UCHINCHI YOGʻDU

(Bu Yogʻduga bir daraja his va zavq qoʻshilgan. His va zavqning joʻshqinliklari esa aqlning dasturlarini, fikrning mezonlarini koʻp tinglamaganliklari va rioya qilmaganliklari uchun, bu Uchinchi Yogʻdu mantiq mezolari bilan oʻlchanilmasligi kerak.)

oyatining mazmunini ifoda qilgan ikki

jumlasi ikki muhim haqiqatni ifoda qiladi. Shuning uchun: Naqshiylarning raislaridan bir qismi bu ikki jumla bilan oʻzlariga maxsus xatm qilib muxtasar xatma-i Naqshiya hukmida tutadilar. Modomiki oʻsha buyuk oyatning mazmunini bu ikki jumla ifoda qilar ekan, biz bu ikki jumla ifoda qilgan ikki muhim haqiqatning bir nechta nuktasini bayon qilamiz.

Birinchi nukta: Birinchi marta يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى bir jarrohlik amaliyoti hukmida qalbni mosivodan ajratadi, kesadi. Shundayki: inson mohiyatining qamrovi e'tibori bilan mavjudotning deyarli aksariyati bilan aloqadordir. Ham insonning jome' mohiyatiga cheksiz muhabbat iste'dodi joylashtirilgan. Shuning uchun ham inson umum mavjudotga bir muhabbat his qiladi. Ulkan dunyoni oʻz uyi kabi sevadi. Abadiy Jannatga bogʻi kabi sevadi. Holbuki u sevgan mavjudot turishmaydi, ketadi. Firoqdan doimo azob chekadi. Uning oʻsha cheksiz muhabbati cheksiz ma'naviy azobga sabab boʻladi. Oʻsha azobni chekishdagi qabohat, qusur unga oiddir. Chunki qalbidagi cheksiz muhabbat iste'dodi cheksiz boqiy jamolga molik bir Zotga yuzlanmoq uchun berilgan. U inson suiiste'mol qilib oʻsha muhabbatni foniy mavjudotga sarf qilgani uchun kamchilikka yoʻl qoʻyadi va uning jazosini firoq azobi bilan tortadi.

Bu qusurdan uzoqlashib u foniy mahbublardan aloqani kesish, u mahbublar uni tark qilmasdan avval u ularni tark qilish jihati bilan Mahbubi Boqiyga hasri muhabbatni ifoda qilgan يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى boʻlgan birinchi jumlasi: "Boqiyi Haqiqiy yolgʻiz Sensan. Mosivo foniydir. Foniy boʻlgan albatta boqiy bir muhabbatga va azaliy va abadiy bir ishqqa va abad uchun yaratilgan qalbning aloqasiga arzimaydi" ma'nosini ifoda qiladi. "Modomiki cheksiz mahbublar foniydir, meni tashlab ketishmoqda. Ular meni tashlamasdan avval men ularni يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى deyish bilan tashlayman. Yolgʻiz sen boqiysan va sening boqiylashtirishing bilan mavjudot baqo topa olishini bilib e'tiqod qilaman. Shunday ekan, Sening muhabbating bilan ular seviladi. Yoʻqsa qalbni bogʻlashga loyiq emas!" deganidir. Bu holatda qalb cheksiz mahbublaridan voz kechadi. Husn va jamollari ustida foniylik tamgʻasini koʻradi, qalbning aloqasini kesadi. Agar kesmasa, mahbublari sanogʻicha ma'naviy jarohatlar oladi. Ikkinchi jumla boʻlgan يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى oʻsha hadsiz yaralarga ham malham, ham tiryoq boʻladi. Ya'ni: يَا بَاق۪ى "Modomiki sen boqiysan, bu yetadi. Hamma narsaga badalsan. Modomiki Sen borsan, hamma narsa bor." Darhaqiqat, mavjudotda muhabbatga sabab boʻlgan husn va ehson va kamol, umumiy boʻlib Boqiyi Haqiqiyning husn va ehson va kamolotining ishoralari va koʻp pardalardan oʻtgan zaif bir soyalaridir. Shubhasiz, asmo-i husna jilvasining soyalarining soyalaridir.

Ikkinchi nukta: Insonning fitratida baqoga gʻoyat shiddatli bir ishq bor. Hatto har sevgan narsasida quvva-i vahima jihati bilan bir navi baqoni tavahhum qiladi, keyin sevadi. Qachonki zavolini oʻylasa yoki koʻrsa, ich-ichidan faryod qiladi. Butun firoqlardan kelgan faryodlar, baqo ishqidan kelgan yigʻilarning tarjimonlaridir. Agar baqo tavahhumi boʻlmasa, sevolmaydi. Hatto: baqo olamining va abadiy Jannatning bor boʻlishining bir sababi, shu inson mohiyatidagi oʻsha shiddatli baqo ishqidan chiqqan gʻoyat quvvatli baqo orzusi va baqo uchun fitriy umumiy duo boʻlib, Boqiyi Zuljalol oʻsha shiddatli mustahkam fitriy orzuni, oʻsha ta'sirli kuchli umumiy duoni qabul qilganki, foniy insonlar uchun boqiy bir olamni yaratgan, deyish mumkin. Ham hech mumkinmi: Fotiri Karim, Xoliqi Rahim kichik me'daning arzimas orzusini va vaqtinchalik baqo uchun hol tili bilan duosini cheksiz lazzatli taomlar turlarining ijodi bilan qabul qilsin-da, umum nav'i basharning buyuk fitriy ehtiyojdan kelgan juda shiddatli orzusini va umumiy va doimiy va haqli va haqiqatli, soʻz bilan, hol bilan, baqoga doir gʻoyat kuchli duosini qabul qilmasin? Aslo! Yuz ming marta yoʻq! Qabul qilmaslik mumkin emas! Ham hikmat va adolatiga hamda rahmat va qudratiga hech bir jihatdan yarashmaydi.

Modomiki inson baqoga oshiq ekan, albatta butun kamoloti, lazzatlari baqoga tobedir. Va modomiki baqo Boqiyi Zuljalolga maxsus va modomiki Boqiyning ismlari boqiya va modomiki Boqiyning oynalari Boqiyning rangini, hukmini olar ekan va bir navi baqoga sazovor boʻlar ekan, albatta inson uchun eng lozim boʻlgan ish, eng muhim vazifa: Oʻsha Boqiyga aloqa paydo qilish va ismlarini mahkam tutishdan iboratdir. Chunki Boqiy yoʻliga sarf qilingan hamma narsa bir navi baqoga sazovor boʻladi. Demak, oʻsha ikkinchi يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى jumlasi bu haqiqatni ifoda qiladi. Insonning cheksiz ma'naviy yaralarini davolash bilan birga, fitratidagi gʻoyat shiddatli baqo orzusini u bilan qondiradi.

Uchinchi nukta: Bu dunyoda zamonning, narsalarning fano va zavolidagi ta'sirlari gʻoyat farqlidir. Va mavjudot esa ichma-ich doiralar kabi bir-biri ichida ekan, hukmlari zavol nuqtasida boshqa-boshqa boʻladi. Soatning soniyalarini koʻrsatgan doirasi, daqiqani va soatni va kunlarni koʻrsatgan doiralar koʻrinishdan bir-biriga oʻxshaydi, lekin tezlikda bir-biridan farqlidir. Shuningdek, insondagi jism, nafs, qalb, ruh doiralari shunday bir-biridan farqlidir. Masalan: jismning baqosi, hayoti, vujudi - bor boʻlgan kuni, balki bir soat boʻlgani va oʻtmish va kelajak yoʻq va oʻlik holda ekan, qalb bugundan boshlab koʻp kunlar avval va koʻp kunlar keyingi zamonga qadar vujud doirasi va hayoti kengdir. Hozirgi kundan yillar avval va yillar keyingi buyuk bir doira ruhning hayot va vujud doirasiga kiradi.

Demak, bu iste'dodga binoan qalbiy va ruhiy hayotga sabab boʻlgan ma'rifati Ilohiya va muhabbati Rabboniya va ubudiyati Subhoniya va marziyoti Rahmoniya tomonidan bu dunyodagi foniy umr boqiy bir umrni ichiga oladi va abadiy va boqiy bir umrni natija beradi va boqiy va loyamut umr hukmiga oʻtadi. Ha, Boqiyi Haqiqiyning muhabbat, ma'rifat, roziligi yoʻlida bir soniya bir yildir. Agar uning yoʻlida boʻlmasa, bir yil bir soniyadir. Aslida uning yoʻlida bir soniya loyamutdir, koʻp yillardir. Va dunyo jihatida ahli gʻaflatning yuz yili, bir soniya hukmiga oʻtadi. Mashhur bir soʻz borki:

ya'ni: "Firoqning bir soniyasi, bir yil qadar uzundir va visolning bir yili, bir soniya qadar qisqadir." Men bu jumlaning tamoman aksiga aytaman: Visol, ya'ni Boqiyi Zuljalolning roziligi doirasida livajhilloh bir soniya visol, nafaqat bunday bir yil, aslida doimiy bir visol derazasidir. Gʻaflat va zalolat firoqi ichida nafaqat bir yil, aslida ming yil bir soniya hukmidadir. Oʻsha soʻzdan yanada mashhur soʻz:

hukmimizni quvvatlantiradi. Mashhur avvalgi soʻzning sahih ma'nosi shuki: Modomiki foniy mavjudotning visoli foniy ekan, naqadar uzun boʻlsa boʻlsin, qisqa hukmidadir. Bir yili bir soniya kabi oʻtadi. Hasratli bir xayol va qaygʻuli bir tush boʻladi. Baqoni istagan inson qalbi bir yil visolda boʻlsa ham bir soniyachada faqat zarra kabi bir zavqini olib biladi. Firoq esa soniyasi bir yil emas, yillardir. Chunki firoqning maydoni kengdir. Baqoni istagan bir qalbga, firoq garchi bir soniya boʻlsa ham, yillar qadar buzgʻunchilik qiladi. Chunki hadsiz firoqlarni eslatadi. Moddiy va tuban muhabbatlar uchun butun oʻtmish va kelajak firoq bilan toʻladir.

Shu masala munosabati bilan aytamiz: Ey insonlar! Foniy, qisqa, foydasiz umringizni boqiy, uzun, foydali, mevali qilishni istaysizmi? Modomiki istamoq insoniyatning taqozosi ekan, Boqiyi Haqiqiyning yoʻlida sarflanglar. Chunki Boqiyga yuzlangan narsa baqoning jilvasiga sazovor boʻladi. Modomiki har bir inson gʻoyat shiddatli suratda uzun umr istaydi, baqoga oshiqdir va modomiki bu foniy umrni boqiy umrga almashtirgan bir chora bor va ma'nan juda uzun bir umr hukmiga oʻtkazmoq mumkindir. Albatta, insoniyligi yoʻqolmagan odam oʻsha chorani qidiradi va oʻsha imkondan foydalanadi va oʻshanga koʻra harakat qiladi. Oʻsha chora esa shu: Alloh uchun ishlanglar, Alloh uchun koʻrishinglar, Alloh uchun harakat qilinglar. "Lilloh, livajhilloh, liajlilloh" roziligi doirasida harakat qilinglar. Oʻshanda umringizning daqiqalari yillar hukmiga oʻtadi.

Bu haqiqatga ishora qilgan Layla-i Qadr kabi bitta tun saksondan ortiq yildan iborat ming oy hukmida ekanini nassi Qur'on koʻrsatmoqda. Ham bu haqiqatga ishora qilgan ahli valoyat va haqiqat orasida bir muhaqqaq dastur boʻlgan "basti zamon" sirri bilan koʻp yillar hukmida boʻlgan bir necha daqiqalik Me'roj zamoni bu haqiqatning borligini isbot qiladi va sodir boʻlganini koʻrsatadi. Me'rojning bir necha soat muddati minglab yillar hukmida keng va qamrovi va uzunligi bor. Chunki U Zot Me'roj yoʻli bilan baqo olamiga kirdi. Baqo olamining bir necha daqiqasi bu dunyoning minglab yilini oʻz ichiga oladi. Ham shu haqiqatga bino qilingan valiylar oʻrtasida juda koʻp sodir boʻlgan "basti zamon" hodisalaridir. Ba'zi valiylar bir daqiqada bir kunlik ishni qilishgan. Ba'zilari bir soatda bir yillik vazifalari bajarganlar. Ba'zilari bir daqiqada bir marta Qur'onni xatm qilishganini rivoyat qilib xabar beradilar. Bunday ahli haq va sidq bilib turib yolgʻon gapirish darajasiga tushmaydilar. Ham bu daraja cheksiz va koʻplab tavotur bilan

"basti zamon"

{(Hoshiya)

oyati bilan

oyati "tayyi zamon"ni koʻrsatgani kabi,

oyati ham "basti zamon"ni koʻrsatadi.}

haqiqatini boʻlganidek koʻrishgan. Bu esa shubha sababi boʻlolmaydi. "Basti zamon"ning hamma tomonidan tasdiqlangan bir turi tush paytida koʻrinadi. Ba'zan bir daqiqada inson koʻrgan tushini, oʻtkazgan holatlarini, aytgan soʻzlarini, koʻrgan lazzatlarini yoki chekkan alamlarini koʻrish uchun uygʻoqlik olamida bir kun, balki kunlar kerak boʻladi.

Bir soʻz bilan: Inson garchi foniydir. Lekin baqo uchun yaratilgan va boqiy Zotning oynasi qilib yaratilgan va boqiy mevalarni beradigan ishlarni qilishga vazifalantirilgan va boqiy Zotning boqiy ismlarining jilvalariga va naqshlariga sazovor boʻladigan surat berilgandir. Shunday ekan, bunday bir insonning haqiqiy vazifasi va saodati: butun jihozlari va butun iste'dodlari bilan oʻsha Boqiyi Sarmadiyning roziligi doirasida ismlariga intilib, abad yoʻlida oʻsha Boqiyga yuzlanib ketmoqdir. Tili يَا بَاق۪ى اَنْتَ الْبَاق۪ى degani kabi, qalbi, ruhi, aqli, butun latif tuygʻulari "Huval Boqiy, Huval Azaliyy-ul Abadiy, Huva-s Sarmadiy, Huva-d Doim, Huval Matlub, Huval Mahbub, Huval Maqsud, Huval Ma'bud" deyishi kerak.