir san'atkor; goʻzal san'atini, qiymatdor sarvatini ko'rsatmoq uchun, miskin bir odamga modellik vazifasini qildirish maqsadi bilan, bir ujratga muqobil, bir soatgina zamonda murasso' va gʻoyat san'atli tikkan bir koʻylakni, bir hullani u faqirga kiydiradi. Uning ustida ishlaydi va vaziyatlar beradi. Horiqo anvo'i san'atini ko'rsatmoq uchun kesadi, o'zgartiradi, uzaytiradi, qisqartiradi. Ajabo, shu ujratli miskin odam u zotga desa: "Menga zahmat beryapsan, egiltirib turish bilan bergan vaziyatingdan menga mashaqqat beryapsan, meni go'zallashtirgan bu koʻylakni kesib qisqartirish bilan goʻzalligimni buzyapsan" deyishga haq qozonishi mumkinmi? Marhamatsizlik, insofsizlik qilding", deya oladimi? Xullas, aynan bu misol kabi, Sone'-i Zuljalol senga, ey xasta! Koʻz, quloq, aql, qalb kabi nuroniy tuygʻular bilan murasso' o'laroq kiydirgan jism koʻylagini, asmo-i husnasining naqshlarini ko'rsatmoq uchun, ko'p holot ichida seni aylantiradi va ko'p vaziyatlarda seni oʻzgartiradi. Sen ochlik bilan uning Razzoq ismini taniganing kabi, Shofiy ismini ham xastaliging bilan bil. Alamlar, musibatlar bir qism asmosining ahkomini koʻrsatganlari uchun, ularda hikmatdan lam'alar va rahmatdan shualar va u shuoot ichida koʻp goʻzalliklar mavjud. Agar parda ochilsa, tavahhush va nafrat etganing xastalik pardasi orqasida sevimli goʻzal ma'nolarni topasan.

Ey kasalikka mubtalo xasta! Tajribalarim natijasida shunday qanoatga keldimki, bu zamonda xastalik ba'zilar uchun bir ehsoni Ilohiydir, bir hadya-i Rahmoniydir. Shu sakkiz-toʻqqiz yildan beri, loyiq boʻlmaganim holda, ba'zi yosh kimsalar kasalliklariga duo olish maqsadida men bilan ko'rishdilar. Diqqat etdimki, xastalikli qaysi oʻsmirni ko'rsam, boshqa tengqurlariga nisbatan oxiratini oʻylashni boshlaydi. Yoshlik sarxushligi yoʻq. Gʻaflat ichidagi hayvoniy havasotdan bir daraja oʻzini qutqarmoqda. Men ham shunga qarab, o'zlari ko'tara oʻladigan darajadagi xastaliklarini bir ehsoni Ilohiy ekanini eslatardim. Aytar edimki: "Qardoshim, sening bu xastaligingga qarshi emasman. Xastalik tufayli senga bir shafqat his qilib achinmayapmanki, duo qilayin. Xastalik seni to'liq uygʻotgunicha sabr qilishga urin va xastalik vazifasini bitirgandan keyin Xoliqi Rahim inshoalloh senga shifo beradi".

Yana ayta edim: "Sening ba'zi tengdoshlaring sihat balosi bilan gʻaflatga tushib, namozni tark qilib, qabrni oʻylamasdan, Allohni unutib, bir soatlik hayoti dunyoviyaning zohiriy kayfi bilan, hadsiz bir hayoti abadiyasini barbod qiladi, zadalaydi, balki xarob qiladi. Sen xastalik koʻzi bilan, har holda boradigan bir manziling boʻlgan qabringni va yana orqasidagi uxraviy manzillarini koʻrasan va ularga koʻra harakat qilasan. Demak, sen uchun xastalik - bir sihatdir. Ba'zi tengdoshlaringdagi sihat - xastalikdir".

Ey alamdan shikoyat etgan xasta! Sendan soʻrayman; oʻtgan umringni esla va u umrda oʻtgan lazzatli shodlik kunlaringni hamda balo va alamli vaqtlaringni taxattur et. Harholda yo "oh!", yo "eh!" deysan. Ya'ni, "Alhamdulilloh shukr" yoxud "ey voh, afsuslar bo'lsin" qalbing yoki lisoning deydi. Diqqat qil, senga "oh alhamdulilloh shukr" dedirgan, sening boshingdan oʻtgan alamlar, musibatlarni oʻylash, bir ma'naviy lazzatni teshadiki; sening qalbing shukr qiladi. Chunki alamning zavoli, lazzatdir. U alamlar, u musibatlar zavoli bilan ruhda bir lazzat meros qoldirganki, o'ylash bilan teshilsa, ruhdan bir lazzat oqadi, shukrlar taqattur etadi. Senga "ey voh, afsuslar bo'lsin" dedirgan, bir vaqtlar kechirgan lazzatli va sururli u hollaringdirki; zavollari bilan sening ruhingda doimiy bir alam meros qoldirib, qachon oʻylasang, u alam yana teshiladi, o'kinch va hasrat oqitadi. Modomiki bir kunlik g'ayri mashru' lazzat, ba'zan bir yil ma'naviy alam chektiradi. Va muvaqqat bir kunlik xastalik bilan kelgan alam, koʻp kunlar ma'naviy lazzati savob bilan barobar, zavolidagi xalos va qutulishdan kelgan ma'naviy lazzat bor. Sening boshingdagi hozircha bu muvaqqat xastalikning natijasini va mohiyatidagi savobni oʻyla, "Bu ham oʻtar, eshit!" de, shikoyat oʻrniga shukr et.

{(Hoshiya) Fitriy bir suratda bu yog'du taxattur etganidan, oltinchi martabada ikki davo yozilgan. Fitriyligiga tegilmaslik uchun oʻshanday qoldirdik, balki bir sir bordir deya oʻzgartirmadik.}

Ey dunyo zavqini oʻylab, xastalikdan iztirob chekayotgan qardoshim! Bu dunyo agar doimiy boʻlsa edi va yoʻlimizda oʻlim boʻlmasaydi va firoq va zavolning shamollari esmasaydi va musibatli, toʻfonli istiqbolda ma'naviy qish mavsumlari boʻlmasaydi; men ham sen bilan barobar sening holingga achinardim. Ammo modomiki dunyo bir kun bizga "qani tashqariga" deydi, faryodimizdan qulog'ini bekitadi, u bizni tashqariga quvmasdan biz bu xastaliklar iqozoti bilan hozirdanoq uning ishqidan voz kechmog'imiz kerak. U bizni tark etmasdan, qalban uni tark qilishga intilmogʻimiz kerak. Ha, xastalik bu ma'noni bizga Eslatma etib deydiki: "Sening vujuding toshdan, temirdan emas. Balki doimo taqsimlanishga muso'id muxtalif moddalardan tarkib topgandir. Gʻururni tashla, ojizligingni angla, molikingni tani, vazifangni bil, dunyoga nima uchun kelganingni oʻrgan" qalbing qulogʻiga yashirincha Eslatma etadi. Ham modomiki dunyoning zavqi, lazzati davomli qilmaydi. Xususan mashru' boʻlmasa, ham davomsiz, ham alamli, ham gunohli bo'ladi. U zavqni yoʻqotganingdan xastalik bahonasi bilan yigʻlama; aksincha xastalikdagi ma'naviy ibodat va uxroviy savob jihatini oʻyla, zavq olishga intil.

Ey sihatining lazzatini yoʻqotgan xasta! Sening xastaliging sihatdagi ne'mati Ilohiyaning lazzatini qochirmaydi, aksincha tottiradi, ziyodalashtiradi. Chunki bir narsa davom qilsa, ta'sirini yoʻqotadi. Hatto ahli haqiqat muttafiqan deydilarki: اِنَّمَا الْاَشْيَآءُ تُعْرَفُ بِاَضْدَادِهَا ya'ni: "Hamma narsa ziddi bilan bilinadi". Masalan, qorongʻilik boʻlmasa, yorugʻlik bilinmaydi, lazzatsiz qoladi. Sovuq boʻlmasa, harorat anglashilmaydi, zavqsiz qoladi. Ochlik bo'lmasa, ovqat lazzat bermaydi. Me'da harorati boʻlmasa, suv ichish zavq bermaydi. Illat boʻlmasa, ofiyat zavqsizdir. Maraz boʻlmasa, sihat lazzatsizdir. Modomiki Fotiri Hakim insonga turli xil ehsonini ihsos etmoq va har bir navi ne'matini tottirmoq va insonni doimo shukrga yo'naltirmoq istaganini, shu koinotda turli-tuman hadsiz anvo'i ne'matni totadigan, taniydigan darajada gʻoyat koʻp jihozot bilan insonni tajhiz etishi koʻrsatadiki; albatta sihat va ofiyatni bergani kabi; xastaliklarni, illatlarni, dardlarni ham beradi. Sendan soʻrayman: "Bu xastalik sening boshingda yo qoʻlingda yoki me'dangda boʻlmasaydi; sen boshing, qoʻling, me'dangning sihatidagi lazzatli, zavqli ne'mati Ilohiyani his etib shukr qilarmiding?" Albatta shukr emas, balki oʻylamas eding; shuursiz u sihatni gʻaflatga, balki safohatga sarf qilarding."

Ey oxiratini oʻylagan xasta! Xastalik, sovun kabi, gunohlarning kirlarini yuvadi, tozalaydi. Xastaliklar, kafforat-uz zunub ekani hadisi sahih bilan sobitdir. Ham hadisda voridki: "Mevasi pishgan daraxtni silkitganda mevalari qanday toʻkilsa; iymonli bir xastaning titrashi ham shunday gunohlarni toʻkadi". Gunohlar hayoti abadiyada doimiy xastaliklardir. Bu hayoti dunyoviyada ham qalb, vijdon, ruh uchun ma'naviy xastaliklardir. Sen agar sabr etib shikoyat qilmasang, shu muvaqqat bir xastalik bilan doimiy juda koʻp xastaliklardan qutulasan. Agar gunohlarni o'ylamasang yoxud oxiratni bilmasang yoki Allohni tanimasang, senda shunday dahshatli bir xastalik borki; million marta sendagi bu kichik xastalikdan ham kattadir. Undan faryod qil. Chunki butun dunyoning mavjudoti bilan qalbing, ruhing va nafsing aloqadordir. Mutamodiyan firoq va zavol bilan u aloqalar kesilib, senda hadsiz yaralar ochiladi. Xususan oxiratni bilmaganing uchun, oʻlimni i'domi abadiy taxayyul etganingdan -xuddiki- yara-chaqa ichida, dunyo qadar kasalmand bir vujuding bor.

Xullas, eng avval hadsiz yarali va kasalmand bu ulkan ma'naviy vujudning hadsiz xastaliklariga qat'iy dori va qat'iy shifo beruvchi bir tiryoq boʻlgan iymon dorisini qidirmoq va e'tiqodini to'g'rilamoq kerakki, u dorini topishda eng qisqa yoʻl, bu moddiy xastalik yirtgan gʻaflat pardasining ostida senga ko'rsatgan ojizlikning va zaiflikning derazasi bilan, bir Qodiri Zuljalolning qudratini va rahmatini tanimoqdir. Ha, Allohni tanimaganning dunyo toʻla balo boshida bor. Allohni taniganning dunyosi nur bilan va ma'naviy surur bilan toʻladir. Darajasiga koʻra iymon quvvati bilan his qiladi. Bu iymondan kelgan ma'naviy surur va shifo va lazzat ostida juz'iy moddiy xastaliklarning alami eriydi, eziladi.

Ey Xoliqini tanigan xasta! Xastaliklardagi alam va tavahhush va qoʻrqmoq esa; xastalik ba'zan oʻlimga vasila boʻlgani chijatidandir. Oʻlim, nazari gʻaflat va zohiriy jihatida dahshatli boʻlganidan, unga vaila boʻla olgan xastaliklar qoʻrqitadi, talosh beradi.

Avvalo bil va qat'iy iymon keltirki: "Ajal muqaddardir, tag'ayyur etmas". Ko'p ogʻir xastalarning boshida yigʻlaganlar va sihatlari joyida bo'lganlar o'lganlar, u ogʻir xastalar shifo topib yashaganlar.

Soniyan: Oʻlim suratan koʻringani kabi dahshatli emas. Koʻp risolalarda gʻoyat qat'iy, shaksiz, shubhasiz bir suratda, Qur'oni Hakim bergan nur bilan isbot qilganmizki: Ahli iymon uchun oʻlim, vazifa-i hayot mashaqqaridan bir tarhisdir; ham dunyo maydonidagi imtihonda ta'lim va ta'limot boʻlgan ubudiyatdan bir paydosdir; ham narigi olamga ketgan yuzdan toʻqson toʻqqiz ahbob va aqrabosiga qovushmoq uchun bir vasiladir; ham haqiqiy vataniga va abadiy maqomi saodatiga kirishga bir vositadir; ham zindoni dunyodan boʻstoni jinonga bir da'vatdir; ham Xoliqi Rahimning fazlidan, oʻz xizmatiga muqobil, ahzi ujrat etishga bir navbatdir. Modomiki oʻlimning mohiyati haqiqat nuqtasida budir; unga dahshatli qarash emas, aksincha rahmat va saodatning bir muqaddimasi nazari bilan qarash kerak. Ham ahlullohning bir qismining oʻlimdan qoʻrqishlari, oʻlimning dahshatidan emas. Balki yanada koʻproq xayr qozonaman deya, vazifa-i hayotning davom etilishidan qozonadigan xayrlari uchundir. Ha, ahli iymon uchun oʻlim, rahmat eshigidir. Ahli zalolat uchun, zulumoti abadiya qudugʻidir.

Ey behuda tashvish chekayotgan xasta! Sen xastalikning ogʻirligidan xavotirdasan. Bu xavotiring sening xastaligingni ogʻirlashtiradi. Xastalikning yengillashishini istasang, xavotirlanmaslikka intil. Ya'ni, xastalikning foydalarini, savobini va tez oʻtishini oʻyla, xavotirni olib tashla, xastalikning ildizini kes. Ha, xavotir xastalikni ikki barobar koʻpaytiradi; moddiy xastalik ostida xavotir bilan ma'naviy bir xastalikni qalbingga beradi; moddiy xastalik unga tayanadi, davom etadi.

Agar taslimiyat bilan, rizo bilan, xastalikning hikmatini oʻylash bilan u xavotir ketsa, u moddiy xastalikning muhim bir ildizi kesiladi, yengillashadi, qisman ketadi. Xususan avhom bilan bir dirham moddiy xastalik, ba'zan xavotir vositasi bilan oʻn dirhamchalik kattalashadi. Xavotir toʻxtashi bilan, u xastalikning oʻndan toʻqqizi ketadi. Xavotir, xastalikni ziyodalashtirganidek, hikmati Ilohiyani ittihom va rahmati Ilohiyani tanqid va Xoliqi Rahimidan shikoyat hukmida boʻlgani uchun, aksi maqsadi bilan ta'zir yeydi, xastaligini koʻpaytiradi. Ha, qandayki shukr ne'matni koʻpaytiradi.. shunga oʻxshab shikoyat; xastalikni, musibatni tazyid etadi. Ham xavotirning oʻzi ham bir xastalikdir. Uning dorisi, xastalikning hikmatini bilishdadir. Modomiki hikmatini, foydasini bilding; u malhamni xavotirga surt, qutul. "Eh" oʻrniga "Oh" de, "afsuslar bo'lsin!" oʻrniga "Alhamdulillahi ala kulli hal" deb ayt.

Ey sabrsiz xasta qardosh! Xastalik shu on bir alamni senga berish bilan barobar; avvalgi xastaligingdan bu kunga qadar u xastalikning zavolidagi bir lazzati ma'naviya va savobidagi bir lazzati ruhiya ham beradi. Bugundan, balki bu soatdan keyingi zamonda xastalik yoʻq, albatta yoʻqdan alam yoʻq; alam boʻlmasa, taassur boʻlolmaydi. Sen xato bir suratda o'ylayotganing uchun sabrsizlik kelmoqda. Chunki bugundan avval butun xastalik zamonining moddiysi ketish bilan birga alami ham barobar ketgan; oʻzidagi savobni va zavolidagi lazzat qolgan. Senga foyda va surur berish lozim boʻlarkan, ularni oʻylab mutaallim bo'lmoq va sabrsizlik qilmoq devonalikdir. Kelasi kunlar hali kelmaganlar. Ularni hozirdan oʻylab, yo'q bir kunda, yoʻq bo'lgan bir xastalikdan, yoʻq bo'lgan bir alamdan tavahhum bilan oʻylab mutaallim bo'lmoq, sabrsizlik koʻrsatmoq bilan, uch martaba yoʻq yoqqa vujud rangi bermoq, devonalik boʻlmasa, nima? Modomiki bu soatdan avvalgi xastalik zamonlari surur beradi. Va modomiki yana bu soatdan keyingi zamon ma'dum, xastalik ma'dum, alam ma'dumdir. Sen Janobi Haqning senga bergan butun sabr quvvatini bunday oʻngu-chapga tarqatma; bu soatdagi alamga qarshi tahshid et; "Yo Sabur!" de, tayan.

Ey xastalik sababi bilan ibodat va avrodidan mahrum qolgan va u mahrumiyatdan taassuf etgan xasta! Bilki: Hadisga ko'ra sobitdirki; muttaqi bir mo''min xastalik sababi bilan qilolmay qolgan doimiy virdining savobini, xastalik zamonida yana qozonadi. Farzni mumkin bo'lgancha ado etgan bir xasta, sabr va tavakkal bilan va farzlarini ado etmoq bilan, u ogʻir xastalik zamonida boshqa sunnatlarning oʻrnini ham xolis bir suratda xastalik qoplaydi. Ham xastalik insondagi ojizligini, zaifligini ihsos etadi. U ojizligining lisoni bilan va zaifligining tili bilan holan va qolan bir duo qildiradi. Janobi Haq insonga hadsiz bir ojizlik va nihoyatsiz bir zaiflik bergan.. toki doimiy bir suratda dargohi Ilohiyaga iltijo qilib niyoz qilsin, duo qilsin.

ya'ni "Agar duongiz boʻlmasa, nima ahamiyatingiz bor" oyatning sirri bilan, insonning hikmati xilqati va sababi qiymati boʻlgan samimiy duo va niyozning bir sababi xastalik boʻlganidan, bu nuqtai nazardan shikoyat emas, Allohga shukr qilmoq va xastalik ochgan duo jo'mragini ofiyat kasb etmoq bilan yopmaslik kerak.

Ey xastalikdan shikoyat qilgan bechora odam! Xastalik ba'zilarga ahamiyatli bir dafinadir, gʻoyat qiymatdor bir hadya-i Ilohiyadir. Har xasta oʻz xastaligini o'sha xildan tasavvur qilishi mumkin. Modomiki ajal vaqti muayyan emas; Janobi Haq insonni ya'si mutlaq va gʻaflati mutlaqdan qutqarmoq uchun, xavf va umid oʻrtasida va ham dunyo va ham oxiratni muhofaza etmoq nuqtasida tutish uchun, hikmati bilan ajalni yashirgan. Modomiki har vaqt ajal kelishi mumkin; agar insonni gʻaflat ichida ushlasa, abadiy hayotiga koʻp zarar berishi mumkin. Xastalik gʻaflatni tarqatadi, oxiratni oʻylattiradi, oʻlimni taxattur ettiradi, shu tariqa tayyorlanadi. Ba'zan shunday bir qozonchi boʻladiki; yigirma yilda qozonolmagan bir martabasini yigirma kunda qozonadi. Azjumla, birodarlarimizdan -Alloh rahmat qilsin- ikki o'spirin bor edi. Biri Ilomalik Sabri, boshqasi Islomkoʻylik Vazirzoda Mustafo. Bu ikki zot talabalarim ichida yozishni bilmaganlari holda, samimiyatda va iymon xizmatida eng oldingi safda bo'lganlarini hayrat bilan ko'rardim. Hikmatini bilmadim. Vafotlaridan soʻng angladimki; har ikkisida ham jiddiy bir xastalik bor ekan. U xastalik irshodi bilan, boshqa gʻofil va faroizni tark etgan yoshlarga badal, eng muhim bir taqvo va eng qiymatdor bir xizmatda va oxiratga foydali bir vaziyatda boʻldilar. Inshaalloh, ikki yillik xastalik zahmati, millionlab yil hayoti abadiyaning saodatiga mador boʻldi. Men ularning sihati uchun ba'zan qilgan duolarim, hozir anglayapman, dunyo e'tibori bilan badduo boʻlgan. Inshaalloh, u duom sihati uxroviya uchun qabul boʻlgan.

Xullas, bu ikki zot, mening e'tiqodimcha, oʻn yillik bir taqvo bilan qoʻlga kiritiladigan bir qozonch qadar bir foyda topdilar. Agar ikkovi, bir qism yoshlar kabi, sihat va yoshligiga ishonib, gʻaflat va safohatga otilsaydilar; oʻlim ham ularni tarassud etib, aynan gunohlarining iflosliklari ichida ushlab olsaydi; u nurlar dafinasi oʻrniga qabrlarini chayonlar va ilonlar ini qilgan boʻlardilar.

Modomiki xastaliklarning bunday manfaati bor, undan shikoyat emas, tavakkal, sabr bilan, balki shukr qilib, rahmati Ilohiyaga e'timod etmoqdir.

Ey koʻziga parda tushgan xasta! Agar ahli iymonning koʻziga tushgan pardaning ostida qanday bir nur va ma'naviy bir koʻz borligini bilsang, "Yuz ming shukr Robbi Rahimimga" deysang.

Bu malhamni izohlash uchun bir hodisa aytib beraman. Shunday: Menga sakkiz yil kamoli sadoqat bilan hech ranjitmay xizmat qilgan Barlalik Sulaymonning ammasining bir vaqt koʻzi koʻrmay qoldi. U soliha ayol menga qarshi haddimdan yuz daraja ortiq husni zon qilib, "Koʻzimning ochilishi uchun duo qil" deya masjid eshigida meni toʻxtatdi. Men ham u muborak va majzuba ayolning salohatini duomga shafoatchi qilib, "Yo Rabbi, uning salohati hurmati uning koʻzini och" deya yolvordim. Ikkinchi kun Burdurlik bir koʻz hakimi keldi, koʻzini ochdi. Qirq kundan keyin koʻzi yana koʻrmay qoldi. Men juda mutaassir bo'ldim, koʻp duo qildim. Inshaalloh, u duo oxirati uchun qabul boʻlgan. Bo'lmasa, mening duom u uchun gʻoyat xato bir duo-i bad boʻlardi. Chunki ajaliga qirq kun qolgan edi. Qirq kun soʻngra -Alloh rahmat qilsin- vafot etdi.

Xullas, u marhuma qirq kun Barlaning hazinona bogʻlariga riqqatli keksalik koʻzi bilan qarashiga badal; qabrida Jannat bogʻlarini qirq ming kunlarda ko'rishini qozondi. Chunki iymoni quvvatli, salohati shiddatli edi. Ha, bir mo'minning koʻziga parda tushsa va koʻzi koʻr holda qabrga kirsa, darajasiga koʻra, ahli quburdan ancha ziyoda u olami nurni tomosha qila oladi. Bu dunyoda koʻp narsalarni biz koʻrib, koʻr boʻlgan mo''minlar koʻrmaganidek, qabrda u koʻrlar, iymon bilan ketgan boʻlsa, shu daraja ahli quburdan ziyoda koʻradi. Eng uzoqni koʻrsatadigan durbinlar bilan qaragandek, qabrida darajasiga koʻra Jannat bogʻlarini kino kabi koʻrib tomosha qiladilar.

Xullas, bunday gʻoyat nurli va tuproq ostida ekan, koʻklarning ustidagi Jannatni koʻradigan va tomosha qiladigan bir koʻzni, bu koʻzingdagi parda ostida shukr bilan, sabr bilan topishing mumkin. Xullas, oʻsha pardani sening koʻzingdan olib tashlaydigan, u koʻz bilan seni qaratadigan koʻz hakimi, Qur'oni Hakimdir.

Ey ohu-figʻon qilgan xasta! Xastalikning suratiga qarab "eh" dema, ma'nosiga qara, "oh!" de. Agar xastalikning ma'nosi goʻzal bir narsa boʻlmasa edi, Xoliqi Rahim eng sevgan bandalariga xastaliklarni bermasdi. Holbuki, hadisi sahihda voridki:

-av kamo qol- ya'ni: "Eng ko'p musibat va mashaqqatga giriftor boʻlganlar, insonlarning eng yaxshisi, eng komillaridirlar". Boshda Hazrat Ayyub Alayhissalom, anbiyolar, soʻngra avliyolar va soʻngra ahli salohat chekkan xastaliklariga bittadan ibodati xolisa, bittadan hadya-i Rahmoniya nazari bilan qaraganlar; sabr ichida shukr qilganlar. Xoliqi Rahimning rahmatidan kelgan bir amaliyoti jarrohiya navidan ko'rganlar. Sen, ey ohu figʻon qilgan xasta! Bu nuroniy qofilaga iltihoq etishni istasang, sabr ichida shukr qil. Agar shikoyat qilsang, ular seni qofilalariga olmaydilar. Ahli gʻaflatning chuqurlariga tushasan!.. Qorongʻi bir yoʻlda ketasan.

Ha, xastaliklarning bir qismi borki; agar oʻlim bilan natijalansa, ma'naviy shahid hukmiga shahodat kabi bir valoyat darajasiga sababiyat beradi. Azjumla, bola tugʻishdan kelgan xastaliklar {(Hoshiya) Bu xastalikning ma'naviy shahodatni qozontirishi, nifos davri boʻlgan qirq kunga qadardir.} va qorin sanchigʻi bilan, cho'kmoq va yonmoq va vabo bilan vafot qilgan, shahidi ma'naviy boʻlgani kabi, koʻp muborak xastaliklar borki, valoyat darajasini oʻlim bilan qozontiradi. Ham xastalik dunyo ishqini va aloqasini yengillashtirganidan, vafot bilan dunyodan, ahli dunyo uchun gʻoyat aliym va achchiq boʻlgan mufaroqatni taxfif etadi; ba'zan esa sevdiradi.

Ey aziyatdan shikoyat qilgan xasta! Xastalik hayoti ijtimoiya-i insoniyada eng muhim va gʻoyat goʻzal boʻlgan hurmat va marhamatni talqin etadi. Chunki insonni vahshatga va marhamatsizlikka yoʻllagan istig'nodan qutqaradi. Chunki

sirri bilan, sihat va ofiyatdan kelgan istig'noda boʻlgan nafsi ammora shoyoni hurmat koʻp uxuvvatlarga qarshi hurmatni his qilmaydi. Va shoyoni marhamat va shafqat boʻlgan musibatzadalarga va kasalmandlarga marhamat his qilmaydi. Qachon xasta bo'lsa, u xastalikda ojizligini va faqirligini anglaydi, loyiqi hurmat boʻlgan ixvonlariga ehtirom etadi. Ziyoratiga kelgan yoki unga yordam bergan mo''min qardoshlariga nisbatan hurmatni his qiladi. Va riqqati jinsiyadan kelgan shafqati insoniya va eng muhim bir xislati Islomiya bo'lgan musibatzadalarga nisbatan marhamatni his qilib, ularni oʻziga qiyos qilib, ularga toʻliq ma'noda achinadi, shafqat koʻrsatadi, qoʻlidan kelsa muovanat etadi, hech boʻlmasa duo qiladi, hech boʻlmasa shar'an sunnat boʻlgan holini soʻrash uchun ziyoratiga boradi, savob qozonadi.

Ey xastalik vositasi bilan xayrot qilolmaslikdan shikoyat qilgan xasta! Shukr qil, xayrotning eng xolisining eshigini senga ochgan, xastalikdir. Xastalik mutamodiyan xastaga va Lilloh uchun xastaga qarovchilarga savob qozontirmoq bilan barobar, duoning maqbuliyatiga eng muhim bir vasiladir. Ha, xastalarga qarashning ahli iymon uchun ahamiyatli savobi bor. Xastalarning holini soʻramoq, faqat xastani aziyat bermaslik sharti bilan, ziyorat qilmoq, sunnati saniyadir; kafforat-uz zunub boʻladi. Hadisda voridki: "Xastalarning duosini olinglar, ularning duosi maqbuldir". Boxusus, xasta qarindoshlardan boʻlsa, xususan padar va volida boʻlsa, ularga xizmat ahamiyatli bir ibodat, ahamiyatli bir savobdir. Xastalarning qalbini xushnud etmoq, tasalli bermoq, ahamiyatli bir sadaqa hukmiga oʻtadi.

Baxtiyordir u avlodki; padar va volidasining xastalik vaqtlarida ularning sari'ut taassur bo'lgan qalblarini mamnun etib, xayrli duolarini oladi. Ha, hayoti ijtimoiyada eng muhtaram bir haqiqat bo'lgan padar va volidaning shafqatlariga muqobil, xastalangan vaqtlarida kamoli hurmat va shafqati farzandona bilan muqobala etgan u yaxshi avlodning vaziyatini va insoniyatning ulviyatini ko'rsatgan u vafodor lavhaga qarshi hatto maloikalar ham "Mashaalloh, Barakalloh" deb olqishlaydilar. Ha, xastalik zamonida xastalik alamini yoʻqqa chiqaradigan gʻoyat xush va sevinchli, atrofida tazohur etgan shafqatlardan va achinmoq va marhamatlardan kelgan lazzatlar bor. Xasta duosining maqbuliyati, ahamiyatli bir masaladir. Men oʻttiz-qirq yildan beri, mendagi qulunch deyilgan bir xastalikdan shifo uchun duo qilardim. Men angladimki, xastalik duo uchun berilgan. Duo bilan duoni, ya'ni, duo oʻzini oʻzi bekor qilmaganidan angladimki, duoning natijasi uxroviydir; {(Hoshiya) Ha, ayrim xastaliklar duoning sababi vujudi ekan, duo xastalikning yoʻqolishiga sabab boʻlsa, duoning vujudi oʻzining yoʻqolishiga sabab boʻladi; bu ham boʻlolmaydi.} oʻzi ham bir navi ibodatdir va xastalikbilan ojizligini anglab dargohi Ilohiyaga iltijo qiladi. Shuning uchun oʻttiz yildir shifo duosini qilganim holda, duom zohiriy qabul boʻlmaganidan, duoni tark qilmoq qalbimga kelmadi. Zero xastalik, duoning vaqtidir; shifo duoning natijasi emas. Balki Janobi Hakimi Rahim shifo bersa, fazlidan beradi. Ham duo istagan tarzimizda qabul boʻlmasa, maqbul boʻlmadi deyilmaydi. Xoliqi Hakim yaxshiroq biladi, manfaatimiz uchun xayrli nima bo'lsa, uni beradi. Ba'zan dunyoga oid duolarimizni manfaatimiz uchun oxiratimizga o'giradi, shunday qabul qiladi. Nima boʻlganda ham... Xastalik sirri bilan xulusiyat qozongan, xususan zaiflik va ojizlikdan va tazallul va ehtiyojdan kelgan bir duo maqbulga juda yaqindir. Xastalik shunday xolis bir duoning sababidir. Ham dindor boʻlgan xasta, ham xastaga qaragan mo''minlar ham bu duodan istifoda qilishlari kerak.

Ey shukrni tashlab, shikoyatga kirgan xasta! Shikoyat bir haqdan keladi. Sening bir haqqing zoye boʻlmaganki, shikoyat qilyapsan. Balki sening ustingda haq boʻlgan koʻp shukrlar bor, qilmading. Janobi Haqning haqqini bermasdan, haqsiz bir suratda haq istayotgandek, shikoyat qilyapsan. Sen oʻzingdan yuqori martabalardagi sihatli bo'lganlarga qarab shikoyat qilolmaysan. Balki sen oʻzingdan sihat nuqtasida past darajalarda boʻlgan bechora xastalarga qarab shukr qilish bilan mukallafsan. Sening qoʻling singan boʻlsa, kesilgan qoʻllarga qara! Bir koʻzing ko'rmasa, ikka koʻzi ham koʻrmagan a'molarga qara! Allohga shukr qil! Ha, ne'matda oʻzidan yuqoriga qarab shikoyat qilishga hech kimning haqqi yoʻq. Har musibatda hammaning haqqi, oʻzidan musibat nuqtasida yanada yuqori boʻlganlarga qarashdirki, shukr qilsin.

lasa, naqadar bir kufroni ne'matdir, bir haqsizlikdir. Shunga o'xshab: Bir inson hechlikdan vujudga kelib, tosh boʻlmasdan, daraxt boʻlmaydan, hayvon qolmasdan, inson boʻlib, musulmon bo'lib, koʻp vaqt sihat va ofiyat koʻrib, yuksak bir daraja-i ne'mat qozongani holda, ba'zi nuqsonlar bilan, sihat va ofiyat kabi ba'zi ne'matlarga loyiq boʻlmagani yoki sui ixtiyori bilan yoki suiste'moli bilan qoʻlidan chiqargani yoxud qoʻli yetishmagani uchun shikoyat qilmoq, sabrsizlik koʻrsatmoq, "uf, nima qildimki, bunday boshimga keldi" deya rububiyati Ilohiyani tanqid qilmoq kabi bir holat; moddiy xastalikdan ko'proq musibatli ma'naviy bir xastalikdir. Singan qoʻl bilan urushish kabi, shikoyati bilan xastaligini ziyodalashtiradi. Oqil ulkim:

sirri bilan taslim boʻlib sabr qilsin; toki u xastalik vazifasini tugatsin, ketsin.

Jamili Zuljalolning butun ismlari asmo-ul husna ta'biri Samadoniysi bilan koʻrsatadiki, goʻzaldirlar. Mavjudot ichida eng latif, eng goʻzal, eng jome' oyna-i Samadiyat ham hayotdir. Goʻzalning oynasi goʻzaldir. Goʻzalning mahosinlarini koʻrsatgan oyna goʻzallashadi. U oynaning boshiga u goʻzaldan nima kelsa, goʻzal boʻlgani kabi; hayotning boshiga ham nima kelsa, haqiqat nuqtasida goʻzaldir. Chunki goʻzal boʻlgan u asmo-ul husnaning goʻzal naqshlarini koʻrsatadi. Hayot doimo sihat va ofiyatda yaknasoq ketsa, noqis bir oyna boʻladi. Balki bir jihatdan adam va yoʻqlikni va hechlikni ihsos etib siqilish beradi. Hayotning qiymatini tanzil etadi. Umrning lazzatini siqilishga aylantiradi. Tez vaqtimni oʻtkazaman deya, siqilishdan yo safohatga, yo ko'ngilxushlikka otiladi. Hibs muddati kabi, qiymatdor umriga adovat qilib, tez oʻldirib o'tkazishni istaydi. Ammo tahavvulda va harakatda va boshqa-boshqa vaziyatlar ichida dumalab ketayotgan bir hayot, qiymatini ihsos etadi, umrning ahamiyatini va lazzatini bildiradi. Mashaqqatda va musibatda ham boʻlsa, umrning oʻtishini istamaydi. "Eh, Quyosh botmadi, yo tun tugamadi" deya siqilishidan "uf, uf!" qilmaydi. Ha, gʻoyat boy va ishsiz, istirohat toʻshagida har narsasi mukammal bir janobdan so'ra; "ahvoling qanday?" Albatta, "eh, vaqt oʻtmayapti, kel bir shesh-besh oʻynaylik yoxud vaqtni oʻtkazmoq uchun bir ovunchoq topaylik", kabi mutaallimona soʻzlarni undan eshitasan.. yoxud tuli amaldan kelgan, "bu narsam kam, koshki shu ishni qilsaydim" kabi shikoyatlarni eshitasan.

Sen bir musibatzada yoki ishchi va mashaqqatli bir holda bo'lgan bir faqirdan so'ra; "qanday holdasan?" Aqli boshida boʻlsa, deydiki: "Shukrlar boʻlsin Robbimga, yaxshiman, ishlayapman. Koshki Quyosh tez botmasaydi, bu ishni ham tugatsaydim! Vaqt tez oʻtmoqda, umr toʻxtamay ketmoqda. Garchi zahmat chekyapman, lekin bu ham oʻtadi, hamma narsa bunday tez oʻtmoqda" deya ma'nan umr naqadar qiymatdor ekanini, oʻtishidagi taassuf bilan bildiradi. Demak, mashaqqat va ishlash bilan umrning lazzatini va hayotning qiymatini anglaydi. Istirohat va sihat esa, umrni achchiqlashtiradiki, oʻtishini orzu qiladi.

Ey xasta qardosh! Bilki, boshqa risolalarda tafsiloti bilan qat'iy bir suratda isbot etilgani kabi; musibatlarning, sharlarning, hatto gunohlarning asli va moyasi adamdir. Adam esa shardir, qorongʻilikdir. Yaknasoq istirohat, sukut, sukunat, tavaqquf kabi holatlar adamga, hechlikka yaqinligi uchundirki, adamdagi qorongʻilikni ihsos etib siqilish beradi. Harakat va tahavvul esa vujuddir, vujudni ihsos etadi. Vujud esa xolis xayrdir, nurdir. Modomiki haqiqat budir; sendagi xastalik qiymatdor hayotni poklamoq, kuchaytirmoq, taraqqiy ettirmoq va vujudingdagi boshqa jihozoti insoniyani u kasalmand a'zoning atrofiga muovanatdorona mutavajjih etmoq va Sone'-i Hakimning boshqa-boshqa ismlarining naqshlarini koʻrsatmoq kabi, koʻp vazifalar uchun, u xastalik sening vujudingga musofir qilib yuborilgan. Inshaalloh, tez vazifasini tugatadi, ketadi. Va ofiyatga deydiki; sen kel, mening oʻrnimda doimiy qol, vazifangni ado et, bu xona seniki, ofiyat bilan qol.

Ey dardiga darmon qidirgan xasta! Xastalik ikki qismdir: Bir qismi haqiqiy, bir qismi vahmiydir. Haqiqiy qismi esa, Shofiyi Hakimi Zuljalol, kura-i arz boʻlgan dorixona-i kubrosida har dardga bir davo istif etgan. U davolar esa, dardlarni istaydilar. Har dardga bir darmon xalq etgan. Tadoviy uchun dorilarni olmoq, iste'mol qilmoq mashru'dir. Ammo ta'sirni va shifoni Janobi Haqdan bilish kerak. Darmonni U bergani kabi, shifoni ham U beradi. Haziq mutadayyin hakimlarning tavsiyalariga amal qilmoq, ahamiyatli bir doridir. Chunki aksar xastaliklar suiste'molotdan, parhezsizlikdan va isrofdan va xatiotdan va safohatdan va diqqatsizlikdan keladi. Mutadayyin hakim, albatta mashru' bir doirada nasihat qiladi va maslahatlarda bo'ladi. Suiste'molotdan, isroflardan man qiladi, tasalli beradi. Xasta oʻsha maslahatlar va tasalliga e'timod etib xastaligi yengillashadi, siqilish oʻrniga bir yengillik beradi. Ammo vahmiy xastalik qismi esa; uning eng muassir dorisi, ahamiyat bermaslikdir. Ahamiyat berilgan sari u kattalashadi, shishadi. Ahamiyat berilmasa, kichrayadi, tarqab ketadi. Qandayki arilarga tegilsang, insonning boshiga yopirilib keladilar, ahamiyat bermasang, tarqaladi. Ham qorongʻilikda ko'zingga tebranib turgan bir ipdan kelgan bir xayolga ahamiyat bergan sari, kattalashadi.

Hatto ba'zan uni telba kabi qochiradi; ahamiyat bermasa, u oddiy bir ipning ilon bo'lmaganini koʻradi, boshidagi taloshiga kuladi. Bu vahmiy xastalik koʻp davom etsa, haqiqatga inqilob etadi. Vahhom va asabiy insonlarda yomon bir xastalikdir. Pashshadan fil yasaydi; quvva-i ma'naviyasi sinadi. Xususan marhamatsiz chala hakimlarga yoxud insofsiz shifokorlarga duch kelsa, avhomini yanada ziyoda tahrik etadi. Boy boʻlsa, moli ketadi; boʻlmasa, yo aqli ketadi yoki sihati ketadi.

Ey xasta qardosh! Sening xastaligingda moddiy alam bor, lekin u moddiy alamning ta'sirini yo'qotadigan ahamiyatli bir ma'naviy lazzat seni ihota etadi. Chunki padar va volidang va aqrabong boʻlsa, koʻpdan beri unutganing gʻoyat lazzatli u shafqatlari sening atrofingda qaytadan uygʻonib, bolalik vaqtida koʻrganing u shirin nazarlarni yana koʻrmoq bilan barobar; juda yashirin pardali qolgan atrofingdagi doʻstliklar xastalikning jozibasi bilan yana senga qarshi muhabbatdorona qaraganlaridan, albatta ularga qarshi sening bu moddiy alaming juda arzon boʻlib qoladi. Ham sen muftaxirona xizmat qilgan va iltifotlarini qozonishga intilgan zotlarning, xastalikning hukmi bilan senga marhamatkorona xizmatkorlik qilganlaridan, afandilariga afandi bo'lding. Ham insonlardagi riqqati jinsiya va shafqati nav'iyani oʻzingga jalb etganingdan, hechdan koʻp yordamchi ahbob va shafqatli doʻst topding. Ham koʻp mashaqqatli xizmatlardan paydos amrini yana xastalikdan olding, istirohat etmoqdasan. Albatta, sening juz'iy alaming bu ma'naviy lazzatlarga qarshi seni shikoyatga emas, tashakkurga yo'llashi kerak.

Ey falaj kabi ogʻir xastaliklarga mubtalo boʻlgan qardosh! Avvalo, senga xushxabar beramanki; mo'min uchun falaj muborak hisoblanadi. Buni koʻpdan beri ahli valoyatdan eshitardim. Sirrini bilmasdim. Bir sirri shunday qalbimga kelmoqdaki: Ahlulloh Janobi Haqqa vosil boʻlmoq va dunyoning azim ma'naviy tahlikalaridan qutulmoq va saodati abadiyaga ta'min etmoq uchun, ikki asosni ixtiyoran ta'qib etganlar:

Biri: Robita-i mavtdir. Ya'ni: Dunyo foniy boʻlgani kabi, oʻzi ham ichida vazifador foniy bir musofir ekanini oʻylash bilan, hayoti abadiylariga o'sha suratda xizmat qilganlar.

Ikkinchisi: Nafsi ammoraning va koʻr hissiyotning tahlikalaridan qutulish uchun, chillalar bilan, riyozatlar bilan nafsi ammoraning oʻldirishga harakat qilganlar.

Silar ey yarim vujudining sihatini yoʻqotgan qardosh! Senga ixtiyorsiz qisqa va oson va sababi saodat boʻlgan ikki asos senga berilganki; doimo seningvujudingning vaziyati, dunyoning zavolini va insonning foniy bo'lganini Eslatma etadi. Ortiq dunyo seni boʻgʻa olmaydi, gʻaflat sening koʻzingni yopolmaydi. Va yarim inson vaziyatidagi bir zotga, nafsi ammora albatta havasoti razila bilan va nafsoniy mushtahiyot bilan uni alday olmaydim tez u nafsning balosidan qutuladi.

Xullas, mo''min sirri iymon bilan va taslimiyat va tavakkal bilan u ogʻir falaj kabi xastalikdan oz bir zamonda, ahli valoyatning chillalari kabi istifoda etishi mumkin. U vaqt u ogʻir xastalik juda arzonga tushadi.

Ey kimsasiz, gʻarib, bechora xasta! Xastaliging bilan barobar yolgʻizlik va gʻurbat senga nisbatan eng qattiq qalblarni riqqatga keltirsa va nazari shafqatni jalb etsa; ajabo Qur'onning butun suralarining boshlarida oʻzini "Rohman-ur Rohim" sifati bilan bizga taqdim etgan va bir lam'a-i shafqati bilan umum bolalarga nisbatan umum volidalarni, u horiqo shafqati bilan tarbiya ettirgan va har bahorda bir jilva-i rahmati bilan zamin yuzini ne'matlar bilan toʻldirgan va abadiy bir hayotdagi Jannat butun mahosini bilan bir jilva-i rahmati boʻlgan sening Xoliqi Rahimingga iymon bilan intisobing va Uni tanib xastalikning lisoni ajzi bilan niyozing, albatta sening bu gʻurbatdagi yolg'izlik xastaliging, hamma narsaga badal uning nazari rahmatini senga jalb etadi. Modomiki U bor, senga qaraydi, senga hamma narsa bor. Asl gʻurbatda, yolgʻizlikda qolgan ulkim; iymon va taslimiyat bilan Unga intisob etmasin yoxud intisobiga ahamiyat bermasin.

Ey ma'sum xasta bolalarga va ma'sum bolalar hukmida boʻlgan keksalarga xizmat qilgan kasal boquvchilar! Sizning qarshingizda muhim bir tijorati uxroviya bor. Shavq va gʻayrat bilan u tijoratni qozoninglar. Ma'sum bolalarning xastaliklarini, u nozik vujudlarga bir mashq, bir riyozat va kelajakda dunyoning dag'dag'alariga muqovamat berdirish uchun bir emlash va bir tarbiya-i Rabboniya kabi, bolaning hayoti dunyoviyasiga oid koʻp hikmatlar bilan barobar va hayoti ruhiyasiga va tasaffi-i hayotiga sabab boʻladigan kattalardagi(büyüklerdeki) kafforat-uz zunub oʻrniga, ma'naviy va kelajakda oxiratda taraqqiyoti ma'naviyasiga sabab emlashlar navidagi xastaliklardan kelgan savob, padar va volidalarining daftari a'moliga, ayniqsa sirri shafqat bilan bolaning sihatini oʻz sihatiga tarjih etgan volidasining sahifa-i hasanotiga kirgani, ahli haqiqatcha sobitdir. Keksalarga qarash esa; ham azim savob olmoq bilan barobar, u keksalarning va ayniqsa padar va volida boʻlsa, duolarini olmoq va qalblarini xushnud etmoq va vafokorona xizmat qilmoq, ham bu dunyodagi saodatga, ham oxiratning saodatiga sabab boʻlgani rivoyati sahiha bilan va koʻp vuqu'oti tarixiya bilan sobitdir. Keksa padar va volidasiga toʻliq itoat qilgan baxtiyor bir valad, avlodidan ayni vaziyatni koʻrgani kabi; badbaxt bir valad agar abavaynini ranjida etsa, azobi uxroviydan boshqa, dunyoda koʻp falokatlar bilan jazosini koʻrgani, koʻp vuqu'ot bilan sobitdir. Ha, keksalarga, ma'sumlarga, faqat aqrabosiga qarash emas; balki ahli iymon (modomiki sirri iymon bilan uxuvvati haqiqiya bor) bo'lganlarga uchrasa, muhtaram xasta keksa unga muhtoj boʻlsa, ruhu jon bilan unga xizmat qilmoq Islomiyatning muqtazosidir.

Ey xasta qardoshlar! Siz gʻoyat foydali va har dardga davo va haqiqiy lazzatli qudsiy bir tiryoq istasangiz, iymoningizni inkishof ettiring. Ya'ni, tavba va istigʻfor bilan hamda namoz va ubudiyat bilan, u tiryoqi qudsiy boʻlgan iymonni va iymondan kelgan dorini iste'mol qiling. Ha, dunyoga muhabbat va aloqa tufayli, go'yo ahli gʻaflatning dunyodek katta, xasta ma'naviy bir vujudi bor. Iymon esa u dunyodek zavol va firoq zarbalariga yara va chaqa ichida boʻlgan u ma'naviy vujudiga birdan shifo berib; yaralardan qutqarib, haqiqiy shifo berganini juda koʻp risolalarda qat'iy isbot etganmiz.

Boshingizni ogʻritmaslik uchun tugataman. Iymon dorisi esa, faroizni mumkin qadar ado etish bilan ta'sirini koʻrsatadi. Gʻaflat va safohat va havasoti nafsoniya va lahviyoti g'ayri mashru'a u tiyoq ta'sirini man qiladi. Xastalik modomiki gʻaflatni yoʻqotadi, ishtahani kesadi, g'ayri mashru' zavqlarga ketishga mone boʻladi; undan istifoda qiling. Haqiqiy iymonning qudsiy dorilaridan va nurlaridan tavba va istigʻfor bilan, duo va niyoz bilan iste'mol qiling. Janobi Haq sizlarga shifo bersin, xastaliklaringizni kafforat-uz zunub qilsin. Omin, omin, omin!

وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ Maoli: "Bu kitob har dardga darmondir". Tavofuqoti latifadandirki; Ra'fat Bey birinchi tasviddan gʻoyat tezlik bilan yozgan nusxasi bilan barobar, Xusrav yozgan boshqa bir nusxada, ixtiyorsiz hech oʻylamasdan, satr boshlarida kelgan aliflarni sanadik; aynan bu وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ jumlasiga tavofuq etadi. {(Hoshiya1) Keyin yozilgan Eslatmaning ikki alifi bu hisobga dohil bo'lolmagani uchun dohil etilmagan.} Ham bu risolaning muallifining Said ismiga, bir dona farq bilan yana tavofuq etadi. {(Hoshiya2) Modomiki Karomati Alaviyada va Gʻavsiyada Saidning oxirida nido uchun kiritilgan bir alif bor, (Saida) boʻlgan; balki ortiqcha boʻlgan bu alif u alifga qaraydi. Ra'fat, Xusrav} Yozilgan risolaning unvoniga oid yozuvdagi bir alif hisobga dohil etilmagandir.

Joyi hayratdirki: Sulaymon Rushdu yozgan nusxasi, hech alif xotirga kelmasdan va oʻylamasdan, 114 alif, 114 shifo-i qudsiyani tazammun etgan 114 suvari Qur'oniyaning adadiga tavofuq bilan barobar وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ shaddali lom bir sanalish jihati bilan, 114 harfiga aynan tavofuq etadi.

Oʻn Yettinchi Maktub boʻlib, Maktublar majmuasida dohil etilganidan, bu yerga kiritilmadi.