— 278 —
اوچنجى قسم
أسكيشهر حياتى
رسالهِٔ نورڭ گيتدكجه إنكشاف ايتديگنى، ايمان و إسلاميتڭ قوّتلنمهيه باشلاديغنى آڭلايان گيزلى دين دشمنلرى، "بديع الزمان گيزلى جمعيت قورويور، رژيم عليهندهدر، رژيمڭ تمل نظاملرينى ييقييور!" گبى اويدورما و حكومتى آلداتيجى ترتيب و إتهاملرله ١٩٣٥ سنهسنده أسكيشهر آغير جزا محكمهسنده، إعدام قصديله و محقّق صورتده محكوم ايديلمسى ديركتيفيله حقّنده دعوا آچديريلييور. بونڭ اوزرينه داخليه وكيلى و ژاندارمه عموم قوماندانى، تجهيز ايديلمش عسكرى بر قطعه ايله برلكده إسپارطهيه گلييورلر. إسپارطه آفيون يولى بوينجه سوارى عسكرلرى يرلشديريلييور. إسپارطه ولايتى و جوارى عسكرى برلكلرله قونترول آلتنده بولونديريلييور. بر صباح وقتى؛ معصوم و مظلوم بديع الزمان إنزواگاهندن چيقاريلهرق، طلبهلريله برابر، أللرى كلبچهلى اولارق قاميونلرله أسكيشهره سَوق ايديلييور. يولده، بديع الزمان و طلبهلرينه ياقين بر علاقه طويان مفرزه قوماندانى روحى بك، كلبچهلرى چوزديرييور. بو صورتله، نمازلر قضايه بيراقيلمدن يوله دوام ايديلييور. حقيقتى و بديع الزمانڭ معصوميتنى إدراك ايدن مفرزه قوماندانى، بديع الزمان و طلبهلرينڭ بر دوستى اولمشدر...
— 279 —
يوز يگرمى طلبهسيله أسكيشهر حپسخانهسنه گتيريلن سعيد النورسى، تام بر تجريدِ مطلق ايچريسنه آلينهرق، كنديسنه و طلبهلرينه دهشتلى إشكنجهلر تطبيقنه باشلانييور... بديع الزمان سعيد النورسى؛ كنديسنه ياپيلان بو إشكنجه و عذابلره رغمًا، اوتوزنجى لمعه و برنجى و ايكنجى شعاعلرى تأليف ايدييور. حپسدهكى بر چوق كيمسهلر استاد بديع الزمان حپسه گيردكدن صوڭره إصلاحِ نفس ايدهرك متديّن بر حاله گلييورلر.
گيزلى دينسزلر، إسپارطه حواليسنده: "بديع الزمان و طلبهلرى إعدام ايديلهجك" دييه پروپاغندهلر ياپديرارق، قورقو و دهشت صاچييورلر.
(حاشيه): أوت؛ ظلمڭ صوڭى، ظالمڭ محوينه اولارق اويله تجلّى ايدر و ايتمشدر كه؛ او پلانلرى ياپانلر، شيمدى ئولومڭ إعدامِ أبديسنه محكوم بر وضعيتده جهنّمڭ أسفلِ سافليننه يوارلانمقده، تام مغلوبيت و جهنّم عذابندن داها شديد عذابلر ايچريسنده شوكتى سونمش اولارق ذليلانه بر عمر گچيرمكدهدرلر.
بديع الزمان ايسه؛ ايمان و إسلاميتڭ بهادر و قهرمان بر خادمى اولارق، إسلامى بر عزّت و ايمانى بر شهامتله حالا ياشامقده، قرآن و ايمان خدمتنى دوام ايتديرمكده و إسلامى ظفرلريله مسلمان تورك ملّتنه و عالمِ إسلامه معنوى بايراملر إدراك ايتديرمكدهدر
ديگر طرفدن بديع الزمان حپسه قونولمهسندن متولّد محتمل بر عصيان حركتنڭ وقوعندن قورقان إستبداد و جبروت دورينڭ حكومت رئيسى، شرق ولايتلرينه سياحته چيقييور.
حالبوكه بديع الزمان، عمرى بوينجه مثبت حركت ايتمگى دستور ايدينمش؛ "بر قاچ آدمڭ خطاسيله يوزر آدملرڭ ضرر گورمسنه سبب اولوناماز" ديمشدر. بونڭ ايچوندر كه، ياپيلان او قدر غدّارانه ظلملر أثناسنده بر تك حادثه ميدانه
— 280 —
گلمهمش و بديع الزمان سعيد النورسى، طلبهلرينه دائما صبر و تحمّل و يالڭز ايمان و إسلاميته چاليشمايى توصيه ايتمشدر. و بو گبى أوهاملرڭ، دينسزلك حسابنه، مقصدِ مخصوصله حصوله گتيريلديگنى هركس آڭلامشدر.
بديع الزمان يوز يگرمى طلبهسيله برابر ١٩٣٥ ده أسكيشهر آغير جزا محكمهسنه سَوق ايديلييور. آنى ياپيلان آراشديرمالرله ألده ايديلن بتون رساله و مكتوبلر ميدانده اولديغى حالده، محكوميتلرينى إنتاج ايدهجك بر دليله راست گلنهممش و نتيجهده قناعتِ وجدانيه ايله كيفى بر صورتده سعيد النورسىيه اون بر آى و اون بش آرقداشنه ده آلتيشر آى جزا ويرهرك؛ متباقى قالان يوز بش كيشىيى برائت ايتديرمشدر. حالبوكه إسناد ايديلن صوچ ثابت اولسيدى، بديع الزمان سعيد النورسىنڭ إعدامنه و آرقداشلرينڭ ده هيچ اولمازسه آغير حپسنه حكم ايديلهجكدى. نتهكيم بو يرسز قراره بديع الزمان إعتراض ايتمش و بو جزانڭ بر بَيْگير خيرسزينه ويا بر قيز قاچيريجيسنه لايق اولديغنى بليرتهرك كنديسنڭ يا برائتنه ويا إعدامنه وياخود يوز بر سنه حپسه محكوميتنه حكم ايديلمهسنى إصرارله ايستهمشدر.
بوراده، خارقه بر حادثهيى نقل ايتمهدن گچهميهجگز. شويله كه:
بديع الزمان حپسده ايكن بر گون، او زمانڭ أسكيشهر مدّعىعموميسى استادى چارشوده گورور. حيرت و تعجّبله و وظيفهسنه صوڭ ويرهجگى إخطاريله، حپسخانه مديرينه:
- نه ايچون بديع الزمانى چارشويه چيقارديڭز؟ شيمدى چارشوده گوردم، دير. مدير ده:
— 281 —
- خاير أفنديم، بديع الزمان حپسخانهده، حتّى تجريددهدر؛ باقڭز، دييه جواب ويرر.
باقارلر كه، استاد يرندهدر. بو خارقه واقعه عدليهده شايع اولور. حاكملر، "بو حاله عقل ايرديرهمييورز" دييه بربرلرينه نقل ايدرلر.
(حاشيه): عينًا بونڭ گبى بر واقعه ده، بديع الزمان دڭزلى حپسنده ايكن اولمشدر. استادى، خلق ايكى اوچ دفعه مختلف جامعلرده صباح نمازنده گورور. صاوجى ايشيتير. حپسخانه مديرينه پُرحدّت "بديع الزمانى صباح نمازنده طيشارىيه، جامعه چيقارمشسڭز" دير. تحقيقات ياپار كه، استاد حپسخانهدن طيشارى قطعيًا چيقاريلمامش.
أسكيشهر حپسخانهسنده ايكن ده بر جمعه گونى، حپسخانه مديرى، كاتب ايله اوطوروركن بر سس طويويور: "مدير بك! مدير بك!"
مدير باقييور. بديع الزمان يوكسك بر سسله: "بنم مطلقا بوگون آق جامعده بولونمام لازم."
مدير: "پكى أفندى حضرتلرى!" دييه جواب ويرييور. كندى كندينه: "هر حالده، خواجه أفندى كنديسنڭ حپسده اولديغنى و طيشارىيه چيقاميهجغنى بيلهمييور" دييه سويلهنير و اوطهسنه چكيلير. اوگله وقتى؛ بديع الزمانڭ گوڭلنى آلايم، آق جامعه گيدهميهجگنى ايضاح ايدهيم دوشونجهسيله استادڭ قوغوشنه گيدر. قوغوش پنجرهسندن باقار كه، بديع الزمان ايچريده يوق! همان ژاندارمهيه صورار، "ايچريده ايدى، هم قپو كليدلى!" جوابنى آلير. درحال جامعه قوشار. بديع الزمانڭ ايلريده، برنجى صفده، صاغ طرفده نماز قيلديغنى گورور. نمازڭ صوڭلرنده بديع الزمانى يرنده گورهمهيوب، همان حپسخانهيه دونر؛ حضرتِ استادڭ "اللّٰه أكبر" دييهرك سجدهيه قپانديغنى حيرتلر ايچريسنده گورور. (بو حادثهيى بِالذّات او زمانكى حپسخانه مديرى آڭلاتمشدر.)
٭ ٭ ٭
— 282 —
بديع الزمان سعيد النورسىنڭ أسكيشهر محكمهسى مدافعاتندن بر قسمى
١٩٣٥
أسكيشهر محكمهسنده، سعيد النورسىنڭ سياسى شيلرله مشغول اولماديغى تحقّق ايتمش، سادهجه بر آيتِ كريمهيى تفسير ايدن بر رسالهسندن طولايى جزا ويريلمشدر كه؛ آيتِ كريمه تفسيرندن طولايى بر مفسّرى جزالانديرمق، دنيانڭ هيچ بر محكمهسنده گورولمهمشدر؛ ألبته و ألبته بيوك بر عدلى خطادر.
او مدافعهدن بر پارچه
أى هيئتِ حاكمه! بنى، درت بش مادّه ايله إتهام ايدوب توقيف ايتديلر.
برنجى مادّه:إرتجاع فكريله دينى آلَت ايدوب، أمنيتِ عموميهيى إخلال ايدهبيلهجك بر تشبّث نيّتى اولديغى إخبار ايديلمش.
الجواب:أوّلا؛ إمكانات باشقهدر، وقوعات باشقهدر. هر بر فرد، چوق آدملرى ئولديرهبيلمهسى ممكندر. بو إمكانِ قتل جهتيله محكمهيه ويريلير مى؟ هر بر كبريت، بر خانهيى ياقمهسى ممكندر. بو يانغين إمكانيله، كبريتلر إمحا ايديلير مى؟
ثانيًا: يوز بيڭ دفعه حاشا! إشتغال ايتديگمز علومِ ايمانيه، رضاىِ إلٰهيهدن باشقه هيچ بر شيئه آلَت اولاماز. أوت گونش قمره پيك و تابع اولماديغى گبى، سعادتِ أبديهنڭ نورانى و قدسى آناختارى و حياتِ اُخرويهنڭ بر گونشى اولان
— 283 —
ايمان دخى، حياتِ إجتماعيهنڭ آلَتى اولاماز. أوت بو كائناتڭ أڭ معظّم مسئلهسى و شو خلقتِ عالمڭ أڭ بيوك معمّاسى اولان سرِّ ايماندن داها أهمّيتلى بر مسئلهٔ كائنات يوقدر كه، بو مسئلهٔ سرِّ ايمان اوڭا آلَت اولسون.
أى هيئتِ حاكمه! أگر بو إشكنجهلى توقيفم، يالڭز حياتِ دنيويهمه و شخصمه عائد اولسه ايدى؛ أمين اولڭز كه، اون سنهدن بَرى سكوت ايتديگم گبى ينه سكوت ايدهجكدم. فقط توقيفم، چوقلرڭ حياتِ أبديهلرينه و معظّم طلسمِ كائناتڭ كشفنى تفسير ايدن رسالهِٔ نوره عائد اولديغندن، يوز باشم اولسه و هر گون برى كسيلسه، بو سرِّ عظيمدن واز گچميهجگم؛ و سزڭ ألڭزدن قورتولسهم، ألبته أجل پنچهسندن قورتولاميهجغم. بن إختيارم، قبر قپوسندهيم. ايشته او مدهش طلسمِ كائنات كشّافى اولان قرآنِ حكيمڭ او معظّم كشفنى گوزه گوسترر بر صورتده تفسير ايدن رسالهٔ نورڭ، او طلسمه عائد يوزر مسئلهلرندن، بو هركسڭ باشنه گلهجك اولان أجله و قبره عائد يالڭز بو سرِّ ايمانه باقڭز كه:
عجبا بو دنيانڭ بتون معظّم مسائلِ سياسيهسى، ئولومه أجله اينانان بر آدمه داها بيوك اولابيلير مى كه؛ بونى، اوڭا آلَت ايتسين؟ چونكه وقت معيّن اولماديغندن، هر وقت باش كسهبيلن أجل، يا إعدامِ أبديدر وياخود داها گوزل بر عالمه گيتمگه ترخيص تذكرهسيدر. هيچ بر وقت قپانميان قبر؛ يا هيچلك و ظلماتِ أبديه قويوسنڭ قپوسيدر وياخود داها دائمى و داها نورانى باقى بر دنيانڭ قپوسيدر.
ايشته رسالهِٔ نور، كشفياتِ قدسيهِٔ قرآنيهنڭ فيضيله، ايكى كرّه ايكى درت ايدر درجهسنده قطعيتله گوسترر كه، أجلى إعدامِ أبديدن ترخيص وثيقهسنه و قبرى ديبسز، هيچلك قويوسندن مزيَّن بر باغچه قپوسنه چويرمهلرى، شبههسز قطعى
— 284 —
بر چارهسى وار. ايشته بو چارهيى بولمق ايچون، بتون دنيا سلطنتى بنم اولسه بِلا تردّد فدا ايدرم. أوت حقيقى عقلى باشنده اولان فدا ايدر...
ايشته أفنديلر، بو مسئله گبى يوزر مسائلِ ايمانيهيى كشف و ايضاح ايدن رسالهِٔ نوره، أوراقِ مضرّه گبى، حاشا يوز بيڭ دفعه حاشا سياست جريانلرينه آلَت ايديلمش غرضكار كتابلر نظريله باقمق؛ هانگى إنصاف مساعده ايدر، هانگى عقل قبول ايدر، هانگى قانون إقتضا ايدر؟ عجبا إستقبال نسلِ آتيسى و حقيقى إستقبال اولان آخرتڭ أهلى و حاكمِ ذو الجلالى، بو سؤالى مسبّبلرندن صورميهجقلر مى؟ هم بو مبارك وطنده بو فطرةً ديندار ملّته حكم ايدنلر، ألبته ديندارلغه طرفدار اولماسى و تشويق ايتمهسى، وظيفهِٔ حاكميت جهتيله لازمدر. هم مادام لائك جمهوريت، پرنسبيله بىطرفانه قالير و او پرنسبيله دينسزلره ايليشمز؛ ألبته ديندارلره دخى بهانهلر ايله ايليشمهمك گركدر.
ثالثًا: بوندن اون ايكى سنه أوّل آنقره رئيسلرى، إنگليزلره قارشى "خطواتِ ستّه" نامندهكى مجاهداتمى تقدير ايدوب، بنى اورايه ايستديلر. گيتدم. گيديشاتلرى، بنم إختيارلق حسّياتمه اويغون گلمدى. "بزمله چاليش" ديديلر. ديدم: "يڭى سعيد اوتهكى دنيايه چاليشمق ايستهيور، سزڭله چاليشهمز؛ فقط سزه ده ايليشمز."
أوت ايليشمدم و ايليشنلره ده إشتراك ايتمدم. چونكه عنعناتِ ملّيهِٔ إسلاميه لهنده إستعمال ايديلهبيلير بر دهاىِ عسكرىيى، عنعنه عليهنه چويرمگه مع التأسّف بر وسيله اولدى. أوت بن، آنقره رئيسلرنده، خصوصًا رئيسِ جمهورده بر دها حسّ ايتدم و ديدم: "بو دهايى قوشقولانديرمقله عنعنات عليهنه چويرمك جائز دگلدر." اونڭ ايچون، نه قدر أليمدن گلمشسه دنيالرندن چكيندم، قاريشمادم. اون اوچ سنهدن بَرى سياستدن چكيلدم؛ حتّى بو يگرمى بايرامدر، بر
— 285 —
ايكيسندن باشقه عموملرنده، بو غربتده، كندى اوطهمده يالڭز محبوس گبى گچيردم؛ تا كه سياسته بولاشمام توهّم ايديلمسين.
حكومتڭ ايشلرينه ايليشمهديگمه و قاريشمق ايستهمديگمه دلالت ايدن:
برنجى دليل:اون اوچ سنهدر، سياست لسانى اولان غزتهلرى بو مدّت ظرفنده هيچ اوقومديغم؛ طوقوز سنه اوطورديغم بارلا كوينده، طوقوز آى إقامت ايتديگم إسپارطهده دوستلرم بيلييورلر. يالڭز إسپارطه توقيفخانهسنده، غايت إنصافسز بر غزتهجينڭ، دينسزجهسنه، رسالهِٔ نورڭ طلبهلرينه هجومنڭ بر فقرهسى، ايستهمديگم حالده قولاغمه گيردى.
ايكنجى دليل:اون سنهدر إسپارطه ولايتنده بولونويوردم. دنيانڭ چوق تحوّلاتى ايچنده سياسته قاريشمق تشبّثنه دائر هيچ بر أماره، هيچ بر ترشّحات گورولمديگيدر.
اوچنجى دليل:هيچ بر خاطره گلمهين، آنى اولارق بنم إقامتگاهم باصديريلدى، تام تحرّى ايديلدى. اون سنهدن بَرى أڭ محرم أوراقمى و كتابلريمى آلديلر. هم والى دائرهسى، هم پوليس دائرهسى، بو كتابلرمده سياستِ حكومته ايليشهجك هيچ بر مادّهيى بولامدقلرينى إعتراف ايتمهلريدر. عجبا اون سنه دگل، بلكه اون آى بنم گبى سببسز نفى ايديلن و مرحمتسزجه ظلم گورن و إشكنجهلى تضييق و ترصّد ايديلن بر آدمڭ أڭ محرم أوراقى ميدانه چيقسه، ظالملرڭ يوزلرينه صاورولاجق اون مادّه چيقماز مى؟
أگر دينيلسه: "يگرميدن زياده مكتوبلرڭ ياقالاندى؟" بن ده ديرم: او مكتوبلر، بر قاچ سنه ظرفنده يازيلمشلر. عجبا اون سنه ظرفنده اون دوسته، اون و يگرمى و يوز مكتوب چوق مى؟ مادام مخابره سربستدر و دنياڭزه ايليشمزلر، بيڭ اولسه ده بر صوچ تشكيل ايتمزلر.
— 286 —
دردنجى دليل:مصادره ايديلن بتون كتابلريمى گورييورسڭز كه، سياسته آرقهلرينى چويروب، بتون قوّتلريله ايمانه و قرآنه، آخرته متوجّه اولمالريدر. يالڭز ايكى اوچ رسالهلرده أسكى سعيد سكوتى ترك ايدهرك بعض غدّار مأمورلرڭ إشكنجهلرينه قارشى حدّت ايتمش؛ حكومته دگل، بلكه وظيفهسنى سوءِ إستعمال ايدن او مأمورلره إعتراض أيلهمش، مظلومانه شكواسنى يازمش. فقط ينه او ايكى اوچ رسالهيى محرم دييوب نشرينه إذن ويرمدم، خاص بر قسم دوستلريمه منحصر قالمشلردر. حكومت أله باقار و ظاهره دقّت ايدر. قلبه باقمق، گيزلى و خصوصى ايشلره باقمق حقّى يوقدر كه، هركس قلبنده و خانهسنده ايستديگنى ياپابيلير و پادشاهلرى ذمّ ايدر، بگنمز.
أزجمله: يدى سنه أوّل (داها يڭى أذان چيقمهدن) بر قسم مأمورلر صاريغمه، هم خصوصى شافعيجه عبادتمه مداخله ايتمك ايستهملرينه مقابل، بر قيصه رساله يازيلدى. بر زمان صوڭره يڭى أذان چيقدى؛ بن او رسالهيى محرم ديدم، إنتشارينى منع ايتدم. هم أزجمله، دار الحكمة الإسلاميهده بولونديغم زمان، تستّر آيتى عليهنده آوروپادن گلن إعتراضه قارشى بر جواب يازمشدم. بوندن بر سنه أوّل، أسكى مطبوع رسالهلرمدن آلينان و اون يدنجى لمعه نامندهكى رسالهنڭ بر مسئلهسى اولارق قيد ايديلمش و صوڭره يگرمى دردنجى لمعه إسمنى آلان قيصهجق تستّر رسالهسى، ايلريدهكى قانونلره تماس ايتمهمك ايچون، او تستّر رسالهسنى ستر ايتدم. هر ناصلسه، ياڭليشلقله بر يره گوندريلمش. هم او رساله؛ مدنيتڭ، قرآنڭ آيتنه ايتديگى إعتراضه قارشى، مسكت و علمى بر جوابدر. بو حرّيتِ علميه، جمهوريت زماننده ألبته قيد آلتنه آلينهماز.
بشنجى دليل:طوقوز سنهدر، بر كويده إنزوايى إختيار ايتديگم و حياتِ إجتماعيهدن و سياستدن صيريلمق ايستديگم و بو دفعه گبى متعدّد باشمه گلن
— 287 —
بتون إشكنجهلره تحمّل ايدوب، دنيا سياستنه قاريشمهمق ايچون بو اون سنهده هيچ مراجعت ايتمديگمدر. أگر مراجعت ايتسه ايدم، بارلا يرينه إستانبولده اوطورهبيليردم. و بلكه بو دفعهدهكى غدّارانه توقيفمڭ سببى؛ مراجعتسزلقدن كوسن و غرورلرينه طوقونان إسپارطه واليسنڭ و حكومتڭ بعض مأمورلرينڭ غرضلرندن ويا إقتدارسزلقلرندن حبّهيى قبّه ياپوب، داخليه وكالتنى أوهاملانديرماسيدر.
الحاصل: بنم ايله تماس ايدن بتون دوستلرم بيليرلر كه؛ سياسته دگل قاريشمق، دگل تشبّث، بلكه دوشونمسى دخى أساس مقصديمه و أحوالِ روحيهمه و خدمتِ قدسيهِٔ ايمانيهمه مخالفدر و اولامييور. بڭا نور ويريلمش، سياست طوپوزى ويريلمهمش. بو حالڭ بر حكمتى شودر كه؛ حقائقِ ايمانيهيه مشتاق و مأموريت مسلگنه گيرن بر چوق ذاتلرى، بو حقائقه أنديشهلى و تنقيدكارانه باقديرمامق، اونلردن محروم ايتمهمك ايچون، جنابِ حق قلبمه سياسته قارشى شدّتلى بر قاچنمق و بر نفرت ويرمشدر قناعتندهيم.
....
بيڭباشى مرحوم عاصم بك إستجواب ايديلدى؛ أگر طوغرى ديسه، استادينه ضرر گلير و أگر يالان ديسه، قرق سنهلك ناموسكارانه و مستقيمانه عسكرلگنڭ حيثيتنه چوق آغير گلير دييه دوشونوب، "يا ربّ، جانمى آل!" دييهرك اون دقيقهده تسليمِ روح أيلدى. إستقامت شهيدى اولدى. و دنياده هيچ بر قانونڭ خطا دييهميهجگى بر معاونتِ خيريهيه و بر تصديقه خطا توهّم ايدنلرڭ چركين خطالرينه قربان اولدى. أوت رسالهِٔ نوردن تام درس آلان، بر صو ايچر گبى قولايجه ترخيص تذكرهسى تلقّى ايتديگى أجل شربتنى ايچر. أگر بندن صوڭره دنياده قالان قارداشلريمڭ تألّملرينى دوشونمسه ايدم، بن ده عالىجناب قارداشم عاصم بك گبى "يا ربّ! جانمى ده آل" دييهجكدم. هر نه ايسه. بنم سببِ إتهاممدن اولان:
— 288 —
اوچنجى مادّه:رسالهٔ نورڭ مساعدهٔ حكومت آلينمادن إنتشارى و حسّياتِ ايمانيهيى قوّتلشديرمسيله، ايلريده بلكه حكومتڭ سربستانه پرنسبلرينه سد چكر و أمنيتِ عموميهيى إخلال ايدر.
الجواب: رسالهِٔ نور، نوردر. نوردن ضرر گلمز. سياست طوپوزينى اون اوچ سنهدن بَرى ألندن آتمشدر و بو وطنڭ و بو ملّتڭ حياتلرينڭ تمل طاشلرى اولان حقيقتِ قدسيهيى تثبيت ايدر و بو مبارك ملّتڭ يوزده طقسان طوقوزينه ضررسز منفعتى اولديغنه، أجزالرينى اوقويان بتون ذاتلرى إشهاد ايدهبيليرم. هايدى برى چيقسين، ديسين: "بونده بر ضرر گوردم." و ثانيًا: بنم مطبعهم يوق و متعدّد كاتبلرم يوق. بريسنى زور ايله بولابيليرم. و حسنِ خطّم يوق، ياريم اُمّىيم، بر ساعتده آنجق بر صحيفهيى چوق نقصان يازمله يازهبيليرم. مرحوم عاصم بك گبى بعض ذاتلر بنم ايچون بر يادگار اولارق گوزل يازيلريله يارديم ايتديلر. بنم، چوق حزين غربتمدهكى خاطراتمى يازديلر. صوڭره او أنوارِ ايمانيهيى دردينه تام درمان بولان بر قسم ذاتلر اونلرى اوقومق ايستديلر و اوقوديلر؛ حياتِ أبديهلرينه تام بر ترياق اولديغنى حقّ اليقين گورديلر، كنديلرينه إستنساخ ايتديلر.
ألڭزه گچن و نظرِ تفتيشڭزده بولونان "فهرسته رسالهسى" گوسترييور كه؛ رسالهِٔ نورڭ هر بر جزئى، بر آيتِ قرآنيهنڭ حقيقتنى تفسير ايدر و خصوصًا أركانِ ايمانيهيه دائر آيتلرى اويله وضوحله تفسير ايدر كه، آوروپا فيلسوفلرينڭ بيڭ سنهدن بَرى قرآن عليهنده حاضرلادقلرى هجوم پلانلرينى و أساسلرينى بوزويور. شيمديلك ألڭزده إختيار رسالهسنڭ اون برنجى رجاسنده بيڭلر ايمانى و توحيدى برهانلردن بر تك برهان وار. نمونه ايچون اوڭا باقڭز، دقّت ايديڭز. دعوام طوغرى ميدر، ياڭليش ميدر آڭلارسڭز. هم بو وطنه و بو ملّته نه قدر منفعتلى اولديغنى، نمونه ايچون، رسالهِٔ نورڭ أجزالرندن اولان إقتصاد رسالهسى و خستهلره ايماندن گلن
— 289 —
يگرمى بش دوالى رساله و إختيارلره ايماندن گلن اون اوچ رجا و تسلّى رسالهلرى، بو مبارك ملّتڭ ياريسندن زياده بر يكون تشكيل ايدن فقيرلر، خستهلر، إختيارلر طائفهلرينه غايت قيمتدار بر خزينهٔ ثروت و ترياق و ضيا اولديغنى إنصاف ايله باقان هركس قبول ايدر قناعتندهيم.
هم وظيفهِٔ تحقيقاتڭزه يارديم ايچون ديرم: فهرسته رسالهسى يگرمى سنهلك رسالهلريمڭ بر قسمنڭ فهرستهسيدر. ايچندهكى رسالهلرڭ بر قسمنڭ أصللرى دار الحكمتدن باشلار. فهرستهدهكى نومرولر، تأليف ترتيبيله دگلدرلر. مثلا: يگرمى ايكنجى سوز، برنجى سوزدن داها أوّل تأليف ايديلمش و يگرمى ايكنجى مكتوب، برنجى مكتوبدن داها أوّل يازيلمش. بونلر گبى چوق وار...
ثالثًا: ايمان علمندن عبارت اولان رسالهِٔ نور أجزالرى، أمنيت و آسايشى تأمين و تأسيس ايدرلر. أوت گوزل سجيهلرڭ و ايى خصلتلرڭ منشأ و منبعى اولان ايمان؛ ألبته أمنيتى بوزماز، تأمين ايدر. ايمانسزلقدر كه، سجيهسزلگى ايله أمنيتى إخلال ايدر.
هم بونى بيليڭز كه، يگرمى اوتوز سنه أوّل بر غزتهده گوردم كه؛ إنگليزلرڭ بر مستملكات ناظرى ديمش: "بو قرآن مسلمانلرڭ ألنده واركن، بز اونلره حقيقى حاكم اولامايز. بونڭ قالديريلماسنه و چوروتولمهسنه چاليشملىيز." ايشته بو كافر معنّدڭ بو سوزى، اوتوز سنهدر نظريمى آوروپا فيلسوفلرينه چويرمش اولديغندن، نفسمدن صوڭره اونلر ايله اوغراشييورم. داخليهيه پك باقهمييورم و داخلدهكى قصورى، آوروپانڭ خطاسى، إفساديدر ديرم. آوروپا فيلسوفلرينه حدّت ايدييورم، اونلرى وورويورم. فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ رسالهِٔ نور، او معنّد كافرڭ خولياسنى قيرديغى گبى؛ مادّيون، طبيعيّون فيلسوفلرينى تام صوصديرر بر وضعيته گيرمشدر. دنياده هانگى شكلده اولورسه اولسون، هيچ بر حكومت يوقدر كه كندى مملكتنڭ بويله مبارك
— 290 —
محصولنى و صارصيلماز بر معدنِ قوّهِٔ معنويهسنى ياساق ايتسين و ناشرينى محكوم أيلهسين! آوروپاده راهبلرڭ سربستيتى گوسترييور كه؛ هيچ بر قانون، تاركِ دنيا اولانلره و آخرته و ايمانه كندى كندينه چاليشانلره ايليشمز.
الحاصل: اون سنه قدر سببسز بر نفيه محكوم؛ إختلاطدن، مخابرهدن ممنوع غربتزده بر إختيار آدمڭ، سعادتِ أبديهنڭ آناختارى اولان ايماننه دائر خاطراتِ علميهسنى يازماسنى، دنياده هيچ بر قانون اوڭا ياساق دييهمز و ديمز قناعتندهيم. و شيمدىيه قدر هيچ بر عالم طرفندن تنقيد ايديلمهمسى، ألبته او خاطرات، عينِ حق و محضِ حقيقت اولديغنى إثبات ايدر.
بنم إتهامم و توقيفمه سبب گوستريلن،
دردنجى مادّه:دولتجه ياساق ايديلن طريقت درسنى ويرمكله إخبار ايديلمش اولمقلغمدر.
الجواب: أوّلا، ألڭزدهكى بتون كتابلرم شاهددرلر كه، بن حقائقِ ايمانيه ايله مشغولم. هم متعدّد رسالهلرده يازمشم كه: "طريقت زمانى دگل، بلكه ايمانى قورتارمق زمانيدر. طريقتسز جنّته گيدن پك چوق، فقط ايمانسز جنّته گيرهجك يوق. اونڭ ايچون ايمانه چاليشمق زمانيدر." دييه بيان ايتمشم.
ثانيًا: اون سنهدر إسپارطه ولايتنده بولونويورم. برى چيقسين، "بڭا طريقت درسى ويرمش" ديسين. أوت بعض خاص آخرت قارداشلريمه علومِ ايمانيه و حقائقِ عاليه درسنى، خواجهلق إعتباريله ويرمشم. بو، طريقت تعليمى دگل، بلكه حقيقت تدريسيدر. يالڭز بو قدر وار؛ بن شافعىيم، نمازدن صوڭرهكى تسبيحاتم حنفى تسبيحاتندن برآز فرقليدر. هم آقشام نمازندن ياتسو نمازينه قدر و فجردن أوّل، هيچ كيمسهيى قبول ايتمهمك شرطيله، كندى كنديمه گناهلرمدن إستغفار و
— 291 —
آيتلر اوقومق گبى شيلرله مشغوليتم وار. ظن ايدرم، دنياده هيچ بر قانون بو حاله ياساق دييهمز. بو مسئلهٔ طريقت مناسبتيله حكومت و محكمه مأمورلرى طرفندن بندن صورولويور:
- نه ايله ياشايورسڭ؟
الجواب: طوقوز سنه إقامت ايتديگم بارلا خلقنڭ مشاهدهسيله، شدّتِ إقتصاد بركاتيله، تام قناعت خزينهسيله. أكثر گونلرده هر بر گون يوز پاره ايله، بعض داها آز بر مصرفله ياشاديغمى، بنمله تماس ايدن دوستلرم بيليرلر. حتّى يدى سنه ظرفنده؛ ألبسه، پاپوچ گبى شيلره يدى بانقنوط ايله إداره ايتدم.
هم ألڭزده بولونان تاريخچهِٔ حياتمڭ شهادتيله، بتون حياتمده خلقلرڭ هديه و صدقهلرندن إستنكاف ايدوب، أڭ صادق دوستلريمڭ خاطرلرينى رنجيده ايدهرك هديهسنى ردّ ايتمشم. أگر مجبوريتله هديه آلمش ايسهم، مقابلنى ويرمك شرطيله آلديغمى، بڭا خدمت ايدن دوستلرم بيليرلر. دار الحكمة الإسلاميهده آلديغم معاشدن چوغنى، او زمان يازديغم كتابلرڭ طبعنه صرف ايتدم؛ آز بر قسمنى، حجّه گيتمك ايچون صاقلادم. ايشته او جزئى پاره، إقتصاد و قناعت بركاتيله اون سنه بڭا كافى گلدى و يوز صويومى دوكديرمدى؛ داها او مبارك پارهدن برآز وار.
أى هيئتِ حاكمه! بو اوزون إفاداتمى ديڭلهمكدن اوصانمهمق گركدر. چونكه يگرمى اوتوز كتاب، بنم توقيفنامهمڭ أوراقى ايچنه گيرمشلر. بو قدر إتهام أوراقمه قارشى، ألبته بو اوزون إفاده قيصه قالير. بن اون اوچ سنهدر دنيا سياستنه قاريشمديغمدن، قانونلرى بيلمييورم. هم كنديمى مدافعه ايچون، آلداتمغه تنزّل ايتمديگمه تاريخچهِٔ حياتم شاهددر. بن، حقيقتِ حالى اولديغى گبى بيان ايتدم. سزڭ وجدانڭز وار و قانونلرڭ غدرسز وجهِ تطبيقلرينى بيليرسڭز، حقّمده حكمڭزى ويررسڭز.
— 292 —
بونى ده بيليڭز كه: بعض إقتدارسز مأمورلرڭ إقتدارسزلقلرندن ويا أوهاملرندن ويا كچى و قورد بهانهسى نوعندن ويا كنديلرينه پايه ويرمك ويا حكومته يارانمق فكريله، يڭى سربستى قانونلرينڭ تطبيقلرينه زمين حاضرلامق أنتريقهلرندن، حقّمده دوربين ايله باقهرق حبّهيى قبّه گوسترديلر. سزلردن اميديمز شودر كه؛ إقتداريڭزدن، اونلرڭ أوهاملرينڭ قبّهسنڭ حبّه اولديغنى گوسترمكدر. يعنى اونلرڭ دوربينلرينى عكسنه چويروب باقارسڭز... هم بر رجام وار: مصادره ايديلن كتابلريمڭ، بيڭ ليرادن زياده بنجه قيمتلرى وار. بڭا إعاده ايديڭز. اونلرڭ مهمّ بر قسمى، اون ايكى سنه أوّل آنقره كتبخانهسنه إفتخار و تشكّر ايله قبول ايديلديگنى، كتبخانه ناظرى غزته ايله إعلان ايتمشدر. شيمديلك حياتمه حكملرى گچن هيئتڭزڭ رأييله، بو إفادهمڭ بر صورتنى مدّعىعمومىيه ويروب بنى بو ضرره صوقانلر عليهنده إقامهِٔ دعوا ايتمك و بر صورتنى داخليه وكالتنه و بر صورتنى ده مجلسِ مبعوثانه ويرمك ايستهيورم.
يوقاريدهكى مدافعاتمڭ برنجى تتمّهسى
بنى إستنطاق ايدن ذاتڭ و هيئتِ حاكمهنڭ نظرِ دقّتلرينه! أوّلكى إفادهمه اوچ مادّهيى علاوه ايدييورم.
برنجى مادّه:بزى حيرتده بيراقان و غايت شاشيرتان و بر غرضى إحساس ايدن و بِالإلتزام هيچدن بر سببِ إتهام ايجاد ايتمك نوعندن، مصرّانه بر جمعيت و تشكيلات وارمش گبى صورييورلر. "بو تشكيلاتى ياپمق ايچون نرهدن پاره آلييورسڭز؟" دييورلر.
الجواب: أوّلا، بن دخى صورانلردن صورويورم: بويله بر جمعيتِ سياسيهنڭ، بزم طرفمزدن وجودينه دائر هانگى وثيقه، هانگى أمارهلر وار و پاره ايله تشكيلات
— 293 —
ياپديغمزه هانگى دليل، هانگى حجّت بولمشلر كه، بو قدر مصرّانه صورييورلر؟ بن اون سنهدر إسپارطه ولايتنده شدّتلى ترصّد آلتنده بولونمشم. بر ايكى خدمتكار و اون گونده بر ايكى يولجيدن باشقه آدملرى گورمهين غريب، كيمسهسز، دنيادن اوصانمش، سياستدن غايت شدّتله نفرت ايتمش و قوّتلى سياسى مخالف جمعيتلرڭ نه قدر عكس العمللر ايله ضررلى و عقيم قالديغنى مكرّر مشاهداتله گورمش و كندى قوم و بيڭلر دوستلرى ايچنده، أڭ مهمّ فرصتده، سياسى جمعيت و جريانلرى ردّ ايتمش و قاريشمامش و ايمانِ تحقيقينڭ غايت قدسى و هيچ بر شيله زدهلنمهسى جائز اولميان خدمتى بوزمق و أغراضِ سياسى ايله چوروتمهيى أڭ بيوك بر جنايت تلقّى ايدهرك شيطاندن قاچار گبى سياستدن قاچان و اون سنهدن بَرى
اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ السِّيَاسَةِ
كندينه دستور ايدن و حيلهيى حيلهسزلكده بولان، عصبى و بِلا پروا أسرارينى فاش ايدن، اون سنه قوجه إسپارطه ولايتنڭ حسّاس و جسّاس مأمورلرينه بويله تشكيلات سزديرمهين بو آدمدن، "بويله بر تشكيلات وار و سياسى بر دولابى چويرييورسڭز" ديينلره قارشى، يالڭز بن دگل، بلكه إسپارطه ولايتى و بتون بنى طانييانلر، بلكه بتون أهلِ عقل و وجدان، اونلرڭ إفترالرينى نفرتله قارشيلار و "غرضكار پلانلر ايله اونى إتهام ايدييورسڭز" دييهجكلر.
ثانيًا: مسئلهمز ايماندر. ايمان اخوّتيله بو مملكتده و إسپارطهنڭ يوزده طقسان طوقوز آدملرى ايله اخوّتمز وار. حالبوكه جمعيت ايسه، أكثر ايچنده أقلّيتڭ إتّفاقيدر. بر آدمه قارشى، طقسان طوقوز آدم جمعيت اولماز. مگر غايت إنصافسز بر دينسز، هركسى (حاشا) كندى گبى دينسز توهّم ايدوب، بو مبارك و ديندار ملّتى تحقير ايتمك نيّتيله بويله إشاعه ايدر...
— 294 —
ثالثًا: بنم گبى پك جدّى بر محبّتله تورك ملّتنى سَون و قرآنڭ ثناسنه مظهريتلرى جهتيله تورك ملّتنى پك چوق تقدير ايدن و آلتى يوز سنهدن بَرى بتون دنيايه قارشى قويان و قرآنڭ بايراقدارى اولان بو ملّته قارشى غايت شدّتلى طرفدار بولونان و بيڭ توركڭ شهادتيله، بيڭ ملّيتجى توركجيلر قدر تورك ملّتنه بِالفعل خدمت ايدن و قيمتدار اوتوز قرق تورك گنجلرى، نمازسز اوتوز بيڭ همشهريلرينه ترجيح ايتمكله بو غربتى إختيار ايدن و خواجهلق حيثيتيله عزّتِ علميهيى محافظه ايدن و حقائقِ ايمانيهيى پك واضح بر صورتده درس ويرن بر إنسانڭ؛ اون سنه و بلكه يگرمى اوتوز سنه ظرفنده، يگرمى اوتوز دگل، بلكه يوز، بلكه بيڭلر طلبهسى، صِرف ايمان و حقيقت و آخرت نقطهسنده اونڭله فداكارانه باغلانسه و آخرت قارداشى اولسهلر چوق ميدر و ضررى مى وار؟ هيچ أهلِ وجدان و إنصاف بونلرى تنقيده جواز ويرر مى؟ و بونلره جمعيتِ سياسيه نظريله باقهبيلير مى؟
رابعًا: اون سنه ظرفنده يوز بانقنوط ايله إداره ايدن و گونده، بعضًا قرق پاره ايله گچينن و يتمش يامالى بر عبايى يدى سنه گيهن بر آدم حقّنده: "نرهدن پاره آلوب ياشايورسڭ و تشكيلات ياپييورسڭ؟" ديينلر، نه قدر إنصافدن اوزاق دوشدكلرينى أهلِ إنصاف آڭلار.
ايكنجى مادّه:منمن حادثهسنڭ بر يالانجى تقليدينى ياپوب؛ ملّته دهشت ويروب، سربستى قانونلرى قولايجه تطبيق ايتمك دسيسهسيله، حكومتى إغفال ايدهرك، گويا "حكومتڭ سربستى قانونلرينى قبول ايتديرمسنه يارديم ايدييور" أنتريقهسيله، بنى بارلادن إسپارطهيه جبرًا جلب ايتديلر. باقديلر، بن اويله فتنهلره آلَت اولامييورم و اويله هر جهتجه وطنه، ملّته، دينه ضررلى اولان عقيم تشبّثلره هيچ بر مَيلم يوقدر، آڭلاديلر كه او وقت پلانلرينى دگيشديرديلر. بنم بگنمديگم بر شهرتِ كاذبهمدن إستفاده ايدوب، هيچ خاطر و خيالمزه گلمهين أنتريقهلرله
— 295 —
باشمزه منمن حادثهِٔ مظلومهسنڭ بر موهوم تقليدينى گچيرديلر. هم ملّته، هم حكومته، هم معصوم، موقوف بر چوق أفرادِ ملّته بيوك ضرر ويرديلر. شيمدى يالانلرى ميدانه چيقدقجه، قوردڭ كچىيه بهانه بولماسى نوعندن بهانهلرى بولوب، مأمورينِ عدليهيى شاشيرتمق ايستهيورلر. عدليه مأمورلرينڭ بو مسئلهده چوق دقّته و إحتياطه محتاج اولدقلرينى، مدافعهِٔ ملّيه حقوقم نقطهسنده خاطرلاتييورم. أصل إتهام ايديلهجك اونلردر كه، حكومتڭ بعض أركاننه دالقاووقلق ايدوب و ساختهكارلقله، بر يالانجى جمعيت ماسكهسى آلتنده بعض صافدل معصوملرى، بيچارهلرى تهييج ايدهرك كوچك بر حادثه چيقارير؛ صوڭره شيطان گبى حبّهيى قبّه گوستروب، حكومتى شاشيرتير، چوق معصوملرى أزديرر، مملكته بيوك ضرر ويرر، قباحتى باشقهلره يوكلر. ايشته بو مسئلهمز عينًا بويلهدر.
اوچنجى مادّه:حكومتڭ دائرهلرى ايچنده أڭ زياده حرّيتنى محافظه ايتمگه و تأثيراتِ خارجيهدن أڭ زياده بىطرفانه، حسّياتسز باقمقله مكلّف اولان ألبته محكمهدر. بن، محكمهنڭ حرّيتِ تامّهسنه إستنادًا، حرّيتله حقوقِ حرّيتمى بو صورتله مدافعه ايتمگه حقّم واردر. أوت هر يرده، عدليهده مال و جان مسئلهلرى وار. أگر حاكم شخصى حدّت ايدوب بر قاتلى قتل ايتسه، او حاكم قاتل اولور. ديمك عدليه مأمورلرى، حسّياتدن و تأثيراتِ خارجيهدن بتون بتون آزاده و سربست اولمازسه، صورةً عدالت ايچنده مدهش گناهلره گيرمك إحتمالى وار. هم جانيلرڭ، كيمسهسزلرڭ و مخالفلرڭ دخى بر حقّى وار. و حقّنى آرامق ايچون، غايت بىطرفانه بر مرجع ايسترلر. عدالت نقطهسندن طرفگيرلك فكرينى ويروب، عدالتڭ ماهيتنى ظلمه چويرن، حقّمده صرف ايديلن بر تعبيردر كه، إسپارطهده و بوراده بعض إستجوابلرده إسمم سعيد نورسى ايكن، هر تكرارنده سعيد كردى و بو كرد دييه بنى اويله ياد ايدييورلر. بونڭله، هم آخرت قارداشلريمڭ حميتِ ملّيهلرينه ايليشوب عليهمه بر حسّ اويانديرمق، هم محكمه و عدالتنڭ ماهيتنه بتون بتون
— 296 —
ضد و مخالف بر جريان ويرمكدر. أوت، حاكم و محكمه طرفگيرلك شائبهسندن مبرّا و غايت بىطرفانه باقماسى برنجى شرطِ عدالت اولديغنه دائر بيڭلر وقوعاتِ تاريخيهدن، حضرتِ على رضى اللّٰه عنهڭ خلافتى زماننده بر يهودى ايله محكمهده برابر اوطورمهلرى و چوق پادشاهلرڭ، عادى آدملر ايله محكمهِٔ عدالتده گورولمهسى گبى چوق حادثاتِ تاريخيه واركن، بنم حقّمده بر يبانيلك حسّنى ويرن و نظرِ عدالتى شاشيرتمق ايستهين آدملره ديرم:
أى أفنديلر! بن، هر شيدن أوّل مسلمانم و كردستانده دنيايه گلدم. فقط، توركلره خدمت ايتدم و يوزده طقسان طوقوز منفعتلى خدمتم توركلره اولمش و أڭ چوق حياتم توركلر ايچنده گچمش و أڭ صادق و أڭ خالص قارداشلرم توركلردن چيقمش و إسلاميت اوردولرينڭ أڭ قهرمانى توركلر اولديغندن، مسلكِ قرآنيهم جهتيله، هر ملّتدن زياده توركلرى سومك و طرفدار اولمق قدسى خدمتمڭ مقتضاسى اولديغندن؛ بڭا كرد ديين و كندينى ملّيتپرور گوسترن آدملرڭ بيڭى قدر تورك ملّتنه خدمت ايتديگمى، حقيقى و جوانمرد بيڭ تورك گنجلرينى إشهاد ايدهبيليرم.
هم هيئتِ حاكمهنڭ أللرنده بولونان اوتوز قرق كتابمى؛ خصوصًا إقتصاد، إختيارلر، خستهلر رسالهلرينى إشهاد ايدييورم كه: تورك ملّتنڭ بشدن درت قسمنى تشكيل ايدن مصيبتزده، فقيرلر و خستهلر و ديندار متّقيلر طائفهلرينه بيڭ توركجى قدر خدمت ايدن او كتابلر، كردلرڭ أللرنده دگل، بلكه تورك گنجلرينڭ أللرندهدرلر. هيئتِ حاكمهنڭ مساعدهسيله، بزى بو بلايه صوقان و حكومتڭ مهمّ بعض أركاننى إغفال ايدن و ملّيتپرورلك پردهسى آلتنده أنتريقهلرى چويرن ملحد ظالملره ديرم:
— 297 —
أى أفنديلر! بنم حقّمده تثبيت ايديلمهين و تثبيت ايديلسه دخى بر صوچ تشكيل ايتمهين و صوچ اولسه بيله يالڭز بنى مسئول ايدن بر مادّه يوزندن، قرقدن فضله توركڭ أڭ قيمتدار گنجلرينى و أڭ محترم إختيارلرينى، بيوك بر جنايت ايشلهمشلر گبى بو بلايه آتمق، ملّيتپرورلك ميدر؟ أوت سببسز بويله إشكنجهلى توقيفه دوشنلر ايچنده، تورك گنجلرينڭ مدارِ إفتخارى اولاجق بر قسم ذاتلر وار كه؛ (حاشيه): او ذاتلر، منعِ محاكمه ايله، ايكى آيلق صيقنتيلى توقيفدن صوڭره تخليه ايديلمشلردر. اوزاقدن قيمتنى حسّ ايدوب، اوڭا يالڭز بر سلام ويا ايمانى بر رساله گوندرممله، اونى بر جانى گبى چولوق و چوجقلرى ايچندن آلوب بو بلايه آتمق ملّيتجيلك ميدر؟ بن كه، سزڭ نظريڭزده يبانى ملّتدنم دييورم. بو موقوف اولان جوانمرد و محترم تورك گنجلرى و إختيارلرى ايچنده اويلهلرى وار كه؛ اونلرڭ بر دانهسنى، كندى ملّتمدن يوز آدمه دگيشديرمم. ايچنده اويلهلرى وار كه؛ اون سنه بڭا ظلم ايدن مأمورلره، بش سنهدن بَرى اونلرڭ خاطرلرى ايچون، او ظالملره بددعايى بيراقدم. و اونلرڭ ايچنده اويلهلرى وار كه؛ عالى سجيهلرڭ أڭ خالص نمونهلرينى او عالىجناب تورك آرقداشلرده كمالِ حيرت و تقديرله گوردم و تورك ملّتنڭ سرِّ تفوّقنى اونلرله آڭلادم. بن، وجدانمله و چوق أمارهلرله تأمين ايدرم كه؛ أگر بو معصوم موقوفلر عددنجه وجودلرم بولونسه ايدى وياخود اونلرڭ عمومنه گلن هر نوع مشقّتلرينى آلابيلسه ايدم؛ قَسَم ايدرم كه، مفتخرانه او قيمتدار ذاتلره بدل چكمك ايستردم. بنم بونلره قارشى بو حسّم، اونلرڭ قيمتِ ذاتيهلرى ايچوندر؛ يوقسه شخصمه قارشى فائدهسى طوقونمسى دگلدر. چونكه، بر قسمنى يڭى گورويورم. بر قسمى، بلكه او بندن فائده گورمش، بن اوندن ضرر گورمشم. فقط بيڭلر ضرر گورسهم، ينه اونلرڭ قيمتى نظرمده تنزيل ايتمز.
ايشته، أى توركجيلك دعوا ايدن ملحد ظالملر! تورك ملّتنڭ مدارِ إفتخارى اولابيلهجك بو قدر ذاتلرى غايت عادى و أهمّيتسز بهانهلر ايله (سزڭ تعبيريڭزله) بنم گبى بر كرد يوزندن پريشان ايتمك، تذليل ايتمك ملّيتجيلك ميدر؟ توركجيلك ميدر؟ وطنپرورلك ميدر؟ هايدى، او إنصافسز وجدانڭزه حواله ايدييورم.
— 298 —
ايشته محكمهِٔ عادله، اونلرڭ معصوميتنى آڭلامقله چوقلرينى تخليه ايتدى. أگر اورتهده بر صوچ وارسه، او صوچ بنمدر. اونلر، علوِّ جنابلرندن، بنم گبى غريب بر إختيار خواجهيه؛ صوبا ياقمق، صو گتيرمك، يمك پيشيرمك و كنديمه مخصوص بر رسالهمى تبييض ايتمك گبى جزئى ايشلريمى صِرف ِللّٰه ايچون ياپمشلر و بنم خاطرم ايچون خاطره دفترم حكمنده اولان او ايكى رسالهمڭ آخرلرنده، بر خاطره اولمق اوزره إمضالرينى آتمشلر. عجبا دنياده، بويلهلرى، بويله بهانهلرله مؤاخذه ايدهجك بر قانون، بر اصول و بر مصلحت وار مى؟
مدافعاتمڭ ايكنجى تتمّهسى
أى هيئتِ حاكمه! گلهجك بياناتمده، بلكه وظيفهڭزجه لزومسز شيلر بولونهجق. فقط بو مسئلهلر ايله عموم مملكت، بلكه دنيا علاقهداردر. يالڭز سز دگل، اونلر دخى معنًا ديڭلهيورلر. هم بياناتمده إنتظامسزلق گورهجكسڭز. سببى ايسه، مهمّ بر حقّم بڭا ويريلمدى. بنم حسنِ خطّم يوق. چوق رجا ايتدم كه، بو حيات ممات مسئلهسيدر، بر يازيجى بڭا ويريڭز؛ تا حقّمى مدافعه ايچون بر إستدعا يازديرهيم. ويرمديلر. بلكه بنى ايكى آى، غايت إنصافسزجهسنه بتون بتون قونوشمقدن منع ايتديلر. اونڭ ايچون، غايت نقصان و مشوّش يازمله إنتظاملى يازامدم. ايشته آخر بياناتم بودر:
— 299 —
أگر فرضِ محال اولارق، مفسدلرڭ، مخبرلرڭ إخبار ايتدكلرى گبى، رسالهِٔ نور، حكومتڭ بر طاقم سياستيله و بعض قانونلريله توفيق ايديلمييور، معارضه ايدييور؛ بلكه باشقه سياسى قناعتلردر و آيرى آيرى فكرلردر؛ و عموم رسالهلر، ايماندن دگل، بلكه سياستدن بحث ايدر دييه، غايت ظاهر بر إفترا فرض و قبول ايديلسه، جوابًا ديرم: مادام حرّيتڭ أڭ گنيش شكلى جمهوريتدر و مادام حكومت ايسه، جمهوريتڭ أڭ سربست صورتنى قبول ايتمشدر؛ ألبته حقيقى و قطعى و ردّ ايديلمز قناعتِ علميهيى و أفكارِ صائبهيى آسايشه طوقونمامق شرطيله، جمهوريتڭ حرّيتى، او حرّيتِ علميهيى إستبداد آلتنه آلاماز و اونى بر صوچ طانيماز. أوت دنياده هيچ بر حكومت وار ميدر كه، بتون بر تك قناعتِ سياسيهده بولونسون؟ هايدى (فرضِ محال اولارق) بن، پرده آلتنده كندى كنديمه قناعتِ سياسيهمى يازمشم و بر قسم خاص دوستلريمه گوسترمشم؛ بونده صوچ وار ديين قانونلرى ايشيتمهمشم. حالبوكه رسالهٔ نور، ايمان نورندن بحث ايدر؛ سياست ظلمتنه سقوط ايتمهمش و تنزّل ايتمز.
أگر فرضا، لائك جمهوريتڭ ماهيتنى بيلمهين بر دينسز ديسه: "سنڭ رسالهلرڭ، قوّتلى بر دينى جريان ويرييور، لا دينى جمهوريتڭ پرنسبلرينه معارضه ايدييور."
الجواب:حكومتڭ لائك جمهوريتى دينى دنيادن آييرمق ديمك اولديغنى بيلييورز. يوقسه، هيچ بر خاطره گلمهين دينى ردّ ايتمك و بتون بتون دينسز اولمق ديمك اولديغنى، غايت أحمق بر دينسز قبول ايدر. أوت، دنياده هيچ بر ملّت دينسز اولارق ياشامديغى گبى؛ تورك ملّتى مِثللو بتون عصرلرده ممتاز اولارق، بتون أقطارِ جهانده، نرهده تورك وارسه مسلماندر. سائر عناصرِ إسلاميهنڭ كوچك ده اولسه ينه بر قسمى، إسلاميت خارجندهدر. بويله پك جدّى و حقيقى ديندار و
— 300 —
بيڭ سنه قدر حق ديننڭ قهرمان اوردوسى اولارق زمين يوزنده، مفاخرِ ملّيهسنى ميليونلر منابعِ دينيه ايله چاقان و قلنجلرينڭ اوجلريله يازان بو مبارك ملّتى، "دينى ردّ ايدر ويا دينسز اولور" دييه إتهام ايدن يالانجى دينسزلر و ملّيتسزلر، اويله بر جنايت ايشلهيورلر كه، جهنّمڭ أسفلِ سافلين طبقهسنده جزا گورمگه مستحق اولورلر. حالبوكه رسالهِٔ نور، حياتِ إجتماعيهنڭ قانونلرينى ده إحاطه ايدن دينڭ گنيش دائرهسندن بحث ايتمز. بلكه أصل موضوعى و هدفى؛ دينڭ أڭ خاص و أڭ يوكسك قسمى اولان ايمانڭ أركانِ عظيمهسندن بحث ايدر. هم أكثريتله مخاطبم، أوّل كندى نفسم، صوڭره آوروپا فيلسوفلريدر. بويله مسائلِ قدسيهدن، طوغرى اولمق شرطيله ضرر توهّم ايدن، يالڭز شيطانلر اولابيلير تصوّرندهيم. يالڭز اوچ درت رساله، تنقيدكارانه شكوا صورتنده بر قسم مأمورلره باقمش. فقط او رسالهلر، حكومتله مبارزه و تنقيد ايچون دگل، بلكه بڭا ظلم ايدن و مأموريتنى سوءِ إستعمال ايدن بر قسم مأمورلره قارشيدر. هم صوڭره ده، سوءِ تفهّمه مدار اولمامق ايچون، او اوچ درت رسالهلره "محرمدر" دييوب نشرينى منع ايتمشيز. سائر رسالهلرڭ أكثرِ مطلقهسى، درت بش سنه أوّل و بر قسمى سكز سنه أوّل، بر قسمى اون اوچ سنه أوّل تأليف ايديلمشلردر. يالڭز إقتصاد و إختيارلر و خستهلر رسالهلرى گچن سنه تأليف ايديلمشلر. و بونڭله برابر رسالهلر، حكومتڭ قانونلرينه مغاير اولماديغى و آسايشى إخلال و خلقى إضلال ماهيتنده بولونماديغنى و بِالعكس حكومتجه تقديرلر ايله قارشيلانمهسى لازم گلهجگنى، ذرّه مقدار عقلى بولونان، رسالهلرى بىطرفانه تدقيق ايدن تصديق ايدر. و أگر فرضِ محال اولارق، حكومتڭ نقطهِٔ نظرينه چوق نقطهلرى مخالف اولسه بيله ٢٨ تمّوز ٩٣٣ تاريخنده، أوّلكى جُرملرڭ بو قسملرينى عفو ايتمكده اولان و أخيرًا نشر ايديلن عفو قانونى موجبنجه او رسالهلرى تعقيبه محل قالماديغنى إدّعا ايدوب، بزه ايديلن حقسزلغڭ بر آن أوّل دفع ايديلمسى و رسالهلرڭ إعاده اولونماسنى طلب ايدرم.
— 301 —
أگر إنسانيتڭ ماهيتنى، حيوانيتڭ أڭ بدبخت و أڭ آشاغى درجهسنده تلقّى و دنيايى دائمى و لا يزال توهّم و إنسانى باقى و لا يموت تخيّل ايدن بر سرخوش وجدانسز طرفندن دينيلسه: "سنڭ بتون رسالهلرڭ، ايمانى پك قوّتلى درس ويرييور. دنيادن صوغوتويور. نظرى، آخرته چويرييور. بز ايسه، بتون قوّت و دقّت و ذهنمزله دنيا حياتنه متوجّه اولمامز ايله بو زمانده ياشايهبيليرز. چونكه شيمدى ياشامق و دشمنلردن صاقينمق چوق مشكللشمشدر."
الجواب:ايمانِ تحقيقينڭ درسلرى، گرچه نظرى آخرته باقديرييور؛ فقط دنيايى، او آخرتڭ مزرعه و چارشوسى و بر فابريقهسى گوسترمكله، داها زياده دنيا حياتنه چاليشديرر. هم ايمانسزلقدهكى مدهش بر صورتده قيريلان قوّهِٔ معنويهيى، غايت قوّتلى بر طرزده قزانديرر. و مأيوسيت ايچنده عطالت و لاقيدلغه دوشنلرى شوق و غيرته، سعيه سَوق ايدر، چاليشديرر. عجبا بو دنياده ياشامق ايستهينلر؛ بويله حياتِ دنيويهنڭ لذّتنى، هم چاليشمغه شوقى، هم حدسز مصيبتلرينه قارشى طايانمغه مدار قوّهِٔ معنويهسنى تأمين ايدن و إعتراض قبول ايتمهين دليللر ايله إثبات ايديلن ايمانِ تحقيقينڭ درسلرينه ياساق دينهجك بر قانونڭ وجودينى قبول ايدرلر مى و اويله بر قانون اولابيلير مى؟
أگر إدارهِٔ ملّت و آسايشِ مملكتڭ حقيقى أساسلرينى بيلمهين بر جاهل حميتفروش ديسه: "سنڭ رسالهلرڭ، آسايشى بوزانلره و إدارهيى قاريشديرانلره بر مدار اولابيلير جهتيله و سن دخى إحتياطسزلق ايدوب إدارهِٔ حاضرهيه إعتراض ايتسهڭ، رسالهلرڭ قوّتيله بر غائله آچمق إحتماليله سڭا ايليشييورز."
الجواب:رسالهِٔ نوردن درس آلان، ألبته چوق معصوملرڭ قاننى و حقوقنى ضايع ايدن فتنهلره گيرمز و بِالخاصّه تجربهلريله، مكرّرًا عقيم و ضررلى قالان فتنهلره هيچ بر جهتله ياناشماز. و بو اون سنهدهكى اون فتنهلره، رسالهِٔ نورڭ شاكردلرينڭ
— 302 —
اوندن بريسى، بلكه أصلا هيچ بريسى قاريشمديغى گوسترر كه، رسالهلر بو فتنهلره ضد و آسايشى تأمينه مداردرلر. عجبا إدارهجه و آسايشى محافظهجه؛ بيڭ ايمانلى آدم مى، يوقسه اون دينسز سرسرى مى داها قولايدر؟ أوت ايمان، گوزل سجيهلر ويرمكله هم مرحمت حسّنى، هم ضرر ويرمكدن صاقينمق مَيلنى ويرر. امّا بنم إحتياطسزلغم ايسه، بو اون اوچ سنهدر إمكان دائرهسنده نه قدر أليمدن گلمش ايسه حكومتڭ نظرِ دقّتنى جلب ايتمهمك و اونڭله اوغراشمامق و ايشلرينه قاريشمهمق ايچون إسپارطه ولايتنه معلوم اولان خارقه بر صورتده منزويانه و مردمگريزانه و مشفقكارانه و سياستدن مجتنبانه ياشاديغمى بو مملكت بيلير.
أى بنى بو بلايه سَوق ايدن إنصافسزلر! آڭلاشيلييور كه، آسايش عليهنده حركت ايتمديگمدن بندن قيزديڭز، حدّت ايتديڭز. آسايشه دشمنلق طماريله بنى توقيف ايتديرديڭز. أوت آسايشى بوزمق و إدارهيى قاريشديرمق ايستهينلر، بنم حقّمده حكومتى إغفال ايدهرك، عدليهيى لزومسز إشغال ايدوب بنى توقيف ايتديرنلردر. اونلرڭ حقّنده دگل يالڭز بز، بلكه مملكت نامنه، باشده مدّعىعمومى اولارق هيئتِ حاكمهيه دعوا ايتمليدر.
أگر دينيلسه:"سن وظيفهسزسڭ، ملّتڭ حرمتنى قبول ايدوب وظيفهدارلر گبى دينى درس ويرهمزسڭ. هم دينى درس ويرهجك رسمى بر دائره وار، اونڭ مساعدهسى لازمدر."
الجواب:أوّلا، بنم مطبعهم و كاتبلرم يوقدر كه وظيفهٔ نشرى ياپسين. بزمكى خصوصيدر. خصوصى ايشلره، خصوصًا ايمانى و وجدانى اولسه، حرّيتِ وجدان دستورى، اونڭ سربستيتنى تأمين ايدر.
ثانيًا: حكومتِ إتّحاديه إتّفاقلريله، دار الحكمة الإسلاميهده آوروپايه قارشى حقائقِ إسلاميهيى إثبات ايدهجك و ملّته درس ويرهجك بر وظيفه ايله توظيف
— 303 —
ايتمهلرى و ديانت رياستنڭ وانده بنى واعظ تعيين ايتمهسى و شيمدىيه قدر يوز رسالهدن زياده أثرلرم علما أللرنده گزمهسى و تنقيد ايديلمهمسى إثبات ايدر كه، ملّته درس ويرمگه حقّم وار!
ثالثًا: أگر قبر قپوسى قپانسه ايدى و إنسان دنياده لا يموت قالسه ايدى، او وقت وظيفهلر يالڭز عسكرى و إدارى و رسمى اولوردى. مادام هر گون لا أقل اوتوز بيڭ شاهد، جنازهلريله اَلْمَوْتُ حَقٌّ دعواسنى إمضا ايدييورلر؛ ألبته دنيايه عائد وظيفهلردن داها أهمّيتلى ايمانى وظيفهلر وار. ايشته رسالهِٔ نور او وظيفهلرى قرآنڭ أمريله ايفا ايدييور. مادام رسالهِٔ نورڭ آمرى، حاكمى، قوماندانى اولان قرآن، قومانداسى اوچ يوز أللى ميليونه حكم ايدوب تعليمات ياپديرييور؛ و هر گون لا أقل بش دفعه، بشدن دردينڭ أللرينى درگاهِ إلٰهيهيه آچديرييور؛ و بتون جامعلرده و جماعتلرده، نمازلرده، قدسى، سماوى فرمانلرينى حرمتله اوقوتديرييور؛ ألبته اونڭ حقيقى تفسيرى و او گونشڭ بر نورى و اونڭ بر مأمورى اولان رسالهِٔ نور، او وظيفهِٔ ايمانيهسنى بِإذْنِ اللّٰه صدمهلره اوغراتميهرق گورهجكدر. اويله ايسه أهلِ دنيا و أهلِ سياست، اونڭله مبارزه دگل، بلكه اوندن إستفاده ايتمگه پك چوق محتاجدرلر. أوت شو طلسمِ كائناتڭ مغلقنى كشف ايدن و موجوداتڭ نرهدن نرهيه و نه اولاجقلرينڭ طلسمنى آچان رسالهِٔ نورڭ أجزالرندن يگرمى طوقوزنجى سوز و تحوّلاتِ ذرّاتڭ معمّاسنى كشف ايدن اوتوزنجى سوز و كائناتده متماديًا فنا و زوال ايچندهكى فعاليت و خلّاقيتِ عموميه طلسمِ عجيبنى حلّ و كشف ايدن يگرمى دردنجى مكتوب و توحيدڭ أڭ درين و أڭ مهمّ معمّاسنى كشف و حلّ و ايضاح ايدن و حشرِ بشرى بر سينك إحياسى قدر قولاى اولديغنى إثبات ايدن يگرمنجى مكتوب و طبيعتپرستلرڭ فكرِ كفريلرينى أساسيله بوزان و تخريب ايدن طبيعت رسالهسى نامندهكى يگرمى اوچنجى لمعه گبى رسالهِٔ نورڭ چوق جزءلرى وار.
— 304 —
بونلرڭ يالڭز بريسندهكى معمّايى كشف ايدن بر عالم، بر أديب، بر پروفسور، هانگى حكومتده اولسه، تقديرله مكافات و إكراميه ويريلهجگنى، بو رسالهلرى دقّتله مطالعه ايدن تصديق أيلر.
بو بياناتمه، صدددن خارج تفصيلات نظريله باقمهمق گركدر. چونكه رسالهِٔ نورڭ يوزدن زياده رسالهلرى بنم أوراقِ توقيفيهم حكمنه گچمش اولديغندن، هم هيئتِ حاكمه تدقيق ايله مكلّفدر، هم بن ايضاح و جواب ويرمگه، قرآنه و عالمِ إسلامه و إستقباله علاقهدارلغى جهتيله مجبورم. مادام بر مسئلهنڭ تام تنوّرى، هر حالده اوزاق و ياقين بتون إحتماللرى بيان ايتمكله اولور. مسئلهمزه عائد اوزاق بر إحتمالى بيان ايتمگه إحتياج وار. شويله كه:
أگر دينسزلگى و كفرى كندينه مسلك إتّخاذ ايدن بدبخت بر قسم آدملر، بر مقصدِ سياسينڭ پردهسى آلتنده حكومتڭ بعض أركاننه حلول ايدوب إغفال ايتسهلر ويا مأموريت مسلگنه گيرسهلر و رسالهِٔ نورى دسيسهلرله إمحا و بنى تهديدلريله صوصديرمق ايچون ديسهلر: "تعصّب زمانى گچدى. ماضىيى اونوتمق و إستقباله بتون قوّتمزله متوجّه اولمق لازم گليركن، سنڭ إرتجاعكارانه بر صورتده دينى و ايمانى قوّتلى درس ويرمڭ ايشمزه گلمز!"
الجواب:أوّلا او ماضى ظن ايديلن زمان ايسه، إستقباله إنقلاب ايتمش و حقيقى إستقبال اودر و اورايه گيدهجگز.
ثانيًا: رسالهِٔ نور تفسير اولديغى حيثيتيله، قرآنِ حكيم ايله باغلانمش. قرآن ايسه، كُرهِٔ أرضى عرشه باغلايان جاذبهِٔ عموميه گبى بر حقيقتِ جاذبهداردر. آسياده حكم ايدنلر، قرآنڭ رسالهِٔ نور گبى تفسيرلريله مبارزه ايدهمزلر. بلكه مصالحه ايدرلر، اوندن إستفاده ايدرلر و حمايه ايدرلر.
— 305 —
امّا بنم صوصمام ايسه؛ مادام عادى بر كشف يولنده و أهمّيتسز بر فكرِ سياسى پشنده و دنيوى بر حيثيت يوزندن چوق أهلِ عزّتڭ باشلرى فدا ايديلسه؛ ألبته قوجه جنّتڭ فيآتى اولاجق بر ثروت و حياتِ أبديهيى قزانديرهجق بر آبِ حيات و بتون فيلسوفلرى حيرتده بيراقهجق بر كشفيات يولنده، وجودم ذرّهلرى عددنجه باشلرم بولونسه و فدا ايديلمسى لازم گلسه، بِلا تردّد فدا ايديلير. هم بنى تهديد ويا إمحا صورتيله صوصديرمق، بر ديل يرينه بيڭ ديل قونوشديرهجق. يگرمى سنهدن بَرى روحلره يرلشن رسالهِٔ نور؛ صوصمش بر ديلمه بدل، بيڭلر ديللرى سويلتديرمسنى رحيمِ ذو الجلالدن اميدوارم.
٭ ٭ ٭
أهمّيتسز فقط أهمّيتلى بر صوچ اولارق بڭا صوريلان بر مسئله
دييورلر كه: "سن شاپقهيى باشڭه قويمييورسڭ؛ محكمه گبى چوق رسمى يرلرده باشڭى آچمييورسڭ. ديمك او قانونلرى ردّ ايدييورسڭ. او قانونلرى ردّ ايتمهنڭ جزاسى شدّتليدر!"
الجواب:بر قانونى ردّ ايتمك باشقهدر و او قانونله عمل ايتمهمك بتون بتون باشقهدر. أوّلكينڭ جزاسى إعدام ايسه، بونڭ جزاسى يا بر گون حپس و بر ليرا جزاىِ نقدى ويا بر تكدير ويا بر إخطاردر. بن او قانونلرله عمل ايتمييورم؛ هم عمل ايتمكله دخى مكلّف اولامييورم. چونكه منزوى ياشايورم. بو قانونلر خصوصى منزللره گيرمز.
بر إخطار:بو ايكى آيدر غايت دقّتله و اينجه ألكله ألهمك صورتيله؛ هم إسپارطه، هم أسكيشهر محكمهلرى، هم داخليه وكالتى اون سنهدن بَرى تراكم
— 306 —
ايدن محرم كتابلريمى و خصوصى مكتوبلريمى مصادره ايدوب تفتيش ايتدكلرى حالده، گيزلى بر قوميته و جمعيت گبى مدارِ إتهام هيچ بر مادّهيى تثبيت ايتمدكلرينى إعترافله برابر، داها تدقيقه دوام ايدييورلر. بن ده ديرم:
أى أفنديلر! بيهوده يورولمايڭز... أگر آراديغڭز وارسه، هيچ بر اوجنى بو قدر زمان بولامديغڭزدن، بيليڭز كه؛ اونى إداره ايدن اويله عجيب بر دها واردر كه، مغلوب ايديلمز و مقابله ايديلمز. چارهِٔ يگانه، اونڭله مصالحهدر. يوقسه، بو قدر معصوملره ضرر ويرمك و أزمك يتر! بلكه غيرت اللّٰهه طوقونور، غلا (قيطلق) و وبا گبى بلالره وسيله اولور. حالبوكه بنم گبى عصبى و أڭ گيزلى اولان سرّينى يبانى آدملره چكينميهرك سويلهين و ديوانِ حربِ عُرفيده مشهور و پك مردانه و فداكارانه مدافعاتى ياپان و إختيارلق زماننده أڭ زياده عاقبتى تهلكهلى و مجهول سرگذشتلردن صاقينمغه مسلكجه مجبور اولان بر آدمه، بويله هيچ كشف ايديلميهجك قوميتهجيلگى إسناد ايتمك، بلاهت درجهسنده بر صافدللكدر وياخود بر أنتريقهدر.
هيئتِ حاكمهدن بر حقّمى ايسترم. بندن مصادره ايديلن كتابلريمڭ بنجه بيڭ ليرادن زياده قيمتلرى وار. و اونلرڭ مهمّ بر قسمى، اون ايكى سنه أوّل آنقره كتبخانهسنده إفتخار و تشكّرلر ايله قبول ايديلمش. خصوصًا صِرف اُخروى و ايمانى اولان اون طوقوزنجى مكتوب ايله يگرمى طوقوزنجى سوزڭ بنم ايچون چوق أهمّيتلرى وار؛ بنم معنوى ثروتم و نتيجهِٔ حياتمدرلر؛ و إعجازِ قرآنينڭ اون قسمندن بر قسمنڭ جلوهسنى گوزه گوستردكلرى ايچون فوق العاده بنجه قيمتلرى وار. هم اونلرى، كنديمه مخصوص اولارق يازديروب يالديزلاتمشم. هم إختيارلغمڭ غايت حزين خاطراتنه دائر اولان إختيارلر رسالهسنڭ اوچ درت نسخهلرندن بر دانهسنى كنديمه مخصوص يازديرمشدم. مادام مؤاخذه ايديلهجك هيچ بر دنيوى مادّه
— 307 —
ايچلرنده يوقدر؛ اونلرى و عربى رسالهلريمى بڭا إعاده ايتمهڭزى بتون روحمله ايستهيورم. حپسده و قبرده دخى اولسهم، او كتابلرم، بو غريب دنيانڭ بڭا يوكلهديگى بش أليم و حزين غربتلرده أنيسلرم و آرقداشلرمدرلر. اونلرى بندن آييرمقله، تحمّلسز بر آلتنجى غربته دوشهجگم و بو چوق آغير غربتڭ تضييقندن چيقان آهلردن صاقينماليسڭز.
محكمهنڭ رئيس و أعضالرندن أهمّيتلى بر حقّمى طلب ايدرم
شويله كه: بو مسئلهده يالڭز شخصم مدارِ بحث دگل كه، سز بنى تبرئه ايتمكله و حقيقتِ حاله مطّلع اولماڭزله مسئله حلّ اولسون. چونكه أهلِ علم و أهلِ تقوانڭ شخصِ معنويسى، بو مسئلهده نظرِ ملّتده إتهام آلتنه گيرديگى و حكومته دخى أهلِ تقوا و علمه قارشى بر أمنيتسزلك گلديگى و أهلِ تقوا و علم، تهلكهلى و ضررلى تشبّثلردن ناصل صاقينهجغنى بيلمسى لازم اولديغى ايچون؛ بنم مدافعاتمڭ كندم قلمه آلديغم بو صوڭ قسمنى، هر حالده يڭى حروف ايله، مطبعه واسطهسيله إنتشارينى ايسترم. تا كه أهلِ تقوا و أهلِ علم، أنتريقهلره قاپيلمهيوب؛ ضررلى، تهلكهلى تشبّثلره ياناشماسينلر؛ و حكومتڭ شخصِ معنويسى نظرِ ملّتده إتهامدن قورتولسون. و حكومت دخى، أهلِ علم حقّنده أمنيت ايتسين و بو آڭلاشيلمامزلق اورتهدن قالقسين. و حكومته و ملّته و وطنه چوق ضررلى دوشن بو گبى حادثهلر و آڭلاشمامازلق داها تكرّر ايتمهسين.
....
الحقّ بوندن طوقوز سنه أوّل، اوننجى سوز سكز يوز نسخه ياييلماسيله أهلِ ضلالتڭ قلبلرندهكى إنكارِ حشرى قلبلرنده صيقشديروب لساننه گتيرمگه ميدان ويرمدى، آغزلرينى طيقادى و خارقه برهانلرينى گوزلرينه صوقدى. أوت اوننجى سوز، حشر گبى بر ركنِ عظيم، ايمانڭ أطرافنده چليكدن زره اولدى؛ أهلِ ضلالتى
— 308 —
صوصديردى. ألبته حكومتِ جمهوريه بوندن ممنون اولدى كه، مبعوثانڭ و واليلرڭ و بيوك مأمورلرڭ أللرنده كمالِ سربستيت ايله اوننجى سوزڭ نسخهلرى گزدى.
....
درت آيدن بَرى بو حيات ممات مسئلهسنده، هيچ بر يردن بنم آجينهجق حالم بر مكتوبله دخى صورديريلمديغى و بنم حقّمده خلقى تنفير ايدهجك بر صورتده تشهير ايتمكله نفرتِ عامّهيى عليهمه جلب ايدوب بتون بتون تسهيلات و معاونتدن محروم قالمش، غريب و كيمسهسز حالمى تصوير ايدن، إعتراضنامهمده ايضاح ايتديگم بر حكايه:
بر زمان، بر پادشاهڭ مبتلا اولديغى بر خستهلغڭ علاجى، بر چوجغڭ قانى ايمش. او چوجغڭ پدرى، چوجغى، حاكمڭ فتواسيله بر پاره مقابلنده پادشاهه ويرمش. چوجق، مجلسده آغلامق و شكوا يرينه گولمش. صورمشلر:
- نهدن إستمداد ايتمييورسڭ، شكايت ايتمييورسڭ، گولويورسڭ؟
ديمش كه: إنسان، مصيبته گرفتار اولديغى وقت؛ أوّل پدرينه، صوڭره حاكمه، صوڭره پادشاهه شكوا ايدر. بنم پدرم، بنى كسيلمك ايچون صاتييور؛ ايشته حاكم ده ئولمكلگمه قرار ويرييور؛ ايشته پادشاه بنم قانمى ايستهيور... بو آنتيقه و پك غريب و شكلى چوق چركين و هيچ گورولمهمش بو حاله قارشى، آنجق گولمك ايله مقابله ايديلير.
ايشته أى شكرى قايا بك! بز ده او چوجق حكمنه گچدك. درديمزى أوّل محلّى حكومتدهكى والىيه، صوڭره محكمه عدالتنه، صوڭره داخليه وكالتنه مراجعت ايدوب مظلوميتمزى بيان ايدهرك ظالملردن بزى قورتارمق ايچون عرضحال
— 309 —
ايتمك مقتضاىِ حال ايكن، گوردك كه: أڭ صوڭ شكوامزى ديڭلهيهجك داخليه وكيلنڭ حقّمزده قاپيلديغى أصلسز أوهامنه بر حقيقت رنگى ويرمك و خطاسنى اورتمك فكريله خطاسنده إصرار ايتمهسى داها بيوك بر خطا اولديغنى دوشونمديگندن؛ دوچار اولديغى غرور خستهلغنه، قانمزى ايستيهرك، بزى أصلسز بهانهلرله پريشان ايتمك ايستهيور. بز ده شكرى قايانڭ شخصنى، داخليه وكيلى اولان شكرى قايا بگه شكوا ايدييورز.
(حاشيه): شكرى قايانڭ نه درجه أصلسز أوهامه قاپيلوب غرض ايتديگنه دليل شودر كه: بنم گبى كيمسهسز و اوچ درت بيچاره آرقداشلريمى محكمهيه ويرمك ايچون، كنديسى آنقرهدن يوز ژاندارمه و اون بش يگرمى پوليس برابر آلوب، گويا إسپارطهدهكى ژاندارمه قوّتى و بر فرقه عسكر كافى گلمييورمش گبى اورتهلغه بر دهشت ويرمهسيدر. عجبا بر تك پوليسڭ و بر تك ژاندارمهنڭ ألى ايله ياپيلاجق بر وظيفهيى، ملّته ايكى اوچ بيڭ ليرا ضرر ويرديروب، صوڭره تخليه ايديلن بيچاره معصوملرى؛ إسپارطهدن تا أسكيشهره بش يوز ليرا نقلياته صرف ايتديرمك و او بيچارهلرى بيڭلرجه ضررلره اوغراتمقدن باشقه، حياتِ إجتماعى آراسندهكى موقعلرينى صارصينتيلره دوچار ايتمك گبى مهمّ حادثهلرى ايجاد ايتمكله، نه درجه داخليه وكالتنڭ تدويرينه و آسايشى تأمينه و بو بيچاره ملّتڭ إستراحتله چاليشمالرينه ضرر ويرديگنى گوسترييور. ديمك بِالإلتزام، هيچدن بيوك بر حادثهيى ايجاد ايتمك غرضيله او وضعيتى گوسترمش؛ حبّهيى يوز قبّه ياپارق، داخليهنڭ أڭ زياده سكونته محتاج اولديغى بر زمانده بويله هر طرفى صارصهجق بر وضعيتى ايجاد ايتمك و قانونسز قانون نامنه عمل ايتمك، قانونجه مهمّ بر جُرم ياپديغنى إدّعا ايدوب، شكرى قايانڭ شخصنى، داخليه وكيلى اولان شكرى قايا بگه شكوا ايدييورز.
أگر سربستيتى تام محافظه ايتمك ايستهين و هيچ بر تأثير قارشيسنده مغلوب اولميان و وجدانلرندهكى حسِّ عدالتله حكم ايدن بو محكمه؛ بزى، شكرى قايا بگڭ شخصى حقّنده ديڭلهيهجكلرينى بيلسه ايدم، أڭ أوّل بز، شكرى قايانڭ شخصى عليهنه إقامهِٔ دعوا ايدهجكدك. چونكه بر سنهدن بَرى، هر گون ويا هر هفته حقّمزده راپور ايستهيه ايستهيه عليهمزه
— 310 —
جاسوسلرڭ، ضابطهلرڭ نظرِ دقّتنى جلب ايتديروب، قربان قويونى گبى كسمك ايچون بزى بسلهتديرييوردى. محكمه ايسه؛ عدالتدن باشقه هيچ بر شى دوشونمهمك لازم گليركن و حقيقةً محكمه ايچندهكى ذاتلر ده عدالته تام باغلى اولدقلرى حالده، يوكسك مقامدهكى شكرى قايا گبى شخصڭ تأثيراتنه قارشى طايانهمدقلرى ايچون، بزى تخليه ايدهميوب سورونديرييورلر. محلّى حكومت اولان إسپارطه واليسى و ضابطهسى ايسه، هركسدن زياده بزى و إسپارطهلى بيچاره، معصوم موقوفلرى حمايه ايتمك و بر آن أوّل قورتولمسنه سعى ايتمهلرى وظيفهِٔ وجدانيهلرى ايكن، بِالعكس چوق معناسز و أصلسز بهانهلر ايله إسپارطه موقوفلرينڭ، خصوصًا محتاج و فقيرلرڭ تعيينلرينى ويرديرمهيوب، آجلقله سفالته دوشمهلرى ايچون اونلرى أزديرمگه چاليشييورلر. ايشته بو حاله شكوا دگل، بلكه آغلامانڭ نهايت درجهسنى گوسترن بو آجى حاله، او چوجق گبى گولمك ايله مقابله ايدييورز و توكّل ايدوب، ايشمزى عزيزِ جبّاره حواله ايدييورز.
٭ ٭ ٭
(معصوم قارداشلريمڭ مظلوميتندن گلن فريادلرينڭ ايشيديلمديگى و بنم ده اونلرله قونوشديرلمديغم بر زمانده، اونلرڭ مأيوسيتلرينه بر تسلّى ويرمك ايچون يازديغم بر فقرهدر. بو مقام مناسبتيله علاوه ايديلمشدر.)
حفيظِ ذو الجلالڭ حفظ و حمايتنه باقڭز كه؛ مسئلهمز مناسبتيله رسالهِٔ نورڭ رسالهلرى عددينه موافق اولارق، يوز يگرمى كسور آدمڭ محرم أوراقلرى ايله إستنطاقده اولدقلرى حالده؛ و أجنبيلرڭ أنتريقهلريله و مخالف قوميتهجيلرڭ دولابلريله موجود و منتشر متعدّد جمعيتلرڭ هيچ بريسيله، رسالهِٔ نورڭ هيچ بر شاكردينڭ مناسبتدارلغنى گوسترهجك هيچ بر مادّه بولونمامسى، غايت ظاهر و پارلاق بر حمايهِٔ ربّانيهدر. محافظهِٔ إلٰهيهيه و إمامِ على (رض) و غوثِ أعظم
— 311 —
(قس)، رسالهِٔ نوره عائد كرامتِ غيبيهلرينى جدًّا تأييد ايدن بر عنايتِ رحمانيهدر. قرق ايكيلك بر طوپ گلّهسنى، قرق ايكى معصوم و مظلوم قارداشلريمزڭ درگاهِ إلٰهيهيه آچيلان أللريله طورديروب، گرى چويروب، آتانلرڭ باشلرنده معنًا پاتلاتديردى. بزلره يالڭز أهمّيتسز، ثوابلى، خفيف بر قاچ ياره برهدن باشقه اولمادى. بويله بر سنهدن بَرى طولديريلان بر طوپدن، بويله پك آز ضرر ايله قورتولمق خارقهدر. بويله پك بيوك بر نعمته قارشى، شكر و سُرور و سَوينج ايله مقابله ايتمك گركدر. بوندن صوڭرهكى حياتمز بزه عائد اولاماز؛ چونكه مفسدلرڭ پلانلرينه گوره، يوزده يوز محو ايدى. ديمك بوندن صوڭرهكى حياتى كنديمزه دگل، بلكه حق و حقيقته وقف ايتمهلىيز. شكوا دگل، شكر ايتديرهجك رحمتڭ ايزينى، يوزينى، ئوزينى گورمگه چاليشملىيز.
٭ ٭ ٭
غريب و بڭا پك چوق آغير گلن و اوچ گونده بر بارداق آيران و بر بارداق سوتدن باشقه بر شى ييديرمهين غيريب خستهلغنڭ اوچنجى گوننده، فجئةً خاطريمه إخطار ايديلدى. بن ده او خاطرهيى، تبرّك ايچون، محكمهدهكى مدافعهمڭ بر مقدّمهسى اولارق يازدم. شدّت و قصورى وارسه، خستهلغمه عائددر. أوت يوز آدمڭ مدافعه ايدهجگى بر حقيقتى، يالڭز باشمه مدافعهيه مجبور اولديغمدن؛ تَعَبِ دماغى و پريشانيته و داها چوق مُزعج أحوال ايچنده حقيقتى طوغرى اولارق، اولديغى گبى، بو قدر بيان ايدهبيلدم.
(صوڭ مدافعاته صوڭرهدن بر حكمته بناءً إلحاق ايديلمش بر مقدّمهدر.)
مدافعاتمڭ بتون صفحاتنده گيزلى و مدهش بر قوميتهيه قارشى مبارزه وضعيتنى گوسترن طرزِ إفادهمدهكى مقصدم شودر:
— 312 —
ناصلكه حكومتِ جمهوريه "دينى دنيادن تفريق ايدوب بىطرفانه قالمق" پرنسبنى قبول ايتمش؛ دينسزلره، دينسزلكلرى ايچون ايليشمديگى گبى؛ ديندارلره ده، ديندارلقلرى ايچون ايليشمهمسى او پرنسبڭ ايجاباتندندر. اويله ده؛ بن دخى بىطرف و حرّيتپرور اولماسى لازم گلن حكومتِ جمهوريهنڭ، دينسزلگه طرفدار و أنتريقهلرى چويرن و حكومتڭ مأمورلرينى إغفال ايدن گيزلى منفى قوميتهلردن تفريق ايديلوب، حكومتڭ اونلردن اوزاق اولماسنى ايستهيورم؛ او أنتريقهجيلرله مبارزه ايدييورم. او قوميتهلردن، تصادفله حكومتڭ مأموريتنه گيرنلر، جدّى ديندارلره طاقمق ايچون ايكى قولپ ألنده طوتمش، غرض ايتدكلرى ديندارلره طاقييورلر و حكومتى إغفاله چاليشييورلر. او ايكى قولپڭ بريسى: او ملحدلرڭ دينسزلگنه تمايل گوسترمهمك معناسيله "إرتجاع" قولپنى طاقييور. ديگرى: حاشا و حاشا دينسزلگى، بو حكومتِ إسلاميهنڭ عينِ سياستى تلقّى ايتمديگمز معناسنده "دينى سياسته آلَت ايتمك" قولپى ايله لكهلهمك ايستهيورلر.
(حاشيه): يعنى "حكومت بر سياست تعقيب ايتمييور، (حاشا ثمّ حاشا) حكومتڭ سياستى دينسزلكدر." دييه توهّم ايدن او ملحدلرڭ نظرنده، بنم قرآنِ حكيمڭ نصوصِ قطعيهسندن ترشّح ايدن رسالهِٔ نور ايله تعقيب ايتديگم حقائقِ ايمانيهيه خدمتمى، مخالف بر سياست ديمكله، دنياده أڭ شنيع بر إفترايى ايدر.
أوت حكومتِ جمهوريه، او گيزلى مفسدلرڭ وطنه و ملّته مضر أفكارلرينى ألبته ترويج ايتمز و طرفدار اولاماز. منع ايتمك، جمهوريت قانونلرينڭ مقتضاسيدر. و اويله مفسدلره طرفدارلق ايله، جمهوريتڭ أساسلى پرنسبلرينه ضدّى ضدّينه گيدهمز. حكومتِ جمهوريه، بزم ايله او مفسدلر مابيْننده حَكم حكمنى آلسين. هانگيمز ظالم ايسه و تجاوز ايدييورسه؛ او وقت حَكم حكمنى ويرسين و حاكملك نقطهسنده حكمنى إجرا ايتسين.
— 313 —
أوت إنكار ايديلمز كه؛ كائناتده دينسزلك ايله ديندارلق، آدم زمانندن بَرى جريان ايدوب گلييور و قيامته قدر گيدهجكدر. بو مسئلهمزڭ كنهنه واقف اولان هركس، بزه اولان بو هجومڭ، طوغريدن طوغرىيه دينسزلك حسابنه ديندارلغه بر تعرّض اولديغنى آڭلار. أكثرِ حكمانڭ غربده و آوروپاده ظهورى و أغلبِ أنبيانڭ شرقده و آسياده طلوعلرى قدرِ أزلينڭ بر إشارت و رمزيدر كه؛ آسياده حاكم، غالب، دين جريانيدر. ألبته آسيانڭ ايلرى قوماندانى اولان بو حكومتِ جمهوريه، آسيانڭ بو فطرى خاصيتندن و معدنندن إستفاده ايدهجك و بىطرفانه پرنسبنى، دگل دينسزلك طرفنه، بلكه ديندارلق طرفنه تمايل ايتديرهجكدر.
ايكنجى مادّه:رسالهِٔ نورڭ أجزالرنده موادِّ قانونيهيه معارض مسئلهلر بولونماسى اورتهيه قونولابيلير. بو جهت محكمهيه عائددر. فقط رسالهِٔ نور، كندى باشيله يوز معنوى كشفياتى حاوى بر أثردر. بو كشفياتڭ بر تكنى بيله، كشّافڭ حقِّ كشفنى صيانت ايتمكله، ضياعه اوغراتمامق لازم گلير. كشفياتڭ أهمّيتى، أهلِ حقيقت و أهلِ علم و أديبلر اورتهسنده غايت بيوكدر و أهمّيتى وار. بر كيمسه، ديگرينڭ كشفياتنى تملّك ايدهمز. أگر ايتسه اونڭ عليهنه إقامهِٔ دعوا ايتمك، بتون مملكتلرده جارى اولان بر قانوندر. ايلريده حكومتڭ مساعدهسنى إستحصال صورتيله نشر ايتمك ايستديگم و يگرمى اوتوز سنهدن بَرى كشف و تأليفنه چاليشديغم و أللى سنهدن بَرى دوام ايدن تدقيقات و مجاهداتِ فكريه و مختلف منبعلردهكى تحرّيات و مساعيمڭ نتيجهسى و ثمرهسى اولارق يازديغم و معنوى يوز كشفياتى گوسترن و بيڭلرجه حقيقتى حاوى يوزدن زياده رسالهدن عبارت اولان رسالهِٔ نورڭ تأليفندن صوڭره نشر ايديلن بعض قانونلره اويغون گلمهين اون بش نقطهسنى اورتهيه آتارق متّهم بر وضعيته قويمق، بو حقيقتلرڭ و بنم اونلره تعلّق ايدن حقوقلريمڭ ضياعنى موجب اولمقله برابر، ديگرڭ إنتحال و سرقتنه و تملّك و كندينه مال ايتمهسنه زمين إحضار ايتديگندن؛ بو بابده، أوّل أمرده و هر
— 314 —
شيدن زياده حقيقت نامنه و حقوق حسابنه حقّمڭ محافظهسى، عادل محكمهڭزڭ نظره آلاجغى ايلك جهتدر. و بر جُرم آلَتى اولمق توهّميله مصادره ايديلن رسالهلريمڭ تضمّن ايتديگى حقائق، أهلِ فن و فلسفهيه و آقادمى محقّقلرينه قارشى إثباتمه مدار اولمق اوزره أليمده بولونماسى لازم گلهجگندن؛ بو كشفيات و مناظراتِ علميه اوزرنده حاضرلغمى تثبيت ايتمك ايچون طرفمه إعادهسنى ايسترم. بنى محكوم ايتسهڭز ده، اونلر محكوم اولاماز و حپسده دخى بنم آرقداشم اولماليدرلر. محكمهلرڭ إحقاقِ حق جهتندهكى حيثيتنه، شرفنه مهمّ بر نقيصه بلكه ضد اولان غرضكارلرڭ تلقيناتنه تبعيته، ألبته محكمهِٔ عدالت تنزّل ايتميهجك و غرضكارلرڭ أنتريقهلرينى عقيم بيراقهجقدر. و عدالتدن و إحقاقِ حقدن داها بيوك بر مقام وظيفه جهتنده طانيميان محكمهنڭ، هر درلو تأثيراتدن آزاده اولارق وظيفهسنى ياپاجغى، أساس عدالتڭ مقتضاسى اولديغنه إستنادًا؛ شخصم نامنه دگل، بلكه چوق حقيقتلرڭ و بر چوق معصوم حقوقلرڭ كندينه باغلى اولديغى بر حقيقتِ عاليه نامنه، حقّندهكى أصلسز أوهاملرينى بر آن أوّل رسالهِٔ نورڭ حرّيتنى إعلان ايتمكله رفع ايتمكدر.
اوچنجى مادّه:بزه إسناد ايديلن موهوم صوچ ايسه؛ عمومى بر تعبير ايله و قيودِ إحترازيه نظره آلينميهرق، جزا قانوننڭ ١٦٣ نجى مادّهسى، يالڭز ظاهرينه و عموميتنه تماس ايتديروب، محكوميتم إستلزام ايديلمك ايستهنيلديگى آڭلاشيلييور. بزه إسناد ايديلن بر قاچ مادّهنڭ قطعى و حقيقى جوابلرى، ضبطڭزه گچن مدافعاتمده بولونمقله برابر؛ اون ويا اون بش نقطه يوزندن، معنوى يوز كشفياتى حاوى، يوزلر حقيقتِ مهمّهيى جامع يوزدن زياده جزءدن عبارت اولان رسالهِٔ نور، مكافات و تقدير يرينه مجازات و تنقيد ايله قارشيلانمشدر. محكمهڭزدن بو حقّمى و رسالهٔ نورڭ حرّيت حقّنى ايستهمك، بيوك بر حقّمدر. بو جهتڭ حلّى و فصلى لا بُد و ضروريدر.
— 315 —
دردنجى مادّه:شيمدىيه قدر بڭا هجوم ايدن و حكومتى عليهمزه چويرن كيمسهلرڭ غرضكار اولدقلرى و صِرف غرض ايله ايليشدكلرى بونڭله آڭلاشيلييور كه، بزى وورمق ايچون هر قپويه باش وورديلر. أوّلا، "طريقتجيلق" (بر شى بولامديلر)، صوڭره "جمعيتجيلك"، صوڭره "سياستجيلك و إنقلابه مخالف حركت و مخالف قوميتهجيلك و إذنسز نشرياتجيلق" گبى چوق جهتلرله إتهام ايتمك و بزى وورمق ايچون چاليشدقلرى حالده؛ بونلرڭ هيچ برنده طوتونهجق بر أماره بولامدقلرندن، أڭ نهايت بر مادّهِٔ قانونيهنڭ، قيودِ إحترازيهيى نظره آلميهرق، ظاهرى عموميتندن إستفاده ايدوب، هيچ بر ذىعقل قبول ايتميهجك و اونلره حق ويرميهجك بر نقطه ايله بزى إتهام و محكوم ايتمك ايستهيورلر. أوت بحث ايدهجگمز نقطهيى، دنياده هيچ بر ذىعقل حقيقت اولارق قبول ايتمز و ذرّه مقدارى إنصافى اولان، "إفترادر" دييهجك. او نقطه شودر:
"سعيدِ كردى دينى سياسته آلَت ايدييور" تعبيريدر. بو تعبيردهكى إتهامى چوروتهجك اون بش يگرمى دليلدن زياده و بش اون قدرى مدافعاتمده ضبطڭزه گچيريلنلردن بريسى شودر كه:
يوزلر شاهدڭ شهادتيله إثبات ايتمگه حاضر اولديغم شو بيان ايدهجگم حالم، او إتهامى أساسيله چوروتويور. شويله كه:
طوقوز سنه اوطورديغم بارلا كويى خلقنڭ مشاهدهسيله و طوقوز آى إقامت ايتديگم إسپارطهدهكى دوستلريمڭ شهادتلريله و بنى ياقيندن طانييان دوستلريمڭ إشهاديله؛ اون اوچ سنهدر كه، سياست لسانى اولان هيچ بر غزتهيى، نه اوقودم و نه ده ديڭلهدم و نه ده ايستدم. حتّى بر قاچ حادثهده، شخصمله علاقهدار ظن ايديلن و هركسى مراقه سَوق ايدن واقعهلردن بحث ايدن غزتهلرى اوقومق آرزوسى بولونمادى و اوقومدم و اوقوتمام.
— 316 —
اون بش مادّهدن باشقه بتون مسائلى، آخرتمه و ايمانمه و حقيقته متوجّه اولديغى حكومتڭ تدقيقاتِ عميقهسيله تظاهر ايدن رسالهِٔ نور ايله، سعيد دينى سياسته آلَت ايدييور؛ يعنى كائناتده يوكسك و مقدّس طانيديغى بر حقيقتِ قدسيه اولان دينِ حقّى و ايمانِ تحقيقىيى سياسته، يعنى إختلالكارانه، أڭ تهلكهلى و أڭ گناهلى و چوق حقوقڭ ضياعنه سببيت ويرن عقيم، سفلى بر مقصده آلَت ايتمش دينيلير مى؟ بويله ديينلر، نه قدر دائرهِٔ عقل و إنصاف و وجداندن اوزاق دوشدكلرى و اوزاق حكم ايتدكلرى آڭلاشيلماز مى؟ ألبته محكمهِٔ عدالت، بويله أصلسز بو أوهام و إسناداتلرى دفع ايدوب، حقّمزده إحقاقِ حق ايدهجكدر. گرچه قانونلرى بيلمهمك أكثره گوره بر معذرت تشكيل ايتمز. فقط حقسز اولارق، هجرا بر كويده، ترصّد آلتنده، يابانجى بر يرده، شدّتله دنيادن كوسديروب، نفى ايله إقامت ايتديروب، متماديًا ترصّد ايله تعجيز ايديلن بر آدمڭ قانونلرى بيلمهمسى؛ ألبته أهلِ إنصافڭ نظرنده بر عذر تشكيل ايدر.
ايشته بن او آدمم. و بنى ياڭليش بر وهم ايله مؤاخذه ايتدكلرى موادِّ قانونيهنڭ هيچ برينى بيلمزدم. حتّى يڭى حروفله إمضامى آتامازدم. بعضًا خدمتجمدن باشقه، اون گونده بر آدم ايله گوروشمدم. هركس بڭا معاونتدن قاچار. آووقات طوتمغه إقتدارم يوق. بتون حياتمده "أڭ منفعتلى و أڭ ايى حيله، حيلهسزلك اولديغى" دستور اولديغندن، بتون مدافعاتمده حق و حقيقت و صدق و طوغريلق أساسنى تعقيب ايتدم. بو حقيقته بناءً، مدافعاتمده وياخود بعضًا نادرًا بر ايكى رسالهلرمده، زمانِ حاضرڭ قانونلرينه و رسمى مراسملرينه توافق ايتمهين إفاداتمه نظرِ مسامحه ايله باقمق عدالتڭ مقتضيات و ايجاباتندندر. بنم مدافعاتمده مجمل قالان نقطهلر، إدّعانامهيه قارشى يازديغم إعتراضنامهمده واردر و إعتراضنامهمده مجمل قالان نقطهلرڭ، مدافعاتمده ايضاحاتى واردر؛ بربرينى تكميل ايدر. ١٦٣
— 317 —
نجى مادّهِٔ قانونيهنڭ تضمّن ايتديگى معنا، قيودِ إحترازيه ايله برابر و واضعِ قانونڭ إراده ايتديگى مقصد، آسايشڭ إخلالنه مدار اولمامق اولديغنه بناءً؛ إخلالِ آسايشه إشارت و دلالت ايدهجك هيچ بر أماره و ترشّحات، بنم و رسالهلرم يوزنده گورولمديگى و ضبطڭزه گچن مدافعاتمده يگرمى دفعه قطعى بر صورتده بو قانونڭ مسئلهمزله علاقهسى اولماديغنى و قطعيًا جزايى مستلزم بر جهت بولونماديغنى إثبات ايتديگم حالده؛ هر ناصلسه بدايتدهكى أوهامڭ تأثيراتيله، او مادّهِٔ قانونيه ايله بزى مؤاخذه ايتمك ايچون مذكور مادّهيى ايلرى سورمك هيچ بر وجهله شانِ عدالته ياقيشميهجغندن، برائتمى طلب أيلهيهرك، أڭ صوڭ سوزم:
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ ٭ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
٭ ٭ ٭
إدّعانامهيه قارشى إعتراضنامهم
أى هيئتِ حاكمه و أى مدّعىعمومى! بو إدّعانامهده سببِ إتهامم هر بر مادّهيه قارشى، إستنطاق دائرهسنده ضبطڭزه گچن مدافعاتمده جوابلرى واردر. خصوصًا "صوڭ مدافعاتم" نامندهكى اوتوز بش صحيفهلك بر مدافعهنامهيى، إعتراض يرينه سزه تقديم ايدييورم. بو نقطهيه نظرِ عدالت و إنصافى چويرمك ايچون ديرم كه:
اون سنهدن بَرى إسپارطه ولايتنده، مظلوم بر صورتده، تضييق آلتنده آسايشِ داخليه و أمنيتِ عموميهيه ضرر ويرهجك هيچ بر أماره، هيچ بر ترشّحات اولماديغى
— 318 —
حالده، أمنيتِ داخليهيى إخلال ايتمك تشبّثى ايله إتهام ايديلمكلگمه هانگى إنصاف، هانگى وجدان مساعده ايدر؟ أگر ١٦٣ نجى مادّهِٔ قانونيه معناسنه بزم حقّمزده وجهِ تطبيقى گبى معنا ويريلسه، او وقت باشده ديانت رياستى، بتون إماملر، خطيبلر و واعظلره تشميل ايتمك لازم گلير. چونكه حياتِ دينيهيى تلقين ايتمكده اونلرله برابرز. أگر تلقيناتِ دينيه، أمنيتِ داخليهيى، مطلقا إخلال ايتمك گبى معناسز بر فكر ايلرى سورولسه، عمومه شامل اولور. أوت بنم، اونلرڭ فوقنده بر جهت وار كه؛ او ده قطعيتله، شبههسز شكسز حقائقِ ايمانيهيى ايضاح ايتمكدر. بو ايسه؛ فرضِ محال اولارق، عموم أهلِ دينه بر إعتراض گلسه، بو حال بزى إعتراضدن قورتارمغه وسيله اولور. بنم حقّمده بو قدر تحقيقاتله برابر داها تثبيت ايديلمهين و تثبيت ايديلسه ده عدالتِ حقيقيه نقطهسنده بر صوچ تشكيل ايتمهين و بر صوچ تشكيل ايتسه ده، يالڭز بنى مسئول ايدن بر مادّه يوزندن، يگرمى قدر معصوم و بىگناه كيمسهلرى؛ چولوق چوجغندن، ايشندن آليقويوب حپسده پريشان ايتمك، ألبته عدليهنڭ نظرِ عدالتنه اويغون گلمز. بنم ايله أدنا بر تماسى بولونان چوق بيچاره معصوملر، توقيف ايله مهمّ ضررلره دوچار اولديلر.
شرق حادثهسى مناسبتيله نفى ايديلمم، إدّعانامهده إشتراكى إحساس ايتديگى جهتله جواب ويرييورم كه: حكومتڭ دوسيهلرنده، بنم كُنْيَهم آلتنده هيچ بر مشروحات يوقدر؛ صِرف إحتياط يوزندن نفى ايديلديگم، حكومتجه ثابت اولمشدر. بن او زمان ده، شيمديكى گبى منزوى ياشايوردم. بر طاغڭ مغارهسنده، بر خدمتجى ايله يالڭز اوطوروركن؛ بنى طوتوب، اون سنه بِلا سبب، مراجعت ايتمديگم ايچون، طوقوز سنه بر كويده، بر سنه ده إسپارطهده إقامته محكوم ايدوب، آخرنده بو مصيبته گرفتار ايتديلر.
— 319 —
اوچنجى إدّعانامه
"بارلاده ايكن تأسيسِ مناسبت ايديلديگى، اوزاغنده و ياقيننده بولونان بو أشخاصڭ مادّى و معنوى يارديملرينى تأمين ايدهرك فعاليته گريشديگى و هيئتِ عموميهسنه رسالهِٔ نور آدينى ويرديگى و قسم قسم يازديرديغى بو أثرلرينى مختلف واسطهلرله گيزلى گيزلى چوغالتديرهرق آنطاليه، آيدين، ميلاس، أگيردير، دينار و وان گبى منطقهلرده، آدملرينڭ دلالتيله نشر و تعميم ايتديرديگى بو أثرلردن دولتڭ أمنيتِ داخليهسنى إخلال ايدهبيلهجك اولانلرينه محرم و ياريم محرم دييهرك إشارتلر قويديغى و بو صورتله إستهداف ايتديگى غايهسنى كنديسنڭ ده قبول و إظهار ايتمش بولونديغى" حقّندهكى فقرهيه قارشى، شو قطعى و ايضاحلى جوابڭ، سزڭ أوّلجه ضبطڭزه گچن "صوڭ مدافعه" نامندهكى اوتوز بش صحيفهلك مدافعاتمى إعتراضنامه اولارق تقديم ايله برابر ديرم كه:
يوز بيڭ دفعه حاشا!.. ايمان علمنى رضاىِ إلٰهيدن باشقه بر شيئه آلَت ايتمهمشم و ايدهمييورم و كيمسهنڭ ده حقّى يوقدر كه ايدهبيلسين. و رسالهِٔ نور نامى آلتندهكى يوز يگرمى بش رساله، يگرمى سنه ظرفنده تأليف ايديلمش.
محرم ديديگمز رسالهلر ايسه، اوچ دانهسى بزه غرور و ريايه مدار اولمامق ايچون محرم ديمشم. شيمدى ايسه، او سترِ محرمڭ بر كوشهسنى فاش ايتمگه مجبور اولارق ديرم كه: او محرملردن بريسى، كرامتِ غوثيه؛ ايكنجى، كرامتِ عَلَويه؛ اوچنجى، سرِّ إخلاصه عائد رسالهلردر كه؛ او ايكى كرامت، بنم حدّمدن يوز درجه فضله و خدمتِ قرآنيهمى تقدير صورتنده حضرتِ على ايله حضرتِ غوثڭ إشارتلريدر. و ريادن، غروردن، أنانيتدن قورتارهجق سرِّ إخلاصه دائر رسالهيه، أڭ خاص قارداشلريمه مخصوص اولارق، محرم دينمشدر. آسايشِ داخليه
— 320 —
ايله بونلرڭ نه مناسبتى وار كه، اونلر مدارِ إتهام اولويورلر؟ ايكنجى قسم محرملر ايسه؛ دار الحكمتده و طوقوز سنه أوّل آوروپا إعتراضاتنه و دوقتور عبد اللّٰه جودتڭ دينسزجه هجوملرينه قارشى يازديغم بر ايكى رساله و بعض مأمورلرڭ بڭا إنصافسزجهسنه و غدّارانه تجاوزلرينه قارشى شكوا صورتنده يازديغم ايكى كوچك رسالهدر كه؛ صوڭ مدافعاتمده بحث ايتمشم. بو درت رسالهنڭ تأليفندن بر زمان صوڭره، سربستى قانونلرينه و حكومتڭ ايشنه هيچ بر جهتده تماس ايتمهمك ايچون، اونلرڭ نشرينى منع ايدوب، "محرمدر" ديمشم؛ أڭ خاص بر ايكى قارداشمه مخصوص قالمشدر. دليلم ده شودر كه: بو قدر تحرّياتڭزده، او محرم دينيلن رسالهلرڭ هيچ بر يرده بولونماماسيدر. يالڭز عمومنڭ فهرستهسى ألڭزه گچمش، او فهرستهيه گوره بو نقطهلردن إستيضاحه لزوم گورولمش؛ بن ده جواب ويرمشم، او جواب ده ضبطڭزه گچمشدر.
إدّعانامهده، متعدّد منطقهلر و رسالهٔ نورڭ نشر و تعميمنه آدملر واسطهسيله چاليشديغم بيان ايديلييور. جوابًا ديرم كه:
بن بر كويده، غربتده، كيمسهسز، حسنِ خطّم يوق ايكن؛ ترصّد آلتنده، هركس بنم معاونتمدن چكينيركن؛ يالڭز غايت محدود درت بش أحبابمه بر يادگار اولارق خاطراتِ ايمانيهيى گوندرديگمه "نشر و تعميمه چاليشييور" ديمك، نه قدر خلافِ حقيقت اولديغنى ألبته تقدير ايدرسڭز. بنم گبى حدّندن چوق فضله توجّهِ عامّهيه مظهر بر إنسانڭ، اون بش سنه وانده تدريس ايله مشغول اولديغم حالده، بر تك دوستمه بر ايكى ايمانى رسالهلريمى گوندرمكله بوڭا ناصل نشريات دينيلير؟ بنم مطبعهم يوق، كاتبلرم يوق، حسنِ خطّم يوق، ألبته نشريات ياپامدم. ديمك رسالهِٔ نور جاذبهداردر، كندى كندينه إنتشار ايدييور. يالڭز بو قدر وار كه؛ "اوننجى سوز" نامنده حشره دائر اولان رسالهيى، داها يڭى حرفلر
— 321 —
چيقمهدن أوّل طبع ايتديردك. حكومتڭ بيوك مأمورلرينڭ و مبعوثلرينڭ و واليلرينڭ أللرينه گچدى، كيمسه إعتراض ايتمدى. اوندن، سكز يوز نسخه إنتشار ايتدى. اونڭ إنتشارى مناسبتيله، اونڭ گبى صِرف اُخروى و ايمانى بر قسم رسالهلر، كندى كندينه بر قسم إنسانلرڭ ألنه گچدى. ألبته إختيارسز، كندى كندينه بو إنتشار بنم خوشمه گيتمش. بن ده بعض خصوصى مكتوبلرمده، بو تقديريمى تشويق طرزنده يازمشم. بو اوچ آيدر، بو قدر تحرّياتِ عميقه نتيجهسنده، قوجه بر مملكتده، اون بش يگرمى آدمڭ أللرنده كتابلريمى بولمشلر. بنم گبى اوتوز سنه تأليفات و تدريساتله عمرى گچن بر آدمڭ، يگرمى خصوصى دوستنده بعض خصوصى رسالهلرى بولونماسى، نه صورتله نشريات اولور؟ او نشريات ايله ناصل بر هدفى تعقيب ايدهبيلير دينيلير؟
أفنديلر! أگر بن دنيوى وياخود سياسى بر مقصدى تعقيب ايتسه ايدم، بو اون سنه ظرفنده، اون بش يگرمى دگل، يوز بيڭ آدملر ايله علاقهدارلغم تظاهر ايدهجكدى. هر نه ايسه، بو نقطهيه دائر صوڭ مدافعاتمده داها فضله ايضاحات و تفصيلات واردر.
....
لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ ٭ فِلِاُمِّهِ السُّدُسُ
آيتلرينڭ أسكيدن بَرى مدنيتڭ إعتراضنه قارشى بتون تفسيرلرده بولونان بر حقيقت و غايت قطعى و شبههسز بر جوابِ علمى، إدّعانامهده بنم عليهمده ناصل إستعمال ايديلهبيلير؟
إدّعانامهده، ينه فهرستهدن نقلًا، حروفِ قرآنيه و ذكريهنڭ ترجمهلرى يرلرينى طوتمدقلرندن مدارِ تنقيد بيان ايديلييور. بو مسئله، سكز سنه مقدَّم اولمش بر مسئلهدر و هيچ بر إعتراض قبول ايتمز بر حقيقتِ علميهدر. اوندن خيلى زمان
— 322 —
صوڭره، بو زمانڭ بعض مقتضياتنه گوره ترجمه ايديلمهسنڭ حكومتجه قبولى نه صورتله او حقيقتِ علميهيى عليهمه چويرر؟
مسجديمزڭ قپانماسى مناسبتيله، درت نقطهدن عبارت، بڭا وحشيانه ظلم ايدن ناحيه مديريله بر قاچ آرقداشى و قضا قائمِمقامنڭ، شخصلرينه و مأموريتلرينڭ سوءِ إستعماللرينه قارشى بر شكوانامهدر كه؛ او رسالهيى كيمسهيه ويرمدم. چونكه، هيچ كيمسهده بولونمامشدر.
....
اوننجى سوزڭ توافقاتندندر كه؛ اوننجى سوزڭ سطرلرى هم تأليف تاريخنه، هم دينى دنيادن تفريق ايدن لا دينى جمهوريتڭ إعلاننه توافق ايدييور كه، حشرڭ إنكارينه بر أمارهدر. يعنى او فقرهنڭ مئالى بودر: "مادام جمهوريت دينه، دينسزلگه ايليشمييور، پرنسبيله بىطرفانه قالييور؛ أهلِ ضلالت و إلحاد، جمهوريتڭ بو بىطرفلغندن إستفاده ايتمكله، حشرڭ إنكارينى إظهار ايتمهلرى محتملدر." ديمكدر. يوقسه حكومته بر تعرّض دگلدر؛ بلكه حكومتڭ بىطرفانه وضعيتنه إشارتدر. الحقّ، بوندن طوقوز سنه أوّل، اوننجى سوز سكز يوز نسخه ياييلماسيله، أهلِ ضلالتڭ قلبلرندهكى إنكارِ حشرى قلبلرنده صيقيشديردى؛ لسانلرينه گتيرمهلرينه ميدان ويرمدى، آغزلرينى طيقادى. اوننجى سوزڭ خارقه برهانلرينى گوزلرينه صوقدى.
أوت اوننجى سوز، حشر گبى بر ركنِ عظيمِ ايمانڭ أطرافنده چليكدن بر سور اولدى و أهلِ ضلالتى صوصديردى. ألبته حكومتِ جمهوريه بوندن ممنون اولدى كه، مجلسدهكى مبعوثانڭ و واليلرڭ و بيوك مأمورلرڭ أللرنده كمالِ سربستى ايله گزدى.
— 323 —
آوروپا مدنيت و فلسفهسى نامنه و بلكه إنگليزلرڭ إفساد سياستى حسابنه "تستّر آيتى"نه ايتدكلرى إعتراضه قارشى، غايت قوّتلى و مسكت بر جوابِ علميدر. بويله بر جوابِ علمى، دگل بوندن اون بش سنه أوّل، هر زمان تقدير ايله قارشيلانير. بو حرّيتِ علميهيى، ألبته حرّيتپرور بر حكومتِ جمهوريه تحديد ايتمز.
....
أى هيئتِ حاكمه! رسالهِٔ نورڭ هدفى دنيا اولسه ايدى ويا بر مقصدِ دنيوى، ايچنده نيّت ايديلسه ايدى يوز يگرمى رساله ايچنده، نظريڭزده اون بيڭلر مدارِ تنقيد نقطهلر بولونهجقدى. بويله يوز يگرمى بيڭ طاتلى ميوهلر ايچنده، سزجه صولْفاتو گبى آجى گلمش يالڭز اون بش ميوهلر بولونماسيله، او مبارك باغچهيى ياساق ايتمك و باغچه صاحبنى مسئول ايتمك جائز اولابيلير مى؟ عدالتپرور اولان وجدانڭزه حواله ايدييورم. بن، صوڭ مدافعاتمده بيان ايتمشم كه؛ اوتوز سنهدر، آوروپا فيلسوفلرينه و آوروپا فيلسوفلرى حسابنه داخلده أجنبى دولابلرى حسابنه چاليشان ملحدلره قارشى معارضه ايدهرك جواب ويرمشم و ويرييورم. مخاطبم، أكثريا نفسمدن صوڭره اونلر اولديغنى، رسالهلريمى تعقيب ايدن آڭلار. شيمدى بن سزلردن صورويورم: بويله آوروپا فيلسوفلرينڭ باشنه و أجنبى أنتريقهلرى حسابنه چاليشان دينسز هر بر ملحدڭ يوزينه اينديرديگم قوّتلى علمى بر طوقات، هانگى صورتله حكومت حسابنه گچييور؟ بويلهلره عائد اولان طوقادى، حكومت حسابنه آلمق بزم حَوْصَلَهمز آلمايور و إحتمال ده ويرمييورز. حكومت نامنه و قانون حسابنه بو حقلى علمى طوقاتلرى مدارِ مسئول طوتمق دگل، بلكه حكومتِ جمهوريهنڭ حرّيتپرورلگى، بو طوقاتلرى آلقيشلار.
— 324 —
إعتذار
(اوچ گون مدّتله تبليغ ايديلن إدّعانامهيه قارشى إعتراضنامه يازمق)
برنجى گونى گج گلديگى ايچون، آقشامه قدر آنجق اوقوندى. ايكنجى گون، قسمِ أعظمى ترجمه ايديلدى. آنجق بش آلتى ساعت فرصت بولوب، عجله بو اوزون إعتراضنامهيى يازدم. أوّلكى مدافعاتمده ديديگم گبى: قانونلرى، خصوصًا شيمديكى رسمى ايشلرى بيلمديگمدن؛ چوقدن بَرى إختلاطدن ممنوع اولديغمدن و درت بش ساعتده يازيلان اوزون إعتراضنامه، ألبته چوق مشوّش و نقصان اولاجقدر. نظرِ مسامحه ايله باقماڭزى تمنّى ايدرم.
٭ ٭ ٭
جزا حاكمنه صوڭ مدافعه
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
آلتمش كسور صحيفهدن عبارت اولان إتهامكارانه قرارنامهدهكى (اون ايكى صحيفه) شخصمه عائد قسمنه قارشى مدافعهمدر:
قرارنامهده عليهمزده ذكر ايديلن مادّهلره قارشى، محكمهنڭ ضبطنه گچن مدافعاتمده قطعى جوابلرى واردر. بو قرارنامه نامندهكى أصلسز و وهملى إتهامنامهيه قارشى، اون طوقوز صحيفهدن عبارت إعتراضنامهمى و يگرمى طوقوز صحيفهدن عبارت صوڭ مدافعاتمى إبراز ايدييورم. بو ايكى مدافعه، صورغو حاكملرينڭ قرارنامهلرينڭ بتون مؤاخذه نقطهلرينى و أساس إتهاملرينى قطعى بر صورتده ردّ ايله چوروتويور، أصلسز اولديغنى گوسترييور. يالڭز بوراده، بو
— 325 —
قرارنامهنڭ إستناد ايتديگى و إتهام ايدنلرڭ نرهدن آلداندقلرينى، بو أصلسز مؤاخذهيى نرهدن إقتباس ايتدكلرينى گوسترر "بش عمده" اولارق سويلهيهجگم.
برنجيسى:رسالهِٔ نورڭ يوز يگرمى پارچهسندن ايكى ئوچ درت پارچهسنده اون بش فقرهيى بهانه طوتوب، بنى و رسالهِٔ نورى حكومتڭ پرنسبلرينه مخالف و رژيمنه قارشى معارض و أمنيتِ داخليهيى إخلاله تشبّث إتهامى ايله غايت أصلسز بر دعوايه الجواب:
بن ده ديرم: عجبا عموم آوروپانڭ مالِ مشتركهسى اولان مدنيت و يالڭز بو زمان إلجاآتنه بناءً حكومتِ جمهوريهنڭ او مدنيتڭ بر قسم قانونلرينى قبول ايتمهسيله، او مدنيتڭ منفعتلى دگل، بلكه قصورلى قسمنه، حقائقِ قرآنيه حسابنه اولان مدافعاتِ علميهمه هانگى صورتله "حكومتڭ پرنسيبنه و حكومتڭ رژيمنه مخالف و حكومتڭ إنقلابى عليهنه حركت نامى ويريلييور؟ عجبا بو حكومتِ جمهوريه، آوروپا مدنيتنڭ قصورلى قسمنڭ دعوا وكيللگنه تنزّل ايدر مى؟ او قصورلى مدنيتڭ إسلاميته مخالف قانونلرى، أسكى زماندن بَرى حكومتڭ هدفى ميدر؟ حكومته معارض وضعيت آلمق نرهده؛ بو بر قسم قصورلى مدنيت قانونلرينه قارشى حقائقِ قرآنيهيى علمى بر صورتده مدافعه ايتمك نرهده؟ قرآنِ حكيمڭ آياتِ قطعيهسيله، بيڭ اوچيوز سنهدن بَرى، ميليونلر تفسيرلرنده و حالًا كتبخانهلرده طولو تفسيرلرده
لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ ٭ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ ٭ يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ ٭ فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ
إلٰى آخر گبى آيتلرڭ حقائقِ قدسيهلرينى آوروپا فيلسوفلرينڭ إعتراض و تجاوزاتنه قارشى اوتوز سنهدن بَرى يازديغم مدافعاتِ علميهمى "حكومتڭ إنقلابنه، پرنسيبنه و رژيمنه مخالف قصدى وار" دييه بنى إتهام ايتمك، اويله بر ظاهر غرض و اويله بر أساسسز وهمدر كه؛ بورادهكى محكمهٔ عادلهيه تعلّق ايتمسه ايدى، مدافعه و جواب ويرمگى لايق گورمزدم.
— 326 —
هم عجبا أسكيدن بَرى بو وطن و ملّته ضرر نيّتيله، آوروپانڭ دينسز قوميتهلرى حسابنه و روم، أرمنيلر جمعيتى واسطهسيله دينسزلك و إختلاف و فساد تخملرينى صاچان ملحدلره قارشى مدافعاتِ علميهم، هانگى صورتله حكومت عليهنه آلينييور؟ و هانگى سببله حكومته بر تعرّض معناسى ويريلييور؟ هانگى إنصافله بويله دينسزلگى حكومته مال ايدوب إتهام ايديلييور؟ حكومتِ جمهوريهنڭ قوّتلى أساسلرى، بويله دينسزلرڭ عليهنده اولديغى حالده؛ دينسزلگى حكومتڭ بعض پرنسبلرينه مال ايدوب، بنم وطن و ملّت و حكومت حسابنه اويله مفسدلره قارشى يگرمى سنهدن بَرى غالبانه مدافعاتِ علميهمه "دينى سياسته آلَت و حكومت عليهنه تشويق" معناسنى ويرمك، هانگى إنصاف قبول ايدر و هانگى وجدان راضى اولور؟
أوت دگل بو محكمهيه، بلكه بتون دنيايه إعلان ايدييورم: بن حقائقِ قدسيهِٔ ايمانيهيى، آوروپا فيلسوفلرينه و بِالخاصّه دينسز فيلسوفلره و بِالخاصّه سياستى دينسزلگه آلَت ايدنلره و آسايشى معنًا إخلال ايدنلره قارشى مدافعه ايتمشم و ايدييورم.
بن حكومتِ جمهوريهيى، إلجاآتِ زمانه گوره بر قسم قانونِ مدنىيى قبول ايتمش و وطن و ملّته ضرر ويرن دينسزلك جريانلرينه ميدان ويرمهين بر حكومتِ إسلاميه بيلييورم. قرارنامه نامندهكى إتهامنامهده، وظيفهسنى ياپان مستنطقلره دگل، بلكه مستنطقلرڭ إستناد ايتديگى ملحد ظالملرڭ أوهام و أنتريقهلرينه قارشى ديرم:
سز بنى "دينى سياسته آلَت ايتمك" ايله إتهام ايدييورسڭز. و او إتهام، ظاهر بر إفترا اولديغى و أساسسز، چوروك بولونديغنى يوز دليلِ قطعى ايله إثبات ايتمكله برابر؛ بو آغير إفتراڭزه مقابل، بن ده سزى، سياستى دينسزلگه آلَت ايتمك ايستهيورسڭز دييه إتهام ايدييورم!
— 327 —
بر زمان جربزهلى بر پادشاه، عدالت نيّتيله چوق ظلم ايدييورمش. بر محقّق عالم اوڭا ديمش: "أى حاكم! سن رعيتڭه عدالت ناميله ظلم ايدييورسڭ. چونكه تنقيدكارانه جربزهلى نظرڭ، زمانًا متفرّق قصوراتى بردن طوپلار؛ بر زمانده تصوّر ايدوب، صاحبنى شدّتلى بر جزايه چارپييورسڭ. هم بر قَومڭ متفرّق أفرادندن وجوده گلن قصوراتى، او تنقيدكار جربزهلى نظرڭده طوپلايورسڭ. صوڭره او پرده ايله، او طائفهنڭ هر بر فردينه قارشى بر نفرت، بر حدّت سزه گلير؛ حقسز اولارق اونلره وورورسڭ. أوت سنڭ بر سنه ظرفنده آتديغڭ توكروك، بر گونده سندن چيقمش بولونسه، ايچنده بوغولاجقسڭ. متفرّق زمانده إستعمال ايتديگڭ صولْفاتو گبى آجى علاجلرى، بر گونده بر قاچ كيشى إستعمال ايتسه، هپسنى ده ئولديرهبيلير. ايشته عينًا بونڭ گبى؛ محاسنڭ اورتهلرنده بولونماسيله، آرا صيره وقوع بولان قصوراتى ستر ايتمك لازم گليركن؛ سن رعيتڭه قارشى قصوراتى إزاله ايدن محاسنى دوشونمهدن، جربزهلى نظرڭله متفرّق قصوراتى طوپلايوب، آغير جزا ويرييورسڭ." ايشته او پادشاه، او محقّق عالمڭ ايقاظاتيله، عدالت نامنه ياپديغى ظلمدن قورتولدى.
....
گيزلى بر قوّت، بِالإلتزام بنى محكوم ايتمك ايستهيور. و هر بهانهيى بولوب، بيڭ درهدن صو گتيرمك گبى هر بر چارهيه مراجعت ايدوب، قوردڭ كچىيه بهانهسندن داها غريب بهانهلرله بنى إتهام آلتنه آلمق و محكوم ايتديرلمك ايستهنيلديگمى حسّ ايدييورم. مثلا، اوچ آيدر بو كلمهيى تكرار ايدييورلر: "سعيدِ كردى، دينى سياسته آلَت ايدييور!" بن ده بتون مقدّساته يمين ايدييورم كه: بيڭ سياستم اولسه، حقائقِ ايمانيهيه فدا ايدييورم. بن، ناصل حقائقِ ايمانيهيى دنيا سياستنه آلَت ايدهبيليرم؟ بن يوز يرده بو إتهامى چوروتديگم حالده، ينه معناسز نقرات گبى تكرار ايدوب ايلرى سورويورلر. ديمك بِالإلتزام و هر حالده بنى مسئول ايتمك آرزوسنده بولونويورلر. بن ده، عليهمزدهكى ملحد ظالملرى، سياستى
— 328 —
دينسزلگه آلَت ايتمهلرى ايله إتهام ايدييورم. و اونلرڭ مدارِ إتهامى اولان بو مدهش معنايى بيلديرمهمك ايچون، بڭا إسناد ايتدكلرى "سعيد، دينى سياسته آلَت ايدييور" جملهسيله ستره چاليشييورلر. مادام اويلهدر، هر حالده بنى محكوم ايتمك ايستهيورلر. بن ده أهلِ دنيايه ديرم: بو إختيارلقدهكى بر ايكى سنهلك عمر ايچون، لزومسز تذلّیله تنزّل ايتمهم.
....
بشنجى عمده:"درت نقطه"در.
برنجى نقطه:قرارنامهده، كلمهلر اوزرنده اوينانيلييور. بر كلمهنڭ، قصدى اولماديغى حالده، بر معناسنده تعريض چيقارييورلر. حالبوكه رسالهِٔ نورده هدف بتون بتون آيرى اولديغندن، كلماتندهكى قصده مقرون اولميان تعريضلر دگل، بلكه تصريحلر ده بولونسه شايانِ عفو و مسامحهدر. بو نقطهيى ايضاح ايدن بو مثال مقياسدر. مثلا:
بن بر مقصديمى هدف ايدهرك يولمه قوشوب گيدييورم. إختيارسز، يولمده قوشاركن بيوك بر آدمه چارپوب، او آدم يره دوشسه... ديسهم: "أفنديم، عفو ايت! بن مقصديمه گيدييوردم، بيلميهرك چارپيلدم." ألبته عفو ايدر و گوجنمز. أگر قصدى اولارق بر پارمغى او آدمه تعجيز صورتنده قولاغنه ايليشترسهم، حقارت تلقّى ايدهجك و بندن گوجنهجك.
....
رسالهٔ نورڭ هدفى ايمان و آخرت اولديغندن، حركاتِ علميه و فكريهسنده أهلِ دنيانڭ سياستنه چارپسه و شدّتلى كلمات بولونسه، شايانِ عفو و مسامحهدر. مقصديمز سزه ايليشمك دگلدر، هدفمزده يورويورز.
....
— 329 —
دنياده هيچ مِثلى گورولمهمش بر حقسزلغه معروض قالدم. شويله كه:
صوڭ مدافعاتم و اوچ إعتراضنامهم ايله، يگرمى جهتله قطعى دليللرله ١٦٣ نجى مادّهنڭ بڭا تماس ايتمديگنى و يگرمى سنهده يازيلان يوز يگرمى رسالهمڭ ايچنده، كنديلرنجه مدارِ تنقيد يگرمى كلمهدن آشاغى محدود بر قاچ نقطه بولونماسيله، آيرى آيرى زمانده يازيلمش قيمتدار و منفعتلى و اُخروى و آوروپا فيلسوفلرينڭ دينسز و ملحد شاكردلرينه قارشى، (دار الحكمة الإسلاميهنڭ أعضالغى مناسبتيله) حقيقى و علمى مدافعاتم؛ چوق زمان صوڭره إلجاآتِ زمانه گوره قبول ايديلن قانونِ مدنينڭ بعض مادّهلرينه، يوز بيڭ كلمات ايچنده اون- اونبش كلمهنڭ موافق گلمهمسى سببيله هم بنم محكوميتم طلب ايديلمش؛ هم مهمّ كشفياتِ معنويهيى حاوى يوز يگرمى كتاب اولان رسالهِٔ نورڭ ألده بولونان نسخهلرى مصادره ايديلمش و عند المحاكمه بتون علمى و منطقى و قانونى إدّعا و مدافعاتم أسبابِ موجبه گوستريلمكسزين سببسز و قانونسز ردّ ايديلمشدر. ١٦٣ نجى مادّهِٔ قانونيه، آسايشى إخلال ايدهبيلهجك حسّياتِ دينيهيى تحريك ايدنلر مئالنده بولونان شو قانونڭ، ألبته بو حدسز گنيشلك ايچنده بر تفسيرى وار. ألبته قيودِ إحترازيهسى بولونهجق. يوقسه بو مادّه، بو گنيش معنا ايله بنى محكوم ايتديگى گبى، بتون أهلِ ديانتى و باشده ديانت رياستى اولارق، بتون واعظلره و بتون إماملره، بڭا تشميل ايديلديگى گبى تشميل ايديلهبيلير. چونكه يوز صحيفهدن فضله مدافعاتِ قطعيه و حقيقيهم ايله برابر، بڭا تماس ايتديريلهبيلهجك بر معنا ويريلييور كه؛ او معنا هر نصيحت ايدن كيمسهيه و حتّى بر دوستنى اييلگه سَوق ايتمك ايچون إرشاد ايدن هركسى دائرهِٔ حكمى آلتنه آلابيلير. بو مادّهِٔ قانونيهنڭ معناسى شو اولمق گركدر كه؛ تعصّب پردهسى آلتنده مخالف بر سياستى تعقيب و ترقّياتِ مدنيهيه سد چكنلره سد چكمك ايچوندر. بو مادّهنڭ بو معناده چوق قطعى دليللرله إثبات ايتمشز كه، بزه بر جهتِ تماسى يوقدر.
— 330 —
أوت بو مادّه، بو معناده، تفسيرسز و قيودِ إحترازيهسز و غرضكار، ايستديگى آدملرى اونڭله چارپماسنه مساعد حدودسز بر معناده اولاماز. أوت بن اون سنه نظارت و دقّت آلتنده و يگرمى سنهده تأليف ايتديگم يوز يگرمى رساله ايله بو قدر حقّمدهكى تدقيقاتِ عميقه نتيجهسنده جزئى بر درجه آسايشى إخلال ايتمش بر أماره، نه بنده و نه ده او رسالهلرى اوقويانلرده بولونمديغى حالده و يگرمى وجهله إثبات ايتديگم و بنى ياقيندن طانييان ذاتلرڭ شهادتيله، اون اوچ سنهدن بَرى شيطاندن قاچار گبى سياستدن قاچديغمى و حكومتڭ ايشنه قاريشمديغمى و تحمّلِ بشر فوقنده إشكنجهلره تحمّل ايدوب دنيايه قاريشمديغم و ايمان خدمتنى بو دنياده أڭ بيوك مقصد تلقّى ايتديگم حالده؛ "سعيد دينى سياسته آلَت ايدوب، آسايشى إخلاله تشبّثه نيّت ايدييور" دييه، بنى ١٦٣ نجى مادّهيه تماس ايتديرمك، محكوم ايتمك بتون روىِ زميندهكى عدليه و محكمهلرڭ حيثيتنه ايليشهجك و نظرِ دقّتى جلب ايدهجك هيچ گورولمهمش بر حادثهٔ عدليهدر قناعتندهيم.
ايشته جهانگير حكمدارلرڭ و قهرمان قوماندانلرڭ كوچك محكمهلرده ديز چوكوب كمالِ إنقياد ايله مطاوعت گوسترمهلرى، محكمهنڭ هيچ بر جهت ايله زدهلنميهجك بر حيثيت و شرفنڭ موجوديتنى إثبات ايدر. ايشته محكمهلرڭ بو يوكسك و معنوى حيثيتنه طايانوب، حقوقمى حرّيتله مدافعه ايدييورم. بر مقاله ايچندهكى ضررلى گورولن درت بش كلمه سانسور ايديلدكدن صوڭره متباقيسنڭ نشرينه إذن ويريليركن؛ يوز يگرمى كتابڭ، بربرندن آيرى و آيرى آيرى زمانلرده تأليف ايديلديگى حالده، يالڭز بر ايكى رسالهده شيمديكى نظرلره ضررلى توهّم ايديلن اون بش كلمه يوزندن، يوز اون بش معصوم و منفعتدار و مهمّ بر قسمى آنقره كتبخانهسنده موجود اولوب إفتخارله قبول ايديلن كتابلرڭ أله گچنلرينڭ مصادره ايله محكوم ايديلمسى، روىِ زميندهكى عدليهنڭ شرفنه ألبته ايليشهجك ماهيتدهدر. ألبته محكمهِٔ تمييز بو حيثيت و شرفى صيانت ايدر.
— 331 —
أڭ زياده تنقيد ايديلن و عموم كتابلريمى مؤاخذهيه سببيت ويرن بش اون مسئله ايچنده أڭ مهمّى، گلهجك بو ايكى مسئلهدر:
لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ ٭ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ
آيتلريدر. ايشته بنم و كتابلريمڭ محكوميتى، بش آلتى مسئلهدن أڭ برنجى بو ايكى مسئلهدر. بن حقيقى، منفعتلى مدنيته قارشى دگل، بلكه قصورلى و ضررلى "ميمسز" تعبير ايتديگم مدنيته قارشى اوتوز قرق سنهدن بَرى إعجازِ قرآنى أساس طوتوب، او مدنيتڭ مخالف نقطهلرينى آشاغى دوشوروب، مدنيتڭ عجزى ايله إعجازِ قرآنى إثبات ايتمك أساسى اوزرينه؛ مطبوع و غيرِ مطبوع عربجه و توركجه چوق كتابلر يازدم. إرثيت حقّندهكى قانونِ مدنينڭ، قرآنڭ بو ايكى آيتنه مخالف مادّهلرينى وقتيله موازنه ايتمشم. اونلرڭ معنّد فيلسوفلرينى ده إلزام ايدهجك دليللر گوسترمشم. حكومتِ جمهوريهنڭ إلجاآتِ زمانه گوره قبول ايتديگى بر قسم قانونِ مدنينڭ بر قسم مادّهلرينى قبولدن أوّل، بو مسئلهلرى مدنيته و فيلسوفلره قارشى يازمشم و مدافعه ايتمشم. قرونِ اولٰى و وسطادهكى ضايع اولان قادينلق حقوقنى، قرآنِ حكيم غايت أهمّيتله محافظه ايتديگنى بيان ايتمشم. شيمدى بو ايكى مسئلهدهكى بياناتم، حكومتِ جمهوريهنڭ قانوننه مخالفدر دييه، ١٦٣ نجى مادّه ايله مؤاخذه ايديلدم. بن ده عدليهنڭ أڭ يوكسك محكمهسنه ديرم كه:
١٣٥٠ سنهده و هر عصرده، ٣٥٠ ميليون إنسانلرڭ حياتِ إجتماعيهسنده أڭ قدسى و حقيقى و حقيقتلى بر دستورِ إلٰهينڭ ٣٥٠ بيڭ تفسيرلرڭ تصديقنه و عينًا حكملرينه إستنادًا و بتون أجداديمزڭ روحلرينه حرمةً، إعجازِ قرآنى آوروپا ملحدلرينه قارشى گوسترمك ايچون، ايكى نصِّ آيتى، اون بش سنه أوّل و اون سنه أوّل و طوقوز سنه أوّل اوچ كتابمده ذكر ايتمكلگم، بنى شيمديكى شرائط داخلنده و أحوالِ صحّيهم نقطهسنده ياشاياميهجغم بر محبوسيته محكوم ايدوب و
— 332 —
طولاييسيله، بر جهتده عادتا إعداممه حكم ايدن و ١١٥ رسالهمى بونڭ گبى بر ايكى مسئله يوزندن محكوم ايدن حقسز بر قرارى؛ ألبته روىِ زمينده عدالت وارسه، بو قرارى ردّ و بو حكمى نقض ايدهجكدر.
أڭ زياده بزى غايت حيرتله، نهايت بر مأيوسيته دوشورن شودر كه: إسپارطهده حبّهيى قبّه ياپوب، هيچ بر حقيقته إستناد ايتمهين أوهام و إخباراته بناءً حقّمده ويردكلرى قراره قارشى، مذهبمزده يالانه هيچ بر جهتله جواز ويريلمديگندن، عليهمده ده اولسه، حق و طوغرى سويلهمك مجبوريتيله، ١٢٠ صحيفه قوّتلى و منطقى دليللرله كنديمى مدافعه ايتديگم و بو قانونله هيچ بر جهتله تماسم اولماديغنى إثبات ايتديگم حالده؛ بو مدافعاتمى و إثباتمى هيچ نظره آلميهرق، تأليف تاريخيله إستنساخ تاريخلرينى، حتّى بر شخصه إرسال أيلديگم تاريخلرى دخى بربرينه مغلطه ايله قاريشديروب و يگرمى سنهلك ايشى، بر سنه ظرفنده اولمش گبى گورهرك نقرات گبى، إسپارطهدهكى أوهاملى قرارى؛ هم صورغو حاكملرينڭ قرارنامهسنده، هم مقامِ إدّعانڭ إدّعانامهسنده، هم بزى محكوم ايدن محكمهنڭ صوڭ قرارنده عينًا، حقلى مدافعاتمز نظره آلينمادن تكرار ايديلمش و بزى محكوم ايتمشلردر. أهلِ حق و حقيقتى تيترهتن بو حقسزلغڭ بر آن أوّل رفعى و رسالهِٔ نورڭ معصوميتنڭ إعلاننى، شدّتله عدليهنڭ أڭ يوكسك مقامى اولان محكمهدن بكلهرم. أگر پك حقلى و قوّتلى بو فرياديمى (فرضِ محال اولارق) عدليهنڭ يوكسك مقامى ايشيدوب ديڭلهمزسه، شدّتِ مأيوسيتمدن دييهجگم:
أى بنى بو بلايه سَوق ايدوب، بو حادثهيى ايجاد ايدن ملحد ظالملر! مادام و هر حالده معنًا و مادّةً بنى إعدام ايتمگه نيّت ايتمشديڭز؛ نهدن عموم مظلوملرڭ و بيچارهلرڭ حقوقلرينى محافظه ايدن عدليهنڭ چوق أهمّيتلى حيثيتنى رخنهدار
— 333 —
ايدهجك أنتريقهلرله، دولابلرله عدليهنڭ أليله يوروديڭز؟ طوغريدن طوغرىيه قارشيمده مردانه چيقوب، "سنڭ وجوديڭى بو دنياده ايستهمييورز" ديمهلى ايديڭز.
صورغو حاكملرينڭ درت آيه ياقين بر زمانده (١١٧ آدمڭ إستجوابى و تحقيقاتيله) مشغول اولديغى بر مسئلهيى، بر بچق گونده آغير جزا محكمهسى غايت سطحى بر نظرله باقوب، اونلرڭ ايچندهكى نقصان و خطالرى گورميهرك و بِالخاصّه آقادمى هيئتى مواجههسنده ايضاح و إثبات ايدهجگمى إدّعا ايتديگم رسالهِٔ نوردهكى مهمّ كشفياتِ معنويهيه عائد علمى مدافعاتم، أسبابِ موجبه ايله ردّ و جرح ايديلمكسزين، سطحى بر نظرله حكمده إستعجال ايتدكلرندن، حقپرست و عدالتپرور اولمالرينه، بو سطحى نظر سببيله، پك ياڭليش اولان بو قرارڭ إصابتِ قانونيهسى اولماديغندن، موجبِ تدقيق و نقضدر.
نتيجه:بو بابده دوروشمه أوراقنڭ و بِالخاصّه مصادره ايديلن مطبوع و غيرِ مطبوع رسالهلريمڭ تدقيق و مطالعهسندن آڭلاشيلهجغى اوزره، علمى و منطقى و قانونى بتون إعتراضات و مدافعاتم نظرِ تأمّله آلينمامش. گرك صورغو حاكملگنجه و گرك محكمهجه أسبابِ موجبه گوستريلمكسزين، دليلسز و قانونسز، عندى مطالعهلرله آچيقدن ردّ ايديلمش و بو سببله، اوتوز سنهدر آوروپا فيلسوفلرينه و مدنيتڭ سفيه قسمنه قارشى تورك-إسلام حقوقنى مدافعه ايدن و طلسمِ كائناتڭ معمّاسنى آچان و معنوى كشفياتى حاوى رسالهلرم مصادره اولوندقدن باشقه؛ أحوالِ صحّيهم نقطهسنده تحمّل ايدهميهجگم جسمانى جزا ايله محكوم ايديلمش اولديغمدن؛ گرك يوقاريده سرد ايديلن سببلر و گركسه إدّعانامهيه قارشى ويرديگم إعتراضنامهم و صوڭ جلسهِٔ محاكمهده أساسه دائر بش عمدهيى حاوى تحريرى
— 334 —
تقديم ايتديگم ايكنجى إعتراضنامهم و صوڭ مدافعاتمده تفصيلًا ايضاحاته و علمى و قانونى سببلره و عند التدقيق تصادف بيوريلاجق نواقصِ قانونيهيه بناءً، پك آچيق و صريح بر صورتده مغدوريتمى إستلزام ايدن بو حكمڭزڭ نقضيله، عدالتڭ إظهارينى هيئتڭزدن بكلهرم.
وَ اُفَوِّضُ اَمْرِى اِلَى اللّٰهِ اِنَّ اللّٰهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
دير، توكّل ايله جنابِ حقّه إلتجا أيلرم.
سابق يوز كسور صحيفهدن عبارت يدى صفحه مدافعاتم متعدّد دفعه محكمهده اوقونمقله برابر؛ متعدّد محكمهنڭ دفترلرنده ضبطه گچمش بو گلهجك تصحيح لايحهسى ايسه، داها تمييز أوراقمز گلمديگندن اوقونمامش و ضبطه گچمهمشدر؛ ألبته ياقينده او ده ضبطه گچر.
٭ ٭ ٭
محكمهٔ تمييزڭ دعوامزى نقض ايتمهيوب تصديقى تقديرنده، تصحيحِ دعوا ايچون هيئتِ وكيلهيه يازيلمش بر عرضحالدر.
(اوراده ظاهرًا گورولهجك شكوا ايسه، حكومته شكوا ايتمكدر؛ و تنقيدلر، حكومتى إغفاله چاليشان أنتريقهجيلرى تنقيد ايتمكدر.)
أى أهلِ حلّ و عقد!
دنياده أمثالى نادر بولونان بر حقسزلغه گرفتار ايديلدم. بو حقسزلغه قارشى سكوت ايتمك، حقّه قارشى بر حرمتسزلك اولديغندن بِالمجبوريه غايت أهمّيتلى بر حقيقتى فاش ايتمگه مجبورم. دييورم كه: يا بنم إعداممى و يوز بر سنه جزايى إستلزام ايدهجك قصوريمى قانون دائرهسنده گوستريڭز وياخود بتون بتون ديوانه
— 335 —
اولديغمى إثبات ايديڭز؛ وياخود بنم و رسالهلريمڭ و دوستلريمڭ تام سربستيتمزى ويروب ضرر و زيانمزى مسبّبلرندن آليڭز.
(حاشيه): محكمهِٔ تمييزدن دعوامزى نقض يرينه تصديق گلديگى تقديرده، هيئتِ وكيلهيه و هم مجلسِ مبعوثانه، هم داخليه وكالتنه و هم عدليه نظارتنه ويرمك اوزره، دعوامزى تصحيح مناسبتيله يازيلمش بر لايحهدر. أگر بو حقلى درديمى و أهمّيتلى حقّمى بو مرجعلره ديڭلتديرهمزسهم، بو حياته وداع ايتمك بڭا واجب اولور. چونكه سكوتمله شخصى بر حقّمله برابر، بيڭلر محترم حقوق ضايع اولور.
أوت هر بر حكومتڭ بر قانونى، بر اصولى وار. او قانونه گوره جزا ويريلير. حكومتِ جمهوريهنڭ قانونلريله، بنى و دوستلريمى أڭ آغير بر جزايه مستحق ايدهجك أسباب بولونمازسه، ألبته تقدير و مكافات و ترضيه ايله برابر تام حرّيتمزى ويرمك لازم گلير. چونكه ميداندهكى غايت أهمّيتلى خدمتِ قرآنيهم أگر حكومتڭ عليهنده اولسه، بويله بر سنهلك بڭا جزا، بر قاچ دوستمه آلتيشر آى محكوميتله اولاماز. بلكه يوز بر سنه و إعدام گبى بڭا جزا و أڭ آغير جزالرى ده، بنم ايله جدّى خدمتمه إرتباط ايدنلره ويرمك لازم گلير. أگر خدمتمز حكومتڭ عليهنده اولمازسه، او وقت دگل جزا، حپس، إتهام بلكه تقدير، مكافاتله قارشيلانمق لازم گلير. چونكه بر خدمت كه، يوز يگرمى رساله او خدمتڭ ترجمانلرى اولمش و او خدمتله قوجه آوروپا فيلسوفلرينه ميدان اوقويوب أساسلرى زير و زبر ايديلمش.
ألبته او تأثيرلى خدمت، يا داخلده غايت مدهش بر نتيجه ويرر وياخود غايت نافع و يوكسك و علمى بر ثمره ويرهجك. اونڭ ايچون گوز بويامق نوعنده و أفكارِ عامّهيى آلداتمق طرزنده و حقّمزده ظالملرڭ أنتريقهلرينى، يالانلرينى ستر ايتمك صورتنده چوجق اويونجغى گبى، بڭا بر سنه جزا ويريلمز. بنم أمثالم يا إعدام اولور، دار آغاجنه مفتخرانه چيقارلر وياخود لايق اولديغى مقامده سربست قاليرلر.
— 336 —
أوت بيڭلر ليرا قيمتنده ألماسلرى چالابيلن ماهر بر خيرسز، اون غروشلق بر جام پارچهسنه خيرسزلق ايتمكله، ألماس چالمش گبى عين جزايه كندينى محكوم ايتمك؛ دنياده هيچ بر خيرسزڭ بلكه هيچ بر ذىشعورڭ كارى دگلدر. بويله بر خيرسز قورناز اولور، بويله نهايت درجهده أبلهانه حركت ايتمز.
أى أفنديلر! هايدى وهمڭز گبى بن او خيرسز گبى اولدم. بن إسپارطه ناحيهلرندن پريشان بر كويده طوقوز سنه إنزواده بولونان و شيمدى بنمله برابر غايت خفيف بر جزايه محكوم اولان صافدل بش اون بيچارهلرڭ فكرلرينى حكومت عليهنه چويرمكله كندينى و غايهِٔ حياتى اولان رسالهلرينى تهلكهيه آتمقدن ايسه، أسكى زمانده اولديغى گبى آنقرهده ويا إستانبولده بيوك بر مأموريتده اوطوروب بيڭلر آدمى تعقيب ايتديگم مقصده چويرهبيليردم. او وقت بويله ذليلانه محكوميت دگل بلكه مسلگمه و خدمتمه مناسب بر عزّتله دنيايه قاريشهبيليردم.
أوت فخر و تمدّح نيّتيله دگل بلكه مجبوريت و محجوبيتله خودفروشانه أسكى بر قسم رياكارلغمى خاطرلاتمقله بنى أهمّيتسز، وجودندن إستفاده ايديلمز، عادى مرتبهيه سقوط ايتديرمك ايستهينلرڭ ياڭليشلرينى گوسترمك ايچون ديرم:
ايكى مكتبِ مصيبت شهادتنامهسى نامندهكى مطبوع أسكى مدافعاتمى گورنلرڭ تصديقيله؛ ٣١ مارت حادثهسنده، بر نطق ايله، عصيان ايتمش سكز طابورى إطاعته گتيرن و بر زمان غزتهلرڭ يازدقلرى گبى، إستقلال حربنده خطواتِ ستّه نامنده بر مقاله ايله إستانبولدهكى أفكارِ علمايى إنگليز عليهنه چويروب حركاتِ ملّيه لهنده أهمّيتلى خدمت ايدن و آياصوفياده بيڭلر آدمه نطقنى ديڭلتديرن و آنقرهدهكى مجلسِ مبعوثانڭ شدّتلى آلقيشلاماسيله قارشيلانان و يوز أللى بيڭ بانقنوط (يوز آلتمش اوچ مبعوثڭ إمضاسيله) مدرسه و دار الفنونه تخصيصاتى قبول ايتديرن و رئيسِ جمهورڭ حدّتنه قارشى ديوانِ رياستده
— 337 —
(حاشيه): أسكى سعيد سوز ايستهيور، دييور كه: "اون اوچ سنهدر بنى قونوشديرمديڭز. شيمدى، مادام بنى نظره آلوب، سزى إتهام آلتنه آلييورلر و سزدن قورقويورلر؛ ألبته بنم اونلرله قونوشمام لازم گلييور. گرچه بنلك، أنانيت چركيندر؛ فقط مغرور و معنّد أنانيتليلره قارشى، حقلى بر صورتده و صِرف كنديسنى مدافعه و محافظه ايتمك ايچون بنلك گوسترمك لازم گلييور. اونڭ ايچون، يڭى سعيد گبى محويتله، ملايمانه قونوشاميهجغم." بن ده اوڭا سوز ويردم. فقط أنانيتلرينه، تمدّحلرينه إشتراك ايتمييورم
كمالِ متانتله فتور گتيرميهرك مقابله ايدوب نمازه دعوت ايدن و دار الحكمة الإسلاميهده حكومتِ إتّحاديهنڭ إتّفاقيله حكمتِ إسلاميهيى آوروپا حكماسنه تأثيرلى بر صورتده قبول ايتديرمك وظيفهسنه لايق گورونن و جبههِٔ حربده يازديغى و شيمدى مصادره ايديلن إشارات الإعجاز، او زمانڭ باش قوماندانى اولان أنور پاشايه او درجه قيمتدار گورونمش كه، كيمسهيه ياپمديغى بر حرمتله إستقبالنه قوشديغى او يادگارِ حربڭ خيرينه، شرفنه حصّهدار اولمق فكريله، إشارات الإعجازڭ طبعى ايچون كاغدينى ويرهرك مؤلّفنڭ حربدهكى مجاهداتى تقديركارانه ياد ايديلن بر آدم؛ بويله عادى بر بَيْگير خيرسزى وياخود قيز قاچيريجى و بر يانكسيجى گبى أڭ آشاغى بر جنايتله كندينى بولاشديروب عزّتِ علميهسنى و قدسيتِ خدمتنى و قيمتدار بيڭلر دوستلرينى رذيل ايدوب سقوط ايدهمز كه، سز اونى بر سنهلك جزا ايله محكوم ايدوب عادى بر كچى، قويون خيرسزى گبى معامله ايدهسڭز... و سببسز اون سنه صيقنتيلى بر ترصّدله تعذيب ايتدكدن صوڭره شيمدى ده بر سنه حپس ايله برابر بر سنه ده نظارت آلتنده طوتمق صورتيله، (پادشاهڭ تحكّمنى قالديرهمديغى حالده) غرضكار بر خفيهنڭ ويا عادى بر پوليسڭ تحكّمى آلتنده عذاب ويرمكدن ايسه، إعدام ايديلمهسنى داها أولٰى گورور. أگر بويله بر آدم دنيايه قاريشسه ايدى و قاريشمغه آرزوسى اولسه ايدى و خدمتِ قدسيهسى مساعده ايتسه ايدى، منمن حادثهسنڭ و شيخ سعيد
— 338 —
واقعهسنڭ اونر مِثلى اولاجق بر طرزده قاريشيردى. دنيايه ايشيتديرهجك بر طوپ صداسى، بر سينك صداسنه اينميهجكدى.
أوت حكومتِ جمهوريهنڭ نظرِ دقّتنه عرض ايدييورم كه؛ بنى بو بلايه سَوق ايدن گيزلى قوميتهنڭ ياپديغى تدابير و ايتديگى پروپاغنده و أنتريقهلر بو حالى گوسترييور. چونكه هيچ بر حادثهده گورولمهمش بر طرزده عمومى بر پروپاغنده، بر أنتريقه و بر دهشت عليهمزه دونديگنه دليل شودر كه: آلتى آيدر يوز بيڭ دوستم واركن هيچ برى بڭا بر مكتوب يازامدى، بر سلام گوندرهمدى. حكومتى إغفاله چاليشان أنتريقهجيلرڭ إخباراتيله، ولاياتِ شرقيهدن تا ولاياتِ غربيهيه قدر هر يرده إستنطاقلر، تحرّياتلر دوام ايتديگيدر.
ايشته أنتريقهجيلرڭ چويردكلرى پلان، بنم گبى بيڭلر آدمى أڭ آغير جزايه چارپهجق بر حادثهيه گوره ترتيب ايديلمش. حالبوكه، أڭ عادى بر آدمڭ أڭ عادى بر خيرسزلغى گبى بر حادثهيى آڭديرهجق بر جزا وضعيتنى نتيجه ويردى. يوز اون بش آدمدن اون بش معصوملره بش آلتى آى جزا ويريلدى. عجبا دنياده هيچ بر ذىعقل، ألنده غايت كسكين ألماس قلنج بولونسه، مدهش بر آرسلانڭ ويا أژدرهانڭ قويروغنه خفيفجه ايليشديروب كندينه مسلّط ايدر مى؟ أگر مقصدى تحفّظ ويا دوگوشمك ايسه، قلنجى باشقه يره حواله ايدر.
ايشته سزڭ نظريڭزده و وهمڭزده بنى او آدم گبى تلقّى ايتمشسڭز كه، بنى بو طرزده جزايه، محكوميته چارپديڭز. أگر بو درجه خلافِ شعور و مخالفِ عقل حركت ايدييورسهم، قوجه مملكته دهشت ويروب پروپاغنده ايله أفكارِ عامّهيى عليهمه چويرمك دگل، بلكه عادى بر ديوانه گبى تيمارخانهيه گوندريلمم لازم گلير. أگر ويرديگڭز أهمّيته مقابل بر آدم ايسهم، ألبته آرسلانى كندينه صالديرتمق و أژدرهايى كندينه هجوم ايتديرمك ايچون، او كسكين قلنجى اونلرڭ قويروقلرينه
— 339 —
اوزاتماز، بلكه ممكن اولديغى قدر كندينى محافظه ايدهجك. ناصلكه اون سنه إختيارى بر إنزوايى إختيار ايدوب طاقتِ بشرڭ فوقنده صيقنتيلره تحمّل ايدهرك حكومتڭ ايشنه هيچ بر جهتله قاريشمادم و قاريشمق آرزو ايتمدم. چونكه خدمتِ قدسيهم بنى منع ايدييور.
أى أهلِ حلّ و عقد! عجبا هيچ ممكن ميدر كه؛ يگرمى سنه أوّل غزتهلرڭ يازديغى گبى، بر مقاله ايله اوتوز بيڭ آدمى كندى فكرينه چويرن و قوجه حركت اوردوسنڭ نظرِ دقّتنى كندينه چويرن و إنگليز باش پاپاسنڭ آلتى يوز كلمه ايله ايستديگى سؤاللرينه آلتى كلمه ايله جواب ويرن و بدايتِ حرّيتده أڭ مشهور بر ديپلومات گبى نطق سويلهين بر آدمڭ يوز يگرمى رسالهسنده دنيايه، سياسته باقهجق يالڭز اون بش كلمه مى بولونور؟ هيچ بر عقل قبول ايدر مى كه؛ بو آدم سياستى تعقيب ايدييور و مقصدى دنيادر و حكومته ايليشمكدر. أگر فكرى، سياست و حكومته ايليشمك اولسه ايدى، بويله بر آدم بر تك رسالهسنده صريحًا، إشارةً، يوز يرده مقصدينى إحساس ايدهجكدى. عجبا او آدمڭ مقصدى سياستجه تنقيد اولسه ايدى، يالڭز تستّر و إرثيته دائر أسكى زماندن بَرى جارى بر ايكى دستوردن باشقه مدارِ تنقيد بولاماز مى ايدى؟
أوت قوجه بر إنقلابى ياپان بر حكومتڭ رژيمنه مخالف بر فكرِ سياستى تعقيب ايدن بر آدم، بر ايكى معلوم مادّهلر دگل، يوز بيڭلر مادّهِٔ تنقيد بولابيليردى. گويا حكومتِ جمهوريهنڭ يالڭز إنقلابى بر ايكى كوچك مسئلهدر. بن ده اونى هيچ بر تنقيد مقصدم اولماديغى حالده، أسكى يازديغم بر ايكى كتابمده ذكر ايتديگم بر ايكى كلمه وارمش دييه "حكومتڭ رژيمنه و إنقلابنه هجوم ايدييور" دينيلمش. ايشته بن ده صورويورم: بويله أڭ أدنا بر جزايه مدار اولاميان علمى بر مادّهيه، قوجه بر مملكتى مشغول ايدوب أنديشه ويرهجك بر شكل ويريلير مى؟
— 340 —
ايشته بنى و بش اون دوستلريمى بو عادى، أهمّيتسز جزايه چارپمق، عموم مملكتده عليهمزه بر شدّتلى پروپاغنده و ملّتى قورقوتوب بزدن نفرت ايتديرمك و داخليه ناظرى مهمّ بر قوّتله إسپارطهده بر تك نفرڭ گورهجگى ايشى گورمك ايچون إسپارطهيه جلب ايديلمهسى و هيئتِ وكيله رئيسى عصمت، ولاياتِ شرقيهيه او مناسبتله گيتمسى و ايكى آى بنم حپسده بتون بتون قونوشمقدن منع ايديلمم و بو غربتده، كيمسهسزلكده هيچ كيمسه حالمى صورمق و سلام گوندرميه ميدان ويريلمهمك گوسترييور كه؛ طاغ گبى بر آغاجده نخود گبى بر تك ميوه بولونديروب معناسز، حكمتسز، قانونسز بر وضعيتدر كه، دگل حكومتِ جمهوريه گبى أڭ زياده قانونپرست و قانونى بر حكومت، بلكه حكمتله ايش گورمك معناسيله حكومت نامى ويريلن دنياده هيچ بر حكومتڭ ايشى اولاماز.
بن حقوقمى قانون دائرهسنده ايستهيورم. قانون نامنه قانونسزلق ايدنلرى جنايتله إتهام ايدييورم. بويله جانيلرڭ كيفلرينى ألبته حكومتِ جمهوريهنڭ قانونلرى ردّ ايدر و حقوقمى إعاده ايدر اميدندهيم.
أسكيشهر حپسنده تجريدِ مطلقده
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 341 —
اون آلتنجى مكتوب
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
اَلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ اِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ اِيمَانًا وَ قَالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ
شو مكتوب فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا سرّينه مظهر اولمش، شدّتلى يازيلمامش.
چوقلر طرفندن صريحًا و معنًا گلن بر سؤاله جوابدر.
شو جوابى ويرمك بنم ايچون خوش دگل، آرزو ايتمييورم. هر شيئمى، جنابِ حقّڭ توكّلنه باغلامشدم. فقط بن كندى حالمده و عالممده راحت بيراقيلمديغم و يوزيمى دنيايه چويردكلرى ايچون، يڭى سعيد دگل، بِالمجبوريه أسكى سعيد لسانيله، شخصم ايچون دگل، بلكه دوستلريمى و سوزلريمى أهلِ دنيانڭ أوهام و أذيتندن قورتارمق ايچون؛ حقيقتِ حالى هم دوستلريمه، هم أهلِ دنيايه و أهلِ حكمه بيان ايتمك ايچون "بش نقطه"يى بيان ايدييورم.
برنجى نقطه:دينيلمش: "نه ايچون سياستدن چكيلدڭ؟ هيچ ياناشمييورسڭ؟
الجواب:طوقوز اون سنه أوّلدهكى أسكى سعيد، بر مقدار سياسته گيردى. بلكه سياست واسطهسيله دينه و علمه خدمت ايدهجگم دييه بيهوده يورولدى..
— 342 —
و گوردى كه؛ او يول مشكوك و مشكلاتلى و بڭا نسبةً فضوليانه، هم أڭ لزوملى خدمته مانع و خطرلى بر يولدر. چوغى يالانجيلق و بيلميهرك أجنبى پارمغنه آلَت اولمق إحتمالى وار. هم سياسته گيرن، يا موافق اولور ويا مخالف اولور. أگر موافق اولسهم، مادام مأمور و مبعوث دگلم، او حالده سياستجيلك بڭا فضولى و مالايعنى بر شيدر. بڭا إحتياج يوق كه، بيهوده قاريشهيم. أگر مخالف سياسته گيرسهم، يا فكرله ويا قوّتله قاريشهجغم. أگر فكرله اولسه، بڭا إحتياج يوق. چونكه مسائل توضّح ايتمش، هركس بنم گبى بيلير. بيهوده چڭه چالمق معناسزدر. أگر قوّت ايله و حادثه چيقارمق ايله مخالفت ايتسهم، حصولى مشكوك بر مقصد ايچون بيڭلر گناهه گيرمك إحتمالى وار. برينڭ يوزندن چوقلر بلايه دوشر. هم اون إحتمالدن بر ايكى إحتماله بناءً گناهلره گيرمك، معصوملرى گناهه آتمق؛ وجدانم قبول ايتمييور دييه أسكى سعيد، سيغاره ايله برابر غزتهلرى و سياستى و صحبتِ دنيويهِٔ سياسيهيى ترك ايتدى. بوڭا قطعى شاهد، او وقتدن بَرى سكز سنهدر بر تك غزته نه اوقودم و نه ديڭلهدم. اوقوديغمى و ديڭلهديگمى، برى چيقسين سويلهسين. حالبوكه سكز سنه أوّل، گونده بلكه سكز غزته أسكى سعيد اوقويوردى. هم بش سنهدر بتون دقّت ايله بنم حالمه نظارت ايديلييور. سياستوارى بر ترشّح گورن سويلهسين. حالبوكه بنم گبى عصبى و اِنَّمَا الْحِيلَةُ فِى تَرْكِ الْحِيَلِ دستوريله، أڭ بيوك حيلهيى حيلهسزلكده بولان پرواسز، علاقهسز بر إنسانڭ، دگل سكز سنه، سكز گون بر فكرى گيزلى قالماز. سياسته إشتهاسى و آرزوسى اولسه ايدى؛ تدقيقاته، تحرّياته لزوم بيراقميهرق طوپ گلّهسى گبى صدا ويرهجكدى.
ايكنجى نقطه:يڭى سعيد نه ايچون بو قدر شدّتله سياستدن تجنّب ايدييور؟
— 343 —
الجواب:ميليارلر سنهدن زياده اولان حياتِ أبديهيه چاليشماسنى و قزانماسنى؛ مشكوك بر ايكى سنه حياتِ دنيويهيه لزومسز، فضولى بر صورتده قاريشمه ايله فدا ايتمهمك ايچون.. هم أڭ مهمّ، أڭ لزوملى، أڭ صاف و أڭ حقيقتلى اولان خدمتِ ايمان و قرآن ايچون شدّتله سياستدن قاچييور. چونكه دييور: "بن إختيار اولويورم، بوندن صوڭره قاچ سنه ياشايهجغمى بيلمييورم. اويله ايسه بڭا أڭ مهمّ ايش، حياتِ أبديهيه چاليشمق لازم گلييور. حياتِ أبديهيى قزانمقده أڭ برنجى واسطه و سعادتِ أبديهنڭ آناختارى ايماندر؛ اوڭا چاليشمق لازم گلييور. فقط علم إعتباريله إنسانلره دخى بر منفعت طوقونديرمق ايچون شرعًا خدمته مكلّف اولديغمدن، خدمت ايتمك ايسترم. لٰكن او خدمت، يا حياتِ إجتماعيه و دنيويهيه عائد اولاجق؛ او ايسه أليمدن گلمز. هم فورطنهلى بر زمانده صاغلام خدمت ايديلمز. اونڭ ايچون او جهتى بيراقوب، أڭ مهمّ، أڭ لزوملى، أڭ سلامتلى اولان ايمانه خدمت جهتنى ترجيح ايتدم. كندى نفسمه قزانديغم حقائقِ ايمانيهيى و نفسمده تجربه ايتديگم معنوى علاجلرى، سائر إنسانلرڭ ألنه گچمك ايچون او قپويى آچيق بيراقييورم. بلكه جنابِ حق بو خدمتى قبول ايدر و أسكى گناهمه كفّارت ياپار. بو خدمته قارشى شيطانِ رجيمدن باشقه هيچ كيمسهنڭ، (مؤمن اولسون كافر اولسون، صدّيق اولسون زنديق اولسون) قارشى گلمگه حقّى يوقدر. چونكه ايمانسزلق باشقه شيلره بڭزهمييور. ظلمده، فسقده، كبائرده برر منحوس لذّتِ شيطانيه بولونهبيلير. فقط ايمانسزلقده هيچ بر جهتِ لذّت يوق. ألم ايچنده ألمدر، ظلمت ايچنده ظلمتدر، عذاب ايچنده عذابدر.
ايشته بويله حدسز بر حياتِ أبديهيه چاليشمايى و ايمان گبى قدسى بر نوره خدمتى بيراقمق، إختيارلق زماننده لزومسز تهلكهلى سياست اويونجقلرينه آتيلمق؛ بنم گبى علاقهسز و يالڭز و أسكى گناهلرينه كفّارت آرامغه مجبور بر آدمده نه قدر خلافِ عقلدر، نه قدر خلافِ حكمتدر، نه درجه بر ديوانهلكدر، ديوانهلر ده آڭلايهبيليرلر.
— 344 —
امّا قرآن و ايمانڭ خدمتى نه ايچون بنى منع ايدييور ديرسهڭ، بن ده ديرم كه: حقائقِ ايمانيه و قرآنيه برر ألماس حكمنده اولديغى حالده، سياست ايله آلوده اولسه ايدم؛ أليمدهكى او ألماسلر إغفال اولونهبيلن عوام طرفندن، "عجبا طرفدار قزانمق ايچون بر پروپاغندهِٔ سياست دگل مى؟" دييه دوشونورلر. او ألماسلره، عادى شيشهلر نظريله باقهبيليرلر. او حالده بن او سياسته تماس ايتمكله، او ألماسلره ظلم ايدهرم و قيمتلرينى تنزيل ايتمك حكمنه گچر. ايشته أى أهلِ دنيا! نهدن بنم ايله اوغراشييورسڭز؟ بنى كندى حالمده بيراقمييورسڭز؟
أگر ديرسهڭز:شيخلر بعضًا ايشمزه قاريشييورلر. سڭا ده بعضًا شيخ ديرلر.
بن ده ديرم: هَىْ أفنديلر! بن شيخ دگلم، بن خواجهيم. بوڭا دليل: درت سنهدر بورادهيم؛ بر تك آدمه طريقت ويرسه ايدم، شبههيه حقّڭز اولوردى. بلكه يانمه گلن هركسه ديمشم: ايمان لازم، إسلاميت لازم؛ طريقت زمانى دگل.
أگر ديرسهڭز:سڭا سعيدِ كردى ديرلر. بلكه سنده عنصريتپرورلك فكرى وار؛ او ايشمزه گلمييور.
بن ده ديرم: هَىْ أفنديلر! أسكى سعيد و يڭى سعيدڭ يازدقلرى ميدانده. شاهد گوسترييورم كه: بن
اَلْاِسْلَامِيَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةَ
فرمانِ قطعيسيله، أسكى زماندن بَرى منفى ملّيت و عنصريتپرورلگه، آوروپانڭ بر نوع فرنك علّتى اولديغندن، بر زهرِ قاتل نظريله باقمشم. و آوروپا، او فرنك علّتنى إسلام ايچنه آتمش؛ تا تفرقه ويرسين، پارچهلاسين، يوتماسنه حاضر اولسون دييه دوشونور. او فرنك علّتنه قارشى أسكيدن بَرى تداوىيه چاليشديغمى، طلبهلرم و بڭا تماس ايدنلر بيلييورلر. مادام بويلهدر؛ هَىْ أفنديلر!. هر بر حادثهيى بهانه طوتوب، بڭا صيقنتى ويرمگه سبب نهدر عجبا؟ شرقده بر نفر خطا ايتسه، غربده بر نفره
— 345 —
عسكرلك مناسبتيله زحمت و جزا ويرمك.. ويا إستانبولده بر أصنافڭ جنايتيله، بغدادده بر دكاّنجىيى أصنافلق مناسبتيله محكوم ايتمك نوعندن، هر حادثهٔ دنيويهده بڭا صيقنتى ويرمك، هانگى اصول ايلهدر؟ هانگى وجدان حكم ايدر؟ هانگى مصلحت إقتضا ايدر؟
اوچنجى نقطه:حالمى، إستراحتمى دوشونن و هر مصيبته قارشى صبر ايله سكوتمى إستغراب ايدن دوستلريمڭ شويله بر سؤاللرى وار كه: "سڭا گلن زحمتلره، صيقنتيلره ناصل تحمّل ايدييورسڭ؟ حالبوكه أسكيدن چوق حدّتلى و عزّتلى ايدڭ، أدنا بر تحقيره تحمّل ايدهمزدڭ؟"
الجواب:ايكى كوچك حادثهيى و حكايهيى ديڭلهيڭز، جوابنى آليڭز:
برنجى حكايه:ايكى سنه أوّل بنم حقّمده بر مدير سببسز، غيابمده تزييفكارانه، حقارتلى سوزلر سويلهمشدى. صوڭره بڭا سويلهديلر. بر ساعت قدر أسكى سعيد طماريله متأثّر اولدم. صوڭره جنابِ حقّڭ رحمتيله شويله بر حقيقت قلبه گلدى، صيقنتىيى إزاله ايدوب او آدمى ده بڭا حلال ايتديردى. او حقيقت شودر:
نفسمه ديدم: أگر اونڭ تحقيرى و بيان ايتديگى قصورلر، شخصمه و نفسمه عائد ايسه؛ اللّٰه اوندن راضى اولسون كه، بنم نفسمڭ عيبلرينى سويلر. أگر طوغرى سويلهمش ايسه، بنى نفسمڭ تربيهسنه سَوق ايدر و غروردن بنى قورتارمغه يارديمدر. أگر يالان سويلهمش ايسه، بنى ريادن و ريانڭ أساسى اولان شهرتِ كاذبهدن قورتارمغه يارديمدر. أوت بن نفسم ايله مصالحه ايتمهمشم. چونكه تربيه ايتمهمشم. بنم بوينمده ويا قوينمده بر عقرب بولونديغنى برى سويلهسه ويا گوسترسه؛ اوندن طاريلمق دگل، بلكه ممنون اولمق لازم گلير. أگر او آدمڭ تحقيراتى، بنم ايمانه و قرآنه خدمتكارلغم صفتمه عائد ايسه، او بڭا عائد دگل. او
— 346 —
آدمى، بنى إستخدام ايدن صاحبِ قرآنه حواله ايدييورم. او عزيزدر، حكيمدر. أگر صِرف بنى سوگمك، تحقير ايتمك، چوروتمك نوعندن ايسه؛ او ده بڭا عائد دگل. بن منفى و أسير و غريب و أليم باغلى اولديغندن، حيثيتمى كندى ألمله دوزلتمگه چاليشمق بڭا دوشمز. بلكه مسافر اولديغم و بڭا نظارت ايدن شو كويه، صوڭره قضايه، صوڭره ولايته حكم ايدنلره عائددر. بر إنسانڭ ألندهكى أسيرينى تحقير ايتمك، صاحبنه عائددر؛ او مدافعه ايدر. مادام حقيقت بودر، قلبم إستراحت ايتدى.
وَ اُفَوِّضُ اَمْرِى اِلَى اللّٰهِ اِنَّ اللّٰهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
ديدم. او واقعهيى اولمامش گبى صايدم، اونوتدم. فقط مع التأسّف صوڭره آڭلاشيلدى كه، قرآن اونى حلال ايتمهمش...
ايكنجى حكايه:شو سنهده ايشيتدم كه، بر حادثه اولمش. او حادثهنڭ وقوعندن صوڭره يالڭز إجمالًا وقوعنى ايشيتديگم حالده، او واقعه ايله جدّى علاقهدار ايميشم گبى بر معامله گوردم. ذاتًا مخابره ايتمييوردم؛ ايتسهم ده پك نادر اولارق بر مسئلهِٔ ايمانيهيى بر دوستمه يازاردم. حتّى درت سنهده قارداشمه بر تك مكتوب يازدم. و إختلاطدن هم بن كنديمى منع ايدييوردم، هم ده أهلِ دنيا بنى منع ايدييوردى. يالڭز بر ايكى أحباب ايله، هفتهده بر دفعه گوروشهبيلييوردم. كويه گلن مسافرلر ايسه؛ آيده بر ايكيسى، بعض بر ايكى دقيقه بر مسئلهِٔ آخرته دائر بنمله گوروشويوردى. بو غربت حالمده؛ غريب، يالڭز، كيمسهسز، نفقه ايچون چاليشمغه بنم گبيلره موافق اولميان بر كويده، هر شيدن هركسدن منع ايديلدم. حتّى درت سنه أوّل، خراب اولمش بر جامعى تعمير ايتديردم. مملكتمده إماملق و واعظلك وثيقهم أليمده اولديغندن، او جامعده درت سنهدر (اللّٰه قبول ايتسين) إماملق ايتديگم حالده، شو مبارك گچن رمضانده مسجده گيدهمدم. بعضًا يالڭز نمازيمى قيلدم. جماعتله قيلينان نمازڭ يگرمى بش ثوابندن و خيرندن محروم قالدم.
— 347 —
ايشته باشمه گلن بو ايكى حادثهيه قارشى، عينًا ايكى سنه أوّل، او مأمورڭ بڭا قارشى معاملهسنه گوسترديگم صبر و تحمّلى گوستردم. إن شاء اللّٰه دوام ده ايتديرهجگم. شويله ده دوشونويورم و دييورم كه: أگر أهلِ دنيا طرفندن باشمه گلن شو أذيت، شو صيقنتى، شو تضييق؛ عيبلى و قصورلى نفسم ايچون ايسه، حلال ايدييورم. بنم نفسم بلكه بونڭله إصلاحِ حال ايدر؛ هم اوڭا كفّارت الذنوب اولور. دنيا مسافرخانهسنڭ صفاسنى چوق گوردم؛ آزيجق جفاسنى گورسهم، ينه شكر ايدرم. أگر ايمانه و قرآنه خدمتكارلغم جهتيله أهلِ دنيا بنى تضييق ايدييورسه، اونڭ مدافعهسى بڭا عائد دگل، اونى عزيزِ جبّاره حواله ايدييورم. أگر أصلسز و ريايه سبب و إخلاصى قيرهجق بر شهرتِ كاذبهيى قيرمق ايچون توجّهِ عامّهيى حقّمده بوزمق مراد ايسه اونلره رحمت. چونكه توجّهِ عامّهيه مظهر اولمق و خلقلرڭ نظرنده شهرت قزانمق، بنم گبى آدملره ضرردر ظن ايدرم. بنم ايله تماس ايدنلر بنى بيليرلر كه؛ شخصمه قارشى حرمت ايستهمييورم، بلكه نفرت ايدييورم. حتّى قيمتدار مهمّ بر دوستمى، فضله حرمتى ايچون بلكه أللى دفعه تكدير ايتمشم. أگر بنى چوروتمك و أفكارِ عامّهدن دوشورتمك، إسقاط ايتديرمكدن مرادلرى، ترجمانلق ايتديگم حقائقِ ايمانيه و قرآنيهيه عائد ايسه بيهودهدر. زيرا قرآن ييلديزلرينه پرده چكيلمز. گوزينى قپايان يالڭز كندى گورمز، باشقهسنه گيجه ياپاماز.
دردنجى نقطه:أوهاملى بر قاچ سؤالڭ جوابيدر:
برنجيسى:أهلِ دنيا بڭا دير: "نه ايله ياشايورسڭ؟ چاليشمهدن ناصل گچينييورسڭ؟ مملكتمزده تنبلجه اوطورانلرى و باشقهسنڭ سعيى ايله گچيننلرى ايستهمييورز."
— 348 —
الجواب:بن إقتصاد و بركتله ياشايورم. رزّاقمدن باشقه كيمسهنڭ منّتنى آلمايورم و آلمامغه ده قرار ويرمشم. أوت گونده يوز پاره، بلكه قرق پاره ايله ياشايان بر آدم، باشقهسنڭ منّتنى آلماز. شو مسئلهنڭ ايضاحنى هيچ آرزو ايتمييوردم. بلكه بر غرورى و بر أنانيتى إحساس ايدر فكريله، بيان ايتمك بڭا پك ناخوشدر. فقط مادام أهلِ دنيا أوهاملى بر صورتده صورييورلر، بن ده ديرم كه: كوچكلگمدن بَرى خلقلرڭ مالنى قبول ايتمهمك (وَلَوْ زكات دخى اولسه) هم معاشى قبول ايتمهمك (يالڭز بر ايكى سنه دار الحكمة الإسلاميهده دوستلريمڭ إجباريله قبول ايتمگه مجبور اولدم) هم معيشتِ دنيويه ايچون منّت آلتنه گيرمهمك، بتون عمرمده بر دستورِ حياتمدر. أهلِ مملكتم و باشقه يرلرده بنى طانييانلر بونى بيلييورلر. بو بش سنهكى نفيمده، چوق دوستلر بڭا هديهلرينى قبول ايتديرمك ايچون چوق چاليشديلر، قبول ايتمدم. "اويله ايسه ناصل إداره ايدرسڭ؟" دينيلسه، ديرم: بركت و إكرامِ إلٰهى ايله ياشايورم. نفسم چندان هر حقارته، هر إهانته مستحق ايسه ده؛ فقط قرآن خدمتنڭ كرامتى اولارق، أرزاق خصوصنده إكرامِ إلٰهى اولان بركته مظهر اولويورم. وَ اَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ سرّيله، جنابِ حقّڭ بڭا ايتديگى إحساناتى ياد ايدوب، بر شكرِ معنوى نوعندن بر قاچ نمونهسنى سويلهيهجگم. بر شكرِ معنوى اولمقله برابر، قورقويورم كه، بر ريا و غرورى إحساس ايدهرك او مبارك بركت كسيلسين. چونكه مفتخرانه گيزلى بركتى إظهار ايتمك، كسيلمهسنه سبب اولور. فقط نه چاره، سويلهمگه مجبور اولدم.
ايشته بريسى:شو آلتى آيدر اوتوز آلتى أكمكدن عبارت بر كيله بغداى بڭا كافى گلدى. داها وار، بيتمهمش. نه مقدار كفايت (حاشيه): بر سنه دوام ايتدى. ايدهجك، بيلمييورم.
— 349 —
ايكنجيسى:شو مبارك رمضانده، يالڭز ايكى خانهدن بڭا يمك گلدى، ايكيسى ده بنى خسته ايتدى. آڭلادم كه، باشقهسنڭ يمگنى يمكدن ممنوعم. متباقيسى، بتون رمضانده بنم إدارهمه باقان مبارك بر خانهنڭ و صادق بر آرقداشم اولان او خانه صاحبى عبد اللّٰه چاوشڭ إخبارى و شهادتيله؛ اوچ أكمك، بر قِيّه پرنج بڭا كافى گلمشدر. حتّى او پرنج، اون بش گون رمضاندن صوڭره بيتمشدر.
اوچنجيسى:طاغده، اوچ آى بڭا و مسافرلريمه بر قِيّه ترهياغى، (هر گون أكمكله برابر يمك شرطيله) كافى گلدى. حتّى سليمان إسمنده مبارك بر مسافرم واردى. بنم أكمگم ده و اونڭ أكمگى ده بيتييوردى. جهارشنبه گونى ايدى؛ ديدم اوڭا: گيت أكمك گتير. ايكى ساعت، هر طرفمزده كيمسه يوق كه، اورادن أكمك آلينسين. "جمعه گيجهسى سنڭ يانڭده بو طاغده برابر دعا ايتمك آرزو ايدييورم" ديدى. بن ده ديدم: تَوَكَّلْنَا عَلَى اللّٰهِ قال. صوڭره هيچ مناسبتى اولماديغى حالده و بر بهانه يوقكن، ايكيمز يورىيه يورىيه بر طاغڭ تپهسنه چيقدق. إبريقده بر پارچه صو واردى. بر پارچه شكر ايله چايمز واردى. ديدم: "قارداشم، بر پارچه چاى ياپ." او اوڭا باشلادى، بن ده درين بر درهيه باقار بر قطران آغاجى آلتنده اوطوردم. متأسّفانه شويله دوشوندم كه: كوفلنمش بر پارچه أكمگمز وار؛ بو آقشام آنجق ايكيمزه يتر. ايكى گون ناصل ياپاجغز و بو صافىقلب آدمه نه دييهجگم؟ دييه دوشونمهده ايكن، بردن بره باشم چوريلير گبى باشمى چويردم؛ گوردم كه: قوجه بر أكمك، قطران آغاجنڭ اوستنده، داللرى ايچنده بزه باقييور. ديدم: "سليمان مژده! جنابِ حق بزه رزق ويردى." او أكمگى آلدق؛ باقييورز كه، قوشلر و حيواناتِ وحشيه هيچ برى ايليشمهمش. يگرمى اوتوز گوندر هيچ بر إنسان او تپهيه چيقمامشدى. او أكمك، ايكيمزه ايكى گون كافى گلدى. بز ييركن، بيتمك اوزره ايكن، درت سنه صادق بر صدّيقم اولان مستقيم سليمان، أكمكله آشاغيدن چيقهگلدى.
— 350 —
دردنجيسى:شو اوستمدهكى ساقويى، يدى سنه أوّل، أسكى اولارق آلمشدم. بش سنهدر ألبسه، چماشير، پاپوچ، چوراب ايچون درت بچق ليرا ايله إداره ايتدم. بركت إقتصاد و رحمتِ إلٰهيه بڭا كافى گلدى.
ايشته شو نمونهلر گبى چوق شيلر وار و بركتِ إلٰهيهنڭ چوق جهتلرى وار. بو كوى خلقى چوغنى بيليرلر. فقط صاقين بونلرى فخر ايچون ذكر ايدييورم ظن ايتمهيڭز، بلكه مجبور اولدم. هم بنم ايچون اييلگه بر مدار اولديغنى دوشونمهيڭز. بو بركتلر، يا يانمه گلن خالص دوستلريمه إحساندر ويا خدمتِ قرآنيهيه بر إكرامدر ويا إقتصادڭ بركتلى بر منفعتيدر وياخود "يا رحيم، يا رحيم" ايله ذكر ايدن و يانمده بولونان درت كدينڭ رزقلريدر كه، بركت صورتنده گلير، بن ده اوندن إستفاده ايدرم. أوت حزين ميرميرلرينى دقّتله ديڭلهسهڭ، "يا رحيم، يا رحيم" چكدكلرينى آڭلارسڭ. كدى بحثى گلدى، طاووغى خاطره گتيردى. بر طاووغم وار. شو قيشده، يمورطه ماكينهسى گبى پك آز فاصله ايله هر گون رحمت خزينهسندن بڭا بر يمورطه گتيرييوردى. هم بر گون ايكى يمورطه گتيردى؛ بن ده حيرتده قالدم. دوستلرمدن صوردم: "بويله اولور مى؟" ديدم. ديديلر: "بلكه بر إحسانِ إلٰهيدر." هم شو طاووغڭ يازڭ چيقارديغى كوچك بر ياوروسى واردى. رمضانِ شريفڭ باشنده يمورطهيه باشلادى، تا قرق گون دوام ايتدى. هم كوچك، هم قيشده، هم رمضانده، بو مبارك حالى بر إكرامِ ربّانى اولديغنه، نه بنم و نه ده بڭا خدمت ايدنلرڭ شبههمز قالمادى. هم نه وقت آننهسى كسدى، همان او باشلادى.. بنى يمورطهسز بيراقمدى.
ايكنجى وهملى سؤال:أهلِ دنيا دييورلر كه: سڭا ناصل أمنيت ايدهجگز كه، سن دنيامزه قاريشميهجقسڭ؟ سنى سربست بيراقسهق، بلكه دنيامزه قاريشيرسڭ. هم ناصل بيلهجگز كه، سن قورنازلق ياپمييورسڭ؟ كنديڭى تاركِ دنيا
— 351 —
گوستروب خلقڭ مالنى ظاهرًا آلماز، گيزلى آلير بر قورنازلق اولماديغنى ناصل بيلهجگز؟
الجواب:يگرمى سنه أوّلكى ديوانِ حربِ عُرفيده و حرّيتدن داها أوّل زمانده چوقلره معلوم حال و وضعيتم و "ايكى مكتبِ مصيبتڭ شهادتنامهسى" نامنده او زمان ديوانِ حربدهكى مدافعاتم قطعى گوسترر كه، دگل قورنازلق بلكه أدنا بر حيلهيه تنزّل ايتمز بر طرزده حيات گچيرمشم. أگر حيله اولسيدى، بو بش سنه ظرفنده سزلره تملّقكارانه بر مراجعت ايديلهجكدى. حيلهلى آدم كندينى سَوْديرر، كندينى چكمز؛ إغفال و آلداتمغه دائما چاليشير. حالبوكه بڭا قارشى أڭ مهمّ هجوملره و تنقيدلره مقابل تذلّیله تنزّل ايتمدم. "تَوَكَّلْتُ على اللّٰه" دييوب، أهلِ دنيايه آرقهمى چويردم. هم ده آخرتى بيلن و دنيانڭ حقيقتنى كشف ايدن؛ عقلى وارسه پشيمان اولماز، يڭيدن دنيايه دونوب اوغراشماز. أللى سنهدن صوڭره، علاقهسز، تك باشيله بر آدم؛ حياتِ أبديهسنى دنيانڭ بر ايكى سنه گوهزهلگنه، شارلاتانلغنه فدا ايتمز.. فدا ايتسه، قورناز اولماز، بلكه أبله بر ديوانه اولور. أبله بر ديوانهنڭ ألندن نه گلير كه، اونڭ ايله اوغراشيلسين. امّا ظاهرًا تاركِ دنيا، باطنًا طالبِ دنيا شبههسى ايسه،
وَمَا اُبَرِّئُ نَفْسِى اِنَّ النَّفْسَ لَامَّارَةٌ بِالسُّوءِ
سرّنجه "بن نفسمى تبرئه ايتمييورم، نفسم هر فنالغى ايستر." فقط شو فانى دنياده، شو موقّت مسافرخانهده، إختيارلق زماننده، قيصه بر عمرده، آز بر لذّت ايچون؛ أبدى، دائمى حياتنى و سعادتِ أبديهسنى برباد ايتمك، أهلِ عقلڭ كارى دگل. أهلِ عقلڭ و ذىشعورڭ كارى اولماديغندن، نفسِ أمّارهم ايستر ايستهمز عقله تابع اولمشدر.
اوچنجى وهملى سؤال:أهلِ دنيا دييورلر كه: سن بزى سَور ميسڭ؟ بگهنييور ميسڭ؟ أگر سَورسهڭ، نهدن بزه كوسوب قاريشمييورسڭ؟ أگر بگنمييورسهڭ بزه معارضسڭ؛ بز معارضلريمزى أزرز؟
— 352 —
الجواب:بن دگل سزى، بلكه دنياڭزى سوسه ايدم، دنيادن چكيلمزدم. نه سزى و نه ده دنياڭزى بگنمييورم. فقط قاريشمييورم. چونكه بن باشقه مقصددهيم؛ باشقه نقطهلر بنم قلبمى طولديرمش، باشقه شيلرى دوشونمگه قلبمده ير بيراقمامش. سزڭ وظيفهڭز أله باقمقدر، قلبه باقمق دگل! چونكه إدارهڭزى، آسايشڭزى ايستهيورسڭز. أل قاريشمديغى وقت، نه حقّڭز وار كه، هيچ لايق اولماديغڭز حالده "قلب ده بزى سوسين" ديمگه... قلبه قاريشسهڭز... أوت بن ناصل بو قيش ايچنده بهارى تمنّى ايدييورم و آرزو ايدييورم؛ فقط إراده ايدهمييورم، گتيرمگه تشبّث ايدهمييورم. اويله ده: حالِ عالمڭ صلاحتنى تمنّى ايدييورم، دعا ايدييورم و أهلِ دنيانڭ إصلاحنى آرزو ايدييورم؛ فقط إراده ايدهمييورم، چونكه أليمدن گلمييور. بِالفعل تشبّث ايدهمييورم؛ چونكه نه وظيفهمدر، نه ده إقتدارم وار.
دردنجى شبههلى سؤال:أهلِ دنيا دييورلر كه: او قدر بلالر گوردك كه، كيمسهيه أمنيتمز قالمادى. سڭا ناصل أمين اولابيليرز كه؛ فرصت سنڭ ألڭه گچسه، آرزو ايتديگڭ گبى قاريشمازسڭ؟
الجواب:أوّلكى نقطهلر سزه أمنيت ويرمكله برابر.. مملكتمده، طلبه و أقربام ايچنده، بنى ديڭلهينلرڭ اورتهسنده، هيجانلى حادثهلر ايچنده دنياڭزه قاريشمديغم حالده؛ ديارِ غربتده و يالڭز، تك باشيله، غريب، ضعيف، عاجز، بتون قوّتيله آخرته متوجّه، إختلاطدن، مخابرهدن كسيلمش، ايمان و آخرت مناسبتيله اوزاقدن اوزاغه يالڭز بعض أهلِ آخرتى دوست بولان و باشقه هركسه يبانى و هركس ده اوڭا يبانى نظريله باقان بر إنسان؛ ثمرهسز تهلكهلى دنياڭزه قاريشسه، مضاعف بر ديوانه اولمق گركدر.
— 353 —
بشنجى نقطه:بش كوچك مسئلهيه دائردر:
برنجيسى:أهلِ دنيا بڭا دييورلر كه: بزم اصولِ مدنيتمزى، طرزِ حياتمزى و صورتِ تلبّسمزى نه ايچون سن كنديڭه تطبيق ايتمييورسڭ؟ ديمك بزه معارضسڭ؟
بن ده ديرم:هَىْ أفنديلر! نه حق ايله بڭا اصولِ مدنيتڭزى تكليف ايدييورسڭز؟ حالبوكه سز، بنى حقوقِ مدنيتدن إسقاط ايتمش گبى، حقسز اولارق بش سنه بر كويده مخابرهدن و إختلاطدن ممنوع بر طرزده إقامت ايتديرديڭز. هر منفىيى شهرلرده دوست و أقرباسيله برابر بيراقديڭز و صوڭره وثيقه ويرديگڭز حالده، سببسز بنى تجريد ايدوب، بر ايكى دانه مستثنا هيچ بر همشهرى ايله گوروشديرمديڭز. ديمك بنى أفرادِ ملّتدن و رعيتدن صايمييورسڭز. ناصل قانونِ مدنيتڭزڭ بڭا تطبيقنى تكليف ايدييورسڭز؟ دنيايى بڭا زندان ايتديڭز. زندانده اولان بر آدمه بويله شيلر تكليف ايديلمز. سز بڭا دنيا قپوسنى قپاديڭز؛ بن ده آخرت قپوسنى چالدم؛ رحمتِ إلٰهيه آچدى. آخرت قپوسنده بولونان بر آدمه، دنيانڭ قارمهقاريشيق اصول و عاداتى اوڭا ناصل تكليف ايديلير؟ نه وقت بنى سربست بيراقوب مملكتمه إعاده ايدوب حقوقمى ويرديڭز، او وقت اصولڭزڭ تطبيقنى ايستيهبيليرسڭز.
ايكنجى مسئله:أهلِ دنيا دييورلر كه: بزه أحكامِ دينيهيى و حقائقِ إسلاميهيى تعليم ايدهجك رسمى بر دائرهمز وار. سن نه صلاحيتله نشرياتِ دينيه ياپييورسڭ؟ سن مادام نفيه محكومسڭ، بو ايشلره قاريشمغه حقّڭ يوق.
الجواب:حق و حقيقت إنحصار آلتنه آلينماز! ايمان و قرآن ناصل إنحصار آلتنه آلينهبيلير؟ سز دنياڭزڭ اصولنى، قانوننى إنحصار آلتنه آلابيليرسڭز. فقط حقائقِ ايمانيه
— 354 —
و أساساتِ قرآنيه، رسمى بر شكلده و اجرت مقابلنده دنيا معاملاتى صورتنه صوقولماز؛ بلكه بر موهبهِٔ إلٰهيه اولان او أسرار، خالص بر نيّت ايله و دنيادن و حظوظاتِ نفسانيهدن تجرّد ايتمك وسيلهسيله او فيضلر گلهبيلير. هم ده سزڭ او رسمى دائرهڭز دخى، مملكتده ايكن بنى واعظ قبول ايتدى، تعيين ايتدى. بن او واعظلگى قبول ايتدم، فقط معاشنى ترك ايتدم. أليمده وثيقهم وار. واعظلك، إماملق وثيقهسيله هر يرده عمل ايدهبيليرم؛ چونكه بنم نفيم حقسز اولمشدر. هم منفيلر مادام إعاده ايديلدى، أسكى وثيقهلريمڭ حكمى باقيدر.
ثانيًا:يازديغم حقائقِ ايمانيهيى طوغريدن طوغرىيه نفسمه خطاب ايتمشم. هركسى دعوت ايتمييورم. بلكه روحلرى محتاج و قلبلرى يارهلى اولانلر، او أدويهِٔ قرآنيهيى آرايوب بولويورلر. يالڭز مدارِ معيشتم ايچون، يڭى حروف چيقمهدن أوّل، حشره دائر بر رسالهمى طبع ايتديردم. بونى ده، بڭا قارشى إنصافسز أسكى والى، او رسالهيى تدقيق ايدوب، تنقيد ايدهجك بر جهت بولامديغى ايچون ايليشهمدى.
اوچنجى مسئله:بنم بعض دوستلرم، أهلِ دنيا بڭا شبههلى باقدقلرى ايچون، أهلِ دنيايه خوش گورونمك ايچون؛ بندن ظاهرًا تبرّى ايدييورلر، بلكه تنقيد ايدييورلر. حالبوكه قورناز أهلِ دنيا، بونلرڭ تبرّيسنى و بڭا قارشى إجتنابلرينى، او أهلِ دنيايه صداقته دگل، بلكه بر نوع ريايه، وجدانسزلغه حمل ايدوب، او دوستلريمه قارشى فنا نظرله باقييورلر.
بن ده ديرم:أى آخرت دوستلرم! بنم قرآنه خدمتكارلغمدن تبرّى ايدوب قاچمايڭز. چونكه إن شاء اللّٰه بندن سزه ضرر گلمز. أگر فرضا مصيبت گلسه ويا بڭا ظلم ايديلسه، سز بندن تبرّى ايله قورتولامازسڭز.. او حال ايله، مصيبته و
— 355 —
طوقاده داها زياده إستحقاق كسب ايدرسڭز. هم نه وار كه، أوهامه دوشويورسڭز؟
دردنجى مسئله:شو نفى زمانمده گورويورم كه: خودفروش و سياست باتاقلغنه دوشمش بعض إنسانلر، بڭا طرفگيرانه، رقيبانه بر نظرله باقييورلر. گويا بن ده اونلر گبى دنيا جريانلريله علاقهدارم.
هَىْ أفنديلر! بن ايمانڭ جريانندهيم. قارشيمده ايمانسزلق جريانى وار. باشقه جريانلرله علاقهم يوق. او آدملردن اجرت مقابلنده ايش گورنلر، بلكه كندينى بر درجه معذور گورويور. فقط اجرتسز، حميت نامنه بڭا قارشى طرفگيرانه، رقيبانه وضعيت آلمق و ايليشمك و أذيت ايتمك؛ غايت فنا بر خطادر. چونكه سابقًا إثبات ايديلديگى گبى، سياستِ دنيا ايله هيچ علاقهدار دگلم؛ يالڭز بتون وقتمى و حياتمى، حقائقِ ايمانيه و قرآنيهيه حصر و وقف ايتمشم. مادام بويلهدر، بڭا أذيت ويروب رقيبانه ايليشن آدم دوشونسون كه؛ او معاملهسى زندقه و ايمانسزلق نامنه ايمانه ايليشمك حكمنه گچر.
بشنجى مسئله:دنيا مادام فانيدر. هم مادام عمر قيصهدر. هم مادام غايت لزوملى وظيفهلر چوقدر. هم مادام حياتِ أبديه بوراده قزانيلاجقدر. هم مادام دنيا صاحبسز دگل. هم مادام شو مسافرخانهِٔ دنيانڭ غايت حكيم و كريم بر مدبّرى وار. هم مادام نه اييلك و نه فنالق، جزاسز قالميهجقدر. هم مادام
لَا يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا اِلَّا وُسْعَهَا
سرّنجه تكليفِ مالايُطاق يوقدر. هم مادام ضررسز يول، ضررلى يوله مرجّحدر. هم مادام دنيوى دوستلر و رتبهلر، قبر قپوسنه قدردر.
ألبته أڭ بختيار اودر كه: دنيا ايچون آخرتى اونوتماسين، آخرتنى دنيايه فدا ايتمهسين، حياتِ أبديهسنى حياتِ دنيويه ايچون بوزماسين، مالايعنى شيلرله
— 356 —
عمرينى تلف ايتمهسين؛ كندينى مسافر تلقّى ايدوب مسافرخانه صاحبنڭ أمرلرينه گوره حركت ايتسين؛ سلامتله قبر قپوسنى آچوب سعادتِ أبديهيه گيرسين.
(حاشيه): بو ماداملر ايچوندر كه؛ شخصمه قارشى اولان ظلملره، صيقنتيلره آلديرمييورم و أهمّيت ويرمييورم. "مراقه دگمييور" دييورم و دنيايه قاريشمييورم.
٭ ٭ ٭
اون آلتنجى مكتوبڭ ذيلى
بِاسْمِهِ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
أهلِ دنيا سببسز، بنم گبى عاجز، غريب بر آدمدن توهّم ايدوب بيڭلر آدم قوّتنده تخيّل ايدهرك، بنى چوق قيدلر آلتنه آلمشلر. بارلانڭ بر محلّهسى اولان بدرهده و بارلانڭ بر طاغنده، بر ايكى گيجه قالمقلغمه مساعده ايتمهمشلر. ايشيتدم كه، دييورلر: "سعيد أللى بيڭ نفر قوّتندهدر، اونڭ ايچون سربست بيراقمييورز."
بن ده ديرم كه:أى بدبخت أهلِ دنيا! بتون قوّتڭزله دنيايه چاليشديغڭز حالده، نهدن دنيانڭ ايشنى دخى بيلمييورسڭز؟ ديوانه گبى حكم ايدييورسڭز. أگر قورقوڭز شخصمدن ايسه؛ أللى بيڭ نفر دگل، بلكه بر نفر أللى دفعه بندن زياده ايشلر گورهبيلير. يعنى، اوطهمڭ قپوسنده طوروب، بڭا "چيقميهجقسڭ" دييهبيلير.
— 357 —
أگر قورقوڭز مسلگمدن و قرآنه عائد دلّاللغمدن و قوّهِٔ معنويهِٔ ايمانيهدن ايسه؛ أللى بيڭ نفر دگل، ياڭليشسكز! مسلك إعتباريله أللى ميليون قوّتندهيم، خبريڭز اولسون! چونكه قرآنِ حكيمڭ قوّتيله سزڭ دينسزلريڭز داخل اولديغى حالده، بتون آوروپايه ميدان اوقويورم. بتون نشر ايتديگم أنوارِ ايمانيه ايله اونلرڭ فنونِ مثبته و طبيعت ديدكلرى محكم قلعهلرينى زير و زبر ايتمشم. اونلرڭ أڭ بيوك دينسز فيلسوفلرينى، حيواندن آشاغى دوشورمشم. دينسزلريڭز دخى ايچنده بولونان بتون آوروپا طوپلانسه، اللّٰهڭ توفيقيله بنى او مسلگمڭ بر مسئلهسندن گرى چويرهمزلر؛ إن شاء اللّٰه مغلوب ايدهمزلر!..
مادام بويلهدر، بن سزڭ دنياڭزه قاريشمييورم، سز ده بنم آخرتمه قاريشمايڭز! قاريشسهڭز ده بيهودهدر.
تقديرِ خدا، قوّتِ بازو ايله دونمز
بر شمعه كه، مولا ياقه، اوفلهمكله سونمز.
بنم حقّمده، مستثنا بر صورتده، أهلِ دنيا پك زياده توهّم ايدوب، عادتا قورقويورلر. بنده بولونميان و بولونسه دخى سياسى بر قصور تشكيل ايتمهين و إتهامه مدار اولميان شيخلك، بيوكلك، خانَدان، عشيرت صاحبى، نفوذلى، أتباعى چوق، همشهريلريله گوروشمك، دنيا أحواليله علاقهدار اولمق، حتّى سياسته گيرمك، حتّى مخالف اولمق گبى بنده بولونميان أمرلرى تخيّل ايدهرك أوهامه دوشمشلر. حتّى حپسده و خارجدهكى، يعنى كنديلرنجه قابلِ عفو اولميانلرڭ دخى عفولرينى مذاكره ايتدكلرى صيرهده، بنى عادتا هر شيدن منع ايتديلر. فنا و فانى بر آدمڭ، گوزل و باقى شويله بر سوزى وار:
ظلمڭ طوپى وار، گلّهسى وار، قلعهسى وارسه؛
حقّڭ ده بوكولمز قولى، دونمز يوزى واردر.
— 358 —
بن ده ديرم:
أهلِ دنيانڭ حكمى وار، شوكتى وار، قوّتى وارسه؛
قرآنڭ فيضيله، خادمنده ده:
شاشيرماز علمى، صوصماز سوزى واردر؛
ياڭيلماز قلبى، سونمز نورى واردر.
چوق دوستلرله برابر بڭا نظارت ايدن بر قوماندان، مكرّرًا سؤال ايتديلر:نهدن وثيقه ايچون مراجعت ايتمييورسڭ؟ إستدعا ويرمييورسڭ؟
الجواب:بش آلتى سبب ايچون مراجعت ايتمييورم و ايدهمييورم:
برنجيسى:بن أهلِ دنيانڭ دنياسنه قاريشمادم كه اونلرڭ محكومى اولايم، اونلره مراجعت ايدهيم. بن، قدرِ إلٰهينڭ محكومىيم و اوڭا قارشى قصورم وار، اوڭا مراجعت ايدييورم.
ايكنجيسى:بو دنيا چابوق تبدّل ايدر بر مسافرخانه اولديغنى يقينًا ايمان ايدوب بيلدم. اونڭ ايچون، حقيقى وطن دگل، هر ير بردر. مادام وطنمده باقى قالميهجغم؛ بيهوده اوڭا قارشى چابالامق، اورايه گيتمك بر شيئه يارامييور. مادام هر ير مسافرخانهدر؛ أگر مسافرخانه صاحبنڭ رحمتى يار ايسه، هركس ياردر، هر ير يارار. أگر يار دگلسه، هر ير قلبه باردر و هركس دشمندر.
اوچنجيسى:مراجعت، قانون دائرهسنده اولور. حالبوكه بو آلتى سنهدر بڭا قارشى معامله، كيفى و فوق القانوندر. منفيلر قانونيله بڭا معامله ايديلمدى. حقوقِ مدنيتدن و بلكه حقوقِ دنيويهدن إسقاط ايديلمش بر طرزده بڭا باقديلر. بو فوق القانون معامله ايدنلره، قانون نامنه مراجعت معناسز اولور.
— 359 —
دردنجيسى:بو سنه بورانڭ مديرى، بنم ناممه، بارلانڭ بر محلّهسى حكمنده اولان بدره قريهسنده، تبديلِ هوا ايچون بر قاچ گون قالمغه دائر مراجعت ايتدى؛ مساعده ايتمديلر. بويله أهمّيتسز بر إحتياجمه جوابِ ردّ ويرنلره ناصل مراجعت ايديلير؟ مراجعت ايديلسه، ذلّت ايچنده فائدهسز بر تذلّل اولور.
بشنجيسى:حقسزلغى حق إدّعا ايدنلره قارشى حق دعوا ايتمك و اونلره مراجعت ايتمك؛ بر حقسزلقدر، حقّه قارشى بر حرمتسزلكدر. بن بو حقسزلغى و حقّه قارشى حرمتسزلگى إرتكاب ايتمك ايستهمم والسلام.
آلتنجى سبب:بڭا قارشى أهلِ دنيانڭ ويردكلرى صيقنتى، سياست ايچون دگل؛ چونكه اونلر ده بيليرلر كه، سياسته قاريشمييورم، سياستدن قاچييورم. بلكه بيلهرك ويا بيلميهرك زندقه حسابنه، بنم دينه مربوطيتمدن بنى تعذيب ايدييورلر. اويله ايسه اونلره مراجعت ايتمك، ديندن پيشمانلق گوسترمك و مسلكِ زندقهيى اوقشامق ديمكدر. هم بن اونلره مراجعت و دخالت ايتدكجه؛ عادل اولان قدرِ إلٰهى، بنى اونلرڭ ظالم أليله تعذيب ايدهجكدر. چونكه اونلر ديانته مربوطيتمدن بنى صيقييورلر. قدر ايسه، بنم ديانتده و إخلاصده نقصانيتم وار؛ آرا صيره أهلِ دنيايه رياكارلقلرمدن طولايى بنى صيقييور. اويله ايسه، شيمديلك شو صيقنتيدن قورتولوشم يوق. أگر أهلِ دنيايه مراجعت ايتسهم، قدر دير: "أى رياكار! بو مراجعتڭ جزاسنى چك!" أگر مراجعت ايتمزسهم، أهلِ دنيا دير: "بزى طانيمييورسڭ، صيقنتيده قال!"
يدنجى سبب:
معلومدر كه، بر مأمورڭ وظيفهسى، هيئتِ إجتماعيهيه مضر أشخاصه ميدان ويرمهمك و نافعلره يارديم ايتمكدر. حالبوكه بنى نظارت آلتنه آلان مأمور، قبر قپوسنه گلن، مسافر بر إختيار آدمه لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ دهكى ايمانڭ لطيف بر ذوقنى ايضاح ايتديگم وقت، (بر جُرمِ مشهود حالنده بنى ياقالامق
— 360 —
گبى) چوق زمان يانمه گلمديگى حالده، او وقت گويا بر قباحت ايشلهيورم گبى يانمه گلدى. إخلاص ايله ديڭلهين او بيچارهيى ده محروم بيراقدى؛ بنى ده حدّته گتيردى. حالبوكه بوراده بعض آدملر واردى؛ او اونلره أهمّيت ويرمييوردى. صوڭره أدبسزلكلرده و كويدهكى حياتِ إجتماعيهيه زهر ويرهجك صورتده بولوندقلرى وقت، اونلره إلتفات ايتمگه و تقدير ايتمگه باشلادى. هم معلومدر كه: زندانده يوز جنايتى بولونان بر آدم، نظارته مأمور ضابط اولسون، نفر اولسون، هر زمان اونلرله گوروشهبيلير. حالبوكه بر سنهدر، هم آمر، هم نظارته مأمور حكومتِ ملّيهجه ايكى مهمّ ذات قاچ دفعه اوطهمڭ يانندن گچدكلرى حالده، قطعا و أصلا نه بنم ايله گوروشديلر و نه ده حالمى صورديلر. بن أوّل ظن ايتدم كه، عداوتلرندن ياناشمييورلر. صوڭره تحقّق ايتدى كه، أوهاملرندن... گويا بن اونلرى يوتهجغم گبى قاچييورلر. ايشته شو آدملر گبى أجزاسى و مأمورلرى بولونان بر حكومتى، حكومت دييهرك مرجع طانييوب مراجعت ايتمك، كارِ عقل دگل، بيهوده بر ذلّتدر. أسكى سعيد اولسيدى عنتره گبى دييهجكدى:
مَاءُ الْحَيَاةِ بِذِلَّةٍ كَجَهَنَّمَ ٭ وَ جَهَنَّمُ بِالْعِزِّ اَفْخَرُ مَنْزِلِى
أسكى سعيد يوق؛ يڭى سعيد ايسه، أهلِ دنيا ايله قونوشمهيى معناسز گورويور. دنيالرى باشلرينى يسين! نه ياپارلرسه ياپسينلر! محكمهٔ كبراده اونلرله محاكمه اولاجغز دير، سكوت ايدر.
عدمِ مراجعتمڭ سببلرندن سكزنجيسى:"غيرِ مشروع بر محبّتڭ نتيجهسى، مرحمتسز بر عداوت اولديغى" قاعدهسنجه، عادل اولان قدرِ إلٰهى، لايق اولمادقلرى حالده مَيل ايتديگم شو أهلِ دنيانڭ ظالم أليله بنى تعذيب ايدييور. بن ده بو عذابه مستحقم دييوب سكوت ايدييوردم. چونكه حربِ عموميده گوڭللى
— 361 —
آلاى قوماندانى اولارق ايكى سنه چاليشدم، چارپيشدم. اوردو قوماندانى و أنور پاشا تقديراتى آلتنده قيمتدار طلبهلريمى، دوستلريمى فدا ايتدم. يارهلانوب أسير دوشدم. أسارتدن گلدكدن صوڭره خطواتِ ستّه گبى أثرلرمله كنديمى تهلكهيه آتوب، إنگليزلرڭ إستانبوله تسلّطى آلتنده، إنگليزلرڭ باشلرينه ووردم. شو بنى إشكنجهلى و سببسز أسارت آلتنه آلانلره يارديم ايتدم. ايشته اونلر ده بڭا، او يارديم جزاسنى بويله ويرييورلر. اوچ سنه روسيهده أسارتمده چكديگم زحمت و صيقنتىيى، بوراده بو دوستلرم بڭا اوچ آيده چكديرديلر. حالبوكه روسلر، بنى كرد گوڭللى قوماندانى صورتنده، قازاقلرى و أسيرلرى كسن غدّار آدم نظريله بڭا باقدقلرى حالده، بنى درسدن منع ايتمديلر. آرقداشم اولان طقسان أسير ضابطلرڭ قسمِ أكثريسنه درس ويرييوردم. بر دفعه روس قوماندانى گلدى، ديڭلهدى. توركجه بيلمديگى ايچون سياسى درس ظن ايتدى؛ بر دفعه بنى منع ايتدى، صوڭره ينه إذن ويردى. هم عين قيشلهده بر اوطهيى جامع ياپدق. بن إماملق ياپييوردم. هيچ مداخله ايتمديلر، إختلاطدن منع ايتمديلر، بنى مخابرهدن كسمديلر. حالبوكه بو دوستلرم گويا وطنداشلرم و دينداشلرم و اونلرڭ منفعتِ ايمانيهلرينه اوغراشديغم آدملر، هيچ بر سبب يوقكن، سياستدن و دنيادن علاقهمى كسديگمى بيليرلركن.. اوچ سنه دگل، بلكه بنى آلتى سنه صيقنتيلى بر أسارت آلتنه آلديلر؛ إختلاطدن منع ايتديلر. وثيقهم اولديغى حالده درسدن، حتّى اوطهمده خصوصى درسمى ده منع ايتديلر؛ مخابرهيه سد چكديلر. حتّى وثيقهم اولديغى حالده، كندم تعمير ايتديگم و درت سنه إماملق ايتديگم مسجدمدن بنى منع ايتديلر. شيمدى دخى جماعت ثوابندن بنى محروم ايتمك ايچون، (دائمى جماعتم و آخرت قارداشلرم) مخصوص اوچ آدمه دخى إمامت ايتمهمى قبول ايتمييورلر.
— 362 —
هم ايستهمديگم حالده، بريسى بڭا ايى ديسه، بڭا نظارت ايدن مأمور قيصقانارق قيزييور؛ نفوذينى قيرهيم دييه وجدانسزجهسنه تدبيرلر ياپييور؛ آمرلرندن إلتفات گورمك ايچون بنى تعجيز ايدييور.
ايشته بويله وضعيتده بر آدم، جنابِ حقدن باشقه كيمه مراجعت ايدر؟ حاكم، كندى مدّعى اولسه، ألبته اوڭا شكوا ايديلمز. گل سن سويله بو حاله نه دييهجگز؟ سن نه ديرسهڭ دى.. بن ديرم كه: بو دوستلرم ايچنده چوق منافقلر وار. منافق كافردن أشددر. اونڭ ايچون، كافر روسڭ بڭا چكديرمديگنى چكديرييورلر.
هَىْ بدبختلر! بن سزه نه ياپدم و نه ياپييورم؟ ايمانڭزڭ قورتولمسنه و سعادتِ أبديهڭزه خدمت ايدييورم! ديمك خدمتم خالص، ِللّٰه ايچون اولمامش كه عكس العمل اولويور. سز اوڭا مقابل، هر فرصتده بنى اينجيتييورسڭز. ألبته محكمهِٔ كبراده سزڭله گوروشهجگز.
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ ٭ نِعْمَ الْمَوْلٰى وَ نِعْمَ النَّصِيرُ
ديرم.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭