— 363 —
دردنجى قسم
قسطمونى حياتى
بديع الزمان سعيد النورسى، أسكيشهر حپسندن چيقدقدن صوڭره، قسطمونى ولايتنه نَفى ايديلييور. اوزون بر مدّت پوليس قرهقولنده إقامته مجبور ايديلدكدن صوڭره، قرهقولڭ تام قارشيسنده، دائمى بر ترصّد آلتنده اولان بر أوه يرلشديريلييور.
@
بديع الزمان سعيد النورسىنڭ قسطمونيده سكز سنه قرهقولڭ گوز حپسى آلتنده إقامته مجبور ايديلديگى أو (صولده) و قارشيسنده پوليس قرهقولى (صاغده)
— 364 —
اوراده، سكز سنه آغير بر إستبداد و گوز حپسى آلتنده بر سورگون حياتى گچيرتيلييور. فقط او، قطعيًا بوش طورمييور، نشرِ أنوارِ قرآنيهيه گيزلى اولارق دوام ايدييور. بِالخاصّه اينهبوليده چوق فداكار و فعّال طلبهلرى يتيشييور. عينًا إسپارطه طلبهلرى گبى، شوقله رسالهٔ نورى يازمغه و أطرافه پرده آلتنده نشر ايتمگه باشلايورلر. قرهدڭز حواليسنده ده، رسالهٔ نور أثرلرى بويلهجه بيوك بر رغبت گورمگه باشلايور.
حضرتِ استاد قسطمونيده ايكن، إسپارطهدهكى طلبهلريله دائما علاقهدار ايدى. او، إذنِ إلٰهى ايله بيلييوردى كه؛ رسالهِٔ نورى دنيايه إعلان و نشر ايدهجك فداكارلردن و ناشرلردن قسمِ أعظمى إسپارطهدن چيقهجق ويا إسپارطه مركزندهكى خدمت ايله بو بيوك وظيفه ايفا ايديلهجك.
....
رسالهٔ نور شاكردلرى، سَوْگيلى استادلرينڭ حال و إستراحتيله چوق علاقهداردرلر. مشفق استادلرندن و نورجى قارداشلرينڭ رسالهٔ نور خدمتلرندن صيق صيق خبر آلمايى آرزو ايدرلر.
بديع الزمان سعيد النورسى، يگرمى يدى سنه ظرفنده، نور طلبهلرينه خطابًا علمى، ايمانى، إسلامى موضوعلرده و خدمتِ ايمانيهيه دائر بعض مكتوبلر يازمشدر. نور طلبهلرى ده، چوق مشتاق اولدقلرى بو مكتوبلرى أل يازيلريله چوغالتهرق نشر ايتمشلردر. دين دشمنلرينڭ، پوستهخانهلردن نور رسالهلرينى و مكتوبلرينى گوندرمگى ياساق ايدهجك درجهيه واران شدّتلى تضييقاتلرى زماننده بو مكتوبلرى و نور رسالهلرينى، نور طلبهلرى كويدن كويه، قصبهدن قصبهيه، ولايتدن ولايته گوتورمشلردر. حتّى كندى آرالرنده "نور پوستهجيلرى" ميدانه گتيرمشلردر. بتون روح و جانلريله گوڭللى اولان بو نور پوستهجيلرى، بو خدمتڭ أڭ قدسى بر وظيفه اولديغنه اينانمشلردر. غايت أهمّيتلى و حقيقتلى اولديغى قدر
— 365 —
غايت گوزل اولان و رسالهِٔ نورڭ "لاحقه مكتوبلرى" إسمنى آلان بو مكتوبلر، نور طلبهلرينڭ روحى بر چوق إحتياجلرينى تطمين ايتمشدر. هم رسالهِٔ نور طلبهلرينه، قرآن و ايمان خدمتنده برر رهبر حكمنه گچمش؛ هم إسلاميت دشمنلرينڭ بتون بتون يالان و اويدورما پروپاغندهلرينه آلدانمامق و إنتباه ويرمك خصوصنده اويانديريجى بر تأثير حصوله گتيرمشدر. و بو صورتله ده، دينسزلگڭ او موقّت شعشعهلى سلطنتى دورنده (چوق كيمسهلرڭ اميدسزلگه و عطالته دوشورلديگى او قراڭلق گونلرده) قلبلره إنشراح و سُرور ويرمش و ايمان خدمتى ايچون فعاليت عشقنى يرلشديرمشدر. و بويلهجه مؤمنلرى يأسدن قورتاروب، إسلاميتڭ، رسالهِٔ نورله إستقبالدهكى پارلاق ظفرلرينه إشارتلر ايدوب مژدهلر ويرمشدر.
أوت او نورانى لاحقه مكتوبلرى كه؛ روحلرى، قلبلرى جذب و فتح ايدن، عقللرى تسخير ايدن حقيقتلرله طولودر. بو لاحقه مكتوبلرندن بعضلرى ايلريده يرى گلدكجه درج ايديلهجكدر. حضرتِ استادڭ قسطمونيدهكى حياتنه دائر معلوماتى، قسطمونيدن يازديغى مكتوبلرڭ بر قسمندن بعض پارچهلر آلمقله و اورادهكى خالص و صادق نور طلبهلرينڭ مكتوبلرندن بر قاچ مكتوبى بو تاريخچهيه إدخال ايتمك صورتيله تقديم ايدييورز. آشاغيده يازيلان مكتوبلر بش يوز صحيفهدن زياده اولان قسطمونى لاحقهسندن، استادڭ قسطمونيدن إسپارطهدهكى طلبهلرينه گوندرديگى مكتوبلرندن بش اون مكتوبدر. بو مكتوبلرده حضرتِ استاد، طلبهلرينه، أل يازيسيله رسالهلرى يازمالرينڭ، نشر ايتمهلرينڭ أهمّيتنى؛ رسالهِٔ نور طلبهلرينڭ شيمديلك جزئى گبى گورونن خدمتلرينڭ، حقيقتده كائناتده أڭ معظّم مسئله اولديغنى و بر گون بو مملكتده رسالهِٔ نورڭ نوريله گنيش چاپده فتوحات اولاجغنى مژدهلهمكده، رسالهٔ نورڭ دائرهسنڭ و نشرياتنڭ تمللرينى، أساسلرينى وضع و تحكيم ايتمكدهدر.
٭ ٭ ٭
— 366 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
رسالهِٔ نورڭ خدمتندهكى أكثر شاكردلرى برر نوع كرامت و إكرامِ إلٰهى حسّ ايتدكلرى گبى؛ بو عاجز قارداشڭز چوق محتاج اولديغى ايچون، چوق نوعلرينى و چشيدلرينى حسّ ايدييور. و بو صيرهلرده بو حواليدهكى شاكردلر، يمينله إعتراف ايدييورلر كه: بز نورڭ خدمتنده چاليشدقجه هم معيشتجه، هم إستراحتِ قلبجه بر گنيشلك، بر فرح ظاهر بر صورتده حسّ ايدييورز. بن كندمجه او قدر حسّ ايدييورم كه، نفس و شيطانم، او بداهته قارشى حيرت ايدهرك صوصديلر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
آخرت قارداشلريمه مهمّ بر إخطار
"ايكى مادّه"در:
برنجيسى:رسالهِٔ نوره إنتساب ايدن كيمسهنڭ أڭ أهمّيتلى وظيفهسى، اونى يازمق و يازديرمقدر و إنتشارينه يارديم ايتمكدر. اونى يازان و يازديران و اوقويان، رسالهِٔ نور طلبهسى عنواننى آلير. و او عنوان آلتنده، هر يگرمى درت ساعتده بنم لسانمله بلكه يوز دفعه، بعضًا داها زياده خيرلى دعالرمده و معنوى قزانجلرمده حصّهدار اولمقله برابر؛ بنم گبى دعا ايدن قيمتدار بيڭلر قارداشلرم و رسالهٔ نور طلبهلرينڭ دعالرينه و قزانجلرينه دخى حصّهدار اولور.
— 367 —
هم درت وجهله درت نوع عبادتِ مقبوله حكمنده بولونان كتابتنده هم ايماننى قوّتلنديرمك، هم باشقهلرينڭ ايمانلرينى تهلكهدن قورتارمغه چاليشمق، هم حديثڭ حكميله، بر ساعت تفكّر بعضًا بر سنه قدر بر عبادت حكمنه گچن تفكّرِ ايمانىيى ألده ايتمك و ايتديرمك، هم حسنِ خطّى اولميان و وضعيتى چوق آغير بولونان استادينه يارديم ايتمكله حسناتنه إشتراك ايتمك گبى چوق فائدهلرى ألده ايدهبيلير. بن، قَسَمله تأمين ايدرم كه؛ بر كوچك رسالهيى كندينه بيلهرك يازان آدم، بڭا بيوك بر هديه ويرمش حكمنه گچر؛ بلكه هر بر صحيفهسى بر اوقّه شكر قدر بنى ممنون ايدر.
ايكنجى مادّه:مع التأسّف رسالهِٔ نورڭ ايمانسز و أمانسز جنّى و إنسى دشمنلرى، اونڭ چليك گبى متين قلعهلرينه، ألماس قلنجى گبى قوّتلى حجّتلرينه مقابله ايدهمدكلرندن، چوق گيزلى دسيسهلر و خفى واسطهلرله، خبرلرى اولمادن يازانلرڭ شوقلرينى قيرمق و فتور ويرمك و يازيدن واز گچيرمك جهتنده شيطانجهسنه هجوم ايدوب ضربه وورويورلر. خصوصًا بوراده إحتياج پك چوق و يازيجيلر پك آز، دشمنلر چوق دقّتلى، قسمًا طلبهلرى مقاومتسز اولديغندن؛ بو مملكتى او نورلردن بر درجه محروم ايدييورلر.
بنم ايله حقيقت مشربنده صحبت ايتمك و گوروشمك ايستهين آدم، هانگى رسالهيى آچسه؛ بنم ايله دگل، خادمِ قرآن اولان استاديله گوروشور و حقائقِ ايمانيهدن ذوقله بر درس آلابيلير.
....
صبرينڭ مكتوبى يولده ايكن و گلمهدن أوّل او مكتوبڭ معنوى تأثيرى ايله بو آيتى اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا آيتيله برابر دوشونوركن بردن خاطريمه گلدى. رسالهِٔ نورڭ بو درجه قوّتلى إشاراتِ قرآنيهيه و شاكردلرينڭ بو قدر قيمتلى بشاراتِ قرآنيهيه
— 368 —
و أقطابلرڭ إلتفاتنه مظهريتنڭ سرّى و حكمتى، مصيبتڭ عظمتى و دهشتيدر كه، هيچ بر أثرڭ مظهر اولماديغى بر قدسى تقدير و تحسين آلمش. ديمك أهمّيت اونڭ فوق العاده بيوكلگنده دگل، بلكه مصيبتڭ فوق العاده دهشتنه و تخريباتنه قارشى مجاهدهسى آز اولديغى حالده غايت بيوك بر أهمّيت كسب ايتمش كه بو ايكى آيتده إشارت و بشارتِ قرآنيهده إفاده ايدر كه، رسالهِٔ نور دائرهسنه گيرنلر تهلكهده اولان ايمانلرينى قورتارييورلر و ايمانله قبره گيرييورلر و جنّته گيدهجكلر دييه مژده ويرييور. أوت بعض وقت اولور كه، بر نفر گورديگى خدمت ايچون بر مشيرڭ فوقنه چيقار، بيڭلر درجه قيمت آلير.
٭ ٭ ٭
اون طوقوزنجى سوزڭ آخرنده بيان ايديلن قرآندهكى تكرارڭ أكثر حكمتلرى، رسالهٔ نورده دخى جريان ايدييور. بِالخاصّه ايكنجى حكمتى تام تامنه واردر. او حكمت شودر كه:
هركس هر وقت قرآنه محتاجدر. فقط هركس، هر وقت بتون قرآنى اوقومغه مقتدر اولاماز. فقط بر سورهيه غالبًا مقتدر اولور. اونڭ ايچون أڭ مهمّ مقاصدِ قرآنيه أكثر اوزون سورهلرده درج ايديلهرك؛ هر بر سوره بر كوچك قرآن حكمنه گچمش. ديمك هيچ كيمسهيى محروم ايتمهمك ايچون حشر و توحيد و قصّهِٔ موسى گبى بعض مقصدلر تكرار ايديلمش. عين أهمّيتلى حكمت ايچوندر كه، بعض دفعه خبرم اولمادن، إختيارم و رضام اولماديغى حالده، بعض اينجه حقائقِ ايمانيه و قوّتلى حجّتلرى متعدّد رسالهلرده تكرار ايديلمش. بن چوق حيرت ايدردم. نهدن اونلر بڭا اونوتديرلمش؟ صوڭره قطعى بر صورتده بيلدم كه: هركس
— 369 —
بو زمانده رسالهِٔ نوره محتاجدر. فقط عمومنى ألده ايدهمز. ألده ايتسه ده تمام اوقوياماز. فقط كوچك بر رسالهِٔ نور حكمنه گچمش بر رسالهِٔ جامعهيى ألده ايدهبيلير. و أكثر وقتلرده محتاج اولديغى مسئلهلرى اوندن اوقويهبيلير و غدا گبى هر زمان إحتياج تكرّر ايتديگى گبى، او ده مطالعهسنى تكرار ايدر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
شفقتِ إنسانيه، مرحمتِ ربّانيهنڭ بر جلوهسى اولديغندن؛ ألبته رحمتڭ درجهسندن آشمامق و رحمةً لِلعالمين ذاتڭ مرتبهِٔ شفقتندن طاشمامق گركدر. أگر آشسه و طاشسه او شفقت، ألبته مرحمت و شفقت دگلدر؛ بلكه ضلالته و إلحاده سرايت ايدن بر مرضِ روحى و بر سقمِ قلبيدر.
مثلا: كافر و منافقلرڭ جهنّمده يانمالرينى و عذاب و جهاد گبى حادثهلرى كندى شفقتنه صيغيشديرمامق و تأويله صاپمق؛ قرآنڭ و أديانِ سماويهنڭ بر قسمِ عظيمنى إنكار و تكذيب اولديغى گبى، بر ظلمِ عظيم و غايت درجهده بر مرحمتسزلكدر. چونكه معصوم حيوانلرى پارچهلايان جاناوارلره حمايتكارانه شفقت ايتمك، او بيچاره حيوانلره شديد بر غدر و وحشى بر وجدانسزلقدر. و بيڭلر مسلمانلرڭ حياتِ أبديهلرينى محو ايدن و يوزر أهلِ ايمانى سوءِ عاقبته و مدهش گناهلره سَوق ايدن آدملره شفقتكارانه طرفدار اولمق و مرحمتكارانه جزادن قورتولمالرينه دعا ايتمك، ألبته او مظلوم أهلِ ايمانه دهشتلى بر مرحمتسزلكدر و شنيع بر غدردر.
— 370 —
رسالهِٔ نورده قطعيتله إثبات ايديلمش كه؛ كفر و ضلالت، كائناته بيوك بر تحقير و موجوداته بر ظلمِ عظيمدر و رحمتڭ رفعنه و آفاتڭ نزولنه وسيلهدر. حتّى دڭز ديبنده باليقلر، جانيلردن شكوا ايدرلر كه؛ "إستراحتمزڭ سلبنه سبب اولديلر" دييه روايتِ صحيحه واردر. او حالده كافرڭ و منافقڭ عذاب چكمهسنه آجييوب شفقت ايدن آدملر، شفقته لايق حدسز معصوملره آجيمييورلر.
٭ ٭ ٭
رسالهِٔ نور، حقائقِ إسلاميهيه دائر إحتياجلره كافى گلييور، باشقه أثرلره إحتياج بيراقمييور. قطعى و چوق تجربهلرله آڭلاشيلمش كه، ايمانى قورتارمق و قوّتلنديرمك و تحقيقى ياپمهنڭ أڭ قيصه و أڭ قولايى رسالهِٔ نوردهدر. أوت اون بش سنه يرينه، اون بش هفتهده رسالهِٔ نور او يولى كسديرر، ايمانِ تحقيقىيه ايصال ايدر. بو فقير قارداشڭز يگرمى سنه أوّل، كثرتِ مطالعه ايله بعضًا بر گونده بر جلد كتابى آڭلايهرق مطالعه ايدركن؛ يگرمى سنهيه ياقيندر كه، قرآن و قرآندن گلن رسالهِٔ نور بڭا كافى گلييوردى. بر تك كتابه محتاج اولمادم، باشقه كتابلرى ده يانمده بولونديرمدم. رسالهِٔ نور چوق متنوّع حقائقه دائر اولديغى حالده، تأليفى زماننده، يگرمى سنهدن بَرى بن محتاج اولمادم. ألبته سز، يگرمى درجه داها زياده محتاج اولمامق لازم گلير.
هم مادام بن سزلره قناعت ايتدم و ايدييورم، باشقهلره باقمييورم و مشغول اولمايورم. سز دخى رسالهٔ نوره قناعت ايتمهڭز لازمدر، بلكه بو زمانده ألزمدر.
٭ ٭ ٭
— 371 —
برنجى أساس:أهلِ ايمانڭ مأيوسيتنه قارشى، "إستقبالده بر نور وار" دييه مژده ويرديگيدر. بر حسِّ قبل الوقوع ايله رسالهِٔ نورڭ إستقبالده، دهشتلى بر زمانده، چوق أهلِ ايمانڭ ايمانلرينى تقويه ايدوب قورتارماسنى حسّ ايدوب؛ او عدسه ايله حرّيت إنقلابندهكى سياست دائرهلرينه باقمش؛ تعبيرسز، تأويلسز تطبيقه چاليشمش. سياست و قوّت و كميت نقطهسنده ظن ايتمش. طوغرى حسّ ايتمش، فقط تام طوغرى دييهمهمش.
ايكنجى أساس:أسكى سعيد، بعض سياسى إنسانلر و خارقه أديبلرڭ حسّ ايتدكلرى گبى، چوق دهشتلى بر إستبدادى حسّ ايدوب اوڭا (إستبداده) قارشى جبهه آلمشلردى. او حسِّ قبل الوقوع تعبير و تأويله محتاج ايكن بيلميهرك رسمى، ضعيف و إسمى بر إستبداد گوروب او سياسى و داهى أديبلر اوڭا قارشى هجوم گوسترييورلردى. حالبوكه اونلره دهشت ويرن، بر زمان صوڭره گلهجك اولان إستبدادلرڭ ضعيف بر گولگهسنى أصل ظن ايدهرك اويله طاورانمشلر، اويله بيان ايتمشلر. مقصد طوغرى، فقط هدف خطا.
ايشته أسكى سعيد ده، أسكى زمانده بويله عجيب بر إستبدادى حسّ ايتمش. بعض آثارنده، اوڭا هجوم ايله بياناتى وار. او مدهش إستبدادِ عجيبهيه قارشى مشروطهِٔ مشروعهيى بر واسطهِٔ نجات گورييوردى. و حرّيتِ شرعيه، قرآنڭ أحكامى دائرهسندهكى مشورتله او مدهش مصيبتى دفع ايدر دييه دوشونوب اويله چاليشمش.
هم مناظرات رسالهسنڭ روحى و أساسى حكمنده اولان، خاتمهسندهكى مدرسة الزهرانڭ حقيقتى ايسه، إستقبالده چيقهجق اولان رسالهِٔ نور مدرسهسنه بر زمين إحضار ايتمك ايدى كه؛ بيلمديگى حالده إختيارسز اولارق اوڭا سوق
— 372 —
اولونويوردى. بر حسِّ قبل الوقوع ايله او نورانى حقيقتى مادّى صورتنده آرايوردى. صوڭره او حقيقتڭ مادّى جهتى دخى وجوده گلمگه باشلادى. سلطان رشاد (مرحوم)، اون طوقوز بيڭ آلتون ليرايى وانده تملى آتيلان او مدرسة الزهرايه ويردى، تمل آتيلدى. فقط سابق حربِ عمومى چيقدى، گرى قالدى. بش آلتى سنه صوڭره آنقرهيه گيتدم، ينه او حقيقته چاليشدم. ايكى يوز مبعوثدن يوز آلتمش اوچ مبعوثڭ إمضالريله، او مدرسهمزه يوز أللى بيڭ بانقنوطه إبلاغ ايدهرك او تخصيصات قبول ايديلدى. فقط بيڭلر تأسّف مدرسهلر قپاندى، او حقيقت گرى قالدى. فقط جنابِ حقّه حدسز شكر اولسون كه، او مدرسهنڭ معنوى هويتى إسپارطه ولايتنده تأسيس ايديلدى، رسالهٔ نورى تجسّم ايتديردى. إن شاء اللّٰه إستقبالده رسالهٔ نور شاكردلرى، او عالى حقيقتڭ مادّى صورتنى ده تأسيس ايتمگه موفّق اولاجقلر...
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
....
رسالهِٔ نورڭ يوكسك، قيمتدار خدمتِ ايمانيهسى اونلره كافى اولارق قناعت ويرييوردى. او شاكردلرڭ غايت كسكين قلب بصيرتى شويله بر حقيقتى آڭلامش كه: رسالهِٔ نور ايله خدمت ايسه، ايمانى قورتارييور؛ طريقت و شيخلك ايسه، ولايت مرتبهلرى قزانديرييور. بر آدمڭ ايماننى قورتارمق ايسه، اون مؤمنى ولايت درجهسنه چيقارمقدن داها مهمّ و داها ثوابليدر. چونكه ايمان، سعادتِ أبديهيى قزانديرديغى ايچون بر مؤمنه، كُرهِٔ أرض قدر بر سلطنتِ باقيهيى تأمين ايدر. ولايت
— 373 —
ايسه، مؤمنڭ جنّتنى گنيشلتير، پارلاتديرر. بر آدمى سلطان ياپمق، اون آدمى والى ياپمقدن داها ثوابلى بر خدمتدر.
ايشته بو دقيق سرّى، سنڭ إسپارطهلى قارداشلريڭڭ بر قسمنڭ عقللرى گورمسه ده عمومنڭ كسكين قلبلرى گورمش كه؛ بنم گبى بر بيچاره، گناهكار بر آدمڭ آرقداشلغنى أوليالره أگر بولونسه ايدى، مجتهدلره دخى ترجيح ايتديلر. بو حقيقته بناءً، بو شهره بر قطب، بر غوثِ أعظم گلسه، سنى اون گونده ولايت درجهسنه چيقارهجغم ديسه، سن رسالهٔ نورى بيراقوب اونڭ ياننه گيتسهڭ، إسپارطه قهرمانلرينه آرقداش اولامازسڭ.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
رسالهٔ نور طلبهلرندن بر قسم قارداشلريمڭ بنم حدّيمڭ چوق فوقنده حسنِ ظنلرينى تعديل ايتمك ايچون إخطار ايديلن بر محاورهدر.
بوندن قرق سنه أوّل، بيوك قارداشم ملا عبد اللّٰه (رحمة اللّٰه عليه) ايله بر محاورهمى حكايه ايدييورم:
او مرحوم قارداشم، أولياءِ عظيمهدن حضرتِ ضياء الدّينڭ (قُدِّسَ سِرُّهُ) خاص مريدى ايدى. أهلِ طريقتجه، مرشدينڭ حقّنده مفرطانه محبّت و حسنِ ظن ايتسه ده مقبول گوردكلرى ايچون او مرحوم قارداشم ديدى كه: "حضرتِ ضياء الدّين بتون علومى بيلييور. كائناتده، قطبِ أعظم گبى هر شيئه إطّلاعى وار." بنى، اونڭله ربط ايتمك ايچون خارقه مقاملرينى بيان ايتدى.
— 374 —
بن ده او قارداشمه ديدم كه: "سن مبالغه ايدييورسڭ. بن اونى گورسهم، چوق مسئلهلرده اونى إلزام ايدهبيليرم. هم سن، بنم قدر حقيقى اونى سومييورسڭ. چونكه كائناتدهكى علوملرى بيلير بر قطبِ أعظم صورتنده تخيّل ايتديگڭ بر ضياء الدين سَورسڭ؛ يعنى او عنوان ايله باغليسڭ، محبّت ايدرسڭ. أگر پردهِٔ غيب آچيلسه، حقيقتى گورولسه، سنڭ محبّتڭ يا زائل اولور وياخود درتده بريسنه اينر. فقط بن او ذاتِ مباركى، سنڭ گبى پك جدّى سَورم، تقدير ايدرم. چونكه سنّتِ سنيه دائرهسنده، حقيقت مسلگنده، أهلِ ايمانه خالص و تأثيرلى و أهمّيتلى بر رهبردر. شخصى مقامى گورولسه، دگل گرى چكيلمك، واز گچمك، محبّتده نقصان اولمق؛ بِالعكس داها زياده حرمت و تقدير ايله باغلانهجغم. ديمك بن حقيقى بر ضياء الدينى، سن ده خيالى بر ضياء الدينى سَورسڭ."
بنم او قارداشم إنصافلى و مدقّق بر عالم اولديغى ايچون، بنم نقطهٔ نظريمى قبول ايدوب تقدير ايتدى.
أى رسالهِٔ نورڭ قيمتلى طلبهلرى و بندن داها بختيار و فداكار قارداشلرم! شخصيتم إعتباريله سزڭ زياده حسنِ ظنّڭز بلكه سزه ضرر ويرمز. فقط سزڭ گبى حقيقتبين ذاتلر وظيفهيه، خدمته باقوب، او نقطهده باقماليسڭز. پرده آچيلسه، بنم باشدن آشاغىيه قدر قصوراتله آلوده ماهيتم گورونسه، بڭا آجييهجقسڭز. سزى قارداشلغمدن قاچيرمامق ايچون، قصوراتمى گيزلييورم.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 375 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
بر هفته أوّلكى مكتوبڭزه قارشى حسنِ ظنّڭزى بر درجه جرح ايدن بنم جوابمڭ حكمتى شودر كه:
بو زمانده اويله فوق العاده حاكم جريانلر وار كه، هر شيئى كندى حسابنه آلديغى ايچون، فرضا حقيقى بكلهنيلن و بر عصر صوڭره گلهجك او ذات دخى بو زمانده گلسه ايدى، حركاتنى او جريانلره قاپديرمهمق ايچون سياست عالمندهكى وضعيتدن فراغت ايدهجك و هدفنى دگيشديرهجك دييه تخمين ايدييورم.
هم اوچ مسئله وار: برى حيات، برى شريعت، برى ايمان. حقيقت نقطهسنده و أڭ مهمّى و أڭ أعظمى، ايمان مسئلهسيدر. فقط شيمديكى عمومڭ نظرنده و حالِ عالم إلجاآتنده أڭ مهمّ مسئله، حيات و شريعت گورونديگندن او ذات شيمدى اولسه ده، اوچ مسئلهنڭ بردن عموم روىِ زمينده وضعيتلرينى دگيشديرمك نوعِ بشردهكى جارى اولان عادت اللّٰهه موافق گلمديگندن، هر حالده أڭ أعظم مسئلهيى أساس ياپوب، اوتهكى مسئلهلرى أساس ياپميهجق. تا كه ايمان خدمتى صفوتنى عمومڭ نظرنده بوزماسين و عوامڭ چابوق إغفال اولونهبيلن عقللرنده، او خدمت باشقه مقصدلره آلَت اولماديغى تحقّق ايتسين.
هم يگرمى سنهدن بَرى تخريبكارانه أشدِّ ظلم آلتنده او درجه أخلاق بوزولمش و متانت و صداقت غائب اولمش كه، اوندن بلكه يگرميدن بريسنه إعتماد ايديلمز. بو عجيب حالاته قارشى، فوق العاده ثبات و متانت و صداقت و حميتِ إسلاميه لازمدر؛ يوقسه عقيم قالير، ضرر ويرر.
ديمك أڭ خالص و أڭ سلامتلى و أڭ مهمّ و أڭ موفّقيتلى خدمت، رسالهٔ نور شاكردلرينڭ دائرهلرى ايچندهكى قدسى خدمتدر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 376 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
بو سنهكى رمضانِ شريف هم عالمِ إسلام ايچون، هم رسالهِٔ نور شاكردلرى ايچون غايت أهمّيتلى و پك چوق قيمتليدر. رسالهِٔ نور شاكردلرينڭ إشتراكِ أعمالِ اُخرويه دستورِ أساسيهلرى سرّنجه، هر بريسنڭ قزانديغى مقدار، قارداشلرينه عين مقدار دفترِ أعمالنه گچمهسى او دستورڭ و رحمتِ إلٰهيهنڭ مقتضاسى اولمق حيثيتيله، رسالهِٔ نورڭ دائرهسنه صدق و إخلاص ايله گيرنلرڭ قزانجلرى پك عظيم و كلّيدر. هر برى، بيڭلر حصّه آلير. إن شاء اللّٰه أموالِ دنيويهنڭ إشتراكى گبى إنقسام و تجزّى ايتمهدن هر بريسنڭ دفترِ عملنه عينى گچمهسى؛ بر آدمڭ گتيرديگى بر لامبا، بيڭلر آيينهلرڭ هر بريسنه عين لامبا إنقسام ايتمهدن گيرمهسى گبيدر. ديمك رسالهِٔ نورڭ صادق شاكردلرندن بريسى، ليلهِٔ قدرڭ حقيقتنى و رمضانڭ يوكسك مرتبهسنى قزانسه، عموم حقيقى صادق شاكردلر صاحب و حصّهدار اولمق، وسعتِ رحمتِ إلٰهيهدن چوق قوّتلى اميدوارز.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
برنجى مسئله:قارداشلريمزدن بريسنڭ نماز تسبيحاتنده تكاسل گوسترمسنه بناءً ديدم: نمازدن صوڭرهكى تسبيحاتلر، طريقتِ محمّديهدر (عصم) و ولايتِ أحمديهنڭ (عصم) بر أوراديدر. او نقطهدن أهمّيتى بيوكدر. صوڭره، بو كلمهنڭ حقيقتى بويله إنكشاف ايتدى: ناصلكه رسالته إنقلاب ايدن ولايتِ أحمديه بتون ولايتلرڭ فوقندهدر؛ اويله ده، او ولايتڭ طريقتى و او ولايتِ كبرانڭ
— 377 —
أورادِ مخصوصهسى اولان نمازڭ عقبندهكى تسبيحات، او درجه سائر طريقتلرڭ و أورادلرڭ فوقندهدر. بو سرّ دخى شويله إنكشاف ايتدى:
ناصل ذكر دائرهسنده بر مجلسده وياخود ختمِ نقشيهده بر مسجدده بربريله علاقهدار هيئتِ مجموعهده نورانى بر وضعيت حسّ ايديلييور. قلبى هشيار بر ذات، نمازدن صوڭره سُبْحَانَ اللّٰهِ ٭ سُبْحَانَ اللّٰهِ دييوب تسبيحى چكركن، او دائرهٔ ذكرڭ رئيسى اولان ذاتِ أحمديهنڭ (عصم) مواجههسنده، يوز ميليون، تسبيح ألنده چكدكلرينى معنًا حسّ ايدر؛ او عظمت و علويتله سُبْحَانَ اللّٰهِ ٭ سُبْحَانَ اللّٰهِ ٭ سُبْحَانَ اللّٰهِ دير. صوڭره او سرذاكرڭ أمرِ معنويهسيله اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ٭ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ديديگى وقت، او حلقهٔ ذكرڭ و او چوق گنيش بولونان ختمهٔ أحمديهنڭ (عصم) دائرهسنده يوز ميليون مريدلرڭ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ٭ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ لرندن تظاهر ايدن عظمتلى بر حمدى دوشونوب ايچنده اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ايله إشتراك ايدر و هكذا... اَللّٰهُ اَكْبَرُ ٭ اَللّٰهُ اَكْبَرُ و دعادن صوڭره لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ٭ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ٭ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ اوتوز اوچ دفعه او طريقتِ أحمديهنڭ (عصم) حلقهِٔ ذكرنده و ختمهِٔ كبراسنده سابق معنا ايله او إخوانِ طريقتى نظره آلوب، او حلقهنڭ سرذاكرى اولان ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلامه متوجّه اولوب
اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّٰهِ
دير، دييه آڭلادم و حسّ ايتدم و خيالًا گوردم. ديمك تسبيحاتِ صلاتيهنڭ چوق أهمّيتى وار.
ايكنجى مسئله:اوتوز برنجى آيتڭ إشاراتنڭ بياننده، يَسْتَحِبُّونَ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا بحثنده دينيلمش كه: بو عصرڭ بر خاصّهسى شودر كه؛ حياتِ دنيويهيى،
— 378 —
حياتِ باقيهيه بيلهرك ترجيح ايتديرييور. يعنى قيريلهجق بر جام پارچهسنى، باقى ألماسلره بيلديگى حالده ترجيح ايتمك بر دستور حكمنه گچمش. بن بوندن چوق حيرت ايدييوردم. بوگونلرده إخطار ايديلدى كه:
ناصل بر عضوِ إنسانى خستهلانسه، يارهلانسه سائر أعضا وظيفهلرينى قسمًا بيراقوب اونڭ إمدادينه قوشار؛ اويله ده، حرصِ حيات و حفظى و ذوقِ حيات و عشقى طاشييان و فطرتِ إنسانيهده درج ايديلن بر جهازِ إنسانيه، چوق أسبابله يارهلانمش، سائر لطائفى كنديله مشغول ايدوب سقوط ايتديرمگه باشلامش؛ وظيفهٔ حقيقيهلرينى اونلره اونوتديرمغه چاليشييور.
هم ناصلكه بر جاذبهدار، سفيهانه و سرخوشانه شعشعهلى بر أگلنجه بولونسه، چوجقلر و سرسريلر گبى بيوك مقاملرده بولونان إنسانلر و مستوره خانملر دخى او جاذبهيه قاپيلوب حقيقى وظيفهلرينى تعطيل ايدهرك إشتراك ايدييورلر؛ اويله ده، بو عصرڭ حياتِ إنسانيه، خصوصًا حياتِ إجتماعيهسى اويله دهشتلى فقط جاذبهلى و أليم فقط مراقلى بر وضعيت آلمش كه؛ إنسانڭ علوى لطيفهلرينى، قلب و عقلنى، نفسِ أمّارهنڭ آرقهسنه دوشوروب پروانه گبى او فتنه آتشلرينه دوشورتديرييور.
أوت حياتِ دنيويهنڭ محافظهسى ايچون ضرورت درجهسنده اولمق شرطيله، بعض امورِ اُخرويهيه موقّةً ترجيح ايديلمسنه رخصتِ شرعيه وار. فقط يالڭز بر إحتياجه بناءً، هلاكته سببيت ويرمهين بر ضرره گوره ترجيح ايديلمز، رخصت يوقدر. حالبوكه بو عصر، او طمارِ إنسانىيى او درجه شيرينغه ايتمش كه؛ كوچك بر إحتياج و عادى بر ضررِ دنيوى يوزندن ألماس گبى امورِ دينيهيى ترك ايدر.
أوت إنسانيتڭ ياشامق طمارى و حفظِ حيات جهازى، بو عصرده إسرافات ايله و إقتصادسزلق و قناعتسزلق و حرص يوزندن بركاتڭ قالقماسيله و فقر و
— 379 —
ضرورتِ معيشت زيادهلشمهسيله او درجه او طمار يارهلانمش و زدهلنمش و متماديًا أهلِ ضلالت نظرِ دقّتى شو فانى حياته جلب ايده ايده او درجه نظرِ دقّتى كندينه جلب ايتمش كه؛ أدنا بر حاجتِ حياتيهيى، بيوك بر مسئلهِٔ دينيهيه ترجيح ايتديرييور. بو عجيب عصرڭ بو عجيب خستهلغنه و دهشتلى مرضنه قارشى قرآنِ معجز البيانڭ ترياقمثال علاجلرينڭ ناشرى اولان رسالهِٔ نور طايانهبيلير؛ و اونڭ متين، صارصيلماز، ثباتكار، خالص، صادق، فداكار شاكردلرى مقاومت ايدهبيلير. اويله ايسه، هر شيدن أوّل اونڭ دائرهسنه گيرمهلى. صداقتله، تام متانتله و جدّى إخلاص و تام إعتمادله اوڭا ياپيشمق لازم كه؛ او عجيب خستهلغڭ تأثيرندن قورتولسون.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
حافظ علىنڭ كندى استادى حقّنده، بنم حدّمدن پك چوق زياده إسناد ايتديگى مزيت و معصوميتى؛ اونڭ معصوم لسانيله حقّمده مدح اولارق دگل، بر نوع دعا اولارق تصوّر ايدييورز.
هم حافظ علىنڭ، صاو گبى يرلر، قريهلر و إسپارطه، بر مدرسهِٔ نوريه حكمنه گچمهسى و رسالهِٔ نورڭ صادق شاكردلرى خارق العاده اولارق گوندن گونه يوكسلمهلرى و تنوّر ايتمهلرى، بزلرى بلكه آناطولىيى بلكه عالمِ إسلامى مسرور مفرّح ايدن بر حقيقتلى خبر تلقّى ايدييورز.
آخردهكى، مخبرِ صادقڭ خبر ويرديگى گبى "معنوى فتوحات ياپمق و ظلماتى طاغيتمق، زمان و زمينى همان همان گلمكدهدر" ديين فقرهسنه، بتون
— 380 —
روح و جانمزله رحمتِ إلٰهيهدن دعا ايله نياز ايدييورز، تمنّى ايدييورز. فقط بز رسالهِٔ نور شاكردلرى ايسه: وظيفهمز خدمتدر، وظيفهِٔ إلٰهيهيه قاريشمهمق و خدمتمزى اونڭ وظيفهسنه بنا ايتمكله بر نوع تجربه ياپمامقله برابر؛ كميته دگل، كيفيته باقمق؛ هم چوقدن بَرى سقوطِ أخلاقه و حياتِ دنيويهيى هر جهتله حياتِ اُخرويهيه ترجيح ايتديرمگه سَوق ايدن دهشتلى أسباب آلتنده رسالهِٔ نورڭ شيمدىيه قدر فتوحاتى و زندقهنڭ و ضلالتڭ صولتلرينى قيرماسى و يوز بيڭلر بيچارهلرڭ ايمانلرينى قورتارماسى و برى يوزه و بعضًا بيڭه مقابل يوزر و بيڭلر حقيقى مؤمن طلبهلرى يتيشديرمسى، مخبرِ صادقڭ إخبارينى عينًا تصديق ايتمش، وقوعاتله إثبات ايتمش و ايدييور. و إن شاء اللّٰه هيچ بر قوّت آناطولينڭ سينهسندن اونى چيقاراماز. تا آخر زمانده، حياتڭ گنيش دائرهسنڭ أصل صاحبلرى (يعنى مهدى و شاكردلرى) جنابِ حقّڭ إذنيله گلير، او دائرهيى گنيشلتديرر و او تخملر سنبللهنير. بزلر ده قبريمزده سير ايدوب، اللّٰهه شكر ايدرز.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
أوّلجه، حياتِ دنيويهيى حياتِ اُخرويهيه ترجيح ايتمگه دائر يازيلان ايكى پارچهيه تتمّهدر.
بو عجيب عصرڭ حياتِ دنيويهيى آغيرلاشديرماسى و ياشامه شرائطنى آغيرلاشديروب چوغالتماسى و حاجاتِ غيرِ ضروريهيى، گورهنكله ترياكى و مبتلا
— 381 —
ايتمكله حاجاتِ ضروريه درجهسنه گتيرمسيله، حياتى و ياشامايى، هركسڭ هر وقتده أڭ بيوك مقصد و غايهسى ياپمشدر. اونڭله حياتِ دينيه و أبديه و اُخرويهيه قارشى يا سد چكر ويا ايكنجى، اوچنجى درجهده بيراقير. بو خطانڭ جزاسى اولارق اويله دهشتلى طوقات يدى كه، دنيايى باشنه جهنّم أيلدى.
ايشته بو دهشتلى مصيبتده، أهلِ ديانت دخى بيوك بر ورطهيه دوشويورلر و قسمًا آڭلامييورلر.
أزجمله، گوردم كه؛ أهلِ ديانت أهلِ تقوا بر قسم ذاتلر، بزمله غايت جدّى علاقهدارلق پيدا ايتديلر. او بر ايكى ذاتده گوردم كه؛ ديانتى ايستر و ياپماسنى سَور، تا كه حياتِ دنيويهسنده موفّق اولابيلسين، ايشى راست گلسين. حتّى طريقتى كشف و كرامت ايچون ايستر. ديمك آخرت آرزوسنى و دينى وظائفڭ اُخروى ميوهلرينى، دنيا حياتنه بر ديرسَك، بر باصامق گبى ياپييور. بيلمييور كه، سعادتِ اُخرويه گبى سعادتِ دنيويهيه دخى مدار اولان حقائقِ دينيهنڭ فوائدِ دنيويهسى، يالڭز ترجيح ايديجى و تشويق ايديجى درجهسنده اولابيلير. أگر علّت درجهسنه چيقسه و او عملِ خيرڭ ياپيلماسندهكى مقصد او فائده اولسه، او عملى إبطال ايدر؛ لا أقل إخلاصى قيريلير، ثوابى قاچار.
بو خسته و غدّار و بدبخت عصرڭ بلا و وباسندن و ظلم و ظلماتندن أڭ مجرّب بر قورتاريجى، رسالهِٔ نورڭ ميزانلرى و موازنهلريله، نشر ايتديگى نور اولديغنه قرق بيڭ شاهد واردر. ديمك رسالهِٔ نورڭ دائرهسنه ياقين بولونانلر، ايچنه گيرمزسه، تهلكه إحتمالى قويدر.
أوت
يَسْتَحِبُّونَ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا عَلَى اْلٰاخِرَةِ
إشارتيله بو عصر، حياتِ دنيويهيى حياتِ اُخرويهيه، أهلِ إسلامه ده بيلهرك ترجيح ايتديردى. هم بيڭ اوچ
— 382 —
يوز اوتوز درت (١٣٣٤) تاريخنده باشلايوب، اويله بر رژيم أهلِ ايمان ايچنه صوقولدى. أوت عَلَى اْلٰاخِرَةِ جفر و أبجد حسابيله ١٣٣٣ ويا درت ايدهرك، عين وقتده أسكى حربِ عموميده إسلاميت دشمنلرى غلبه چالمقله، معاهده شرطنى، دنيايى دينه ترجيح رژيمنڭ مبدئنه توافق ايدييور. ايكى اوچ سنه صوڭره بِالفعل نتيجهلرى گورولدى.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
استاد بديع الزمانڭ ايكنجى دنيا حربى أثناسنده يازديغى مهمّ بر مكتوب
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
شدّتِ شفقت و رقّتدن و بو قيشڭ شدّتلى صوغوغيله برابر معنوى و شدّتلى بر صوغوق و مصيبتِ بشريهدن بيچارهلره گلن فلاكتلر، سفالتلر، آجلقلر شدّتله رقّتمه طوقوندى. بردن إخطار ايديلدى كه: بويله مصيبتلرده كافر ده اولسه حقّنده بر نوع مرحمت و مكافات واردر كه، او مصيبت اوڭا نسبةً چوق اوجوز دوشر. بويله مصيبتِ سماويه، معصوملر حقّنده بر نوع شهادت حكمنه گچييور.
اوچ درت آيدر كه، دنيانڭ وضعيتندن و حربندن هيچ خبرم يوقكن آوروپا و روسيهدهكى چولوق چوجغه آجييهرق تخطّر ايتدم. او معنوى إخطارڭ بيان ايتديگى تقسيمات، بو أليم شفقته بر مرهم اولدى. شويله كه:
او مصيبتِ سماويهدن، ظالم قسمنڭ جنايتنڭ نتيجهسى اولارق گلن فلاكتدن وفات ايدن و پريشان اولانلر أگر اون بش ياشنه قدر اولانلر ايسه، نه
— 383 —
دينده اولورسه اولسون شهيد حكمندهدر. مسلمانلر گبى بيوك مكافاتِ معنويهلرى، او مصيبتى هيچه اينديرر.
اون بشدن يوقارى اولانلر، أگر معصوم و مظلوم ايسه، مكافاتى بيوكدر؛ بلكه اونى جهنّمدن قورتارير. چونكه آخر زمانده مادام فترت درجهسنده دين و دينِ محمّدى عليه الصلاة والسلامه بر لاقيدلق پردهسى گلمش و مادام آخر زمانده حضرتِ عيسىنڭ (عس) دينِ حقيقيسى حكم ايدهجك، إسلاميتله اوموز اوموزه گلهجك. ألبته شيمدى، فترت گبى قراڭلقده قالان حضرتِ عيسىيه منسوب خرستيانلرڭ مظلوملرينڭ چكدكلرى فلاكت، اونلر حقّنده بر نوع شهادتدر دينيلهبيلير. خصوصًا إختيارلر و مصيبتزدهلر، فقير و ضعيفلر، مستبد بيوك ظالملرڭ جبر و شدّتلرى آلتنده مصيبت چكييورلر. ألبته او مصيبت، اونلر حقّنده مدنيتڭ سفاهتندن و كفرانندن و فلسفهنڭ ضلالتندن و كفرندن گلن گناهلره كفّارت اولمقله برابر، يوز درجه اونلره كاردر دييه حقيقتدن خبر آلدم. جنابِ أرحم الرّاحمينه حدسز شكر ايتدم. و او أليم ألمدن و شفقتدن تسلّى بولدم.
أگر او فلاكتى گورن ظالملر ايسه و بشرڭ پريشانيتنى إحضار ايدن غدّارلر و كندى منفعتى ايچون إنسان عالمنه آتش ويرن خودكام، آلچاق إنسى شيطانلر ايسه، تام مستحق و تام عدالتِ ربّانيهدر.
أگر او فلاكتى چكنلر، مظلوملرڭ إمدادينه قوشانلر و إستراحتِ بشريه ايچون و أساساتِ دينيهيى و مقدّساتِ سماويهيى و حقوقِ إنسانيهيى محافظه ايچون مجادله ايدنلر ايسه، ألبته او فداكارلغڭ معنوى و اُخروى نتيجهسى او قدر بيوكدر، او مصيبتى اونلر حقّنده مدارِ شرف ياپار، سَوْديرر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 384 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق، مبارك قارداشلرم!
اوچ گون أوّل، عينًا نورلى هديهڭز قسطمونىيه گلهجگى آنده رؤياده گورويوردم كه؛ ترفيعِ مقام و رتبه ايچون بزلره فرمانِ شاهانه معنوى بر جانبدن گلييور، كمالِ حرمتله أللرنده طوتوب بزه گتيرييورلر. بز باقدق كه؛ او فرمانِ عالى، قرآنِ عظيم الشان اولارق چيقدى. او حالده بو معنا قلبه گلدى: ديمك قرآن يوزندن رسالهٔ نورڭ شخصِ معنويسى و بز شاكردلرى، بر ترفيع و ترقّى فرماننى عالمِ غيبدن آلاجغز.
شيمدى تعبيرى ايسه؛ او فرمانى تمثيل ايدن معصوملرڭ قلميله معنوى تفسيرِ قرآنى آلديغمزدر. بو رؤيانڭ شيمديكى تعبيرى چيقمهدن بر ايكى ساعت أوّل، فيضى ايله أمينڭ گوستردكلرى تعبير دخى حقدر و أهمّيتليدر.
هم بو مدارِ سُرور و فرح اولان هديهِٔ نورانيهيى، بر حسِّ قبل الوقوع ايله بنم روحم تام حسّ ايتمش، عقله خبر ويرمهمش ايدى كه او گلمهدن ايكى گون أوّل، فيضى و أمينڭ فقرهسنده بيان ايديلن رؤيايى گورديگم گيجهنڭ گوننده، صباحدن آقشامه قدر و ايكنجى گونى ده قسمًا، هيچ گورمهديگم بر طرزده بر سَوينج، بر سُرور حسّ ايدوب متماديًا بر بهانه ايله فرحمى إظهار ايدوب، اوتوز قرق دفعه تبسّم ايله گولدم.
بن و هم فيضى چوق تعجّب و حيرت ايتدك. اوتوز گونده بر دفعه گولمهينڭ، بر گونده اوتوز دفعه گولمهسى بزلرى حيرتده بيراقدى. شيمدى آڭلاشيلدى كه؛ او سُرور و او سَوينج، مذكور معنوى فرمانى تمثيل ايدن معصوملر و اُمّيلرڭ قلملرينڭ
— 385 —
يازيلرى نسلِ آتينڭ صحائفِ حياتلرينه، عالمِ إسلامڭ صحيفهِٔ مقدّراتنه و أهلِ ايمانڭ إستقبالنڭ دفترلرينه نشرِ أنوار ايدهجك اولان و او معصوملرڭ خالص و صافى عمللرى و خدمتلريله صحيفهِٔ أعمالمزه حسناتلرى يازيلوب قيد ايديلمهسنڭ و رسالهِٔ نور شاكردلرينڭ مقدّراتنڭ مسعودانه إدامهسنڭ خبرينى ويرن، او داها گلمهين هديهدن گلييوردى. بنم، او عظيم يكوندن حصّهمه دوشن بيڭدن بر جزئى روحًا حسّ ايديلمش، بنى مسرورانه هيجانه گتيرمشدى.
أوت بويله يوزر معصوملرڭ مقبول عمللرى و ردّ ايديلمز دعالرى سائر قارداشلريمڭ دفترلرينه گچمهسى مِثللو، بنم گبى بر گناهكارڭ صحيفهِٔ أعمالنه دخى گيرمهسى، بيڭلر سُرور و سَوينج ويرر. بويله قراڭلق بر زمانده، بو آغير شرائط آلتنده بويله معصومانه و قهرمانانه چاليشمق ايچون بز، هم معصوملرى و او اُمّيلرى و معلّملرينى تبريك، هم پدر و والدهلرينى تبريك، هم كويلرينى تبريك، هم مملكتلرينى، هم ملّتلرينى، هم آناطولىيى تبريك ايدرز.
مبارك معصوملرڭ و اُمّيلرڭ هر برينه برر خصوصى تشكّرنامه و تبريكنامه يازمق أليمدن گلسه ايدى يازاجقدم؛ اويله ايسه بو آرزومى بِالفعل يازيلمش گبى قبول ايتسينلر. بن اونلرڭ إسملرينى بر دائره صورتنده يازاجغم، دعا وقتنده باقهجغم. هم اونلرى رسالهِٔ نورڭ خاص شاكردلرى دائرهسنه داخل ايدوب، بتون معنوى قزانجلريمه حصّهدار ايدهجگم.
بنم طرفمدن اونلرڭ پدر و والدهلرينه ويا أقربالرينه و استادلرينه سلاملريمزى تبليغ ايديڭز. جنابِ حق اونلرى و أولادلرينى دنياده و آخرتده مسعود أيلهسين. آمين، آمين، آمين.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 386 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز قارداشلرم!
حقائقِ ايمانيه، هر شيدن أوّل بو زمانده أڭ برنجى مقصد اولمق و سائر شيلر ايكنجى، اوچنجى، دردنجى درجهده قالمق و رسالهِٔ نورله اونلره خدمت ايتمك أڭ برنجى وظيفه، مدارِ مراق و مقصودِ بِالذّات اولمق لازم ايكن؛ شيمديكى حالِ عالم حياتِ دنيويهيى خصوصًا حياتِ إجتماعيهيى و بِالخاصّه حياتِ سياسيهيى و بِالخاصّه مدنيتڭ سفاهت و ضلالتنه جزا اولارق گلن غضبِ إلٰهينڭ بر جلوهسى اولان حربِ عمومينڭ طرفگيرانه، طمارلرى و أعصابلرى تهييج ايدوب باطنِ قلبه قدر، حتّى حقائقِ ايمانيهنڭ ألماسلرى درجهسنه او ضررلى، فانى آرزولرى يرلشديرهجك درجهده بو مشئوم عصر اويله شيرينغه ايتمش و ايدييور و اويله آشيلامش و آشيلييور كه؛ رسالهِٔ نور دائرهسى خارجنده بولونان بر قسم سطحى بلكه ده بر قسم ضعيف وليلر؛ او سياسى و إجتماعى حياتڭ رابطهلرى سببيله، حقائقِ ايمانيهنڭ حكمنى ايكنجى، اوچنجى درجهده بيراقوب، او جريانلرڭ حكمنه تابع اولارق همفكر اولان منافقلرى سَور، كندينه مخالف اولان أهلِ حقيقتى بلكه أهلِ ولايتى تنقيد و عداوت ايدر، حتّى حسّياتِ دينيهيى او جريانلره تابع ياپارلر.
ايشته بو عصرڭ بو عجيب تهلكهسنه قارشى، رسالهٔ نورڭ خدمت و مشغلهسى، شيمديكى سياستى و جريانلرينى او درجه نظرمدن إسقاط ايتمش كه؛ بو حربِ عمومىيى درت آيدر مراق ايتمدم، صورمادم.
هم رسالهِٔ نورڭ خاص طلبهلرى، باقى ألماسلر حكمنده اولان حقائقِ ايمانيهنڭ وظيفهسى ايچنده ايكن، ظالملرڭ سطرنج اويونلرينه باقمقله وظيفهِٔ قدسيهلرينه فتور ويرمهمك و فكرلرينى بولاشديرمامق گركدر.
— 387 —
جنابِ حق بزه نور و نورانى وظيفه ويرمش؛ اونلره ده، ظلملى و ظلماتلى اويونلرى ويرمش. اونلر بزدن إستغنا ايدوب يارديم ايتمدكلرى و ألمزدهكى قدسى نورلره مشترى اولمادقلرى حالده، اونلرڭ قراڭلقلى اويونلرينه وظيفهمزڭ ضررينه باقمغه تنزّل ايتمك خطادر. بزه و مراقمزه، دائرهمز ايچندهكى أذواقِ معنويه و أنوارِ ايمانيه كافى و وافيدر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
بوگونلرده رسالهِٔ نوره سوءِ قصد ايدنلرڭ و سزلره صيقنتى ويرنلرڭ حقلرنده، بڭا ويرديگى بر حدّت نتيجهسنده بددعايه تشبّث ايتدم. بردن إسپارطهيه قيامدم. بددعا يرينه؛ "يا ربّ! إسپارطه رسالهِٔ نورڭ بر مدرسة الزهراسيدر. اورادهكى فنا مأمورلرى دخى إصلاح أيله، حسنِ عاقبت وير" دييه دعا أيلدم و ايدييورم.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق، فداكار قارداشلرم!
نورلر؛ بِالعكس إسپارطه توقّفنه قارشى، بورالرده إنكشافات ايله تظاهر ايتدى.
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّى
أڭ زياده بزه نظارتله، بزمله و سياستله علاقهدار مهمّ بر ذات گلدى. اوڭا ديدم كه:
— 388 —
"بو اون سكز سنهدر سزلره مراجعت ايتمدم و هيچ غزته اوقومدم؛ بو سكز آيدر، بر دفعه جهانده نه اولويور، دييه صورمادم؛ اوچ سنهدر بوراده ايشيديلن راديويى ديڭلهمدم؛ تا كه قدسى خدمتمزه معنوى ضرر گلمهسين. بونڭ سببى شودر كه: ايمان خدمتى، ايمان حقائقى، بو كائناتده هر شيئڭ فوقندهدر؛ هيچ بر شيئه تابع و آلَت اولاماز. فقط بو زمانده أهلِ غفلت و ضلالت و ديننى دنيايه صاتان و باقى ألماسلرى شيشهيه تبديل ايدن غافل إنسانلر نظرنده او خدمتِ ايمانيهيى خارجدهكى قوّتلى جريانلره تابع و آلَت تلقّى ايتمك و يوكسك قيمتلرينى عمومنڭ نظرنده تنزيل ايتمك أنديشهسيله، قرآنِ حكيمڭ خدمتى بزه قطعى بر صورتده سياستى ياساق ايتمش.
سزلر أى أهلِ سياست و حكومت! أوهام ايدوب بزلرله اوغراشمايڭز. بِالعكس تسهيلات گوسترمڭز لازم. چونكه خدمتمز، أمنيت و حرمت و مرحمتى تأسيس ايله هم آسايشى، هم إنضباطى، هم حياتِ إجتماعيهيى آنارشيلكدن قورتارمغه چاليشوب، سزڭ حقيقى وظيفهڭزڭ تمل طاشلرينى تثبيت ايدييور، تقويه و تأييد ايدييور."
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
شيمدى بوندن اون دقيقه أوّل، جسورجه فقط قلمسز ايكى آدم، رسالهِٔ نور دائرهسنه برى بريسنى گتيردى. اونلره ديدم كه: "بو دائرهنڭ ويرديگى بيوك نتيجهلره مقابل، صارصيلماز بر صداقت و قيريلماز بر متانت ايستر. إسپارطه قهرمانلرينڭ گوسترديگى خارقهلر و جهانپسندانه خدماتِ نوريهنڭ أساسى،
— 389 —
خارقه صداقتلرى و فوق العاده متانتلريدر. بو متانتڭ برنجى سببى: قوّتِ ايمانيه و إخلاص خصلتيدر. ايكنجى سببى: جسارتِ فطريهدر." اونلره: "سز جسارتله و أفهلكله طانينمشسڭز و دنيايه عائد أهمّيتسز شيلر ايچون فداكارلق گوسترسهڭز، ألبته رسالهٔ نورڭ قدسى خدمتنده، جهانه دگر اُخروى نتيجهلرينه مقابل، مردانه و فداكارانه جسارت گوستروب صداقتڭزى محافظه ايدرسڭز." ديدم. اونلر ده تام قبول ايتديلر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عالمِ إنسانيتده و إسلاميتده اوچ معظّم مسئله اولان ايمان و شريعت و حياتدر. ايچلرنده أڭ معظّمى ايمان حقيقتلرى اولديغندن بو حقائقِ ايمانيهِٔ قرآنيه باشقه جريانلره، باشقه قوّتلره تابع و آلَت ايديلمهمك و ألماس گبى او قرآنڭ حقيقتلرينى، دينى دنيايه صاتان ويا آلَت ايدن آدملرڭ نظرنده جام پارچهلرينه اينديرمهمك و أڭ قدسى و أڭ بيوك وظيفه اولان ايمانى قورتارمق خدمتنى تام يرينه گتيرمك ايچون، رسالهِٔ نورڭ خاص و صادق طلبهلرى، غايت شدّت و نفرتله سياستدن قاچييورلر. حتّى سزڭ بو قارداشڭز (سز ده بيليرسڭز) بو اون سكز سنهدر، او قدر محتاج اولديغم حالده سياسته، حياتِ إجتماعيهيه تماس ايتمهمك ايچون، حكومته قارشى بر تك مراجعتم اولماديغى گبى، بو سكز طوقوز آيدر كُرهِٔ أرضڭ بو هرج و مرجنى بر تك دفعه نه سؤال و نه ده مراق ايتدم.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 390 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
أى قارداشلرم!
سزلر بيلييورسڭز كه؛ بزم مسلگمزده بنلك، أنانيت، شان و شرف پردهسى آلتنده مقام صاحبى اولمقدن، ئولديريجى زهر گبى اوندن قاچييورز. اونى إحساس ايدن حالتدن شدّتله إجتناب ايدييورز. ألبته بوراده، آلتى يدى سنه گوزيڭزله و يگرمى سنهدن بَرى تحقيقاتڭزله آڭلامشسڭز كه، بن شخصمه قارشى حرمت و مقام ويرمك ايستهمييورم. سزلرى او نقطهده شدّتله تكدير ايتمشم. بڭا حدّمدن فضله موقع ويرمهيڭز، دييه سزه داريلييورم. يالڭز، قرآنِ حكيمڭ بو زمانده بر معجزهِٔ معنويهسى اولان رسالهِٔ نور حسابنه و بن ده اونڭ بر شاكردى اولمق حيثيتيله اوڭا قارشى تصديقكارانه تسليمى و إرتباطى، شاكرانه قبول ايدييورم. ايشته بو درجه أنانيتدن و بنلكدن و شان و شرف نامى آلتندهكى رياكارلقدن قاچمايى دستورِ حركت إتّخاذ ايدن آدملره قارشى أهلِ حكومتڭ، أهلِ إداره و ضابطهنڭ أوهامه دوشمهلرى نه قدر معناسز و لزومسز اولديغنى ديوانهلر ده آڭلار.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
بوگونلرده قرآنِ حكيمڭ نظرنده ايماندن صوڭره أڭ زياده أساس طوتولان تقوا و عملِ صالح أساسلرينى دوشوندم. تقوا، منهياتدن و گناهلردن إجتناب ايتمك؛ و
— 391 —
عملِ صالح، أمر دائرهسنده حركت و خيرات قزانمقدر. هر زمان دفعِ شر، جلبِ نفعه راجح اولمقله برابر؛ بو تخريبات و سفاهت و جاذبهدار هوسات زماننده بو تقوا اولان دفعِ مفاسد و تركِ كبائر اُسّ الأساس اولوب، بيوك بر رجحانيت كسب ايتمش.
بو زمانده تخريبات و منفى جريان دهشتلنديگى ايچون، تقوا بو تخريباته قارشى أڭ بيوك أساسدر. فرضلرى ياپان، كبيرهلرى ايشلهمهين، قورتولور. بويله كبائرِ عظيمه ايچنده عملِ صالحڭ إخلاصله موفّقيتى پك آزدر. هم آز بر عملِ صالح، بو آغير شرائط ايچنده چوق حكمندهدر.
هم تقوا ايچنده بر نوع عملِ صالح وار. چونكه بر حرامڭ تركى واجبدر. بر واجبى ايشلهمك، چوق سنّتلره مقابل ثوابى وار. بويله زمانلرده، بيڭلر گناهڭ تهاجمنده بر تك إجتناب، آز بر عمل ايله، يوزر گناهڭ تركيله، يوزر واجب ايشلنمش اولور. بو أهمّيتلى نقطه نيّت ايله، تقوا ناميله، گناهدن قاچنمق قصديله، منفى عبادتدن گلن أهمّيتلى أعمالِ صالحهدر.
رسالهِٔ نور شاكردلرينڭ بو زمانده أڭ مهمّ وظيفهلرى، تخريباته و گناهلره قارشى تقوايى أساس طوتوب طاورانمق گركدر. مادام هر دقيقهده، شيمديكى طرزِ حياتِ إجتماعيهده يوزر گناه إنسانه قارشى گلييور؛ ألبته تقوا ايله و نيّتِ إجتناب ايله يوزر عملِ صالح ايشلهمش حكمندهدر. معلومدر كه؛ بر آدمڭ بر گونده خراب ايتديگى بر سرايى، يگرمى آدم يگرمى گونده ياپاماز و بر آدمڭ تخريباتنه قارشى يگرمى آدم چاليشمق لازم گليركن؛ شيمدى بيڭلر تخريباتجىيه مقابل، رسالهِٔ نور گبى بر تعميرجينڭ بو درجه مقاومتى و تأثيراتى پك خارقهدر. أگر بو ايكى متقابل قوّتلر بر سويهده اولسه ايدى، اونڭ تعميرنده معجزهوارى موفّقيت و فتوحات گورولهجكدى.
— 392 —
أزجمله: حياتِ إجتماعيهيى إداره ايدن أڭ مهمّ أساس اولان حرمت و مرحمت غايت صارصيلمش. بعض يرلرده غايت أليم و بيچاره إختيارلر، پدر و والدهلر حقّنده دهشتلى نتيجهلر ويرييور. جنابِ حقّه شكر كه؛ رسالهِٔ نور بو مدهش تخريباته قارشى، گيرديگى يرلرده مقاومت ايدييور، تعمير ايدييور.
سدِّ ذو القرنيْنڭ تخريبيله، يأجوج و مأجوجلرڭ دنيايى فساده ويرمهسى گبى؛ شريعتِ محمّديه (عصم) اولان سدِّ قرآنڭ تزلزليله يأجوج و مأجوجدن داها مدهش اولان أخلاقده و حياتده ظلمتلى بر آنارشيلك و ظلملى بر دينسزلك فساده و إفساده باشلايور.
رسالهٔ نور شاكردلرينڭ، بويله بر حادثهده معنوى مجاهدهلرى، إن شاء اللّٰه زمانِ صحابهدهكى گبى آز عمل ايله، پك بيوك ثواب و أعمالِ صالحهيه مدار اولور.
عزيز قارداشلرم! ايشته بويله بر زمانده، بو دهشتلى حادثاته قارشى، إخلاص قوّتندن صوڭره بزم أڭ بيوك قوّتمز؛ إشتراكِ أعمالِ اُخرويه دستوريله قلملرله، هر برى ديگرينڭ أعمالِ صالحه دفترينه حسنات يازدقلرى گبى، لسانلريله هر برينڭ تقوا قلعهسنه و سپرينه قوّت و إمداد گوندرمكدر. و بِالخاصّه فورطنهلى تهاجمه هدف اولان بو عاجز قارداشڭزه، بو مبارك شهورِ ثلاثهده و أيّامِ مشهورهده يارديمنه قوشمق، سزڭ گبى قهرمان و وفادار و شفقتكارلرڭ شأنيدر. بتون روحمله بو إمدادِ معنوىيى سزدن رجا ايدييورم. و بن دخى، ايمان و صداقت شرطيله، رسالهٔ نور طلبهلرينى بتون دعالريمه و معنوى قزانجلريمه، يگرمى درت ساعتده، إشتراكِ أعمالِ اُخرويه دستوريله، بعضًا يوز دفعهدن زياده رسالهٔ نور طلبهلرى عنوانيله حصّهدار ايدييورم.
— 393 —
"گُل" و "نور" و "مباركلر" و "مدرسهٔ نوريه" هيئتلرى و اُمّى إختيارلر و معصوملر باشده اولارق عموم قارداشلريمزه و همشيرهلريمزه سلام و سلامت و سعادتلرينه دعا ايدييورز.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
جنابِ حقّه يوز بيڭلر شكر اولسون كه، رسالهِٔ نور كندى كندينه توسّع ايدييور. هر طرفده فتوحاتى وار. أهلِ ضلالتڭ حيلهلرى اونى طورديرمييور، بِالعكس چوق دينسزلر تسليمِ سلاح ايدييورلر. حافظ علىنڭ ديديگى گبى، قورقولرى پك زيادهدر. شيمدى دينسزلك تعصّبيله دگل، قورقو جهتيله ايليشييورلر. او قورقو، رسالهٔ نور لهنه دونهجك إن شاء اللّٰه.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
....
هم او أسكى دوست ذاته هم أهلِ دقّته و سزلره بيان ايدييورم كه:
قرآنِ معجز البيانڭ فيضيله يڭى سعيد حقائقِ ايمانيهيه دائر او درجه منطقى و حقيقتلى برهانلر ذكر ايدييور كه؛ دگل مسلمان علماسى، بلكه أڭ معنّد آوروپا فيلسوفلرينى ده تسليمه مجبور ايدييور و ايتمكدهدر. امّا رسالهِٔ نورڭ قيمت و أهمّيتنه إشارى و رمزى بر طرزده حضرتِ على (رض) و غوثِ أعظمڭ (رض)
— 394 —
إخباراتى نوعندن، قرآنِ معجز البيانڭ دخى بو زمانده بر معجزهِٔ معنويهسى اولان رسالهِٔ نوره نظرِ دقّتى جلب ايتمهسى معناىِ إشارى طبقهسندن رمز و ايمالرى، إعجازينڭ شأنندندر و او لسانِ غيبينڭ بلاغتِ معجزهكارانهسنڭ مقتضاسيدر.
أوت أسكيشهر حپسخانهسنده دهشتلى بر زمانده، قدسى بر تسلّىيه پك چوق محتاج اولديغمز هنگامده، معنوى بر إخطارله: "رسالهٔ نورڭ مقبوليتنه دائر أسكى أوليالردن شاهد گوسترييورسڭ. حالبوكه
وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ
سرّيله أڭ زياده بو مسئلهده سوز صاحبى قرآندر. عجبا رسالهِٔ نورى قرآن قبول ايدر مى؟ اوڭا نه نظرله باقييور؟" دينيلدى. او عجيب سؤال قارشيسنده بولوندم. بن ده قرآندن إستمداد أيلدم. بردن اوتوز اوچ آيتڭ معناىِ صريحنڭ تفرّعاتى نوعندهكى طبقاتندن معناىِ إشارى طبقهسنده و او معناىِ إشارى كلّيتنده داخل بر فردى رسالهِٔ نور اولديغنى و دخولنه و مدارِ إمتيازينه بر قوّتلى قرينه بولونديغنى بر ساعت ظرفنده حسّ ايتدم. و بر قسمنى بر درجه ايضاحلى، بر قسمنى مجملًا گوردم. قناعتمجه هيچ بر شكّ و شبهه و وهم و وسوسه قالمادى.
بن ده أهلِ ايمانڭ ايماننى رسالهِٔ نورله محافظه نيّتيله او قطعى قناعتمى يازدم و خاص قارداشلريمه محرم طوتولمق شرطيله ويردم. و او رسالهده بز ديمييورز كه؛ آيتڭ معناىِ صريحى بودر، تا خواجهلر فِيهِ نَظَرٌ ديسين. هم ديمهمشز كه، معناىِ إشارينڭ كلّيتى بودر. بلكه دييورز كه:
معناىِ صريحنڭ تحتنده متعدّد طبقهلر وار. بر طبقهسى ده معناىِ إشارى و رمزيدر و او معناىِ إشارى ده بر كلّيدر. هر عصرده جزئياتلرى وار. رسالهِٔ نور دخى بو عصرده او معناىِ إشارى طبقهسنڭ كلّيتنده بر فرديدر و او فردڭ قصدًا بر مدارِ نظر اولديغنه و أهمّيتلى بر وظيفه گورهجگنه، أسكيدن بَرى علما مابيْننده جارى بر
— 395 —
دستورِ جفرى و رياضى ايله قرينهلر، بلكه حجّتلر گوستريلمش ايكن، قرآن آيتنى ويا صراحتنى دگل اينجيتمك، بلكه إعجاز و بلاغتنه خدمت ايدييور. بو نوع إشاراتِ غيبيهيه إعتراض ايديلمز. أهلِ حقيقتڭ نهايتسز إشاراتِ قرآنيهدن حدّ و حسابه گلمهين إستخراجلرينى إنكار ايدهمهين، بونى ده إنكار ايتمهملى و ايدهمز.
امّا بنم گبى أهمّيتسز بر آدمڭ ألنده بويله أهمّيتلى بر أثرڭ ظهور ايتمهسنى إستغراب و إستبعاد ايدوب إعتراض ايدن ذات، أگر بغداى دانهسى قدر بر چام چكردگندن طاغ گبى چام آغاجنى خلق أيلهمك عظمت و قدرتِ إلٰهيهيه دليل اولديغنى دوشونسه، ألبته بزم گبى عجزِ مطلق فقرِ مطلقده، إحتياجِ شديد زماننده بويله بر أثرڭ ظهورى، وسعتِ رحمتِ إلٰهيهيه دليلدر ديمگه مجبور اولور.
بن سزى و معترضلرى رسالهِٔ نورڭ شرفى و حيثيتيله تأمين ايدييورم كه: بو إشارتلر و أوليانڭ ايمالى خبرلرى، رمزلرى، بنى دائما شكره و حمده و قصورلرمدن إستغفاره سَوق ايتمش. هيچ بر دقيقه نفسِ أمّارهيه مدارِ فخر و غرور اولاجق بر أنانيت و بنلك ويرمديگنى، سزه بو يگرمى سنهلك حياتمڭ گوز اوڭندهكى ترشّحاتيله إثبات ايدييورم.
أوت بو حقيقتله برابر إنسان قصورلردن، نسياندن، سهودن خالى دگل. بنم بيلمديگم چوق قصورلرم وار. بلكه ده فكرم قاريشمش، رسالهده خطالر ده اولمش.
بو زمانده غايت قوّتلى و حقيقتلى ميليونلر فداكارلرى بولونان مشربلر، مسلكلر بو دهشتلى ضلالت هجومنه قارشى ظاهرًا مغلوبيته دوشدكلرى حالده؛ بنم گبى ياريم اُمّى و كيمسهسز، متماديًا ترصّد آلتنده، قرهقول قارشيسنده و مدهش، متعدّد جهتلرله عليهمده پروپاغندهلر و هركسى تنفير ايتمك وضعيتنده بولونان بر بيچاره، او مسلكلردن داها ايلرى، قوّتلى طايانان رسالهِٔ نوره صاحب دگلدر. او أثر اونڭ
— 396 —
هنرى اولاماز و اونڭله إفتخار ايدهمز. بلكه طوغريدن طوغرىيه قرآنِ حكيمڭ بو زمانده بر معجزهِٔ معنويهسيدر و رحمتِ إلٰهيه طرفندن إحسان ايديلمشدر. او آدم، بيڭلر آرقداشيله برابر او هديهِٔ قرآنيهيه أل آتمش. هر ناصلسه برنجى ترجمانلق وظيفهسى اوڭا دوشمش. اونڭ فكرى و علمى و ذكاسنڭ أثرى اولماديغنه دليل، رسالهِٔ نورڭ اويله پارچهلرى وار كه؛ بعض آلتى ساعتده، بعض ايكى ساعتده، بعض بر ساعتده و بعض ده اون دقيقهده يازيلان رسالهلر وار. بن يمين ايله تأمين ايدييورم كه، أسكى سعيدڭ قوّهِٔ حافظهسى برابر اولمق شرطيله او اون دقيقهلق ايشى اون ساعتده فكرمله ياپامييورم. او بر ساعتلك رسالهيى، ايكى گونده إستعدادمله، ذهنمله ياپامييورم. او آلتى ساعتلك رساله اولان اوتوزنجى سوز، نه بن، نه ده أڭ مدقّق ديندار فيلسوفلر آلتى گونده او تحقيقاتى ياپاماز و هكذا...
ديمك بز مفلس اولديغمز حالده، زنگين بر مجوهرات دكّاننڭ دلّالى و بر خدمتجيسى اولمشز.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
بوگونلرده صباح نمازى تسبيحاتنده، إستانبولدهكى إختيارڭ غرضكارانه و شخصمه قارشى غليظ غيبتى اوزرينه، أسكى سعيد طماريله نفسِ أمّارهم هيجانه گلدى. "مظلومم، بو نوع ظلم چكيلمز!" ديدى، إنتقامنى آلمق ايستدى. بردن قلبمه گلدى: بلكه رسالهِٔ نورڭ إستانبولده نشرينه بر وسيله اولور. سن مادام حياتِ دنيويهڭى
— 397 —
و حياتِ اُخرويهڭى دخى رسالهِٔ نوره فدا ايدييورسڭ. بو عزّتِ نفس طماريڭى دخى فدا ايت. هم سببِ خلقتِ كائنات فخرِ عالم عليه الصلاة والسلامه مجنون تعبيرى إستعمال ايدن إنسانلر بولونديغى گبى؛ سنڭ، او گونشه نسبةً ذرّهجك بر عزّتِ نفسڭڭ قيريلماسنه أهمّيت ويرمه." دييه إخطار ايديلدى، بنم ده قلبم راحت ايتدى.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
إستانبول علماسنڭ أڭ بيوگى و أڭ مدقّقى و چوق زمان مفتى الأنام اولان أسكى فتوا أمينى، مشهور على رضا أفندى؛ برنجى شعاعدهكى إشاراتِ قرآنيهيى و آيت الكبرا گبى رسالهلرى گوردكدن صوڭره، رسالهِٔ نورڭ مهمّ بر طلبهسى اولان حافظ أمينه ديمش كه:
"بديع الزمان، شو زمانده دينِ إسلامه أڭ بيوك بر خدمت أيلهديگنى و أثرلرينڭ تام طوغرى اولديغنى؛ و بويله بر زمانده و محروميت ايچنده تام بر فراغتِ نفس ايتديگنى و اونڭ رسالهِٔ نورى مجدّدِ دين اولديغنى قطعيًا تصديق ايدرم. جنابِ حق اونى موفّق أيلهسين، آمين!" ديمش. هم؛ بعضلرڭ صقال بيراقمامقلغنه إعتراضلرى مناسبتيله؛ مولانا جلال الدينِ رومينڭ پدرلرى اولان سلطان العلمانڭ بر قصّهسى ايله اونى مدافعه ايدوب:
"بديع الزمانڭ ألبته بر إجتهادى واردر. إعتراض ايدنلر حقسزدر." ديمش و خواجه مصطفىيه (مرحوم) أمر ايتمش: "سويلهديگمى ياز!"
— 398 —
بديع الزمانه كمالِ حرمتله سلام ايدرم. تأليفاتڭزڭ إكمالنه حرزِ جان ايله دعا ايتمكدهيم. بعض علماىِ سوئڭ تنقيدينه اوغراديغنه متأثّر اولمه. زيرا يمشلى آغاج طاشلانير، قضيهسى مشهوردر. مجاهداتڭزه دوام بيورڭ. جنابِ حق و فيّاضِ مطلق عاجلًا مراد و مطلوبڭزه موفّق بِالْخير أيلهسين! آمين. باقى حقّڭ برلگنه أمانت اولڭز.
أسكى فتوا أمينى
على رضا
ايشته بويله مدقّق و علم و شريعت و قرآن جهتنده بو زمانده سوز صاحبى أڭ بيوك عالم بويله حكم ايتمش.
٭ ٭ ٭
عزيز، صدّيق، مدقّق، مستقيم قارداشلرم!
غايت جدّى بر إخطارله بر حقيقتى بيان ايتمگه لزوم وار. شويله كه:
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
سرّيله أهلِ ولايت، غيبى اولان شيلرى بيلديريلمزسه بيلمزلر. أڭ بيوك بر ولى دخى، خصمنڭ حقيقى حالنى بيلمدكلرى ايچون، حقسز اولارق مبارزه ايتمهسنى عشرهِٔ مبشّرهنڭ مابيْنندهكى محاربه گوسترييور. ديمك ايكى ولى، ايكى أهلِ حقيقت بربرينى إنكار ايتمكله مقاملرندن سقوط ايتمزلر. مگر بتون بتون ظاهرِ شريعته مخالف و خطاسى ظاهر بر إجتهاد ايله حركت ايديلمش اوله. بو سرّه بناءً
وَ الْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَ الْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ
دهكى علوِّ جناب دستورينه إتّباعًا و عوامِ مؤمنينڭ شيخلرينه قارشى حسنِ ظنلرينى قيرمامقله، ايمانلرينى صارصيلمادن محافظه ايتمك و رسالهِٔ نورڭ أركانلرينى حقسز
— 399 —
إعتراضلره قارشى حقلى فقط ضررلى حدّتلردن قورتارمق لزومنه بناءً؛ و أهلِ إلحادڭ ايكى طائفهِٔ أهلِ حقّڭ مابيْنندهكى خصومتدن إستفاده ايدهرك، برينڭ سلاحيله، إعتراضيله اوتهكينى جرح ايدوب، اوتهكينڭ دليللريله بريكينى چوروتوب ايكيسنى يره وورمق و چوروتمكدن إجتنابًا، رسالهِٔ نور شاكردلرى بو مذكور درت أساسه بناءً، معارضلرى حدّت و تهوّرله و مقابلهِٔ بِالمثل ايله قارشيلاماملى. يالڭز كنديلرينى مدافعه ايچون مصالحهكارانه، مدارِ إعتراض نقطهلرى ايضاح ايتمك و جواب ويرمك گركدر.
چونكه بو زمانده أنانيت چوق ايلرى گيتمش. هركس، قامتى مقدارنده بر بوز پارچهسى اولان أنانيتنى أريتمهيوب، بوزمييور؛ كندينى معذور بيلييور، اوندن نزاع چيقييور. أهلِ حق ضرر ايدر، أهلِ ضلالت إستفاده ايدييور.
معلوم إعتراض حادثهسى ايما ايدييور كه؛ ايلريده، مشربنى چوق بگهنن بعض ذاتلر و خودكام بعض صوفىمشربلر و نفسِ أمّارهسنى تام ئولديرمهين و حبِّ جاه ورطهسندن قورتولميان بعض أهلِ إرشاد و أهلِ حق، رسالهِٔ نوره و شاكردلرينه قارشى كندى مشربلرينى و مسلكلرينڭ رواجنى و أتباعلرينڭ حسنِ توجّهلرينى محافظه نيّتيله إعتراض ايدهجكلر، بلكه دهشتلى مقابله ايتمك إحتمالى وار. بويله حادثهلرڭ وقوعنده، بزلره إعتدالِ دم و صارصيلمامق و عداوته گيرمهمك و او معارض طائفهنڭ ده رؤسالرينى چوروتمهمك گركدر.
فاش ايتمك خاطريمه گلمهين بر سرّى، فاش ايتمگه مجبور اولدم. شويله كه:
رسالهِٔ نورڭ شخصِ معنويسى و او شخصِ معنوىيى تمثيل ايدن خاص شاكردلرينڭ شخصِ معنويسى "فريد" مقامنه مظهر اولدقلرى ايچون، دگل خصوصى بر مملكتڭ قطبى، بلكه أكثريتله حجازده بولونان قطبِ أعظمڭ
— 400 —
تصرّفندن خارج اولديغى گبى، اونڭ حكمى آلتنه گيرمگه ده مجبور دگل. هر زمانده بولونان ايكى إمام گبى، اونى طانيمغه مجبور اولمايور. بن أسكيدن رسالهِٔ نورڭ شخصِ معنويسنى، او إماملردن بريسنى ظن ايدييوردم. شيمدى آڭلايورم كه؛ غوثِ أعظمده قطبيت و غوثيتله برابر "فرديت" دخى بولونديغندن، آخر زماندهكى شاكردلرينڭ باغلانديغى رسالهِٔ نور، او فرديت مقامنڭ مظهريدر. بو گيزلنمگه لايق اولان بو سرِّ عظيمه بناءً، مكّهِٔ مكرّمهده دخى (فرضِ محال اولارق) رسالهِٔ نور عليهنده بر إعتراض قطبِ أعظمدن دخى گلسه؛ رسالهِٔ نور شاكردلرى صارصيلمايوب، او مبارك قطبِ أعظمڭ إعتراضنى إلتفات و سلام صورتنده تلقّى ايدوب، توجّهنى ده قزانمق ايچون، مدارِ إعتراض نقطهلرى او بيوك استادلرينه قارشى ايضاح ايتمك، أللرينى اوپمكدر.
أى قارداشلرم؛ بو زمانده اويله دهشتلى جريانلر و حياتى و جهانى صارصهجق حادثهلر ايچنده، حدسز بر متانت و إعتدالِ دم و نهايتسز بر فداكارلق طاشيمق گركدر. أوت
يَسْتَحِبُّونَ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا عَلَى اْلٰاخِرَةِ
آيتنڭ معناىِ إشاريسيله، آخرتى بيلدكلرى و ايمان ايتدكلرى حالده، دنيايى آخرته سَوهرك ترجيح ايتمك و قيريلهجق شيشهيى باقى بر ألماسه، بيلهرك رضا و سَوينجله ترجيح ايتمك و عاقبتى گورمهين كور حسّياتڭ حكميله، حاضر بر درهم زهرلى لذّتى، ايلريده بر بطمان صافى لذّته ترجيح ايتمك، بو زمانڭ دهشتلى بر مرضى و مصيبتيدر. او مصيبت سرّيله، حقيقى مؤمنلر دخى بعضًا أهلِ ضلالته طرفدار اولمق گبى دهشتلى خطاده بولونويورلر. جنابِ حق أهلِ ايمانى و رسالهِٔ نور شاكردلرينى بو مصيبتلرڭ شرّندن محافظه أيلهسين، آمين.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 401 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
أى قارداشلرم!
بو زمانده خصوصًا بو صيرهلرده، رسالهِٔ نور شاكردلرى تام بر متانت و تساند و دقّت ايتمگه مجبوردرلر. ِللّٰه الحمد إسپارطه و حواليسى قهرمانلرى دمير گبى متانت گوسترمهسيله، باشقه يرلره ده حسنِ مثال اولدى.
أى خسرو! تأثيرلى و گوزل مكتوبڭى آلدم. وظيفهڭڭ باشنه گچمهڭ، بزى فوق العاده مسرور ايتدى. بيڭلر صفالرله گلدڭ. سن، بو بر بچق سنه مادّى قلمڭ ايشلهمديگندن مراق ايتمه. سنڭ يريڭه او كرامتلى قلمڭڭ يادگارى اولان معجزاتِ أحمديهنڭ برى ولاياتِ شرقيهده فعّالانه گزييور. ديگر صوڭ يازديغڭ نسخه ده، إستانبولده سنڭ يرڭده چاليشوب، إن شاء اللّٰه فتوحات ياپار. سنڭ يازديغڭ معجزهلى ايكى قرآنِ عظيم الشانڭ بو حواليده خصوصًا رمضانِ شريفده سڭا قزانديردقلرى ثوابلر، تحسين و تبريكلرينى، إن شاء اللّٰه ياقينده طبعه گيرمهسيله، عالمِ إسلامدن سنڭ روحڭه ياغاجق رحمت دعالرينى دوشون، اللّٰهه شكر ايت.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
بن پك قطعى بر صورتده و بيڭه ياقين تجربهلرم نتيجهسنده قطعى قناعتم گلمش و أكثر گونلرده حسّ ايدييورم كه: رسالهِٔ نورڭ خدمتنده بولونديغم گونده،
— 402 —
خدمتڭ درجهسنه گوره قلبمده، بدنمده، دماغمده، معيشتمده بر إنكشاف، إنبساط، فرحلق، بركت گورويورم. و چوقلرى إعتراف ايدييور، "بز ده حسّ ايدييورز" ديرلر. حتّى سزه گچن سنه يازديغم گبى، بنم پك آز غدا ايله ياشاديغمڭ سرّى، او بركت ايمش.
هم مادام إمامِ شافعيدن روايت وار كه؛ خالص طلبهِٔ علومڭ رزقنه، بن كفالت ايدهبيليرم ديمش. چونكه رزقلرنده وسعت و بركت اولور. مادام حقيقت بودر و مادام خالص طلبهِٔ علوم عنواننه رسالهِٔ نور شاكردلرى بو زمانده تام لياقت گوسترمشلر؛ ألبته شيمديكى آجلق و قحطه مقابل رسالهٔ نور خدمتنى بيراقمق و ضرورتِ معيشت عذريله، معيشت پشنده قوشمق يرينه أڭ ايى چاره، شكر و قناعت و رسالهٔ نور طلبهلگنه تام صاريلمقدر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
....
رسالهِٔ نور و اوندن تام درس آلان شاكردلرى، دگل دنيا سياستلرينه، بلكه بتون دنيايه قارشى ده رسالهِٔ نورى آلَت ايدهمز و شيمدىيه قدر ده ايتمهمش. بز، أهلِ دنيانڭ دنيالرينه قاريشمييورز. بزدن ضرر توهّم ايتمك ديوانهلكدر.
أوّلا:قرآن بزى سياستدن منع ايتمش؛ تا كه ألماس گبى حقيقتلرى، أهلِ دنيا نظرنده جام پارچهلرينه اينمهسين.
— 403 —
ثانيًا:شفقت، وجدان، حقيقت، بزى سياستدن منع ايدييور. چونكه طوقاته مستحق دينسز منافقلر اونده ايكى ايسه، اونلرله متعلّق يدى سكز معصوم، بيچاره، چولوق چوجق، ضعيف، خسته و إختيارلر وار. بلا، مصيبت گلسه، او معصوملر او بلايه دوشهجكلر. بلكه او ايكى منافق دينسز، داها آز ضرر گورهجك. اونڭ ايچون، سياست يوليله، إداره و آسايشى إخلال طرزنده نتيجهنڭ حصولى ده مشكوك اولديغى حالده گيرمكدن؛ رسالهٔ نورڭ ماهيتندهكى شفقت، مرحمت، حق و حقيقت شاكردلرينى منع ايدييور.
ثالثًا:بو وطن، بو ملّت و بو وطندهكى أهلِ حكومت نه شكلده اولورسه اولسون، رسالهِٔ نوره أشدِّ إحتياج ايله محتاجدرلر. دگل قورقمق وياخود عداوت ايتمك، أڭ دينسزلرى ده اونڭ ديندارانه، حقپرستانه دستورلرينه طرفدار اولمق گركدر. مگر كه، بتون بتون ملّته، وطنه، حاكميتِ إسلاميهيه خيانت اوله. چونكه بو ملّتڭ و بو وطنڭ حياتِ اجتماعيهسنى آنارشيلكدن قورتارمق و بيوك تهلكهلردن خلاص ايتمك ايچون، بش أساس لازمدر و ضروريدر: برنجيسى؛ مرحمت.. ايكنجيسى، حرمت.. اوچنجيسى، أمنيت.. دردنجيسى، حرام حلالى بيلوب حرامدن چكينمك.. بشنجيسى، سرسريلگى بيراقوب إطاعت ايتمكدر. ايشته رسالهِٔ نور حياتِ إجتماعيهيه باقديغى وقت، بو بش أساسى تأمين ايدوب، آسايشڭ تمل طاشنى تثبيت و تأمين ايدر. رسالهِٔ نوره ايليشنلر قطعيًا بيلسينلر كه؛ اونلرڭ ايليشمهسى، آنارشيلك حسابنه وطن و ملّت و آسايشه دشمنلقدر. ايشته بونڭ بر خلاصهسنى او جاسوسه سويلهدم. ديدم كه: سنى گوندرنلره سويله.
هم دى كه: "اون سكز سنهدر بر دفعه كندى إستراحتى ايچون حكومته مراجعت ايتمهين و يگرمى بر آيدر دنيايى هرج و مرج ايدن حربلردن هيچ بر خبر آلميان و چوق مهمّ مقاملرده چوق مهمّ آدملرڭ دوستانه تماسلرينى إستغنا ايدوب
— 404 —
قبول ايتمهين بر آدمه، اوندن قورقوب، توهّم ايدوب، دنياڭزه قاريشمق إحتماليله أوهامه دوشوب ترصّدلرله صيقنتى ويرمكده هانگى معنا وار؟ هانگى مصلحت وار؟ هانگى قانون وار؟ ديوانهلر ده بيليرلر كه، اوڭا ايليشمك ديوانهلكدر!" او جاسوس ده قالقدى گيتدى.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز قارداشلرم!بو دفعه يازيلريڭزده إخلاص رسالهلرينى گورديگم ايچون، سزى او گبى رسالهلرڭ درسنه حواله ايدوب، زياده بر درسه إحتياج گورمدم. يالڭز بونى إخطار ايدييورم كه:
مسلگمز، سرِّ إخلاصه طايانوب، حقائقِ ايمانيه اولديغى ايچون؛ حياتِ دنيايه، حياتِ إجتماعيهيه مجبور اولمادن قاريشمهمق و رقابته، طرفگيرلگه و مبارزهيه سَوق ايدن حالاتدن تجرّد ايتمگه مسلگمز إعتباريله مجبورز. بيڭلر تأسّف كه؛ شيمديكى مدهش ييلانلرڭ هجومنه معروض بيچاره أهلِ علم و أهلِ ديانت، سينكلرڭ ايصيرماسى گبى جزئى قصوراتى بهانه ايدهرك بربرينى تنقيد ايله ييلانلرڭ و زنديق منافقلرڭ تخريباتلرينه و كنديلرينى اونلرڭ أليله ئولديرمهسنه يارديم ايدييورلر. غايت مخلص بر قارداشمزڭ مكتوبنده، بر إختيار عالم و واعظڭ، رسالهِٔ نوره ضرر ويرهجك وضعيتده بولونماسى؛ بنم گبى بيڭلر قصورلرى بولونان بر بيچارهنڭ، أهمّيتلى معذرته بناءً، بر سنّتى ترك ايتديگم بهانهسيله شخصمى چوروتوب، رسالهِٔ نوره ايليشمك ايستهمش.
— 405 —
أوّلا:هم او ذات، هم سزلر بيليڭز كه: بن، رسالهِٔ نورڭ خدمتكارىيم و او دكّانڭ بر دلّالىيم. رسالهِٔ نور ايسه، عرشِ أعظمه باغلى اولان قرآنِ عظيم الشان ايله باغلانمش بر حقيقى تفسيردر. بنم شخصمدهكى قصورات، اوڭا سرايت ايتمز.
ثانيًا:او واعظ و عالم ذاته بنم طرفمدن سلام سويلهيڭز. بنم شخصمه اولان تنقيدينى، إعتراضنى باشم اوستنه قبول ايدييورم. سزلر ده، او ذاتى و اونڭ گبيلرى مناقشهيه و مناظرهيه سَوق ايتمهيڭز. حتّى تجاوز ايديلسه ده بددعا ايله ده مقابله ايتمهيڭز. كيم اولورسه اولسون، مادام ايمانى وار، او نقطهده قارداشمزدر. بزه دشمنلق ده ايتسه، مسلگمزجه مقابله ايدهمهيز. چونكه داها شدّتلى دشمنلر و ييلانلر وار.
ألمزده نور وار، طوپوز يوق. نور اينجيتمز، ايشيغيله اوقشار. و بِالخاصّه أهلِ علم اولسه، علمدن گلن أنانيتى ده وارسه، أنانيتلرينى تحريك ايتمهيڭز. ممكن اولديغى قدر،
وَ اِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا
دستورينى رهبر ايديڭز.
هم، او ذات، مادام أوّلجه رسالهِٔ نوره گيرمش و يازيله ده إشتراك ايتمش، او دائره ايچندهدر. اونڭ فكرًا بر ياڭليشى وارسه ده عفو ايديڭز. دگل اونلر گبى أهلِ ديانت و طريقته منسوب مسلمانلر، شيمدى بو عجيب زمانده، ايمانى بولونان و فرقهِٔ ضالّهدن بيله اولسه اونلرله اوغراشمامق؛ و اللّٰهى طانييان و آخرتى تصديق ايدن، خرستيان بيله اولسه، اونلرله مدارِ نزاع نقطهلرى مدارِ مناقشه ايتمهمگى؛ هم بو عجيب زمان، هم مسلگمز، هم قدسى خدمتمز إقتضا ايدييور.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 406 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
رسالهٔ نورڭ مسلگى ايسه: وظيفهسنى ياپار، جنابِ حقّڭ وظيفهسنه قاريشماز. وظيفهسى، تبليغدر. قبول ايتديرمك، جنابِ حقّڭ وظيفهسيدر.
هم كميته أهمّيت ويريلمز. سن او حواليده بر تك عاطفى بولسهڭ، يوزى بولمش گبيدر. مراق ايتمه. هم ممكن اولديغى قدر خارجدن گلن بويله ايليشمهلره أهمّيت ويرمه، فقط إحتياط أيله. بو عطالت موسمى و غفلت زمانى و دردِ معيشت إبتلاسى زماننده، جزئى بر إشتغال ده أهمّيتليدر. توقّف دگل، موفّقيتسزلك، مغلوبيت يوق! رسالهٔ نورڭ هر طرفده غالبانه فتوحاتى وار.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
رسالهِٔ نور دنيا ايشلرينه آلَت اولاماز، دنيا ايشلرنده سپر ايديلمز. چونكه، أهمّيتلى بر عبادتِ تفكّريه اولديغى جهتله، دنيوى مقصدلر قصدًا اوندن ايستهنيلمز. ايستهنيلسه إخلاص قيريلير، او أهمّيتلى عبادت شكلى دگيشير. بعض چوجقلر گبى دوگوشدكلرى وقت قرآنى سپر ايدر. باشنه گلن ضربه قرآنه گلديگى گبى؛ رسالهِٔ نور، بويله معنّد خصملره قارشى سپر إستعمال ايديلمهملى. أوت رسالهِٔ نوره ايليشنلر طوقات يرلر، يوزر وقوعات شاهددر. فقط رسالهِٔ نور طوقاتلرده إستعمال ايديلمز و نيّت و قصد ايله طوقاتلر گلمز. چونكه سرِّ إخلاص و سرِّ عبوديته
— 407 —
منافيدر. بزلر، بزلره ظلم ايدنلرى، بزى حمايه ايدن و رسالهٔ نورده إستخدام ايدن ربّمزه حواله ايدييورز.
أوت دنيايه عائد خارقه نتيجهلر بعض أورادِ مهمّه گبى، رسالهِٔ نورده چوقجه ترتّب ايدييور. فقط اونلر ايستهنيلمز، بلكه ويريلير. علّت اولاماز، بر فائده اولابيلير. أگر ايستهمكله اولسه علّت اولور، إخلاصى قيرار، او عبادتى قسمًا إبطال ايدر.
أوت رسالهِٔ نورڭ او قدر دهشتلى معنّدلره قارشى غالبانه مقاومتى، سرِّ إخلاصدن، هيچ بر شيئه آلَت ايديلمهمسندن و طوغريدن طوغرىيه سعادتِ أبديهيه باقماسندن و خدمتِ ايمانيهدن باشقه بر مقصد تعقيب ايتمهمسندن و بعض أهلِ طريقتڭ أهمّيت ويردكلرى كشف و كرامتِ شخصيهيه أهمّيت ويرمهمسندندر. و ولايتِ كبرا أصحابلرى اولان صحابيلر گبى، وراثتِ نبوّت سرّيله، يالڭز ايمان نورلرينى نشر ايتمك و أهلِ ايمانڭ ايمانلرينى قورتارمقدر.
أوت رسالهٔ نورڭ بو دهشتلى زمانده قزانديرديغى ايكى نتيجهٔ محقّقهسى هر شيئڭ فوقندهدر، باشقه شيلره و مقاملره إحتياج بيراقمييور.
برنجى نتيجهسى:صداقت و قناعتله رسالهٔ نور دائرهسنه گيرنلر، ايمانله قبره گيرهجگنه غايت قوّتلى أمارهلر وار.
ايكنجيسى:رسالهِٔ نور دائرهسنده، إختياريمز اولمادن تقرّر و تحقّق ايدن شركتِ معنويهِٔ اُخرويه جهتيله هر بر حقيقى صادق شاكرد؛ بيڭلر ديللرله، قلبلرله دعا ايتمك، إستغفار ايتمك، عبادت ايتمك و بعض ملائكه گبى قرق بيڭ لسان ايله تسبيح ايتمكدر. و رمضانِ شريفدهكى حقيقتِ ليلهِٔ قدر گبى قدسى، علوى حقيقتلرى، يوز بيڭ أل ايله آرامقدر. ايشته بو گبى نتيجه ايچوندر كه؛ رسالهِٔ نور شاكردلرى، خدمتِ نوريهيى ولايت مقامنه ترجيح ايدر؛ كشف و كراماتى آراماز؛
— 408 —
و آخرت ميوهلرينى دنياده قوپارمغه چاليشماز؛ وظيفهِٔ إلٰهيه اولان موفّقيت و خلقه قبول ايتديرمك و رواج ويرمك و غلبه ايتديرمك و مستحق اولدقلرى شان و شرف و أذواق و عنايتلره مظهر ايتمك گبى كندى وظيفهلرينڭ خارجنده بولونان شيلره قاريشمازلر و حركاتنى اونلره بنا ايتمزلر. خالصًا، مخلصًا چاليشيرلر، "وظيفهمز خدمتدر. او يتر." ديرلر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
سكسان كسور سنه قيمتنده بولونان و رمضانِ شريفڭ مجموعنده گيزلهنن ليلهٔ قدرى قزانمق ايچون، رسالهٔ نور شاكردلرينڭ شركتِ معنويهٔ اُخرويهلرى مقتضاسنجه، هر برى متكلّمِ مع الغير صيغهسنجه اَجِرْنَا ٭ اِرْحَمْنَا ٭ اِغْفِرْلَنَا گبى تعبيراتده بز ديدكلرى وقت، رسالهِٔ نورڭ صادق شاكردلرينى نيّت ايتمك گركدر. تا هر بر شاكرد، عمومڭ نامنه مناجات ايدوب چاليشسين. بو بيچاره، آز چاليشهبيلن و حدّندن چوق فضله خدمت اوندن بكلهنن بو قارداشڭزه، او حسنِ ظنلرى ياڭليش چيقارمامق ايچون، گچمش رمضان گبى يارديمڭزى رجا ايدييورم.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 409 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
ايكى اوچ گون أوّل، يگرمى ايكنجى سوز تصحيح ايديليركن ديڭلهدم. گوردم كه؛ ايچنده هم كلّى ذكر، هم گنيش فكر، هم كثرتلى تهليل، هم قوّتلى ايمانى درس، هم غفلتسز حضور، هم قدسى حكمت، هم يوكسك بر عبادتِ تفكّريه گبى نورلر وار. بر قسم شاكردلرڭ عبادت نيّتيله رسالهلرى يا يازمق ويا اوقومق ويا ديڭلهمكلگڭ حكمتنى بيلدم. بارك اللّٰه ديدم، حق ويردم.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
قرهطاغڭ بر ميوهسى
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
بو دفعه مكتوب يرنده بو ميوهيى گوندرييورز. بر آيتڭ معناىِ إشاريسنڭ كلّيتندن بر فردى، حرّيتدن بو آنه قدردر. تشرينِ ثانى اوتوزنجى گون، بيڭ اوچ يوز أللى سكزده (١٣٥٨)، قرهطاغ باشنه چيقييوردم. "إنسانلرڭ، خصوصًا مسلمانلرڭ بو تسلسل ايدن هلاكتلرى و خسارتلرى نه وقتدن باشلادى و نه وقته قدردر؟" خاطره گلدى. بردن، هر مشكلمى حلّ ايدن قرآنِ معجز البيان، سورهِٔ وَالْعَصْرِيى قارشيمه چيقاردى. "باق!" ديدى: باقدم. هر عصره خطاب ايتديگى گبى، بو عصريمزه ده داها زياده باقان
وَ الْعَصْرِ اِنَّ الْاِنْسَانَ لَفِى خُسْرٍ
— 410 —
آيتندهكى
اِنَّ الْاِنْسَانَ لَفِى خُسْرٍ
مقامِ جفريسى بيڭ اوچ يوز يگرمى درت (١٣٢٤) ايدوب، حرّيت إنقلابيله باشلايان تبدّلِ سلطنت و بالقان و ايتاليان حربلرى و برنجى حربِ عمومى مغلوبيتلرى و معاهدهلرى و شعائرِ إسلاميهنڭ صارصيلمالرى و بو مملكتڭ زلزلهلرى و يانغينلرى و ايكنجى حربِ عمومينڭ زمين يوزنده فورطنهلرى گبى، سماوى و أرضى مصيبتلر ايله خسارتِ إنسانيه ايله
اِنَّ الْاِنْسَانَ لَفِى خُسْرٍ
آيتنڭ بو عصرده دخى بر حقيقتى، مادّةً عين تاريخيله گوستروب، بر لمعهٔ إعجازينى گوسترييور.
اِلَّا الَّذِينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
(آخردهكى (ت)، (هی) صاييلير، شدّه صاييلير ايسه) مقامِ جفريسى بيڭ اوچ يوز أللى سكز و طوقوز اولان بو سنهنڭ و گلهجك سنهنڭ عين تاريخنى گوسترمكله او خسارتلردن باخصوص معنوى خسارتلردن قورتولمانڭ چارهِٔ يگانهسى، ايمان و أعمالِ صالحه اولديغى گبى و مفهومِ مخالفيله، او خسارتڭ ده سببِ يگانهسى كفر و كفران، شكرسزلك يعنى ايمانسزلق و فسق و سفاهت اولديغنى گوستردى. سورهٔ وَ الْعَصْرِ ڭ عظمت و قدسيتنى و قيصهلغيله برابر غايت گنيش و اوزون حقائقڭ خزينهسى اولديغنى تصديق ايدهرك، جنابِ حقّه شكر ايتدك.
أوت عالمِ إسلامڭ، بو عصرڭ خسارتى اولان بو دهشتلى ايكنجى حربِ عموميدن قورتولماسنڭ سببى: قرآندن گلن ايمان و أعمالِ صالحه اولديغى گبى؛ فقيرلره گلن آجى آجلق و قحطڭ سببى، اوروجڭ طاتلى آجلغنى چكمدكلرى؛ و زنگينلره گلن خسارت و ضايعاتڭ سببى ده، زكات يرنده إحتكار ايتمهلريدر. و آناطولينڭ بر ميدانِ حرب اولمامسنڭ سببى؛ اِلَّا الَّذِينَ اٰمَنُوا كلمهِٔ قدسيهسنڭ حقيقتنى فوق العاده بر صورتده يوز بيڭ إنسانلرڭ قلبلرينه تحقيقى بر
— 411 —
طرزده درس ويرن رسالهِٔ نور اولديغنى، پك چوق أمارهلرله و شاكردلرندن بيڭلر أهلِ حقيقت و دقّتڭ قناعتلرى إثبات ايدر.
٭ ٭ ٭
رسالهٔ نورڭ كوچك و معصوم شاكردلرى
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
رسالهِٔ نورڭ كوچك و معصوم شاكردلرندن أللى آلتمش طلبهنڭ يازدقلرى نسخهلر بزه ده گوندريلمش. بز ده او پارچهلرى اوچ جلد ايچنده جمع ايتدك. هم او معصوم شاكردلرڭ بعضلرينى، إسملريله قيد ايتدك. مثلا: عُمَر، اون بش ياشنده؛ بكر، طوقوز ياشنده؛ حسين، اون بر ياشنده؛ حافظ نبى، اون درت ياشنده؛ مصطفى، اون درت ياشنده؛ مصطفى، اون اوچ ياشنده؛ أحمد ذكى، اون اوچ ياشنده؛ على، اون ايكى ياشنده؛ حافظ أحمد، اون ايكى ياشنده... بو ياشده داها چوق چوجقلر وار، اوزون اولماسين دييه يازيلمادى.
ايشته بو معصوم چوجقلرڭ، رسالهِٔ نوردن آلدقلرى درسلرينڭ و يازدقلرينڭ بر قسمنى بزه گوندرمشلر. بز ده اونلرڭ إسملرينى بر جدولده درج ايتدك. بونلرڭ، بو زمانده بو جدّى چاليشمهلرى گوسترييور كه: رسالهِٔ نورده اويله معنوى بر ذوق و جاذبهدار بر نور وار كه؛ مكتبلردهكى چوجقلرى اوقومغه شوقله سَوق ايتمك ايچون ايجاد ايتدكلرى هر نوع أگلنجه و تشويقلره غلبه ايدهجك بر لذّت، بر سُرور، بر شوق رسالهِٔ نور ويرييور كه چوجقلر بويله حركت ايدييورلر. هم بو حال گوسترييور كه؛ رسالهِٔ نور كوكلهشييور. إن شاء اللّٰه، داها هيچ بر شى اونى قوپاراميهجق،
— 412 —
أنسالِ آتيهده دوام ايدهجك. عينًا بو معصوم كوچك شاكردلر گبى، رسالهِٔ نورڭ جاذبهدار دائرهسنه گيرن اُمّى إختيارلرڭ دخى قرق أللى ياشندن صوڭره رسالهِٔ نورڭ خاطرى ايچون يازىيه باشلايوب يازدقلرى قرق أللى پارچهيى، ايكى اوچ مجموعه ايچنده درج ايتدك. بو اُمّى إختيارلرڭ و قسمًا چوبان و أفهلرڭ بو زمانده، بو عجيب شرائط ايچنده هر شيئه ترجيحًا رسالهِٔ نوره بو صورتله چاليشمهلرى گوسترييور كه: بو زمانده رسالهِٔ نوره أكمكدن زياده إحتياج وار كه؛ خرمانجيلر، چيفتجيلر، چوبانلر، يوروك أفهلرى حاجاتِ ضروريهدن زياده رسالهِٔ نوره چاليشمهلرى، رسالهِٔ نورڭ حقّانيتنى گوسترييورلر. بو جلدده آز، سائر آلتى جلدِ آخَرده معصوملرڭ و إختيار اُمّيلرڭ يازيلرينڭ تصحيحنده چوق زحمت چكدم؛ وقت مساعده ايتمييوردى. خاطريمه گلدى و معنًا دينيلدى كه: صيقيلمه! بونلرڭ يازيلرى چابوق اوقونمديغندن، عجلهجيلرى يواش يواش اوقومغه مجبور ايتديگندن، رسالهِٔ نورڭ غدا و طعام حكمندهكى حقيقتلرندن هم عقل، هم قلب، هم روح، هم نفس، هم حسّ، حصّهلرينى آلابيليرلر. يوقسه يالڭز عقل جزئى بر حصّه آلير، اوتهكيلر غداسز قالابيليرلر. رسالهِٔ نور، سائر علملر و كتابلر گبى اوقونماملى. چونكه اوندهكى ايمانِ تحقيقى علملرى، باشقه علملره و معرفتلره بڭزهمز. عقلدن باشقه چوق لطائفِ إنسانيهنڭ ده قوت و نورلريدر.
الحاصل: معصوملرڭ و اُمّى إختيارلرڭ نقصان يازيلرنده ايكى فائده وار:
برنجيسى: تأنّى و دقّتله اوقومغه مجبور ايتمكدر.
ايكنجيسى: او معصومانه و خالصانه، صميمى و طاتلى ديللرندن، درسلرندن رسالهٔ نورڭ شيرين و درين مسئلهلرينى لذّتلى بر حيرتله ديڭلهمك، درس آلمقدر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 413 —
إسپارطهيه گوندريلن بر مكتوب
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
نماز تسبيحاتنڭ سرّينه گوره: ناصلكه نمازدن صوڭره تسبيح و ذكر و تهليل ايله ختمهِٔ معظّمهِٔ محمّديه و ذكر و تسبيح ايدن و روىِ زمين قدر گنيش بر حلقهِٔ تحميداتِ أحمديه دائرهسنه تصوّرًا و نيّةً گيرمك مدارِ فيوضات اولديغى گبى؛ بز دخى رسالهِٔ نورڭ گنيش دائرهِٔ درسنده و حلقهِٔ أنوارنده درس آلان و چاليشان بيڭلر معصوم لسانلرڭ، مبارك إختيارلرڭ دعالرينه و أعمالِ صالحهلرينه حصّهدار اولمق و دعالرينه آمين ديمك حكمنده اولارق، اونلرله طىِّ مكان ايدهرك، غيابًا اوموز اوموزه، ديز ديزه بولونمق خياليله و نيّتيله و تصوّريله كنديمزى فوق الحدّ بختيار بيلييورز. خصوصًا آخر عمرمده بويله قيمتدار، معنوى أولادلرى و يوزر عبد الرحمانلرى بولمق، بنم ايچون دنياده جنّت حياتى حكمنه گچييور.
گچن رمضانِ شريفده، خستهلق مناسبتيله، هر بر قارداشم بنم حسابمه بر ساعت چاليشماسنڭ بيوك بر نتيجهسنى عين اليقين و حقّ اليقين گورديگمدن؛ بويله دعالرى ردّ ايديلمز معصوملرڭ و مبارك إختيارلرڭ و استادلرينڭ، بنم حسابمه اولان دعالرى و چاليشمهلرى، بنم رسالهِٔ نوره خدمتمڭ اُخروى بر نتيجهٔ باقيهسنى دنياده دخى بڭا گوستردى.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
قارداشڭز
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 414 —
إسپارطهيه گوندريلن بر فقرهدر
رسالهِٔ نور كندى صادق و ثباتكار شاكردلرينه قزانديرديغى چوق بيوك كار و قزانج و پك چوق قيمتدار نتيجهيه مقابل فيآت اولارق، او شاكردلردن تام و خالص بر صداقت و دائمى صارصيلماز بر ثبات ايستر. أوت رسالهِٔ نور اون بش سنهده مدرسهده قزانيلان قوّتلى ايمانِ تحقيقىيى، اون بش هفتهده و بعضلره اون بش گونده قزانديرديغنه، يگرمى بيڭ ذات تجربهلريله شهادت ايدرلر.
هم إشتراكِ أعمالِ اُخرويه دستوريله، هر بر شاكردينڭ، هر بر گونده بيڭلر خالص لسانلريله ايديلن مقبول دعالرى و بيڭلر أهلِ صلاحتڭ ايشلدكلرى أعمالِ صالحهنڭ مِثل ثوابلرينى قزانديروب، هر بر حقيقى، صادق و ثباتكار شاكردلرينى عملجه بيڭلر آدم حكمنه گتيرديگنه دليل؛ كرامتكارانه و تقديركارانه إمامِ علىنڭ اوچ إخبارى و كرامتِ غيبيهِٔ غوثِ أعظمدهكى تحسينكارانه و تشويقكارانه بشارتى و قرآنِ معجز البيانڭ قوّتلى إشارتلرى، او خالص شاكردلرڭ أهلِ سعادت و أهلِ جنّت اولاجقلرينى پك قطعى إثبات ايدرلر. ألبته بويله بر قزانج، اويله فيآت ايستر.
مادام حقيقت بودر. رسالهِٔ نور دائرهسنڭ ياقيننده بولونان أهلِ علم و أهلِ طريقت و صوفىمشرب ذاتلر، اونڭ جرياننه گيرمك و علم و طريقتدن گلن سرمايهلريله اوڭا قوّت ويرمك و گنيشلمهسنه چاليشمق و شاكردلرينى تشويق ايتمك و بر بوز پارچهسى اولان أنانيتنى، تام بر حوض قزانمق ايچون، او دائرهدهكى آبِ حيات حوضنه آتوب أريتمك گركدر. يوقسه باشقه بر چيغير آچمقله هم او ضرر ايدر، هم بو مستقيم و متين جادّهِٔ قرآنيهيه بيلميهرك ضرر ويرر؛ بلكه زندقهيه بيلميهرك بر نوع يارديم حسابنه گچر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 415 —
@
استادڭ طلبهلرينه گوندرديگى و كندى أل يازيسيله يازديغى بر مكتوب.
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
بو إدّعانامهدن آڭلاشيلدى كه؛ حكومتڭ بعض أركاننى إغفال ايدوب عليهمزه سَوق ايدن گيزلى زنديقلرڭ پلانلرى عقيم قالوب يالان چيقدى؛ شيمدى بر بهانه اولارق جمعيتجيلك و قوميتهجيلك إسناديله يالانلرينى ستره چاليشييورلر و بونڭ بر أثرى اولارق بنمله كيمسهيى تماس ايتديرمييورلر. گويا تماس ايدن بردن بزدن اولور. حتّى بيوك مأمورلر ده چوق چكينيورلر و بڭا صيقنتى ويرديرمكله كنديلرينى آمرلرينه سَوْديرييورلر. خصوصًا (حا ص م د بر) بن، إعتراضنامهنڭ آخرنده، بو گلن فقرهيى دييهجكدم، فقط بر فكر مانع اولدى. فقره شودر:
— 416 —
@
أوت بز بر جمعيتز و اويله بر جمعيتمز وار كه؛ هر عصرده اوچ يوز ميليون داخل منسوبلرى وار و هر گون بش دفعه او مقدّس جمعيتڭ پرنسبلريله كمالِ حرمتله علاقهلرينى و خدمتلرينى گوسترييورلر و اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ قدسى پروغراميله بربرينڭ يارديمنه دعالريله و معنوى قزانجلريله قوشويورلر.
ايشته بز، بو مقدّس و معظّم جمعيتڭ أفرادندنز و خصوصى وظيفهمز ده قرآنڭ ايمانى حقيقتلرينى تحقيقى بر صورتده أهلِ ايمانه بيلديروب اونلرى و كنديمزى إعدامِ أبديدن و دائمى حپسِ منفرددن قورتارمقدر. سائر دنيوى و سياسى و أنتريقهلى جمعيت و قوميتهلر ايله مناسبتمز يوقدر و تنزّل ايتمهيز.
— 417 —
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا دَائِمًا
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
صاقين، صاقين! دنيا جريانلرى، خصوصًا سياست جريانلرى و بِالخاصّه خارجه باقان جريانلر سزى تفرقهيه آتماسين. قارشيڭزده إتّحاد ايتمش ضلالت فرقهلرينه قارشى سزى پريشان ايتمهسين!
اَلْحُبُّ فِى اللّٰهِ وَ الْبُغْضُ فِى اللّٰهِ
دستورِ رحمانى يرينه،
اَلْحُبُّ فِى السِّيَاسَةِ وَ الْبُغْضُ لِلسِّيَاسَةِ
دستورِ شيطانى حكم ايدهرك، مَلك گبى بر حقيقت قارداشنه عداوت و خنّاس گبى بر سياست آرقداشنه محبّت و طرفدارلقله ظلمنه رضا گوستروب، جنايتنه معنًا شريك أيلهمسين.
أوت بو زماندهكى سياست، قلبلرى إفساد ايدوب، عصبى روحلرى عذاب ايچنده بيراقير. سلامتِ قلب و إستراحتِ روح ايستهين آدم، سياستى بيراقمالى. أوت، شيمدى كُرهِٔ أرضده هركس يا قلبًا، يا روحًا، يا عقلًا، يا بدنًا گلن مصيبتدن حصّهدارلقدن عذاب چكييور، پريشاندر. بِالخاصّه أهلِ ضلالت و أهلِ غفلت، مرحمتِ عموميهِٔ إلٰهيهدن و حكمتِ تامّهِٔ سبحانيهدن خبرسز اولديغندن، رقّتِ جنسيه سببيله نوعِ بشرله علاقهدار اولديغندن، كندى ألمندن باشقه نوعِ بشرڭ شيمديكى أليم و دهشتلى ألملرى ايله دخى متألّم اولوب عذاب چكييور. چونكه لزومسز و مالايعنى بر صورتده وظيفهِٔ حقيقيهلرينى و ألزم ايشلرينى بيراقوب آفاقى و سياسى بوغوشمالره و كائناتڭ حادثهلرينى مراقله ديڭلهيهرك، قاريشهرق روحلرينى سرسم، عقللرينى گوهزه ايتمشلر. "ضرره راضى اولانه مرحمت ايديلمز" معناسنده
— 418 —
اَلرَّاضِى بِالضَّرَرِ لَا يُنْظَرُ لَهُ
قاعدهٔ أساسيهسيله شفقت حقّنى و مرحمت لياقتنى كنديلرندن سلب ايتمشدر. اونلره آجينماز و شفقت ايديلمز. و لزومسز باشلرينه بلا گتيرييورلر.
بن تخمين ايدييورم كه: بتون كُرهِٔ أرضڭ بو يانغيننده و فورطنهلرنده، سلامتِ قلبنى و إستراحتِ روحنى محافظه ايدن و قورتاران، يالڭز حقيقى أهلِ ايمان و أهلِ توكّل و رضادر. بونڭ ايچون ده أڭ زياده كندينى قورتارانلر، رسالهِٔ نور دائرهسنه صداقتله گيرنلردر.
چونكه اونلر، رسالهِٔ نوردن آلدقلرى ايمانِ تحقيقى درسلرينڭ نوريله، گوزيله، هر شيده رحمتِ إلٰهيهنڭ ايزينى، يوزينى گوروب، هر شيده كمالِ حكمتنى، جمالِ عدالتنى مشاهده ايتدكلرندن كمالِ تسليميت و رضا ايله، ربوبيتِ إلٰهيهنڭ إجراآتندن اولان مصيبتلرى تسليميتله و گولهرك قارشيلايورلر، رضا گوسترييورلر. و مرحمتِ إلٰهيهدن داها ايلرى شفقتلرينى سورمييورلر كه، ألم و عذاب چكسينلر. ايشته بو حقيقته بناءً، دگل يالڭز حياتِ اُخرويهنڭ، بلكه دنيادهكى حياتڭ دخى سعادت و لذّتنى ايستهينلر، (حدسز تجربهلر ايله) رسالهِٔ نورڭ ايمانى و قرآنى درسلرنده بولابيلير و بولويورلر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 419 —
قسطمونيده بديع الزمانه سكز سنه خدمت ايدن محمد فيضى ايله قيمتدار بر نور طلبهسى اولان أمينڭ بر مكتوبيدر
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ رَسَائِلِ النُّورِ الْمَقْرُوئَةِ وَ الْمَكْتُوبَةِ
چوق سَوْگيلى، چوق قيمتدار، چوق مشفق استاديمز أفنديمز حضرتلرى!
أوّلا: ليلهٔ معراجڭزى تبريك ايدر، أللريڭزدن اوپر، قصوريمزڭ عفوينى رجا ايدرز.
استاديمزڭ ترجمهٔ حالنى مراق ايدنلره ديرز كه:
قرآنِ حكيم اوتوز اوچ آياتنڭ إعجازكار إشارتيله، إمامِ على رضى اللّٰه عنه جلجلوتيه و أرجوزهسنده كرامتكار دلالاتيله، غوثِ أعظم قُدِّسَ سِرُّهُ بشارتكار بياناتيله، استاديمزڭ حقيقى ترجمهِٔ حالنى و رسالهِٔ نورڭ حقيقى ماهيتنى بيان ايتمشلر.
استاديمزڭ شخصِ معنويسنى بيلمك ايستهينلر، رسالهِٔ نورڭ إشاراتِ قرآنيه و كراماتِ عَلَويه و كراماتِ غوثيه رسالهلرينى و رسالهِٔ نورڭ سائر أجزالرينى دقّتله تتبّع ايتمهلرى لازمدر. يالڭز بزم، استاديمز حقّندهكى قناعتِ قطعيهمز شودر كه: إسمِ نور و إسمِ حكيمه مظهريتله، قرآنِ حكيمڭ خزينهسندن نائل اولديغى حقائق و معارفى، تحديثِ نعمت مقصديله بشره إعلان ايدن بو علّامهِٔ ذىفنون بديع الزمان حضرتلرى، أخلاقِ محمّديه عليه الصلاة والسلام ايله تخلّق ايتمش، نفس و هوا برزخلرندن گچمش، مكارمِ أخلاقڭ أڭ ممتاز و مستثنا بر تمثالِ مجسّمى اولارق بو عصرده بولونمش. شيمدىيه قدر بتون حياتنده شايانِ حيرت بر علوِّ همّت و سكينت و عفّت و محويت ايچنده ياشامش. غناىِ قلبى، توكّل و قناعتى خارق العاده؛
— 420 —
معيشت و قيافتى پك ساده و مكارمِ أخلاقى پك فوق العاده؛ دنيايه ذرّه قدر مَيل و محبّت ايتمز.
هم اويله بر طرزده عزّتِ علميهيى حياتده محافظه ايتمش كه؛ أصلا كيمسهيه عرضِ إفتقار ايتمهمك، حياتنڭ أڭ مهمّ بر دستورى اولمشدر. دنيا كنديلرينه توجّه ايتمشسه ده، اوندن يوز چويرمش اولان استاديمز؛ أمرِ معاشده جنابِ حقّڭ عنايتيله، عفّت و نزاهتنى دائما محافظه ايدر؛ صدقه، زكات و هديهلرى آلماز. يقينًا بيلييورز كه؛ قسطمونيده بولوندقلرى زمان، اوطوردقلرى أوڭ ايجارينى ويرمك ايچون يورغاننى صاتديلر ده، ينه هيچ بر صورتله هديه قبول ايتمديلر.
هم استاديمز، تكلّف و تعظّمدن أصلا خوشلانماز و طلبهلرينڭ دخى تكلّف قيدندن آزاده اولمالرينى أمر ايدر. و بيوررلر كه: "تكلّف، شرعًا و حكمةً فنادر؛ چونكه تكلّف سوداسى، إنسانى حدِّ معروفى تجاوزه سَوق ايدر. متكلِّف اولانلر، بعضًا خودبينانه بر تظاهر و تفاخر طورى و موقّت صوغوق بر رياكار وضعيتى طاقينمقدن قورتولماز. حالبوكه بونلرڭ ايكيسى ده إخلاصى زدهلر."
هم استاديمز، غايت متواضعدر. تفوّق و تميّز داعيهلرندن، شهرت سودالرندن زيادهسيله صاقينيرلر. كنديلرينه مخصوص صافى مشربى، او گبى جان صيقاجق شيلردن عاليدر. هركسه، هله إختيارلره و چوجقلره و فقرالره، رفق و ملايمتله اخوّتكارانه بر معاملهِٔ خالصانهده بولونورلر. مبارك يوزلرنده، مهابت و بشاشتله قاريشق بر نورِ وقار لمعان ايدر. هيبتله برابر آثارِ اُنس و الفت دخى گورونور. دائما متبسّم بولونورلر. فقط بعضًا تجلّياتڭ مقتضاسى اولارق مهابت و جلال نظرى او درجه تظاهر ايدر كه، آرتيق او زمان ياننده بولونوب ده سوز سويلهمك ايستهين آدمڭ، عادتا ديلى طوتولور، نه سويلهمك ايستديگى آڭلاشيلماز. بو عاجزلر، چوق دفعه بو حالى مشاهده ايتدك.
— 421 —
استاديمزڭ، آز سويلهمك عادتيدر. فقط سويلهديگنى وجيز سويلر؛ هر حالده دستورِ حكمت اولارق پك معنيدار و پك شموللى برر جامع الكليمدرلر.
استاديمز نه كيمسهيى ذمّ ايدر و نه ده ياننده كيمسهيى غيبت ايتديرر. بونلردن أصلا خوشلانماز. قصور و خطالرى ستر ايدرلر. هم او قدر حسنِ ظنّه مالكدر كه، حتّى كنديسى حقّنده بر ناسزا سوز تبليغ ايدنه؛ "حاشا، بو يالاندر. بو سوزى سويلهدى ديديگڭ ذات، بويله سويلهمز." بيوررلر.
استاديمزڭ نفسله مجاهدهده بر رسوخ و إختصاصى واردر كه، أصلا حظوظاتِ نفسانيهلرينه خدمت ايتمزلر. بر إنسانه كافى گلميهجك قدر آز يرلر و آز اويورلر. گيجهلرده، صباحه قدر جالبِ دقّت بر حالِ خاشعانه ايله عبوديتده بولونورلر. ياز و قيش، بو عادتلرى تخلّف ايتمز. تهجّد و مناجات و أورادلرينى أصلا ترك ايتمزلر. حتّى بر رمضانِ شريفده پك شدّتلى خستهلقده، آلتى گون بر شى ييمهدن صومِ وصال ايچنده عبوديتدهكى مجاهدهلرينى ترك ايتمديلر. قومشولرى هر زمان ديرلر كه: "بز، سزڭ استاديڭزڭ سكز سنه ياز و قيش گيجهلرى، عين وقتلرده صباحه قدر حزين و محرق صداسيله مناجات سسلرينى ديڭلر و بويله فاصلهسز دواملى مجاهدهسنه حيرتلر ايچنده قاليردق."
هم استاديمز، طهارت و نظافتِ شرعيهيه صوڭ درجه رعايت ايدر؛ هر زمان آبدستلى اولارق بولونور؛ أصلا مبارك وقتنى بوش گچيرمز. يا رسالهِٔ نور تأليفيله ويا تصحيحيله مشغول ويا مناجاتِ جوشنيهيى قرائت و سجدهگاهِ عبوديته قائم ويا تفكّرِ آلاءِ إلٰهى بحرينه مستغرق بولونوردى. أكثريتله، ياز زمانى شهره اوزاق اورمانلق طاغ واردى. استاديمزله اورايه گيدردك. يولده هم رسالهِٔ نور تصحيح ايدرلر، هم بو عاجز طلبهلرينڭ اوقودقلرى رسالهيه دقّت ايدرلر و تصحيح ايچون خطالرينى سويلرلر وياخود أسكى مؤلّفاتندن بريسندن درس ويررلر؛ بو صورتله
— 422 —
يولده بيله مبارك وقتنى وظيفه ايله گچيررلردى. أوت بز إعتراف ايدييورز كه، استاديمزڭ نطقندهكى لطافت و اُلفتندهكى حلاوت او درجه فيض بخش ايدردى كه؛ إنسان، صباحدن آقشامه قدر او وضعيتده درس آلسه، يول يوروسه، أصلا صيقيلمق إحتمالى يوقدى.
هم استاديمز، رسالهِٔ نور خدمتنى هر شيئه ترجيح ايدرلر و بيوررلردى كه: "يگرمى سنهدر قرآنِ حكيمدن و رسالهِٔ نوردن باشقه بر كتابى نه مطالعه ايتمشم و نه ده يانمده بولونديرمشم؛ رسالهِٔ نور كافى گلييور." أوت فيّاضِ مطلق طرفندن بتون حقائقِ قرآنيه قلبِ منوّرينه إلهام و إلقاءِ كلّى ايله إفاضه اولونور ده، قرآنِ معجز البياندن باشقه نهيه محتاج اولور؟ بوندن شبههسى اولانلر، رسالهِٔ نوره دقّت ايتسينلر. جنابِ حق استاديمزه رسالهِٔ نورڭ تأليفنده اويله بر إقتدارِ بديع إحسان ايتمشدر كه، بو هركسه نصيب اولاجق خصلتلردن دگلدر. او خارقه نور رسالهلرى، هر برى غربتده، خستهلق ايچنده، طاغده، باغده، كاتبسز، تحمّلى مشكل غايت آغير شرائط داخلنده، ظاهرى نيجه مشكلاتلرله ميدانه گلمش و مؤمنلرڭ إمدادينه يتيشمشدر. فقط جنابِ حقّه شكر اولسون كه، عنايتِ إلٰهيه، خارقه بر طرزده استاديمزه فوق العاده موفّقيت إحسان ايتمشدر. ايشته بو سردندر كه جنابِ حق، اوڭا كائناتى بر كتابِ سماوى و أرضى بر صحيفه گبى كشف و شهودله بِحقّ اليقين اوقويهجق بر إقتدار ويرمش؛ محضِ عنايتله بويله قدسى بر أثره صاحب قيلمشدر. أوت آياتِ تشريعيهيى حاوى قرآنِ معجز البيانڭ حقائق و معارفنى و آياتِ كونيهيى شامل كتابِ كبيرِ كائناتڭ وظائف و معانيسنى بيان ايدوب، معرفت اللّٰهڭ أڭ يوكسك درجاتنه عروجه نوعِ بشرى تشويق ايدن و بوگونكى گونده، ئولمگه يوز طوتان قلبلرى بيله إذنِ إلٰهى ايله إهتزازه گتيرهجك قدر خارقه بر أثرِ بديعه، بر سريانِ سريعه اولان رسالهِٔ نور ايله نشرِ حقائق ايدن بو وجودِ مسعود ايله بشريت إفتخار ايتمك لازم گليركن؛ چوق غريبدر كه، أهلِ شقاوت
— 423 —
طرفندن زهر ويريلمگه جسارت و طاش آتديريلمغه بيله جرئت ايديلييور. أوت
اَشَدُّ الْبَلَاءِ عَلَى الْاَنْبِيَاءِ ثُمَّ الْاَوْلِيَاءِ
سرّيله، أنبيانڭ وارثى اولانلرڭ درلو درلو بلالره اوغرامالرى، حكمتِ إلٰهيه إقتضاسندن اولماسيله، او زمرهِٔ مباركه گبى، استاديمز دخى نيجه بلالره هدف اولمشدر. حتّى قسطمونىيه ايلك تشريف ايتدكلرى زمان چوجقلر، بر بدبخت شقى طرفندن تشويق ايديلوب، آبدست آلمق ايچون چشمهيه چيقدقلرى وقت طاش آتمشلر. فقط استاديمز دائما گورديگى أذا و جفالره اولو العزمانه صبر و تحمّل ايدر. هم صفاءِ صدره و سلامتِ قلبه مالك اولدقلرندن، او چوجقلره دخى حدّت ايتمهيوب بيوررلردى كه: "بونلر سورهِٔ يٰسدن مهمّ بر آيتڭ نكتهسنى كشفمه سبب اولديلر" دييه اونلره دعا ايدرلردى. صوڭره بو چوجقلر، استاديمزڭ دعالرى بركتيله شايانِ حيرت بر حال كسب ايتديلر كه؛ استاديمزى اوزاق ياقين نرهده گورورلرسه، قوشارق ياننه گليرلر، مبارك ألنى اوپرلر، دعاسنى آليرلردى.
هم استاديمزڭ خارقه حالاتى و شايانِ حيرت غرائبِ أحوالى، باشده رسالهِٔ نور اولارق پك چوقدر. أوت بز إعتراف ايدييورز كه؛ استاديمز بزم خاطراتِ قلبمزى بزدن زياده اوقور، چوق دفعه خبريمز اولماديغى بر مسئلهدن بزلرى شدّتلى تلاشله ايقاظ ايدرلر، بزى حيرتده بيراقيرلر. فقط گونلر گچدكدن صوڭره عينًا استاديمزڭ ايقاظ ايتديگى شيله قارشيلاشير، عقلمز باشمزه گليردى. استاديمزله طاغه گيتديگمز زمان، داها شهره دونمه زمانى گلمهدن، بردن استاديمز قالقارلر، بزه ده أمر ايدرلردى. حكمتنى صورمق ايستديگمزده: "عجله گيدهلم، رسالهِٔ نور خدمتى ايچون بزى بكلهيورلر." حقيقةً، شهره عودتمزده، مطلقه مهمّ بر رسالهِٔ نور شاكردى بزى بكلهيور بولور ويا بر قاچ دفعه گلوب گيتديگنى قومشولر خبر ويريرلردى. ينه بر گون، مولانا خالد (قس) حضرتلرينڭ كوچك عاشق نامنده بر طلبهسنڭ
— 424 —
نسلندن مبارك بر خانم، ياننده (حاشيه): او خانم " آسيه"در. چوق سنهلردن بَرى محافظه ايتديگى مولانا حضرتلرينڭ جبّهسنى، رمضانِ شريفده تبرّكًا استاديمزڭ ياننده قالسين دييه فيضى ايله گوندرر. استاديمز همان أمين قارداشمزه ييقامق ايچون أمر ايدهرك، جنابِ حقّه شكر ايتمگه باشلار. فيضىنڭ خاطرينه: "بو خانم، بنم ايله يگرمى گون ايچون گوندردى؛ استادم نهدن صاحب چيقييور؟" دييه حيرتلر ايچنده قالير. صوڭره او خانمى گورور، او خانم فيضىيه دير كه: "استاد هديهلرى قبول ايتمديگندن، بو صورتله بلكه قبول ايدر دييه اويله سويلهمشدم. فقط أمانت اونڭدر، جانمز دخى فدا اولسون." دير، او قارداشمزى حيرتدن قورتارير. أوت مبارك استاديمزڭ او جبّهيى قبولى، مولانا خالددن صوڭره وظيفهِٔ تجدّدِ دينڭ كنديلرينه إنتقالنه بر علامت تلقّى ايتمهسندندر، ديرلر. هم ده اويله اولمق لازم. چونكه حديثِ صحيحده:
اِنَّ اللّٰهَ يَبْعَثُ لِهٰذِهِ الْاُمَّةِ عَلٰى رَاْسِ كُلِّ مِاَةِ سَنَةٍ مَنْ يُجَدِّدُ لَهَا دِينَهَا
بيورلمش. مولانا حضرتلرينڭ ولادتى ١١٩٣، استاديمز حضرتلرينڭ ايسه ١٢٩٣. بو حديثڭ تام ايضاحى رسالهٔ غوثيهده واردر.
استاديمز آرا صيره بزلره خصوصًا فيضىيه، لطيفه طرزنده بيوررلردى كه: "جزاڭز وار، طوقات ييهجكسڭز، حپسه گيرهجكسڭز." دييه دڭزلى حپسمزى بزه رمزًا خبر ويروب؛ هم بزى ايقاظ، هم قبل الوقوع بر مهمّ حادثهيى كشفًا بيان ايدييورلردى. حقيقةً چوق گچمهدى، استاديمزڭ ديديگى چيقدى.
ينه دڭزلى حپسى حادثهسندن أوّل بيورديلر كه: "قارداشلرم، چوقدندر سكز سنهدن فضله بر يرده قالمامشم. شيمدى بورايه گلهلى سكز سنه اولويور. بو سنه هر حالده يا وفات ايدهجگم ويا باشقه يره نقل ايدهجگم" دييه قسطمونيدن تشريفنى خبر ويرييورلردى.
— 425 —
هم دڭزلى حپسى مصيبتندن أوّل استاديمز بيوررلردى كه: "قارداشلرم، رسالهِٔ نوره بر قاچ جهتده هجوم حسّ ايدييورم، زياده إحتياط ايديڭز." حقيقةً چوق گچمهدى، إستانبولده بر إختيار خواجه، بيلميهرك، بر رسالهنڭ بر مسئلهسنه إعتراض ايدييور. صوڭره أسكى فتوا أمينى مرحوم على رضا أفندى حضرتلرى، او خواجهنڭ إعتراضنى ردّ و رسالهٔ نورڭ حقّانيتنى تام تصديق ايدييور.
....
بر مدّت صوڭره بر حيوان اوركوب، استاديمزڭ باجاغنى اينجيتييور. آيلرجه إضطرابلر ايچنده، وظيفهِٔ عبوديتنى و رسالهِٔ نورڭ خدمتِ قدسيهسنى چوق مشكلاتله ايفا ايدهبيلدى. صوڭره طاغده مدهش بر زهرلنمهدن متولّد غايت آغير صورتده خسته ايكن، دڭزلى حپسى توقيفى ميدانه چيقدى. فقط او فردِ فريد، تحمّلى پك مشكل بو دهشتلى حالده، هم خدمتِ ايمانيه و قرآنيهدهكى عزمِ متيننى، هم عبوديتدهكى وظائفى ايفايه صوڭ درجه غيرت ايدوب، أصلا فتور گتيرمهدن اولو العزمانه بر صبر ايله ثبات ايدييوردى. ينه استاديمز توقيفمزدن أوّل مكرّرًا بيوررلردى كه: "أهلِ دنيا، رسالهِٔ نوره ايليشمهسينلر؛ ايليشيرلرسه، آفتلرڭ هجومنه سبب اولورلر." حقيقةً هركسجه معلومدر كه: رسالهِٔ نور شاكردلرى توقيف ايديلير ايديلمز هر طرفده آفتلر، زلزلهلر، خستهلقلر باشلاردى؛ تا رسالهِٔ نورڭ حقّانيتى تصديق اولونوب وطنه فائدهلى اولديغى إعتراف ايديلنجهيه قدر چوق يرلرده، أزجمله قسطمونيده زلزله دوام ايتدى. حتّى قسطمونينڭ تاريخى يوكسك قلعهسى (كه بعض رسالهلرڭ مدرسهسى حكمنه گچدى) رسالهِٔ نوره و مؤلّفى اولان استاديمزه إشتياق و حسرتندن ماتم طوتوب، أڭ صاغلام كوكلى طاشلرينى آشاغى آتارق، استاديمزڭ إخبارِ غيبيسنى مادّةً تصديق ايتمشدر.
— 426 —
استاديمز، توقيفمزدن مقدَّم بيوررلردى كه: "رسالهِٔ نوره مدهش بر هجوم پلانى وار؛ فقط مراق ايتمهيڭز. مژده، عنايتِ إلٰهيه إمداديمزه يتيشهجك. شويله كه: بوگون اوقومق ايچون حزبِ أعظمِ نورىيى آچمشدم، بردن قارشيمه
وَ اصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَاِنَّكَ بِاَعْيُنِنَا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ
آيتى چيقدى. معنًا "بڭا باق!" ديدى. بن ده باقدم، گوردم كه؛ معناسنڭ چوق طبقهلرندن خصوصًا معناىِ إشاريسيله و جفريسيله هم حپس مصيبتنه، هم نجاتمزه إشارت و بزه بشارت ايدييور." بيورديلر. ايشته دڭزلى محكمهسى، برائت قرارى ويرمزدن طوقوز آى أوّل، بِلا تردّد بو آيتڭ دفينهسندن آلديغى جوهرى إظهار ايدوب، هم بو آيتِ كريمهنڭ مهمّ نكتهِٔ إعجازينى كشف، هم ده بو قوّهِٔ معنويهيه محتاج ضعيف طلبهلرينى تبشير ايتمكله بزلرى مسرور أيلهمشلردر. بو آيتڭ تام ايضاحى، دڭزلى مدافعهسنده و لاحقهسندهدر.
نسخهِٔ نادرهِٔ زمان اولان استاديمز، غايت شجيع و متين و اولو العزمانه بر جسارتِ فوق العادهيه مالك بر لسان الحقدر كه، حق يولنده سوز سويلهمكدن چكينمز و لَوْمِ لائمدن قورقمازلر. بر گون "بسم اللّٰه" يازيلى قبر طاشلرينى لغملر اوزرينه قونوركن گورورلر. اوراده دنياجه مهمّ ذاتلر حاضر اولدقلرى حالده، كيمسهنڭ سويلهيهمديگى غايت آجى سوزلرله او حقسز ايشه و داها باشقه حقسز ايشلره ده سدِّ سديد اولمشلردر.
هم مملكتمزده هر كيم استاديمزى رنجيده ايتمگه جسارت ايتمشسه، رسالهِٔ نوره ضرر گتيرمشسه، مطلقا سوءِ عاقبته اوغرامشلردر. بعضلرى دخالت ايدوب عقللرى باشلرينه گلمش ايسه ده، بعضلرى ده جزالرينى چكمشلردر. بو وقعهلرڭ بعضلرى، لاحقهده يازيلمشدر.
— 427 —
الحاصل مبارك استاديمزڭ أوصافِ كمالنى و محاسنِ أحوالنى بزم گبى عاجزلرڭ بِحقّ تصوير و تعريف ايدهبيلمسنه إمكان يوقدر. خالقِ ذو الجلال والجمال حضرتلرى، استاديمزى بر وجودِ مستثنا اولارق ياراتمش و توفيقِ إلٰهيهسنه مظهر قيلمشدر. نه سعادت اوڭا كه؛ اونڭ بِالذّات إشتغال ايتديگى و أهمّيتله تشويق و توصيه ايتديگى رسالهٔ نور ايله خدمتِ قرآنيه و ايمانيهده بولونه و رسالهٔ نوردن درسنى آلمش اوله...
استاديمز مملكتده بولوندقجه، فاصلهسز نشرِ حقائق أيلهمش و بزم سعادتمز ايچون فيض بخش ايدن مبارك نَفَسنى صرف ايتمشدر. جنابِ أرحم الرّاحميندن بتون روح و جانمزله نياز ايدرز كه: "محشر گوننده دخى بزلرى اَلسَّعِيدُ سَعِيدٌ فِى بَطنِ اُمِّهِ حديثِ شريفنه مظهر اولان استاديمز دفينهِٔ علوم و فنون، بديع البيان علّامهِٔ بديع الزمان سعيد النورسى حضرتلرى ايله برلكده حشر ايتسين. تا كه، او قورقولى گونده نورلى، مشفق، مبارك أليله ألمزى طوتسون، حضورِ رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامه بزى گوتورسون، إن شاء اللّٰه!..."
رسالهٔ نور شاكردلرندن
فيضى، أمين
٭ ٭ ٭
آيت الكبرا حقّنده بر قاچ سوز
بديع الزمان حضرتلرى قسطمونيده ايكن، آيت الكبرا ناميله، جنابِ حقّڭ وارلغنى، برلگنى، كائناتدهكى موجوداتڭ لسانلريله إثبات ايدن معظّم بر رساله يازمشدر.
— 428 —
بو رساله ايچون استاديمز، "شيمديكى دهشتلى تخريباته قارشى بر حقيقتِ قرآنيه و بر سدِّ أعظمدر" ديمشدر.
قلبه گلديگى گبى عجله اولارق يازديريلمش، برنجى مسودّه ايله إكتفا ايديلمشدر. استاد، "يازديغم وقت إراده و إختيارم ايله اولماديغنى حسّ ايتديگمدن، كندى فكرمله تنظيم ويا إصلاح ايتمهيى موافق گورمدم." بيورمشدر.
بو رساله، ايلك دفعه گيزلى اولارق طبع ايديلمهسندن طولايى، استاد و طلبهلرينڭ حپسنه سبب اولمشسه ده بِالآخره دڭزلى و آنقره آغير جزا محكمهلرى، ايكى سنهلك تدقيقاتلرندن صوڭره برائتلرينه و رسالهنڭ إعادهسنه إتّفاقله قرار ويرمشلردر.
إمامِ على (رض) غيبآشنا نظريله بو رسالهيى گورمش، "قصيدهٔ جلجلوتيه"سنده بو رسالهنڭ أهمّيتنه و مقبوليتنه إشارت ايدوب
وَ بِاْلٰايَتِ الْكُبْرَى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ
فقرهسيله اونى شفاعتجى ياپارق دعا ايتمشدر.
بو آيت الكبرانڭ تدقيقى نتيجهسنده استاد و طلبهلرينڭ برائتله حپسدن قورتولمالرى، إمامِ على (رض)ڭ بو دعاسنڭ قبولنى إثبات ايتمشدر.
بو عصردهكى ضلالت جريانلرى، مسلمانلرڭ ايمانلرنده شدّتلى بر تخريبات ياپمق تشبّثنه قارشى، بو حقيقتِ قرآنيهنڭ، بر سدِّ أعظم اولارق مقام مناسبتيله بورايه درج ايديلمسى موافق گورولدى...
٭ ٭ ٭
— 429 —
آيت الكبرا
كائناتدن خالقنى صوران بر سيّاحڭ مشاهداتيدر.
(توحيد حقّنده ايكى مقامدن عبارت يدنجى شعاع اولان آيت الكبرا رسالهسنڭ ايكنجى مقامنڭ بر قسميدر)
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَ الْاَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لٰكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ اِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا
بو آيتِ معظّمه گبى پك چوق آياتِ قرآنيه، بو كائنات خالقنى بيلديرمك جهتنده، هر وقت و هركسڭ أڭ چوق حيرتله باقوب ذوق ايله مطالعه ايتديگى أڭ پارلاق بر صحيفهِٔ توحيد اولان سماواتى أڭ باشده ذكر ايتمهلرندن، أڭ باشده اوڭا باشلامق موافقدر.
أوت بو دنيا مملكتنه و مسافرخانهسنه گلن هر بر مسافر، گوزينى آچوب باقدقجه گورور كه: غايت كرمكارانه بر ضيافتگاه و غايت صنعتكارانه بر تشهيرگاه و غايت حشمتكارانه بر اوردوگاه و تعليمگاه و غايت حيرتكارانه و شوقأنگيزانه بر سيرانگاه و تماشاگاه و غايت معنيدارانه و حكمتپرورانه بر مطالعهگاه اولان بو
— 430 —
گوزل مسافرخانهنڭ صاحبنى و بو كتابِ كبيرڭ مؤلّفنى و بو محتشم مملكتڭ سلطاننى طانيمق و بيلمك ايچون شدّتله مراق ايدركن؛ أڭ باشده گوكلرڭ نور يالديزى ايله يازيلان گوزل يوزى گورونور: "بڭا باق، آراديغڭى سڭا بيلديرهجگم!" دير. او ده باقار گورور كه:
بر قسمى أرضمزدن بيڭ دفعه بيوك و او بيوكلردن بر قسمى طوپ گلّهسندن يتمش درجه سرعتلى يوز بيڭلر أجرامِ سماويهيى ديركسز دوشورمهدن طورديران و بربرينه چارپمادن فوق الحدّ چابوق، برابر گزديرن، ياغسز سوندورمهدن متماديًا او حدسز لامبالرى يانديران و هيچ بر گورولتى و إختلال چيقارتمهدن او نهايتسز بيوك كتلهلرى إداره ايدن و گونش و قمرڭ وظيفهلرى گبى، هيچ عصيان ايتديرمهدن او پك بيوك مخلوقلرى وظيفهلرله چاليشديران و ايكى قطبڭ دائرهسندهكى حساب رقملرينه صيقيشميان بر نهايتسز اوزاقلق ايچنده، عين زمانده، عين قوّت و عين طرز و عين سكّهِٔ فطرت و عين صورتده، برابر، نقصانسز تصرّف ايدن و او پك بيوك متجاوز قوّتلرى طاشييانلرى، تجاوز ايتديرمهدن قانوننه إطاعت ايتديرن و او نهايتسز غلبهلگڭ أنقاضلرى گبى گوگڭ يوزينى كيرلتهجك سوپرونتيلره ميدان ويرمهدن پك پارلاق و پك گوزل تميزلتديرن و بر منتظم اوردو مانورهسى گبى مانوره ايله گزديرن و أرضى دونديرمهسيله، او حشمتلى مانورهنڭ باشقه بر صورتده حقيقى و خيالى طرزلرينى هر گيجه و هر سنه سينهما لوحهلرى گبى سيرجى مخلوقاتنه گوسترن بر تظاهرِ ربوبيت و او ربوبيت فعاليتى ايچنده گورونن تسخير، تدبير، تدوير، تنظيم، تنظيف، توظيفدن مركّب بر حقيقت، بو عظمتى و إحاطتى ايله او سماوات خالقنڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه و موجوديتى سماواتڭ موجوديتندن داها ظاهر بولونديغنه بِالمشاهده شهادت ايدر معناسيله برنجى مقامڭ برنجى باصامغنده:
— 431 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ السَّمٰوَاتُ بِجَمِيعِ مَا فِيهَا بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقِيقَةِ التَّسْخِيرِ وَ التَّدْبِيرِ وَ التَّدْوِيرِ وَ التَّنْظِيمِ وَ التَّنْظِيفِ وَ التَّوْظِيفِ الْوَاسِعَةِ الْمُكَمَّلَةِ بِالْمُشَاهَدَةِ
دينيلمشدر.
صوڭره، دنيايه گلن او يولجى آدمه و مسافره، جوِّ سما دينيلن و محشرِ عجائب اولان فضا گورولتى ايله قونوشارق باغيرييور: "بڭا باق! مراقله آراديغڭى و سنى بورايه گوندرنى بنمله بيلهبيلير و بولابيليرسڭ." دير. او مسافر، اونڭ أكشى فقط مرحمتلى يوزينه باقار؛ مدهش فقط مژدهلى گورولتيسنى ديڭلر، گورور كه:
زمين ايله آسمان اورتهسنده معلّقده طورديريلان بلوط، غايت حكيمانه و رحيمانه بر طرزده زمين باغچهسنى صولر و زمين أهاليسنه آبِ حيات گتيرر و حرارتى (يعنى ياشامق آتشنڭ شدّتنى) تعديل ايدر و إحتياجه گوره هر يرڭ إمدادينه يتيشير. و بو وظيفهلر گبى چوق وظيفهلرى گورمكله برابر، منتظم بر اوردونڭ عجله أمرلره گوره گورونمسى و گيزلنمهسى گبى، بردن جوّى طولديران او قوجه بلوط دخى گيزلهنير، بتون أجزالرى إستراحته چكيلير، هيچ بر أثرى گورولمز. صوڭره "ياغمور باشنه آرش!" أمرينى آلديغى آنده؛ بر ساعت، بلكه بر قاچ دقيقه ظرفنده طوپلانوب جوّى طولديرر، بر قوماندانڭ أمرينى بكلر گبى طورور.
صوڭره او يولجى، جوّدهكى روزگاره باقار گورور كه: هوا او قدر چوق وظيفهلرله غايت حكيمانه و كريمانه إستخدام اولونور كه، گويا او جامد هوانڭ شعورسز ذرّهلرندن هر بر ذرّهسى؛ بو كائنات سلطانندن گلن أمرلرى ديڭلر، بيلير و هيچ برينى گرى بيراقميهرق، او قوماندانڭ قوّتيله ياپار و إنتظامله يرينه گتيرر بر
— 432 —
وضعيت ايله؛ زمينڭ بتون نفوسلرينه نَفَس ويرمك و حياته لزومى بولونان حرارت و ضيا و ألكتريق گبى مادّهلرى و سسلرى نقل ايتمك و نباتاتڭ تلقيحنه واسطه اولمق گبى چوق كلّى وظيفهلرده و خدمتلرده، بر دستِ غيبى طرفندن غايت شعوركارانه و عليمانه و حياتپرورانه إستخدام اولونويور.
صوڭره ياغموره باقييور، گورور كه: او لطيف و برّاق و طاتلى و هيچدن و غيبى بر خزينهِٔ رحمتدن گوندريلن قطرهلرده او قدر رحمانى هديهلر و وظيفهلر وار كه؛ گويا رحمت تجسّم ايدهرك قطرهلر صورتنده خزينهِٔ ربّانيدن آقييور معناسنده اولديغندن، ياغموره "رحمت" نامى ويريلمشدر.
صوڭره شمشگه باقار و رعدى (گوك گورولتيسى) ديڭلر، گورور كه؛ پك عجيب و غريب خدمتلرده چاليشديريلييورلر.
صوڭره گوزينى چكر، عقلنه باقار، كندى كندينه دير كه: "آتيلمش پاموق گبى بو جامد، شعورسز بلوط ألبته بزلرى بيلمز و بزه آجييوب إمداديمزه كندى كندينه قوشماز و أمرسز ميدانه چيقماز و گيزلنمز؛ بلكه غايت قدير و رحيم بر قوماندانڭ أمريله حركت ايدر كه، بر ايز بيراقمهدن گيزلهنير و دفعةً ميدانه چيقار، ايش باشنه گچر و غايت فعّال و متعال و غايت جلوهلى و حشمتلى بر سلطانڭ فرمانيله و قوّتيله وقت بَوقت جوّ عالمنى طولديروب بوشالتير و متماديًا حكمتله يازار و پايدوس ايله بوزار تختهسنه و محو و إثبات لوحهسنه و حشر و قيامت صورتنه چويرر و غايت لطفكار و إحسانپرور و غايت كرمكار و ربوبيتپرور بر حاكمِ مدبّرڭ تدبيريله روزگاره بينر و طاغلر گبى ياغمور خزينهلرينى بينديرر، محتاج اولان يرلره يتيشير. گويا اونلره آجييوب آغلايهرق گوز ياشلريله اونلرى چيچكلرله گولديرر، گونشڭ شدّتِ آتشنى سرينلنديرر و سونگر گبى باغچهلرينه صو سرپر و زمين يوزينى ييقار، تميزلر."
— 433 —
هم او مراقلى يولجى كندى عقلنه دير: بو جامد، حياتسز، شعورسز، متماديًا چالقانان، قرارسز، فورطنهلى، دغدغهلى، ثباتسز، هدفسز شو هوانڭ پردهسيله و ظاهرى صورتيله وجوده گلن يوز بيڭلر حكيمانه و رحيمانه و صنعتكارانه ايشلر و إحسانلر و إمدادلر بِالبداهه إثبات ايدر كه: بو چاليشقان روزگارڭ و بو جوّال خدمتكارڭ كندى باشنه هيچ بر حركتى يوق، بلكه غايت قدير و عليم و غايت حكيم و كريم بر آمرڭ أمريله حركت ايدر. گويا هر بر ذرّهسى، هر بر ايشى بيلير و او آمرڭ هر بر أمرينى آڭلار و ديڭلر بر نفر گبى، هوا ايچنده جريان ايدن هر بر أمرِ ربّانىيى ديڭلر، إطاعت ايدر كه؛ بتون حيواناتڭ تنفّسنه و ياشاماسنه و نباتاتڭ تلقيحنه و بيومهسنه و حياتنه لزوملى مادّهلرڭ يتيشديريلمسنه و بلوطلرڭ سَوق و إدارهسنه و آتشسز سفينهلرڭ سير و سياحتنه و بِالخاصّه سسلرڭ و بِالخاصّه تلسز تلفون و تلغراف و راديو ايله قونوشمالرڭ ايصالنه و بو خدمتلر گبى عمومى و كلّى خدمتلردن باشقه، آزوت و مولّد الحموضه (اوقسيژن) گبى ايكى بسيط مادّهدن عبارت اولان هوانڭ ذرّهلرى بربرينڭ مِثلى ايكن، زمين يوزنده يوز بيڭلر طرزده بولونان ربّانى صنعتلرده كمالِ إنتظام ايله بر دستِ حكمت طرفندن چاليشديريلييور گورويورم.
ديمك
وَ تَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَ السَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الْاَرْضِ
آيتنڭ تصريحيله، روزگارڭ تصريفيله حدسز ربّانى خدمتلرده إستعمال و بلوطلرڭ تسخيريله حدسز رحمانى ايشلرده إستخدام و هوايى او صورتده ايجاد ايدن، آنجق واجب الوجود و قادرِ كلّ شى و عالمِ كلّ شى و بر ربِّ ذو الجلال و الاكرامدر دير، حكم ايدر.
صوڭره ياغموره باقار، گورور كه: ياغمورڭ دانهلرى صاييسنجه منفعتلر و قطرهلرى عددنجه رحمانى جلوهلر و رشحهلرى مقدارنجه حكمتلر ايچنده بولونويور. هم او شيرين و لطيف و مبارك قطرهلر او قدر منتظم و گوزل خلق ايديلييور كه،
— 434 —
خصوصًا ياز موسمنده گلن طولو او قدر ميزان و إنتظام ايله گوندريلييور و اينييور كه؛ فورطنهلر ايله چالقانان و بيوك شيلرى چارپيشديران شدّتلى روزگارلر، اونلرڭ موازنه و إنتظاملرينى بوزمييور؛ قطرهلرى بربرينه چارپوب، برلشديروب، ضررلى كتلهلر ياپمييور. و بونلر گبى چوق حكيمانه ايشلرده و بِالخاصّه ذىحياتده چاليشديريلان بسيط و جامد و شعورسز مولّد الماء و مولّد الحموضه (هِيدْروژن - اوقسيژن) گبى ايكى بسيط مادّهدن تركّب ايدن بو صو، يوز بيڭلرله حكمتلى و شعورلى و مختلف خدمتلرده و صنعتلرده إستخدام ايديلييور. ديمك بو تجسّم ايتمش عينِ رحمت اولان ياغمور، آنجق بر رحمٰنِ رحيمڭ خزينهٔ غيبيهٔ رحمتنده ياپيلييور و نزوليله
وَ هُوَ الَّذِى يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَ يَنْشُرُ رَحْمَتَهُ
آيتنى مادّةً تفسير ايدييور.
صوڭره رعدى ديڭلر و برقه (شمشگه) باقار، گورور كه: بو ايكى حادثهٔ عجيبهٔ جوّيه تام تامنه
وَ يُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ
و
يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْاَبْصَارِ
آيتلرينى مادّةً تفسير ايتمكله برابر، ياغمورڭ گلمهسنى خبر ويروب، محتاجلره مژده ايدييورلر.
أوت هيچدن، بردن خارقه بر گورولتى ايله جوّى قونوشديرمق و فوق العاده بر نور و نار ايله ظلمتلى جوّى ايشيقله طولديرمق و طاغوارى پاموقمثال و طولو و قار و صو طولومبهسى حكمنده اولان بلوطلرى آتشلنديرمك گبى حكمتلى و غرابتلى وضعيتلرله باش آشاغى غافل إنسانڭ باشنه طوقماق گبى وورويور: "باشڭى قالدير، كندينى طانيتديرمق ايستهين فعّال و قدرتلى بر ذاتڭ خارقه ايشلرينه باق! سن باشىبوش اولماديغڭ گبى، بو حادثهلر ده باشىبوش اولامازلر. هر بريسى چوق حكمتلى وظيفهلر پشنده قوشديريلييورلر. بر مدبّرِ حكيم طرفندن إستخدام اولونويورلر." دييه إخطار ايدييورلر.
— 435 —
ايشته بو مراقلى يولجى، بو جوّده بلوطى تسخيردن، روزگارى تصريفدن، ياغمورى تنزيلدن و حادثاتِ جوّيهيى تدبيردن تركّب ايدن بر حقيقتڭ يوكسك و آشكار شهادتنى ايشيتير، " آمنتُ بِاللّٰه" دير. برنجى مقامڭ ايكنجى مرتبهسنده:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ الْجَوُّ بِجَمِيعِ مَا فِيهِ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقِيقَةِ التَّسْخِيرِ وَ التَّصْرِيفِ وَ التَّنْزِيلِ وَ التَّدْبِيرِ الْوَاسِعَةِ الْمُكَمَّلَةِ بِالْمُشَاهَدَةِ
فقرهسى، بو يولجينڭ جوّه دائر مذكور مشاهداتنى إفاده ايدر.
(إخطار): برنجى مقامده گچن اوتوز اوچ مرتبهِٔ توحيدى بر پارچه ايضاح ايتمك ايستردم. فقط شيمديكى وضعيتم و حالمڭ مساعدهسزلگى جهتيله، يالڭز غايت مختصر برهانلرينه و مئالنڭ ترجمهسنه إكتفايه مجبور اولدم. رسالهِٔ نورڭ اوتوز، بلكه يوز رسالهلرنده بو اوتوز اوچ مرتبه، دليللريله، آيرى آيرى طرزلرده، هر بر رسالهده بر قسم مرتبهلر بيان ايديلديگندن، تفصيلى اونلره حواله ايديلمش.
صوڭره او سياحتِ فكريهيه آليشان او متفكّر مسافره، كُرهِٔ أرض لسانِ حاليله دييور كه: "گوكده، فضاده، هواده نه گزييورسڭ؟ گل، بن سڭا آراديغڭى طانيتديرهجغم. گورديگم وظيفهلره باق و صحيفهلريمى اوقو!" او ده باقار گورور كه: أرض مجذوب بر مولوى گبى ايكى حركتيله؛ گونلرڭ، سنهلرڭ، موسملرڭ حصولنه مدار اولان بر دائرهيى، حشرِ أعظمڭ ميدانى أطرافنده چيزييور. و ذىحياتڭ يوز بيڭ أنواعنى بتون أرزاق و لوازماتلريله ايچنه آلوب فضا دڭزنده كمالِ موازنه و نظامله گزديرن و گونش أطرافنده سياحت ايدن محتشم و مسخّر بر سفينهٔ ربّانيهدر.
— 436 —
صوڭره صحيفهلرينه باقار، گورور كه: بابلرندهكى هر بر صحيفهسى، بيڭلر آياتيله أرضڭ ربّنى طانيتديرييور. عمومنى اوقومق ايچون وقت بولامديغندن، يالڭز بر تك صحيفه اولان ذىحياتڭ بهار فصلنده ايجاد و إدارهسنه باقار، مشاهده ايدر كه: يوز بيڭ أنواعڭ حدسز أفرادلرينڭ صورتلرى، بسيط بر مادّهدن غايت منتظم آچيلييور و غايت رحيمانه تربيه ايديلييور و غايت معجزانه بر قسمنڭ تخملرينه قنادجقلر ويروب، اونلرى اوچورمق صورتيله نشر ايتديريلييور و غايت مدبّرانه إداره اولونويور و غايت مشفقانه إعاشه و إطعام ايديلييور و غايت رحيمانه و رزّاقانه حدسز و چشيد چشيد و لذّتلى و طاتلى رزقلرى، هيچدن و قورو طوپراقدن و بربرينڭ مِثلى و فرقلرى پك آز و كميك گبى كوكلردن، چكردكلردن، صو قطرهلرندن يتيشديريلييور. هر بهاره، بر واغون گبى، خزينهِٔ غيبدن يوز بيڭ نوع أطعمه و لوازمات، كمالِ إنتظام ايله يوكلهنوب ذىحياته گوندريلييور. و بِالخاصّه او أرزاق پاكتلرى ايچنده ياورولره گوندريلن سوت قونسروهلرى و والدهلرينڭ شفقتلى سينهلرنده آصيلان شكرلى سوت طولومبهجقلرينى گوندرمك، او قدر شفقت و مرحمت و حكمت ايچنده گورونويور كه، بِالبداهه بر رحمٰنِ رحيمڭ غايت مشفقانه و مربّيانه بر جلوهٔ رحمتى و إحسانى اولديغنى إثبات ايدر.
الحاصل: بو صحيفهٔ حياتيهٔ بهاريه، حشرِ أعظمڭ يوز بيڭ نمونهلرينى و مثاللرينى گوسترمكله
فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
آيتنى مادّةً غايت پارلاق تفسير ايتديگى گبى؛ بو آيت دخى، بو صحيفهنڭ معنالرينى معجزانه إفاده ايدر. و أرضڭ، بتون صحيفهلريله، أرضڭ بيوكلگى نسبتنده و قوّتنده لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ ديديگنى آڭلادى.
— 437 —
ايشته، كُرهِٔ أرضڭ يگرميدن زياده بيوك صحيفهلرندن بر تك صحيفهنڭ يگرمى وجهندن بر تك وجهنڭ مختصر شهادتى ايله، او يولجينڭ سائر وجهلرڭ صحيفهلرندهكى مشاهداتى معناسنده اولارق و او مشاهداتلرى إفاده ايچون، برنجى مقامڭ اوچنجى مرتبهسنده بويله دينيلمش:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ الْاَرْضُ بِجَمِيعِ مَا فِيهَا وَ مَا عَلَيْهَا بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقِيقَةِ التَّسْخِيرِ وَ التَّدْبِيرِ وَ التَّرْبِيَةِ وَ الْفَتَّاحِيَّةِ وَ تَوْزِيعِ الْبُذُورِ وَ الْمُحَافَظَةِ وَ الْاِدَارَةِ وَ الْاِعَاشَةِ لِجَمِيعِ ذَوِى الْحَيَاةِ وَ الرَّحْمَانِيَّةِ وَ الرَّحِيمِيَّةِ الْعَامَّةِ الشَّامِلَةِ الْمُكَمَّلَةِ بِالْمُشَاهَدَةِ
صوڭره او متفكّر يولجى هر صحيفهيى اوقودقجه سعادت آناختارى اولان ايمانى قوّتلهنوب و معنوى ترقّياتڭ مفتاحى اولان معرفتى زيادهلشوب و بتون كمالاتڭ أساسى و معدنى اولان ايمانِ بِاللّٰه حقيقتى بر درجه داها إنكشاف ايدوب معنوى چوق ذوقلرى و لذّتلرى ويردكجه اونڭ مراقنى شدّتله تحريك ايتديگندن؛ سما، جوّ و أرضڭ مكمّل و قطعى درسلرينى ديڭلهديگى حالده "هَلْ مِنْ مزيد" دييوب طوروركن، دڭزلرڭ و بيوك نهرلرڭ جذبهكارانه جوش و خروشله ذكرلرينى و حزين و لذيذ سسلرينى ايشيتير. لسانِ حال و لسانِ قال ايله: "بزه ده باق، بزى ده اوقو!" ديرلر. او ده باقار، گورور كه: حياتدارانه متماديًا چالقانان و طاغيلمق و دوكولمك و إستيلا ايتمك فطرتنده اولان دڭزلر، أرضى قوشادوب، أرض ايله برابر غايت سرعتلى بر صورتده بر سنهده يگرمى بش بيڭ سنهلك بر دائرهده قوشديرلديغى حالده؛ نه طاغيليرلر، نه دوكولورلر و نه ده قومشولرندهكى طوپراغه
— 438 —
تجاوز ايدرلر. ديمك غايت قدرتلى و عظمتلى بر ذاتڭ أمريله و قوّتيله طورورلر، گزرلر، محافظه اولورلر.
صوڭره دڭزلرڭ ايچلرينه باقار، گورور كه: غايت گوزل و زينتلى و منتظم جوهرلرندن باشقه، بيڭلرجه چشيد حيواناتڭ إعاشه و إدارهلرى و تولّدات و وفياتلرى او قدر منتظمدر؛ بسيط بر قوم و آجى بر صودن ويريلن أرزاقلرى و تعييناتلرى او قدر مكمّلدر كه، بِالبداهه بر قديرِ ذو الجلالڭ، بر رحيمِ ذو الجمالڭ إداره و إعاشهسيله اولديغنى إثبات ايدر.
صوڭره او مسافر، نهرلره باقار، گورور كه: منفعتلرى و وظيفهلرى و واردات و صرفياتلرى او قدر حكيمانه و رحيمانهدر؛ بِالبداهه إثبات ايدر كه، ايرماقلر، پوڭارلر، چايلر، بيوك نهرلر، بر رحمٰنِ ذو الجلالى و الاكرامڭ خزينهِٔ رحمتندن چيقييورلر و آقييورلر. حتّى او قدر فوق العاده إدّخار و صرف ايديليورلر كه، "درت نهر جنّتدن گلييورلر." دييه روايت ايديلمش. يعنى؛ ظاهرى أسبابڭ پك فوقنده اولدقلرندن، معنوى بر جنّتڭ خزينهسندن و يالڭز غيبى، توكنمز بر منبعڭ فيضندن آقييورلر ديمكدر. مثلا: مصرڭ قومستاننى بر جنّته چويرن نيلِ مبارك؛ جنوب طرفندن، "جبلِ قمر" دينيلن بر طاغدن متماديًا كوچك بر دڭز گبى توكنمهدن آقييور. آلتى آيدهكى صرفياتى طاغ شكلنده طوپلانسه و بوزلانسه، او طاغدن بيوك اولور. حالبوكه او طاغدن اوڭا آيريلان ير، مخزن، آلتى قسمندن بر قسم اولاماز. وارداتى ايسه؛ او منطقهِٔ حارّهده پك آز گلن و صوصامش طوپراق چابوق يوتديغى ايچون مخزنه آز گيدن ياغمور، ألبته او موازنهِٔ واسعهيى محافظه ايدهمديگندن، او نيلِ مبارك عادتِ أرضيه فوقنده بر غيبى جنّتدن چيقييور دييه روايتى، غايت معنيدار و گوزل بر حقيقتى إفاده ايدييور.
— 439 —
ايشته، دڭز و نهرلرڭ دڭزلر گبى حقيقتلرينڭ و شهادتلرينڭ بيڭدن بريسنى گوردى. و عمومى بِالإجماع دڭزلرڭ بيوكلگى نسبتنده بر قوّتله لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ دير و بو شهادته دڭزلر مخلوقاتى عددنجه شاهدلر گوسترر دييه آڭلادى. و دڭزلرڭ و نهرلرڭ عموم شهادتلرينى إراده ايدهرك إفاده ايتمك معناسنده، برنجى مقامڭ دردنجى مرتبهسنده:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ جَمِيعُ الْبِحَارِ وَ الْاَنْهَارِ بِجَمِيعِ مَا فِيهَا بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقِيقَةِ التَّسْخِيرِ وَ الْمُحَافَظَةِ وَ الْاِدِّخَارِ وَ الْاِدَارَةِ الْوَاسِعَةِ الْمُنْتَظَمَةِ بِالْمُشَاهَدَةِ
دينيلمش.
صوڭره طاغلر و صحرالر، سياحتِ فكريهده بولونان او يولجىيى چاغيرييورلر، "صحيفهلريمزى ده اوقو!" دييورلر. او ده باقار، گورور كه: طاغلرڭ كلّى وظيفهلرى و عمومى خدمتلرى او قدر عظمتلى و حكمتليدرلر؛ عقللرى حيرت ايچنده بيراقير. مثلا: طاغلرڭ زميندن أمرِ ربّانى ايله چيقمالرى و زمينڭ ايچنده، إنقلاباتِ داخليهدن نشئت ايدن هيجاننى و غضبنى و حدّتنى، چيقمالريله تسكين ايدهرك؛ زمين او طاغلرڭ فيشقيرمسيله و منفذيله تنفّس ايدوب، ضررلى اولان صارصينتيلردن و زلزلهِٔ مضرّهدن قورتولوب، وظيفهِٔ دوريهسنده سكنهسنڭ إستراحتلرينى بوزمييور. ديمك ناصلكه سفينهلرى صارصينتيدن وقايه و موازنهلرينى محافظه ايچون اونلرڭ ديركلرى اوستنده قورولمش؛ اويله ده طاغلر، زمين سفينهسنه بو معناده خزينهلى ديركلر اولدقلرينى، قرآنِ معجز البيان
وَ الْجِبَالَ اَوْتَادًا ٭ وَ اَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِىَ ٭ وَ الْجِبَالَ اَرْسٰيهَا
گبى چوق آيتلرله فرمان ايدييور.
— 440 —
هم مثلا، طاغلرڭ ايچنده ذىحياته لازم اولان هر نوع منبعلر، صولر، معدنلر، مادّهلر، علاجلر او قدر حكيمانه و مدبّرانه و كريمانه و إحتياطكارانه إدّخار و إحضار و إستيف ايديلمش كه؛ بِالبداهه قدرتى نهايتسز بر قديرڭ و حكمتى نهايتسز بر حكيمڭ خزينهلرى و آنبارلرى و خدمتكارلرى اولدقلرينى إثبات ايدرلر، دييه آڭلار. و صحرا و طاغلرڭ طاغ قدر وظيفه و حكمتلرندن بو ايكى جوهره سائرلرينى قياس ايدوب، طاغلرڭ و صحرالرڭ عموم حكمتلريله، خصوصًا إحتياطى إدّخارلر جهتيله گتيردكلرى شهادتى و سويلهدكلرى لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ توحيدينى، طاغلر قوّتنده و ثباتنده و صحرالر گنيشلگنده و بيوكلگنده گورور، " آمنتُ بِاللّٰه" دير.
ايشته بو معنايى إفاده ايچون برنجى مقامڭ بشنجى مرتبهسنده:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ جَمِيعُ الْجِبَالِ وَ الصَّحَارٰى بِجَمِيعِ مَا فِيهَا وَ عَلَيْهَا بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقِيقَةِ الْاِدِّخَارِ وَ الْاِدَارَةِ وَ نَشْرِ الْبُذُورِ وَ الْمُحَافَظَةِ وَ التَّدْبِيرِ الْاِحْتِيَاطِيَّةِ الرَّبَّانِيَّةِ الْوَاسِعَةِ الْعَامَّةِ الْمُنْتَظَمَةِ الْمُكَمَّلَةِ بِالْمُشَاهَدَةِ
دينيلمش.
صوڭره، او يولجى طاغده و صحراده فكريله گزركن، أشجار و نباتات عالمنڭ قپوسى فكرينه آچيلدى. اونى ايچرىيه چاغيرديلر. "گل دائرهمزده ده گز، يازيلريمزى ده اوقو!" ديديلر. او ده گيردى، گوردى كه: غايت محتشم و مزيَّن بر مجلسِ تهليل و توحيد و بر حلقهِٔ ذكر و شكر تشكيل ايتمشلر. بتون أشجار و نباتاتڭ أنواعلرى بِالإجماع برابر لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ دييورلر گبى لسانِ حاللرندن آڭلادى. چونكه بتون ميوهدار آغاج و نباتلر؛ ميزانلى و فصاحتلى ياپراقلرينڭ ديللريله و سوسلى و جزالتلى چيچكلرينڭ سوزلريله و إنتظاملى و بلاغتلى
— 441 —
ميوهلرينڭ كلمهلريله برابر، مسبّحانه شهادت گتيردكلرينه و لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ديدكلرينه دلالت و شهادت ايدن اوچ بيوك كلّى حقيقتى گوردى:
برنجيسى:پك ظاهر بر صورتده قصدى بر إنعام و إكرام و إختيارى بر إحسان و إمتنان معناسى و حقيقتى هر بريسنده حسّ ايديلديگى گبى؛ مجموعنده ايسه، گونشڭ ظهورندهكى ضياسى گبى گورونويور.
ايكنجيسى:تصادفه حوالهسى هيچ بر جهتِ إمكانى اولميان قصدى و حكيمانه بر تمييز و تفريق، إختيارى و رحيمانه بر تزيين و تصوير معناسى و حقيقتى، او حدسز أنواع و أفرادده گوندوز گبى آشكاره گورونويور و بر صانعِ حكيمڭ أثرلرى و نقشلرى اولدقلرينى گوسترر.
اوچنجيسى:او حدسز مصنوعاتڭ يوز بيڭ چشيد و آيرى آيرى طرز و شكلده اولان صورتلرى، غايت منتظم، ميزانلى، زينتلى اولارق، محدود و معدود و بربرينڭ مِثلى و بسيط و جامد و بربرينڭ عينى ويا آز فرقلى و قاريشق اولان چكردكلردن، حبّهجكلردن او ايكى يوز بيڭ نوعلرڭ فارقهلى و إنتظاملى، آيرى آيرى، موازنهلى، حياتدار، حكمتلى، ياڭليشسز، خطاسز بر وضعيتده عموم أفرادينڭ صورتلرينڭ فتحى و آچيليشى ايسه اويله بر حقيقتدر كه؛ گونشدن داها پارلاقدر و بهارڭ چيچكلرى و ميوهلرى و ياپراقلرى و موجوداتى صاييسنجه او حقيقتى إثبات ايدن شاهدلر وار دييه، بيلدى.
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى نِعْمَةِ الْاِيمَانِ
ديدى.
ايشته بو مذكور حقيقتلرى و شهادتلرى إفاده معناسيله، برنجى مقامڭ آلتنجى مرتبهسنده:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اِجْمَاعُ جَمِيعِ اَنْوَاعِ الْاَشْجَارِ وَ النَّبَاتَاتِ الْمُسَبِّحَاتِ النَّاطِقَاتِ بِكَلِمَاتِ
— 442 —
اَوْرَاقِهَا الْمَوْزُونَاتِ الْفَصِيحَاتِ وَ اَزْهَارِهَا الْمُزَيَّنَاتِ الْجَزِيلَاتِ وَ اَثْمَارِهَا الْمُنْتَظَمَاتِ الْبَلِيغَاتِ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقِيقَةِ الْاِنْعَامِ وَ الْاِكْرَامِ وَ الْاِحْسَانِ بِقَصْدٍ وَ رَحْمَةٍ وَ حَقِيقَةِ التَّمْيِيزِ وَ التَّزْيِينِ وَ التَّصْوِيرِ بِاِرَادَةٍ وَ حِكْمَةٍ مَعَ قَطْعِيَّةِ دَلَالَةِ حَقِيقَةِ فَتْحِ جَمِيعِ صُوَرِهَا الْمَوْزُونَاتِ الْمُزَيَّنَاتِ الْمُتَبَايِنَةِ الْمُتَنَوِّعَةِ الْغَيْرِ الْمَحْدُودَةِ مِنْ نُوَاتَاتٍ وَ حَبَّاتٍ مُتَمَاثِلَةٍ مُتَشَابِهَةٍ مَحْصُورَةٍ مَعْدُودَةٍ
دينيلمش.
صوڭره، سياحتِ فكريهده بولونان او مراقلى و ترقّى ايله ذوقى و شوقى آرتان دنيا يولجيسى، بهار باغچهسندن بر بهار قدر بر گلدستهِٔ معرفت و ايمان آلوب گليركن؛ حيوانات و طيور عالمنڭ قپوسى حقيقتبين اولان عقلنه و معرفتآشنا اولان فكرينه آچيلدى. يوز بيڭ آيرى آيرى سسلرله و چشيد چشيد ديللرله اونى ايچرىيه چاغيرديلر، "بيورڭ" ديديلر. او ده گيردى و گوردى كه: بتون حيوانات و قوشلرڭ بتون نوعلرى و طائفهلرى و ملّتلرى، بِالإتّفاق لسانِ قال و لسانِ حاللريله لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ دييوب، زمين يوزينى بر ذكرخانه و معظّم بر مجلسِ تهليل صورتنه چويرمشلر؛ هر برى بِالذّات برر قصيدهِٔ ربّانى، برر كلمهِٔ سبحانى و معنيدار برر حرفِ رحمانى حكمنده صانعلرينى توصيف ايدوب حمد و ثنا ايدييورلر وضعيتنده گوردى. گويا او حيوانلرڭ و قوشلرڭ طويغولرى و قوالرى و جهازلرى و أعضالرى و آلَتلرى، منظوم و موزون كلمهلردرلر و منتظم و مكمّل سوزلردرلر. اونلر، بونلرله خلّاق و رزّاقلرينه شكر و وحدانيتنه شهادت گتيردكلرينه قطعى دلالت ايدن اوچ معظّم و محيط حقيقتلرى مشاهده ايتدى.
— 443 —
برنجيسى:هيچ بر جهتله سرسرى تصادفه و كور قوّته و شعورسز طبيعته حوالهسى ممكن اولميان هيچدن حكيمانه ايجاد و صنعتپرورانه إبداع و إختياركارانه و عليمانه خلق و إنشا و يگرمى جهتله علم و حكمت و إرادهنڭ جلوهسنى گوسترن روحلانديرمق و إحيا ايتمك حقيقتيدر كه؛ ذىروحلر عددنجه شاهدلرى بولونان بر برهانِ باهر اولارق، ذاتِ حىّ قيّومڭ وجوبِ وجودينه و صفاتِ سبعهسنه و وحدتنه شهادت ايدر.
ايكنجيسى:او حدسز مصنوعلرده بربرندن سيماجه فارقهلى و شكلجه زينتلى و مقدارجه ميزانلى و صورتجه إنتظاملى بر طرزدهكى تمييزدن، تزييندن، تصويردن اويله عظمتلى و قوّتلى بر حقيقت گورونور كه: قادرِ كلّ شى و عالمِ كلّ شيدن باشقه هيچ بر شى، بو هر جهتله بيڭلرله خارقهلرى و حكمتلرى گوسترن إحاطهلى فعله صاحب اولاماز و هيچ بر إمكان و إحتمال يوق.
اوچنجيسى:بربرينڭ مِثلى و عين ويا آز فرقلى و بربرينه بڭزهين محصور و محدود يمورطهلردن و يمورطهجقلردن و نطفه دينيلن صو قطرهلرندن او حدسز حيوانلرڭ يوز بيڭلر چشيد طرزلرده و برر معجزهِٔ حكمت ماهيتنده بولونان صورتلرينى، غايت منتظم و موازنهلى و خطاسز بر هيئتده آچمق و فتح ايتمك اويله پارلاق بر حقيقتدر كه؛ حيوانلر عددنجه سندلر، دليللر او حقيقتى تنوير ايدر.
ايشته بو اوچ حقيقتڭ إتّفاقيله، حيوانلرڭ بتون أنواعى، برابر اويله بر لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ دييوب شهادت گتيرييورلر كه؛ گويا زمين بيوك بر إنسان گبى، بيوكلگى نسبتنده لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ دييهرك سماوات أهلنه ايشيتديرييور ماهيتنده گوردى و تام درس آلدى. برنجى مقامڭ يدنجى مرتبهسنده بو مذكور حقيقتلرى إفاده معناسيله:
— 444 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اِتِّفَاقُ جَمِيعِ اَنْوَاعِ الْحَيَوَانَاتِ وَ الطُّيُورِ الْحَامِدَاتِ الشَّاهِدَاتِ بِكَلِمَاتِ حَوَاسِّهَا وَ قُوَاهَا وَ حِسِّيَّاتِهَا وَ لَطَائِفِهَا الْمَوْزُونَاتِ الْمُنْتَظَمَاتِ الْفَصِيحَاتِ وَ بِكَلِمَاتِ جِهَازَاتِهَا وَ جَوَارِحِهَا وَ اَعْضَائِهَا وَاٰلَاتِهَا الْمُكَمَّلَةِ الْبَلِيغَاتِ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقِيقَةِ الْاِيجَادِ وَ الصُّنْعِ وَ الْاِبْدَاعِ بِالْاِرَادَةِ وَ حَقِيقَةِ التَّمْيِيزِ وَ التَّزْيِينِ بِالْقَصْدِ وَ حَقِيقَةِ التَّقدِيرِ وَ التَّصْوِيرِ بِالْحِكْمَةِ مَعَ قَطْعِيَّةِ دَلَالَةِ حَقِيقَةِ فَتْحِ جَمِيعِ صُوَرِهَا الْمُنْتَظَمَةِ الْمُتَخَالِفَةِ الْمُتَنَوِّعَةِ الْغَيْرِ الْمَحْصُورَةِ مِنْ بِيضَاتٍ وَ قَطَرَاتٍ مُتَمَاثِلَةٍ مُتَشَابِهَةٍ مَحْصُورَةٍ مَحْدُودَةٍ
دينيلمشدر.
صوڭره او متفكّر يولجى، معرفتِ إلٰهيهنڭ حدسز مرتبهلرنده و نهايتسز أذواقنده و أنوارنده داها ايلرى گيتمك ايچون، إنسانلر عالمنه و بشر دنياسنه گيرمك ايستركن، باشده أنبيالر اولارق اونى ايچرىيه دعوت ايتديلر؛ او ده گيردى. أڭ أوّل گچمش زمانڭ منزلنه باقدى، گوردى كه: نوعِ بشرڭ أڭ نورانى و أڭ مكمّلى اولان عموم پيغمبرلر (عليهم السلام) بِالإجماع برابر لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ دييوب ذكر ايدييورلر و پارلاق و مصدّق اولان حدسز معجزاتلرينڭ قوّتيله، توحيدى إدّعا ايدييورلر و بشرى، حيوانيت مرتبهسندن مَلكيت درجهسنه چيقارمق ايچون، اونلرى ايمانِ بِاللّٰهه دعوت ايله درس ويرييورلر گوردى. او ده، او نورانى مدرسهده ديز چوكوب درسه اوطوردى. گوردى كه: مشاهيرِ إنسانيهنڭ أڭ يوكسكلرى و نامدارلرى اولان او استادلرڭ هر بريسنڭ ألنده خالقِ كائنات طرفندن ويريلمش نشانهِٔ تصديق اولارق معجزهلر بولونديغندن، هر برينڭ إخبارى ايله بشردن بر طائفهِٔ عظيمه
— 445 —
و بر اُمّت تصديق ايدوب ايمانه گلدكلرندن، او يوز بيڭ جدّى و طوغرى ذاتلرڭ إجماع و إتّفاقله حكم و تصديق ايتدكلرى بر حقيقت نه قدر قوّتلى و قطعى اولديغنى قياس ايدهبيلدى. و بو قوّتده، بو قدر مخبرِ صادقلرڭ حدسز معجزهلريله إمضا و إثبات ايتدكلرى بر حقيقتى إنكار ايدن أهلِ ضلالت نه درجه حدسز بر خطا، بر جنايت ايتدكلرينى و نه قدر حدسز بر عذابه مستحق اولدقلرينى آڭلادى و اونلرى تصديق ايدوب ايمان گتيرنلر نه قدر حقلى و حقيقتلى اولدقلرينى بيلدى؛ ايمان قدسيتنڭ بيوك بر مرتبهسى داها اوڭا گوروندى. أوت أنبيايى (عليهم السلام)، جنابِ حق طرفندن فعلًا تصديق حكمنده اولان حدسز معجزاتلرندن و حقّانيتلرينى گوسترن معارضلرينه گلن سماوى پك چوق طوقاتلرندن و حق اولدقلرينه دلالت ايدن شخصى كمالاتلرندن و حقيقتلى تعليماتلرندن و طوغرى اولدقلرينه شهادت ايدن قوّتِ ايمانلرندن و تام جدّيتلرندن و فداكارلقلرندن و أللرنده بولونان قدسى كتاب و صحفلرندن و اونلرڭ يوللرى طوغرى و حق اولديغنه شهادت ايدن إتّباعلريله حقيقته، كمالاته، نوره واصل اولان حدسز تلميذلرندن باشقه، اونلرڭ و او پك جدّى مخبرلرڭ مثبت مسئلهلرده إجماعى و إتّفاقى و تواترى و إثباتده توافقى و تساندى و تطابقى اويله بر حجّتدر و اويله بر قوّتدر كه؛ دنياده هيچ بر قوّت قارشيسنه چيقاماز و هيچ بر شبهه و تردّدى بيراقماز. و ايمانڭ أركاننده عموم أنبيايى (عليهم السلام) تصديق دخى داخل اولماسى، او تصديق بيوك بر قوّت منبعى اولديغنى آڭلادى. اونلرڭ درسلرندن چوق فيضِ ايمانى آلدى. ايشته، بو يولجينڭ مذكور درسنى إفاده معناسنده برنجى مقامڭ سكزنجى مرتبهسنده:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اِجْمَاعُ جَمِيعِ الْاَنْبِيَاءِ بِقُوَّةِ مُعْجِزَاتِهِمُ الْبَاهِرَةِ الْمُصَدِّقَةِ الْمُصَدَّقَةِ
دينيلمش.
— 446 —
صوڭره ايمانڭ قوّتندن علوى بر ذوق آلان او سيّاحِ طالب، أنبيا عليهم السلامڭ مجلسندن گليركن، علمانڭ علم اليقين صورتنده قطعى و قوّتلى دليللرله، أنبيالرڭ (عليهم السلام) دعوالرينى إثبات ايدن و أصفيا و صدّيقين دينيلن متبحّر، مجتهد محقّقلر، اونى درسخانهلرينه چاغيرديلر. او ده گيردى، گوردى كه: بيڭلرله داهى و يوز بيڭلرله مدقّق و يوكسك أهلِ تحقيق قيل قدر بر شبهه بيراقميان تدقيقاتِ عميقهلريله، باشده وجوبِ وجود و وحدت اولارق مثبت مسائلِ ايمانيهيى إثبات ايدييورلر. أوت، إستعدادلرى و مسلكلرى مختلف اولديغى حالده اصول و أركانِ ايمانيهده اونلرڭ متّفقًا إتّفاقلرى و هر بريسنڭ قوّتلى و يقينى برهانلرينه إستنادلرى اويله بر حجّتدر كه؛ اونلرڭ مجموعى قدر بر ذكاوت و درايت صاحبى اولمق و برهانلرينڭ عمومى قدر بر برهان بولمق ممكن ايسه، قارشيلرينه آنجق اويله چيقيلهبيلير. يوقسه او منكِرلر، يالڭز جهالت و أجهليت و إنكار و إثبات اولونميان منفى مسئلهلرده عناد و گوز قپامق صورتيله قارشيلرينه چيقهبيليرلر. (گوزينى قپايان، يالڭز كندينه گوندوزى گيجه ياپار.) بو سيّاح؛ بو محتشم و گنيش درسخانهده، بو محترم و متبحّر استادلرڭ نشر ايتدكلرى نورلر، زمينڭ ياريسنى بيڭ سنهدن زياده ايشيقلانديرديغنى بيلدى. و اويله بر قوّهِٔ معنويهيى بولدى كه، بتون أهلِ إنكار طوپلانسه اونى قيل قدر شاشيرتماز و صارصماز. ايشته بو يولجينڭ بو درسخانهدن آلديغى درسه بر قيصه إشارت اولارق، برنجى مقامڭ طوقوزنجى مرتبهسنده:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اِتِّفَاقُ جَمِيعِ الْاَصْفِيَاءِ بِقُوَّةِ بَرَاهِينِهِمُ الظَّاهِرَةِ الْمُحَقَّقَةِ الْمُتَّفِقَةِ
دينيلمش.
— 447 —
صوڭره، ايمانڭ داها زياده قوّتلنمهسنده و إنكشافنده و علم اليقين درجهسندن عين اليقين مرتبهسنه ترقّيسندهكى أنوارى و أذواقى گورمگه چوق مشتاق اولان او متفكّر يولجى، مدرسهدن گليركن، حدسز كوچك تكيهلرڭ و زاويهلرڭ تلاحقيله توسّع ايدن غايت فيضلى و نورلى و صحرا گنيشلگنده بر تكيهده، بر خانگاهده، بر ذكرخانهده، بر إرشادگاهده و جادّهِٔ كبراىِ محمّدينڭ (عصم) و معراجِ أحمدينڭ (عصم) گولگهسنده حقيقته چاليشان و حقّه أريشن و عين اليقينه يتيشن بيڭلرله و ميليونلرله قدسى مرشدلر اونى درگاهه چاغيرديلر. او ده گيردى، گوردى كه: او أهلِ كشف و كرامت مرشدلر؛ كشفياتلرينه و مشاهدهلرينه و كرامتلرينه إستنادًا بِالإجماع متّفقًا لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ دييهرك، وجوبِ وجود و وحدتِ ربّانيهيى كائناته إعلان ايدييورلر. گونشڭ ضياسندهكى يدى رنك ايله گونشى طانيمق گبى، يتمش رنك ايله، بلكه أسماءِ حسنى عددنجه، شمسِ أزلينڭ ضياسندن تجلّى ايدن آيرى آيرى نورلى رنكلر و چشيد چشيد ضيالى لونلر و باشقه باشقه حقيقتلى طريقتلر و مختلف طوغرى مسلكلر و متنوّع و حقلى مشربلرده بولونان او قدسى داهيلرڭ و نورانى عارفلرڭ إجماع و إتّفاقله إمضا ايتدكلرى بر حقيقت، نه درجه ظاهر و باهر اولديغنى عين اليقين مشاهده ايتدى و أنبيانڭ (عليهم السلام) إجماعى و أصفيانڭ إتّفاقى و أوليانڭ توافقى و بو اوچ إجماعڭ بردن إتّفاقى، گونشى گوسترن گوندوزڭ ضياسندن داها پارلاق گوردى. ايشته بو مسافرڭ تكيهدن آلديغى فيضه قيصه بر إشارت اولارق، برنجى مقامڭ اوننجى مرتبهسنده:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اِجْمَاعُ الْاَوْلِيَاءِ بِكَشْفِيَّاتِهِمْ وَ كَرَامَاتِهِمُ الظَّاهِرَةِ الْمُحَقَّقَةِ الْمُصَدَّقَةِ
دينيلمش.
— 448 —
صوڭره كمالاتِ إنسانيهنڭ أڭ مهمّى و أڭ بيوگى، بلكه بِالجمله كمالاتِ إنسانيهنڭ منبعى و أساسى، ايمانِ بِاللّٰهدن و معرفت اللّٰهدن نشئت ايدن محبّت اللّٰه اولديغنى بيلن او دنيا سيّاحى، بتون قوّتيله و لطائفيله، ايمانڭ قوّتنده و معرفتڭ إنكشافنده داها زياده ترقّى ايتمهسنى ايستهمك فكريله باشنى قالديردى و سماواته باقدى. كندى عقلنه ديدى كه: "مادام كائناتده أڭ قيمتدار شى حياتدر و كائناتڭ موجوداتى حياته مسخّردر و مادام ذىحياتڭ أڭ قيمتدارى ذىروحدر و ذىروحڭ أڭ قيمتدارى ذىشعوردر و مادام بو قيمتدارلق ايچون كُرهِٔ زمين، ذىحياتى متماديًا چوغالتمق ايچون هر عصر، هر سنه طولار بوشالير. ألبته و هر حالده، بو محتشم و مزيَّن اولان سماواتڭ دخى كنديسنه مناسب أهاليسى و سكنهسى، ذىحيات و ذىروح و ذىشعورلردن واردر كه؛ حضورِ محمّديده (عصم) صحابهلره گورونن حضرتِ جبرائيلڭ (عس) تمثّلى گبى ملائكهلرى گورمك و اونلرله قونوشمق حادثهلرى، تواتر صورتنده أسكيدن بَرى نقل و روايت ايديلييور. اويله ايسه كاشكه بن سماوات أهلى ايله دخى گوروشسه ايدم، اونلر نه فكرده اولدقلرينى بيلسه ايدم؛ چونكه "خالقِ كائنات حقّنده أڭ مهمّ سوز اونلرڭدر" دييه دوشونوركن، بردن سماوى شويله بر سسى ايشيتدى: "مادام بزم ايله گوروشمك و درسمزى ديڭلهمك ايسترسڭ.. بيل كه: باشده حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلام و قرآنِ معجز البيان اولارق بتون پيغمبرلره واسطهمزله گلن مسائلِ ايمانيهيه أڭ أوّل بز ايمان ايتمشز. هم إنسانلره تمثّل ايدوب گورونن و بزلردن اولان أرواحِ طيّبه، بِلا إستثنا و بِالإتّفاق، بو كائنات خالقنڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه و صفاتِ قدسيهسنه شهادت ايدوب بربرينه موافق و مطابق اولارق إخبار ايتمشلر. بو حدسز إخباراتڭ توافقى و تطابقى، گونش گبى سڭا بر رهبردر." ديدكلرينى بيلدى و اونڭ نورِ ايمانى پارلادى، زميندن گوكلره چيقدى. ايشته بو يولجينڭ ملائكهدن آلديغى درسه قيصه بر إشارت اولارق، برنجى مقامڭ اون برنجى مرتبهسنده:
— 449 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اِتِّفَاقُ الْمَلٰئِكَةِ الْمُتَمَثِّلِينَ لِاَنْظَارِ النَّاسِ وَ الْمُتَكَلِّمِينَ مَعَ خَوَاصِّ الْبَشَرِ بِاِخْبَارَاتِهِمُ الْمُتَطَابِقَةِ الْمُتَوَافِقَةِ
دينيلمشدر.
صوڭره، پرمراق و پر إشتياق او مسافر، عالمِ شهادت و جسمانى و مادّى جهتنده، مخصوص طائفهلرڭ ديللرندن و لسانِ حاللرندن درس آلديغندن، عالمِ غيب و عالمِ برزخده دخى مطالعه ايله بر سياحت و بر تحرّئِ حقيقت آرزو ايدركن، هر طائفهِٔ إنسانيهده بولونان و كائناتڭ ميوهسى اولان إنسانڭ چكردگى حكمنده و كوچكلگى ايله برابر معنًا كائنات قدر إنبساط ايدهبيلن مستقيم و منوّر عقللرڭ، سليم و نورانى قلبلرڭ قپوسى آچيلدى. باقدى كه؛ اونلر، عالمِ غيب و عالمِ شهادت اورتهسنده إنسانى برزخلردر و ايكى عالمڭ بربريله تماسلرى و معاملهلرى، إنسانه نسبةً او نقطهلرده اولويور گورديگندن؛ كندى عقل و قلبنه ديدى كه: گلڭ، بو أمثالڭزڭ قپوسندن حقيقته گيدن يول داها قيصهدر. بز اوتهكى يوللردهكى ديللردن درس آلديغمز گبى دگل، بلكه ايمان نقطهسندهكى إتّصافلرندن و كيفيت و رنكلرندن مطالعهمز ايله إستفاده ايتملىيز، ديدى، مطالعهيه باشلادى. گوردى كه:
إستعدادلرى غايت مختلف و مذهبلرى بربرندن اوزاق و مخالف اولان عموم إستقامتلى و نورلى عقللرڭ ايمان و توحيددهكى إتّصافكارانه و راسخانه إعتقادلرى توافق و ثباتكارانه و مطمئنانه قناعت و يقينلرى تطابق ايدييور. ديمك تبدّل ايتمهين بر حقيقته طايانوب باغلانمشلر و كوكلرى متين بر حقيقته گيرمش، قوپمييور. اويله ايسه بونلرڭ نقطهٔ ايمانيهده و وجوب و توحيدده إجماعلرى، هيچ قوپماز بر زنجيرِ نورانيدر و حقيقته آچيلان ايشيقلى بر پنجرهدر.
— 450 —
هم گوردى كه: مسلكلرى بربرندن اوزاق و مشربلرى بربرينه مباين اولان او عموم سليم و نورانى قلبلرڭ أركانِ ايمانيهدهكى متّفقانه و إطمئنانكارانه و منجذبانه كشفيات و مشاهداتلرى بربرينه توافق و توحيدده بربرينه مطابق چيقييور. ديمك، حقيقته مقابل و واصل و متمثّل بو كوچوجك برر عرشِ معرفتِ ربّانيه و بو جامع برر آيينهِٔ صمدانيه اولان نورانى قلبلر، شمسِ حقيقته قارشى آچيلان پنجرهلردر و عمومى بردن گونشه آيينهدارلق ايدن بر دڭز گبى، بر آيينهِٔ أعظمدر. بونلرڭ وجوبِ وجودده و وحدتده إتّفاقلرى و إجماعلرى، هيچ شاشيرماز و شاشيرتماز بر رهبرِ أكمل و بر مرشدِ أكبردر. چونكه هيچ بر جهتله هيچ بر إمكان و هيچ بر إحتمال يوق كه، حقيقتدن باشقه بر وهم و حقيقتسز بر فكر و أصلسز بر صفت، بو قدر مستمرّانه و راسخانه، بو پك بيوك و كسكين گوزلرڭ عمومنى آلداتسين، غلطِ حسّه اوغراتسين. بوڭا إحتمال ويرن بوزولمش و چورومش بر عقله، بو كائناتى إنكار ايدن أحمق سوفسطائيلر دخى راضى اولمازلر، ردّ ايدرلر دييه آڭلادى. كندى عقل و قلبيله برابر " آمنتُ بِاللّٰه" ديديلر. ايشته بو يولجينڭ مستقيم عقللردن و منوّر قلبلردن إستفاده ايتديگى معرفتِ ايمانيهيه قيصه بر إشارت اولارق برنجى مقامڭ اون اوچنجى مرتبهسنده:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اِجْمَاعُ الْعُقُولِ الْمُسْتَقِيمَةِ الْمُنَوَّرَةِ بِاِعْتِقَادَاتِهَا الْمُتَوَافِقَةِ وَ بِقَنَاعَاتِهَا وَ يَقِينَاتِهَا الْمُتَطَابِقَةِ مَعَ تَخَالُفِ الْاِسْتِعْدَادَاتِ وَ الْمَذَاهِبِ وَ كَذَا دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اِتِّفَاقُ الْقُلُوبِ السَّلِيمَةِ النُّورَانِيَّةِ بِكَشْفِيَّاتِهَا الْمُتَطَابِقَةِ وَ بِمُشَاهَدَاتِهَا الْمُتَوَافِقَةِ مَعَ تَبَايُنِ الْمَسَالِكِ وَ الْمَشَارِبِ
دينيلمش.
— 451 —
صوڭره، عالمِ غيبه ياقيندن باقان و عقل و قلبده سياحت ايدن او يولجى، عجبا عالمِ غيب نه دييور دييه مراقله او قپويى ده شويله بر فكر ايله چالدى. يعنى، مادام بو جسمانى عالمِ شهادتده، بو قدر زينتلى و صنعتلى حدسز مصنوعلريله كندينى طانيتديرمق و بو قدر طاتلى و سوسلى نهايتسز نعمتلريله كندينى سَوْديرمك و بو قدر معجزهلى و مهارتلى حسابسز أثرلريله گيزلى كمالاتنى بيلديرمك، قَولدن و تكلّمدن داها ظاهر بر طرزده فعلًا ايستهين و حال ديليله بيلديرن بر ذات، پردهِٔ غيب طرفنده بولونديغى بِالبداهه آڭلاشيلييور. ألبته و هر حالده، فعلًا و حالًا اولديغى گبى، قَولًا و تكلّمًا دخى قونوشور، كندينى طانيتديرر، سَوْديرر. اويله ايسه، عالمِ غيب جهتنده اونى اونڭ تظاهراتندن بيلمهلىيز ديدى؛ قلبى ايچرىيه گيردى، عقل گوزيله گوردى كه:
غايت قوّتلى بر تظاهراتله وحيلرڭ حقيقتى، عالمِ غيبڭ هر طرفنده هر زمانده حكم ايدييور. كائناتڭ و مخلوقاتڭ شهادتلرندن چوق قوّتلى بر شهادتِ وجود و توحيد، علّام الغيوبدن وحى و إلهام حقيقتلريله گلييور. كندينى و وجود و وحدتنى، يالڭز مصنوعلرينڭ شهادتلرينه بيراقمييور. كنديسى، كندينه لايق بر كلامِ أزلى ايله قونوشويور. هر يرده علم و قدرتيله حاضر و ناظرڭ كلامى دخى حدسزدر و كلامنڭ معناسى اونى بيلديرديگى گبى، تكلّمى دخى، اونى صفاتيله بيلديرييور.
أوت، يوز بيڭ پيغمبرلرڭ (عليهم السلام) تواترلريله و إخباراتلرينڭ وحىِ إلٰهىيه مظهريت نقطهسنده إتّفاقلريله و نوعِ بشردن أكثريتِ مطلقهنڭ تصديقگردهسى و رهبرى و مقتداسى و وحيڭ ثمرهلرى و وحىِ مشهود اولان كتبِ مقدّسه و صحفِ سماويهنڭ دلائل و معجزاتلريله، حقيقتِ وحيڭ تحقّقى و ثبوتى بداهت درجهسنه گلديگنى بيلدى و وحيڭ حقيقتى بش حقيقتِ قدسيهيى إفاده و إفاضه ايدييور دييه آڭلادى:
— 452 —
برنجيسى:
لِلتَّنَزُّلَاتِ الْاِلٰهِيَّةِ اِلٰى عُقُولِ الْبَشَرِ
دينيلن، بشرڭ عقللرينه و فهملرينه گوره قونوشمق بر تنزّلِ إلٰهيدر. أوت، بتون ذىروح مخلوقاتنى قونوشديران و قونوشمالرينى بيلن، ألبته كنديسى دخى او قونوشمالره قونوشماسيله مداخله ايتمهسى، ربوبيتڭ مقتضاسيدر.
ايكنجيسى:كندينى طانيتديرمق ايچون كائناتى، بو قدر حدسز مصرفلرله، باشدن باشه خارقهلر ايچنده يارادان و بيڭلر ديللرله كمالاتنى سويلتديرن، ألبته كندى سوزلريله دخى كندينى طانيتديرهجق.
اوچنجيسى:موجوداتڭ أڭ منتخبى و أڭ محتاجى و أڭ نازنينى و أڭ مشتاقى اولان حقيقى إنسانلرڭ مناجاتلرينه و شكرلرينه فعلًا مقابله ايتديگى گبى، كلاميله ده مقابله ايتمك، خالقيتڭ شأنيدر.
دردنجيسى:علم ايله حياتڭ ضرورى بر لازمى و ايشيقلى بر تظاهرى اولان مكالمه صفتى، ألبته إحاطهلى بر علمى و سرمدى بر حياتى طاشييان ذاتده، إحاطهلى و سرمدى بر صورتده بولونور.
بشنجيسى:أڭ سَويملى و محبّتلى و أنديشهلى و نقطهِٔ إستناده أڭ محتاج و صاحبنى و مالكنى بولمغه أڭ مشتاق؛ هم فقير و عاجز بولونان مخلوقلرينه عجز و إشتياقى، فقر و إحتياجى و أنديشهِٔ إستقبالى و محبّتى و پرستشى ويرن بر ذات، ألبته كندى وجودينى اونلره تكلّميله إشعار ايتمك، الوهيتڭ مقتضاسيدر.
ايشته، تنزّلِ إلٰهى و تعرّفِ ربّانى و مقابلهِٔ رحمانى و مكالمهِٔ سبحانى و إشعارِ صمدانى حقيقتلرينى تضمّن ايدن، عمومى سماوى وحيلرڭ إجمالًا واجب الوجودڭ وجودينه و وحدتنه دلالتلرى اويله بر حجّتدر كه؛ گوندوزدهكى گونشڭ شعاعاتنڭ گونشه شهادتندن داها قوّتليدر دييه آڭلادى.
— 453 —
صوڭره إلهاملر جهتنه باقدى، گوردى كه: صادق إلهاملر، گرچه بر جهتده وحيه بڭزرلر و بر نوع مكالمهٔ ربّانيهدر، فقط ايكى فرق واردر:
برنجيسى:إلهامدن چوق يوكسك اولان وحيڭ أكثرى ملائكه واسطهسيله و إلهامڭ أكثرى واسطهسز اولماسيدر.
مثلا: ناصلكه بر پادشاهڭ ايكى صورتله قونوشماسى و أمرلرى وار. بريسى: حشمتِ سلطنت و حاكميتِ عموميه حيثيتيله بر ياورينى بر والىيه گوندرر. او حاكميتڭ إحتشامنى و أمرڭ أهمّيتنى گوسترمك ايچون بعضًا واسطه ايله برابر بر إجتماع ياپار. صوڭره فرمان تبليغ ايديلير. ايكنجيسى: سلطانلق عنوانى ايله و پادشاهلق عمومى إسميله دگل، بلكه كندى شخصى ايله خصوصى بر مناسبتى و جزئى بر معاملهسى بولونان خاص بر خدمتجيسى ايله ويا بر عامى رعيتيله و خصوصى تلفونى ايله خصوصى قونوشماسيدر.
اويله ده پادشاهِ أزلينڭ عموم عالملرڭ ربّى إسميله و كائنات خالقى عنوانى ايله وحى ايله و وحيڭ خدمتنى گورن شموللى إلهاملريله مكالمهسى اولديغى گبى؛ هر بر فردڭ، هر بر ذىحياتڭ ربّى و خالقى اولمق حيثيتيله خصوصى بر صورتده فقط پردهلر آرقهسنده اونلرڭ قابليتنه گوره بر طرزِ مكالمهسى وار.
ايكنجى فرق:وحى گولگهسزدر، صافيدر، خواصّه خاصدر. إلهام ايسه گولگهليدر، رنكلر قاريشير، عموميدر. ملائكه إلهاملرى و إنسان إلهاملرى و حيوانات إلهاملرى گبى چشيد چشيد هم پك چوق أنواعلريله دڭزلرڭ قطرهلرى قدر كلماتِ ربّانيهنڭ تكثيرينه مدار بر زمين تشكيل ايدييور.
لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبِّى لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ اَنْ تَنْفَدَ كَلِمَاتُ رَبِّى
آيتنڭ بر وجهنى تفسير ايدييور آڭلادى.
— 454 —
صوڭره؛ إلهامڭ ماهيتنه و حكمتنه و شهادتنه باقدى، گوردى كه: ماهيتى ايله حكمتى و نتيجهسى درت نوردن تركّب ايدييور.
برنجيسى:تودّدِ إلٰهى دينيلن، كندينى مخلوقاتنه فعلًا سَوْديرديگى گبى، قَولًا و حضورًا و صحبةً دخى سَوْديرمك، ودوديتڭ و رحمانيتڭ مقتضاسيدر.
ايكنجيسى:عبادينڭ دعالرينه فعلًا جواب ويرديگى گبى، قَولًا دخى پردهلر آرقهسنده إجابت ايتمهسى، رحيميتڭ شأنيدر.
اوچنجيسى:آغير بليّهلره و شدّتلى حاللره دوشن مخلوقاتلرينڭ إستمدادلرينه و فريادلرينه و تضرّعاتلرينه فعلًا إمداد ايتديگى گبى، بر نوع قونوشماسى حكمنده اولان إلهامى قَوللر ايله ده إمداده يتيشمهسى، ربوبيتڭ لازميدر.
دردنجيسى:چوق عاجز و چوق ضعيف و چوق فقير و إحتياجلى و كندى مالكنى و حاميسنى و مدبّرينى و حفيظنى بولمغه پك چوق محتاج و مشتاق اولان ذىشعور مصنوعلرينه، وجودينى و حضورينى و حمايتنى فعلًا إحساس ايتديگى گبى، بر نوع مكالمهِٔ ربّانيه حكمنده صاييلان بر قسم صادق إلهاملر پردهسنده، مخصوص و بر مخلوقه باقان خاص بر وجهده، اونڭ قابليتنه گوره اونڭ قلب تلفونيله، قَولًا دخى كندى حضورينى و وجودينى إحساس ايتمهسى، شفقتِ الوهيتڭ و رحمتِ ربوبيتڭ ضرورى و واجب بر مقتضاسيدر دييه آڭلادى.
صوڭره إلهامڭ شهادتنه باقدى، گوردى: ناصلكه گونشڭ (فرضا) شعورى و حياتى اولسيدى و او حالده ضياسندهكى يدى رنگى يدى صفتى اولسيدى، او جهتده ايشيغنده بولونان شعاعلرى و جلوهلرى ايله بر طرز قونوشماسى بولونهجقدى. و بو وضعيتده، مثالنڭ و عكسنڭ شفّاف شيلرده بولونماسى و هر آيينه و هر پارلاق شيلر و جام پارچهلرى و قبارجقلر و قطرهلرله، حتّى شفّاف ذرّهلر
— 455 —
ايله هر برينڭ قابليتنه گوره قونوشماسى و اونلرڭ حاجاتنه جواب ويرمهسى و بتون اونلر گونشڭ وجودينه شهادت ايتمهسى و هيچ بر ايش، بر ايشه مانع اولمامسى و بر قونوشماسى، ديگر قونوشمغه مزاحمت ايتمهمسى بِالمشاهده گورولهجگى گبى.. عينًا اويله ده: أزل و أبدڭ ذو الجلال سلطانى و بتون موجوداتڭ ذو الجمال خالقِ ذىشانى اولان شمسِ سرمدينڭ مكالمهسى دخى، اونڭ علمى و قدرتى گبى كلّى و محيط اولارق هر شيئڭ قابليتنه گوره تجلّى ايتمهسى؛ هيچ بر سؤال بر سؤاله، بر ايش بر ايشه، بر خطاب بر خطابه مانع اولمامسى و قاريشديرمامسى بِالبداهه آڭلاشيلييور. و بتون او جلوهلر، او قونوشمالر و إلهاملر برر برر و برابر بِالإتّفاق او شمسِ أزلينڭ حضورينه و وجوبِ وجودينه و وحدتنه و أحديتنه دلالت و شهادت ايتدكلرينى عين اليقينه ياقين بر علم اليقين ايله بيلدى.
ايشته، بو مراقلى مسافرڭ عالمِ غيبدن آلديغى درسِ معرفتنه قيصه بر إشارت اولارق، برنجى مقامڭ اون دردنجى و اون بشنجى مرتبهلرنده:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ اَلْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اِجْمَاعُ جَمِيعِ الْوَحْيَاتِ الْحَقَّةِ الْمُتَضَمِّنَةِ لِلتَّنَزُّلَاتِ الْاِلٰهِيَّةِ وَ لِلْمُكَالَمَاتِ السُّبْحَانِيَّةِ وَ لِلتَّعَرُّفَاتِ الرَّبَّانِيَّةِ وَ لِلْمُقَابَلَاتِ الرَّحْمَانِيَّةِ عِنْدَ مُنَاجَاةِ عِبَادِهِ وَ لِلْاِشْعَارَاتِ الصَّمَدَانِيَّةِ لِوُجُودِهِ لِمَخْلُوقَاتِهِ وَ كَذَا دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اِتِّفَاقُ الْاِلْهَامَاتِ الصَّادِقَةِ الْمُتَضَمِّنَةِ لِلتَّوَدُّدَاتِ الْاِلٰهِيَّةِ وَ لِلْاِجَابَاتِ الرَّحْمَانِيَّةِ لِدَعَوَاتِ مَخْلُوقَاتِهِ وَ لِلْاِمْدَادَاتِ الرَّبَّانِيَّةِ لِاسْتِغَاثَاتِ عِبَادِهِ وَ لِلْاِحْسَاسَاتِ السُّبْحَانِيَّةِ لِوُجُودِهِ لِمَصْنُوعَاتِهِ
دينيلمشدر.
— 456 —
صوڭره او دنيا سيّاحى، كندى عقلنه ديدى كه: مادام بو كائناتڭ موجوداتيله مالكمى و خالقمى آرايورم. ألبته هر شيدن أوّل بو موجوداتڭ أڭ مشهورى و أعداسنڭ تصديقيله دخى أڭ مكمّلى و أڭ بيوك قوماندانى و أڭ نامدار حاكمى و سوزجه أڭ يوكسگى و عقلجه أڭ پارلاغى و اون درت عصرى فضيلتيله و قرآنى ايله ايشيقلانديران محمّدِ عربى عليه الصلاة والسلامى زيارت ايتمك و آراديغمى اوندن صورمق ايچون عصرِ سعادته برابر گيتملىيز دييهرك، عقليله برابر او عصره گيردى. گوردى كه: او عصر، حقيقةً او ذات (عصم) ايله، بر سعادتِ بشريه عصرى اولمش. چونكه أڭ بدوى، أڭ اُمّى بر قَومى، گتيرديگى نور واسطهسيله، قيصه بر زمانده دنيايه استاد و حاكم أيلهمش.
هم كندى عقلنه ديدى: بز، أڭ أوّل بو فوق العاده ذاتڭ (عصم) بر درجه قيمتنى و سوزلرينڭ حقّانيتنى و إخباراتنڭ طوغريلغنى بيلمهلىيز، صوڭره خالقمزى اوندن صورمالىيز دييهرك تحرّىيه باشلادى. بولديغى حدسز قطعى دليللردن، بوراده، يالڭز طوقوز كلّيتنه برر قيصه إشارت ايديلهجك.
برنجيسى:بو ذاتده (عصم) (حتّى دشمنلرينڭ تصديقيله دخى) بتون گوزل خويلرڭ و خصلتلرڭ بولونماسى و
وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ ٭ وَمَا رَمَيْتَ اِذْ رَمَيْتَ وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ رَمٰى
آيتلرينڭ صراحتيله، بر پارمغنڭ إشارتيله قمر ايكى پارچه اولماسى و بر آووجى ايله، أعداسنڭ اوردوسنه آتديغى آز بر طوپراق، عموم او اوردونڭ گوزلرينه گيرمهسيله قاچمهلرى و صوسز قالمش كندى اوردوسنه، بش پارمغندن كوثر گبى آقان صويى كفايت درجهسنده ايچيرمسى گبى؛ نقلِ قطعى ايله و بر قسمى تواتر ايله، يوزر معجزاتڭ اونڭ ألنده ظاهر اولماسيدر. بو معجزاتدن اوچ يوزدن زياده بر قسمى، اون طوقوزنجى مكتوب اولان معجزاتِ أحمديه (عصم) نامندهكى خارقه و كرامتلى بر رسالهده قطعى دليللريله برابر بيان
— 457 —
ايديلديگندن اونلرى اوڭا حواله ايدهرك ديدى كه: بو قدر أخلاقِ حسنه و كمالاتله برابر، بو قدر معجزاتِ باهرهسى بولونان بر ذات (عصم) ألبته أڭ طوغرى سوزليدر. أخلاقسزلرڭ ايشى اولان حيلهيه، يالانه، ياڭليشه تنزّل ايتمهسى قابل دگل.
ايكنجيسى:ألنده بو كائنات صاحبنڭ بر فرمانى بولونديغى و او فرمانى هر عصرده اوچ يوز ميليوندن زياده إنسانلرڭ قبول و تصديق ايتدكلرى و او فرمان اولان قرآنِ عظيم الشانڭ يدى وجهله خارقه اولماسيدر. و بو قرآنڭ قرق وجهله معجزه اولديغى و كائنات خالقنڭ سوزى بولونديغى قوّتلى دليللريله برابر، "يگرمى بشنجى سوز و معجزاتِ قرآنيه" ناملرندهكى، رسالهِٔ نورڭ بر گونشى اولان مشهور بر رسالهده تفصيلًا بيان ايديلمهسندن؛ اونى، اوڭا حواله ايدهرك ديدى: بويله عينِ حق و حقيقت بر فرمانڭ ترجمانى و تبليغ ايديجيسى بر ذاتده (عصم) فرمانه جنايت و فرمان صاحبنه خيانت حكمنده اولان يالان اولاماز و بولوناماز!..
اوچنجيسى:او ذات (عصم)، اويله بر شريعت و بر إسلاميت و بر عبوديت و بر دعا و بر دعوت و بر ايمان ايله ميدانه چيقمش كه، اونلرڭ نه مِثلى وار و نه ده اولور. و اونلردن داها مكمّل نه بولونمش و نه ده بولونور. چونكه اُمّى بر ذاتده (عصم) ظهور ايدن او شريعت؛ اون درت عصرى و نوعِ بشرڭ خُمسنى، عادلانه و حقّانيت اوزره و مدقّقانه، حدسز قانونلريله إداره ايتمهسى أمثال قبول ايتمز.
هم اُمّى بر ذاتڭ (عصم) أفعال و أقوال و أحوالندن چيقان إسلاميت؛ هر عصرده اوچ يوز ميليون إنسانڭ رهبرى و مرجعى و عقللرينڭ معلّمى و مرشدى و قلبلرينڭ منوّرى و مصفّيسى و نفسلرينڭ مربّيسى و مزكّيسى و روحلرينڭ مدارِ إنكشافى و معدنِ ترقّياتى اولماسى جهتيله مِثلى اولاماز و اولمامش.
— 458 —
هم ديننده بولونان بتون عباداتڭ بتون أنواعنده أڭ ايلرى اولماسى و هركسدن زياده تقواده بولونماسى و اللّٰهدن قورقماسى و فوق العاده دائمى مجاهدات و دغدغهلر ايچنده، تام تامنه عبوديتڭ أڭ اينجه أسرارينه قدر مراعات ايتمهسى و هيچ كيمسهيى تقليد ايتميهرك و تام معناسيله و مبتديانه فقط أڭ مكمّل اولارق، هم إبتدا هم إنتهايى برلشديرهرك ياپماسى؛ ألبته مِثلى گورولمز و گورونمهمش.
هم بيڭلر دعا و مناجاتلرندن جوشن الكبير ايله، اويله بر معرفتِ ربّانيه ايله، اويله بر درجهده ربّنى توصيف ايدييور كه؛ او زماندن بَرى گلن أهلِ معرفت و أهلِ ولايت، تلاحقِ أفكار ايله برابر، نه او مرتبهِٔ معرفته و نه ده او درجهِٔ توصيفه يتيشهمهملرى گوسترييور كه، دعاده دخى اونڭ مِثلى يوقدر. رسالهِٔ مناجاتڭ باشنده، جوشن الكبيرڭ طقسان طوقوز فقرهسندن بر فقرهسنڭ قيصهجق بر مئالنڭ بيان ايديلديگى يره باقان آدم، جوشنڭ دخى مِثلى يوقدر دييهجك.
هم تبليغِ رسالتده و ناسى حقّه دعوتده او درجه متانت و ثبات و جسارت گوسترمش كه؛ بيوك دولتلر و بيوك دينلر، حتّى قوم و قبيلهسى و عموجهسى اوڭا شدّتلى عداوت ايتدكلرى حالده، ذرّه مقدار بر أثرِ تردّد، بر تلاش، بر قورقاقلق گوسترمهمسى و تك باشيله بتون دنيايه ميدان اوقوماسى و باشه ده چيقارمسى و إسلاميتى دنيانڭ باشنه گچيرمسى إثبات ايدر كه؛ تبليغ و دعوتده دخى مِثلى اولمامش و اولاماز.
هم ايمانده، اويله فوق العاده بر قوّت و خارقه بر يقين و معجزانه بر إنكشاف و جهانى ايشيقلانديران بر علوى إعتقاد طاشيمش كه؛ او زمانڭ حكمرانى اولان بتون أفكارى و عقيدهلرى و حكمانڭ حكمتلرى و روحانى رئيسلرڭ علملرى اوڭا معارض و مخالف و منكِر اولدقلرى حالده؛ اونڭ نه يقيننه، نه إعتقادينه، نه إعتمادينه، نه إطمئناننه هيچ بر شبهه، هيچ بر تردّد، هيچ بر ضعف، هيچ بر وسوسه
— 459 —
ويرمهمسى و معنوياتده و مراتبِ ايمانيهده ترقّى ايدن باشده صحابهلر و بتون أهلِ ولايت، اونڭ هر وقت مرتبهِٔ ايمانندن فيض آلمالرى و اونى أڭ يوكسك درجهده بولمالرى، بِالبداهه گوسترر كه؛ ايمانى دخى أمثالسزدر.
ايشته بويله أمثالسز بر شريعت و مِثلسز بر إسلاميت و خارقه بر عبوديت و فوق العاده بر دعا و جهانپسندانه بر دعوت و معجزانه بر ايمان صاحبنده، ألبته هيچ بر جهتله يالان اولاماز و آلداتماز دييه آڭلادى و عقلى دخى تصديق ايتدى.
دردنجيسى:أنبيالرڭ (عليهم السلام) إجماعى، ناصلكه وجود و وحدانيتِ إلٰهيهيه غايت قوّتلى بر دليلدر؛ اويله ده، بو ذاتڭ (عصم) طوغريلغنه و رسالتنه غايت صاغلام بر شهادتدر. چونكه أنبيا عليهم السلامڭ طوغريلقلرينه و پيغمبر اولمالرينه مدار اولان نه قدر قدسى صفتلر و معجزهلر و وظيفهلر وارسه؛ او ذاتده (عصم) أڭ ايلريده اولديغى تاريخچه مصدّقدر. ديمك اونلر، ناصلكه لسانِ قال ايله؛ تورات، إنجيل، زبور و صحفلرنده بو ذاتڭ (عصم) گلهجگنى خبر ويروب إنسانلره بشارت ويرمشلر كه، كتبِ مقدّسهنڭ او بشارتلى إشاراتندن يگرميدن فضله و پك ظاهر بر قسمى، اون طوقوزنجى مكتوبده گوزلجه بيان و إثبات ايديلمش. اويله ده، لسانِ حاللريله، يعنى نبوّتلريله و معجزهلريله؛ كندى مسلكلرنده و وظيفهلرنده أڭ ايلرى و أڭ مكمّل اولان بو ذاتى تصديق ايدوب، دعواسنى إمضا ايدييورلر. و لسانِ قال و إجماع ايله وحدانيته دلالت ايتدكلرى گبى، لسانِ حال ايله و إتّفاق ايله ده بو ذاتڭ صادقيتنه شهادت ايدييورلر دييه آڭلادى.
بشنجيسى:بو ذاتڭ دستورلريله و تربيهسى و تبعيتيله و آرقهسندن گيتمهلريله حقّه، حقيقته، كمالاته، كراماته، كشفياته، مشاهداته يتيشن بيڭلرجه أوليا وحدانيته دلالت ايتدكلرى گبى؛ استادلرى اولان بو ذاتڭ صادقيتنه و رسالتنه،
— 460 —
إجماع و إتّفاقله شهادت ايدييورلر. و عالمِ غيبدن ويرديگى خبرلرڭ بر قسمنى نورِ ولايتله مشاهده ايتمهلرى و عمومنى نورِ ايمان ايله يا علم اليقين ويا عين اليقين ويا حقّ اليقين صورتنده إعتقاد و تصديق ايتمهلرى؛ استادلرى اولان بو ذاتڭ درجهِٔ حقّانيت و صادقيتنى گونش گبى گوسترديگنى گوردى.
آلتنجيسى:بو ذاتڭ أمّيلگيله برابر گتيرديگى حقائقِ قدسيه و إختراع ايتديگى علومِ عاليه و كشف ايتديگى معرفتِ إلٰهيهنڭ درسيله و تعليميله، مرتبهِٔ علميهده أڭ يوكسك مقامه يتيشن ميليونلر أصفياءِ مدقّقين و صدّيقينِ محقّقين و داهى حكماءِ مؤمنين، بو ذاتڭ اُسّ الأساس دعواسى اولان وحدانيتى، قوّتلى برهانلريله بِالإتّفاق إثبات و تصديق ايتدكلرى گبى؛ بو معلّمِ أكبرڭ و بو استادِ أعظمڭ حقّانيتنه و سوزلرينڭ حقيقت اولديغنه إتّفاق ايله شهادتلرى، گوندوز گبى بر حجّتِ رسالتى و صادقيتيدر. مثلا: رسالهِٔ نور، يوز پارچهسيله، بو ذاتڭ صداقتنڭ بر تك برهانيدر.
يدنجيسى:آل و أصحاب نامنده و نوعِ بشرڭ أنبيادن صوڭره فراست و درايت و كمالاتله أڭ مشهورى و أڭ محترم و أڭ نامدارى و أڭ ديندار و أڭ كسكين نظرلى طائفهِٔ عظيمهسى؛ كمالِ مراق ايله و غايت دقّت و نهايت جدّيتله، بو ذاتڭ بتون گيزلى و آشكار حاللرينى و فكرلرينى و وضعيتلرينى تحرّى و تفتيش و تدقيق ايتمهلرى نتيجهسنده؛ بو ذاتڭ دنياده أڭ صادق و أڭ يوكسك و أڭ حقلى و حقيقتلى اولديغنه إتّفاق ايله و إجماع ايله صارصيلماز تصديقلرى و قوّتلى ايمانلرى، گونشڭ ضياسنه دلالت ايدن گوندوز گبى بر دليلدر، دييه آڭلادى.
سكزنجيسى:بو كائنات، ناصلكه كندينى ايجاد و إداره و ترتيب ايدن و تصوير و تقدير و تدبير ايله بر سراى گبى، بر كتاب گبى، بر سرگى گبى، بر
— 461 —
تماشاگاه گبى تصرّف ايدن صانعنه و كاتبنه و نقّاشنه دلالت ايدر. اويله ده؛ كائناتڭ خلقتندهكى مقاصدِ إلٰهيهيى بيلهجك و بيلديرهجك و تحوّلاتندهكى ربّانى حكمتلرينى تعليم ايدهجك و وظيفهدارانه حركاتندهكى نتيجهلرى درس ويرهجك و ماهيتندهكى قيمتنى و ايچندهكى موجوداتڭ كمالاتنى إعلان ايدهجك و او كتابِ كبيرڭ معنالرينى إفاده ايدهجك بر يوكسك دلّال، بر طوغرى كشّاف، بر محقّق استاد، بر صادق معلّم ايستديگى و إقتضا ايتديگى و هر حالده بولونماسنه دلالت ايتديگى جهتله، ألبته بو وظيفهلرى هركسدن زياده ياپان بو ذاتڭ حقّانيتنه و بو كائنات خالقنڭ أڭ يوكسك و صادق بر مأمورى اولديغنه شهادت ايتديگنى بيلدى.
طوقوزنجيسى:مادام بو صنعتلى و حكمتلى مصنوعاتيله كندى هنرلرينى و صنعتكارلغنڭ كمالاتنى تشهير ايتمك و بو سوسلى، زينتلى نهايتسز مخلوقاتيله كندينى طانيتديرمق و سَوْديرمك و بو لذّتلى و قيمتلى حسابسز نعمتلريله كندينه تشكّر و حمد ايتديرمك و بو شفقتلى و حمايتلى عمومى تربيه و إعاشه ايله، حتّى آغزلرڭ أڭ اينجه ذوقلرينى و إشتهالرڭ هر نوعنى تطمين ايدهجك بر صورتده إحضار ايديلن ربّانى إطعاملر و ضيافتلر ايله، كندى ربوبيتنه قارشى منّتدارانه و متشكّرانه و پرستشكارانه عبادت ايتديرمك و موسملرڭ تبديلى و گيجه گوندوزڭ تحويلى و إختلافى گبى، عظمتلى و حشمتلى تصرّفات و إجراآت و دهشتلى و حكمتلى فعاليت و خلّاقيت ايله، كندى الوهيتنى إظهار ايدهرك، او الوهيتنه قارشى ايمان و تسليم و إنقياد و إطاعت ايتديرمك و هر وقت اييلگى و اييلرى حمايه، فنالغى و فنالرى إزاله و سماوى طوقاتلر ايله ظالملرى و يالانجيلرى إمحا ايتمك جهتيله، حقّانيت و عدالتنى گوسترمك ايستهين پرده آرقهسنده بريسى وار. ألبته و هر حالده، او غيبى ذاتڭ ياننده أڭ سَوْگيلى مخلوقى و أڭ طوغرى عبدى و اونڭ مذكور مقصدلرينه تام خدمت ايدهرك، خلقتِ كائناتڭ طلسمنى و معمّاسنى حلّ
— 462 —
و كشف ايدن و دائما او خالقنڭ نامنه حركت ايدن و اوندن إستمداد ايدن و موفّقيت ايستهين و اونڭ طرفندن إمداده و توفيقه مظهر اولان و محمّدِ قُريشى دينيلن بو ذات اولاجق. (عصم)
هم عقلنه ديدى: مادام بو مذكور طوقوز حقيقتلر بو ذاتڭ صدقنه شهادت ايدرلر؛ ألبته بو آدم، بنى آدمڭ مدارِ شرفى و بو عالمڭ مدارِ إفتخاريدر. و اوڭا "فخرِ عالم" و "شرفِ بنى آدم" دينيلمهسى پك لايقدر و اونڭ ألنده بولونان فرمانِ رحمٰن اولان قرآنِ معجز البيانڭ حشمتِ سلطنتِ معنويهسنڭ نصفِ أرضى إستيلاسى و شخصى كمالاتى و يوكسك خصلتلرى گوسترييور كه؛ بو عالمده أڭ مهمّ ذات بودر، خالقمز حقّنده أڭ مهمّ سوز اونڭدر.
ايشته گل باق! بو خارقه ذاتڭ يوزر ظاهر و باهر قطعى معجزهلرينڭ قوّتنه و دينندهكى بيڭلر عالى و أساسلى حقيقتلرينه إستنادًا، بتون دعوالرينڭ أساسى و بتون حياتنڭ غايهسى، واجب الوجودڭ وجودينه و وحدتنه و صفاتنه و أسماسنه دلالت و شهادت و او واجب الوجودى إثبات و إعلان و إعلام ايتمكدر.
ديمك بو كائناتڭ معنوى گونشى و خالقمزڭ أڭ پارلاق بر برهانى بو حبيب اللّٰه دينيلن ذاتدر كه؛ اونڭ شهادتنى تأييد و تصديق و إمضا ايدن آلدانماز و آلداتماز اوچ بيوك إجماع وار:
برنجيسى:"أگر پردهِٔ غيب آچيلسه يقينم زيادهلشميهجك" ديين إمامِ على (رضى اللّٰه عنه) و يرده ايكن عرشِ أعظمى و إسرافيلڭ عظمتِ هيكلنى تماشا ايدن غوثِ أعظم (قس) گبى كسكين نظر و غيببين گوزلرى بولونان بيڭلر أقطاب و أولياءِ عظيمهيى جامع و آلِ محمّد ناميله شهرتشعارِ عالم اولان جماعتِ نورانيهنڭ إجماع ايله تصديقلريدر.
— 463 —
ايكنجيسى:بدوى بر قوم و اُمّى بر محيطده، حياتِ إجتماعيهدن و أفكارِ سياسيهدن خالى و كتابسز و فترت عصرينڭ قراڭلقلرنده بولونان و پك آز بر زمانده أڭ مدنى و معلوماتلى و حياتِ إجتماعيهده و سياسيهده أڭ ايلرى اولان ملّتلره و حكومتلره استاد و رهبر و ديپلومات و حاكمِ عادل اولارق، شرقدن غربه قدر جهانپسندانه إداره ايدن و "صحابه" ناميله دنياده نامدار اولان جماعتِ مشهورهنڭ إتّفاقله جان و ماللرينى، پدر و عشيرتلرينى فدا ايتديرن بر قوّتلى ايمانله تصديقلريدر.
اوچنجيسى:هر عصرده بيڭلرله أفرادى بولونان و هر فنده داهيانه ايلرى گيدن و مختلف مسلكلرده چاليشان و اُمّتنده يتيشن حدسز محقّق و متبحّر علماسنڭ جماعتِ عظماسنڭ توافقله و علم اليقين درجهسنده تصديقلريدر. ديمك بو ذاتڭ وحدانيته شهادتى شخصى و جزئى دگل، بلكه عمومى و كلّى و صارصيلماز و بتون شيطانلر طوپلانسه قارشيسنه هيچ بر جهتله چيقاماز بر شهادتدر دييه حكم ايتدى.
ايشته عصرِ سعادتده عقليله برابر سياحت ايدن دنيا مسافرى و حيات يولجيسنڭ، او مدرسهٔ نورانيهدن آلديغى درسه قيصه بر إشارت اولارق، برنجى مقامڭ اون آلتنجى مرتبهسنده بويله:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ اَلْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ فَخْرُ الْعَالَمِ وَ شَرَفُ نَوْعِ بَنِى اٰدَمَ بِعَظَمَةِ سَلْطَنَةِ قُرْاٰنِهِ وَ حَشْمَةِ وُسْعَةِ دِينِهِ وَ كَثْرَةِ كَمَالَاتِهِ وَ عُلْوِيَّةِ اَخْلَاقِهِ حَتّٰى بِتَصْدِيقِ اَعْدَائِهِ وَ كَذَا شَهِدَ وَ بَرْهَنَ بِقُوَّةِ مِاٰتِ مُعْجِزَاتِهِ الظَّاهِرَةِ الْبَاهِرَةِ الْمُصَدِّقَةِ الْمُصَدَّقَةِ وَ بِقُوَّةِ
— 464 —
اٰلَافِ حَقَائِقِ دِينِهِ السَّاطِعَةِ الْقَاطِعَةِ بِاِجْمَاعِ اٰلِهِ ذَوِى الْاَنْوَارِ وَ بِاِتِّفَاقِ اَصْحَابِهِ ذَوِى الْاَبْصَارِ وَ بِتَوَافُقِ مُحَقِّقِى اُمَّتِهِ ذَوِى الْبَرَاهِينِ وَ الْبَصَائِرِ النَّوَّارَةِ
دينيلمشدر.
صوڭره، بو دنياده حياتڭ غايهسى و حياتڭ حياتى ايمان اولديغنى بيلن بو يورولماز و طوق اولماز يولجى، كندى قلبنه ديدى كه: " آراديغمز ذاتڭ سوزى و كلامى دينيلن بو دنياده أڭ مشهور و أڭ پارلاق و أڭ حاكم و اوڭا تسليم اولميان هركسه، هر عصرده ميدان اوقويان قرآنِ معجز البيان نامندهكى كتابه مراجعت ايدوب، او نه دييور، بيلهلم. فقط أڭ أوّل، بو كتاب بزم خالقمزڭ كتابى اولديغنى إثبات ايتمك لازمدر، دييه تحرّىيه باشلادى.
بو سيّاح بو زمانده بولونديغى مناسبتيله أڭ أوّل معنوى إعجازِ قرآنيهنڭ لمعهلرى اولان رسالهِٔ نوره باقدى و اونڭ يوز اوتوز رسالهلرى، آياتِ فرقانيهنڭ نكتهلرى و ايشيقلرى و أساسلى تفسيرلرى اولديغنى گوردى. و رسالهِٔ نور، بو قدر معنّد و ملحد بر عصرده هر طرفه حقائقِ قرآنيهيى مجاهدانه نشر ايتديگى حالده، قارشيسنه كيمسه چيقامديغندن إثبات ايدر كه؛ اونڭ استادى و منبعى و مرجعى و گونشى اولان قرآن سماويدر، بشر كلامى دگلدر. حتّى رسائل النورڭ يوزر حجّتلرندن بر تك حجّتِ قرآنيهسى اولان يگرمى بشنجى سوز ايله اون طوقوزنجى مكتوبڭ آخرى، قرآنڭ قرق وجهله معجزه اولديغنى اويله إثبات ايتمش كه؛ كيم گورمش ايسه دگل تنقيد و إعتراض ايتمك، بلكه إثباتلرينه حيران اولمش، تقدير ايدهرك چوق ثنا ايتمش. قرآنڭ وجهِ إعجازينى و حق كلام اللّٰه اولديغنى إثبات ايتمك جهتنى رسالة النوره حواله ايدهرك يالڭز بر قيصه إشارتله بيوكلگنى گوسترن بر قاچ نقطهيه دقّت ايتدى.
— 465 —
برنجى نقطه:ناصلكه قرآن بتون معجزاتيله و حقّانيتنه دليل اولان بتون حقائقيله، محمّد عليه الصلاة والسلامڭ بر معجزهسيدر. اويله ده محمّد عليه الصلاة والسلام ده، بتون معجزاتيله و دلائلِ نبوّتيله و كمالاتِ علميهسيله قرآنڭ بر معجزهسيدر و قرآن كلام اللّٰه اولديغنه بر حجّتِ قاطعهسيدر.
ايكنجى نقطه:قرآن، بو دنياده اويله نورانى و سعادتلى و حقيقتلى بر صورتده بر تبديلِ حياتِ إجتماعيه ايله برابر، إنسانلرڭ هم نفسلرنده، هم قلبلرنده، هم روحلرنده، هم عقللرنده، هم حياتِ شخصيهلرنده، هم حياتِ إجتماعيهلرنده، هم حياتِ سياسيهلرنده اويله بر إنقلاب ياپمش و إدامه ايتمش و إداره ايتمش كه؛ اون درت عصر مدّتنده، هر دقيقهده، آلتى بيڭ آلتى يوز آلتمش آلتى آيتلرى، كمالِ إحترامله، هيچ اولمازسه يوز ميليوندن زياده إنسانلرڭ ديللريله اوقونويور و إنسانلرى تربيه و نفسلرينى تزكيه و قلبلرينى تصفيه ايدييور. روحلره إنكشاف و ترقّى و عقللره إستقامت و نور و حياته حيات و سعادت ويرييور. ألبته بويله بر كتابڭ مِثلى يوقدر، خارقهدر، فوق العادهدر، معجزهدر.
اوچنجى نقطه:قرآن، او عصردن تا شيمدىيه قدر اويله بر بلاغت گوسترمش كه، كعبهنڭ ديوارنده آلتون ايله يازيلان أڭ مشهور أديبلرڭ "معلّقاتِ سبعه" ناميله شهرتشعار قصيدهلرينى او درجهيه اينديردى كه، لبيدڭ قيزى، باباسنڭ قصيدهسنى كعبهدن اينديرركن ديمش: " آياته قارشى بونڭ قيمتى قالمادى."
هم بدوى بر أديب: فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ آيتنى ايشيتديگى وقت سجدهيه قپانمش. اوڭا ديمشلر: "سن مسلمان مى اولدڭ؟" او ديمش: "خاير، بن بو آيتڭ بلاغتنه سجده ايتدم."
— 466 —
هم علمِ بلاغتڭ داهيلرندن عبد القاهرِ جُرجانى و سكّاكى و زمخشرى گبى بيڭلرله داهى إماملر و متفنّن أديبلر إجماع و إتّفاقله قرار ويرمشلر كه: "قرآنڭ بلاغتى، طاقتِ بشرڭ فوقندهدر، يتيشيلمز."
هم او زماندن بَرى متماديًا ميدانِ معارضهيه دعوت ايدوب، مغرور و أنانيتلى أديبلرڭ و بليغلرڭ طمارلرينه طوقونديروب، غرورلرينى قيرهجق بر طرزده دير: "يا بر تك سورهنڭ مِثلنى گتيريڭز وياخود دنياده و آخرتده هلاكت و ذلّتى قبول ايديڭز." دييه إعلان ايتديگى حالده او عصرڭ معنّد بليغلرى بر تك سورهنڭ مِثلنى گتيرمكله قيصه بر يول اولان معارضهيى بيراقوب، اوزون اولان و جان و ماللرينى تهلكهيه آتان محاربه يولنى إختيار ايتمهلرى إثبات ايدر كه، او قيصه يولده گيتمك ممكن دگلدر.
هم قرآنڭ دوستلرى، قرآنه بڭزهمك و تقليد ايتمك شوقيله و دشمنلرى دخى قرآنه مقابله و تنقيد ايتمك سَوقيله او وقتدن بَرى يازدقلرى و يازيلان و تلاحقِ أفكار ايله ترقّى ايدن ميليونلرله عربى كتابلر اورتهده گزييور. هيچ بريسنڭ اوڭا يتيشهمديگنى، حتّى أڭ عادى آدم دخى ديڭلهسه، ألبته دييهجك: "بو قرآن، بونلره بڭزهمز و اونلرڭ مرتبهسنده دگل." يا اونلرڭ آلتنده ويا عمومنڭ فوقنده اولاجق. عمومنڭ آلتنده اولديغنى دنياده هيچ بر فرد، هيچ بر كافر، حتّى هيچ بر أحمق دييهمز. ديمك مرتبهِٔ بلاغتى عمومڭ فوقندهدر.
حتّى بر آدم
سَبَّحَ لِلّٰهِ مَا فِى السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ
آيتنى اوقودى. ديدى كه: "بو آيتڭ خارقه تلقّى ايديلن بلاغتنى گورهمييورم." اوڭا دينيلدى: "سن دخى بو سيّاح گبى او زمانه گيت، اوراده ديڭله." او ده كندينى قرآندن أوّل اوراده تخيّل ايدركن گوردى كه: موجوداتِ عالم پريشان، قراڭلق، جامد و شعورسز و وظيفهسز اولارق خالى، حدسز، حدودسز بر فضاده؛ قرارسز، فانى بر
— 467 —
دنياده بولونويورلر. بردن قرآنڭ لسانندن بو آيتى ديڭلركن گوردى: بو آيت، كائنات اوستنده، دنيانڭ يوزندن اويله بر پرده آچدى و ايشيقلانديردى كه، بو أزلى نطق و بو سرمدى فرمان عصرلر صيرهلرنده ديزيلن ذىشعورلره درس ويروب گوسترييور كه؛ بو كائنات بر جامعِ كبير حكمنده، باشده سماوات و أرض اولارق عموم مخلوقات حياتدارانه ذكر و تسبيحده، وظيفه باشنده جوش و خروشله مسعودانه و ممنونانه بر وضعيتده بولونديرييور، دييه مشاهده ايتدى و بو آيتڭ درجهِٔ بلاغتنى ذوق ايدهرك سائر آيتلرى بوڭا قياسله قرآنڭ زمزمهٔ بلاغتى أرضڭ نصفنى و نوعِ بشرڭ خُمسنى إستيلا ايدهرك حشمتِ سلطنتى كمالِ إحترامله اون درت عصر بِلا فاصله إدامه ايتديگنڭ بيڭلر حكمتلرندن بر حكمتنى آڭلادى.
دردنجى نقطه:قرآن، اويله حقيقتلى بر حلاوت گوسترمش كه، أڭ طاتلى بر شيدن دخى اوصانديران چوق تكرار، قرآنى تلاوت ايدنلر ايچون دگل اوصانديرمق، بلكه قلبى چورومهمش و ذوقى بوزولمهمش آدملره تكرارِ تلاوتى حلاوتنى زيادهلشديرديگى، أسكى زماندن بَرى هركسجه مسلّم اولوب ضربِ مَثل حكمنه گچمش. هم اويله بر تازهلك و گنجلك و شبابت و غرابت گوسترمش كه، اون درت عصر ياشاديغى و هركسڭ ألنه قولايجه گيرديگى حالده، شيمدى نازل اولمش گبى تازهلگنى محافظه ايدييور. هر عصر، كندينه خطاب ايدييور گبى بر گنجلكده گورمش. هر طائفهِٔ علميه اوندن هر وقت إستفاده ايتمك ايچون كثرتله و مبذوليتله يانلرنده بولونديردقلرى و اُسلوبِ إفادهسنه إتّباع و إقتدا ايتدكلرى حالده، او اُسلوبندهكى و طرزِ بيانندهكى غرابتنى عينًا محافظه ايدييور.
بشنجيسى:قرآنڭ بر جناحى ماضيده، بر جناحى مستقبلده، كوكى و بر قنادى أسكى پيغمبرلرڭ إتّفاقلى حقيقتلرى اولديغى و بو اونلرى تصديق و تأييد ايتديگى و اونلر دخى توافقڭ لسانِ حاليله بونى تصديق ايتدكلرى گبى، اويله
— 468 —
ده: أوليا و أصفيا گبى اوندن حيات آلان ثمرهلرى و حياتدار تكمّللريله، شجرهِٔ مباركهلرينڭ حياتدار، فيضدار و حقيقتمدار اولديغنه دلالت ايدن و ايكنجى قنادينڭ حمايهسى آلتنده يتيشن و ياشايان ولايتڭ بتون حق طريقتلرى و إسلاميتڭ بتون حقيقتلى علملرى، قرآنڭ عينِ حق و مجمعِ حقائق و جامعيتده مِثلسز بر خارقه اولديغنه شهادت ايدر.
آلتنجيسى:قرآنڭ آلتى جهتى نورانيدر، صدق و حقّانيتنى گوسترر. أوت آلتنده حجّت و برهان ديركلرى، اوستنده سكّهِٔ إعجاز لمعهلرى، اوڭنده و هدفنده سعادتِ داريْن هديهلرى، آرقهسنده نقطهِٔ إستنادى وحىِ سماوى حقيقتلرى، صاغنده حدسز عقولِ مستقيمهنڭ دليللرله تصديقلرى، صولنده سليم قلبلرڭ و تميز وجدانلرڭ جدّى إطمئنانلرى و صميمى إنجذابلرى و تسليملرى؛ قرآنڭ فوق العاده، خارقه، متين و هجوم ايديلمز بر قلعهِٔ سماويهِٔ أرضيه اولديغنى إثبات ايتدكلرى گبى، آلتى مقامدن دخى اونڭ عينِ حق و صادق اولديغنه و بشرڭ كلامى اولماديغنه، هم ياڭليش اولماديغنه إمضا ايدن، باشده بو كائناتده دائما گوزللگى إظهار، اييلگى و طوغريلغى حمايه و ساختهكارلرى و مفتريلرى إمحا و إزاله ايتمك عادتنى بر دستورِ فعاليت إتّخاذ ايدن بو كائناتڭ متصرّفى، او قرآنه عالمده أڭ مقبول، أڭ يوكسك، أڭ حاكمانه بر مقامِ حرمت و بر مرتبهِٔ موفّقيت ويرمسيله اونى تصديق و إمضا ايتديگى گبى، إسلاميتڭ منبعى و قرآنڭ ترجمانى اولان ذاتڭ (عليه الصلاة والسلام) هركسدن زياده اوڭا إعتقاد و إحترامى و نزولى زماننده اويقو گبى بر وضعيتِ نائمانهده بولونماسى و سائر كلاملرى اوڭا يتيشهمهمسى و بر درجه بڭزهمهمسى و اُمّيتيله برابر گيتمش و گلهجك حقيقى حادثاتِ كونيهيى، غيبيانه قرآن ايله تردّدسز و إطمئنان ايله بيان ايتمهسى و چوق دقّتلى گوزلرڭ آلتنده هيچ بر حيله، هيچ بر ياڭليش وضعيتى گورولمهين او ترجمانڭ، بتون قوّتيله قرآنڭ هر بر حكمنه ايمان ايدوب تصديق ايتمهسى و هيچ بر شى اونى صارصمهمسى؛
— 469 —
قرآن سماوى، حقّانيتلى و كندى خالقِ رحيمنڭ مبارك كلامى اولديغنى إمضا ايدييور.
هم نوعِ إنسانڭ خُمسى، بلكه قسمِ أعظمى، گوز اوڭندهكى او قرآنه منجذبانه و ديندارانه إرتباطى و حقيقتپرستانه و مشتاقانه قولاق ويرمهسى و چوق أمارهلرڭ و واقعهلرڭ و كشفياتڭ شهادتيله، جنّ و مَلك و روحانيلرڭ دخى، تلاوتى وقتنده پروانه گبى حقپرستانه أطرافنده طوپلانماسى، قرآنڭ كائناتجه مقبوليتنه و أڭ يوكسك بر مقامده بولونديغنه بر إمضادر.
هم نوعِ بشرڭ عموم طبقهلرى، أڭ غبى و عاميدن طوت، تا أڭ ذكى و عالمه قدر هر بريسى، قرآنڭ درسندن تام حصّه آلمالرى و أڭ درين حقيقتلرى فهم ايتمهلرى و يوزلرله فن و علومِ إسلاميهنڭ و بِالخاصّه شريعتِ كبرانڭ بيوك مجتهدلرى و اصول الدين و علمِ كلامڭ داهى محقّقلرى گبى، هر طائفه كندى علملرينه عائد بتون حاجاتنى و جوابلرينى قرآندن إستخراج ايتمهلرى، قرآن منبعِ حق و معدنِ حقيقت اولديغنه بر إمضادر.
هم أدبياتجه أڭ ايلرى بولونان عرب أديبلرى، (إسلاميته گيرمهينلر) شيمدىيه قدر معارضهيه پك چوق محتاج اولدقلرى حالده قرآنڭ إعجازندن يدى بيوك وجهى واركن، يالڭز بر تك وجهى اولان بلاغتنڭ، (تك بر سورهنڭ) مِثلنى گتيرمكدن إستنكافلرى و شيمدىيه قدر گلن و معارضه ايله شهرت قزانمق ايستهين مشهور بليغلرڭ و داهى عالملرڭ اونڭ هيچ بر وجهِ إعجازينه قارشى چيقامهملرى و عاجزانه سكوت ايتمهلرى؛ قرآن معجزه و طاقتِ بشرڭ فوقنده اولديغنه بر إمضادر.
أوت بر كلام "كيمدن گلمش و كيمه گلمش و نه ايچون؟" دينيلمهسيله قيمتى و علويتى و بلاغتى تظاهر ايتمهسى نقطهسندن، قرآنڭ مِثلى اولاماز و اوڭا
— 470 —
يتيشيلهمز. چونكه قرآن، بتون عالملرڭ ربّى و خالقنڭ خطابى و قونوشماسى و هيچ بر جهتده تقليدى و تصنّعى إحساس ايدهجك بر أماره بولونميان بر مكالمهسى و بتون إنسانلرڭ بلكه بتون مخلوقاتڭ نامنه مبعوث و نوعِ بشرڭ أڭ مشهور و نامدار مخاطبى بولونان و او مخاطبڭ قوّت و وسعتِ ايمانى، قوجه إسلاميتى ترشّح ايدوب صاحبنى قاب قوسَيْن مقامنه چيقارهرق مخاطبِ صمدانىيه مظهريتيله نزول ايدن و سعادتِ داريْنه دائر و خلقتِ كائناتڭ نتيجهلرينه و اوندهكى ربّانى مقصدلره عائد مسائلى و او مخاطبڭ بتون حقائقِ إسلاميهيى طاشييان أڭ يوكسك و أڭ گنيش اولان ايماننى بيان و ايضاح ايدن و قوجه كائناتڭ بر خريطه، بر ساعت، بر خانه گبى هر طرفنى گوستروب چويروب، اونلرى ياپان صنعتكارى طوريله إفاده و تعليم ايدن قرآنِ معجز البيانڭ ألبته مِثلنى گتيرمك ممكن دگلدر و درجهٔ إعجازينه يتيشيلمز.
هم، قرآنى تفسير ايدن و بر قسمى اوتوز قرق حتّى يتمش جلد اولارق برر تفسير يازان يوكسك ذكالى مدقّق بيڭلرله متفنّن علمانڭ، سندلرى و دليللريله بيان ايتدكلرى قرآندهكى حدسز مزيتلرى و نكتهلرى و خاصيتلرى و سرلرى و عالى معنالرى و امورِ غيبيهنڭ هر نوعندن كثرتلى غيبى إخبارلرى إظهار و إثبات ايتمهلرى و بِالخاصّه رسالهِٔ نورڭ يوز اوتوز كتابنڭ هر برى قرآنڭ بر مزيتنى، بر نكتهسنى قطعى برهانلرله إثبات ايتمهسى و بِالخاصّه معجزاتِ قرآنيه رسالهسى؛ و شمندوفر و طيّاره گبى مدنيتڭ خارقهلرندن چوق شيلرى قرآندن إستخراج ايدن يگرمنجى سوزڭ ايكنجى مقامى و رسالهِٔ نوره و ألكتريقه إشارت ايدن آيتلرڭ إشاراتنى بيلديرن إشاراتِ قرآنيه نامنده برنجى شعاع و حروفِ قرآنيه نه قدر منتظم، أسرارلى و معنالى اولديغنى گوسترن رموزاتِ ثمانيه نامندهكى سكز كوچك رسالهلر و سورهِٔ فتحڭ آخركى آيتى بش وجهله إخبارِ غيبى جهتنده معجزهلگنى إثبات ايدن كوچك بر رساله گبى رسالهِٔ نورڭ هر بر جزئى، قرآنڭ بر حقيقتنى، بر نورينى إظهار
— 471 —
ايتمهسى؛ قرآنڭ مِثلى اولماديغنه و معجزه و خارقه اولديغنه و بو عالمِ شهادتده عالمِ غيبڭ لسانى و بر علّام الغيوبڭ كلامى بولونديغنه بر إمضادر.
— 471 —
حرفڭ نورى و ثوابى و قيمتى اوندن يوزلره چيقماسى گبى قدسى إمتيازلرى قزانمش، دييه دنيا سيّاحى آڭلادى و قلبنه ديدى: ايشته بويله هر جهتله معجزاتلى بو قرآن؛ سورهلرينڭ إجماعيله و آياتنڭ إتّفاقيله و أنوارينڭ توافقيله و ثمرات و آثارينڭ تطابقيله بر تك واجب الوجودڭ وجودينه و وحدتنه و صفات و أسماسنه دليللرله إثبات صورتنده اويله شهادت ايتمش كه، بتون أهلِ ايمانڭ حدسز شهادتلرى، اونڭ شهادتندن ترشّح ايتمشلر.
ايشته بو يولجينڭ قرآندن آلديغى درسِ توحيد و ايمانه قيصه بر إشارت اولارق برنجى مقامڭ اون يدنجى مرتبهسنده بويله:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ اَلْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ الْقُرْاٰنُ الْمُعْجِزُ الْبَيَانِ اَلْمَقْبُولُ الْمَرْغُوبُ لِاَجْنَاسِ الْمَلَكِ وَ الْاِنْسِ وَ الْجَانِّ اَلْمَقْرُوءُ كُلُّ اٰيَاتِهِ فِى كُلِّ دَقِيقَةٍ بِكَمَالِ الْاِحْتِرَامِ بِاَلْسِنَةِ مِاٰتِ مِلْيُونٍ مِنْ نَوْعِ الْاِنْسَانِ الدَّائِمُ سَلْطَنَتُهُ الْقُدْسِيَّةُ عَلٰى اَقْطَارِ الْاَرْضِ وَ الْاَكْوَانِ وَ
— 472 —
عَلٰى وُجُوهِ الْاَعْصَارِ وَ الزَّمَانِ وَ الْجَارِى حَاكِمِيَّتُهُ الْمَعْنَوِيَّةُ النُّورَانِيَّةُ عَلٰى نِصْفِ الْاَرْضِ وَ خُمُسِ الْبَشَرِ فِى اَرْبَعَةَ عَشَرَ عَصْرًا بِكَمَالِ الْاِحْتِشَامِ.. وَ كَذَا شَهِدَ وَ بَرْهَنَ بِاِجْمَاعِ سُوَرِهِ الْقُدْسِيَّةِ السَّمَاوِيَّةِ وَ بِاِتِّفَاقِ اٰيَاتِهِ النُّورَانِيَّةِ الْاِلٰهِيَّةِ وَ بِتَوَافُقِ اَسْرَارِهِ وَ اَنْوَارِهِ وَ بِتَطَابُقِ حَقَائِقِهِ وَ ثَمَرَاتِهِ وَ اٰثَارِهِ بِالْمُشَاهَدَةِ وَ الْعَيَانِ
دينيلمشدر.
صوڭره، بر فقير إنسانه دگل فانى و موقّت بر تارلايى، بر خانهيى، بلكه قوجه كائناتى و دنيا قدر بر ملكِ باقىيى قزانديران و بر فانى آدمه أبدى بر حياتڭ لوازماتنى بولديران و أجلڭ دار آغاجنى بكلهين بر بيچارهيى إعدامِ أبديدن قورتاران و سعادتِ سرمديهنڭ خزينهسنى آچان أڭ قيمتدار سرمايهِٔ إنسانيهنڭ ايمان اولديغنى بيلن مذكور مسافر و حيات يولجيسى، كندى نفسنه ديدى كه: "هايدى، ايلرى! ايمانڭ حدسز مرتبهلرندن بر مرتبه داها قزانمق ايچون كائناتڭ هيئتِ مجموعهسنه مراجعت ايدوب، او ده نه دييور، ديڭلهملىيز؛ أركانندن و أجزاسندن آلديغمز درسلرى تكميل و تنوير ايتملىيز." دييه، قرآندن آلديغى گنيش و إحاطهلى بر دوربين ايله باقدى، گوردى:
بو كائنات، او قدر معنيدار و منتظمدر كه؛ مجسّم بر كتابِ سبحانى و جسمانى بر قرآنِ ربّانى و مزيَّن بر سراىِ صمدانى و منتظم بر شهرِ رحمانى صورتنده گورونويور. او كتابڭ بتون سورهلرى، آيتلرى و كلماتلرى، حتّى حرفلرى و بابلرى و فصللرى و صحيفهلرى و سطرلرى و عمومنده، هر وقت معنيدارانه محو و إثباتلرى و حكيمانه تغيير و تحويللرى؛ إجماع ايله، بر عليمِ كلّ شيئڭ و بر قديرِ كلّ شيئڭ و بر مصنّفڭ، هر شيده هر شيئى گورن و هر شيئڭ هر شيئى ايله مناسبتنى بيلن،
— 473 —
رعايت ايدن بر نقّاشِ ذو الجلالڭ و بر كاتبِ ذو الكمالڭ وجودينى و موجوديتنى بِالبداهه إفاده ايتدكلرى گبى، بتون أركان و أنواعيله و أجزا و جزئياتيله و سكنهلرى و مشتملاتيله و واردات و مصارفاتيله و اونلرده مصلحتكارانه تبديللريله و حكمتپرورانه تجديدلريله، بِالإتّفاق حدسز بر قدرت و نهايتسز بر حكمتله ايش گورن عالى بر اوستهنڭ و مِثلسز بر صانعڭ موجوديتنى و وحدتنى بيلديرييورلر. و كائناتڭ عظمتنه مناسب ايكى بيوك و گنيش حقيقتڭ شهادتلرى، كائناتڭ بو بيوك شهادتنى إثبات ايدييورلر.
برنجى حقيقت:اصول الدين و علمِ كلامڭ داهى علماسنڭ و حكماءِ إسلاميهنڭ گوردكلرى و حدسز برهانلرله إثبات ايتدكلرى "حدوث" و "إمكان" حقيقتلريدر. اونلر ديمشلر كه: "مادام عالمده و هر شيده تغيّر و تبدّل وار؛ ألبته فانيدر، حادثدر، قديم اولاماز. مادام حادثدر، ألبته اونى إحداث ايدن بر صانع وار. و مادام هر شيئڭ ذاتنده وجودى و عدمى، بر سبب بولونمازسه مساويدر؛ ألبته واجب و أزلى اولاماز. و مادام محال و باطل اولان دَور و تسلسل ايله بربرينى ايجاد ايتمك ممكن اولماديغى قطعى برهانلرله إثبات ايديلمش؛ ألبته اويله بر واجب الوجودڭ موجوديتى لازمدر كه، نظيرى ممتنع، مِثلى محال و بتون ماعداسى ممكن و ماسواسى مخلوقى اولاجق."
أوت حدوث حقيقتى كائناتى إستيلا ايتمش. چوغنى گوز گورويور، ديگر قسمنى عقل گورويور. چونكه گوزيمزڭ اوڭنده هر سنه گوز موسمنده اويله بر عالم وفات ايدر كه؛ هر بريسنڭ حدسز أفرادى بولونان و هر برى ذىحيات بر كائنات حكمنده اولان يوز بيڭ نوع نباتات و كوچوجك حيوانات، او عالم ايله برابر وفات ايدرلر. فقط او قدر إنتظام ايله بر وفاتدر كه؛ حشر و نشرلرينه مدار اولان و رحمت و حكمتڭ معجزهلرى، قدرت و علمڭ خارقهلرى بولونان چكردكلرى و تخملرى
— 474 —
و يمورطهجقلرى بهارده يرلرنده بيراقوب، دفترِ أعماللرينى و گوردكلرى وظيفهلرڭ پروغراملرينى اونلرڭ أللرينه ويرهرك، حفيظِ ذو الجلالڭ حمايهسى آلتنده، حكمتنه أمانت ايدر؛ صوڭره وفات ايدرلر. و بهار موسمنده، حشرِ أعظمڭ يوز بيڭ مثالى و نمونه و دليللرى حكمنده اولارق او وفات ايدن آغاجلر و كوكلر و بر قسم حيوانجقلر، عينًا إحيا و ديريلييورلر. و بر قسمنڭ دخى، كندى يرلرنده أمثاللرى و عينًا اونلره بڭزهينلرى ايجاد و إحيا اولونويور. و گچن بهارڭ موجوداتى، ايشلدكلرى عمللرڭ و وظيفهلرڭ صحيفهلرينى إعلانات گبى نشر ايدوب، وَ اِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ آيتنڭ بر مثالنى گوسترييورلر.
هم هيئتِ مجموعه جهتنده، هر گوزده و بهارده بيوك بر عالم وفات ايدر و تازه بر عالم وجوده گلير. و او وفات و حدوث، او قدر منتظم جريان ايدييور و او وفات و حدوثده، غايت إنتظام و ميزانله او قدر نوعلرڭ وفياتلرى و حدوثلرى اولويور كه؛ گويا دنيا اويله بر مسافرخانهدر كه، ذىحيات كائناتلر اوڭا مسافر اولورلر و سيّال عالملر و سيّار دنيالر اوڭا گليرلر، وظيفهلرينى گورورلر، گيدرلر. ايشته، بو دنياده بويله حياتدار دنيالرى و وظيفهدار كائناتلرى كمالِ علم و حكمت و ميزانله و موازنه و إنتظام و نظامله إحداث و ايجاد ايدوب ربّانى مقصدلرده و إلٰهى غايهلرده و رحمانى خدمتلرده قديرانه إستعمال و رحيمانه إستخدام ايدن بر ذاتِ ذو الجلالڭ وجوبِ وجودى و حدسز قدرتى و نهايتسز حكمتى، بِالبداهه گونش گبى، عقللره گورونويور. "حدوث" مسائلنى رسالهِٔ نوره و محقّقينِ كلاميهنڭ كتابلرينه حواله ايله او بحثى قپايورز.
امّا "إمكان" جهتى ايسه؛ او ده كائناتى إستيلا و إحاطه ايتمش. چونكه گورويورز كه؛ هر شى، كلّى و جزئى بولونسون، بيوك و كوچك اولسون عرشدن فرشه، ذرّاتدن سيّاراته قدر هر موجود؛ مخصوص بر ذات و معيّن بر صورت و ممتاز
— 475 —
بر شخصيت و خاص صفتلر و حكمتلى كيفيتلر و مصلحتلى جهازلر ايله دنيايه گوندريلييور. حالبوكه او مخصوص ذاته و او ماهيته، حدسز إمكانات ايچنده او خصوصيتى ويرمك.. هم صورتلر عددنجه إمكانلر و إحتماللر ايچنده او نقشلى و فارقهلى و مناسب او معيّن صورتى گيديرمك.. هم همجنسندن اولان أشخاصڭ مقدارنجه إمكانلر ايچنده چالقانان او موجوده، او لايق شخصيتى إمتيازله تخصيص ايتمك.. هم صفتلرڭ نوعلرى و مرتبهلرى صاييسنجه إمكانلر و إحتماللر ايچنده شكلسز و متردّد بولونان او مصنوعه، او خاص و موافق، مصلحتلى صفتلرى يرلشديرمك.. هم حدسز يوللر و طرزلرده بولونماسى ممكن اولماسى نقطهسنده حدسز إمكانات و إحتمالات ايچنده متحيّر، سرگردان، هدفسز او مخلوقه، او حكمتلى كيفيتلرى و عنايتلى جهازلرى طاقمق و تجهيز ايتمك؛ ألبته كلّى و جزئى بتون ممكنات عددنجه و هر ممكنڭ مذكور ماهيت و هويت، هيئت و صورت، صفت و وضعيتنڭ إمكاناتى عددنجه تخصيص ايديجى، ترجيح ايديجى، تعيين ايديجى، إحداث ايديجى بر واجب الوجودڭ وجوبِ وجودينه و حدسز قدرتنه و نهايتسز حكمتنه و هيچ بر شى و هيچ بر شأن اوندن گيزلنمديگنه و هيچ بر شى اوڭا آغير گلمديگنه و أڭ بيوك بر شى أڭ كوچك بر شى گبى اوڭا قولاى گلديگنه و بر بهارى بر آغاج قدر و بر آغاجى بر چكردك قدر سهولتله ايجاد ايدهبيلديگنه إشارتلر و دلالتلر و شهادتلر، إمكان حقيقتندن چيقوب كائناتڭ بو بيوك شهادتنڭ بر قنادينى تشكيل ايدرلر. كائناتڭ شهادتنى، هر ايكى قنادى و ايكى حقيقتيله رسالهِٔ نور أجزالرى و بِالخاصّه يگرمى ايكنجى و اوتوز ايكنجى سوزلر و يگرمنجى و اوتوز اوچنجى مكتوبلر تماميله إثبات و ايضاح ايتدكلرندن اونلره حواله ايدهرك بو پك اوزون قصّهيى قيصه كسدك.
كائناتڭ هيئتِ مجموعهسندن گلن بيوك و كلّى شهادتڭ ايكنجى قنادينى إثبات ايدن:
— 476 —
ايكنجى حقيقت:بو متماديًا چالقانان إنقلابلر و تحوّلاتلر ايچنده وجودينى و خدمتنى و ذىحيات ايسه حياتنى محافظهيه و وظيفهسنى يرينه گتيرمگه چاليشان مخلوقاتده، قوّتلرينڭ بتون بتون خارجنده بر تعاون حقيقتى گورونويور. مثلا: عنصرلرى ذىحياتڭ إمدادينه، خصوصًا بلوطلرى نباتاتڭ مددينه و نباتاتى دخى حيواناتڭ يارديمنه و حيوانات ايسه إنسانلرڭ معاونتنه و ممهلرڭ كوثر گبى سوتلرى، ياورولرڭ بسلنمهلرينه و ذىحياتلرڭ إقتدارلرى خارجندهكى پك چوق حاجتلرى و أرزاقلرى، اومولمدق يرلردن اونلرڭ أللرينه ويريلمسى، حتّى ذرّاتِ طعاميه دخى حجيراتِ بدنيهنڭ تعميرينه قوشمالرى گبى تسخيرِ ربّانى ايله و إستخدامِ رحمانى ايله، حقيقتِ تعاونڭ پك چوق مثاللرى طوغريدن طوغرىيه، بتون كائناتى بر سراى گبى إداره ايدن بر ربّ العالمينڭ عمومى و رحيمانه ربوبيتنى گوسترييورلر.
أوت جامد و شعورسز و شفقتسز اولان و بربرينه شفقتكارانه، شعوردارانه وضعيت گوسترن معاونتجيلر، ألبته غايت رحيم و حكيم بر ربِّ ذو الجلالڭ قوّتيله، رحمتيله، أمريله يارديمه قوشديريلييورلر.
ايشته كائناتده جارى اولان تعاونِ عمومى، سيّاراتدن تا ذىحياتڭ أعضا و جهازات و ذرّاتِ بدنيهسنه قدر كمالِ إنتظامله جريان ايدن موازنهِٔ عامّه و محافظهِٔ شامله و سماواتڭ يالديزلى يوزندن و زمينڭ زينتلى يوزندن تا چيچكلرڭ سوسلى يوزلرينه قدر قلم گزديرن تزيين و كهكشاندن و منظومهِٔ شمسيهدن تا مصر و نار گبى ميوهلره قدر حكم ايدن تنظيم و گونش و قمردن و عنصرلردن و بلوطلردن تا بال آريلرينه قدر مأموريت ويرن توظيف گبى پك بيوك حقيقتلرڭ بيوكلكلرى نسبتندهكى شهادتلرى، كائناتڭ شهادتنڭ ايكنجى قنادينى إثبات و تشكيل ايدرلر. مادام رسالهِٔ نور بو بيوك شهادتى إثبات و ايضاح ايتمش، بز بوراده بو قيصهجق إشارتله إكتفا ايدرز. ايشته دنيا سيّاحنڭ كائناتدن آلديغى درسِ ايمانىيه قيصه بر إشارت اولارق برنجى مقامڭ اون سكزنجى مرتبهسنده بويله:
— 477 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الْمُمْتَنِعُ نَظِيرُهُ اَلْمُمْكِنُ كُلُّ مَاسِوَاهُ الْوَاحِدُ الْاَحَدُ الَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ هٰذِهِ الْكَائِنَاتُ الْكِتَابُ الْكَبِيرُ الْمُجَسَّمُ وَ الْقُرْاٰنُ الْجِسْمَانِىُّ الْمُعَظَّمُ وَ الْقَصْرُ الْمُزَيَّنُ الْمُنَظَّمُ وَ الْبَلَدُ الْمُحْتَشَمُ الْمُنْتَظَمُ بِاِجْمَاعِ سُوَرِهِ وَ اٰيَاتِهِ وَ كَلِمَاتِهِ وَ حُرُوفِهِ وَ اَبْوَابِهِ و فُصُولِهِ وَ صُحُفِهِ وَ سُطُورِهِ وَ اِتِّفَاقِ اَرْكَانِهِ وَ اَنْوَاعِهِ وَ اَجْزَائِهِ وَ جُزْئِيَّاتِهِ وَ سَكَنَتِهِ وَ مُشْتَمِلَاتِهِ وَ وَارِدَاتِهِ وَ مَصَارِفِهِ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقِيقَةِ الْحُدُوثِ وَ التَّغَيُّرِ وَ الْاِمْكَانِ بِاِجْمَاعِ جَمِيعِ عُلَمَاءِ عِلْمِ الْكَلَامِ وَ بِشَهَادَةِ حَقِيقَةِ تَبْدِيلِ صُورَتِهِ وَ مُشْتَمِلَاتِهِ بِالْحِكْمَةِ وَ الْاِنْتِظَامِ وَ تَجْدِيدِ حُرُوفِهِ وَ كَلِمَاتِهِ بِالنِّظَامِ وَ الْمِيزَانِ وَ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقِيقَةِ التَّعَاوُنِ وَ التَّجَاوُبِ وَ التَّسَانُدِ وَ التَّدَاخُلِ وَ الْمُوَازَنَةِ وَ الْمُحَافَظَةِ فِى مَوْجُودَاتِهِ بِالْمُشَاهَدَةِ وَ الْعَيَانِ
دينيلمشدر.
صوڭره، دنيايه گلن و دنيانڭ ياراداننى آرايان و اون سكز عدد مرتبهلردن چيقان و عرشِ حقيقته يتيشن بر معراجِ ايمانى ايله غائبانه معرفتدن حاضرانه و مخاطبانه بر مقامه ترقّى ايدن مراقلى و مشتاق يولجى آدم، كندى روحنه ديدى كه: فاتحهِٔ شريفهده باشندن تا اِيَّاكَ كلمهسنه قدر غائبانه مدح و ثنا ايله بر حضور گلوب اِيَّاكَ خطابنه چيقيلماسى گبى، بز دخى طوغريدن طوغرىيه غائبانه آرامايى بيراقوب، آراديغمزى آراديغمزدن صورمالىيز؛ هر شيئى گوسترن گونشى، گونشدن صورمق گركدر. أوت هر شيئى گوسترن، كندينى هر شيدن
— 478 —
زياده گوسترر. اويله ايسه شمسڭ شعاعاتى ايله اونى گورمك و طانيمق گبى، خالقمزڭ أسماءِ حسنىسيله و صفاتِ قدسيهسيله اونى قابليتمزڭ نسبتنده طانيمايه چاليشهبيليرز.
بو مقصدڭ حدسز يوللرندن ايكى يولى و او ايكى يولڭ حدسز مرتبهلرندن ايكى مرتبهيى و او ايكى مرتبهنڭ پك چوق حقيقتلرندن و پك چوق اوزون تفصيلاتندن يالڭز ايكى حقيقتى إجمال و إختصار ايله بو رسالهده بيان ايدهجگز.
برنجى حقيقت:بِالمشاهده گوزيمزله گورونن و محيط و دائمى و منتظم و دهشتلى و سماوى و أرضى اولان بتون موجوداتى چويرن و تبديل و تجديد ايدن و كائناتى قاپلايان فعاليتِ مستوليه حقيقتى گورونمسى و او هر جهتله حكمتمدار فعاليت حقيقتنڭ ايچنده تظاهرِ ربوبيت حقيقتنڭ بِالبداهه حسّ ايديلمهسى و او هر جهتله رحمتفشان تظاهرِ ربوبيت حقيقتنڭ ايچنده، تبارزِ الوهيت حقيقتى بِالضروره بيلينمش اولماسيدر.
ايشته بو حاكمانه و حكيمانه فعاليتِ دائمهدن و پردهسنڭ آرقهسنده بر فاعلِ قدير و عليمڭ أفعالى، گورونور گبى حسّ ايديلير. و بو مربّيانه و مدبّرانه أفعالِ ربّانيهدن و پردهسنڭ آرقهسندن، هر شيده جلوهلرى بولونان أسماءِ إلٰهيه، حسّ ايديلير درجهسنده بداهتله بيلينير. و بو جلالدارانه و جمالپرورانه جلوهلهنن أسماءِ حسنىدن و پردهسنڭ آرقهسنده صفاتِ سبعهِٔ قدسيهنڭ علم اليقين، بلكه عين اليقين، بلكه حقّ اليقين درجهسنده وجودلرى و تحقّقلرى آڭلاشيلير. و بو يدى قدسى صفاتڭ دخى، بتون مصنوعاتڭ شهادتيله هم حياتدارانه، هم قديرانه، هم عليمانه، هم سميعانه، هم بصيرانه، هم مريدانه، هم متكلّمانه نهايتسز بر صورتده تجلّيلرى ايله بِالبداهه و بِالضروره و بِعلم اليقين بر موصوفِ واجب الوجودڭ و بر
— 479 —
مسمّاءِ واحدِ أحدڭ و بر فاعلِ فردِ صمدڭ موجوديتى، گونشدن داها ظاهر، داها پارلاق بر طرزده قلبدهكى ايمان گوزينه گورونور گبى قطعى بيلينير. چونكه گوزل و معنيدار بر كتاب و منتظم بر خانه، بداهتله يازمق و ياپمق فعللرينى و گوزل يازمق و إنتظاملى ياپمق فعللرى دخى بداهتله يازيجى و دولگر ناملرينى، يازيجى و دولگر عنوانلرى ايسه بداهتله كتابت و دولگرلك صنعتلرينى و صفتلرينى و بو صنعت و صفتلر بداهتله هر حالده بر ذاتى إستلزام ايدر كه، موصوف و صانع و مسمّا و فاعل اولسون. فاعلسز بر فعل و مسمّاسز بر إسم ممكن اولماديغى گبى؛ موصوفسز بر صفت، صنعتكارسز بر صنعت دخى ممكن دگلدر.
ايشته بو حقيقت و قاعدهيه بناءً، بو كائنات بتون موجوداتيله برابر قدرڭ قلميله يازيلمش، قدرتڭ چكيجيله ياپيلمش معنيدار حدسز كتابلر، مكتوبلر، نهايتسز بنالر و سرايلر حكمنده (هر برى بيڭلر وجهله و برابر حدسز وجوه ايله) ربّانى و رحمانى نهايتسز فعللرى و او فعللرڭ منشألرى اولان بيڭبر أسماءِ إلٰهيهيى حدسز جلوهلريله و او گوزل إسملرڭ منبعى اولان يدى صفاتِ سبحانيهنڭ نهايتسز تجلّيلريله، او يدى محيط و قدسى صفتلرڭ معدنى و موصوفى اولان أزلى و أبدى بر ذاتِ ذو الجلالڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه حدسز إشارتلر و نهايتسز شهادتلر ايتدكلرى گبى؛ بتون او موجوداتده بولونان بتون حُسنلر، جماللر، قيمتلر، كماللر دخى، أفعالِ ربّانيهنڭ و أسماءِ إلٰهيهنڭ و صفاتِ صمدانيهنڭ و شئوناتِ سبحانيهنڭ كنديلرينه لايق و موافق قدسى جماللرينه و كماللرينه و هپسى بردن ذاتِ أقدسڭ قدسى جمالنه و كمالنه بداهتله شهادت ايدرلر.
ايشته فعاليت حقيقتى ايچنده تظاهر ايدن ربوبيت حقيقتى؛ علم و حكمتله خلق و ايجاد و صنع و إبداع، نظام و ميزان ايله تقدير و تصوير و تدبير و تدوير،
— 480 —
قصد و إراده ايله تحويل و تبديل و تنزيل و تكميل، شفقت و رحمتله إطعام و إنعام و إكرام و إحسان گبى شئوناتيله و تصرّفاتيله كندينى گوسترر و طانيتديرر. و تظاهرِ ربوبيت حقيقتى ايچنده بداهتله حسّ ايديلن و بولونان الوهيتڭ تبارز حقيقتى دخى؛ أسماءِ حسنىنڭ رحيمانه و كريمانه جلوهلريله و يدى صفاتِ ثبوتيه اولان حيات، علم، قدرت، إراده، سمع، بصر و كلام صفتلرينڭ جلاللى و جماللى تجلّيلريله كندينى طانيتديرر، بيلديرر.
أوت ناصلكه كلام صفتى، وحيلر و إلهاملر ايله ذاتِ أقدسى طانيتديرر، اويله ده؛ قدرت صفتى دخى، مجسّم كلمهلرى حكمنده اولان صنعتلى أثرلريله او ذاتِ أقدسى بيلديرر و كائناتى باشدن باشه بر فرقانِ جسمانى ماهيتنده گوستروب، بر قديرِ ذو الجلالى توصيف و تعريف ايدر. و علم صفتى دخى؛ حكمتلى، إنتظاملى، ميزانلى اولان بتون مصنوعات مقدارنجه و علم ايله إداره و تدبير و تزيين و تمييز ايديلن بتون مخلوقات عددنجه، موصوفلرى اولان بر تك ذاتِ أقدسى بيلديرر. و حيات صفتى ايسه؛ قدرتى بيلديرن بتون أثرلر و علمڭ وجودينى بيلديرن بتون إنتظاملى و حكمتلى و ميزانلى و زينتلى صورتلر، حاللر و سائر صفتلرى بيلديرن بتون دليللر، صفتِ حياتڭ دليللريله برابر، حيات صفتنڭ تحقّقنه دلالت ايتدكلرى گبى؛ حيات دخى، بتون او دليللريله، آيينهلرى اولان بتون ذىحياتلرى شاهد گوسترهرك ذاتِ حىّ قيّومى بيلديرر. و كائناتى، سربسر هر وقت تازه تازه و آيرى آيرى جلوهلرى و نقشلرى گوسترمك ايچون دائما دگيشن و تازهلهنن و حدسز آيينهلردن تركّب ايدن بر آيينهِٔ أكبر صورتنه چويرر. و بو قياسله گورمك و ايشيتمك، إختيار ايتمك و قونوشمق صفتلرى دخى؛ هر برى برر كائنات قدر ذاتِ أقدسى بيلديرر، طانيتديرر.
— 481 —
هم او صفتلر، ذاتِ ذو الجلالڭ وجودينه دلالت ايتدكلرى گبى، حياتڭ وجودينه و تحقّقنه و او ذاتڭ حياتدار و ديرى اولديغنه دخى بداهتله دلالت ايدرلر. چونكه بيلمك حياتڭ علامتى، ايشيتمك ديريلك أمارهسى، گورمك ديريلره مخصوص، إراده حيات ايله اولابيلير، إختيارى إقتدار ذىحياتلرده بولونور، تكلّم ايسه بيلن ديريلرڭ ايشيدر.
ايشته بو نقطهلردن آڭلاشيلير كه؛ حيات صفتنڭ يدى دفعه كائنات قدر دليللرى و كندى وجودينى و موصوفڭ وجودينى بيلديرن برهانلرى واردر كه، بتون صفتلرڭ أساسى و منبعى و إسمِ أعظمڭ مصدرى و مدارى اولمشدر. رسالهِٔ نور، بو برنجى حقيقتى قوّتلى برهانلر ايله إثبات و بر درجه ايضاح ايتديگندن، بو دڭزدن بو مذكور قطره ايله شيمديلك إكتفا ايدييورز.
ايكنجى حقيقت:صفتِ كلامدن گلن تكلّمِ إلٰهيدر.
لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبِّى
آيتنڭ سرّيله: كلامِ إلٰهى، نهايتسزدر. بر ذاتڭ وجودينى بيلديرن أڭ ظاهر علامت، قونوشماسيدر. ديمك بو حقيقت، نهايتسز بر صورتده متكلّمِ أزلينڭ موجوديتنه و وحدتنه شهادت ايدر. بو حقيقتڭ ايكى قوّتلى شهادتى، بو رسالهنڭ اون دردنجى و اون بشنجى مرتبهلرنده بيان ايديلن وحيلر و إلهاملر جهتيله و گنيش بر شهادتى دخى، اوننجى مرتبهسنده إشارت ايديلن كتبِ مقدّسهِٔ سماويه جهتيله و چوق پارلاق و جامع بر ديگر شهادتى دخى، اون يدنجى مرتبهسنده قرآنِ معجز البيان جهتيله گلديگندن، بو حقيقتڭ بيان و شهادتنى او مرتبهلره حواله ايدوب او حقيقتى معجزانه إعلان ايدن و شهادتنى سائر حقيقتلرڭ شهادتلريله برابر إفاده ايدن
شَهِدَ اللّٰهُ اَنَّهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ وَ الْمَلٰئِكَةُ وَ اُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
آيتِ معظّمهنڭ أنوارى و أسرارى،
— 482 —
بزم بو يولجىيه كافى و وافى گلمش كه، داها ايلرى گيدهمهمش. ايشته بو يولجينڭ، بو مقامِ قدسيدن آلديغى درسڭ قيصه بر مئالنه بر إشارت اولارق، برنجى مقامڭ اون طوقوزنجى مرتبهسنده:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ الْوَاحِدُ الْاَحَدُ لَهُ الْاَسْمَاءُ الْحُسْنٰى وَ لَهُ الصِّفَاتُ الْعُلْيَا وَ لَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى اَلَّذِى دَلَّ عَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهِ فِى وَحْدَتِهِ اَلذَّاتُ الْوَاجِبُ الْوُجُودِ بِاِجْمَاعِ جَمِيعِ صِفَاتِهِ الْقُدْسِيَّةِ الْمُحِيطَةِ وَ جَمِيعِ اَسْمَائِهِ الْحُسْنٰى اَلْمُتَجَلِّيَّةِ بِاِتِّفَاقِ جَمِيعِ شُؤُنَاتِهِ وَ اَفْعَالِهِ الْمُتَصَرِّفَةِ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ حَقِيقَةِ تَبَارُزِ الْاُلُوهِيَّةِ فِى تَظَاهُرِ الرُّبُوبِيَّةِ فِى دَوَامِ الْفَعَّالِيَّةِ الْمُسْتَوْلِيَةِ بِفِعْلِ الْاِيجَادِ وَ الْخَلْقِ وَ الصُّنْعِ وَ الْاِبْدَاعِ بِاِرَادَةٍ وَ قُدْرَةٍ وَ بِفِعْلِ التَّقْدِيرِ وَ التَّصْوِيرِ وَ التَّدْبِيرِ وَ التَّدْوِيرِ بِاِخْتِيَارٍ وَ حِكْمَةٍ وَ بِفِعْلِ التَّصْرِيفِ وَ التَّنْظِيمِ وَ الْمُحَافَظَةِ وَ الْاِدَارَةِ وَ الْاِعَاشَةِ بِقَصْدٍ وَ رَحْمَةٍ وَ بِكَمَالِ الْاِنْتِظَامِ وَ الْمُوَازَنَةِ وَ بِشَهَادَةِ عَظَمَةِ اِحَاطَةِ حَقِيقَةِ اَسْرَارِ - شَهِدَ اللّٰهُ اَنَّهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ وَ الْمَلٰئِكَةُ وَ اُولُوا الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
دينيلمشدر.
٭ ٭ ٭
— 483 —
اوچنجى شعاع اولان بو مناجات رسالهسى، آيت الكبرا و بش آلتى رسالهلر ايله برلكده قسطمونيده تأليف ايديلمشدر. استادڭ قسطمونيدهكى حياتنڭ سيرينه و مشغوليتنه و خدمتنڭ هانگى مسئلهلر أطرافنده دونديگنه پارلاق بر نمونهدر. أوت سعيد النورسى، بو رسالهلردهكى حقيقتلرڭ دلالتيله، ملّت و إسلاميت ايچون أڭ ألزم خدمت اولان ايمانڭ تقويهسى ايچون چاليشييوردى.
٭ ٭ ٭
مقدّمه
بو سكزنجى حجّتِ ايمانيه؛ وجوبِ وجوده و وحدانيته دلالت ايتديگى گبى، هم دلائلِ قطعيه ايله ربوبيتڭ إحاطهسنه و قدرتنڭ عظمتنه دلالت ايدر. هم حاكميتنڭ إحاطهسنه و رحمتنڭ شمولنه دخى دلالت و إثبات ايدر. هم كائناتڭ بتون أجزاسنه حكمتنڭ إحاطهسنى و علمنڭ شمولنى إثبات ايدر.
الحاصل: بو سكزنجى حجّتِ ايمانيهنڭ هر بر مقدّمهسنڭ سكز نتيجهسى وار. سكز مقدّمهلرڭ هر برنده، سكز نتيجهيى دليللريله إثبات ايدر كه؛ بو جهتده بو سكزنجى حجّتِ ايمانيهده يوكسك مزيتلر واردر.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 484 —
مناجات
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
اِنَّ فِى خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ وَ اخْتِلَافِ الَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْفُلْكِ الَّتِى تَجْرِى فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَ بَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَ السَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الْاَرْضِ لٰايَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
يا إلٰهى و يا ربّى!بن ايمانڭ گوزيله و قرآنڭ تعليميله و نوريله و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ درسيله و إسمِ حكيمڭ گوسترمهسيله گورويورم كه: سماواتده هيچ بر دوران و حركت يوقدر كه؛ بويله إنتظاميله سنڭ موجوديتڭه إشارت و دلالت ايتمهسين. و هيچ بر أجرامِ سماويه يوقدر كه؛ سكوتيله گورولتيسز وظيفه گورهرك ديركسز طورمالريله، سنڭ ربوبيتڭه و وحدتڭه شهادتى و إشارتى اولماسين. و هيچ بر ييلديز يوقدر كه؛ موزون خلقتيله، منتظم وضعيتيله و نورانى تبسّميله و بتون ييلديزلره مماثلت و مشابهت سكّهسيله سنڭ حشمتِ الوهيتڭه و
— 485 —
وحدانيتڭه إشارت و شهادتده بولونماسين. و اون ايكى سيّارهدن هيچ بر سيّاره ييلديز يوقدر كه؛ حكمتلى حركتيله و إطاعتلى مسخّريتيله و إنتظاملى وظيفهسيله و أهمّيتلى پيكلريله سنڭ وجوبِ وجوديڭه شهادت و سلطنتِ الوهيتڭه إشارت ايتمهسين!..
أوت گوكلر؛ سكنهلريله، هر برى تك باشيله شهادت ايتدكلرى گبى، هيئتِ مجموعهسيله درجهِٔ بداهتده، (أى زمين و گوكلرى يارادان ياراتيجى!) سنڭ وجوبِ وجوديڭه اويله ظاهر شهادت.. (و أى ذرّاتى، منتظم مركّباتيله تدبيرينى گورن و إداره ايدن و بو سيّاره ييلديزلرى منظوم پيكلريله دونديرن، أمرينه إطاعت ايتديرن!) سنڭ وحدتڭه و برلگڭه اويله قوّتلى شهادت ايدرلر كه، گوگڭ يوزنده بولونان ييلديزلر صاييسنجه نورانى برهانلر و پارلاق دليللر او شهادتى تصديق ايدرلر. هم بو صافى، تميز، گوزل گوكلر؛ فوق العاده بيوك و فوق العاده سرعتلى أجراميله منتظم بر اوردو و ألكتريق لامبالريله سوسلنمش بر سلطنت دونانماسى وضعيتنى گوسترمك جهتيله، سنڭ ربوبيتڭڭ حشمتنه و هر شيئى ايجاد ايدن قدرتڭڭ عظمتنه ظاهر دلالت.. و حدسز سماواتى إحاطه ايدن حاكميتڭڭ و هر بر ذىحياتى قوجاغنه آلان رحمتڭڭ حدسز گنيشلكلرينه قوّتلى إشارت.. و بتون مخلوقاتِ سماويهنڭ بتون ايشلرينه و كيفيتلرينه تعلّق ايدن و آووجنه آلان، تنظيم ايدن علمڭڭ هر شيئه إحاطهسنه و حكمتڭڭ هر ايشه شمولنه شبههسز شهادت ايدرلر. و او شهادت و دلالت او قدر ظاهردر كه؛ گويا ييلديزلر، شاهد اولان گوكلرڭ شهادت كلمهلرى و تجسّم ايتمش نورانى دليللريدرلر. هم
— 486 —
سماوات ميداننده، دڭزنده، فضاسندهكى ييلديزلر ايسه؛ مطيع نفرلر، منتظم سفينهلر، خارقه طيّارهلر، عجائب لامبالر گبى وضعيتيله، سنڭ سلطنتِ الوهيتڭڭ شعشعهسنى گوسترييورلر. و او اوردونڭ أفرادندن بر ييلديز اولان گونشمزڭ سيّارهلرنده و زمينمزدهكى وظيفهلرينڭ دلالت و إخطاريله، گونشڭ سائر آرقداشلرى اولان ييلديزلرڭ بر قسمى آخرت عالملرينه باقارلر و وظيفهسز دگللر؛ بلكه باقى اولان عالملرڭ گونشلريدرلر.
أى واجب الوجود! أى واحدِ أحد! بو خارقه ييلديزلر، بو عجيب گونشلر، آيلر؛ سنڭ ملكڭده، سنڭ سماواتڭده، سنڭ أمرڭ ايله و قوّتڭ و قدرتڭ ايله و سنڭ إداره و تدبيرڭ ايله تسخير و تنظيم و توظيف ايديلمشلردر. بتون او أجرامِ علويه، كنديلرينى يارادان و دونديرن و إداره ايدن بر تك خالقه تسبيح ايدرلر، تكبير ايدرلر، لسانِ حال ايله "سبحان اللّٰه، اللّٰه أكبر" ديرلر. بن دخى اونلرڭ بتون تسبيحاتيله سنى تقديس ايدرم.
أى شدّتِ ظهورندن گيزلنمش و أى عظمتِ كبرياسندن إختفا ايتمش اولان قديرِ ذو الجلال!أى قادرِ مطلق! قرآنِ حكيمڭڭ درسيله و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله آڭلادم: ناصلكه گوكلر، ييلديزلر، سنڭ موجوديتڭه و وحدتڭه شهادت ايدرلر.. اويله ده؛ جوِّ سما بلوطلريله و شمشكلرى و رعدلرى و روزگارلريله و ياغمورلريله، سنڭ وجوبِ وجوديڭه و وحدتڭه شهادت ايدرلر.
أوت جامد، شعورسز بلوط، آبِ حيات اولان ياغمورى، محتاج اولان ذىحياتلرڭ إمدادينه گوندرمسى، آنجق سنڭ رحمتڭ و حكمتڭ
— 487 —
ايلهدر. قاريشق تصادف قاريشهماز. هم ألكتريقڭ أڭ بيوگى بولونان و فوائدِ تنويريهسنه إشارت ايدهرك اوندن إستفادهيه تشويق ايدن شمشك ايسه، سنڭ فضادهكى قدرتڭى گوزلجه تنوير ايدر. هم ياغمورڭ گلمهسنى مژدهلهين و قوجه فضايى قونوشديران و تسبيحاتنڭ گورولتيسيله گوكلرى چينلاتان رعدات دخى، لسانِ قال ايله قونوشارق سنى تقديس ايدوب، ربوبيتڭه شهادت ايدر. هم ذىحياتلرڭ ياشاماسنه أڭ لزوملى رزقى و إستفادهجه أڭ قولايى و نَفَسلرى ويرمك، نفوسلرى راحتلانديرمق گبى چوق وظيفهلر ايله توظيف ايديلن روزگارلر دخى؛ جوّى عادتا بر حكمته بناءً "لوحِ محو و إثبات" و "يازار، إفاده ايدر، صوڭره بوزار تختهسى" صورتنه چويرمكله، سنڭ فعاليتِ قدرتڭه إشارت و سنڭ وجوديڭه شهادت ايتديگى گبى، سنڭ مرحمتڭله بلوطلردن صاغوب ذىحياتلره گوندريلن رحمت دخى؛ موزون، منتظم قطرهلرى كلمهلريله، سنڭ وسعتِ رحمتڭه و گنيش شفقتڭه شهادت ايدر.
أى متصرّفِ فعّال و أى فيّاضِ متعال! سنڭ وجوبِ وجوديڭه شهادت ايدن بلوط، برق، رعد، روزگار، ياغمور؛ برر برر شهادت ايتدكلرى گبى، هيئتِ مجموعهسيله كيفيتجه بربرندن اوزاق، ماهيتجه بربرينه مخالف اولمقله برابر، برلك، برابرلك، بربرى ايچنه گيرمك و بربرينڭ وظيفهسنه يارديم ايتمك حيثيتيله، سنڭ وحدتڭه و برلگڭه غايت قوّتلى إشارت ايدرلر. هم قوجه فضايى بر محشرِ عجائب ياپان و بعض گونلرده بر قاچ دفعه طولديروب بوشالتان ربوبيتڭڭ حشمتنه و او گنيش جوّى،
— 488 —
يازار دگيشديرر بر لوحه گبى و صيقار و اونڭله زمين باغچهسنى صولانديرر بر سونگر گبى تصرّف ايدن قدرتڭڭ عظمتنه و هر بر شيئه شمولنه شهادت ايتدكلرى گبى؛ عموم زمينه و بتون مخلوقاته جوّ پردهسى آلتنده باقان و إداره ايدن رحمتڭڭ و حاكميتڭڭ حدسز گنيشلكلرينه و هر شيئه يتيشمهلرينه دلالت ايدر. هم فضادهكى هوا، او قدر حكيمانه وظيفهلرده إستخدام و بلوط و ياغمور، او قدر عليمانه فائدهلرده إستعمال اولونور كه؛ هر شيئه إحاطه ايدن بر علم و هر شيئه شامل بر حكمت اولمازسه، او إستعمال، او إستخدام اولاماز.
أى فعّال لما يُريد! جوِّ فضادهكى فعاليتڭله هر وقت بر نمونهِٔ حشر و قيامت گوسترمك، بر ساعتده يازى قيشه و قيشى يازه دونديرمك، بر عالم گتيرمك، بر عالم غيبه گوندرمك مِثللو شئوناتده بولونان قدرتڭ؛ دنيايى آخرته چويرهجك و آخرتده شئوناتِ سرمديهيى گوسترهجك إشارتنى ويرييور.
أى قديرِ ذو الجلال! جوِّ فضادهكى هوا، بلوط و ياغمور، برق و رعد؛ سنڭ ملكڭده، سنڭ أمرڭ و حولڭ ايله، سنڭ قوّت و قدرتڭله مسخّر و وظيفهداردرلر. ماهيتجه بربرندن اوزاق اولان بو فضا مخلوقاتى، غايت سرعتلى و آنى أمرلره و چابوق و عجله قوماندالره إطاعت ايتديرن آمر و حاكملرينى تقديس ايدهرك، رحمتنى مدح و ثنا ايدرلر.
أى أرض و سماواتڭ خالقِ ذو الجلالى!سنڭ قرآنِ حكيمڭڭ تعليميله و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ درسيله ايمان ايتدم و بيلدم كه:
— 489 —
ناصل سماوات ييلديزلريله و جوِّ فضا مشتملاتيله سنڭ وجوبِ وجوديڭه و سنڭ برلگڭه و وحدتڭه شهادت ايدييورلر. اويله ده: أرض بتون مخلوقاتيله و أحواليله سنڭ موجوديتڭه و وحدتڭه، موجوداتى عددنجه شهادتلر و إشارتلر ايدرلر. أوت زمينده هيچ بر تحوّل و آغاج و حيوانلرنده هر سنهده اوربهسنى دگيشديرمك گبى هيچ بر تبدّل (جزئى اولسون، كلّى اولسون) يوقدر كه؛ إنتظاميله، سنڭ وجوديڭه و وحدتڭه إشارت ايتمهسين. هم هيچ بر حيوان يوقدر كه، ضعفيت و إحتياجنڭ درجهسنه گوره ويريلن رحيمانه رزقيله و ياشاماسنه لزومى بولونان جهازاتڭ حكيمانه ويريلمهسيله، سنڭ وارلغڭه و برلگڭه شهادتى اولماسين. هم هر بهارده گوزيمز اوڭنده ايجاد ايديلن نباتات و حيواناتدن هيچ بر دانهسى يوقدر كه، صنعتِ عجيبهسيله و لطيف زينتيله و تام تميّزيله و إنتظاميله و موزونيتيله سنى بيلديرمسين. و زمين يوزينى طولديران و نباتات و حيوانات دينيلن قدرتڭڭ خارقهلرى و معجزهلرى؛ محدود و مادّهلرى بر و متشابه اولان يمورطه و يمورطهجقلردن و قطرهلردن و حبّه و حبّهجكلردن و چكردكلردن؛ ياڭليشسز، مكمّل، سوسلى، علامتِ فارقهلى اولارق ياراديليشلرى، صانعِ حكيملرينڭ وجودينه و وحدتنه و حكمتنه و حدسز قدرتنه اويله بر شهادتدر كه، ضيانڭ گونشه شهادتندن داها قوّتلى و پارلاقدر. هم هوا، صو، نور، آتش، طوپراق گبى هيچ بر عنصر يوقدر كه، شعورسزلقلريله برابر، شعوركارانه، مكمّل وظيفهلرى گورمسيله، بسيط و إستيلا ايديجى، إنتظامسز، هر يره طاغيلمقله برابر، غايت منتظم و متنوّع ميوهلرى و محصوللرى خزينهٔ غيبدن گتيرمسيله، سنڭ برلگڭه و وارلغڭه شهادتى بولونماسين.
— 490 —
أى فاطرِ قادر! أى فتّاحِ علّام! أى فعّالِ خلّاق! ناصل أرض، بتون سكنهسيله خالقنڭ واجب الوجود اولديغنه شهادت ايدر.. اويله ده: سنڭ (أى واحدِ أحد، أى حنّانِ منّان، أى وهّابِ رزّاق!) وحدتڭه و أحديتڭه، يوزندهكى سكّهسيله و سكنهسنڭ يوزلرندهكى سكّهلريله و برلك و برابرلك و بربرى ايچنه گيرمك و بربرينه يارديم ايتمك و اونلره باقان ربوبيت إسملرينڭ و فعللرينڭ بر اولمق جهتنده، بداهت درجهسنده سنڭ وحدتڭه و أحديتڭه شهادت، بلكه موجودات عددنجه شهادتلر ايدر. هم ناصل زمين بر اوردوگاه، بر مشهر، بر تعليمگاه وضعيتيله.. و نباتات و حيوانات فرقهلرنده بولونان درت يوز بيڭ مختلف ملّتلرڭ آيرى آيرى جهازاتلرى منتظمًا ويريلمهسيله، سنڭ ربوبيتڭڭ حشمتنه و قدرتڭڭ هر شيئه يتيشمهسنه دلالت ايدر؛ اويله ده: حدسز بتون ذىحياتڭ آيرى آيرى رزقلرى، وقتى وقتنه قورو و بسيط بر طوپراقدن، رحيمانه، كريمانه ويريلمسى و حدسز او أفرادڭ كمالِ مسخّريتله أوامرِ ربّانيهيه إطاعتلرى، رحمتڭڭ هر شيئه شمولنى و حاكميتڭڭ هر شيئه إحاطهسنى گوسترييور. هم زمينده دگيشمكده بولونان مخلوقات قافلهلرينڭ سَوق و إدارهلرى، موت و حيات مناوبهلرى و حيوان و نباتاتڭ إداره و تدبيرلرى دخى، هر شيئه تعلّق ايدن بر علم ايله و هر شيده حكم ايدن نهايتسز بر حكمتله اولابيلمهسى، سنڭ إحاطهِٔ علمڭه و حكمتڭه دلالت ايدر. هم زمينده قيصه بر زمانده حدسز وظيفهلر گورن و حدسز بر زمان ياشايهجق گبى إستعداد و معنوى جهازات ايله تجهيز ايديلن و زمين موجوداتنه تصرّف ايدن إنسان ايچون، بو تعليمگاهِ دنياده و بو موقّت اوردوگاهِ زمينده
— 491 —
و بو موقّت مشهرده؛ بو قدر أهمّيت، بو حدسز مصرف، بو نهايتسز تجلّياتِ ربوبيت، بو حدسز خطاباتِ سبحانيه و بو غايتسز إحساناتِ إلٰهيه، ألبته و هر حالده بو قيصهجق و حزنلى عمره و بو قاريشق كدرلى حياته، بو بلالى و فانى دنيايه صيغيشماز. بلكه آنجق باشقه و أبدى بر عمر و باقى بر دارِ سعادت ايچون اولابيلديگى جهتندن، عالمِ بقاده بولونان إحساناتِ اُخرويهيه إشارت، بلكه شهادت ايدر.
أى خالقِ كلّ شى! زمينڭ بتون مخلوقاتى، سنڭ ملكڭده، سنڭ أرضڭده، سنڭ حول و قوّتڭله و سنڭ قدرتڭ و إرادتڭ ايله و علمڭ و حكمتڭ ايله إداره اولونويورلر و مسخّردرلر. و زمين يوزنده فعاليتى مشاهده ايديلن بر ربوبيت، اويله إحاطه و شمول گوسترييور و اونڭ إدارهسى و تدبيرى و تربيهسى اويله مكمّل و اويله حسّاسدر و هر طرفدهكى إجراآتى اويله برلك و برابرلك و بڭزهمكلك ايچندهدر كه، تجزّى قبول ايتمهين بر كلّ و إنقسامى إمكانسز بولونان بر كلّى حكمنده بر تصرّف، بر ربوبيت اولديغنى بيلديرييور. هم زمين بتون سكنهسيله برابر، لسانِ قالدن داها ظاهر حدسز لسانلرله خالقنى تقديس و تسبيح و نهايتسز نعمتلرينڭ لسانِ حاللريله رزّاقِ ذو الجلالنڭ حمد و مدح و ثناسنى ايدييورلر.
أى شدّتِ ظهورندن گيزلنمش و أى عظمتِ كبرياسندن إستتار ايتمش اولان ذاتِ أقدس! زمينڭ بتون تقديسات و تسبيحاتيله؛ سنى قصوردن، عجزدن، شريكدن تقديس و بتون تحميدات و ثنالريله سڭا حمد و شكر ايدرم.
— 492 —
أى ربّ البَرّ و البحر!قرآنڭ درسيله و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله آڭلادم كه: ناصل گوكلر و فضا و زمين سنڭ برلگڭه و وارلغڭه شهادت ايدرلر.. اويله ده: بحرلر، نهرلر و چشمهلر و ايرماقلر، سنڭ وجوبِ وجوديڭه و وحدتڭه بداهت درجهسنده شهادت ايدرلر. أوت بو دنيامزڭ منبعِ عجائب بخار قزغانلرى حكمنده اولان دڭزلرده هيچ بر موجود، حتّى هيچ بر قطره صو يوقدر كه؛ وجوديله، إنتظاميله، منفعتيله و وضعيتيله خالقنى بيلديرمسين. و بسيط بر قومده و بسيط بر صوده رزقلرى مكمّل بر صورتده ويريلن غريب مخلوقلردن و خلقتلرى غايت منتظم حيواناتِ بحريهدن، خصوصًا بر دانهسى، بر ميليون يمورطهجقلرى ايله دڭزلرى شنلنديرن باليقلردن هيچ بريسى يوقدر كه، خلقتيله و وظيفهسيله و إداره و إعاشهسيله و تدبير و تربيهسيله ياراداننه إشارت و رزّاقنه شهادت ايتمهسين. هم دڭزده قيمتدار، خاصيتلى، زينتلى جوهرلردن هيچ بريسى يوقدر كه، گوزل خلقتيله و جاذبهدار فطرتيله و منفعتلى خاصيتيله سنى طانيماسين، بيلديرمسين.
أوت اونلر برر برر شهادت ايتدكلرى گبى؛ هيئتِ مجموعهسيله، برابرلك و بربرى ايچنده قاريشمق و سكّهِٔ خلقتده برلك و ايجادجه غايت قولاى و أفرادجه غايت چوقلق نقطهلرندن، سنڭ وحدتڭه شهادت ايتدكلرى گبى؛ أرضى، طوپراغيله برابر بو كُرهِٔ أرضى قوشاتان محيط دڭزلرينى معلّقده طورديرمق و دوكمهدن و طاغيتمادن گونشڭ أطرافنده گزديرمك و طوپراغى إستيلا ايتديرمهمك و بسيط قومندن و صويندن، متنوّع و منتظم حيواناتنى و جوهرلرينى خلق ايتمك و أرزاق و سائر
— 493 —
اُمورلرينى كلّى و تام بر صورتده إداره ايتمك و تدبيرلرينى گورمك و يوزنده بولونمق لازم گلن حدسز جنازهلرندن هيچ بريسى بولونمامق نقطهلرندن، سنڭ وارلغڭه و واجب الوجود اولديغڭه موجوداتى عددنجه إشارتلر ايدهرك شهادت ايدر. و سنڭ سلطنتِ ربوبيتڭڭ حشمتنه و هر شيئه محيط اولان قدرتڭڭ عظمتنه پك ظاهر دلالت ايتدكلرى گبى، گوكلرڭ فوقندهكى غايت بيوك و منتظم ييلديزلردن، تا دڭزلرڭ ديبنده بولونان غايت كوچوجك و إنتظامله إعاشه ايديلن باليقلره قدر هر شيئه يتيشن و حكم ايدن رحمتڭڭ و حاكميتڭڭ حدسز گنيشلكلرينه دلالت.. و إنتظاماتيله و فائدهلريله و حكمتلريله و ميزان و موزونيتلريله، سنڭ هر شيئه محيط علمڭه و هر شيئه شامل حكمتڭه إشارت ايدرلر. و سنڭ بو مسافرخانهِٔ دنياده يولجيلر ايچون بويله رحمت حوضلرڭ بولونماسى و إنسانڭ سير و سياحتنه و گميسنه و إستفادهسنه مسخّر اولماسى إشارت ايدر كه؛ يولده ياپيلمش بر خانده، بر گيجه مسافرلرينه بو قدر دڭز هديهلريله إكرام ايدن ذات، ألبته مقرِّ سلطنتِ أبديهسنده اويله أبدى رحمت دڭزلرى بولونديرمش كه، بونلر اونلرڭ فانى و كوچك نمونهلريدرلر. ايشته دڭزلرڭ بويله غايت خارقه بر طرزده أرضڭ أطرافنده وضعيتِ عجيبهسيله بولونماسى و دڭزلرڭ مخلوقاتى دخى، غايت منتظم إداره و تربيه ايديلمسى بِالبداهه گوسترر كه؛ يالڭز سنڭ قوّتڭ و قدرتڭ ايله و سنڭ إراده و تدبيرڭ ايله، سنڭ ملكڭده، سنڭ أمريڭه مسخّردرلر. و لسانِ حاللريله خالقنى تقديس ايدوب "اللّٰه أكبر" ديرلر.
— 494 —
أى طاغلرى زمين سفينهسنه خزينهلى ديركلر ياپان قديرِ ذو الجلال!رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭڭ درسيله آڭلادم كه، ناصل دڭزلر عجائبلريله سنى طانييورلر و طانيتديرييورلر.. اويله ده: طاغلر دخى، زلزله تأثيراتندن زمينڭ سكونتنه و ايچندهكى داخلى إنقلابات فورطنهلرندن سكوتنه و دڭزلرڭ إستيلاسندن قورتولمسنه و هوانڭ غازاتِ مضرّهدن تصفيهسنه و صويڭ محافظه و إدّخارلرينه و ذىحياتلره لازم اولان معدنلرڭ خزينهدارلغنه ايتديگى خدمتلريله و حكمتلريله سنى طانييورلر و طانيتديرييورلر. أوت طاغلردهكى طاشلرڭ أنواعندن و مختلف خستهلقلره علاج اولان مادّهلرڭ أقسامندن و ذىحياته، خصوصًا إنسانلره چوق لازم و چوق متنوّع اولان معدنياتڭ أجناسندن و طاغلرى، صحرالرى چيچكلريله سوسلنديرن و ميوهلريله شنلنديرن نباتاتڭ أصنافندن هيچ بريسى يوقدر كه؛ تصادفه حوالهسى ممكن اولميان حكمتلريله، إنتظاميله، حسنِ خلقتيله، فائدهلريله.. خصوصًا معدنياتڭ طوز، ليمون طوزى، صولْفاتو و شاپ گبى صورةً بربرينه بڭزهمكله برابر طاتلرينڭ شدّتِ مخالفتيله.. و بِالخاصّه نباتاتڭ بسيط بر طوپراقدن چشيد چشيد أنواعلريله، آيرى آيرى چيچك و ميوهلريله، نهايتسز قدير، نهايتسز حكيم، نهايتسز رحيم و كريم بر صانعڭ وجوبِ وجودينه بداهتله شهادت ايتدكلرى گبى؛ هيئتِ مجموعهسندهكى وحدتِ إداره و وحدتِ تدبير و منشأ و مسكن و خلقت و صنعتجه برابرلك و برلك و اوجوزلق و قولايلق و چوقلق و ياپيلمقده چابوقلق نقطهلرندن، صانعڭ وحدتنه و أحديتنه شهادت ايدرلر.
— 495 —
هم ناصلكه طاغلرڭ يوزنده و قارنندهكى مصنوعلر، زمينڭ هر طرفنده، هر بر نوع عين زمانده، عين طرزده، ياڭليشسز، غايت مكمّل و چابوق ياپيلمالرى و بر ايش بر ايشه مانع اولمادن، سائر نوعلر ايله برابر قاريشق ايكن، قاريشديرمقسزين ايجادلرى؛ سنڭ ربوبيتڭڭ حشمتنه و هيچ بر شى اوڭا آغير گلمهين قدرتڭڭ عظمتنه دلالت ايدر؛ اويله ده: زمينڭ يوزندهكى بتون ذىحيات مخلوقلرڭ حدسز حاجتلرينى، حتّى متنوّع خستهلقلرينى، حتّى مختلف ذوقلرينى و آيرى آيرى إشتهالرينى تطمين ايدهجك بر صورتده، طاغلرڭ يوزلرينى و ايچلرينى منتظم أشجار و نباتات و معدنياتله طولديرمق و محتاجلره تسخير ايتمك جهتيله، سنڭ رحمتڭڭ حدسز گنيشلگنه و حاكميتڭڭ نهايتسز وسعتنه دلالت.. و طوپراق طبقاتى ايچنده، گيزلى و قراڭلق و قاريشق بولونديغى حالده؛ بيلهرك، گورهرك، شاشيرميهرق، إنتظامله، حاجتلره گوره إحضار ايديلمهلريله، سنڭ هر شيئه تعلّق ايدن علمڭڭ إحاطهسنه و هر بر شيئى تنظيم ايدن حكمتڭڭ بتون أشيايه شمولنه و علاجلرڭ إحضاراتى و معدنى مادّهلرڭ إدّخاراتيله ربوبيتڭڭ رحيمانه و كريمانه اولان تدابيرينڭ محاسننه و عنايتڭڭ إحتياطلى لطائفنه پك ظاهر بر صورتده إشارت و دلالت ايدرلر. هم بو دنيا خاننده مسافر يولجيلر ايچون، قوجه طاغلرى لوازماتلرينه و إستقبالدهكى إحتياجلرينه منتظم إحتياط دهپوسى و جهازات آنبارى و حياته لزومى اولان چوق دفينهلرڭ مكمّل مخزنى اولمق جهتنده إشارت، بلكه دلالت، بلكه شهادت ايدر كه؛ بو قدر كريم و مسافرپرور و بو قدر
— 496 —
حكيم و شفقتپرور و بو قدر قدير و ربوبيتپرور بر صانعڭ، ألبته و هر حالده، چوق سَوْديگى او مسافرلرى ايچون، أبدى بر عالمده، أبدى إحساناتنڭ أبدى خزينهلرى واردر. بورادهكى طاغلره بدل، اوراده ييلديزلر او وظيفهيى گورورلر.
أى قادرِ كلّ شى! طاغلر و ايچندهكى مخلوقلر سنڭ ملكڭده و سنڭ قوّت و قدرتڭله و علم و حكمتڭله مسخّر و مدخردرلر. اونلرى بو طرزده توظيف و تسخير ايدن خالقنى تقديس و تسبيح ايدرلر.
أى خالقِ رحمٰن و أى ربِّ رحيم!رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭڭ درسيله آڭلادم: ناصلكه سما و فضا و أرض و دڭز و طاغ، مشتملات و مخلوقلريله برابر سنى طانييورلر و طانيتديرييورلر.. اويله ده: زميندهكى بتون آغاج و نباتات، ياپراقلرى و چيچكلرى و ميوهلريله، سنى بداهت درجهسنده طانيتديرييورلر و طانييورلر. و عموم أشجارڭ و نباتاتڭ جذبهدارانه حركتِ ذكريهده بولونان ياپراقلرندن و زينتلريله صانعنڭ إسملرينى توصيف و تعريف ايدن چيچكلرندن و لطافت و جلوهِٔ مرحمتندن تبسّم ايدن ميوهلرندن هر بريسى، تصادفه حوالهسى هيچ بر جهتِ إمكانى اولميان خارقه صنعت ايچندهكى نظام و نظام ايچندهكى ميزان و ميزان ايچندهكى زينت و زينت ايچندهكى نقشلر و نقشلر ايچندهكى گوزل و آيرى آيرى قوقولر و قوقولر ايچندهكى ميوهلرڭ مختلف طاتلريله، نهايتسز رحيم و كريم بر صانعڭ وجوبِ وجودينه بداهت درجهسنده شهادت ايتدكلرى گبى،
— 497 —
هيئتِ مجموعهسيله، بتون زمين يوزنده برلك و برابرلك، بربرينه بڭزهمكلك و سكّهِٔ خلقتده مشابهت و تدبير و إدارهده مناسبت و اونلره تعلّق ايدن ايجاد فعللرى و ربّانى إسملرده موافقت و او يوز بيڭ أنواعڭ حدسز أفرادلرينى بربرى ايچنده شاشيرميهرق بردن إدارهلرى گبى نقطهلر، او واجب الوجود صانعڭ بِالبداهه وحدتنه و أحديتنه شهادت ايدرلر.
هم ناصلكه اونلر سنڭ وجوبِ وجوديڭه و وحدتڭه شهادت ايدييورلر.. اويله ده؛ روىِ زمينده درت يوز بيڭ ملّتلردن تشكّل ايدن ذىحيات اوردوسندهكى حدسز أفرادڭ يوز بيڭلر طرزده إعاشه و إدارهلرى؛ شاشيرميهرق، قاريشديرميهرق مكمّل ياپيلماسيله، سنڭ ربوبيتڭڭ وحدانيتدهكى حشمتنه و بر بهارى بر چيچك قدر قولاى ايجاد ايدن قدرتڭڭ عظمتنه و هر شيئه تعلّقنه دلالت ايتدكلرى گبى، قوجه زمينڭ هر طرفنده، حدسز حيواناتنه و إنسانلره، حدسز طعاملرڭ چشيد چشيد أقسامنى إحضار ايدن رحمتڭڭ حدسز گنيشلگنه.. و او حدسز ايشلر و إنعاملر و إدارهلر و إعاشهلر و إجراآتلر كمالِ إنتظامله جريانلرى و هر شى حتّى ذرّهلر او أمرلره و إجراآته إطاعت و مسخّريتلريله، حاكميتڭڭ حدسز وسعتنه قطعى دلالت ايتمكله برابر او آغاجلرڭ و نباتلرڭ و هر بر ياپراق و چيچك و ميوه و كوك و دال و بوداق گبى هر بريسنڭ هر بر شيئنى، هر بر ايشنى بيلهرك، گورهرك، فائدهلره، مصلحتلره، حكمتلره گوره ياپيلمقله، سنڭ علمڭڭ هر شيئه إحاطهسنه و حكمتڭڭ هر شيئه شمولنه پك ظاهر بر صورتده دلالت و حدسز پارمقلريله إشارت ايدرلر. و سنڭ غايت كمالدهكى جمالِ صنعتڭه و نهايت جمالدهكى كمالِ نعمتڭه حدسز ديللريله ثنا و مدح ايدرلر.
— 498 —
هم بو موقّت خانده و فانى مسافرخانهده و قيصه بر زمانده و آز بر عمرده، أشجار و نباتاتڭ أللريله، بو قدر قيمتدار إحسانلر و نعمتلر و بو قدر فوق العاده مصرفلر و إكراملر إشارت بلكه شهادت ايدر كه: مسافرلرينه بوراده بويله مرحمتلر ياپان قدرتلى، كرمكار ذاتِ رحيم، بتون ايتديگى مصرفى و إحسانى، كندينى سَوْديرمك و طانيتديرمق نتيجهسنڭ عكسيله، يعنى بتون مخلوقات طرفندن "بزه طاتديردى، فقط ييديرمهدن بزى إعدام ايتدى" ديمهمك و ديديرمهمك و سلطنتِ الوهيتنى إسقاط ايتمهمك و نهايتسز رحمتنى إنكار ايتمهمك و ايتديرمهمك و بتون مشتاق دوستلرينى محروميت جهتنده دشمنلره چويرمهمك نقطهلرندن، ألبته و هر حالده أبدى بر عالمده، أبدى بر مملكتده، أبدى بيراقهجغى عبدلرينه، أبدى رحمت خزينهلرندن، أبدى جنّتلرنده، أبدى و جنّته لايق بر صورتده ميوهدار أشجار و چيچكلى نباتلر إحضار ايتمشدر. بورادهكيلر ايسه، مشتريلره گوسترمك ايچون نمونهلردر.
هم آغاجلر و نباتلر، عمومًا ياپراق و چيچك و ميوهلرينڭ كلمهلريله سنى تقديس و تسبيح و تحميد ايتدكلرى گبى، او كلمهلردن هر بريسى دخى آيريجه سنى تقديس ايدر. خصوصًا ميوهلرڭ بديع بر صورتده، أتلرى چوق مختلف، صنعتلرى چوق عجيب، چكردكلرى چوق خارقه اولارق ياپيلارق او يمك طبلهلرينى آغاجلرڭ أللرينه ويروب و نباتلرڭ باشلرينه قويهرق ذىحيات مسافرلرينه گوندرمك جهتنده، لسانِ حال اولان تسبيحاتلرى، ظهورجه لسانِ قال درجهسنه چيقار. بتون اونلر سنڭ ملكنده، سنڭ قوّت و قدرتڭله، سنڭ إراده و إحساناتڭله، سنڭ رحمت و حكمتڭله مسخّردرلر و سنڭ هر بر أمريڭه مطيعدرلر.
— 499 —
أى شدّتِ ظهورندن گيزلنمش و أى كبرياىِ عظمتندن تستّر ايتمش اولان صانعِ حكيم و خالقِ رحيم! بتون أشجار و نباتاتڭ، بتون ياپراق و چيچك و ميوهلرڭ ديللريله و عدديله؛ سنى قصوردن، عجزدن، شريكدن تقديس ايدهرك حمد و ثنا ايدرم.
أى فاطرِ قدير! أى مدبّرِ حكيم! أى مربّئِ رحيم!رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭ درسيله آڭلادم و ايمان ايتدم كه؛ ناصل نباتات و أشجار سنى طانييورلر، سنڭ صفاتِ قدسيهڭى و أسماءِ حسنىڭى بيلديرييورلر.. اويله ده: ذىحياتلردن روحلى قسمى اولان إنسان و حيواناتدن هيچ بريسى يوقدر كه؛ جسمنده غايت منتظم ساعتلر گبى ايشلهين و ايشلتديريلن داخلى و خارجى أعضالريله و بدننده غايت اينجه بر نظام و غايت حسّاس بر ميزان و غايت مهمّ فائدهلر ايله يرلشديريلن آلات و طويغولريله و جسدنده غايت صنعتلى بر ياپيليش و غايت حكمتلى بر تفريش و غايت دقّتلى بر موازنه ايچنده قونيلان جهازاتِ بدنيهسيله، سنڭ وجوبِ وجوديڭه و صفتلريڭڭ تحقّقنه شهادت ايتمهسين. چونكه بو قدر بصيرانه نازك صنعت و شعوركارانه اينجه حكمت و مدبّرانه تام موازنهيه، ألبته كور قوّت و شعورسز طبيعت و سرسرى تصادف قاريشهمازلر و اونلرڭ ايشى اولاماز و ممكن دگلدر. و كندى كندينه تشكّل ايدوب اويله اولماسى ايسه، يوز درجه محال ايچنده محالدر. چونكه او حالده هر بر ذرّهسى؛ هر بر شيئنى و جسدينڭ تشكّلنى، بلكه دنياده علاقهدار اولديغى هر شيئنى بيلهجك، گورهجك، ياپابيلهجك عادتا إلٰه گبى إحاطهلى بر علمى و قدرتى
— 500 —
بولونهجق. صوڭره تشكيلِ جسد اوڭا حواله ايديلير و كندى كندينه اولويور دينيلهبيلير. و هيئتِ مجموعهسندهكى وحدتِ تدبير و وحدتِ إداره و وحدتِ نوعيه و وحدتِ جنسيه و عمومڭ يوزلرنده گوز، قولاق، آغز گبى نقطهلرده إتّفاق جهتنده مشاهده ايديلن سكّهِٔ فطرتده برلك و هر بر نوعڭ أفرادى سيمالرنده گورولن سكّهِٔ حكمتده إتّحاد و إعاشهده و ايجادده برابرلك و بربرينڭ ايچنده بولونمق گبى كيفيتلرندن هيچ بريسى يوقدر كه، سنڭ وحدتڭه قطعى شهادتده بولونماسين! و هر بر فردنده، كائناته باقان بتون إسملرڭ جلوهلرى بولونمقله، واحديت ايچنده سنڭ أحديتڭه إشارتى اولماسين.
هم ناصلكه إنسان ايله برابر حيواناتڭ، زمينڭ بتون يوزنده ياييلان يوز بيڭ أنواعى، منتظم بر اوردو گبى تجهيز و تعليمات و إطاعت و مسخّريتله و أڭ كوچكدن تا أڭ بيوگه قدر، ربوبيتڭ أمرلرى إنتظامله جريانلريله او ربوبيتڭڭ درجهِٔ حشمتنه و غايت چوقلقله برابر غايت قيمتلى و غايت مكمّل اولمقله برابر غايت چابوق ياپيلمالرى و غايت صنعتلى اولمقله برابر غايت قولاى ياپيليشلريله قدرتڭڭ درجهِٔ عظمتنه دلالت ايتدكلرى گبى؛ شرقدن غربه، شمالدن جنوبه قدر ياييلان ميقروبدن تا گرگدانه قدر، أڭ كوچوجك سينكدن تا أڭ بيوك قوشه قدر بتون اونلرڭ رزقلرينى يتيشديرن رحمتڭڭ حدسز وسعتنه و هر برى أمربر نفر گبى وظيفهِٔ فطريهسنى ياپمق و زمين يوزى هر بهارده، گوز موسمنده ترخيص ايديلنلر يرنده يڭيدن تحتِ سلاحه آلينمش بر اوردويه اوردوگاه اولمق جهتيله، حاكميتڭڭ نهايتسز گنيشلگنه قطعى دلالت ايدرلر.
— 501 —
هم ناصلكه حيواناتدن هر بريسى، كائناتڭ بر كوچك نسخهسى و بر مثالِ مصغّرى حكمنده غايت درين بر علم و غايت دقيق بر حكمتله، قاريشق أجزالرى قاريشديرميهرق و بتون حيوانلرڭ آيرى آيرى صورتلرينى شاشيرميهرق، خطاسز، سهوسز، نقصانسز ياپيلمالريله، علمڭڭ هر شيئه إحاطهسنه و حكمتڭڭ هر شيئه شمولنه، عددلرنجه إشارتلر ايدرلر؛ اويله ده: هر برى برر معجزهِٔ صنعت و برر خارقهِٔ حكمت اولاجق قدر صنعتلى و گوزل ياپيلماسيله، چوق سَوْديگڭ و تشهيرينى ايستديگڭ صنعتِ ربّانيهنڭ كمالِ حُسننه و غايت درجهده گوزللگنه إشارت و هر بريسى، خصوصًا ياورولر غايت نازدار، نازنين بر صورتده بسلنمهلريله و هوسلرينڭ و آرزولرينڭ تطمينى جهتيله، سنڭ عنايتڭڭ غايت شيرين جمالنه حدسز إشارتلر ايدرلر.
أى رحمٰن الرحيم! أى صادق الوعد الأمين! أى مالكِ يوم الدين! سنڭ رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامنڭڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭڭ إرشاديله آڭلادم كه: مادام كائناتڭ أڭ منتخب نتيجهسى حياتدر.. و حياتڭ أڭ منتخب خلاصهسى روحدر.. و ذىروحڭ أڭ منتخب قسمى ذىشعوردر.. و ذىشعورڭ أڭ جامعى إنساندر.. و بتون كائنات ايسه، حياته مسخّردر و اونڭ ايچون چاليشييور.. و ذىحياتلر، ذىروحلره مسخّردر، اونلر ايچون دنيايه گوندريلييورلر.. و ذىروحلر، إنسانلره مسخّردر، اونلره يارديم ايدييورلر.. و إنسانلر فطرةً خالقنى پك جدّى سَورلر و خالقلرى اونلرى هم سَور، هم كندينى اونلره هر وسيله ايله سَوْديرر.. و إنسانڭ إستعدادى و جهازاتِ معنويهسى، باشقه بر باقى
— 502 —
عالمه و أبدى بر حياته باقييور.. و إنسانڭ قلبى و شعورى، بتون قوّتيله بقا ايستهيور.. و لسانى، حدسز دعالريله بقا ايچون خالقنه يالوارييور؛ ألبته و هر حالده، او چوق سَون و سَويلن و محبوب و محبّ اولان إنسانلرى ديريلمهمك اوزره ئولديرمكله، أبدى بر محبّت ايچون ياراديلمش ايكن، أبدى بر عداوتله گوجنديرمك اولاماز و قابل دگلدر. بلكه باشقه بر أبدى عالمده مسعودانه ياشامسى حكمتيله، بو دنياده چاليشمق و اونى قزانمق ايچون گوندريلمشدر. و إنسانه تجلّى ايدن إسملرڭ، بو فانى و قيصه حياتدهكى جلوهلريله عالمِ بقاده اونلرڭ آيينهسى اولان إنسانلرڭ، أبدى جلوهلرينه مظهر اولاجقلرينه إشارت ايدرلر.
أوت، أبدينڭ صادق دوستى، أبدى اولاجق. و باقينڭ آيينهٔ ذىشعورى، باقى اولمق لازم گلير.
حيوانلرڭ روحلرى باقى قالاجغنى و هُدْهُدِ سليمانى (عس) و نملى و ناقهِٔ صالح (عس) و كلبِ أصحابِ كهف گبى بعض أفرادِ مخصوصه؛ هم روحى، هم جسديله باقى عالمه گيدهجگى و هر بر نوعڭ آرا صيره إستعمال ايچون بر تك جسدى بولونهجغى روايتِ صحيحهدن آڭلاشيلمقله برابر؛ حكمت و حقيقت، هم رحمت و ربوبيت اويله إقتضا ايدرلر.
أى قادرِ قيّوم! بتون ذىحيات، ذىروح، ذىشعور سنڭ ملكڭده، يالڭز سنڭ قوّت و قدرتڭله و آنجق سنڭ إراده و تدبيرلرڭله و رحمت و حكمتڭله، ربوبيتڭڭ أمرلرينه تسخير و فطرى وظيفهلرله توظيف
— 503 —
ايديلمشلر. و بر قسمى، إنسانڭ قوّتى و غلبهسى ايچون دگل، بلكه فطرةً إنسانڭ ضعفى و عجزى ايچون، رحمت طرفندن اوڭا مسخّر اولمشلر. و لسانِ حال و لسانِ قال ايله صانعلرينى و معبودلرينى قصوردن، شريكدن تقديس و نعمتلرينه شكر و حمد ايدهرك، هر برى عبادتِ مخصوصهسنى ياپييورلر.
أى شدّتِ ظهورندن گيزلنمش و أى عظمتِ كبرياسندن پردهلنمش اولان ذاتِ أقدس! بتون ذىروحلرڭ تسبيحاتيله سنى تقديس ايتمك نيّت ايدوب
سُبْحَانَكَ يَا مَنْ جَعَلَ مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَىٍّ
دييورم.
يا ربّ العالمين! يا إلٰهَ الأوّلينه و الآخرين! يا ربّ السمواتِ و الأرضين!رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭ درسيله آڭلادم و ايمان ايتدم كه: ناصل سما، فضا، أرض، برّ و بحر، شجر، نبات، حيوان؛ أفراديله، أجزاسيله، ذرّاتيله سنى بيلييورلر، طانييورلر و وارلغنه و برلگنه شهادت و دلالت و إشارت ايدييورلر؛ اويله ده: كائناتڭ خلاصهسى اولان ذىحيات و ذىحياتڭ خلاصهسى اولان إنسان و إنسانڭ خلاصهسى اولان أنبياء، أولياء، أصفيانڭ خلاصهسى اولان قلبلرينڭ و عقللرينڭ مشاهدات و كشفيات و إلهامات و إستخراجاتله، يوزر إجماع و يوزر تواتر قوّتنده بر قطعيتله سنڭ وجوبِ وجوديڭه و سنڭ وحدانيت و أحديتڭه شهادت ايدوب، إخبار ايدييورلر. معجزات و كرامات و يقينى برهانلريله، خبرلرينى إثبات ايدييورلر.
— 504 —
أوت قلبلرده، پردهِٔ غيبده إخطار ايديجى بر ذاته باقان هيچ بر خاطراتِ غيبيه؛ و إلهام ايديجى بر ذاته باقديران هيچ بر إلهاماتِ صادقه؛ و حقّ اليقين صورتنده صفاتِ قدسيه و أسماءِ حسنىڭى كشف ايدن هيچ بر إعتقادِ يقينه؛ و أنبياء و أولياده بر واجب الوجودڭ أنوارينى عين اليقين ايله مشاهده ايدن هيچ بر نورانى قلب؛ و أصفياء و صدّيقينده، بر خالقِ كلّ شيئڭ آياتِ وجوبنى و براهينِ وحدتنى علم اليقين ايله تصديق ايدن، إثبات ايدن هيچ بر منوّر عقل يوقدر كه، سنڭ وجوبِ وجوديڭه و صفاتِ قدسيهڭه و سنڭ وحدتڭه و أحديتڭه و أسماءِ حسنىڭه شهادت ايتمهسين، دلالتى بولونماسين و إشارتى اولماسين. و بِالخاصّه بتون أنبياء و أولياء و أصفياء و صدّيقينڭ إمامى و رئيسى و خلاصهسى اولان رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ إخبارينى تصديق ايدن هيچ بر معجزاتِ باهرهسى و حقّانيتنى گوسترن هيچ بر حقيقتِ عاليهسى و بتون مقدّس و حقيقتلى كتابلرڭ خلاصة الخلاصهسى اولان قرآنِ معجز البيانڭ هيچ بر آيتِ توحيديهِٔ قاطعهسى و مسائلِ ايمانيهدن هيچ بر مسئلهِٔ قدسيهسى يوقدر كه، سنڭ وجوبِ وجوديڭه و قدسى صفتلريڭه و سنڭ وحدتڭه و أحديتڭه و أسماء و صفاتڭه شهادت ايتمهسين و دلالتى اولماسين و إشارتى بولونماسين!..
هم ناصلكه بتون او يوز بيڭلر مخبرِ صادقلر، معجزاتلرينه و كراماتلرينه و حجّتلرينه إستناد ايدهرك، سنڭ وارلغڭه و برلگڭه شهادت ايدرلر؛ اويله ده: هر شيئه محيط اولان عرشِ أعظمڭ كلّياتِ امورينى إدارهدن، تا قلبڭ غايت گيزلى و جزئى خاطراتنى و آرزولرينى و دعالرينى بيلمك و
— 505 —
ايشيتمك و إداره ايتمگه قدر جريان ايدن ربوبيتڭڭ درجهِٔ حشمتنى.. و گوزيمز اوڭنده حدسز مختلف أشيايى بردن ايجاد ايدن هيچ بر فعل بر فعله، بر ايش بر ايشه مانع اولمادن، أڭ بيوك بر شيئى أڭ كوچك بر سينك گبى قولايجه ياپان قدرتڭڭ درجهِٔ عظمتنى إجماع ايله، إتّفاق ايله إعلان و إخبار و إثبات ايدييورلر.
هم ناصلكه بو كائناتى ذىروحه، خصوصًا إنسانه مكمّل بر سراى حكمنه گتيرن و جنّتى و سعادتِ أبديهيى جنّ و إنسه إحضار ايدن و أڭ كوچك بر ذىحياتى اونوتميان و أڭ عاجز بر قلبڭ تطميننه و تلطيفنه چاليشان رحمتنڭ حدسز گنيشلگنى.. و ذرّاتدن تا سيّاراته قدر بتون أنواعِ مخلوقاتى أمرلرينه إطاعت ايتديرن و تسخير و توظيف ايدن حاكميتنڭ نهايتسز وسعتنى خبر ويرهرك، معجزات و حجّتلريله إثبات ايدرلر؛ اويله ده: كائناتى، أجزالرى عددنجه رسالهلر ايچنده بولونان بر كتابِ كبير حكمنه گتيرن و لوحِ محفوظڭ دفترلرى اولان إمامِ مبين و كتابِ مبينده بتون موجوداتڭ بتون سرگذشتلرينى قيد ايدوب يازان و عموم چكردكلرده عموم آغاجلرينڭ فهرستهلرينى و پروغراملرينى و ذىشعورڭ باشلرنده بتون قوّهِٔ حافظهلرده، صاحبلرينڭ تاريخچهِٔ حياتلرينى ياڭليشسز، منتظمًا يازديران علمڭڭ هر شيئه إحاطهسنه؛ و هر بر موجوده چوق حكمتلرى طاقان، حتّى هر بر آغاجده ميوهلرى صاييسنجه نتيجهلرى ويرديرن؛ و هر بر ذىحياتده أعضالرى، بلكه أجزالرى و حجيراتلرى عددنجه مصلحتلرى تعقيب ايدن؛ حتّى إنسانڭ لساننى چوق وظيفهلرده توظيف ايتمكله برابر، طعاملرڭ طاتلرى عددنجه
— 506 —
ذوقى اولان ميزانجقلر ايله تجهيز ايتديرن حكمتِ قدسيهڭڭ هر بر شيئه شمولنه؛ هم بو دنياده نمونهلرى گورولن جلالى و جمالى إسملريڭڭ تجلّيلرى داها پارلاق بر صورتده أبد الآبادده دوام ايدهجگنه و بو فانى عالمده نمونهلرى مشاهده ايديلن إحساناتڭڭ داها شعشعهلى بر صورتده دارِ سعادتده إستمرارينه و بقاسنه و بو دنياده اونلرى گورن مشتاقلرڭ أبدده دخى رفاقتلرينه و برابر بولونمالرينه بِالإجماع، بِالإتّفاق شهادت و دلالت و إشارت ايدرلر.
هم يوزر معجزاتِ باهرهسنه و آياتِ قاطعهسنه إستنادًا، باشده رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام و قرآنِ حكيمڭ اولارق، بتون أرواحِ نيّره أصحابى اولان أنبيالر و قلوبِ نورانيه أقطابى اولان أوليالر و عقولِ منوّره أربابى اولان أصفيالر؛ بتون صحف و كتبِ مقدّسهده، سنڭ چوق تكرار ايله ايتديگڭ وعدلريڭه و تهديدلريڭه إستنادًا و سنڭ قدرت و رحمت و عنايت و حكمت و جلال و جمالڭ گبى قدسى صفتلريڭه و شأنلريڭه و عزّتِ جلالڭه و سلطنتِ ربوبيتڭه إعتمادًا و كشفيات و مشاهدات و علم اليقين إعتقادلريله، سعادتِ أبديهيى جنّ و إنسه مژدهلهيورلر. و أهلِ ضلالت ايچون جهنّم بولونديغنى خبر ويروب إعلان ايدييورلر و ايمان ايدوب شهادت ايدييورلر.
أى قديرِ حكيم! أى رحمٰنِ رحيم! أى صادق الوعد الكريم! أى عزّت و عظمت و جلال صاحبى قهّارِ ذو الجلال! بو قدر صادق دوستلريڭى و بو قدر وعدلريڭى و بو قدر صفات و شئوناتڭى تكذيب ايدوب، سلطنتِ
— 507 —
ربوبيتڭڭ قطعى مقتضياتنى و سَوْديگڭ و اونلر دخى سنى تصديق و إطاعتله كنديلرينى سڭا سَوْديرن حدسز مقبول عباديڭڭ حدسز دعالرينى و دعوالرينى ردّ ايدهرك، كفر و عصيان ايله و سنى وعدڭده تكذيب ايتمكله، سنڭ عظمتِ كبرياڭه طوقونان و عزّتِ جلالڭه طوقونديران و الوهيتڭڭ حيثيتنه ايليشن و شفقتِ ربوبيتڭى متأثّر ايدن أهلِ ضلالت و أهلِ كفرى، حشرڭ إنكارنده تصديق ايتمكدن يوز بيڭ درجه مقدّسسڭ و حدسز درجه منزّه و عاليسڭ! بويله نهايتسز بر ظلمدن، بر چركينلكدن سنڭ نهايتسز عدالتڭى و جمالڭى و رحمتڭى تقديس ايدييورم!
سُبْحَانَهُ وَ تَعَالٰى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا
آيتنى، وجوديمڭ بتون ذرّاتى عددنجه سويلهمك ايستهيورم! بلكه سنڭ او صادق ألچيلرڭ و طوغرى دلّالِ سلطنتڭڭ حقّ اليقين، عين اليقين، علم اليقين صورتنده سنڭ اُخروى رحمت خزينهلريڭه و عالمِ بقاده إحساناتڭڭ دفينهلرينه و دارِ سعادتده تماميله ظهور ايدن گوزل إسملريڭڭ خارقه گوزل جلوهلرينه شهادت، إشارت، بشارت ايدرلر. و بتون حقيقتلرڭ مرجعى و گونشى و حاميسى اولان "حق" إسمڭڭ أڭ بيوك بر شعاعى، بو حقيقتِ أكبرِ حشريه اولديغنى ايمان ايدهرك، سنڭ عباديڭه درس ويرييورلر.
أى ربّ الأنبياء وَالصدّيقين! بتون اونلر سنڭ ملكڭده، سنڭ أمرڭ و قدرتڭ ايله، سنڭ إراده و تدبيرڭ ايله، سنڭ علمڭ و حكمتڭ ايله مسخّر و موظّفدرلر. تقديس، تكبير، تحميد، تهليل ايله كُرهِٔ أرضى بر ذكرخانهِٔ أعظم، بو كائناتى بر مسجدِ أكبر حكمنده گوسترمشلر.
— 508 —
يا ربّى و يا ربّ السمواتى و الأرضين! يا خالقى و يا خالقِ كلّ شئ! گوكلرى ييلديزلريله، زمينى مشتملاتيله و بتون مخلوقاتى بتون كيفياتيله تسخير ايدن قدرتڭڭ و إرادتڭڭ و حكمتڭڭ و حاكميتڭڭ و رحمتڭڭ حقّى ايچون، نفسمى بڭا مسخّر أيله! و مطلوبمى بڭا مسخّر قيل! قرآنه و ايمانه خدمت ايچون، إنسانلرڭ قلبلرينى رسالهِٔ نوره مسخّر ياپ! و بڭا و إخوانمه، ايمانِ كامل و حسنِ خاتمه وير. حضرتِ موسى عليه السلامه دڭزى و حضرتِ إبراهيم عليه السلامه آتشى و حضرتِ داود عليه السلامه طاغى، دميرى و حضرتِ سليمان عليه السلامه جنّى و إنسى و حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلامه شمس و قمرى تسخير ايتديگڭ گبى، رسالهِٔ نوره قلبلرى و عقللرى مسخّر قيل!.. و بنى و رسالهِٔ نور طلبهلرينى، نفس و شيطانڭ شرّندن و قبر عذابندن و جهنّم آتشندن محافظه أيله و جنّت الفردوسده مسعود قيل! آمين، آمين، آمين!..
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
وَ اٰخِرُ دَعْوٰيهُمْ اَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
٭ ٭ ٭
قرآندن و مناجاتِ نبويه اولان جوشن الكبيردن آلديغم بو درسمى، بر عبادتِ تفكّريه اولارق، ربِّ رحيممڭ درگاهنه عرض ايتمكده قصور ايتمشسهم، قصوريمڭ عفوى ايچون قرآنى و جوشن الكبيرى شفاعتجى ايدهرك رحمتندن عفويمى نياز ايدييورم.
سعيد النورسى