OʻN BIRINCHI YOGʻDU
Birinchi nukta: Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalom marhamat qilganlar:
Ya'ni: "Ummatimning fasodi zamonida kim mening sunnatimni mahkam ushlasa, yuz shahidning ajrini, savobini qozonadi." Darhaqiqat, sunnati saniyaga ergashish, shubhasiz gʻoyat qiymatlidir.
Xususan, bid'atlar istilosi zamonida sunnati saniyaga ergashish yanada qiymatlidir. Xususan, ummatning fasodi zamonida sunnati saniyaning kichik odobiga rioya qilish, ahamiyatli taqvoni va kuchli iymonni koʻrsatadi. Toʻgʻridan-toʻgʻri sunnatga ergashish Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalomni xotiraga keltiradi. Bu eslatmadan oʻsha xotira, qul oʻzini Allohning huzurida his qilishga aylanadi. Hatto eng kichik muomalada, hatto yeyish, ichish va yotish odobida sunnati saniyaga rioya qilgan payti, bu oddiy muomala va fitriy amal savobli ibodat va shariatga uygʻun harakat hisoblanadi. Chunki oddiy harakati bilan Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalomga ergashishni oʻylaydi va shariatning bir adabi ekanini tasavvur qiladi va shariat sohibi u Zotligi xotiriga keladi. Va qalbi shariatning haqiqiy sohibi boʻlgan Janobi Haqqa yuzlanadi, bir navi huzur va ibodat qozonadi.
Bu sirga binoan, sunnati saniyaga ergashishni oʻziga odat qilgan kishi, odatlarini ibodatga aylantiradi, butun umrini samarali va savobli umrga oʻgirishi mumkin.
Ikkinchi nukta: Imomi Rabboniy Ahmadi Faruqiy (RA): "Men sayri ruhoniyda martabalarni oshib oʻtarkan, valiylarning tabaqalari ichida sunnati saniyaga ergashishni tariqatning asosi qilganlar eng porloq, eng muhtasham, eng latofatli, eng ishonchli tabaqa ekanini koʻrdim. Hatto oʻsha tabaqaning oddiy valiylari boshqa tabaqalarning mashhur valiylaridan ham muhtasham koʻrinar edi." deganlar. Ha, Mujaddidi Alfi Soniy Imomi Rabboniy (RA) haq gapirganlar. Sunnati saniyaga ergashishni asos qilgan kishi, Habibullohning soyasi ostida maqomi mahbubiyatga sazovordir.
Uchinchi nukta: Bu faqir Said Eski Saiddan chiqishga harakat qilgan vaqti, rahbarsizlikdan va nafsi ammoraning gʻururidan gʻoyat mudhish va ma'naviy bir toʻfon ichida aql va qalbim haqiqatlar ichida gʻarq boʻldi. Goh yulduzlardan Yerga, goh Yerdan yulduzlarga qadar qulash va yuksalish ichida sarson edi.
Oʻsha paytda mushohada qildimki, sunnati saniyaning masalalari, hatto kichik odoblari, kemalarda harakat yoʻnalishini koʻrsatadigan qiblanomali kompas boʻlib, hadsiz zararli, zulmatli yoʻllar ichida tugma hukmida ekanini koʻrdim. Ham oʻsha ruhiy sayohatda oʻzimni koʻp tazyiqlar ostida gʻoyat ogʻir yuklar ostida koʻrgan vaqtlarimda, sunnati saniyaning oʻsha holatga tegishli masalalariga ergashganim sari, mening butun ogʻirliklarimni olayotgandek yengillik topar edim. Bir taslimiyat bilan ikkilanishlardan va vasvasalardan, ya'ni "Ajabo, bunday harakat toʻgʻrimi, foydalimi?" degan xavotirlardan qutular edim. Qachonki sunnatga ergashishdan toʻxtasam, koʻrar edimki, tazyiqlar koʻp, qayerga borishi anglashilmagan koʻp yoʻllar bor. Yuk ogʻir, men esam juda ojizman. Nazarim ham qisqa, yoʻl ham zulmatli. Qachonki sunnatga yopishsam, yoʻl oydinlashar, salomatli yoʻl koʻrinar, yuk yengillashar, tazyiqlar yoʻqolayotgandek holatni his qilar edim. Oʻsha vaqtlarda Imomi Rabboniyning hukmini shohid boʻlib tasdiq qildim.
Toʻrtinchi nukta: Bir vaqt robita-i mavtdan va اَلْمَوْتُ حَقٌّ hukmidagi tasdiqdan va olamning zavol va fanosidan kelgan ruhiy holat natijasida oʻzimni ajoyib bir olamda koʻrdim. Qarasam: Men oʻlganman, uch muhim buyuk mayyitning boshida turibman.
Birinchisi: Hayotimga aloqador va moziy qabriga kirgan jonli maxluqlarning umumining ma'naviy mayyiti boshidagi qabr toshi hukmidaman.
Ikkinchisi: Yer kurrasi qabristonida, inson zotining hayoti bilan aloqador jonli mavjudot turlarining umumining moziy qabriga dafn qilingan azim mayyitning boshida boʻlgan, qabr toshi boʻlgan bu asrning yuzida tez yoʻqoladigan bir nuqta va tez oʻladigan bir chumoliman.
Uchinchisi: Bu koinotning qiyomatda oʻlishi aniq boʻlgani uchun, nazarimda sodir boʻlgan hukmiga oʻtdi. Oʻsha azim mayyitning oʻlim talvasasidan dahshat va vafotidan hayrat va hayronlik ichida oʻzimni koʻrish bilan birga, istiqbolda ham aniq sodir boʻladigan vafotim, oʻsha paytda boʻlayotgandek koʻrindi va فَاِنْ تَوَلَّوْا oxiriga qadar... sirri bilan butun mavjudot, butun mahbubot mening vafotim bilan menga orqalarini oʻgirib meni tark qildilar, yolgʻiz qoldirdilar. Cheksiz bir dengiz suratini olgan abad tarafidagi istiqbolga ruhim yoʻnaltirilayotgan edi. Oʻsha dengizga istar-istamas otilishi kerak edi.
Xullas, oʻsha juda gʻalati va juda gʻamgin holatda ekan, iymon va Qur'ondan kelgan bir madad bilan
oyati yordamimga yetishdi va gʻoyat ishonchli va tinch bir kema hukmiga oʻtdi. Ruh mukammal ishonch va sevinch bilan oʻsha oyatning ichiga kirdi. Angladimki, oyatning ochiq ma'nosidan boshqa bir ishoriy ma'nosi menga tasalli berdiki, halovat topdim va orom berdi. Ha, qandayki ochiq ma'nosi
Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalomga deydi: "Agar ahli zalolat orqasini oʻgirib sening shariat va sunnatingdan yuz oʻgirib Qur'onni tinglamasalar, xavotirlanma! Va aytginki: "Janobi Haq menga yetar. Unga tavakkal qilaman. Sizning oʻrningizga ergashadiganlarni keltiradi. Hukmronlik taxti hamma narsani qamragan. Na osiylar chegarasidan qocha oladilar va na yordam istaganlar madadsiz qoladilar!". Xuddi shuning kabi, ishoriy ma'nosi bilan aytadiki: Ey inson va ey insonning raisi va murshidi! Agar butun mavjudot seni tashlab fano yoʻlida yoʻqlikka ketsalar, agar jonzotlar sendan ayrilib oʻlim yoʻlida ketishsa, agar insonlar seni tark qilib qabristonga kirsalar, agar ahli gʻaflat va zalolat seni tinglamasdan zulmatlarga tushsalar, xavotirlanma!" Va ayting:"Janobi Haq menga yetar. Modomiki U bor ekan, hamma narsa bor!" Shunday ekan, oʻsha ketganlar yoʻqlikka ketishmadi. U Zotning boshqa mamlakatiga ketishyapti. Ularning badaliga Oʻsha Arshi Azim sohibi nihoyasiz qoʻshin va askarlaridan boshqalarini yuboradi. Qabristonga kirganlar esa mahv boʻlishmadi, boshqa olamga ketishyapti. Ularning oʻrniga boshqa vazifadorlarni yuboradi. Va zalolatga tushganlarga badal, haq yoʻlini ta'qib qiladigan itoatkor qullarini yuborishi mumkin. Modomiki shunday ekan, U hamma narsaga badaldir. Jamiki borliqlar birgina e'tiboriga arzimaydi!" deydi.
Xullas, shu ishoriy ma'no vositasi bilan menga dahshat bergan uch mudhish mayyit boshqa shaklga kirishdi. Ya'ni: Ham Hakim, ham Rahim, ham Odil, ham Qodir boʻlgan Zoti Zuljalolning tadbir va rububiyati doirasida va hikmat va rahmati ichida hikmatni koʻrsatadigan bir sayr, ibratni koʻrsatadigan bir kezish, vazifador kabi bir sayohat suratida bir sayr va safardir, xizmatdan boʻshatish va vazifalantirish boʻlib, shu tarzda koinot chayqaladi, ketadi, keladi!..
ulugʻ oyati sunnatga ergashish naqadar muhim va lozim ekanini qat'iy suratda e'lon qiladi. Darhaqiqat, bu oyati karima mantiq qiyoslari ichida qiyosi istisnoiy qismining eng kuchli va qat'iy bir qiyosidir. Qandayki mantiq jihatidan qiyosi istisnoiy misolida: "Agar quyosh chiqsa, kunduz boʻladi." deyiladi. Musbat natija uchun: "Quyosh chiqdi. Demak natija: hozir kunduzdir." deyiladi. Manfiy natija uchun: "Kunduz yoʻq, demak natija: quyosh chiqmagan." deyiladi. Mantiq jihatidan, ikki musbat va manfiy natija qat'iydir. Aynan shuning kabi: Shu oyati karima deydiki: "Agar Allohga muhabbatingiz boʻlsa, Habibullohga tobe boʻlinadi. Tobe boʻlinmasa, Allohga muhabbatingiz yoʻq, degan natija beradi." Muhabbatulloh boʻlsa: Habibullohning sunnati saniyasiga ergashishni natija beradi.
Ha, Janobi Haqqa iymon keltirgan kishi, albatta unga itoat qiladi. Va itoat yoʻllari ichida eng maqbuli va eng toʻgʻrisi va eng qisqasi, shubhasizi Habibulloh koʻrsatgan va yurgan yoʻldir. Ha, bu koinotni shu daraja inoyatlar bilan toʻldirgan Zoti Karimi Zuljamol ziyshuurlardan oʻsha ne'matlarga shukr istashi, zaruriy va ochiqdan ochiq koʻrinadi. Yana, bu koinotni buncha san'at moʻ'jizalari bilan bezagan Oʻsha Zoti Hakimi Zuljalol, albatta oshkora tarzda ziyshuurlar ichida eng mumtoz bittasini Oʻziga muxotob va tarjimon va qullariga xabarchi va imom qiladi. Ham bu koinotni hadsiz-hisobsiz jamol va kamolotining koʻrinishlariga sazovor qilgan Oʻsha Zoti Jamili Zulkamol, albatta yaqqol sevgan va izhorini istagan jamol va kamol va ismlar va san'atining eng jome' va eng mukammal miqyos va madori boʻlgan bir zotga, barcha hollarda eng mukammal bir ubudiyat vaziyatini beradi va uning vaziyatini boshqalarga ergashish namunasi qilib, hammani unga ergashishga chorlaydi, toki oʻsha goʻzal vaziyati boshqalarda ham koʻrinsin.
Hosili kalom: Muhabbatulloh sunnati saniyaga ergashish kerakligini taqozo qiladi. Sunnati saniyaga ergashishda hissasi koʻproq boʻlgan kishi qanday ham baxtiyordir! Sunnati saniyani taqdirlamasdan, bid'atlarga kirgan kimsaning holiga Vayl boʻlsin!
Oltinchi nukta: Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalom marhamat qilganlar:
Ya'ni اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ د۪ينَكُمْ sirri bilan: Porloq va nurli shariatning qoidalari va sunnati saniyaning dasturlari tamomlangandan va kamol topgandan soʻng, yangi ijodlar bilan u dasturlarni yoqtirmasdan yoxud, Allogning Oʻzi saqlasin, nuqsonli deb bilib, bid'atlarni ijod qilish zalolatdir, otashdir!
Sunnati saniyaning martabalari bor. Bir qismi vojibdir, tark qilinmaydi. Oʻsha qism porloq va nurli shariatda tafsilotlari bilan bayon qilingan. Ular muhkamotdir, hech bir jihatda oʻzgartirilmaydi. Bir qismi esa nafllar navidan. Nafllar qismi ham ikki qismdir. Bir qism, ibodatga daxldor sunnati saniya qismlaridir. Ular shariat kitoblarida bayon qilingan. Ularning oʻzgartirilishi bid'atdir. Keyingi qismi "odob" deb ataladi, ular siyari saniya kitoblarida zikr qilingan. Ularga amal qilmaslikka bid'at deyilmaydi. Lekin odobi Nabaviyga (ASV) muxolif boʻlish va ularning nuridan va haqiqiy adabdan quruq qolishga olib keladi. Bu qism urf-odatlar, fitriy muomalalarda Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalomning ishonchli rivoyatlar bilan ma'lum boʻlgan xatti-harakatlariga ergashishdir. Masalan: soʻzlashish madaniyatini koʻrsatgan va yemoq va ichmoq va yotmoq kabi holatlar odoblarining dasturlarini bayon qilgan hamda oʻzaro munosabatga aloqador boʻlgan koʻp sunnati saniyalar bor. Bu navi sunnatlar "odob" deb nomlanadi. Oʻsha odobga ergashgan kishi, odatlarini ibodatga aylantiradi, oʻsha odobdan muhim bir fayz oladi. Eng kichik bir odobga rioya qilish, Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalomni eslatadi, qalbga bir nur beradi.
Sunnati saniyaning ichida eng muhimi, Islomiyat ramzlari boʻlgan va shiorlarga aloqador boʻlgan sunnatlardir. Shiorlar, ommaviy huquq navidan jamiyatga oid bir ubudiyatdir. Bir kishi qilsa, oʻsha jamiyatning barcha a'zolari foyda koʻrgani kabi, uni tark qilish bilan jamoatning hammasi mas'ul boʻladi. Bu turdagi shiorlarga riyo aralashmaydi va e'lon qilinadi. Nafl boʻlsa ham, shaxsiy farzlardan ahamiyatliroqdir.
Yettinchi nukta: Sunnati saniya adabdir. Ostida nur, adab boʻlmagan hech bir masalasi yoq! Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalom marhamat qilganlar: اَدَّبَن۪ى رَبّ۪ى فَاَحْسَنَ تَاْد۪يب۪ى Ya'ni: "Rabbim menga adabni goʻzal bir suratda ehson qildi, adablantirdi!" Darhaqiqat, siyari Nabaviyaga diqqat qilgan va sunnati saniyani bilgan kishi, qat'iyan anglaydiki: Adabning barcha turlarini Janobi Haq habibida jamlagan! U kishining sunnati saniyalarini tark qilgan kimsa, adabni tark qiladi. ب۪ى اَدَبْ مَحْرُومْ بَاشَدْ اَزْ لُطْفِ رَبْ qoidasini tasdiqlaydi, zararli adabsizlikka tushadi.
Savol: Hamma narsani biladigan va koʻrayotgan va hech narsa Undan yashirina olmagan Allam-ul Gʻuyubga nisbatan adab qanday boʻladi? Xijolatli holatlar undan yashirina olmaydi. Adabning bir navi tasatturdir, xush koʻrilmaydigan holatlarni bekitishdir. Allam-ul Gʻuyubdan esa hech narsani berkitib boʻlmaydi.
Javob: Birinchidan: Sone'-i Zuljalol mukammal ahamiyat bilan san'atini goʻzal koʻrsatishni istar va xush koʻrilmaydigan narsalarni pardalar ostiga olgan va bezatib diqqat e'tiborni oʻsha ne'matlariga jalb qilgan ekan, xuddi shuning kabi, yaratilgan borliqlarini va qullarini boshqa ongli mavjudotlarga goʻzal koʻrsatishni istaydi. Koʻrimsiz vaziyatlarda koʻrinishlari, Jamil va Muzayyin va Latif va Hakim kabi ismlariga bir navi isyon va adabga xilof boʻladi.
Demak, sunnati saniyadagi adab, Oʻsha Sone'-i Zuljalolning ismlarining chegaralari ichida bekam-koʻst odob vaziyatini olishga kiradi!
Ikkinchidan: Qandayki bir tabib shifokor sıfatida bir nomahramning eng nomahram a'zosiga qaraydi va zarurat boʻlgan payt unga koʻrsatiladi. Adabga xilof deyilmaydi. "Tibbiyot adabi shunday taqozo qiladi", deyiladi. Lekin oʻsha tabib erkaklik unvoni bilan yoki voiz martabasida yoxud muallim sifatida nomahramlarga qarolmaydi! Unga koʻrsatishga adab fatvo bermaydi. Va shu tomondan unga koʻrsatish, hayosizlikdir! Xuddi shuning kabi, Sone'-i Zuljalolning koʻp Ismlari bor. Har bir Ismning ayri bir jilvasi bor. Masalan: "Gʻaffor" ismi gunohlarning boʻlishini
va "Sattor" ismi kamchiliklarning boʻlishini taqozo qilganlari kabi, "Jamil" ismi ham koʻrimsizlikni koʻrishni istamaydi. "Latif, Karim, Hakim, Rahim" kabi goʻzallik va mukammallikni ifoda qilgan Ismlar mavjudotning goʻzal suratda va mumkin vaziyatlarning eng yaxshisida boʻlishlarini taqozo qiladi. Va oʻsha goʻzallik va mukammallikni ifoda qilgan ismlar, malaklar va ruh jinsidagi maxluqlar va jinlar va insonlarning nazarida goʻzalliklarini, mavjudotning goʻzal vaziyatlari bilan va xushaxloqlari bilan koʻrsatishni istaydi.
Demak, sunnati saniyadagi odob bu yuksak odobning ishorasidir va dasturlaridir va namunalaridir.
dan avvalgi boʻlgan لَقَدْ جَٓاءَكُمْ رَسُولٌ oxiriga qadar.. oyati, Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalomning ummatiga chuqur shafqat va nihoyat darajadagi marhamatini koʻrsatgandan soʻng, فَاِنْ تَوَلَّوْا oyati bilan aytadiki: "Ey insonlar! Ey musulmonlar! Bunday cheksiz shafqati bilan sizga togʻri yoʻlni koʻrsatgan va sizning manfaatingiz uchun butun kuchini sarf qilgan va ma'naviy yaralaringiz uchun mukammal shafqat bilan keltirgan hukmlari va sunnati saniyasi bilan davolab malham surtgan shafqatparvar bir zotning ochiq oydin shafqatini inkor qilish va koʻz bilan koʻringan marhamatini ayblash darajasida uning sunnatidan va yetkazgan qonunlaridan yuzlaringizni oʻgirish naqadar vijdonsizlik, naqadar aqlsizlik ekanini bilinglar! Va ey shafqatli Rasul va ey marhamatli Nabiy! Agar sening bu azim shafqatingni va buyuk marhamatingni tanimay, aqlsizliklaridan sendan yuzlarini oʻgirib tinglamasalar, xavotirlanma! Osmonlar va Yerning qoʻshinlari amri ostida boʻlgan, Arshi Azimi Muhitning taxti ostidagi rububiyatining hukmronligi hukm qilgan Zoti Zuljalol senga yetadi! Haqiqiy itoatkor millatlarni Sening atrofingda toʻplaydi, seni ularga tinglattiradi, sening hukmlaringni ularga qabul qildiradi!" Darhaqiqat, shariati Muhammadiya va sunnati Ahmadiyada hech bir masala yoʻqki, koʻplab hikmatlari boʻlmasin! Bu faqir, barcha kamchiliklarim va ojizligim bilan birga buni da'vo qilaman va bu da'voning isbotiga ham tayyorman. Va hozirgacha yozilgan yetmish-saksonta "Risola-i Nur" parchalari sunnati Ahmadiyaning va shariati Muhammadiyaning (ASV) masalalari naqadar hikmatli va barhaq ekaniga yetmish-saksonta sodiq guvoh hukmiga oʻtgan! Agar bu mavzuga doir yozishga imkoniyat boʻlsa, yetmishta emas, aksincha yetti mingta risola oʻsha hikmatlarni izohlab tugatolmaydi. Ham men shaxsan shohid boʻlib va zavq yoʻli bilan, shubhasiz minglab tajribalarim mavjudki, shariat masalalari bilan sunnati saniyaning dasturlarining har biri ruhiy va aqliy va qalbiy kasalliklarga, xususan ijtimoiy kasalliklarga gʻoyat foydali dori ekanini bilganimni va ularning oʻrnini boshqa falsafiy va hikmatli masalalar bosa olmasligini, shohid boʻlib oʻzim his qilganimni va boshqalarga ham bir daraja risolalarda his qildirganimni e'lon qilaman! Bu da'vomga shubhalanganlar, "Risola-i Nur" juzlariga murojaat qilib qarashsin.
Shunday bir Zotning sunnati saniyasiga qoʻldan kelgancha ergashishga harakat qilish naqadar foydali va abadiy hayot uchun naqadar saodatli va dunyo hayoti uchun naqadar manfaatli ekani qiyos qilinsin.
Toʻqqizinchi nukta: Sunnati saniyaning har bir naviga tamomila amalda ergashishga eng mumtoz shaxsiyatlar ham arang muyassar boʻladilar. Unga amalda boʻlmasa ham, niyat bilan, qasd bilan tarafdor boʻlib va lozim deb bilib tolib boʻlish harkimning qoʻlidan keladi. Farz va vojib qismlariga shunday ham ergashishga majburiyat bor. Va ubudiyatdagi mustahab boʻlgan sunnati saniyaning tarkida gunoh boʻlmasa ham, ulkan savobni yoʻqotish bor. Oʻzgartirilishida esa, ulkan xato bor. Odatlar va muomalalardagi sunnati saniya esa, ergashgan sari, oʻsha odatlar ibodat boʻladi. Ergashmasa, jazo yoʻq. Lekin Habibullohning hayotiy odoblarining nuridan foydalanishi kamayadi. Ubudiyat hukmlarida yangi ijodlar bid'atdir. Bid'atlar esa اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ د۪ينَكُمْ sirriga zid boʻlgani uchun nomaqbuldir. Lekin tariqatda virdlar va zikrlar va mashrablar navidan boʻlsa va asllari Kitob va Sunnatdan olinish sharti bilan, boshqa-boshqa tarzda, boshqa-boshqa suratda boʻlish bilan barobar, oʻrnatilgan usul va sunnati saniyaning asoslariga qarshi boʻlmaslik va oʻzgartirmaslik sharti bilan, bid'at emas. Faqat bir qism olimlar bulardan bir qismini bid'atga kirgizib, lekin "bid'ati hasana" nomini berishgan. Imomi Rabboniy Mujaddidi Alfi Soniy (RA) deydilarki: "Men sayri suluki ruhoniyda koʻrardimki: Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalomdan naql qilingan kalimalar nurlidir, sunnati saniya shu'lasi bilan porlaydi. U kishidan naql qilinmagan porloq va kuchli virdlarni va hollarni koʻrgan vaqtim, ustida oʻsha nur yoʻq edi. Bu qismning eng porlogʻi avvalgining eng oziga teng kelolmas edi. Shundan angladimki, sunnati saniyaning shu'lasi bir eliksirdir. Ham oʻsha sunnat nur istaganlarga yetarlidir, xorijda nur qidirishga ehtiyoj yoʻq."
Xullas, bunday haqiqat va shariatning bir qahramoni boʻlgan bir zotning bu hukmi koʻrsatmoqdaki, sunnati saniya ikki dunyo saodatining poydevor toshidir va kamolotning ma'dani va manbaidir.
oyatida i'jozli bir iyjoz bor. Chunki koʻp jumlalar bu uch jumlaning ichida joylashtirilgan. Jumladan: Shu oyat aytadiki: "Allohga (Jalla Jaloluhu) iymoningiz boʻlsa, albatta Uni sevasiz. Modomiki Allohni sevasiz, unda Alloh sevgan tarzda amal qilasiz. Va U sevgan amal esa, Alloh sevgan zotga oʻxshashlikdir. Unga oʻxshashlik esa, unga ergashishlikdir. Qachonki unga ergashsangiz, shunda Alloh ham sizni sevadi. Zotan siz Allohni sevasiz, toki Alloh ham sizni sevsin."
Butun bu jumlalar shu oyatning muxtasar va qisqa bir ma'nosidir. Demak, inson uchun eng muhim oliy maqsad, Janobi Haqning muhabbatiga sazovor boʻlishdir. Bu oyatning ochiq-ravshan ifodasi koʻrsatadiki, oʻsha eng yuksak gʻoyaning yoʻli, Habibullohga ergashishdir va sunnati saniyasiga iqtidodir. Bu maqomda "uch nuqta" isbot qilinsa, mazkur haqiqat tamomila namoyon boʻladi.
Birinchi nuqta: Bashar tabiatan shu koinotning Xoliqiga cheksiz bir muhabbat asosida yaratilgan! Chunki bashariyat tabiatida jamolga muhabbat va kamolga nisbatan haddan ortiq sevish va ehsonga nisbatan sevish bor! Jamol va kamol va ehson darajalariga koʻra oʻsha muhabbat ziyodalashadi. Ishqning eng yuksak darajasigacha boradi. Yana, bu kichik insonning kichkina qalbida koinot qadar ishq joylashadi. Ha, qalbning yasmiq donasichalik sandiqchasi boʻlgan xotirasi, ichida bir kutubxona hukmida minglab kitob qadar yozuv yozilishi koʻrsatadiki, inson qalbi koinotni ichiga olishi mumkin va oʻshancha muhabbatni koʻtara oladi. Modomiki bashariyat tabiatida ehson va jamol va kamolga nisbatan bunday cheksiz muhabbat iste'dodi bor. Va modomiki bu koinotning Xoliqi, koinotda koʻringan asarlari bilan, ochiq-oydin haqiqatlashgani sobit boʻlgan cheksiz muqaddas jamoli; mavjudotda koʻringan san'at naqshlari bilan zaruriy subuti haqiqatlashgan hadsiz qudsiy kamoli; va butun jonzotlarda namoyon boʻlgan cheksiz ehson va in'omlarining turlari bilan bilyaqiyn va aslida bilmushohada vujudi haqiqatlashgan cheksiz ehsonlari bor! Albatta, ziyshuurlarning eng jome'i va eng muhtoji va eng mutaffakiri va eng mushtoqi boʻlgan bashardan hadsiz muhabbatni taqozo qiladi.
Ha, har bir inson Xoliqi Zuljalolga cheksiz muhabbatga qobiliyatli boʻlgani kabi, Xoliq ham hammadan ortiq jamol va kamol va ehsoniga nisbatan cheksiz bir mahbubiyatga loyiqdir. Hatto moʻmin insonda hayotiga, baqosiga, vujudiga, dunyosiga, oʻziga, mavjudotga nısbatan turli-tuman muhabbatlari va shiddatli aloqalari, Allohga muhabbat iste'dodining tomchilaridir. Hatto insonning xilma-xil kuchli hissiyotlari oʻsha muhabbat iste'dodining oʻzgarishlaridir va boshqa shakllarga kirgan qatralaridir. Ma'lumki, inson oʻz saodati bilan lazzatlangani kabi, aloqador boʻlgan zotlarining saodatlari bilan ham lazzatlanadi. Va uni balodan qutqargan zotni sevgani kabi, sevganlarini qutqarganni ham shunday sevadi.
Bu ruhiy holatga binoan, inson agar har bir insonga oid Allohning ehsonlari turlaridan faqat buni o'ylasa: "Mening Xoliqim meni abadiy zulmatlardan iborat yoʻqlikdan qutqarib bu dunyoning oʻzida menga goʻzal dunyoni bergani kabi, ajalim kelgan vaqtda meni abadiy yoʻq boʻlishdan iborat yoʻqlikdan va mahvdan qutqarib menga boqiy olamda abadiy va juda dabdabali olamni ehson va oʻsha olamning umum lazzat va goʻzalliklar turlaridan foydalanadigan va kezib koʻngil ochadigan zohiriy va botiniy hislarni, tuygʻularni in'om qilgani kabi, men qattiq sevgan va yaqin aloqada boʻlgan barcha qarindosh va doʻstlarim va barcha insonlarni ham cheksiz ehsonlarga sazovor qiladi va oʻsha ehsonlar bir jihatda menga oid boʻladi! Zero ularning saodatlari bilan baxtiyor va lazzat olgan boʻlaman. Modomiki اَلْاِنْسَانُ عَب۪يدُ الْاِحْسَانِ sirri bilan, hammada ehsonga nisbatan cheksiz muhabbat bor. Albatta, bunday cheksiz abadiy ehsonlar evaziga, koinot qadar bir qalbim boʻlsa, oʻsha ehsonga muhabbat bilan toʻlishni taqozo qiladi va toʻldirishni istayman. Men amalda oʻsha muhabbatni koʻrsatmasam ham, iste'dodim bilan, iymonim bilan, niyatim bilan, qabulim bilan, taqdirlashim bilan, ishtiyoqim bilan, lozim deb bilishim bilan, irodam bilan qilyapman deydi va hokazo..." Jamol va kamolga inson koʻrsatadigan muhabbat esa, biz qisqacha ishora qilgan ehsonga nisbatan muhabbatga qiyos qilinsin. Kofir boʻlsa, kufr jihati bilan cheksiz adovat qiladi. Hatto koinotga va mavjudotga zolimona va haqoratomuz adovat qiladi.
Ikkinchi nuqta: Muhabbatulloh sunnati Muhammadiyaga Alayhissalotu Vassalom ergashishni taqozo qiladi. Chunki Allohni sevish, u rozi boʻladigan ishlarni qilishdir. Rozi boʻladigan ishlari esa, eng mukammal suratda Zoti Muhammadiyada (ASV) koʻrinadi. Zoti Ahmadiyaga (ASV) xatti-harakat va ishlarda ikki jihatdan oʻxshash mumkin:
Biri: Janobi Haqni sevish, amriga itoat va rozi boʻladigan ishlari doirasida harakat qilish, ergashishni taqozo qiladi. Chunki bu ishda eng mukammal imom, Zoti Muhammadiyadir (ASV).
Ikkinchisi: Modomiki Zoti Ahmadiya (ASV) insonlarga boʻlgan cheksiz ehsonoti Ilohiyaning eng muhim bir vasilasi ekan, albatta Janobi Haq hisobiga, cheksiz bir muhabbatga loyiqdir. Inson sevgan kishisiga agar oʻxshash mumkin boʻlsa, fitratan oʻxshashni istaydi. Xullas, Habibullohni kim sevsa, bu sunnati saniyasiga ergashish bilan U zotga oʻxshashlikka harakat qilishlarini qat'iyan taqozo qiladi.
Uchinchi nuqta: Janobi Haqning cheksiz marhamati boʻlgani kabi, cheksiz muhabbati ham bor! Butun koinotdagi san'atli asarlarning goʻzalligi bilan va bezatishi bilan oʻzini cheksiz suratda sevdirgani kabi, san'atli asarlarini, xususan sevdirishiga sevish bilan javob bergan ziyshuur maxluqotni sevadi. Jannatning barcha nozikliklar va goʻzalliklari va lazzatlari va ne'matlari, rahmatining bir jilvasi boʻlgan bir Zotning muhabbat nazarini oʻziga jalb qilishga harakat qilish, qanchalik muhim va oliy maqsad ekani ochiq-oshkor tushuniladi.
Modomiki Qur'onning ochiq hukmi bilan, Uning muhabbatiga faqat sunnati Ahmadiyaga (ASV) ergashish bilan sazovor boʻlinar ekan, albatta sunnati Ahmadiyaga (ASV) ergashish eng buyuk insoniy maqsad va bir bashariy vazifa ekani ayon boʻladi.
Oʻn birinchi nukta: "Uch masala"dir.
Birinchi masala: Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalom sunnati saniyalarining manbai uchtadir: Soʻzlari, ishlari, hollaridir. Bu uch qism ham uch qismdir: Farzlar, nafllar, goʻzal odatlaridir. Farz va vojib qismida ergashishga majburiyat bor, tarkida azob va jazo bor. Hamma u Zotga ergashishga majburdir. Nafllar qismida amri istihbobiy bilan yana ahli iymon majburdir. Lekin tarkida azob va jazo yoʻq. Qilinishida va ergashilishida buyuk savoblar bor hamda oʻzgartirsh va almashtirilishi bid'at va zalolat va ulkan xatodir.
Odatlari va mustahsan harakatlari esa hikmat, foyda jihatidan, shaxsiy va oilaviy va ijtimoiy hayot e'tibori bilan u Zotni taqlid qilish va ergashish, gʻoyat mustahsandir. Chunki har bir oddiy harakatlarida koʻp hayotiy manfaatlar boʻlgani kabi, ergashish bilan oʻsha odob va odatlar ibodat hukmiga oʻtadi.
Ha, modomiki doʻst va dushmanning ittifoqi bilan, Zoti Ahmadiya (ASV) axloq goʻzalligining eng yuksak martabalariga sazovordir. Va modomiki bilittifoq inson navi ichida eng mashhur va mumtoz bir shaxsiyatdirlar. Va modomiki minglab moʻ'jizalarning dalolati bilan va tashkil qilgan Islomiyat olamining va kamolotining shahodatlari bilan hamda muballig' va tarjimon boʻlgan Qur'oni Hakim haqiqatlarining tasdiqi bilan, eng mukammal insoni komil va murshidi akmaldirlar. Va modomiki ergashish samarasi bilan millionlab ahli kamol kamolot martabalarida taraqqiy qilib, ikki dunyo saodatiga vosil boʻlgan ekan, albatta, u Zotning sunnatlari, harakatlari iqtido qilinadigan eng goʻzal namunalardir va ergashiladigan eng sogʻlom rahbarlardir va dastur qilib olinadigan eng mustahkam qonunlardir! Sunnatga ergashishda hissasi ziyoda boʻlgan kishi baxtiyordir! Sunnatga ergashmay, tanballik qilgan odam esa - ulkan zarar koʻradi, ahamiyatsiz hisoblasa - ulkan jinoyat, yolg'onlashni his qildirgan tanqid esa - ulkan zalolat!
Ikkinchi masala: Janobi Haq Qur'oni Hakimda:
deb marhamat qiladi. Sahih rivoyatlar bilan Hazrati Oisha-i Siddiqa (RA) kabi sahoba-i guzin Hazrati Paygʻambar Alayhissalotu Vassalomni ta'rif qilgan vaqtlari "Xuluquhul Qur'an" deb ta'rif qilardilar. Ya'ni: "Qur'on bayon qilgan axloq goʻzalligining misoli, Muhammad Alayhissalotu Vassalomdir. Va oʻsha goʻzal axloqqa eng koʻp ergashgan va tabiatan oʻsha goʻzal axloq ustida yaratilgan u kishidirlar!"
Shunday bir Zotning ishlar, hollar, soʻzlar va harakatlarining har biri, bashariyatga bittadan andoza boʻlishga loyiq ekan, u kishiga iymon keltirgan va ummatidan boʻlgan (sunnatlariga ahamiyat bermagan yoxud oʻzgartirishni istagan) gʻofillarning qanchalar badbaxt ekanini devonalar ham anglaydi.
Uchinchi masala: Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalom yaratilishdan eng moʻ'tadil vaziyatda va eng mukammal suratda yaratilganlari bois, xatti-harakatlari va hayot tarzlari moʻ'tadillik va istiqomat ustida bo'lgan. Siyari saniyalari qat'iy bir suratda koʻrsatadiki: Har harakatlarida istiqomat va moʻ'tadillik uzra ketganlar, ifrot va tafritdan saqlanganlar. Darhaqiqat, Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalom فَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ amriga tamomila ergashganlari uchun, butun ishlari va soʻzlari va hollarida istiqomat qat'iy bir suratda koʻrinadi.
Masalan: Quvva-i aqliyaning fasod va zulmati hukmidagi ifrot va tafriti - ahmoqlik va jarbazadan uzoq boʻlib, quvva-i aqliya doimo haddi vasat va madori istiqomat boʻlgan hikmat nuqtasida harakat qilgani kabi; quvva-i gʻazabiyaning fasodi hamda ifrot va tafriti boʻlgan qoʻrqoqlik va tahavvurdan pok boʻlib, quvva-i gʻazabiyaning madori istiqomati va haddi vasati hisoblangan qudsiy shijoat bilan quvva-i gʻazabiyasi harakat qilish bilan barobar; quvva-i shahaviyaning fasodi hamda ifrot va tafriti boʻlgan shahvatsizlik va fujurdan musaffo boʻlib, quvva-i shahaviyaning madori istiqomati boʻlgan iffatni doim a'zamiy ma'sumiyat darajasida oʻzlariga rahbar qilganlar. Va hokazo... Barcha sunnati saniyalarida, fitriy hollarida va shar'iy hukmlarida haddi istiqomatni ixtiyor qilib zulm va zulmatlar hisoblangan ifrot va tafritdan, isrof qilish va sovurishdan saqlanganlar. Hatto gapirish, yeyish va ichishlarida iqtisodni rahbar qilib, isrofdan qat'iyan saqlanganlar. Bu haqiqatning tafsilotiga doir minglab jild kitob ta'lif qilingan. اَلْعَارِفُ تَكْف۪يهِ الْاِشَارَةُ sirriga binoan, bu dengizdan shu qatra bilan kifoyalanib, mavzuni tugatamiz.