— 197 —
ايكنجى قسم
بارلا حياتى
رسالهٔ نورڭ ظهورى
استاد بديع الزمان سعيد النورسىنڭ شرقى آناطوليده دنيايه گليشندن إعتبارًا گچيرديگى حيات صفحهلرينى بورايه قدر برر برر گوردك، تماشا ايتدك. شيمدى؛ گچن قرق أللى سنهلك حياتنڭ نتيجهسى و ميوهسى حكمنده، تاريخڭ پك أندر قيد ايتديگى جهان وسعتندهكى معظّم بر دعوايه گيرييورز. بتون مادّى و معنوى ظلمتلرى إزاله ايدوب، عالمى نوريله ضيالانديرهجق اولان رسالهٔ نور ميدانه چيقييور؛ دنيا علم و عرفان ساحهسنه توركيهدن بر گونش طوغويور!..
٭ ٭ ٭
بديع الزمان حضرتلرينڭ ولاياتِ شرقيهدن غربى آناطولىيه نفى ايديلمسى، رسالهٔ نورڭ ظهورى، تأليف و نشرى
وانده مذكور مغارهده ياشامقده ايكن، شرقده إختلال و عصيان حركتلرى اولويور. "سزڭ نفوذيڭز قوّتليدر" دييهرك يارديم ايستهين بر ذاتڭ مكتوبنه: "تورك ملّتى عصرلردن بَرى إسلاميته خدمت ايتمش و چوق وليلر يتيشديرمشدر. بونلرڭ طورونلرينه قلنج چكيلمز، سز ده چكمهيڭز؛ تشبّثڭزدن واز گچڭز. ملّت، إرشاد و
— 198 —
تنوير ايديلمهليدر!" دييه جواب گوندرييور. فقط ينه حكومت، بديع الزمانى غربى آناطولىيه نفى ايدييور.
وانده مغارهدن چيقاريلوب آناطولىيه حركت ايتمك اوزره ژاندارمهلرله سَوق ايديليركن، يوللره دوكولوب "امان أفندى حضرتلرى بزى بيراقوب گيتمه. مساعده بيور سزى گوندرميهلم. آرزو ايدرسهڭز عربستانه گوتورهلم." دييه يالواران سلاحلى غروپلره، أهالىيه و ايلرى گلن ذاتلره: "بن آناطولىيه گيدهجگم، اونلرى ايستهيورم." دييهرك، هپسنى تسكين ايدييور. أوّلا، بوردور ولايتنه عسكرى محافظلرله نَفى ايديلييور. بوردورده ظلم و ترصّدلر آلتنده إشكنجهلى بر أسارت حياتى گچيرييور. فقط أصلا بوش طورمييور؛ اون اوچ درس اولان "نورڭ ايلك قپوسى" كتابندهكى حقيقتلرى بر قسم أهلِ ايمانه درس ويروب، گيزلى اولارق كتاب حالنه گتيرييور. بو حكمت جوهرلرينڭ قيمتنى تقدير ايدن مشتاق أهلِ ايمان، أل يازيلريله بو كتابى چوغالتييورلر. نهايت "بوراده سعيد النورسى بوش طورمييور، دينى مصاحبهلرده بولونويور" دييه گيزلى دين دشمنلرى طرفندن راپور تنظيم ايتديريلييور و بوراده ده "هجرا بر كوشهده، محروميتلر، كيمسهسزلك و غربت حياتى ايچنده كندى كندينه ئولور گيدر" دوشونجهسيله طاغلر آراسنده تنها بر ير اولان إسپارطه ولايتنه باغلى بارلا ناحيهسنه گوندريلمهيه قرار ويريلييور.
بديع الزمان سعيد النورسى بوردورده ايكن بر گون، او زمانڭ أركانِ حربيهِٔ عموميه رئيسى مرشال فوزى چاقمق بوردوره گلييور. والى، مرشاله: "سعيد نورسى حكومته إطاعت ايتمييور، گلنلره دينى درسلر ويرييور" دييه شكواده بولونويور. مرشال فوزى چاقمق، بديع الزمانڭ نه قدر داهى و نه قدر معنوى بيوك و مستقيم بر ذات اولديغنى بيلديگى ايچون دييور كه: "بديع الزماندن ضرر گلمز، ايليشمهيڭز. حرمت ايديڭز."
— 199 —
سورگون ايديلديگى بتون يرلرده، بديع الزمان عليهنده جبرله رسمى كيمسهلر واسطهسيله دهشتلى پروپاغندهلر ياپديريلارق؛ أهلِ ايمانڭ، استاد بديع الزمانه ياقلاشمامالرى و دينى درسلرندن إستفاده ايتمهملرى ايچون چوق منفى غيرتلر صرف ايديليور. فقط استادڭ ايمانى درسلرينڭ نفوذ و قيمتى، أهالى آراسنده قلبدن قلبه سرايت ايدييور و أثرلرينه اولان عشق و محبّت، قلبلرى إستيلا ايدييور.
بارلا
بارلا، أهلِ ايمانڭ معنوى إمدادينه گوندريلن رسالهِٔ نور كلّياتنڭ تأليف ايديلمگه باشلانديغى ايلك مركزدر. بارلا، ملّتِ إسلاميهنڭ، خصوصًا آناطولى خلقنڭ باشنه گلن دهشتلى بر ضلالت و دينسزلك جرياننه قارشى، قرآندن گلن بر هدايت نورينڭ، بر سعادت گونشنڭ طلوع ايتديگى بلدهدر. بارلا، رحمتِ إلٰهيهنڭ و إحسانِ ربّانينڭ و لطفِ يزدانينڭ بو مبارك آناطولى حقّنده، بو قهرمان إسلام ملّتنڭ أولادلرى و عالمِ إسلام حقّنده، حيات و مماتلرينڭ، أبدى سعادتلرينڭ مدارى اولان أثرلرڭ لمعان ايتديگى بختيار يردر.
بديع الزمان سعيد النورسى؛ بارلا ناحيهسنده دائمى و چوق شدّتلى بر إستبداد و ظلم و ترصّد آلتنده بولونديريلييوردى. بارلايه نفى سببى ايسه؛ غلبهلك شهرلردن اوزاقلاشديروب، بويله هجرا بر كويه آتيلارق روحنده موجود حميتِ إسلاميهنڭ فوران ايتمهسنه مانع اولمق، اونى قونوشديرمامق، سويلتمهمك، إسلامى ايمانى أثرلر يازديرمامق، عاطل بر وضعيته دوشوروب دينسزلرله مجاهدهدن و قرآنه خدمتدن منع ايتمك ايدى. بديع الزمان ايسه، بو پلانڭ تمامًا عكسنه حركت ايتمكده موفّق اولدى؛ بر آن بيله بوش طورمادن، بارلا گبى تنها بر يرده قرآن و ايمان حقيقتلرينى درس ويرن رسالهِٔ نور أثرلرينى تأليف ايدهرك پرده آلتنده نشرينى تأمين
— 200 —
ايتدى. بو موفّقيت و بو مظفّريت ايسه، چوق معظّم بر غالبيت ايدى. زيرا او پك دهشتلى دينسزلك دورنده، حقيقى بر تك دينى أثر بيله يازديريلمييوردى. دين آدملرى صوصديريلوب، يوق ايديلمگه چاليشيلييوردى. دينسزلر، بديع الزمانى يوق ايدهمهمشلر، اويوشمش قلب و عقللرى إهتزازه گتيرن إسلامى و ايمانى نشرياتنه مانع اولامامشلردى. بديع الزمانڭ ياپديغى بو دينى نشريات، يگرمى بش سنهلك أشدِّ ظلم و إستبدادِ مطلق دورنده هيچ بر ذاتڭ ياپامديغى بر ايش ايدى.
بديع الزمان، بارلايه ١٩٢٥ - ١٩٢٦ سنهلرنده نفى ايديلمشدر. بو تاريخلر، توركيهده يگرمى بش سنه دوام ايدهجك بر إستبدادِ مطلقڭ إجراىِ فعاليتنڭ ايلك سنهلرى ايدى. گيزلى دينسز قوميتهلرى، "إسلامى شعائرلرى برر برر قالديرهرق إسلام روحنى يوق ايتمك، قرآنى طوپلاتوب إمحا ايتمك" پلانلرينى گودويورلردى. بوڭا موفّق اولونهميهجغنى إبليسانه دوشونهرك، "اوتوز سنه صوڭره گلهجك نسلڭ كندى أليله قرآنى إمحا ايتمهسنى إنتاج ايدهجك بر پلان ياپالم" ديمشلر و بو پلانى تطبيقه قويولمشلردى. إسلاميتى يوق ايتمك ايچون، تاريخده گورولمهمش بر تخريبات و تجاوزات حكم سورمشدر.
أوت آلتى يوز سنه، بلكه عبّاسيلر زمانندن بَرى يعنى بيڭ سنهدن بَرى قرآنِ حكيمڭ بر بايراقدارى اولارق بتون جهانه قارشى ميدان اوقويان تورك ملّتنى، بو وطن أولادلرينى، إسلاميتدن اوزاقلاشديرمق و محروم بيراقمق ايچون، مسلمانلغه عائد هر درلو باغلرڭ قوپاريلماسنه چاليشلييور و بِالفعل ده موفّق اولونويوردى. بو واقعه جزئى دگل، كلّى و عمومى ايدى. ميليونلرجه إنسانڭ خصوصًا گنجلرڭ و ميليونلر معصوملرڭ، طلبهلرڭ ايمان و إعتقادلرينه، دنيوى و اُخروى فلاكتلرينه تعلّق ايدن چوق گنيش و شموللى بر حادثه ايدى. و قيامته قدر گلوب گچهجك آناطولى خلقنڭ أبدى حياتلريله علاقهداردى. او زمان و او سنهلرده، بيڭ ييللق
— 201 —
پارلاق ماضينڭ دلالت و شهادتيله، قرآنڭ بايراقدارى اولارق أڭ يوكسك بر موقعِ معلّايى إحراز ايتمش بولونان قهرمان بر ملّتڭ حياتنده، إسلاميت و قرآن عليهنده دهشتلى تحوّللر و تخريبلر ياپيلييور و جهانڭ أڭ نامدار اوردوسنڭ بيڭ سنهلك جهادِ دينيه ايله گچن پارلاق ماضيسى و او ماضيده مدفون محترم أجدادى، يڭى نسللره و مكتبلى طلبهلره اونوتديريلمغه چاليشلييور و ماضى ايله إرتباطلرى كسيلهرك بر طاقم ماسكهلى و صورتا پارلاق كلاملرله إغفالاتده بولونيلهرق، قومونيزم رژيمنه زمين حاضرلانييوردى! إسلاميتڭ حقيقتنده موجود مادّى معنوى أڭ يوكسك ترقّى و مدنيت عمدهلرى يرينه؛ دينسز فلسفهنڭ باتاقلغندهكى نورسز پرنسيبلر، أدبسز أديب و فيلسوفلرڭ فكر و ايدهاولوژيلرى؛ گيزلى قومونيستلر، فارماصونلر، دينسزلر طرفندن تلقين ايديلييور و چوق گنيش بر چاپده تدريس و تعليمه چاليشيلييوردى. بِالخاصّه إنگليز، فرانسز گبى إسلام دشمنلرينڭ إسلام عالمنى مادّةً و معنًا ييپراتمق، سومورمك أمللرينڭ باشنده قهرمان تورك ملّتنڭ دينى باغلردن اوزاقلاشديريلمسى؛ عُرف عادت، عنعنه و أخلاق باقيمندن تمامًا إسلاميته ضد بر دورومه گتيريلمك پلانلرى واردى و بو پلانلر مع الأسف تطبيق ساحهسنه قونمشدى!
ايشته بديع الزمان سعيد النورسىنڭ، رسالهِٔ نورله آناطوليدهكى خدمتِ ايمانيه و قرآنيهسنه جانسپارانه چاليشان بر فدائىِ إسلام اولارق باشلاديغى سنهلر كه، زمين يوزينڭ گورمديگى پك دهشتلى بر دينسزلك دورينڭ باشلانغيجى و تأسّس زمانى ايدى. بونڭ ايچون بديع الزمانڭ رسالهِٔ نورله خدمتنه نظر ايديلديگى وقت، بويله دهشتلى بر زمانى گوز اوڭنده بولونديرمق ايجاب ايدر. زيرا تاريخده أمثالى گورولمهمش بو قدر آغير شرائط تحتنده ياپيلان ذرّه قدر خدمت، طاغ گبى بر قيمت قزانهبيلير؛ اوفاجق بر خدمت، بيوك بر دگرى و نتيجهيى حائز اولابيلير!
— 202 —
@
استاد بديع الزمان سعيد النورسى حضرتلرينڭ بارلايه ايلك گلدكلرى زمان
چكيلمش رسمى.
— 203 —
ايشته رسالهِٔ نور، بويله دهشتلى و أهمّيتلى بر زمانڭ محصولى و نتيجهسيدر. رسالهِٔ نورڭ مؤلّفى، يگرمى بش سنهلك دين ييقيجيلغنڭ حكم ايتديگى دهشتلى بر دورڭ جهادِ دينيه ميداننڭ أڭ بيوك قهرمانى و تا قيامته قدر اُمّتِ محمّديهيى (عصم) دار السلامه دعوت ايدن و بشريته يول گوسترن رهبرِ أكمليدر. و هم رسالهِٔ نور، قرآنڭ ألماس بر قلنجيدر كه، زمان و زمين و فعليات بونى قطعيتله إثبات ايتمش و گوزلره گوسترمشدر. ايشته اويله أليم و فجيع و دهشتلى بر دورى إحداث ايدن دينسزلرڭ إجراآتى اولان پك آغير شرطلر داخلنده بديع الزمانڭ عنايتِ حقله تأليفه موفّق اولديغى رسالهِٔ نور أثرلرى، دينسزلگڭ إستيلاسنه قارشى، ييقيلماسى غيرِ قابل اولان معظّم و محتشم بر سد تشكيل ايتمشدر. رسالهِٔ نور؛ مادّيونلق، طبيعيّونلق گبى دينه معارض فلسفهنڭ محال، باطل و ممتنع اولديغنى؛ جرح ايديلمز برهانلرله، عقلى، منطقى دليللرله إثبات ايدهرك أڭ دينسز فيلسوفلرى دخى إلزام ايتمشدر. كفرِ مطلقى مغلوبيته دوچار ايتمش، دينسزلگڭ إستيلاسنى طورديرمشدر.
أوت بديع الزمانه ياپيلان او تاريخى ظلم و إشكنجه و إهانتلر آلتنده فوران ايدوب پارلايان رسالهِٔ نور، بو زمانده و إستقبالده بر سيف الإسلامدر. رسالهِٔ نور روحلرڭ سَوْگيليسى، قلبلرڭ محبوبى، عاشقلرڭ معشوقى، جانلرڭ جانانى اولمش؛ ايجابنده بو جانان ايچون جانلر فدا ايديلمشدر. رسالهِٔ نور، بشرڭ سرتاجى و خلاصكارى موقعِ معلّاسنده خدمت ياپمش و ياپمقدهدر. رسالهِٔ نور، قرآنڭ صوڭ عصرلرده بكلهنن بر معجزهِٔ معنويهسى اولارق طلوع ايتمش و باشده مؤلّفى بديع الزمان سعيد النورسى اولارق ميليونلرله طلبهلرى و قارداشلرى، بو حقيقتِ قرآنيه أطرافنده پروانهلر گبى دونهرك اونڭ نوريله نورلانمشلر، اوندهكى قرآن و ايمان حقيقتلرينى مصّ ايتمشلر (أممشلر)، ايمانلرينى قوّتلنديرمشلر و بو حقيقتِ كبرايى بتون دنيايه إعلان ايتمك و ئولونجهيه قدر اونى اوقومق و اوڭا خدمت ايتمك غايهسنى عزم ايتمشلردر.
— 204 —
أوت تورك ملّتنى و بو وطن أهاليسنى و عالمِ إسلامى أبده قدر شرفله ياشاتهجق و ماضيده اولديغى گبى إستقبالده ده، تاريخڭ آلتون صحيفهلرينه، قرآن و إسلاميت خدمتنده عالمِ إسلامڭ پيشدارى و نامدار قوماندانى اولارق قيد ايتديرهجك مدارِ إفتخارى رسالهِٔ نوردر. بيوك بر وسعت و كلّيتى طاشييان و آناطوليده و إسلام عالمنده ظهور ايدوب هر طرفده حسنِ قبوله و تأثيره مظهريتله گيتدكجه إنكشاف و إنتشار ايدن بو أثر؛ قرآنڭ ماليدر، عالمِ إسلامڭ و أهلِ ايمانڭ ماليدر و بو وطن أهاليسنڭ إسلامى بر مدارِ إفتخاريدر. بو مملكتده حكم ايدن بر حكومتڭ نقطهٔ إستنادى، هم عين زمانده بتون دنيايه طويورهجغى معظّم حقيقتلر منظومهسيدر كه، إن شاء اللّٰه بر زمان گلوب راديو ايله بتون عالملره درس ويريلهجك و إعلان ايديلهجكدر.
أوت دنيا علم و عرفان ساحهسنه توركيهدن بر گونش طوغمشدر. بو يڭى طوغان گونش، بيڭ اوچ يوز ييل أوّل عالمِ بشريته طوغمش اولان گونشڭ بر إنعكاسيدر و او معنوى گونشڭ هر عصرده پارلايان لمعهلرندن بريسيدر و بكلهنيلن صوڭ معجزهِٔ معنويسيدر! يالڭز معنويات ساحهسنده دگل، ظاهرًا و مادّةً دخى تأثيرينى گوسترمشدر.
أوت رسالهِٔ نور، بتون دنيا ملّتلرينڭ حياتلرينى محافظه و مدافعه ايچون صاريلدقلرى و گووندكلرى آتوم و أمثالى بومبا و سلاحلرينڭ فوقنده معظّم بر تأثيره صاحبدر! بونڭ بويله اولديغنى، بر پارچه علم و بصيرت نظريله نور رسالهلرينه باقانلر و رسالهِٔ نور مؤلّفى بديع الزمان سعيد النورسىنڭ اوتوز سنهدن بَرى آناطوليدهكى خدمتِ ايمانيهلرينه دقّت ايدنلر گورور، آڭلار و تصديق ايدرلر. حقيقته نفوذ ايدن ذاتلر ايچون رسالهِٔ نورڭ طلوعندن بوگونه قدر گچن زمان ايچريسندهكى ياپيلان خدمتڭ نتيجهلرى، نهايت درجهده محتشم و معظّمدر، ميليارلر تقدير و تبريكه لايقدر!
— 205 —
أوت رسالهِٔ نور ايمانِ تحقيقىيى بو وطنده نشر ايتمكله ايمانى قوّتلنديروب، بو مملكتدهكى دينسزلك و ايمانسزلق، ضلالت و سفاهته قارشى مقابله و مثبت بر طرزده مجادله ايدهرك بونلرى مغلوب ايتمشدر. بيوك و كلّى و عمومى مجاهدهِٔ دينيهسنده مظفّر اولمشدر. طائفهِٔ مجاهدين اولان نور طلبهلرى؛ أعظمى صداقت و إتّحاددن نشئت ايدن عظيم، معنوى، مقبول بر سرّ ايله رحمتِ إلٰهيهنڭ جلبنه و توجّهنه وسيله اولمشدر. بو إخلاصلى طائفهِٔ مجاهدين كوچك بر چكردك گبى طار بر دائرهده ايكن، او چكردكده عالمى إستيلا ايدهجك بر شجرهِٔ طوبانڭ ماهيتى بولونديغى مِثللو؛ اون دردنجى عصرِ محمّديده (عليه الصلاة والسلام) قرآندن چيقان رسالهِٔ نورڭ آناطوليده طلوع و إنتشار ايتمهسيله، نتيجهده نشو و نما ايدهرك عالمِ إسلام و إنسانيته قدر گنيشلهمش و داها ده گنيشليهجكدر!
ايشته رسالهِٔ نور، هم فوق العاده إخلاصى و هم يالڭز توحيد و ايمان عقيدهلرينڭ خدمتنى أساس مسلك إتّخاذ ايدهرك بر قدسيت قزانماسى و ماهيتنده بتون حقائقِ قرآنيه و إسلاميه موجود بولونهرق هر طرفى قاپلايهجق بر نورِ حقيقت اولماسى طولاييسيله، رحمتِ إلٰهيه جانبنده بو ملّتِ إسلاميهيى، مادّى معنوى فلاكت و هلاكت تهلكهلرندن، بر سدِّ قرآنى و نورِ ايمانى اولارق محافظهيه وسيله اولمشدر.
رسالهٔ نور، ايمان و قرآن مخالفلرينه قارشى مجادلهسنده جبر و منازعه يولنى دگل، إقناع و إثبات يولنى إختيار ايتمشدر.
رسالهِٔ نور يوز اوتوز رسالهلرنده، طوغريدن طوغرىيه حقيقتڭ برّاق وجههسنى بتون وضوح و چيپلاقلغيله گوسترمشدر. دينِ حق اولان إسلاميتى و عالمِ إنسانيتڭ هدايت گونشى اولان قرآنڭ معجزهلگنى بتون دنيا أفكارى مواجههسنده و بتون فكر و فلسفه ساحهسنده جرح ايديلمز قطعى دليللر ايله گوسترمشدر. و منطقى
— 206 —
حجّتلرله إثبات ايتمشدر كه؛ ير يوزندهكى بِالعموم كمالات و مدنيت و ترقّى عمدهلرى، سماوى دينلر و پيغمبرلر أليله گلمش و بِالخاصّه إسلاميتڭ ظهوريله عالمِ إنسانيت، إسلام عالمنڭ تحتِ رياستنده جهالت غيّاسندن قورتولمش و قورتولاجقدر! فلسفه و حكمتڭ ايچريسنده گورونن فضيلت، منفعتِ عموميه وسائره گبى إنسانى أساسلر ايسه: گونشڭ طوغماسيله اوندن ياييلان و آيدينلانان گيجه عالمنڭ نورلرى گبى، نبوّت گونشنڭ طلوعى، بشريتڭ فكر و قلبلرنده عكسلر و لمعهلر حصوله گتيرمش اولماسندندر. حقيقتلى فلسفه و حكمتڭ، فن و صنعتڭ اوزرنده گورونن بو ايشيقلر، قرآن گونشنڭ و نبوّت قانديلنڭ عالمِ بشريته عكسلرندن و جلوهلرندن متولّددر.
أى عالمِ إسلام! اويان، قرآنه صاريل؛ إسلاميته مادّى و معنوى بتون وارلغڭله متوجّه اول!
و أى قرآنه بيڭ ييللق تاريخنڭ شهادتيله خادم اولان و إسلاميت نورينڭ زمين يوزنده ناشرى بولونان يوكسك أجدادڭ أولادى! قرآنه يُونَلْ و اونى آڭلامغه، اوقومغه و اونى آڭلاتهجق، اونڭ بو زمانده بر معجزهِٔ معنويهسى اولان نور رسالهلرينى مطالعه ايتمگه چاليش. لسانڭ، قرآنڭ آيتلرينى عالمه طويورركن، حال و أطوار و أخلاقڭ ده اونڭ معناسنى نشر ايتسين؛ لسانِ حالڭ ايله ده قرآنى اوقو. او زمان سن، دنيانڭ أفنديسى، عالمڭ رئيسى و إنسانيتڭ واسطهِٔ سعادتى اولورسڭ!
أى عصرلردن بَرى قرآنڭ بايراقدارلغى وظيفهسيله جهانده أڭ مقدّس و محترم بر موقعِ معلّايى إحراز ايتمش اولان أجدادڭ أولاد و طورونلرى! اويانڭز! عالمِ إسلامڭ فجرِ صادقنده غفلتده بولونمق، قطعيًا عقل كارى دگل! ينه عالمِ إسلامڭ إنتباهنده رهبر اولمق، آرقداش، قارداش اولمق ايچون قرآنڭ و ايمانڭ نوريله منوّر
— 207 —
اولارق، إسلاميتڭ تربيهسيله تكمّل ايدوب حقيقى مدنيتِ إنسانيه و ترقّى اولان مدنيتِ إسلاميهيه صاريلمق و اونى، حال و حركاتنده كندينه رهبر أيلهمك لازمدر.
آوروپا و آمريقادن گتيريلن و حقيقتده ينه إسلامڭ مالى اولان فن و صنعتى، نورِ توحيد ايچنده يوغورهرق، قرآنڭ بحث ايتديگى تفكّر و معناىِ حرفى نظريله، يعنى اونڭ صنعتكارى و اوستهسى ناميله اونلره باقمالى و سعادتِ أبديه و سرمديهيى گوسترن حقائقِ ايمانيه و قرآنيه مجموعهسى اولان نورلره طوغرى "ايلرى، آرش!" ديمهلى و ديديرمهلىيز!
أى أسكى چاغلرڭ جهانگير آسيا اوردولرينڭ قهرمان عسكرلرينڭ طورونلرى اولان محترم دين قارداشلرم!
بش يوز سنهدر ياتديغڭز يتر! آرتيق قرآنڭ صباحنده اويانڭز. يوقسه قرآنِ كريمڭ گونشندن گوزلريڭزى قپاتارق غفلت صحراسنده ياتمقله، وحشت و غفلت سزى ياغمه ايدوب پريشان ايدهجكدر.
قرآنڭ مجراسندن آيريلارق برلشمهين صو طاملهلرى گبى طوپراغه دوشمهيڭز. يوقسه طوپراق گبى سفاهت و شهوتِ مدنيه سزى أمرك يوتاجقدر. برلشن صو طاملهلرى گبى، قرآنِ كريمڭ سعادت و سلامت مجراسنده إتّحاد ايدهرك، سفاهت و رذالتِ مدنيهيى سوپوروب، بو وطنه آبِ حيات اولان، حقيقتِ إسلاميه صولرينى آقيتڭز.
او حقيقتِ إسلاميه صولرى ايله بو طوپراقلرده ايمان ضياسى آلتنده حقيقى مدنيتڭ فن و صنعت چيچكلرى آچاجق، بو وطن مادّى و معنوى سعادتلر ايچنده گُل و گلستانه دونهجكدر إن شاء اللّٰه.
— 208 —
صدده دونويورز. أوت بديع الزمان سعيد النورسى بارلاده إقامته مأمور ايديلوب رسالهِٔ نورى تأليف ايتديگى سنهلر، يوقاريده بر نبذه ذكر ايتديگمز گبى، ذرّهيى طاغ گبى قيمتلنديرن أهمّيتلى سنهلر ايدى. ناصلكه قيشڭ دوڭديريجى صوغوغنده و آغير شرائط آلتنده بر ساعتلك نوبت، بر سنه عبادتدن خيرليدر؛ عينًا اويله ده: او زمانِ مدهشهده، دگل يوز اوتوز رسالهيى، بلكه ايمان و إسلاميته دائر حقيقى بر تك رساله يازهبيلمك دخى، بيڭلر رساله قيمت و أهمّيتنده ايدى.
أوت دينسزلگڭ حكمفرما اولديغى او دهشتلى دورده، أهلِ دين، ترذيل ايديلمهيه چاليشيلييوردى. حتّى قرآنى دخى تمامًا قالديرمق و روسيهدهكى گبى دينى عقيدهلرى تمامًا إمحا ايتمك دوشونولمش؛ فقط ملّتِ إسلاميهجه بر عكس العملى نتيجه ويرهبيلمسى إحتمالى ايلرى سورولنجه بوندن واز گچيلمش، يالڭز شو قرار آلينمشدى: "مكتبلرده ياپديرهجغمز يڭى اوگرتيم اصوللريله يتيشهجك گنجلك، قرآنى اورتهدن قالديرهجق و بو صورتله ملّتڭ إسلاميتله اولان علاقهسى كسيلهجك!" بتون بو دهشتأنگيز پلانلرى چويرن او مدهش فتنهنڭ منبعلرى، شيمديكى دينى إنكشافڭ معارضى و دشمنلرى اولان خارجى دينسز جريانلرڭ رئيسلرى و آدملرى ايدى. أوت تورك ملّتى ايچريسنده ميدانه گتيريلن او دهشتلى حادثاتڭ ايچ يوزينى، تفصيلاتنى، إستقبالڭ حقيقتپرست تاريخجيلرينه و بونلرى شيمدى دموقرات إدارهدهكى سربستيتله بر درجه نشر ايتمكده اولان إسلام تورك محرّرلرينه حواله ايدييورز. بزم وظيفهمز، يالڭز و يالڭز حقائقِ ايمانيه و قرآنيه ايله مشغول اولمقدر. بز يالڭز و يالڭز ايمان و إسلاميت جريانندهيز.
أوت او ضلالت و زندقهنڭ أڭ آزغين دورلرنده بديع الزمان سعيد النورسى، دائمى نظارت و ترصّد آلتنده و بويله مدهش و پك چوق آغير شرائط ايچريسنده ايدى. نمرودلرڭ، فرعونلرڭ، شدّادلرڭ و يزيدلرڭ ياپامديغى ظلملرڭ أنواعى بديع الزمانه
— 209 —
ياپيلييوردى. و يگرمى بش سنه بويله دوام ايتدى. او زمان عالمِ إسلام، مادّةً فقيردى و مستوليلرڭ أسارتنده بولونويوردى. بتون گيزلى فساد و دينسزلك قوميتهلرى، هم توركيهده، هم عالمِ إسلامده مدهش فعاليتلر ياپييور و طرفدارلرى اونلرى دستكلييور و هپسى ده إسلاميت عليهنده إتّفاق ايدييورلردى.
ايشته رسالهِٔ نور، عصرِ سعادتده إسلامڭ جهانى فتح آناختارلرى حكمنده اولان بدر، اُحُد محاربهلرينڭ أهمّيتى نوعندن بر قيمتى إحتوا ايدن بر زمانڭ محصوليدر كه؛ وسيله اولديغى خدمتِ ايمانيه و ايفاسنده بولونديغى معنوى جهادِ دينيه، تاريخده عصرِ سعادتدن ماعدا هيچ بر زمانده گورولمهمش بر عظمتدهدر. ألى قولى باغلى حكمنده اولان بديع الزمان سعيد النورسى، اويله دهشتلى بر أسارتده، نفى و إنزواده تأليف و نشر ايتديگى يوز اوتوز پارچه رسالهِٔ نور أثرلريله، بليغ بر خطيب اولارق آناطولى مسجدنده و عالمِ إسلام جامعنده قونوشويور، أهلِ إسلامه قرآندن آلديغى درسنى تكرار ايدييور؛ گويا بديع الزمان سعيد النورسى، اون دردنجى عصرِ محمّدينڭ و يگرمنجى عصرِ ميلادينڭ منارهسنڭ تپهسنده طوروب، معاصرلرى اولان أهلِ إسلام و إنسانيته باغيرييور و بو عصرڭ آرقهسنده ديزيلمش و مستقبل صيرهلرنده صف طوتمش اولان نسلِ آتى
(حاشيه): رسالهٔ نوره هركسدن زياده إشتياق گوسترن، معصوم گنجلر و چوجقلردر. بيڭلر نمونهسندن بر نمونهسى شودر:
بر زمان، بولوادين قضاسندن گچركن، استادڭ گلديگنى گورن ايلك و اورته مكتب طلبهلرى، بِلا إستثنا هپسى مكتبڭ باغچهسندن چيقهرق آرابهنڭ أطرافنى آلوب سلام ويرييورلردى؛ و لسانِ حاللريله "خوش گلديڭز" دييهرك تبريكلرينى و منّتدارلقلرينى تقديم ايدييورلردى. بونڭ حكمتنى، بر مدّت أوّل أميرطاغنده، بينديگى فايطونڭ گچديگنى گوروب تا اوزاقلردن تيكنلره باصارق "بديع الزمان دهده! بديع الزمان دهده!" دييه أميرطاغ كويلرينڭ يوللرنده قوشوشان معصوم چوجقلر مناسبتيله، استاديمزدن صورمشدق. او زمان: "بو معصوملرڭ عقللرى درك ايتمييور، فقط روحلرى بر حسِّ قبل الوقوع ايله حسّ ايدييور كه؛ رسالهِٔ نورله بونلر هم ايمانلرينى قورتارهجق؛ هم وطنلرينى، هم كنديلرينى، هم إستقباللرينى دهشتلى تهلكهلردن محافظه ايدهجكلرى ايچون بو حقيقتى قلبلرى حسّ ايتمش؛ و بنم رسالهِٔ نورڭ ترجمانى اولمام حسبيله، رسالهِٔ نوره عائد محبّت، تشكّرات و منّتدارلغى بڭا گوسترييورلر." ديدى و اونلره دعا ايتديگنى سويلهدى. استاد بديع الزمان، چوجقلرى پك سَور، بويله أطرافنده طوپلاندقلرنده: "معصوم اولديغڭز ايچون دعالريڭز مقبولدر، بڭا دعا ايديڭز." دييه اونلره إلتفات ايدردى.
ايشته، آننهلرى هپ نور طلبهلرى اولان بولوادين معصوملرينڭ صميمى علاقهلرينڭ سببى بو ايدى.
ايله بر مرشدِ أعظم، بر مجدّدِ أكبر اولارق قونوشويور...
— 210 —
رسالهٔ نورڭ تأليفى و نشرى
بديع الزمان سعيد النورسى حضرتلرى اويله مشكل و آغير وضعيتلر آلتنده رسالهِٔ نور كلّياتنى تأليف ايدييور كه، تاريخده هيچ بر علم آدمنڭ قارشيلاشمديغى زورلقلره معروض قالييور. فقط سونمهين بر عزم، إراده و خدمت عشقنه مالك اولديغى ايچون؛ ييلمادن، ييپرانمادن، اوصانوب بيقمادن، بتون قوّتنى صرف ايدهرك أمثالسز بر صبر و تحمّل و فراغتِ نفس ايله، بو ملّت و مملكتى قومونيزم أژدرندن، ماصون آفاتندن، دينسزلكدن محافظه ايدهجك (ايدن و ايتمكده اولان) و عالمِ إسلامى و بشريتى تنوير و إرشادده بيوك بر رهبر اولان بو خارق العاده رسالهِٔ نور أثرلرينى ميدانه گتيرييور. يوز اوتوز پارچه اولان رسالهِٔ نور كلّياتنڭ تأليفى، يگرمى اوچ سنهده ختامه أرييور. نور رسالهلرى، شدّتلى إحتياج زماننده تأليف ايديلديگندن، هر يازيلان رساله، غايت شفالى بر ترياق و علاج
— 211 —
حكمنى طاشييور و اويله ده تأثير ايدوب پك چوق كيمسهلرڭ معنوى خستهلقلرينى تداوى ايدييور. رسالهِٔ نورى اوقويان هر بر كيمسه؛ گويا او رساله كنديسى ايچون يازيلمش گبى بر حالتِ روحيه ايچنده قالارق بيوك بر إشتياق و شدّتلى بر إحتياج حسّ ايدهرك مطالعه ايدييور. نهايت اويله أثرلر وجوده گلييور كه؛ بو عصر و گلهجك عصرلرڭ بتون إنسانلرينڭ ايمانى، إسلامى، فكرى، روحى، قلبى، عقلى إحتياجلرينه تام جواب ويرهجك و كافى گلهجك قرآنى حقيقتلر إحسان ايديلييور.
رسالهٔ نور، قرآنِ حكيمڭ حقيقى بر تفسيريدر. آيتلر، صيرهسيله دگل؛ دورڭ إحتياجنه جواب ويرن ايمانى حقيقتلرى مبيّن آيتلر تفسير ايديلمشدر.
تفسير ايكى قسمدر: برى، آيتڭ عبارهسنى و لفظنى تفسير ايدر؛ برى ده، آيتڭ معنا و حقيقتلرينى ايضاح ايله إثبات ايدر. رسالهِٔ نور، بو ايكنجى قسم تفسيرلرڭ أڭ قوّتليسى و أڭ قيمتدارى و أڭ پارلاغى و أڭ مكمّلى اولديغى، أهلِ تحقيق و تدقيقدن بيڭلرجهسنڭ شهادتيله و تصديقيله ثابتدر.
رسالهِٔ نورڭ تأليفى و نشرياتى، شيمدىيه قدر مِثلى گورولمهمش بر طرزدهدر. بديع الزمان سعيد النورسى كندى أليله رسالهلرى يازوب تكثير ايدهجك درجهده بر يازىيه مالك دگلدر، ياريم اُمّيدر. بونڭ ايچون كاتبلره سرعتله سويلر و سرعتله يازيلير. گونده بر ايكى ساعت تأليفاتله مشغول اولارق اون، اون ايكى و بر ايكى ساعتده يازيلان خارقه أثرلر واردر.
استاد بديع الزمانڭ تأليف ايتديگى رسالهلرى، طلبهلر ألدن أله اولاشديرمق صورتيله متعدّد نسخهلر يازارلر، يازيلان نسخهلرى مؤلّفنه گتيررلر. مؤلّف، مستنسخلرڭ ياڭليشلرينى دوزلتير. بو تصحيحاتى ياپاركن، أثرڭ أصلى ايله
— 212 —
قارشيلاشديرمدن قونترول ايدر. شيمدى ده يگرمىبش اوتوز سنه أوّل تأليف ايتديگى بر أثرى تصحيح ايدركن أصلنه باقماز.
يازيلان رسالهلرى أطراف كويلردن و قضالردن گلنلر، بيوك بر مراق و إشتياقله آلوب گيدييورلر و أل يازيسيله نشر ايدييورلردى.
استاد بديع الزمان، قرآندن باشقه هيچ بر كتابه مراجعت ايتمهدن و تأليفات زماننده ياننده هيچ بر كتاب بولونمهدن نور رسالهلرينى تأليف ايتمشدر.
مرحوم محمد عاكفڭ:
طوغريدن طوغرىيه قرآندن آلوب إلهامى،
عصرڭ إدراكنه سويلتمهلىيز إسلامى.
بيتيله إفاده ايتديگى ايدهآلنى تحقّق ايتديرمك، بديع الزمانه ميسّر اولمشدر.
رسالهٔ نورڭ نشر كيفيتى ده تاريخده هيچ بر أثرده گورولمهمشدر. شويله كه:
قرآن خطّنى محافظه ايتمك خدمتيله ده موظّف اولان رسالهِٔ نورڭ، محقّق قرآن يازيسيله نشر ايديلمهسى لازمدى. أسكى يازى ياساق ايديلمش و مطبعهلرى قالديريلمشدى. بديع الزمانڭ پارهسى، ثروتى يوقدى؛ فقيردى، دنيا متاعيله علاقهسى يوقدى. رسالهلرى أل ايله يازهرق چوغالتانلر ده، آنجق ضرورى إحتياجلرينى تأمين ايدييورلردى. رسالهِٔ نورى يازانلر، قرهقوللره گتورولييور، إشكنجه و أذيتلر ياپيلييور، حپسلره آتيلييوردى. بديع الزمان عليهنده حكومت أليله ياپديريلان پروپاغنده و تضييقلرله هر طرفه دهشتلر صاچيلييور؛ أهالى، حضرتِ استاده ياقلاشمغه، اوندن دين، ايمان درسى آلمغه جسارتى قالميهجق درجهده أوهاملانديريلييوردى. وقتيله ده دين آدملرينڭ، حقيقتپرستلرڭ، صِرف ديندار
— 213 —
اولدقلرى ايچون دار آغاجلرنده جان ويرمهلرى، بر قورقو و ييلغينلق هواسى ميدانه گتيرمشدى. حكم سورمكده اولان أشدِّ ظلم و إستبدادِ مطلق ايچنده، أهلِ ديانت سكوتِ مطلقه محكوم ايديلمشدى. نه دينڭ حقيقتلرندن بحث ايدن حقيقى بر رساله نشر ايتديريلييور و نه ده او حقيقتلر ملّته درس ويرديريلييوردى. بو صورتله إسلاميت، روحسز بر جسد حالنه گتيريلميه چاليشلييور؛ دينِ إسلامڭ ماهيتى و أساسلرينى درس ويرمك، قطعيًا منع ايديلييوردى.
(حاشيه): بتون او دينسزلك إجراآتنى، بوگونكى دينى إنكشافى هضم ايدهمهين گيزلى دينسزلر ياپييوردى.
ايشته باشلانغيجده پك آزغين اولان بو دينسزلك دورى، رسالهِٔ نورڭ عموميت كسب ايدن نشرياتيله ييقيلمش؛ أهلِ ايمانڭ معنوى و مادّى (بِالخاصّه معنوى) حياتنه تطبيق ايديلن إستبداد زنجيرلرى پارچهلانمشدر. رسالهِٔ نور، دينسزلگڭ بلنى قيرمش و تمل طاشلرينى تار و مار ايتمشدر.
أوت او زمانلر كه، دينسزلگڭ مقابل جبههسنده رسالهٔ نور شمشكلر گبى پارلامش و قرآنِ حكيمڭ بو نورى بتون سطوت و شوكتيله ظهور ايدهرك پرده آلتنده نشر اولنمشدر.
رسالهِٔ نوردن تحقيقى ايمان درسى آلان و گيتدكجه زيادهلشن نور طلبهلرينڭ ايمانلرى إنكشاف ايتمش، ايمانى بر شهامت و إسلامى بر جسارته صاحب اولمشلردر. ناصلكه جسور بر قوماندان، يوزلرجه عسكره لسانِ حاليله جسارت ويرر و نقطهِٔ إستناد اولورسه؛ عينًا اويله ده رسالهِٔ نور شخصِ معنويسنڭ ممثّلى اولان بديع الزمان سعيد النورسى حضرتلرى باشده اولارق، تحقيقى ايمان درسلريله ايمانلرى قوّتلهنن يوز بيڭلرجه، شيمدى ميليونلرجه نور طلبهلرى، أهلِ ايمانه بر نقطهِٔ إستناد
— 214 —
و بر حسنِ مثال اولمشلردر. نور طلبهلرينڭ بو ايمان قوّتلرى و دينسزلگه قارشى قهرمانجه مجادلهلرى، خلقڭ اوزرنده چوق تأثير ياپمش و بر إنتباه (اويانيقلق) حصوله گتيرمشدر. بويلهلكله، ملّتڭ ايچندهكى قورقو و أوهاملرى ده رسالهِٔ نورله إزاله ايتمشلر، وطن و ملّته عمومى بر جسارت، اُميد و فرحلق حصوله گتيروب مسلمانلرى يأسدن قورتارمشلردر.
رسالهِٔ نورى غايهِٔ حيات ايدينن بر نور طلبهسى، يوز آدم قوّتنده اولديغى و يوز ناصح قدر ايمان و إسلاميته خدمت ايتديگى، أهلِ حقيقتجه مسلّم و مصدّقدر. نور طلبهلرى؛ دينسزلگڭ شعشعهلى تعرّضلرينه، طنطنهلى يايغارهلرينه، ظلملرينه، حپسلرينه؛ استادلرى گبى، قيمت ويرمهدن، قورقمهدن، لزومنده جانلرينى، ماللرينى، أولاد و عياللرينى دخى چكينمهدن رسالهِٔ نورله ايمان و إسلاميته خدمت اوغرنده فدا ايتمشلردر. نور طلبهلرى، تك بر شيئى غايه ايدينمشدر: "ايمانلرينى قورتارمق نيّتيله رسالهِٔ نورى اوقومق و رضاىِ إلٰهى ايچون ايمان و إسلاميته رسالهٔ نورله خدمت ايتمك." بو غايهلرنده موفّق اولمق ايچون، هر شيلرينى بو خدمته خدمتكار ياپمشلردر.
أوت نور طلبهلرى، اُمّتِ محمّديهيى ساحلِ سلامته چيقاران بر سفينهِٔ ربّانيهنڭ خدمهلرى اولدقلرينه اينانمشلردر. حياتده أڭ بيوك غايهلرى؛ قرآن و ايمانه خدمت ايدهرك، اُمّتِ محمّدڭ رفاه و سعادت ايچنده ياشاماسنه وسيله اولمقدر. رسالهِٔ نورڭ أل يازيسيله نشرى سنهلرنده، أولرندن يدى سكز سنه چيقمهدن رسالهِٔ نورى يازوب نشر ايدنلر اولمشدر. او زمانلر إسپارطه حواليسنده أركك، قادين، گنج و إختيارلردن بيڭلرجه نور طلبهسى، حتّى نور درسخانهسى اولان صاو كويى بيڭ قلمله، سنهلرجه نور رسالهلرينى يازوب چوغالتييورلردى. (رسالهِٔ نور، تأليفندن يگرمى سنه صوڭره، تكثير ماكينهسى ايله نشر ايديلمش و اوتوز بش سنه
— 215 —
صوڭره ده مطبعهلرده باصيلمايه باشلانمشدر. إن شاء اللّٰه بر زمان گلهجك، رسالهِٔ نور كلّياتى آلتونله يازيلهجق و راديو ديليله مختلف لسانلرده اوقونهجق و زمين يوزينى گنيش بر درسخانهٔ نوريهيه چويرهجكدر.)
رسالهِٔ نورڭ نشرنده، مبارك خانملر ده أهمّيتلى فداكارلقلره مظهر اولمشلردر. حتّى حضرتِ استاده گلوب، "استادم! بن أفنديمڭ گورهجگى دنيوى ايشلرى ده ياپمغه چاليشهجغم؛ او سنڭدر، رسالهِٔ نورڭدر." ديين و أرككلرينڭ رسالهِٔ نور خدمتنده چاليشمالرينه داها فضله إمكانلر ويرن قهرمان خانملر گورولمشدر. رسالهِٔ نورى يازان أفنديلرينه گيجهلرى لامبا طوتهرق، اونلرڭ دين، ايمان خدمتلرينه جانله باشله إشتراك ايتمشلردر. رسالهِٔ نورى خانملر، قيزلر أللريله يازمشلر، گوز نورلرى دوكمشلر، مبارك كاتبهلر اولارق ايمانه خدمت ايتمشلردر. حتّى اويله نور طلبهسى خانملر واردر كه، كنديلرينى صوڭ نَفَسده ايمان نوريله حسنِ خاتمهيه نائل ايدهجك نور رسالهلرينى حرارتله اوقومشلر و ديگر دين قارداشلرى اولان خانملره ده اوقويوب طانيتمشلر؛ نورلرى خانملر ايچنده نشر ايدهرك، چوق خانملرڭ قرآن و ايمان نورلريله نورلانمهلرينه وسيله اولوب قهرمانجه خدمتده بولونمشلردر. رسالهِٔ نورى اوقويوب اوقوتمقله ايمان مرتبهلرنده ترقّى ايدوب عادتا برر مرشد مرتبهسنه يوكسلمشلردر. خانملر صِرف اللّٰه رضاسنى تحصيل ايچون، صفوت و إخلاصله، رسالهِٔ نوردهكى پارلاق و چوق فيضلى قرآن نورلرينه باغلانمش و قلبلرنده سونمز بر محبّت و سَوْگى بسلهيهرك دنيا و آخرتده بختيار اولاجق بر وضعيته قاووشمشلردر. رسالهِٔ نورڭ قيمت و بيوكلگى، تميز قلبلرينه او قدر يرلشمش كه؛ اونى برابرجه اوقويوب ديڭلهدكجه ايچلرى نورلرله، فيضلرله طولوب طاشمش، نورانى گوزياشلرى دوكهرك جوش و خروشه گلمشلردر. نه بختياردر او خانملر كه؛ رسالهِٔ نورڭ بو مقدّس ايمانى خدمتنده چاليشدقلرى ايچون اونلر دائما خيرله ياد ايديلهجك، آخرتلرينه نورلر گوندريلهجك، قبرلرى جنّتمثال پرنور اولاجق و آخرتده ده أڭ
— 216 —
يوكسك مرتبهلره اولاشهجقلردر إن شاء اللّٰه. أڭ باشده بديع الزمان حضرتلرينڭ دعالرينه داخل اولمقله برابر، نور طلبهلرى مابيْنندهكى شركتِ معنويه سرّيله دفترِ حسناتلرينه خيرلر قيد ايديلمكدهدر. رسالهِٔ نوره صميمى علاقهلرى، او فداكار خانملرى، ميليونلرجه نور طلبهلرينڭ دعالرينه نائل ايتمكدهدر. رسالهٔ نورلرى اوقويوب اوقوتمقله بيوك معنوى قزانجلره، يوكسك درجهلره ايريشمكدهدرلر. إن شاء اللّٰه، أكثرى خانملرڭ بويله اولماسنى، رحمتِ إلٰهيهدن قوّتله إعتقاد و اُميد و نياز ايدييورز.
بصيرتلى نور ناشرلرى؛ اوتوز بش سنه أوّل رسالهٔ نوردهكى يوكسك حقيقتلرى گورمش، او قدسى درسلرى آلمش و او زماندن بَرى إخلاص و صداقتله گيزلى دين دشمنلرينه گوگس گرمشدر. نور قهرمانلرينڭ خانهلرى متعدّد دفعهلر آرانديغى و كنديلرى دفعهلرجه حپسلره آتيلارق اوراده شدّتلى عذابلر و صيقنتيلر چكديريلديگى حالده، ألماس قلملريله رسالهِٔ نورڭ بو قدر سنهدر ناشرلگنى ياپمشلردر. ايستدكلرى تقديرده دنيا نعمتلرى كنديلرينه يار اولديغى حالده؛ هر درلو شخصى، دنيوى رتبهلردن، وارلقلردن فراغتله، عمرلرينى رسالهٔ نورڭ خدمتنه وقف ايتمشلردر.
عجبا، رسالهِٔ نور شاكردلرندهكى بو جهد و قوّتڭ، بو فراغت و فداكارلغڭ و بو درجه ثبات و صداقتڭ سببى نهدر؟ دييه بر سؤال صورولورسه، بو سؤالڭ جوابى محقّق كه شو اولاجقدر: رسالهِٔ نوردهكى جرح ايديلمز يوكسك حقيقتلر، ايمان خدمتنڭ يالڭز و يالڭز رضاىِ إلٰهى ايچون ياپيلماسى و بديع الزمان حضرتلرينڭ أعظمى إخلاصيدر.
بديع الزمان سعيد النورسى حضرتلرى، بارلاده سكز سنه قدر قالمشدر. أكثرى زمانلرينى قيرلرده، باغ و باغچهلرده گچيرييوردى. ايكى اوچ ساعت قدر
— 217 —
اوزاقلقدهكى تنها طاغلره ويا باغلره چكيلير، نور رسالهلرينى تأليف ايدر؛ بر طرفدن ده تأليف ايتديگى رسالهلر إسپارطه و حواليسنده أل يازيسيله إستنساخ ايديلوب كنديسنه گوندريلديگنده بونلرى تصحيح ايدردى. بر گون ايچنده هم تصحيحات ياپار، هم گيدوب گلمه درت بش ساعت سورن يرلره يايا اولارق گيدر، هم عين گونڭ اوچ درت ساعتنى تأليفاته حصر ايدر و هم ده چوق زمان يمگنى كنديسى حاضرلردى. او زمانلرده قرق يرده رسالهلر، رسالهِٔ نوره مشتاق ايلك طلبهلر طرفندن أل يازيسيله چوغالتيلييوردى. استاد بو كتابلرى صيرتنه يوكلهنير؛ طاغ، باغ ويا قيرلره قدر گيدر، اوراده تصحيحنى ياپار، أوينه گليردى. نفيه محكوم ايديلهرك، زمانڭ أڭ دهشتلى ظلمنه معروض بيراقيلمش و كيمسه ايله گوروشمهسنه مساعده ايديلمهمشدى. فقط او، بو يوقلق ايچنده توكنمز بر وارلغه قاووشمشدى. چونكه او، عالمِ إسلام و إنسانيتى تنوير و إرشاد ايدهجك قرآندن گلن ايمان حقيقتلرينى تأليف ايدييور و عين زمانده نشر ايدييوردى. بتون مشغلهسنى، تأليف ايتمكده اولديغى أثرلره حصر ايتمشدى. بر گون گلهجك بو أثرلر آناطولىيه ياييلاجق، عالمِ إسلام مركزلرينه گيدهجك، أهلِ سياستڭ نظرِ دقّتنى جلب ايدهجك و او زمان، عالمِ إسلامڭ عصرلردر بايراقدارلغنى ياپمش بر ملّت ايچريسنده يرلشديرلمك ايستهنن دينسزلك، ايمانسزلق ايدهاولوژيلرينى پارچهلايهجق؛ صوڭ عصرلرڭ ضلالت طاغوتلرينڭ شخصِ معنويسندن عبارت اولان أهلِ كفر، أهلِ سفاهت و أهلِ ضلالت جريانلرينڭ بو وطنى إستيلاسنه سد چكهجك، إستقبال نسللرينڭ أبدى قورتولوش و سعادتنى تأمينه مدار اولاجقدر.
ايشته او، تاريخڭ أڭ معظّم بر حادثهسنڭ مبدئنى إذنِ إلٰهى و تصرّفِ ربّانى ايله حاضرلاديغى ايچون بويله چوق مقدّس بر معنايى حاوى دعوانڭ حاملى بولونديغى إعتباريله دنيانڭ أڭ مسعودى، زمانڭ أڭ بختيارى ايدى. گيينشنده، غايهسنده، ايدهآلنده ذرّه قدر دگيشكلك و تزلزل اولمامشدى. بِالعكس حالِ عالمڭ
— 218 —
إعتقادلرينى دوزلتهجك، ظلمتى إزاله ايدهجك بر مشعلهِٔ هدايتى حامل ايدى. وظيفهسى و خدمتى، بتون إنسانلرڭ ايكى جهانه عائد سعادت و رفاهنى تضمّن ايتديگى ايچون بر جهد و عزم ايچنده بولونويوردى.
٭ ٭ ٭
استادڭ بارلادهكى إقامتگاهى، ايكى اوطهدن عبارت بر أودر. أساسًا مستقل بر أوى و ير يوزنده تحتِ تصرّف و تملّكنده بر قاريش يرى دخى يوقدر. بارلاده سكز سنه مدّتله إقامت ايتديگى أو، اوچ يوز أللى ميليون أهلِ إسلامڭ مركزى حكمنده ايلك درسخانهِٔ نوريهسيدر. بو درسخانهِٔ نوريهنڭ آلتنده، دائمى آقان بر چشمه واردر. و اوڭنده، درسخانهِٔ نوريهيه بتيشيك چوق قالين و اوچ ستون حالنده سمايه يوكسهلن غايت محتشم بر چنار آغاجى واردر. چنار آغاجنڭ داللرى آراسنده بر قولبهجك ياپيلمشدر. بوراسى، حضرتِ استادڭ بهار و ياز موسملرندهكى إستراحتى و وظيفهِٔ تفكّريه و عبوديتى ايچون أڭ مناسب بر منزلدر. استادڭ صدّيق خدمتكارلرى، طلبهلرى و بارلا أهاليسى دييورلر كه: "استادى، گيجهلرى، درسخانهِٔ نوريهنڭ اوڭندهكى بر شجرهِٔ مباركه اولان چنار آغاجنڭ داللرى آراسنده بولونان قولبهجكده صباحلره قدر تسبيحات ايله، أذكار ايله ترنّم ايدر گوروردك. هله بهار و ياز موسملرنده بو محتشم آغاجڭ بيڭلرجه داللرى آراسنده شوق و جذبه ايچنده اوچوشان قوشلر آراسنده استادڭ بويله صباحلره قدر چاليشماسنى گوروردك ده؛ نه زمان اويور، نه زمان قالقار بيلهمزدك."
استاد چوق خسته اولور، چوق وقتلرى ده خستهلق و صيقنتى ايله گچردى. پك آز ير، او ده بر پارچه چوربا گبى محدود بر شيدى. گيجهلرى، قرآنِ كريمدن ورد ايدنديگى سورهلرى و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ مناجاتِ مشهورهسى اولان جوشن الكبير نامندهكى مناجاتنى و شاهِ گيلانى و شاهِ نقشبند
— 219 —
@
استاد بديع الزمانڭ بارلادهكى مدرسهسى و اوزرنده درس و أوراد اوقودقلرى چنار آغاجى.
— 220 —
گبى أعاظمِ أوليانڭ مناجات و حزبلرينى و صلواتِ نوريهلرى و بِالخاصّه رسالهِٔ نورڭ منبعى اولان "حزب النوريه"يى و آياتِ قرآنيهنڭ لمعاتى اولان و بر سلسلهِٔ تفكّر بولونان و يگرمى طوقوزنجى لمعهده جمع ايديلن حزب و مناجاتلرى اوقور، بونلرى تمام ايدنجه ده ينه رسالهِٔ نورله مشغول اولوردى. گوندوزلرى ايسه، دائما رسالهِٔ نورڭ مطالعهسى و تصحيحى ايله مشغول اولور؛ رسالهِٔ نور خدمتنى هر شيئه ترجيح ايدر، رسالهِٔ نوره عائد يتيشهجك عجله بر ايش زماننده ديگر مشغوليتلرينى بيراقير، أوّلا او ايشى تماملاردى.
سعيد النورسى، بهار موسمنده منزلنڭ اوڭندهكى محتشم چنار آغاجنڭ داللرى آراسندهكى قولبهجگه چيقار، وظيفهسنى اوراده ايفا ايدر؛ رسالهِٔ نورڭ حقيقتلرينى، منبع و معدنِ حقيقيسى اولان ملأِ أعلاده تفيّض و تماشا و تفكّر ايدردى. استادڭ، گرك شَجَرَةٌ مُبَارَكَةٌ سرّينه مظهر اولان بو چنار آغاجى و گركسه چام طاغلرندهكى او چوق اُنسيت ايتديگى آغاجلرڭ و طاغلرڭ باشندهكى تفكّر و حسّياتنى إفاده ايدهبيلمك عجبا ممكن ميدر؟ أصلا ممكن دگلدر! جنابِ حق كمالِ رحمتيله بو فردِ فريدى، كمالاتِ إنسانيهنڭ بتون أنواعنى جامع بر إستعدادده ياراتمش و بو إستعدادلرڭ ده أعظمى شكلده إنكشافنى إراده ايتمش كه؛ بو مستثنا ذاتى، إسلاميت آغاجنڭ صوڭ عصرلره اوزانان و بيڭلر دال بوداق صالان رسالهِٔ نور شخصِ معنويسى إعتباريله بتون حقائقده "استادِ كلّ" حكمنه گتيرمش و طوپيكون إسلاميت حقيقتلرينڭ بر عكسِ نورينى و تجلّيسنى رسالهِٔ نور شخصِ معنويسنده درج ايدهرك، أهلِ حقيقت و كمالى حيرتله باقديرمش و بويلهجه رسالتِ أحمديه و حقيقتِ محمّديهنڭ جامع بر آيينهسى اولان رسالهِٔ نور ايله سعيد النورسى، بر سعيد اولارق چورومش، أريمش؛ فقط معنًا بتون عالمِ إسلام اولارق تولّد ايتمش، بقا بولمشدر. و تا قيامته قدر رسالهِٔ نور باقى قالاجق و دائما
— 221 —
تكمّل ايدهجكدر. هيچ ممكن ميدر كه؛ سينك قنادينڭ ايجادندن لاقيد قالميان و او قنادڭ ذرّهلرنده پك چوق حكمت و مصلحتلرى تعقيب ايدن صانعِ ذو الجلال، رسالهِٔ نور ايله اونڭ تأليف ايديلديگى منزللرله و نور مؤلّفنڭ قدسى وظيفهلرينى گورديگى يرلرله علاقهدار اولماسين و اويله قدسى خدمتلره خادم (خدمت ايدن) اولان مكانلر و درسخانهِٔ نوريهلر و شجرهِٔ مبارك، رحمتڭ قصدِ تخصيصندن خارج قالسين؟ قطعيًا ممكن دگلدر!
سعيد النورسى حضرتلرى بارلاده ايكن، ياز آيلرنده بعضًا چام طاغنه چيقار، بر مدّت يالڭز اولارق اوراده قاليردى. بولوندقلرى طاغ خيلى يوكسكدى. بارلا درسخانهِٔ نوريهسنڭ اوڭندهكى چنار آغاجنڭ تپهسندهكى قولبهجگى گبى، چام طاغنڭ أڭ يوكسك تپهسنده اولان ايكى بيوك آغاج اوزرنده درسخانهِٔ نوريه معناسنده برر منزلى واردى. بو چام و قطران آغاجلرينڭ تپهلرنده، رسالهِٔ نورله مشغول اولويوردى. هم أكثر زمانلر، بارلادن بو اورمانلق حوالىيه گلوب گيدردى. و ديردى كه: "بن بو منزللرى، ييلديز سراينه دگشمهم!"
شيمدى سوزى بوراده كسهرك، استادڭ رسالهٔ نورى تأليف ايتديگى مذكور چام طاغنده و بارلا ناحيهسندهكى حياتنه و رسالهٔ نورڭ ماهيتنه عائد رساله و مكتوبلردن بر قاچنى آشاغىيه درج ايدييورز.
٭ ٭ ٭
— 222 —
@
استاد حضرتلرينڭ ياز آيلرنده قالديغى چام طاغلرندن أگيردير گولنه ناظر تپهدهكى قطران آغاجى.
— 223 —
@
استاد بديع الزمان حضرتلرينڭ عبادت و تفكّر ايتديگى، عين زمانده نورڭ ايلك مكتوبلرينڭ يازيلديغى چام آغاجى.
— 224 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
سَلَامُ اللّٰهِ وَ رَحْمَتُهُ وَ بَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ وَ عَلٰى اِخْوَانِكُمْ لَاسِيَّمَا...الخره
عزيز قارداشلرم!
بن شيمدى چام طاغنده، يوكسك بر تپهده، بيوك بر چام آغاجنڭ تپهسنده بر منزلده بولونويورم. انسدن توحّش و وحوشه اُنسيت ايتدم. إنسانلرله صحبت آرزو ايتديگم وقت، خيالًا سزلرى يانمده بولور، بر حسبحال ايدرم، سزڭله متسلّى اولورم. بر مانع اولمازسه، بر ايكى آى بوراده يالڭز قالمق آرزوسندهيم. بارلايه دونسهم، آرزوڭز وجهله سزدن زياده مشتاق اولديغم شفاهى بر مصاحبه چارهسنى آرايهجغز. شيمدى بو چام آغاجنده خاطره گلن ايكى اوچ خاطرهيى يازييورم.
برنجيسى:بر پارچه محرم بر سردر؛ فقط سندن سرّ صاقلانماز. شويله كه:
أهلِ حقيقتڭ بر قسمى ناصلكه إسمِ ودوده مظهردرلر و أعظمى بر مرتبهده او إسمڭ جلوهلريله، موجوداتڭ پنجرهلريله واجب الوجوده باقييورلر.. اويله ده: شو هيچ أندر هيچ اولان قارداشڭزه، يالڭز خدمتِ قرآنه إستخدامى هنگامنده و او خزينهِٔ بىنهايهنڭ دلّالى اولديغى بر وقتده، إسمِ رحيم و إسمِ حكيم مظهريتنه مدار بر وضعيت ويريلمش. بتون سوزلر، او مظهريتڭ جلوهلريدر. إن شاء اللّٰه او سوزلر،
وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِىَ خَيْرًا كَثِيرًا
سرّينه مظهردرلر.
ايكنجيسى:طريقِ نقشى حقّنده دينيلن:
دَرْ طَرِيقِ نَقْشبَنْدِى لَازِمْ آمَدْ چَارْ تَرْك؛ تَرْكِ دُنْيَا، تَرْكِ عُقْبَا، تَرْكِ هَسْتِى، تَرْكِ تَرْك
اولان فقرهِٔ رعنا بردن خاطره گلدى. او خاطره ايله برابر، بردن شو فقره طلوع ايتدى:
— 225 —
دَرْ طَرِيقِ عَجْزمَنْدِى لَازِمْ آمَدْ چَارْ چِيزْ:
فَقْرِ مُطْلَقْ، عَجْزِ مُطْلَقْ، شُكْرِ مُطْلَقْ، شَوْقِ مُطْلَقْ اَىْ عَزِيزْ!
صوڭره سنڭ يازديغڭ: "باق كتابِ كائناتڭ صفحهِٔ رنگيننه، إلى آخر.." اولان رنگين و زنگين شعر خاطريمه گلدى. او شعر ايله سمانڭ يوزندهكى ييلديزلره باقدم. "كاشكه شاعر اولسه ايدم، بونى تكميل ايتسه ايدم" ديدم. حالبوكه شعر و نظمه إستعدادم يوقكن ينه باشلادم، فقط نظم و شعر ياپامدم؛ ناصل خطور ايتدى ايسه، اويله يازدم. بنم وارثم اولان سن، ايسترسهڭ نظمه چوير، تنظيم ايت. ايشته بردن خاطره گلن شو:
ديڭله ده ييلديزلرى شو خطبهٔ شيريننه
نامهٔ نورينِ حكمت، باق نه تقرير أيلهمش.
هپ برابر نطقه گلمش، حق لسانيله ديرلر:
بر قديرِ ذو الجلالڭ حشمتِ سلطاننه
برر برهانِ نورأفشانز بز، وجودِ صانعه
هم وحدته، هم قدرته شاهدلرز بز.
شو زمينڭ يوزينى يالديزلايان
نازنين معجزاتى چون مَلك سيراننه.
شو سمانڭ أرضه باقان، جنّته دقّت ايدن
بيڭلر مدقّق گوزلرز بز
(حاشيه): يعنى جنّت چيچكلرينڭ فدانلق و مزرعهجغى اولان زمينڭ يوزنده حدسز معجزاتِ قدرت تشهير ايديلديگندن سماوات عالمندهكى ملائكهلر او معجزاتى، او خارقهلرى تماشا ايتدكلرى گبى؛ أجرامِ سماويهنڭ گوزلرى حكمنده اولان ييلديزلر دخى، گويا ملائكهلر گبى زمين يوزندهكى نازنين مصنوعاتى گوردكجه جنّت عالمنه باقييورلر و او موقّت خارقهلرى باقى بر صورتده جنّتده دخى تماشا ايدييورلر گبى بر زمينه، بر جنّته باقييورلر. يعنى او ايكى عالمه نظارتلرى وار ديمكدر.
— 226 —
طوباءِ خلقتدن سماوات شقّنه
هپ كهكشان أغصاننه..
بر جميلِ ذو الجلالڭ، دستِ حكمتيله طاقيلمش
پك گوزل ميوهلرز بز.
شو سماوات أهلنه برر مسجدِ سيّار،
برر خانهٔ دوّار، برر علوى آشيانه،
برر مصباحِ نوّار، برر گمئِ جبّار،
برر طيّارهلرز بز.
بر قديرِ ذو الكمالڭ، بر حكيمِ ذو الجلالڭ
برر معجزهٔ قدرت، برر خارقهٔ صنعتِ خالقانه،
برر نادرهٔ حكمت، برر داهيهٔ خلقت،
برر نور عالمىيز بز.
بويله يوز بيڭ ديل ايله يوز بيڭ برهان گوستريرز،
ايشيتديريرز إنسان اولان إنسانه.
كور اولاسى دينسز گوزى، گورمز اولدى يوزيمزى،
هم ايشيتمز سوزيمزى، حق سويلهين آيتلرز بز.
سكّهمز بر، طرّهمز بر، ربّمزه مسبّحز، ذكر ايدرز عبيدانه.
كهكشانڭ حلقهٔ كبراسنه منسوب برر مجذوبلرز بز.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 227 —
آلتنجى مكتوب
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
سَلَامُ اللّٰهِ وَ رَحْمَتُهُ وَ بَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمَا وَ عَلٰى اِخْوَانِكُمَا مَا دَامَ الْمَلَوَانِ وَ تَعَاقَبَ الْعَصْرَانِ وَ مَا دَارَ الْقَمَرَانِ وَ اسْتَقْبَلَ الْفَرْقَدَانِ
غيرتلى قارداشلرم، حميتلى آرقداشلرم و دنيا دينيلن ديارِ غربتده مدارِ تسلّيلرم!
مادام جنابِ حق سزلرى، فكريمه إحسان ايتديگى معنالره حصّهدار ايتمشدر؛ ألبته حسّياتمه ده حصّهدار اولمق حقّڭزدر. سزلرى زياده متأثّر ايتمهمك ايچون، غربتمدهكى فرقتمڭ زياده أليم قسمنى طىّ ايدوب، بر قسمنى سزلره حكايه ايدهجگم. شويله كه:
شو ايكى اوچ آيدر پك يالڭز قالدم. بعضًا اون بش يگرمى گونده بر دفعه مسافر يانمده بولونور. سائر وقتلرده يالڭزم. هم يگرمى گونه ياقيندر، طاغجيلر ياقينمده يوق، طاغيلديلر...
ايشته گيجه وقتى، شو غريبانه طاغلرده؛ سسسز، صداسز، يالڭز آغاجلرڭ حزينانه همهمهلرى ايچنده كنديمى بربرى ايچنده بش مختلف رنكلى غربتلرده گوردم.
برنجيسى:إختيارلق سرّيله، همان أكثريتِ مطلقه ايله، أقران و أحبابم و أقاربمدن يالڭز و غريب قالدم. اونلر بنى بيراقوب عالمِ برزخه گيتدكلرندن نشئت
— 228 —
ايدن حزين بر غربتى حسّ ايتدم. ايشته شو غربت ايچنده آيرى ديگر بر دائرهِٔ غربت آچيلدى. او ده گچن بهار گبى علاقهدار اولديغم أكثر موجودات بنى بيراقوب گيتدكلرندن حاصل اولان فرقتلى بر غربتى حسّ ايتدم. و شو غربت ايچنده بر دائرهِٔ غربت داها آچيلدى كه، وطنمدن و أقاربمدن آيرى دوشوب، يالڭز قالديغمدن تولّد ايدن فرقتلى بر غربتى حسّ ايتدم. و شو غربت ايچنده، گيجهنڭ و طاغلرڭ غريبانه وضعيتى بڭا رقّتلى بر غربتى داها حسّ ايتديردى. و شو غربتدن دخى، شو فانى مسافرخانهدن أبد الآباد طرفنه حركته آماده اولان روحمى فوق العاده بر غربتده گوردم. بردن فسبحان اللّٰه ديدم؛ بو غربتلره و قراڭلقلره ناصل طايانيلير دوشوندم.قلبم فرياد ايله ديدى:
يَا رَبّ! غَرِيبَمْ، بِىكَسَمْ، ضَعِيفَمْ، نَاتُوَانَمْ، عَلِيلَمْ، عَاجِزَمْ، اِخْتِيَارَمْ.
بِىاِخْتِيْارَمْ، الْاَمَانْ گُويَمْ، عَفْو جُويَمْ، مَدَدْ خٰواهَمْ زِ دَرْگَاهَتْ اِلٰهِى!
بردن نورِ ايمان، فيضِ قرآن، لطفِ رحمٰن إمداديمه يتيشديلر. او بش قراڭلقلى غربتلرى، بش نورانى اُنسيت دائرهلرينه چويرديلر. لسانم
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ
سويلهدى. قلبم
فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
آيتنى اوقودى. عقلم دخى إضطرابندن و دهشتندن فرياد ايدن نفسمه خطابًا ديدى:
بيراق بيچاره فريادى، بلادن قيل توكّل. زيرا فرياد؛ بلا أندر خطا أندر بلادر بيل.
بلا ويرنى بولدڭسه أگر؛ صفا أندر، وفا أندر، عطا أندر بلادر بيل.
— 229 —
مادام اويله، بيراق شكوايى شكر ايت، چون بلابل، دما كيفندن گولر هپ گُل مُل.
گر بولمازسهڭ، بتون دنيا جفا أندر، فنا أندر، هبا أندر بلادر بيل.
جهان طولو بلا باشڭده واركن، نه باغيررسڭ كوچوجك بر بلادن گل توكّل قيل.
توكّل ايله بلا يوزنده گُول، تا او ده گولسون؛ او گولدكجه كوچولور، ايدر تبدّل.
هم استادلرمدن مولانا جلال الدينڭ نفسنه ديديگى گبى ديدم:
اُو گُفْتْ اَلَسْتُ و تُو گُفْتِى بَلٰى شُكْرِ بَلٰى چِيسْتْ كَشِيدَنْ بَلَا ٭
سِرِّ بَلَا چِيسْتْ كِه يَعْنِى مَنَمْ حَلْقَه زَنِ دَرْگَهِ فَقْرُ و فَنَا
او وقت نفسم دخى: "أوت أوت.. عجز و توكّل ايله، فقر و إلتجا ايله نور قپوسى آچيلير، ظلمتلر طاغيلير. "الحمد للّٰه على نوُرِ الايمان و الإسلام" ديدى. مشهور حِكَمِ عطائيهنڭ شو فقرهسى:
مَاذَا وَجَدَ مَنْ فَقَدَهُ ٭ وَ مَاذَا فَقَدَ مَنْ وَجَدَهُ
يعنى: "جنابِ حقّى بولان، نهيى غائب ايدر؟ و اونى غائب ايدن، نهيى قزانير؟"
يعنى: "اونى بولان هر شيئى بولور؛ اونى بولميان هيچ بر شى بولماز، بولسه ده باشنه بلا بولور." نه درجه عالى بر حقيقت اولديغنى گوردم و طُوبٰى لِلْغُرَبَاءِ حديثنڭ سرّينى آڭلادم، شكر ايتدم.
— 230 —
ايشته قارداشلرم، قراڭلقلى بو غربتلر، چندان نورِ ايمانله نورلانديلر؛ فقط ينه بنده بر درجه حكملرينى إجرا ايتديلر و شويله بر دوشونجهيى ويرديلر: "مادام بن غريبم و غربتدهيم و غربته گيدهجگم؛ عجبا شو مسافرخانهدهكى وظيفهم بيتمش ميدر؟ تا كه سزلرى و سوزلرى توكيل ايتسهم و بتون بتون علاقهمى كسسهم." فكرى خاطريمه گلدى. اونڭ ايچون سزدن صورمشدم كه: "عجبا يازيلان سوزلر كافى ميدر، نقصانى وار مى؟ يعنى: وظيفهم بيتمش ميدر؟ تا كه راحتِ قلبله كنديمى نورلى، ذوقلى حقيقى بر غربته آتوب، دنيايى اونوتوب، مولانا جلال الدينڭ ديديگى گبى
دَانِى سَمَاعِ چِه بُوَدْ بِى خُودْ شُدَنْ زِهَسْتِى اَنْدَرْ فَنَاىِ مُطْلَقْ ذَوْقِ بَقَا چَشِيدَنْ
دييوب، علوى بر غربتى آرايهبيلير مىيم؟" دييه سزى او سؤاللر ايله تصديع ايتمشدم.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 231 —
اون اوچنجى مكتوب
بِاسْمِهِ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
السَّلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدٰى وَ الْمَلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهَوٰى
عزيز قارداشلرم!
حال و إستراحتمى و وثيقه ايچون عدمِ مراجعتمى و حالِ عالم سياستنه قارشى لاقيدلغمى پك چوق صورييورسڭز. شو سؤاللريڭز چوق تكرّر ايتديگندن، هم معنًا ده بندن صورولديغندن؛ شو اوچ سؤاله، يڭى سعيد دگل، بلكه أسكى سعيد لسانيله جواب ويرمگه مجبور اولدم.
برنجى سؤالڭز:إستراحتڭ ناصل؟ حالڭ نهدر؟
الجواب:جنابِ أرحم الرّاحمينه يوز بيڭ شكر ايدييورم كه؛ أهلِ دنيانڭ بڭا ايتديگى أنواعِ ظلمى، أنواعِ رحمته چويردى. شويله كه:
سياستى ترك و دنيادن تجرّد ايدهرك بر طاغڭ مغارهسنده آخرتى دوشونمكده ايكن، أهلِ دنيا ظلمًا بنى اورادن چيقاروب نفى ايتديلر. خالقِ رحيم و حكيم او نفيى بڭا بر رحمته چويردى. أمنيتسز و إخلاصى بوزاجق أسبابه معروض او طاغدهكى إنزوايى؛ أمنيتلى، إخلاصلى بارلا طاغلرندهكى خَلْوته چويردى. روسيهده أسارتده ايكن نيّت ايتدم و نياز ايتدم كه، آخر عمرمده بر مغارهيه
— 232 —
چكيلهيم. أرحم الراحمين بڭا بارلايى او مغاره ياپدى، مغاره فائدهسنى ويردى. فقط صيقنتيلى مغاره زحمتنى، ضعيف وجوديمه يوكلهمدى. يالڭز بارلاده، ايكى اوچ آدمده بر وهّاملق واردى. او وهّاملق سببيله بڭا أذيت ويريلدى. حتّى او دوستلرم، گويا إستراحتمى دوشونويورلر. حالبوكه او وهّاملق سببيله هم قلبمه، هم قرآنڭ خدمتنه ضرر ويرديلر. هم أهلِ دنيا بتون منفيلره وثيقه ويرديگى و جانيلرى حپسدن چيقاروب عفو ايتدكلرى حالده، بڭا ظلم اولارق ويرمديلر. بنم ربِّ رحيمم، بنى قرآنڭ خدمتنده زياده إستخدام ايتمك و سوزلر ناميله أنوارِ قرآنيهيى بڭا فضله يازديرمق ايچون، دغدغهسز بر صورتده بنى شو غربتده بيراقوب، بر بيوك مرحمته چويردى. هم أهلِ دنيا، دنيالرينه قاريشهبيلهجك بتون نفوذلى و قوّتلى رؤسالرى و شيخلرى، قصبهلرده و شهرلرده بيراقوب أقربالريله برابر هركسله گورشمگه إذن ويردكلرى حالده، بنى ظلمًا تجريد ايتدى، بر كويه گوندردى. هيچ أقربا و همشهريلريمى، (بر ايكى دانهسى مستثنا اولمق اوزره) يانمه گلمگه إذن ويرمدى. بنم خالقِ رحيمم او تجريدى، بنم حقّمده بر عظيم رحمته چويردى. ذهنمى صافى بيراقوب، غلّ و غشدن آزاده اولارق قرآنِ حكيمڭ فيضنى اولديغى گبى آلمغه وسيله ايتدى. هم أهلِ دنيا بدايتده، ايكى سنه ظرفنده ايكى عادى مكتوب يازديغمى چوق گوردى. حتّى شيمدى بيله، اون ويا يگرمى گونده ويا بر آيده بر ايكى مسافرڭ صِرف آخرت ايچون يانمه گلمهسنى خوش گورمديلر، بڭا ظلم ايتديلر. بنم ربِّ رحيمم و خالقِ حكيمم او ظلمى بڭا مرحمته چويردى كه، طقسان سنه معنوى بر عمرى قزانديرهجق شو شهورِ ثلاثهده، بنى بر خَلْوتِ مرغوبهيه و بر عزلتِ مقبولهيه قويمغه چويردى. "الحمد ِللّٰه على كلّ حال" ايشته حال و إستراحتم بويله...
— 233 —
ايكنجى سؤالڭز:نهدن وثيقه آلمق ايچون مراجعت ايتمييورسڭ؟
الجواب:شو مسئلهده بن قدرڭ محكومىيم، أهلِ دنيانڭ محكومى دگلم. قدره مراجعت ايدييورم. نه وقت إذن ويررسه، رزقمى بورادن نه وقت كسرسه، او وقت گيدرم. شو معنانڭ حقيقتى شودر كه: باشه گلن هر ايشده ايكى سبب وار؛ برى ظاهرى، ديگرى حقيقى. أهلِ دنيا ظاهرى بر سبب اولدى، بنى بورايه گتيردى. قدرِ إلٰهى ايسه، سببِ حقيقيدر؛ بنى بو إنزوايه محكوم ايتدى. سببِ ظاهرى ظلم ايتدى؛ سببِ حقيقى ايسه عدالت ايتدى. ظاهريسى شويله دوشوندى: "شو آدم، زيادهسيله علمه و دينه خدمت ايدر، بلكه دنيامزه قاريشير" إحتماليله بنى نفى ايدوب اوچ جهتله قتمرلى بر ظلم ايتدى. قدرِ إلٰهى ايسه بنم ايچون گوردى كه، حقّيله و إخلاصله علمه و دينه خدمت ايدهمييورم؛ بنى بو نفيه محكوم ايتدى. اونلرڭ بو قتمرلى ظلمنى مضاعف بر رحمته چويردى. مادام كه نفيمده قدر حاكمدر و او قدر عادلدر؛ اوڭا مراجعت ايدرم. ظاهرى سبب ايسه، ذاتًا بهانه نوعندن بر شيلرى وار. ديمك اونلره مراجعت معناسزدر. أگر اونلرڭ ألنده بر حق ويا قوّتلى بر أسباب بولونسه ايدى، او وقت اونلره قارشى ده مراجعت اولونوردى.
باشلرينى يسين، دنيالرينى تمامًا بيراقديغم و آياقلرينه طولاشسين، سياستلرينى بوسبتون ترك ايتديگم حالده؛ دوشوندكلرى بهانهلر، أوهاملر، ألبته أصلسز اولديغندن، اونلره مراجعتله او اوهاملره بر حقيقت ويرمك ايستهمييورم. أگر اوجلرى أجنبى ألنده اولان دنيا سياستنه قاريشمق ايچون بر إشتهام اولسيدى؛ دگل سكز سنه، بلكه سكز ساعت قالميهجق ترشّح ايدهجكدى، كندينى گوسترهجكدى. حالبوكه سكز سنهدر بر تك غزته اوقومق آرزوم اولمادى و اوقومدم. درت سنهدر
— 234 —
بوراده تحتِ نظارتده بولونويورم؛ هيچ بر ترشّح گورونمدى. ديمك قرآنِ حكيمڭ خدمتنڭ بتون سياستلرڭ فوقنده بر علويتى وار كه، چوغى يالانجيلقدن عبارت اولان دنيا سياستنه تنزّله ميدان ويرمييور.
عدمِ مراجعتمڭ ايكنجى سببى شودر كه: حقسزلغى حق ظن ايدن آدملره قارشى حق دعوا ايتمك، حقّه بر نوع حقسزلقدر. بو نوع حقسزلغى إرتكاب ايتمك ايستهمم.
اوچنجى سؤالڭز:دنيانڭ سياستنه قارشى نه ايچون بو قدر لاقيدسڭ؟ بو قدر صفحاتِ عالمه قارشى طورينى هيچ بوزمييورسڭ؟ بو صفحاتى خوش مى گورييورسڭ؟ وياخود قورقويور ميسڭ كه، سكوت ايدييورسڭ؟
الجواب:قرآنِ حكيمڭ خدمتى، بنى شدّتلى بر صورتده سياست عالمندن منع ايتدى. حتّى دوشونمسنى ده بڭا اونوتديردى. يوقسه بتون سرگذشتِ حياتم شاهددر كه، حق گورديگم مسلكده گيتمگه قارشى قورقو أليمى طوتوب منع ايدهمهمش و ايدهمييور. هم نهدن قورقوم اولاجق؟ دنيا ايله، أجلمدن باشقه بر علاقهم يوق. چولوق چوجغمى دوشونهجگم يوق. مالمى دوشونهجگم يوق. خانَدانمڭ شرفنى دوشونهجگم يوق. رياكار بر شهرتِ كاذبهدن عبارت اولان شان و شرفِ دنيويهنڭ محافظهسنه دگل، قيريلماسنه يارديم ايدنه رحمت... قالدى أجلم. او، خالقِ ذو الجلالڭ ألندهدر. كيمڭ حدّى وار كه، وقتى گلمهدن اوڭا ايليشسين. ذاتًا عزّتله موتى، ذلّتله حياته ترجيح ايدنلردهنز. أسكى سعيد گبى بريسى شويله ديمش:
وَ نَحْنُ اُنَاسٌ لَا تَوَسُّطَ بَيْنَنَا ٭ لَنَا الصَّدْرُ دُونَ الْعَالَمِينَ اَوِ الْقَبْرُ
— 235 —
بلكه خدمتِ قرآن، بنى حياتِ إجتماعيهِٔ سياسيهِٔ بشريهيى دوشونمكدن منع ايدييور. شويله كه: حياتِ بشريه بر يولجيلقدر. شو زمانده، قرآنڭ نوريله گوردم كه، او يول بر باتاقلغه گيردى. ملوّث و عفونتلى بر چامور ايچنده قافلهِٔ بشر دوشه قالقه گيدييور. بر قسمى، سلامتلى بر يولده گيدر. بر قسمى، ممكن اولديغى قدر چاموردن، باتاقلقدن قورتولمق ايچون بعض واسطهلرى بولمش. بر قسمِ أكثرى او عفونتلى، پيس، چامورلى باتاقلق ايچنده قراڭلقده گيدييور. يوزده يگرميسى سرخوشلق سببيله، او پيس چامورى مسك و عنبر ظن ايدهرك يوزينه گوزينه بولاشديرييور.. دوشهرك قالقهرق گيدر، تا بوغولور. يوزده سكسانى ايسه، باتاقلغى آڭلار، عفونتلى، پيس اولديغنى حسّ ايدر.. فقط متحيّردرلر، سلامتلى يولى گورهمييورلر.
ايشته بونلره قارشى ايكى چاره وار:
بريسى:طوپوز ايله او سرخوش يگرميسنى آييلتمقدر.
ايكنجيسى:بر نور گوسترمكله متحيّرلره سلامت يولنى إرائه ايتمكدر.
بن باقييورم كه؛ يگرمىيه قارشى سكسان آدم، ألنده طوپوز طوتويور. حالبوكه او بيچاره و متحيّر اولان سكسانه قارشى حقّيله نور گوستريلمييور. گوستريلسه ده؛ بر ألنده هم صوپا، هم نور اولديغى ايچون أمنيتسز اولويور. متحيّر آدم "عجبا نورله بنى جلب ايدوب، طوپوزله دوگمك مى ايستهيور؟" دييه تلاش ايدر. هم ده بعضًا عارضهلرله طوپوز قيريلديغى وقت، نور دخى اوچار ويا سونر.
ايشته او باتاقلق ايسه، غفلتكارانه و ضلالتپيشه اولان سفيهانه حياتِ إجتماعيهِٔ بشريهدر. او سرخوشلر، ضلالتله تلذّذ ايدن متمرّدلردر. او متحيّر اولانلر،
— 236 —
ضلالتدن نفرت ايدنلردر، فقط چيقامييورلر؛ قورتولمق ايستهيورلر، يول بولامييورلر.. متحيّر إنسانلردر. او طوپوزلر ايسه، سياست جريانلرىدر. او نورلر ايسه، حقائقِ قرآنيهدر. نوره قارشى غاوغه ايديلمز، اوڭا قارشى عداوت ايديلمز. صِرف شيطانِ رجيمدن باشقه اوندن نفرت ايدن اولماز. ايشته بن ده نورِ قرآنى ألده طوتمق ايچون
اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ السِّيَاسَةِ
دييوب، سياست طوپوزينى آتارق، ايكى أليم ايله نوره صاريلدم. گوردم كه: سياست جريانلرنده هم موافقده، هم مخالفده او نورلرڭ عاشقلرى وار. بتون سياست جريانلرينڭ و طرفگيرلكلرڭ چوق فوقنده و اونلرڭ غرضكارانه تلقّياتلرندن مبرّا و صافى اولان بر مقامده ويريلن درسِ قرآن و گوستريلن أنوارِ قرآنيهدن هيچ بر طرف و هيچ بر قسم چكينمهمك و إتهام ايتمهمك گركدر. مگر دينسزلگى و زندقهيى سياست ظن ايدوب اوڭا طرفگيرلك ايدن إنسان صورتنده شيطانلر اوله ويا بشر قيافتنده حيوانلر اوله...
الحمد ِللّٰه، سياستدن تجرّد سببيله، قرآنڭ ألماس گبى حقيقتلرينى پروپاغندهِٔ سياست إتهامى آلتنده جام پارچهلرينڭ قيمتنه اينديرمدم. بلكه گيتدكجه او ألماسلر قيمتلرينى هر طائفهنڭ نظرنده پارلاق بر طرزده زيادهلشديرييور.
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِى هَدٰينَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلَا اَنْ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 237 —
يگرمى ايكنجى لمعه
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
إسپارطهنڭ عادل واليسنه و عدليهسنه و ضابطهسنه.. أڭ محرم و أڭ خاص و خالص قارداشلريمه مخصوص اولارق يگرمى ايكى سنه أوّل إسپارطهنڭ بارلا ناحيهسنده ايكن يازديغم غايت محرم بو رسالهجگمى إسپارطه ملّتيله و حكومتيله علاقهدارلغنى گوسترديگى ايچون تقديم ايدييورم. أگر مناسب گورولسه، يا يڭى ويا أسكى حرفله داقتيلو ايله بر قاچ نسخه يازيلسين كه، يگرمى بش اوتوز سنهدر أسراريمى آرايانلر و ترصّد ايدنلر ده آڭلاسينلر؛ گيزلى هيچ بر سرّيمز يوق. و أڭ گيزلى بر سرّيمز، ايشته بو رسالهدر؛ بيلسينلر!
سعيد النورسى
إشاراتِ ثلاثه
اون يدنجى لمعهنڭ اون يدنجى نوطهسنڭ اوچنجى مسئلهسى ايكن سؤاللرينڭ شدّت و شمولنه و جوابلرينڭ قوّت و پارلاقلغنه بناءً، اوتوز برنجى مكتوبڭ يگرمى ايكنجى لمعهسى اولارق لمعاته قاريشدى. لمعهلر بو لمعهيه ير ويرمليدرلر. محرمدر؛ أڭ خاص و خالص و صادق قارداشلريمزه مخصوصدر.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ فَهُوَ حَسْبُهُ اِنَّ اللّٰهَ بَالِغُ اَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللّٰهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا
— 238 —
بو مسئله "اوچ إشارت"در.
برنجى إشارت:
شخصمه و رسالهٔ نوره عائد مهمّ بر سؤال.
چوقلر طرفندن دينيلييور كه: سن، أهلِ دنيانڭ دنياسنه قاريشمديغڭ حالده، نهدندر كه، هر فرصتده اونلر سنڭ آخرتنه قاريشييورلر. حالبوكه هيچ بر حكومتڭ قانونى، تارك الدنيا و منزويلره قاريشمييور؟
الجواب:يڭى سعيدڭ بو سؤاله قارشى جوابى سكوتدر. يڭى سعيد: "بنم جوابمى قدرِ إلٰهى ويرسين" دير. بونڭله برابر مجبوريتله، أمانةً إستعاره ايتديگى أسكى سعيدڭ قفاسى دييور كه: بو سؤاله جواب ويرهجك، إسپارطه ولايتنڭ حكومتيدر و شو ولايتڭ ملّتيدر. چونكه بو حكومت و شو ملّت، بندن چوق زياده بو سؤالڭ آلتندهكى معنا ايله علاقهداردرلر. مادام بيڭلر أفرادى بولونان بر حكومت و يوز بيڭلر أفرادى بولونان بر ملّت بنم بدلمه دوشونمگه و مدافعه ايتمگه مجبوردر. بن نهدن لزومسز اولارق مدّعيلرله قونوشوب مدافعه ايدهيم. چونكه طوقوز سنهدر بن بو ولايتدهيم؛ گيتدكجه داها زياده دنيالرينه آرقهمى چويرييورم. هيچ بر حالم ده مستور قالمامش. أڭ گيزلى، أڭ محرم رسالهلرم دخى حكومتڭ و بعض مبعوثلرڭ أللرينه گچمش. أگر أهلِ دنيايى تلاشه و أنديشهيه دوشورهجك دنيوى بر قاريشمق حالم و قاريشديرمق تشبّثم و فكرم اولسيدى، بو ولايت و قضالردهكى حكومت، طوقوز سنه دقّت و تجسّس ايتدكلرى حالده و بن ده چكينميهرك يانمه گلنلره أسراريمى بيان ايتديگم حالده، حكومت بڭا قارشى سكوت ايدوب ايليشمهديلر. أگر ملّتڭ و وطنڭ سعادتنه و إستقبالنه ضرر ويرهجك بر قباحتم وارسه، طوقوز سنهدن بَرى واليسندن طوت، كوى قرهقول قومانداننه قدر كنديلرينى مسئول ايدر. اونلر كنديلرينى مسئوليتدن قورتارمق ايچون، حقّمده حبّهيى قبّه ياپانلره قارشى، قبّهيى حبّه ياپوب بنى مدافعه ايتمگه مجبوردرلر. اويله ايسه بو سؤالڭ جوابنى اونلره حواله ايدييورم.
— 239 —
امّا شو ولايتڭ ملّتى، عموميتله بندن زياده بنى مدافعه ايتمك مجبوريتلرى شوندندر كه؛ بو طوقوز سنهدر هم قارداش، هم دوست، هم مبارك اولان بو ملّتڭ حياتِ أبديهسنه و قوّتِ ايمانيهسنه و سعادتِ حياتيهسنه بِالفعل و مادّةً تأثيرينى گوسترن يوزر رسالهلرله چاليشديغمزى و هيچ بر دغدغه و ضرر، هيچ كيمسهيه او رسالهلر يوزندن گلمديگى و هيچ بر غرضكارانه ترشّحاتِ سياسيه و دنيويه گورولمديگى و "للّٰه الحمد" شو إسپارطه ولايتى، أسكى زمانڭ شامِ شريفنڭ مباركيتى و عالمِ إسلامڭ مدرسهِٔ عموميسى اولان مصرڭ جامع الأزهرڭ مباركيتى نوعندن، قوّهِٔ ايمانيه و صلابتِ دينيه جهتنده بر مباركيت مقامنى رسالهِٔ نور واسطهسيله قزانهرق؛ بو ولايتده، ايمانڭ قوّتى لاقيدلغه و عبادتڭ إشتياقى سفاهته حاكم اولماسنى و عموم ولايتلرڭ فوقنده بر مزيتِ ديندارانهيى رسالهِٔ نور بو ولايته قزانديرديغندن، ألبته بو ولايتدهكى عموم إنسانلر، حتّى فرضا دينسزى ده اولسه، بنى و رسالهِٔ نورى مدافعهيه مجبوردر. اونلرڭ چوق أهمّيتلى مدافعه حقلرى ايچنده، بنم گبى وظيفهسنى بيتيرمش و "للّٰه الحمد" بيڭلرله شاكردلر بنم گبى بر عاجزڭ يرنده چاليشمش و چاليشديغى هنگامده، أهمّيتسز جزئى حقّم بنى مدافعهيه سَوق ايتمييور. بو قدر بيڭلرله دعوا وكيللرى بولونان بر آدم، كندى دعواسنى كندى مدافعه ايتمز.
ايكنجى إشارت:
تنقيدكارانه بر سؤاله جوابدر.
أهلِ دنيا طرفندن دينيلييور كه: سن نهدن بزدن كوسدڭ؟ بر دفعه اولسون هيچ مراجعت ايتمهيوب سكوت ايتدڭ؟ بزدن شدّتلى شكوا ايدوب "بڭا ظلم ايدييورسڭز!" دييورسڭ. حالبوكه بزم بر پرنسبمز وار، بو عصرڭ مقتضاسى اولارق خصوصى دستورلريمز وار. بونلرڭ تطبيقنى سن كندينه قبول ايتمييورسڭ. قانونى تطبيق ايدن ظالم اولماز، قبول ايتمهين عصيان ايدر. أزجمله: بو عصرِ حرّيتده و بو
— 240 —
يڭى باشلاديغمز جمهوريتلر دورنده، مساوات أساسى اوزرينه تحكّم و تغلّبى قالديرمق دستورى، بزم بر قانونِ أساسيمز حكمنه گچديگى حالده، سن كاه خواجهلق، كاه زاهدلك صورتنده توجّهِ عامّهيى قزانهرق، نظرِ دقّتى كنديڭه جلب ايدهرك، حكومتڭ نفوذى خارجنده بر قوّت، بر مقامِ إجتماعى ألده ايتمگه چاليشديغڭ، ظاهر حالڭ و أسكى زماندهكى ماجراىِ حياتڭڭ دلالتيله آڭلاشيلييور. بو حال ايسه، (شيمديكى تعبير ايله) بورژووالرڭ مستبدانه تحكّملرى ايچنده خوش گورونهبيلير. فقط بزم طبقهِٔ عوامڭ إنتباهيله و غلبهسيله تظاهر ايدن تام سوسياليزم و بولشويزم دستورلرى، بزم داها زياده ايشمزه ياراديغى ايچون؛ او سوسياليزم دستورلرينى قبول ايتديگمز حالده، سنڭ وضعيتڭ بزه آغير گلييور، پرنسبلريمزه مخالف دوشويور. اونڭ ايچون سڭا ويرديگمز صيقنتيدن شكوايه و كوسمگه حقّڭ يوقدر؟
الجواب:حياتِ إجتماعيهِٔ بشريهده بر چيغير آچان، أگر كائناتدهكى قانونِ فطرته موافق حركت ايتمزسه؛ خيرلى ايشلرده، ترقّيده موفّق اولاماز. بتون حركتى شرّ و تخريب حسابنه گچر. مادام قانونِ فطرته تطبيقِ حركته مجبوريت وار؛ ألبته فطرتِ بشريهيى دگيشديرمك و نوعِ بشرڭ خلقتندهكى حكمتِ أساسيهيى قالديرمقله، مطلق مساوات قانونى تطبيق ايديلهبيلير. أوت بن، نسبًا و حياتجه عوام طبقهسندهنم. و مشربًا و فكرًا "مساواتِ حقوق" مسلگنى قبول ايدنلردهنم. و شفقةً و إسلاميتدن گلن سرِّ عدالت ايله، بورژووا دينيلن طبقهِٔ خواصّڭ إستبداد و تحكّملرينه قارشى أسكيدن بَرى مخالفتله چاليشانلردهنم. اونڭ ايچون بتون قوّتمله عدالتِ تامّه لهنده، ظلم و تغلّب و تحكّم و إستبدادڭ عليهندهيم.
فقط نوعِ بشرڭ فطرتى و سرِّ حكمتى، مساواتِ مطلقه قانوننه ضددر. چونكه فاطرِ حكيم، كمالِ قدرت و حكمتنى گوسترمك ايچون، آز بر شيدن چوق
— 241 —
محصولات آلديرر و بر صحيفهده چوق كتابلرى يازديرر و بر شى ايله چوق وظيفهلرى ياپديرديغى گبى، بشر نوعى ايله ده بيڭلر نوعڭ وظيفهلرينى گورديرر.
ايشته او سرِّ عظيمدندر كه: جنابِ حق، إنسان نوعنى بيڭلر نوعلرى سنبل ويرهجك و حيواناتڭ سائر بيڭلر نوعلرى قدر طبقات گوسترهجك بر فطرتده ياراتمشدر. سائر حيوانات گبى قوالرينه، لطيفهلرينه، طويغولرينه حدّ قونولمامش؛ سربست بيراقوب حدسز مقاماتده گزهجك إستعداد ويرديگندن، بر نوع ايكن بيڭلر نوع حكمنه گچديگى ايچوندر كه، أرضڭ خليفهسى و كائناتڭ نتيجهسى و ذىحياتڭ سلطانى حكمنه گچمشدر.
ايشته نوعِ إنسانڭ تنوّعنڭ أڭ مهمّ مايهسى و زنبرگى؛ مسابقه ايله، حقيقى ايمانلى فضيلتدر. فضيلتى قالديرمق، ماهيتِ بشريهنڭ تبديليله، عقلڭ سوندورلمسيله، قلبڭ ئولديريلمهسيله، روحڭ محو ايديلمسيله اولابيلير. أوت شو حرّيت پردهسى آلتنده مدهش بر إستبدادى طاشييان شو عصرڭ غدّار يوزينه چارپيلمغه لايق ايكن و حالبوكه او طوقاته مستحق اولميان غايت مهمّ بر ذاتڭ ياڭليش اولارق يوزينه صاورولان كاملانه شو سوزڭ:
نه ممكن ظلم ايله، بيداد ايله، إمحاىِ حرّيت؛
چاليش إدراكى قالدير، مقتدرسهڭ آدميتدن.
سوزينڭ يرينه، بو عصرڭ يوزينه چارپمق ايچون بن ده ديرم:
نه ممكن ظلم ايله، بيداد ايله، إمحاىِ حقيقت؛
چاليش قلبى قالدير، مقتدرسهڭ آدميتدن.
وياخود:
— 242 —
نه ممكن ظلم ايله، بيداد ايله، إمحاىِ فضيلت؛
چاليش وجدانى قالدير، مقتدرسهڭ آدميتدن.
أوت ايمانلى فضيلت، مدارِ تحكّم اولماديغى گبى، سببِ إستبداد ده اولاماز. تحكّم و تغلّب ايتمك، فضيلتسزلكدر. و بِالخاصّه أهلِ فضيلتڭ أڭ مهمّ مشربى، عجز و فقر و تواضع ايله حياتِ إجتماعيهِٔ بشريهيه قاريشمق طرزندهدر. "للّٰه الحمد" بو مشرب اوستنده حياتمز گيتمش و گيدييور. بن كندمده فضيلت وار دييه فخر صورتنده دعوا ايتمييورم. فقط نعمتِ إلٰهيهيى تحديث صورتنده، شكر ايتمك نيّتيله دييورم كه: جنابِ حق فضل و كرميله، علومِ ايمانيه و قرآنيهيه چاليشمق و فهم ايتمك فضيلتنى إحسان ايتمشدر. بو إحسانِ إلٰهىيى بتون حياتمده "للّٰه الحمد" توفيقِ إلٰهى ايله شو ملّتِ إسلاميهنڭ منفعتنه، سعادتنه صرف ايدهرك؛ هيچ بر وقت واسطهِٔ تحكّم و تغلّب اولماديغى گبى؛ أكثر أهلِ غفلتجه مطلوب اولان توجّهِ ناس و حسنِ قبولِ خلق دخى، مهمّ بر سرّه بناءً بنم منفورمدر؛ اونلردن قاچييورم. يگرمى سنه أسكى حياتمى ضايع ايتديگى ايچون اونلرى كنديمه مضر گورويورم. فقط رسالهٔ نورى بگنمهلرينه بر أماره بيلييورم، اونلرى كوسديرمييورم.
ايشته أى أهلِ دنيا! دنياڭزه هيچ قاريشمديغم و پرنسبلريڭزله هيچ بر جهتِ تماسم بولونمديغى و طوقوز سنه أسارتدهكى بو حياتمڭ شهادتيله يڭيدن دنيايه قاريشمغه هيچ بر نيّت و آرزوم يوقكن، بڭا أسكى بر متغلّب و دائما فرصتى بكلهين و فكرِ إستبداد و تحكّمى طاشييان بر آدم گبى ياپيلان بونجه ترصّد و تضييقڭز، هانگى قانون ايلهدر؟ دنياده هيچ بر حكومت بويله فوق القانون و هيچ بر فردڭ تصويبنه مظهر اولميان بر معاملهيه مساعده ايتمديگى حالده، بڭا قارشى ياپيلان بو قدر بد معاملهلره، يالڭز دگل بنم كوسمهم، بلكه أگر بيلسه نوعِ بشر كوسر، بلكه كائنات كوسويور!..
— 243 —
اوچنجى إشارت:
مغلطهلى ديوانهجهسنه بر سؤال.
بر قسم أهلِ حكم دييورلر كه: مادام سن بو مملكتده طورييورسڭ؛ شو مملكتڭ جمهورى قانونلرينه إنقياد ايتمك لازم گليركن سن نهدن إنزوا پردهسى آلتنده كنديڭى او قانونلردن قورتارييورسڭ؟ أزجمله؛ شيمديكى حكومتڭ قانوننده، وظيفه خارجنده بر مزيتى، بر فضيلتى كنديڭه طاقوب، اونڭله بر قسم ملّته تحكّم ايدوب نفوذيڭى إجرا ايتمك، مساوات أساسنه إستناد ايدن جمهوريتڭ بر دستورينه منافيدر. سن نهدن وظيفهسز اولديغڭ حالده ألڭى اوپديرييورسڭ؟ خلق بنى ديڭلهسين دييه خودفروشانه بر وضعيت طاقينييورسڭ؟
الجواب:قانونى تطبيق ايدنلر أوّلا كنديلرينه تطبيق ايتدكدن صوڭره باشقهسنه تطبيق ايدهبيليرلر. سز كنديڭزه تطبيق ايتمديگڭز بر دستورى باشقهسنه تطبيق ايتمكله، هركسدن أوّل سز دستوريڭزى، قانونڭزى قيرييورسڭز و قارشى گلييورسڭز. چونكه بو مساواتِ مطلقه قانوننڭ بڭا تطبيقنى ايستهيورسڭز. بن ده ديرم: نه وقت بر نفر، بر مشيرڭ مقامِ إجتماعيسنه چيقارسه و ملّتڭ او مشيره قارشى گوستردكلرى حرمت و توجّهه إشتراك ايدرسه و اونڭ گبى او توجّه و حرمته مظهر اولورسه وياخود او مشير، او نفر گبى عاديلشيرسه و او نفرڭ سونوك وضعيتنى آليرسه و او مشيرڭ وظيفه خارجنده هيچ بر أهمّيتى قالمازسه.. هم أگر، أڭ ذكى و بر اوردونڭ مظفّريتنه سببيت ويرن بر أركانِ حرب رئيسى، أڭ آبدال بر نفرله توجّهِ عامّهده و حرمت و محبّتده مساواته گيررسه؛ او وقت سزڭ بو مساوات قانونڭز حكمنجه بڭا شويله دييهبيليرسڭز: "كنديڭه خواجه ديمه! حرمتى قبول ايتمه! فضيلتڭى إنكار ايت! خدمتجيڭه خدمت ايت! ديلنجيلره آرقداش اول!"
أگر ديسهڭز:بو حرمت و مقام و توجّه، وظيفه باشنده اولديغى وقته مخصوصدر و وظيفهدارلره خاصدر. سن وظيفهسز بر آدمسڭ؛ وظيفهدارلر گبى ملّتڭ حرمتنى قبول ايدهمزسڭ!
— 244 —
الجواب:أگر إنسان يالڭز بر جسددن عبارت اولسه و إنسان دنياده لا يموتانه دائمى قالسه و قبر قپوسى قپانسه و ئولوم ئولديرلسه، او وقت وظيفه يالڭز عسكرلك و إداره مأمورلرينه مخصوص قاليرسه؛ سوزيڭزده دخى بر معنا اولوردى. فقط مادام إنسان يالڭز جسددن عبارت دگل. جسدى بسلهمك ايچون؛ قلب، ديل، عقل، دماغ قوپاريلوب او جسده ييديرلمز، اونلر إمحا ايديلمز. اونلر ده إداره ايستر.
و مادام قبر قپوسى قپانمييور و مادام قبرڭ اوبر طرفندهكى أنديشهِٔ إستقبال هر فردڭ أڭ مهمّ مسئلهسيدر. ألبته ملّتڭ إطاعت و حرمتنه إستناد ايدن وظيفهلر، يالڭز ملّتڭ حياتِ دنيويهسنه عائد إجتماعى و سياسى و عسكرى وظيفهلره منحصر دگلدر.
أوت يولجيلره سياحت ايچون وثيقه ويرمك بر وظيفه اولديغى گبى، أبد طرفنه گيدن يولجيلره ده هم وثيقه، هم او ظلماتلى يولده نور ويرمك اويله بر وظيفهدر كه، هيچ بر وظيفه او وظيفه قدر أهمّيتلى دگلدر. بويله بر وظيفهنڭ إنكارى، ئولومڭ إنكاريله و هر گون اَلْمَوْتُ حَقٌّ دعواسنى، جنازهلرينڭ مُهريله إمضا ايدوب تصديق ايدن اوتوز بيڭ شاهدڭ شهادتنى تكذيب و إنكار ايتمكله اولور. مادام معنوى حاجاتِ ضروريهيه إستناد ايدن معنوى وظيفهلر وار. و او وظيفهلرڭ أڭ مهمّى، أبد يولنده سياحت ايچون پاساپورت ورقهسى و برزخ ظلماتنده قلبڭ جيب فنارى و سعادتِ أبديهنڭ آناختارى اولان ايماندر و ايمانڭ درس و تقويهسيدر. ألبته او وظيفهيى گورن أهلِ معرفت هر حالده كفرانِ نعمت صورتنده كندينه ايديلن نعمتِ إلٰهيهيى و فضيلتِ ايمانيهيى هيچه صايوب، سفيهلر و فاسقلرڭ مقامنه سقوط ايتميهجكدر. كندينى، آشاغيلرڭ بدعهلريله، سفاهتلريله بولاشديرميهجقدر!.. ايشته بگنمديگڭز و مساواتسزلق ظن ايتديگڭز إنزوا بونڭ ايچوندر.
— 245 —
ايشته بو حقيقتله برابر، بنى إشكنجه ايله تعجيز ايدن سزڭ گبى أنانيتده و بو قانونِ مساواتى قيرمقده فرعونلق درجهسنده ايلرى گيدن متكبّرلره قارشى ديمييورم. چونكه متكبّرلره قارشى تواضع، تذلّل ظن ايديلديگندن، تواضع ايتمهمك گركدر. بلكه أهلِ إنصاف و متواضع و عادل قسمنه ديرم كه: "بن فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ كندى قصوريمى، عجزيمى بيلييورم. دگل مسلمانلر اوستنده متكبّرانه بر مقامِ إحترام ايستهمك، بلكه هر وقت نهايتسز قصورلريمى، هچلگمى گوروب، إستغفار ايله تسلّى بولوب، خلقلردن إحترام دگل، دعا ايستهيورم. هم ظن ايدرم بنم بو مسلگمى، بنم بتون آرقداشلرم بيلييورلر. يالڭز بو قدر وار كه: قرآنِ حكيمڭ خدمتى أثناسنده و حقائقِ ايمانيهنڭ درسى وقتنده او حقائق حسابنه و قرآن شرفنه او مقامڭ إقتضا ايتديگى عزّت و وقارِ علميهيى درس وقتنده محافظه ايدوب، باشمى أهلِ ضلالته أگمهمك ايچون، او عزّتلى وضعيتى موقّةً طاقينييورم. ظن ايدرم، أهلِ دنيانڭ قانونلرينڭ حدّى يوقدر كه، بو نقطهلره قارشى چيقهبيلسين!
جاىِ حيرت بر طرزِ معامله:معلومدر كه؛ هر يرده أهلِ معارف، معرفت و علم نقطهسنده محاكمه ايدر. نرهده و كيمده معرفت و علمى گورسه، مسلك إعتباريله اوڭا قارشى بر دوستلق و بر حرمت بسلر. حتّى دشمن بر حكومتڭ بر پروفسورى بو مملكته گلسه، أهلِ معارف، اونڭ علم و معرفتنه حرمةً اونى زيارت ايدرلر و اوڭا حرمت ايدرلر. حالبوكه إنگليزڭ أڭ يوكسك مجلسِ علميسنڭ، مشيختِ إسلاميهدن صورديغى آلتى سؤالڭ جوابنى، آلتى يوز كلمه ايله مشيختِ إسلاميهدن ايستدكلرى زمان، بورا معارفنڭ حرمتسزلگنه اوغرايان بر أهلِ معرفت، او آلتى سؤاله آلتى كلمه ايله مظهرِ تقدير اولمش بر جواب ويرن و أجنبيلرڭ أڭ مهمّ و حكمالرڭ أڭ أساسلى دستورلرينه حقيقى علم و معرفتله معارضه ايدوب غلبه چالان و قرآندن آلديغى قوّتِ معرفت و علمه إستنادًا آوروپا فيلسوفلرينه ميدان اوقويان و حرّيتدن آلتى آى أوّل إستانبولده هم علمايى و هم ده مكتبليلرى مناظرهيه
— 246 —
دعوت ايدوب كنديسى هيچ سؤال صورمادن سؤاللرينه نقصانسز اولارق طوغرى جواب ويرن
(حاشيه): يڭى سعيد دييور كه: شو مقامده أسكى سعيدڭ إفتخاركارانه سويلهديگى شو سوزلره بن إشتراك ايتمييورم. بو رسالهده سوزى اوڭا ويرديگم ايچون صوصديرامييورم. أنانيتليلره قارشى بر پارچه أنانيتنى گوسترسين دييه سكوت ايدييورم.
و بتون حياتنى بو ملّتڭ سعادتنه حصر ايدن و يوزر رساله، او ملّتڭ توركجه اولان لسانيله نشر ايدوب او ملّتى تنوير ايدن.. هم وطنداش، هم دينداش، هم دوست، هم قارداش بر أهلِ معرفته قارشى أڭ زياده صيقنتى ويرن و حقّنده عداوت بسلهين و بلكه حرمتسزلك ايدن؛ بر قسم معارف دائرهسنه منسوب اولانلرله آز بر قسم رسمى خواجهلردر. ايشته گل بو حاله نه دييهجكسڭ؟ مدنيت ميدر؟ معارفپرورلك ميدر؟ وطنپرورلك ميدر؟ ملّيتپرورلك ميدر؟ جمهوريتپرورلك ميدر؟ حاشا! حاشا! هيچ بر شى دگل. بلكه بر قدرِ إلٰهيدر كه، او قدرِ إلٰهى، او أهلِ معرفت آدمڭ دوستلق اُميد ايتديگى يردن عداوت گوستردى كه، حرمت يوزندن علمى ريايه گيرمهسين و إخلاصى قزانسين.
خاتمه
كندمجه جاىِ حيرت و مدارِ شكران بر تعرّض:
بو فوق العاده أنانيتلى أهلِ دنيانڭ أنانيت ايشنده او قدر حسّاسيت وار كه، أگر شعورًا اولسه ايدى، كرامت درجهسنده وياخود بيوك بر دها درجهسنده بر معامله اولوردى. او معامله ده شودر: كندى نفسم و عقلم بنده حسّ ايتمدكلرى بر پارچه رياكارانه أنانيت وضعيتنى، اونلر أنانيتلرينڭ حسّاسيت ميزانيله حسّ ايدييورلر گبى، شدّتلى بر صورتده بن حسّ ايتمديگم أنانيتمڭ قارشيسنه چيقييورلر. بو سكز طوقوز سنهده، سكز طوقوز دفعه تجربهم وار كه، اونلرڭ ظالمانه
— 247 —
بڭا قارشى معاملهلرينڭ وقوعندن صوڭره، قدرِ إلٰهىيى دوشونوب "نه ايچون بونلرى بڭا مسلّط ايتدى" دييه نفسمڭ دسيسهلرينى آرايوردم. هر دفعهده، يا نفسم شعورسز اولارق أنانيته فطرى مَيل ايتمش وياخود بيلهرك بنى آلداتمش، آڭلايورم. او وقت قدرِ إلٰهى، او ظالملرڭ ظلمى ايچريسنده حقّمده عدالت ايتمش، ديردم. أزجمله: بو يازڭ آرقداشلرم گوزل بر آته بنى بينديرديلر. بر سيرانگاهه گيتدم. شعورسز اولارق نفسمده خودفروشانه بر كيف آرزوسى اويانمقله أهلِ دنيا اويله شدّتلى او آرزومڭ قارشيسنه چيقديلر كه، يالڭز او گيزلى آرزويى دگل، بلكه چوق إشتهالريمى كسديلر. حتّى أزجمله، بو دفعه رمضاندن صوڭره، أسكى زمانده غايت بيوك، قدسى بر إمامڭ بزه قارشى غيبى كرامتيله إلتفاتندن صوڭره قارداشلريمڭ تقوا و إخلاصلرى و زيارتجيلرڭ حرمت و حسنِ ظنلرى ايچنده (بن بيلميهرك) نفسم مفتخرانه، گويا متشكّرانه پردهسى آلتنده رياكارانه بر أنانيت وضعيتنى آلمق ايستدى. بردن بو أهلِ دنيانڭ حدسز حسّاسيتله و حتّى رياكارلغڭ ذرّهلرينى ده حسّ ايدهبيلير بر طرزده، بردن بڭا ايليشديلر. بن جنابِ حقّه شكر ايدييورم كه، بونلرڭ ظلمى بڭا بر واسطهٔ إخلاص اولدى.
رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ ٭ وَ اَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ ٭ اَللّٰهُمَّ يَا حَا فِظُ يَا حَفِيظُ يَا خَيْرَ الْحَافِظِينَ اِحْفَظْنِى وَ احْفَظْ رُفَقَائِى مِنْ شَرِّ النَّفْسِ وَ الشَّيْطَانِ وَ مِنْ شَرِّ الْجِنِّ وَ الْاِنْسَانِ وَ مِنْ شَرِّ اَهْلِ الضَّلَالَةِ وَ اَهْلِ الطُّغْيَانِ اٰمِينَ اٰمِينَ اٰمِينَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
٭ ٭ ٭
— 248 —
يگرمى آلتنجى لمعهنڭ آلتنجى رجاسى
بر زمان أليم بر أسارتمده، إنسانلردن توحّش ايدوب بارلا يايلاسنده چام طاغنڭ تپهسنده يالڭز قالدم. يالڭزلقده بر نور آرايوردم. بر گيجه، او يوكسك تپهنڭ باشندهكى يوكسك بر چام آغاجنڭ اوستندهكى اوستى آچيق اوطهجقده ايدم. اوچ درت غربتى بربرى ايچنده إختيارلق بڭا إخطار ايتدى. آلتنجى مكتوبده ايضاح ايديلديگى گبى؛ او گيجه ايصسز، سسسز، يالڭز آغاجلرڭ خيشيرتيلرندن و همهمهلرندن گلن حزين بر صدا، بر سس رقّتمه، إختيارلغمه، غربتمه زياده طوقوندى. إختيارلق بڭا إخطار ايتدى كه؛ گوندوز ناصل شو سياه بر قبره تبدّل ايتدى، دنيا سياه كفننى گيدى، اويله ده؛ سنڭ عمريڭڭ گوندوزى ده گيجهيه و دنيا گوندوزى ده برزخ گيجهسنه و حياتڭ يازى دخى ئولومڭ قيش گيجهسنه إنقلاب ايدهجگنى قلبمڭ قولاغنه سويلهدى. نفسم بِالمجبوريه ديدى: أوت بن وطنمدن غريب اولديغم گبى، بو أللى سنه ظرفندهكى عمرمده زوال بولان سَوْدكلرمدن آيرى دوشديگمدن و آرقهلرنده اونلره آغلايهرق قالديغمدن، بو وطن غربتندن داها زياده حزين و أليم بر غربتدر. و بو گيجه و طاغڭ غريبانه وضعيتندهكى حزين غربتدن داها زياده حزين و أليم بر غربته ياقينلاشييورم كه، بتون دنيادن بردن مفارقت زمانى ياقينلاشديغنى إختيارلق بڭا خبر ويرييور. بو غربت غربت ايچنده و بو حزن حزن ايچندهكى وضعيتدن بر رجا، بر نور آرادم. بردن ايمانِ بِاللّٰه إمداده يتيشدى. اويله بر اُنسيت ويردى كه؛ بولونديغم مضاعف وحشت بيڭ دفعه تضاعف ايتسه ايدى، ينه او تسلّى كافى گليردى.
أوت أى إختيار و إختيارهلر! مادام رحيم بر خالقمز وار؛ بزم ايچون غربت اولاماز. مادام او وار، بزم ايچون هر شى وار. مادام او وار، ملائكهلرى ده وار. اويله
— 249 —
ايسه بو دنيا بوش دگل، خالى طاغلر، بوش صحرالر جنابِ حقّڭ عباديله طولودر. ذىشعور عبادندن باشقه، اونڭ نوريله، اونڭ حسابيله طاشى ده آغاجى ده برر مونس آرقداش حكمنه گچر؛ لسانِ حال ايله بزم ايله قونوشهبيليرلر و أگلنديررلر. أوت بو كائناتڭ موجوداتى عددنجه و بو بيوك كتابِ عالمڭ حرفلرى صاييسنجه وجودينه شهادت ايدن و ذىروحلرڭ مدارِ شفقت و رحمت و عنايت اولابيلن جهازاتى و مطعوماتى و نعمتلرى عددنجه رحمتنى گوسترن دليللر، شاهدلر، بزه رحيم، كريم، أنيس، ودود اولان خالقمزڭ، صانعمزڭ، حاميمزڭ درگاهنى گوسترييورلر. او درگاهده أڭ مقبول بر شفاعتجى، عجز و ضعفدر. و عجز و ضعفڭ تام زمانى ده، إختيارلقدر. بويله بر درگاهه مقبول بر شفاعتجى اولان إختيارلقدن كوسمك دگل، سومك لازمدر.
٭ ٭ ٭
— 250 —
بديع الزمان سعيد النورسىنڭ بر قاچ مكتوبى و نور رسالهلرينڭ تأليفى زمانلرنده رسالهٔ نورى أل يازيلريله نشر ايدنلردن بعضيلرينڭ فقرهلريدر.
(يگرمى سكزنجى مكتوبڭ اوچنجى مسئلهسنڭ تتمّهسى اولابيلير كوچك و خصوصى بر مكتوبدر.)
آخرت قارداشلرم و چاليشقان طلبهلرم خسرو أفندى و رأفت بك!
سوزلر نامندهكى أنوارِ قرآنيهده اوچ كرامتِ قرآنيهيى حسّ ايدييوردق. سزلر دخى، غيرت و شوقڭزله بر دردنجيسنى علاوه ايتديرديڭز. بيلديگمز اوچ ايسه:
برنجيسى:تأليفنده فوق العاده سهولت و سرعتدر. حتّى بش پارچه اولان اون طوقوزنجى مكتوب ايكى اوچ گونده و هر گونده اوچ درت ساعت ظرفنده (مجموعى اون ايكى ساعت ايدر) كتابسز، طاغده، باغده تأليف ايديلدى. اوتوزنجى سوز خستهلقلى بر زمانده، بش آلتى ساعتده تأليف ايديلدى. يگرمى سكزنجى سوز اولان جنّت بحثى بر ويا ايكى ساعتده، سليمانڭ دره باغچهسنده تأليف ايديلدى. بن و توفيق ايله سليمان، بو سرعته حيرتده قالدق. و هكذا...
تأليفنده بو كرامتِ قرآنيه اولديغى گبى...
ايكنجيسى:يازمهسنده دخى فوق العاده بر سهولت، بر إشتياق و اوصانمهمق وار. شو زمانده روحلره، عقللره اوصانج ويرن چوق أسباب ايچنده، بو سوزلردن برى چيقار، بردن چوق يرلرده كمالِ إشتياقله يازيلمغه باشلانييور. مهمّ مشغلهلر ايچنده، اونلر هر شيئه ترجيح ايديلييور. و هكذا...
اوچنجى كرامتِ قرآنيه:بونلرڭ اوقونماسى دخى اوصانج ويرمييور. خصوصًا إحتياج حسّ ايديلسه، اوقوندقجه ذوق آلينييور، اوصانيلمييور.
— 251 —
ايشته سز دخى، "دردنجى بر كرامتِ قرآنيه"يى إثبات ايتديڭز. خسرو گبى، كندينه تنبل ديين و بش سنهدر سوزلرى ايشيتديگى حالده يازمغه جدًّا تنبللك ايدوب باشلاميان بر قارداشمز، بر آيده اون درت كتابى گوزل و دقّتلى يازماسى، شبههسز دردنجى بر كرامتِ أسرارِ قرآنيهدر. خصوصًا اوتوز اوچنجى مكتوب اولان اوتوز اوچ پنجرهلرڭ قيمتى تمامًا تقدير ايديلمش كه، غايت دقّتله و گوزل يازيلمش. أوت او رساله، معرفت اللّٰه و ايمانِ بِاللّٰه ايچون أڭ قوّتلى و أڭ پارلاق بر رسالهدر. يالڭز باشدهكى پنجرهلر غايت إجمال و إختصار ايله گيديلمشدر. فقط گيتدكجه إنكشاف ايدر، داها زياده پارلار. ذاتًا سائر تأليفاته مخالف اولارق أكثر سوزلرڭ باشلرى مجمل باشلار، گيتدكجه گنيشلنير، تنوّر ايدر.
٭ ٭ ٭
يگرمى سكزنجى مكتوبڭ يدنجى مسئلهسى
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
قُلْ بِفَضْلِ اللّٰهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذٰلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ
شو مسئله "يدى إشارت"در.
أوّلا تحديثِ نعمت صورتنده بر قاچ سرِّ عنايتى إظهار ايدن "يدى سبب"ى بيان ايدرز:
برنجى سبب:
أسكى حربِ عموميدن أوّل و أوائلنده، بر واقعهِٔ صادقهده گورويورم كه: آرارات طاغى دينيلن مشهور آغرى طاغنڭ آلتندهيم. بردن او طاغ،
— 252 —
مدهش إنفلاق ايتدى. طاغلر گبى پارچهلرى، دنيانڭ هر طرفنه طاغيتدى. او دهشت ايچنده باقدم كه، مرحوم والدهم يانمدهدر. ديدم: " آنا قورقمه! جنابِ حقّڭ أمريدر؛ او رحيمدر و حكيمدر." بردن او حالتده ايكن، باقدم كه مهمّ بر ذات، بڭا آمرانه دييور كه: "إعجازِ قرآنى بيان ايت." اوياندم، آڭلادم كه: بر بيوك إنفلاق اولاجق. او إنفلاق و إنقلابدن صوڭره، قرآن أطرافندهكى سورلر قيريلهجق. طوغريدن طوغرىيه قرآن كندى كندينى مدافعه ايدهجك. و قرآنه هجوم ايديلهجك، إعجازى اونڭ چليك بر زرهى اولاجق. و شو إعجازڭ بر نوعنڭ شو زمانده إظهارينه، حدّيمڭ فوقنده اولارق، بنم گبى بر آدم نامزد اولاجق و نامزد اولديغمى آڭلادم.
مادام إعجازِ قرآنى بر درجه بيان، سوزلرله اولدى. ألبته او إعجازڭ حسابنه گچن و اونڭ رشحاتى و بركاتى نوعندن اولان خدمتمزدهكى عناياتى إظهار ايتمك، إعجازه يارديمدر و إظهار ايتمك گركدر.
ايكنجى سبب:
مادام قرآنِ حكيم مرشديمزدر، استاديمزدر، إماممزدر، هر بر آدابده رهبريمزدر؛ او، كندى كندينى مدح ايدييور. بز ده اونڭ درسنه إتّباعًا، اونڭ تفسيرينى مدح ايدهجگز.
هم مادام يازيلان سوزلر اونڭ بر نوع تفسيريدر و او رسالهلردهكى حقائق، قرآنڭ ماليدر و حقيقتلريدر. و مادام قرآنِ حكيم أكثر سورهلرده، خصوصًا الر لرده حم لرده كندى كندينى كمالِ حشمتله گوسترييور، كمالاتنى سويلهيور، لايق اولديغى مدحى كندى كندينه ايدييور. ألبته سوزلرده إنعكاس ايتمش قرآنِ حكيمڭ لمعاتِ إعجازيهسندن و او خدمتڭ مقبوليتنه علامت اولان عناياتِ ربّانيهنڭ إظهارينه مكلّفز. چونكه او استاديمز اويله ايدر و اويله درس ويرر.
— 253 —
اوچنجى سبب:
سوزلر حقّنده تواضع صورتنده ديمييورم؛ بلكه بر حقيقتى بيان ايتمك ايچون ديرم كه: سوزلردهكى حقائق و كمالات، بنم دگل قرآنڭدر و قرآندن ترشّح ايتمشدر. حتّى اوننجى سوز، يوزر آياتِ قرآنيهدن سوزولمش بعض قطراتدر. سائر رسالهلر دخى عمومًا اويلهدر. مادام بن اويله بيلييورم و مادام بن فانىيم، گيدهجگم؛ ألبته باقى اولاجق بر شى و بر أثر، بنمله باغلانمامق گركدر و باغلانماملى. و مادام أهلِ ضلالت و طغيان، ايشلرينه گلمهين بر أثرى، أثر صاحبنى چوروتمكله أثرى چوروتمك عادتلريدر؛ ألبته سماىِ قرآنڭ ييلديزلريله باغلانان رسالهلر، بنم گبى چوق إعتراضاته و تنقيداته مدار اولابيلن و سقوط ايدهبيلن چوروك بر ديرك ايله باغلانماملى. هم مادام عُرفِ ناسده، بر أثردهكى مزايا، او أثرڭ مصدرى و منبعى ظن ايتدكلرى مؤلّفڭ أطوارنده آرانيلييور و بو عُرفه گوره، او حقائقِ عاليهيى و او جواهرِ غاليهيى كندم گبى بر مفلسه و اونلرڭ بيڭده برينى كندنده گوسترهمهين شخصيتمه مال ايتمك، حقيقته قارشى بيوك بر حقسزلق اولديغى ايچون رسالهلر كندى مالم دگل، قرآنڭ مالى اولارق، قرآنڭ رشحاتِ مزيّاتنه مظهر اولدقلرينى إظهار ايتمگه مجبورم. أوت لذّتلى اوزوم صالقيملرينڭ خاصيتلرى، قورو چوبوغنده آرانيلماز. ايشته بن ده اويله بر قورو چوبوق حكمندهيم.
دردنجى سبب:
بعضًا تواضع، كفرانِ نعمتى إستلزام ايدييور؛ بلكه كفرانِ نعمت اولور. بعضًا ده تحديثِ نعمت، إفتخار اولور. ايكيسى ده ضرردر. بونڭ چارهِٔ يگانهسى كه؛ نه كفرانِ نعمت چيقسين، نه ده إفتخار اولسون. مزيت و كمالاتلرى إقرار ايدوب، فقط تملّك ايتميهرك، منعمِ حقيقينڭ أثرِ إنعامى اولارق گوسترمكدر. مثلا: ناصلكه مرصّع و مزيَّن بر ألبسهِٔ فاخرهيى برى سڭا گيديرسه و اونڭله چوق گوزللشسهڭ، خلق سڭا ديسه: "ما شاء اللّٰه چوق گوزلسڭ، چوق گوزللشدڭ." أگر سن تواضعكارانه ديسهڭ: "حاشا!.. بن نهيم، هيچ. بو نهدر،
— 254 —
نرهده گوزللك؟" او وقت كفرانِ نعمت اولور و حلّهيى سڭا گيديرن ماهر صنعتكاره قارشى حرمتسزلك اولور. أگر مفتخرانه ديسهڭ: "أوت بن چوق گوزهلم، بنم گبى گوزل نرهده وار، بنم گبى برينى گوستريڭز." او وقت، مغرورانه بر فخردر.
ايشته فخردن، كفراندن قورتولمق ايچون ديمهلى كه: "أوت بن گوزللشدم، فقط گوزللك لباسڭدر و طولاييسيله لباسى بڭا گيديرنڭدر، بنم دگلدر."
ايشته بونڭ گبى، بن ده سسم يتيشسه، بتون كُرهٔ أرضه باغيرهرق ديرم كه: سوزلر گوزلدرلر، حقيقتدرلر؛ فقط بنم دگلدرلر، قرآنِ كريمڭ حقائقندن تلمّع ايتمش شعاعلردر.
وَ مَا مَدَحْتُ مُحَمَّدًا بِمَقَالَتِى ٭ وَ لٰكِنْ مَدَحْتُ مَقَالَتِى بِمُحَمَّدٍ
دستوريله ديرم كه:
وَ مَا مَدَحْتُ الْقُرْاٰنَ بِكَلِمَاتِى ٭ وَ لٰكِنْ مَدَحْتُ كَلِمَاتِى بِالْقُرْاٰنِ
يعنى: "قرآنڭ حقائقِ إعجازينى بن گوزللشديرهمدم، گوزل گوسترهمدم؛ بلكه قرآنڭ گوزل حقيقتلرى، بنم تعبيراتلريمى ده گوزللشديردى، علويلشديردى." مادام بويلهدر؛ حقائقِ قرآنڭ گوزللگى نامنه، سوزلر نامندهكى آيينهلرينڭ گوزللكلرينى و او آيينهدارلغه ترتّب ايدن عناياتِ إلٰهيهيى إظهار ايتمك، مقبول بر تحديثِ نعمتدر.
بشنجى سبب:
چوق زمان أوّل بر أهلِ ولايتدن ايشيتدم كه؛ او ذات، أسكى وليلرڭ غيبى إشارتلرندن إستخراج ايتمش و قناعتى گلمش كه: "شرق طرفندن بر نور ظهور ايدهجك، بدعهلر ظلماتنى طاغيدهجق." بن، بويله بر نورڭ
— 255 —
ظهورينه چوق إنتظار ايتدم و ايدييورم. فقط چيچكلر بهارده گلير. اويله قدسى چيچكلره زمين حاضر ايتمك لازم گلير. و آڭلادق كه، بو خدمتمزله او نورانى ذاتلره زمين إحضار ايدييورز. مادام كنديمزه عائد دگل، ألبته سوزلر نامندهكى نورلره عائد اولان عناياتِ إلٰهيهيى بيان ايتمكده مدارِ فخر و غرور اولاماز؛ بلكه مدارِ حمد و شكر و تحديثِ نعمت اولور.
آلتنجى سبب:
سوزلرڭ تأليفى واسطهسيله قرآنه خدمتمزه بر مكافاتِ عاجله و بر واسطهِٔ تشويق اولان عناياتِ ربّانيه، بر موفّقيتدر. موفّقيت ايسه، إظهار ايديلير. موفّقيتدن گچسه؛ اولسه اولسه بر إكرامِ إلٰهى اولور. إكرامِ إلٰهى ايسه، إظهارى بر شكرِ معنويدر. اوندن دخى گچسه، اولسه اولسه هيچ إختياريمز قاريشمادن بر كرامتِ قرآنيه اولور. بز مظهر اولمشز. بو نوع إختيارسز و خبرسز گلن بر كرامتڭ إظهارى، ضررسزدر. أگر عادى كراماتڭ فوقنه چيقسه، او وقت اولسه اولسه قرآنڭ إعجازِ معنويسنڭ شعلهلرى اولور. مادام إعجاز إظهار ايديلير، ألبته إعجازه يارديم ايدنڭ دخى إظهارى إعجاز حسابنه گچر؛ هيچ مدارِ فخر و غرور اولاماز، بلكه مدارِ حمد و شكراندر.
يدنجى سبب:
نوعِ إنسانڭ يوزده سكسانى أهلِ تحقيق دگلدر كه، حقيقته نفوذ ايتسين و حقيقتى حقيقت طانييوب قبول ايتسين. بلكه صورته، حسنِ ظنّه بناءً، مقبول و معتمد إنسانلردن ايشيتدكلرى مسائلى تقليدًا قبول ايدرلر. حتّى قوّتلى بر حقيقتى، ضعيف بر آدمڭ ألنده ضعيف گورور و قيمتسز بر مسئلهيى، قيمتدار بر آدمڭ ألنده گورسه، قيمتدار تلقّى ايدر. ايشته اوڭا بناءً، بنم گبى ضعيف و قيمتسز بر بيچارهنڭ ألندهكى حقائقِ ايمانيه و قرآنيهنڭ قيمتنى، أكثر ناسڭ نقطهِٔ نظرنده دوشورمهمك ايچون، بِالمجبوريه إعلان ايدييورم كه: إختياريمز و خبريمز اولمادن، بريسى بزى إستخدام ايدييور؛ بز بيلميهرك، بزى مهمّ ايشلرده
— 256 —
چاليشديرييور. دليلمز ده شودر كه: شعوريمز و إختياريمزدن خارج بر قسم عناياته و تسهيلاته مظهر اولويورز. اويله ايسه، او عنايتلرى باغيرهرق إعلان ايتمگه مجبورز.
ايشته گچمش يدى أسبابه بناءً، كلّى بر قاچ عنايتِ ربّانيهيه إشارت ايدهجگز.
برنجى إشارت:
يگرمى سكزنجى مكتوبڭ سكزنجى مسئلهسنڭ برنجى نكتهسنده بيان ايديلمشدر كه، "توافقات"در. أزجمله: معجزاتِ أحمديه مكتوباتنده، اوچنجى إشارتندن تا اون سكزنجى إشارتنه قدر آلتمش صحيفه؛ خبرسز، بيلميهرك بر مستنسخڭ نسخهسنده ايكى صحيفه مستثنا اولمق اوزره متباقى بتون صحيفهلرده (كمالِ موازنتله) ايكى يوزدن زياده "رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام" كلمهلرى بربرينه باقييورلر. كيم إنصاف ايله ايكى صحيفهيه دقّت ايتسه، تصادف اولماديغنى تصديق ايدهجك. حالبوكه تصادف، اولسه اولسه بر صحيفهده كثرتلى أمثال كلمهلرى بولونسه، يارى يارىيه توافق اولور، آنجق بر ايكى صحيفهده تمامًا توافق ايدهبيلير. او حالده بويله عموم صحيفهلرده رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام كلمهسى؛ ايكى اولسون، اوچ اولسون، درت اولسون ويا داها زياده اولسون، كمالِ ميزان ايله بربرينڭ يوزينه باقسه؛ ألبته تصادف اولماسى ممكن دگلدر. هم سكز آيرى آيرى مستنسخڭ بوزامديغى بر توافقڭ، قوّتلى بر إشارتِ غيبيه، ايچنده اولديغنى گوسترر. ناصلكه أهلِ بلاغتڭ كتابلرنده، بلاغتڭ درجاتى بولونديغى حالده؛ قرآنِ حكيمدهكى بلاغت، درجهِٔ إعجازه چيقمش. كيمسهنڭ حدّى دگل كه اوڭا يتيشسين. اويله ده؛ معجزاتِ أحمديهنڭ بر آيينهسى اولان اون طوقوزنجى مكتوب و معجزاتِ قرآنيهنڭ بر ترجمانى اولان يگرمى بشنجى سوز و قرآنڭ بر نوع تفسيرى اولان رسالهِٔ نور أجزالرنده توافقات، عموم كتابلرڭ فوقنده بر درجهِٔ غرابت گوسترييور. و اوندن
— 257 —
آڭلاشيلييور كه؛ معجزاتِ قرآنيه و معجزاتِ أحمديهنڭ بر نوع كرامتيدر كه، او آيينهلرده تجلّى و تمثّل ايدييور.
ايكنجى إشارت:
خدمتِ قرآنيهيه عائد عناياتِ ربّانيهنڭ ايكنجيسى شودر كه: جنابِ حق، بنم گبى قلمسز، ياريم اُمّى، ديارِ غربتده، كيمسهسز، إختلاطدن منع ايديلمش بر طرزده؛ قوّتلى، جدّى، صميمى، غيّور، فداكار و قلملرى برر ألماس قلنج اولان قارداشلرى بڭا معاون إحسان ايتدى. ضعيف و عاجز اوموزيمه چوق آغير گلن وظيفهِٔ قرآنيهيى، او قوّتلى اوموزلره بينديردى. كمالِ كرمندن، يوكمى خفيفلشديردى. او مبارك جماعت ايسه؛ (خلوصينڭ تعبيريله) تلسز تلغرافڭ آخذهلرى حكمنده و (صبرينڭ تعبيريله) نور فابريقهسنڭ ألكتريقلرينى يتيشديرن ماكينهلر حكمنده آيرى آيرى مزيتلرى و قيمتدار مختلف خاصيتلريله برابر، (ينه صبرينڭ تعبيريله) بر توافقاتِ غيبيه نوعندن اولارق، شوق و سعى و غيرت و جدّيتده بربرينه بڭزر بر صورتده أسرارِ قرآنيهيى أنوارِ ايمانيهيى أطرافه نشر ايتمهلرى و هر يره ايريشديرملرى و شو زمانده (يعنى حروفات دگيشمش، مطبعه يوق، هركس أنوارِ ايمانيهيه محتاج اولديغى بر زمانده) و فتور ويرهجك و شوقى قيرهجق چوق أسباب واركن، بونلرڭ فتورسز، كمالِ شوق و غيرتله بو خدمتلرى، طوغريدن طوغرىيه بر كرامتِ قرآنيه و ظاهر بر عنايتِ إلٰهيهدر. أوت ولايتڭ كرامتى اولديغى گبى، نيّتِ خالصهنڭ دخى كرامتى واردر. صميميتڭ دخى كرامتى واردر. باخصوص ِللّٰه ايچون اولان بر اخوّت دائرهسندهكى قارداشلرڭ ايچنده جدّى، صميمى تساندڭ چوق كرامتلرى اولابيلير. حتّى شويله بر جماعتڭ شخصِ معنويسى بر ولىِّ كامل حكمنه گچهبيلير، عناياته مظهر اولور.
ايشته أى قارداشلرم و أى خدمتِ قرآنده آرقداشلرم! بر قلعهيى فتح ايدن بر بولوگڭ چاوشنه بتون شرفى و بتون غنيمتى ويرمك ناصل ظلمدر، بر خطادر؛ اويله
— 258 —
ده شخصِ معنويڭزڭ قوّتيله و قلملريڭز ايله حاصل اولان فتوحاتدهكى عناياتى بنم گبى بر بيچارهيه ويرهمزسڭز. ألبته بويله مبارك بر جماعتده، توافقاتِ غيبيهدن داها زياده قوّتلى بر إشارتِ غيبيه وار و بن گورويورم؛ فقط هركسه و عمومه گوسترهمييورم.
اوچنجى إشارت:
رسالهِٔ نور أجزالرى، بتون مهمّ حقائقِ ايمانيه و قرآنيهيى حتّى أڭ معنّده قارشى دخى پارلاق بر صورتده إثباتى، چوق قوّتلى بر إشارتِ غيبيه و بر عنايتِ إلٰهيهدر. چونكه حقائقِ ايمانيه و قرآنيه ايچنده اويلهلرى وار كه؛ أڭ بيوك بر داهى تلقّى ايديلن ابن سينا، فهمنده عجزينى إعتراف ايتمش، "عقل بوڭا يول بولاماز!" ديمش. اوننجى سوز رسالهسى، او ذاتڭ دهاسيله يتيشهمديگى حقائقى؛ عواملره ده، چوجقلره ده بيلديرييور.
هم مثلا: سرِّ قدر و جزءِ إختيارينڭ حلّى ايچون، قوجه سعدِ تفتازانى گبى بر علّامه؛ قرق أللى صحيفهده، مشهور مقدّماتِ إثنا عشر ناميله تلويح نام كتابنده آنجق حلّ ايتديگى و آنجق خواصّه بيلديرديگى عين مسائلى، قدره دائر اولان يگرمى آلتنجى سوزده، ايكنجى مبحثڭ ايكى صحيفهسنده تماميله، هم هركسه بيلديرهجك بر طرزده بيانى، أثرِ عنايت اولمازسه نهدر؟
هم بتون عقولى حيرتده بيراقان و هيچ بر فلسفهنڭ أليله كشف ايديلهمهين و سرِّ خلقتِ عالم و طلسمِ كائنات دينيلن و قرآنِ عظيم الشانڭ إعجازيله كشف ايديلن او طلسمِ مشكلكشا و او معمّاىِ حيرتنما، يگرمى دردنجى مكتوب و يگرمى طوقوزنجى سوزڭ آخرندهكى رمزلى نكتهده و اوتوزنجى سوزڭ تحوّلاتِ ذرّاتڭ آلتى عدد حكمتنده كشف ايديلمشدر. كائناتدهكى فعاليتِ حيرتنمانڭ طلسمنى و خلقتِ كائناتڭ و عاقبتنڭ معمّاسنى و تحوّلاتِ ذرّاتدهكى حركاتڭ سرِّ حكمتنى كشف و بيان ايتمشلردر، ميداندهدر، باقيلهبيلير.
— 259 —
هم سرِّ أحديت ايله، شريكسز وحدتِ ربوبيتى؛ هم نهايتسز قربيتِ إلٰهيه ايله، نهايتسز بعديتمز اولان حيرتأنگيز حقيقتلرى كمالِ وضوح ايله اون آلتنجى سوز و اوتوز ايكنجى سوز بيان ايتدكلرى گبى؛ قدرتِ إلٰهيهيه نسبةً ذرّات و سيّارات مساوى اولديغنى و حشرِ أعظمده عموم ذىروحڭ إحياسى، بر نفسڭ إحياسى قدر او قدرته قولاى اولديغنى و شركڭ خلقتِ كائناتده مداخلهسى إمتناع درجهسنده عقلدن اوزاق اولديغنى كمالِ وضوح ايله گوسترن يگرمنجى مكتوبدهكى
وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
كلمهسى بياننده و اوچ تمثيلى حاوى اونڭ ذيلى، شو عظيم سرِّ وحدتى كشف ايتمشدر.
هم حقائقِ ايمانيه و قرآنيهده اويله بر گنيشلك وار كه، أڭ بيوك ذكاءِ بشرى إحاطه ايدهمديگى حالده؛ بنم گبى ذهنى مشوّش، وضعيتى پريشان، مراجعت ايديلهجك كتاب يوقكن، صيقنتيلى و سرعتله يازان بر آدمده، او حقائقڭ أكثريتِ مطلقهسى دقائقيله ظهورى؛ طوغريدن طوغرىيه قرآنِ حكيمڭ إعجازِ معنويسنڭ أثرى و عنايتِ ربّانيهنڭ بر جلوهسى و قوّتلى بر إشارتِ غيبيهدر.
دردنجى إشارت:
أللى آلتمش رسالهلر اويله بر طرزده إحسان ايديلمش كه؛ دگل بنم گبى آز دوشونن و ظهوراته تبعيت ايدن و تدقيقه وقت بولاميان بر إنسانڭ؛ بلكه بيوك ذكالردن مركّب بر أهلِ تدقيقڭ سعى و غيرتيله ياپيلميان بر طرزده تأليفلرى، طوغريدن طوغرىيه بر أثرِ عنايت اولدقلرينى گوسترييور. چونكه بتون بو رسالهلرده، بتون درين حقائق، تمثيلات واسطهسيله، أڭ عامى و اُمّى اولانلره قدر درس ويريلييور. حالبوكه او حقائقڭ چوغنى بيوك عالملر "تفهيم ايديلمز" دييوب، دگل عوامه، بلكه خواصّه ده بيلديرهمييورلر.
ايشته أڭ اوزاق حقيقتلرى، أڭ ياقين بر طرزده، أڭ عامى بر آدمه درس ويرهجك درجهده؛ بنم گبى توركجهسى آز، سوزلرى مغلق، چوغى آڭلاشيلماز و
— 260 —
ظاهر حقيقتلرى دخى مشكللشديرييور دييه أسكيدن بَرى إشتهار بولمش و أسكى أثرلرى او سوءِ إشتهارى تصديق ايتمش بر شخصڭ ألنده بو خارقه تسهيلات و سهولتِ بيان؛ ألبته بِلا شبهه بر أثرِ عنايتدر و اونڭ هنرى اولاماز و قرآنِ كريمڭ إعجازِ معنويسنڭ بر جلوهسيدر و تمثيلاتِ قرآنيهنڭ بر تمثّليدر و إنعكاسيدر.
بشنجى إشارت:
رسالهلر عموميتله پك چوق إنتشار ايتديگى حالده، أڭ بيوك عالمدن طوت، تا أڭ عامى آدمه قدر و أهلِ قلب بيوك بر وليدن طوت، تا أڭ معنّد دينسز بر فيلسوفه قدر اولان طبقاتِ ناس و طائفهلر او رسالهلرى گوردكلرى و اوقودقلرى و بر قسمى طوقاتلرينى ييدكلرى حالده تنقيد ايديلمهمسى و هر طائفه درجهسنه گوره إستفاده ايتمهسى، طوغريدن طوغرىيه بر أثرِ عنايتِ ربّانيه و بر كرامتِ قرآنيه اولديغى گبى، چوق تدقيقات و تحرّياتڭ نتيجهسيله آنجق حصول بولان او چشيد رسالهلر، فوق العاده بر سرعتله، هم إدراكمى و فكريمى مشوّش ايدن صيقنتيلى إنقباض وقتلرنده يازيلماسى دخى، بر أثرِ عنايت و بر إكرامِ ربّانيدر.
أوت أكثر قارداشلرم و يانمدهكى عموم آرقداشلرم و مستنسخلر بيلييورلر كه؛ اون طوقوزنجى مكتوبڭ بش پارچهسى، بر قاچ گون ظرفنده هر گون ايكى اوچ ساعتده و مجموعى اون ايكى ساعتده هيچ بر كتابه مراجعت ايديلمهدن يازيلماسى؛ حتّى أڭ مهمّ بر پارچه و او پارچهده لفظِ رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام كلمهسنده ظاهر بر خاتمِ نبوّتى گوسترن دردنجى جزء، اوچ درت ساعتده، طاغده، ياغمور آلتنده أزبر يازيلمش؛ و اوتوزنجى سوز گبى مهمّ و دقيق بر رساله، آلتى ساعت ايچنده بر باغده يازيلمش؛ و يگرمى سكزنجى سوز، سليمانڭ باغچهسنده بر، نهايت ايكى ساعت ايچنده يازيلماسى گبى، أكثر رسالهلر بويله اولماسى؛ و أسكيدن بَرى صيقنتيلى و منقبض اولديغم زمان، أڭ ظاهر حقيقتلرى دخى بيان ايدهمديگمى، بلكه بيلهمديگمى ياقين دوستلرم بيلييورلر. خصوصًا او
— 261 —
صيقنتىيه خستهلق ده علاوه ايديلسه، داها زياده بنى درسدن، تأليفدن منع ايتمكله برابر؛ أڭ مهمّ سوزلر و رسالهلر، أڭ صيقنتيلى و خستهلقلى زمانمده، أڭ سرعتلى بر طرزده يازيلماسى؛ طوغريدن طوغرىيه بر عنايتِ إلٰهيه و بر إكرامِ ربّانى و بر كرامتِ قرآنيه اولمازسه نهدر؟
هم هانگى كتاب اولورسه اولسون، بويله حقائقِ إلٰهيهدن و ايمانيهدن بحث ايتمش ايسه، على كلّ حال بر قسم مسائلى، بر قسم إنسانلره ضرر ويرر و ضرر ويردكلرى ايچون، هر مسئله هركسه نشر ايديلمهمش. حالبوكه شو رسالهلر ايسه؛ شيمدىيه قدر هيچ كيمسهده، (چوقلردن صورديغم حالده) سوءِ تأثير و عكس العمل و تخديشِ أذهان گبى بر ضرر ويرمدكلرى، طوغريدن طوغرىيه بر إشارتِ غيبيه و بر عنايتِ ربّانيه اولديغى بزجه محقّقدر.
آلتنجى إشارت:
شيمدى بنجه قطعيت پيدا ايتمشدر كه؛ أكثر حياتم إختيار و إقتداريمڭ، شعور و تدبيريمڭ خارجنده اويله بر طرزده گچمش و اويله غريب بر صورتده اوڭا جريان ويريلمش؛ تا قرآنِ حكيمه خدمت ايدهجك اولان بو نوع رسالهلرى نتيجه ويرسين. عادتا بتون حياتِ علميهم، مقدّماتِ إحضاريه حكمنه گچمش. و سوزلر ايله إعجازِ قرآنڭ إظهارى، اونڭ نتيجهسى اولاجق بر صورتده اولمشدر. حتّى شو يدى سنه نفيمده و غربتمده و سببسز و آرزومڭ خلافنده تجرّدم و مشربمه مخالف يالڭز بر كويده إمرارِ حيات ايتمكلگم؛ و أسكيدن بَرى الفت ايتديگم حياتِ إجتماعيهنڭ چوق رابطهلرندن و قاعدهلرندن نفرت ايدوب ترك ايتمكلگم؛ طوغريدن طوغرىيه بو خدمتِ قرآنيهيى خالص، صافى بر صورتده ياپديرمق ايچون بو وضعيت ويريلديگنه شبههم قالمامشدر. حتّى چوق دفعه بڭا ويريلن صيقنتى و ظلمًا بڭا قارشى اولان تضييقات پردهسى آلتنده، بر دستِ عنايت طرفندن مرحمتكارانه، قرآنڭ أسرارينه حصرِ فكر ايتديرمك و نظرى
— 262 —
طاغيتمامق ايچون ياپيلمشدر قناعتندهيم. حتّى أسكيدن مطالعهيه چوق مشتاق اولديغم حالده؛ بتون بتون سائر كتابلرڭ مطالعهسندن بر منع، بر مجانبت روحمه ويريلمشدى. بويله غربتده مدارِ تسلّى و اُنسيت اولان مطالعهيى بڭا ترك ايتديرن، آڭلادم كه، طوغريدن طوغرىيه آياتِ قرآنيهنڭ استادِ مطلق اولمالرى ايچوندر.
هم يازيلان أثرلر، رسالهلر، (أكثريتِ مطلقهسى) خارجدن هيچ بر سبب گلميهرك، روحمدن تولّد ايدن بر حاجته بناءً، آنى و دفعى اولارق إحسان ايديلمش. صوڭره بعض دوستلريمه گوسترديگم وقت، ديمشلر: "شو زمانڭ يارهلرينه دوادر." إنتشار ايتدكدن صوڭره أكثر قارداشلرمدن آڭلادم كه، تام شو زماندهكى إحتياجه موافق و درده لايق بر علاج حكمنه گچييور.
ايشته إختيار و شعوريمڭ دائرهسى خارجنده، مذكور حالتلر و سرگذشتِ حياتم و علوملرڭ أنواعلرندهكى خلافِ عادت إختيارسز تتبّعاتم؛ بويله بر نتيجهِٔ قدسيهيه منجر اولمق ايچون، قوّتلى بر عنايتِ إلٰهيه و بر إكرامِ ربّانى اولديغنه بنده شبهه بيراقمامشدر.
يدنجى إشارت:
بو خدمتمز زماننده، بش آلتى سنه ظرفنده، بِلا مبالغه يوز أثرِ إكرامِ إلٰهى و عنايتِ ربّانيه و كرامتِ قرآنيهيى گوزيمزله گوردك. بر قسمنى، اون آلتنجى مكتوبده إشارت ايتدك؛ بر قسمنى، يگرمى آلتنجى مكتوبڭ دردنجى مبحثنڭ مسائلِ متفرّقهسنده؛ بر قسمنى، يگرمى سكزنجى مكتوبڭ اوچنجى مسئلهسنده بيان ايتدك. بنم ياقين آرقداشلرم بونى بيلييورلر. دائمى آرقداشم سليمان أفندى چوقلرينى بيلييور. خصوصًا سوزلرڭ و رسالهلرڭ نشرنده و تصحيحاتنده و يرلرينه يرلشديرمكده و تسويد و تبييضنده، فوق المأمول كرامتكارانه بر تسهيلاته مظهر اولويورز. كرامتِ قرآنيه اولديغنه شبههمز قالمييور. بونڭ مثاللرى يوزلردر.
— 263 —
هم معيشت خصوصنده او قدر شفقتله بسلهنييورز كه؛ أڭ كوچك بر آرزوىِ قلبمزى، بزى إستخدام ايدن صاحبِ عنايت تطمين ايتمك ايچون؛ فوق المأمول بر صورتده إحسان ايدييور. و هكذا... ايشته بو حال غايت قوّتلى بر إشارتِ غيبيهدر كه، بز إستخدام اولونويورز. هم رضا دائرهسنده، هم عنايت آلتنده بزه خدمتِ قرآنيه ياپديريلييور.
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّى
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ صَلٰوةً تَكُونُ لَكَ رِضَاءً وَ لِحَقِّهِ اَدَاءً وَ عَلٰى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلِّمْ تَسْلِيمًا كَثِيرًا اٰمِينَ
٭ ٭ ٭
محرم بر سؤاله جوابدر
(شو سرِّ عنايت أسكيدن محرمجه يازيلمش، اون دردنجى سوزڭ آخرينه إلحاق ايديلمشدى. هر ناصلسه أكثر مستنسخلر اونوتوب يازمامشلردى. ديمك مناسب و لايق موقعى بوراسى ايمش كه، گيزلى قالمش.)
بندن سؤال ايدييورسڭ:"نهدن سنڭ قرآندن يازديغڭ سوزلرده بر قوّت، بر تأثير وار كه، مفسّرلرڭ و عارفلرڭ سوزلرنده نادرًا بولونور. بعضًا بر سطرده، بر صحيفه قدر قوّت وار؛ بر صحيفهده، بر كتاب قدر تأثير بولونويور؟"
— 264 —
الجواب:شرف، إعجازِ قرآنه عائد اولديغندن و بڭا عائد اولماديغندن، بِلا پروا ديرم: أكثريت إعتباريله اويلهدر. چونكه:
يازيلان سوزلر تصوّر دگل تصديقدر؛ تسليم دگل، ايماندر؛ معرفت دگل، شهادتدر، شهوددر؛ تقليد دگل تحقيقدر؛ إلتزام دگل، إذعاندر؛ تصوّف دگل حقيقتدر؛ دعوا دگل، دعوا ايچنده برهاندر. شو سرّڭ حكمتى بودر كه:
أسكى زمانده، أساساتِ ايمانيه محفوظدى، تسليم قوى ايدى. تفرّعاتده، عارفلرڭ معرفتلرى دليلسز ده اولسه، بياناتلرى مقبول ايدى، كافى ايدى. فقط شو زمانده ضلالتِ فنّيه، ألنى أساساته و أركانه اوزاتمش اولديغندن، هر درده لايق دوايى إحسان ايدن حكيمِ رحيم اولان ذاتِ ذو الجلال، قرآنِ كريمڭ أڭ پارلاق مظهرِ إعجازندن اولان تمثيلاتندن بر شعلهسنى؛ عجز و ضعفمه، فقر و إحتياجمه مرحمةً خدمتِ قرآنه عائد يازيلريمه إحسان ايتدى. فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ سرِّ تمثيل دوربينيله، أڭ اوزاق حقيقتلر غايت ياقين گوستريلدى. هم سرِّ تمثيل جهت الوحدتيله، أڭ طاغنيق مسئلهلر طوپلاتديريلدى. هم سرِّ تمثيل نردبانيله، أڭ يوكسك حقائقه قولايلقله يتيشديريلدى. هم سرِّ تمثيل پنجرهسيله؛ حقائقِ غيبيهيه، أساساتِ إسلاميهيه شهوده ياقين بر يقينِ ايمانيه حاصل اولدى. عقل ايله برابر وهم و خيال، حتّى نفس و هوا تسليمه مجبور اولديغى گبى، شيطان دخى تسليمِ سلاحه مجبور اولدى.
الحاصل: يازيلرمده نه قدر گوزللك و تأثير بولونسه، آنجق تمثيلاتِ قرآنيهنڭ لمعاتندندر. بنم حصّهم؛ يالڭز شدّتِ إحتياجمله طلبدر و غايت عجزمله تضرّعمدر. درد بنمدر، دوا قرآنڭدر.
٭ ٭ ٭
— 265 —
يدنجى مسئلهنڭ خاتمهسيدر
(سكز عنايتِ إلٰهيه صورتنده گلن إشاراتِ غيبيهيه دائر گلن ويا گلمك إحتمالى اولان أوهامى إزاله ايتمك و بر سرِّ عظيمِ عنايتى بيان ايتمگه دائردر.)
شو خاتمه "درت نكته"در:
برنجى نكته:
يگرمى سكزنجى مكتوبڭ يدنجى مسئلهسنده يدى سكز كلّى و معنوى عناياتِ إلٰهيهدن حسّ ايتديگمز بر إشارتِ غيبيهيى، "سكزنجى عنايت" ناميله "توافقات" تعبيرى آلتندهكى نقشده او إشاراتڭ جلوهسنى گورديگمزى إدّعا ايتمشدك. و إدّعا ايدييورز كه: بو يدى سكز كلّى عناياتلر، او درجه قوّتلى و قطعيدرلر كه، هر بريسى تك باشيله او إشاراتِ غيبيهيى إثبات ايدر. فرضِ محال اولارق بر قسمى ضعيف گورولسه، حتّى إنكار ايديلسه؛ او إشاراتِ غيبيهنڭ قطعيتنه خلل ويرمز. او سكز عناياتى إنكار ايدهمهين، او إشاراتى إنكار ايدهمز. فقط طبقاتِ ناس مختلف اولديغى، هم كثرتلى طبقه اولان طبقهِٔ عوام گوزينه داها زياده إعتماد ايتديگى ايچون؛ او سكز عناياتڭ ايچنده أڭ قوّتليسى دگل، بلكه أڭ ظاهريسى توافقات اولديغندن؛ (چندان اوتهكيلر داها قوّتلى، فقط بو داها عمومى اولديغى ايچون) اوڭا گلن أوهامى دفع ايتمك مقصديله، بر موازنه نوعندن، بر حقيقتى بيان ايتمگه مجبور قالدم. شويله كه:
او ظاهرى عنايت حقّنده ديمشدك: يازديغمز رسالهلرده، قرآن كلمهسى و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام كلمهسنده اويله بر درجه توافقات گورونويور؛ هيچ بر شبهه بيراقمييور كه، بر قصد ايله تنظيم ايديلوب، موازى بر وضعيت ويريلير. قصد و إراده ايسه، بزلرڭ اولماديغنه دليلمز: اوچ درت سنه صوڭره مطّلع
— 266 —
اولديغمزدر. اويله ايسه بو قصد و إراده، بر عنايت أثرى اولارق غيبيدر. صِرف إعجازِ قرآن و معجزاتِ أحمديهيى تأييد صورتنده و ايكى كلمهده توافق صورتنده او غريب وضعيت ويريلمشدر. بو ايكى كلمهنڭ مباركيتى، إعجازِ قرآن و معجزاتِ أحمديهيه بر خاتمِ تصديق اولمقله برابر؛ سائر مِثل كلمهلرى دخى، أكثريتِ عظيمه ايله توافقه مظهر ايتمشلر. فقط اونلر، برر صحيفهيه مخصوص. شو ايكى كلمه، بر ايكى رسالهنڭ عمومنده و أكثر رسالهلرده گورونويور. فقط مكرّر ديمشز: بو توافقڭ أصلى، سائر كتابلرده ده چوق بولونهبيلير؛ امّا قصد و إرادهٔ عاليهيى گوسترهجك بو درجه غرابتده دگلدر. شيمدى بو دعوامزى چوروتمك قابل اولماديغى حالده، ظاهر نظرلرده چورومش گبى گورمكده بر ايكى جهت اولابيلير:
بريسى:"سزلر دوشونوب، بويله بر توافقى راست گتيرمشسگز." دييهبيليرلر. "بويله بر شى ياپمق قصد ايله اولسه، راحت و قولاى بر شيدر." بوڭا قارشى ديرز كه: بر دعواده ايكى شاهدِ صادق كافيدر. بو دعوامزدهكى قصد و إرادهمز تعلّق ايتميهرك، اوچ درت سنه صوڭره مطّلع اولديغمزه يوز شاهدِ صادق بولونهبيلير. بو مناسبتله بر نقطه سويلهيهجگم: بو كرامتِ إعجازيه، قرآنِ حكيم بلاغت جهتنده درجهِٔ إعجازده اولديغى نوعندن دگلدر. چونكه إعجازِ قرآنده، قدرتِ بشر او يولده گيدهرك او درجهيه يتيشهمييور. شو كرامتِ إعجازيه ايسه، قدرتِ بشرله اولامييور؛ قدرت، او ايشه قاريشهمييور. قاريشسه صنعى اولور، بوزولور.
(حاشيه): اون طوقوزنجى مكتوبڭ اون سكزنجى إشارتنده؛ بر نسخهده، بر صحيفهده طوقوز قرآن توافق صورتنده بولونديغى حالده بربرينه خط چكدك، مجموعنده محمّد لفظى چيقدى. او صحيفهنڭ مقابلندهكى صحيفهده سكز قرآن توافقله برابر، مجموعنده لفظ اللّٰه چيقدى. توافقاتده بويله بديع شيلر چوق وار. بو حاشيهنڭ مئالنى گوزيمزله گوردك.
بكر، توفيق، سليمان، غالب، سعيد
— 267 —
اوچنجى نكته:
إشارتِ خاصّه، إشارتِ عامّه مناسبتيله بر سرِّ دقيق ربوبيت و رحمانيته إشارت ايدهجگز:
بر قارداشمڭ گوزل بر سوزى وار. او سوزى، بو مسئلهيه موضوع ايدهجگم. سوزى ده شودر كه: بر گون گوزل بر توافقاتى اوڭا گوستردم، ديدى: "گوزل! ذاتًا هر حقيقت گوزلدر. فقط بو سوزلردهكى توافقات و موفّقيت داها گوزلدر." بن ده ديدم: أوت هر شى يا حقيقةً گوزلدر، يا بِالذّات گوزلدر ويا نتيجهلرى إعتباريله گوزلدر. و بو گوزللك، ربوبيتِ عامّهيه و شمولِ رحمته و تجلّئِ عامّهيه باقار. ديديگڭ گبى، بو موفّقيتدهكى إشارتِ غيبيه داها گوزلدر. چونكه بو، رحمتِ خاصّهيه و ربوبيتِ خاصّهيه و تجلّئِ خاصّهيه باقار بر صورتدهدر. بونى بر تمثيل ايله فهمه تقريب ايدهجگز. شويله كه:
بر پادشاهڭ عمومى سلطنتى و قانونى ايله، مرحمتِ شاهانهسى عموم أفرادِ ملّته تشميل ايديلهبيلير. هر فرد، طوغريدن طوغرىيه او پادشاهڭ لطفنه، سلطنتنه مظهردر. او صورتِ عموميهده، أفرادڭ چوق مناسباتِ خصوصيهسى واردر.
ايكنجى جهت، پادشاهڭ إحساناتِ خصوصيهسيدر و أوامرِ خاصّهسيدر كه؛ عمومى قانونڭ فوقنده، بر فرده إحسان ايدر، إلتفات ايدر، أمر ويرر.
ايشته بو تمثيل گبى؛ ذاتِ واجب الوجود و خالقِ حكيم و رحيمڭ عمومى ربوبيت و شمولِ رحمتى نقطهسنده هر شى حصّهداردر. هر شيئڭ حصّهسنه إصابت ايدن جهتده، خصوصى اونڭله مناسبتداردر. هم قدرت و إراده و علمِ محيطى ايله هر شيئه تصرّفاتى، هر شيئڭ أڭ جزئى ايشلرينه مداخلهسى، ربوبيتى واردر. هر شى، هر شأننده اوڭا محتاجدر. اونڭ علم و حكمتيله ايشلرى گورولور، تنظيم ايديلير. نه طبيعتڭ حدّى وار كه، او دائرهِٔ تصرّفِ ربوبيتنده
— 268 —
صاقلانسين و تأثير صاحبى اولوب مداخله ايتسين و نه ده تصادفڭ حقّى وار كه، او حسّاس ميزانِ حكمت دائرهسندهكى ايشلرينه قاريشسين. رسالهلرده يگرمى يرده قطعى حجّتلرله تصادفى و طبيعتى نفى ايتميشز و قرآن قلنجيله إعدام ايتمشز، مداخلهلرينى محال گوسترمشز. فقط ربوبيتِ عامّهدهكى دائرهِٔ أسبابِ ظاهريهده، أهلِ غفلتڭ نظرنده حكمتى و سببى بيلينمهين ايشلرده، تصادف نامنى ويرمشلر. و حكمتلرى إحاطه ايديلمهين بعض أفعالِ إلٰهيهنڭ قانونلرينى (طبيعت پردهسى آلتنده گيزلنمش) گورهمهمشلر، طبيعته مراجعت ايتمشلر.
ايكنجيسى، خصوصى ربوبيتيدر و خاص إلتفات و إمدادِ رحمانيسيدر كه، عمومى قانونلرڭ تضييقاتى آلتنده تحمّل ايدهمهين فردلرڭ إمدادينه رحمٰن رحيم إسملرى إمداده يتيشيرلر. خصوصى بر صورتده معاونت ايدرلر، او تضييقاتدن قورتاريرلر. اونڭ ايچون هر ذىحيات، خصوصًا إنسان، هر آنده اوندن إستمداد ايدر و مدد آلابيلير.
ايشته بو خصوصى ربوبيتندهكى إحساناتى، أهلِ غفلته قارشى ده تصادف آلتنه گيزلنمز و طبيعته حواله ايديلمز.
ايشته بو سرّه بناءًدر كه؛ إعجازِ قرآن و معجزاتِ أحمديهدهكى إشاراتِ غيبيهيى، خصوصى بر إشارت تلقّى و إعتقاد ايتمشز. و بر إمدادِ خصوصى و معنّدلره قارشى كندينى گوسترهجك بر عنايتِ خاصّه اولديغنى يقين ايتدك. و صِرف ِللّٰه ايچون إعلان ايتدك. قصور ايتمشسهك اللّٰه عفو ايتسين. آمين.
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا
٭ ٭ ٭
— 269 —
قارداشلرم!
سزه، استاد و طلبهلر و درس آرقداشلرى ايچنده فائده ويرهجك بر فكريمى بيان ايدهجگم، شويله كه:
سزلر (حدّمڭ فوقنده) بر جهتده طلبهمسڭز و بر جهتده درس آرقداشلرمسڭز و بر جهتده معين و مشاورلرمسڭز.
عزيز قارداشلرم! استاديڭز لايخطى دگل. اونى خطاسز ظن ايتمك خطادر. بر باغچهده چوروك بر ألما بولونمقله باغچهيه ضرر ويرمز. بر خزينهده سيليك پاره بولونمقله، خزينهيى قيمتدن دوشورتمز. حسنهنڭ اون صاييلماسيله، سيّئهنڭ بر صاييلمق سرّيله إنصاف اودر كه: بر سيّئه، بر خطا گورونسه ده، سائر حسناته قارشى قلبى بولانديروب إعتراض ايتمهمكدر. حقائقه دائر مسائلده كلّياتلرى و بعضًا ده تفصيلاتلرى سنوحاتِ إلهاميه نوعندن اولديغندن همان عموميتله شبههسزدر، قطعيدر.
بيليڭز، قارداشلرم و درس آرقداشلرم! بنم خطامى گورديگڭز وقت سربستجه بڭا سويلهسهڭز مسرور اولاجغم. حتّى باشمه وورسهڭز، اللّٰه راضى اولسون دييهجگم. حقّڭ خاطرينى محافظه ايچون باشقه خاطرلره باقيلماز. نفسِ أمّارهنڭ أنانيتى حسابنه، حقّڭ خاطرى اولان بيلمديگمز بر حقيقتى مدافعه دگل، على الرأس والعين قبول ايدرم.
بيليرسڭز كه؛ شو زمانده شو وظيفهٔ ايمانيه چوق مهمدر. بنم گبى، ضعيف، فكرى چوق جهتلرله إنقسام ايتمش بر بيچارهيه يوكلتمهملى، ألدن گلديگى قدر يارديم ايتملى.
— 270 —
جنابِ حق كمالِ رحمتندن ايكى سنهدر جدّى حقائقه نسبةً يميشلر، فاكههلر نوعندن توافقاتِ لطيفه ايله أذهانمزى تلطيف ايتدى، ذهنمزى نشئهلنديردى. كمالِ مرحمتندن او توافقاتِ لطيفه ميوهلريله، جدّى بر حقيقتِ قرآنيهيه ذهنمزى سَوق ايتدى و روحمزه او ميوهلرى غدا و قوت ياپدى. خرما گبى، هم فاكهه، هم قوت اولدى. هم حقيقت، هم زينت و مزيت برلشدى.
قارداشلرم؛ بو زمانده ضلالت و غفلته قارشى پك چوق معنوى قوّته محتاجز. مع التأسّف بن شخصم إعتباريله چوق ضعيف و مفلسم. خارقه كرامتم يوق كه، بو حقائقى اونڭله إثبات ايدهيم و قدسى بر همّتم يوق كه، اونڭله قلوبى جلب ايدهيم. علوى بر دهام يوق كه، اونڭله عقولى تسخير ايدهيم. بلكه قرآنِ حكيمڭ درگاهنده، بر ديلنجى خادم حكمندهيم. بو معنّد أهلِ ضلالتڭ عنادينى قيرمق و إنصافه گتيرمك ايچون، قرآنِ حكيمڭ أسرارندن بعضًا إستمداد ايدرم. كراماتِ قرآنيه اولارق، توافقاتده بر إكرامِ إلٰهى حسّ ايتدم، ايكى ألمله صاريلدم.
أوت قرآندن ترشّح ايدن إشارات الإعجاز و رسالهٔ حشرده قطعى بر إشارت حسّ ايتدم. أمثاللرى بولونسون، بولونماسين بنجه بر كرامتِ قرآنيهدر.
٭ ٭ ٭
عزيز، صدّيق، چاليشقان قارداشم!
سنڭ گورديگڭ وظيفهٔ قرآنيهنڭ هپسى مباركدر. جنابِ حق سزى موفّق ايتسين، فتور ويرمهسين، شوقڭزى آرتيرسين.
اخوّت ايچون بر دستور بيان ايدهجگم. او دستورى جدًّا نظره آلماليسڭز. حيات، وحدت و إتّحادڭ نتيجهسيدر. إمتزاجكارانه إتّحاد گيتديگى وقت،
— 271 —
معنوى حيات ده گيدر.
وَ لَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ
إشارت ايتديگى گبى، تساند بوزولسه جماعتڭ طادى قاچار. بيليرسڭز كه؛ اوچ ألف آيرى آيرى يازيلسه قيمتى اوچدر. تساندِ عددى ايله يازيلسه، يوز اونبر قيمتنده اولديغى گبى.. سزڭ گبى اوچ درت خادمِ حق، آيرى آيرى و تقسيم الأعمال اولمامق جهتيله حركت ايتسهلر، قوّتلرى اوچ درت آدم قدردر. أگر حقيقى بر اخوّتله، بربرينڭ فضيلتلريله إفتخار ايدهجك بر تساندله، بربرينڭ عينى اولمق درجهده بر تفانى سرّيله حركت ايتسهلر؛ او درت آدم، درت يوز آدم قوّتنڭ قيمتندهدرلر.
سزلر قوجه إسپارطه دگل، بلكه بيوك بر مملكتى تنوير ايدهجك ألكتريقلرڭ ماكينستلرى حكمندهسڭز. ماكينهنڭ چرخلرى بربرينه معاونته مجبوردر. بربرينى قيصقانمق دگل، بلكه بِالعكس بربرينڭ فضله قوّتندن ممنون اولورلر. شعورلى فرض ايتديگمز بر چرخ، داها قوّتلى بر چرخى گورسه ممنون اولور. چونكه وظيفهسنى تخفيف ايدييور. حق و حقيقتڭ، قرآن و ايمانڭ خدمتى اولان بيوك بر خزينهِٔ عاليهيى اوموزلرنده طاشييان ذاتلر، قوّتلى اوموزلر آلتنه گيردكجه إفتخار ايدر، منّتدار اولور، شكر ايدر. صاقين بربريڭزه تنقيد قپوسنى آچمايڭز. تنقيد ايديلهجك، قارداشلريڭزدن خارج دائرهلرده چوق وار. بن ناصل مزيتڭزله إفتخار ايدييورم، او مزيتلردن بن محروم قالدقجه، سزده بولونديغندن ممنون اولويورم، كنديمڭدر تلقّى ايدييورم. سز ده استاديڭزڭ نظريله بربريڭزه باقماليسڭز. عادتا هر بريڭز اوتهكينڭ فضيلتلرينه ناشر اولڭز.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 272 —
سَوْگيلى و محترم استادم!
سوزلريڭزڭ (يعنى رسالهلريڭزڭ) هر برى برر دواىِ عظيمدر. سوزلريڭزدن پك چوق فيض آلييورم. او قدر كه، اوقودقجه تكرار ايتمهيى ايستهيورم. و تكرارنده طويديغم إلٰهى بر ذوقى تعريف ايدهميهجگم. بوگون سوزلريڭزدن دگل هپسنى، بر دانهسنى آلان إنصافله اوقورسه، حقّى تسليمه و منكِر ايسه گيتديگى يولى تركه، فاسق ايسه توبهيه مجبور اولاجغنه قطعيًا اميدوارم.
خسرو
٭ ٭ ٭
نور رسالهلرينه چوق مشتاق و اونلرڭ مطالعهسندن إنتباهه گلن بر دوقتوره يازيلان مكتوبدر:
مرحبا أى كندى خستهلغنى تشخيص ايدهبيلن بختيار دوقتور، صميمى و عزيز دوستم!
سنڭ حرارتلى مكتوبڭڭ گوسترديگى إنتباهِ روحى شايانِ تبريكدر. بيليڭز كه موجودات ايچنده أڭ قيمتدار، حياتدر. و وظيفهلر ايچنده أڭ قيمتدار، حياته خدمتدر. و خدماتِ حياتيه ايچنده أڭ قيمتدار، حياتِ فانيهنڭ حياتِ باقيهيه إنقلاب ايتمهسى ايچون سعى ايتمكدر. شو حياتڭ بتون قيمتى و أهمّيتى ايسه حياتِ باقيهيه چكردك و مبدأ و منشأ جهتندهدر. يوقسه حياتِ أبديهيى زهرلهيهجك و بوزاجق بر طرزده شو حياتِ فانيهيه حصرِ نظر ايتمك؛ آنى بر شمشگى، سرمدى بر گونشه ترجيح ايتمك گبى بر ديوانهلكدر.
حقيقت نظرنده هركسدن زياده خسته اولان، مادّى و غافل دوقتورلردر. أگر أجزاخانهِٔ قدسيهِٔ قرآنيهدن ترياقمثال ايمانى علاجلرى آلابيلسهلر، هم كندى
— 273 —
خستهلقلرينى، هم بشريتڭ يارهلرينى تداوى ايدرلر، إن شاء اللّٰه. سنڭ شو إنتباهڭ سنڭ يارهڭه بر مرهم اولاجغى گبى، سنى دخى دوقتورلرڭ مرضنه بر علاج ياپار. هم بيليرسڭ، مأيوس و اميدسز بر خستهيه معنوى بر تسلّى، بعضًا بيڭ علاجدن داها نافعدر. حالبوكه طبيعت باتاقلغنده بوغولمش بر طبيب، او بيچاره مريضڭ أليم يأسنه بر ظلمت داها قاتار. إن شاء اللّٰه بو إنتباهڭ سنى اويله بيچارهلره مدارِ تسلّى و نورلى بر طبيب ياپار. بيليرسڭ كه؛ عمر قيصهدر، لزوملى ايشلر پك چوقدر. عجبا بنم گبى سن دخى قفاڭى تفتيش ايتسهڭ، معلوماتڭ ايچنده نه قدر لزومسز، فائدهسز، أهمّيتسز، اودون ييغينلرى گبى جامد شيلرى بولورسڭ. چونكه بن تفتيش ايتدم، چوق لزومسز شيلرى بولدم. ايشته او فنّى معلوماتى، او فلسفى معارفى؛ فائدهلى، نورلى، روحلى ياپمق چارهسنى آرامق لازمدر. سن دخى جنابِ حقدن بر إنتباه ايسته كه، سنڭ فكريڭى حكيمِ ذو الجلالڭ حسابنه چويرسين، او اودونلره بر آتش ويروب نورلانديرسين. لزومسز معارفِ فنّيه، قيمتدار معارفِ إلٰهيه حكمنه گچسين.
ذكى دوستم! قلب چوق آرزو ايدردى؛ أهلِ فندن أنوارِ ايمانيهيه و أسرارِ قرآنيهيه إشتياق درجهسنده إحتياجنى حسّ ايتمك جهتنده خلوصى بگه بڭزهيهجك آدملر ايلرى آتيلسين. هم مادام سوزلر سنڭ وجدانڭله قونوشهبيليرلر. هر بر سوزى، شخصمدن دگل بلكه قرآنڭ دلّالندن سڭا بر مكتوبدر و أجزاخانهِٔ قدسيهِٔ قرآنيهدن برر رچتهدر فرض ايت. غيبوبت ايچنده حاضرانه بر مصاحبه دائرهسنى اونلرله آچ. هم آرزو ايتديگڭ وقت بڭا مكتوب ياز. بن جواب ويرمسهم ده گوجنمه. چونكه أسكيدن بَرى مكتوبلرى پك آز يازارم. حتّى اوچ سنهدر قارداشمڭ چوق مكتوبلرينه قارشى بر تك جواب يازدم.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 274 —
رسالهٔ نور تسويدنده چوق خدمتى سبقت ايدن تميز قلبلى، إخلاصلى بر حافظ، مدقّق بر خواجه اولان حافظ خالدڭ بر فقرهسيدر.
رسالهٔ نورڭ مؤلّفى بديع الزمان، نادرهٔ جهان، خادمِ قرآن سعيد النورسى حقّنده حسّياتمدن بيڭدن برينى بيان ايدييورم:
استادم (كنديسى) نور إسمِ جليلنه مظهردر. بو إسمِ شريف، كنديلرى حقّنده بر إسمِ أعظمدر. كندى قريهسنڭ آدى نورس، والدهسنڭ إسمى نوريه، قادرى استادينڭ إسمى نور الدين، نقشى استادينڭ إسمى سيّد نور محمد، قرآن استادلرندن حافظ نورى، خدمتِ قرآنيهده خصوصى إمامى ذى النّوريْن؛ فكرينى و قلبنى تنوير ايدن آيتِ نور اولماسى و مشكل مسائلنى ايضاحه واسطه اولان نور تمثيلاتى غايت قيمتداردر. رسائلڭ مجموعنه رسالهِٔ نور تسميهسى، نور إسمى اونڭ حقّنده إسمِ أعظم اولديغنى تأييد ايتمكدهدر.
رسالهٔ نور آدلى خارقه تأليفاتنڭ بر قسمى عربى اولمقله برابر، رسالهٔ نور أجزالرى شيمدىيه قدر يوز اون طوقوزه بالغ اولمشدر. (٭) شيمدى يوز اوتوزه بالغ اولمشدر. هر بر رساله، كندى موضوعنده خارقهدر. غايت يوكسك اولمقله برابر، اوننجى سوز إسميله إشتهار ايدن حشره عائد اولان رسالهسى پك خارقهدر، جامعدر. علماجه صِرف نقلى اولان حشرى و نشرى، غايت قوّتلى و قطعى دلائلِ عقليه ايله إثبات ايتمشدر. اونڭله چوقلرى ايماننى قورتارمش.
هُوَ الَّذِى جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً وَ الْقَمَرَ نُورًا
آيتنڭ سرّيله دييهبيليرم كه، رسالهٔ نور بر قمرِ معرفتدر كه، شمسِ حقيقت اولان قرآنِ معجز البياندن نورينى
— 275 —
إستفاضه أيلهمش كه،
نُورُ الْقَمَرِ مُسْتَفَادٌ مِنَ الشَّمْسِ
اولان مشهور قضيهِٔ فلكيهيه ماصدق اولمشدر. هم دييهبيليرم كه، استادم قرآن حقّنده بر قمر حكمنده اولوب، سماءِ رسالتڭ شمسى اولان رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامدن نورى إستفاده ايدوب، رسالهِٔ نور شكلنده تظاهر ايتمش.
استادم، باشقهلرنده نادرًا بولونان ممتاز خصلتلرڭ، ظاهرى طورينڭ پك فوقنده بر وضعيت گوسترييور. ظاهر حاله باقيلسه، علمِ حالى بيلمييور گبى گورونور؛ بردن، باقارسڭ بر دريا كسيلييور. مأذون اولديغى مقدارى، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامدن إستفاده درجهسى نسبتنده سويلر. رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامدن إستفادهسى اولماديغى وقتلرده، يڭى آى گبى محويت گوسترر. بنده نور يوق، قيمت يوق دير. بو خصلتى ده، تام تواضعدر و
مَنْ تَوَاضَعَ رَفَعَهُ اللّٰهُ
حديثيله تام عامل اولماسيدر. ايشته بو خصلت ايجاباتندندر كه؛ بزم گبى طلبهلرندن بعض مسائلِ علميهده مخالفت بولونسه، اونلرڭ سوزلرينى ايچنده آرار، حق بولديغى وقت، كمالِ تواضع ايله و لذّتله قبول ايدهرك تسليم ايدر. "ما شاء اللّٰه، سز بندن داها ايى بيلديڭز، اللّٰه راضى اولسون" دير. حق و حقيقتى، نفسڭ غرور و أنانيتنه دائما ترجيح ايدر. حتّى بن بعض مسئلهلرده مخالفت ايدييوردم. بڭا قارشى غايت ملتفت، ممنونانه بر طور آلير؛ أگر ياڭليش ياپسهم، گوزلجه، طماريمه طوقونميهرق بنى ايقاظ ايدر. أگر گوزل بر شى سويلهمش ايسهم چوق ممنون اولور.
استادم بِالخاصّه حكمتِ حقيقيه فنّنده، يعنى حكمتِ شريعت و إسلاميت نقطهسنده پك خارقهدر و حكمتِ بشريهده دخى چوق ايلريدر. حتّى او علمده، أفلاطون و ابن سينايى گچمش دييهبيليرم.
— 276 —
بوندن اون اوچ سنه أوّل، "دار الحكمة الإسلاميه" أعضاسندن ايكن، كوچكدن بَرى شيمدىيه قدر إذنِ إلٰهى ايله اونڭ بر معينى و ناصرى و محافظى اولان قطبِ ربّانى و قنديلِ نورانى عبد القادرِ گيلانى (رض) حضرتلرينڭ فتوح الغيب رسالهسنى تفألًا آچديغى أثناده،
اَنْتَ فِى دَارِ الْحِكْمَةِ فَاطْلُبْ طَبِيبًا يُدَاوِى قَلْبَكَ
عبارهسى چيقدى. او عباره، اونڭ حقّنده پك معنيدار اولارق، أسكى سعيدى (رض) يڭى سعيده (رض) چويرمسنه سببيت ويرمشدر. أسكى سعيد اولديغى زمانلرده، إنگليزلرڭ دينى سؤاللرينه غايت لطيف و مسكت بر جواب ويرمشدر. و علمِ منطقده، ابن سينانڭ تأليفاتنى گچهجك "تعليقات" نامنده خارقه بر رسالهسى وار. اشكالِ منطقيهيى قياسِ إستقرائى جهتيله اون بيڭه قدر إبلاغ ايدوب، هيچ بر عالمڭ يتيشهمديگى بر درجهِٔ إحاطه گوسترمش. "سنوحات" إسمنده بر رسالهسنده گوردم كه، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، عالمِ معناده، بر مدرسهده اوڭا درس ويرديگنى گورمش. او درسِ معنوىيه بناءً "إشارات الإعجاز" نامندهكى خارقه تفسيرى يازمش. بڭا بر گون ديدى كه:
"حربِ عمومى حادثات و نتائجلرى مانع اولماسه ايدى، إشارات الإعجازى اللّٰهڭ إذنيله آلتمش جلد يازاجقدم. إن شاء اللّٰه رسالهٔ نور، أخيرًا او متصوّر خارقه تفسيرڭ يرينى طوتهجق."
استادمله يدى سكز سنه مصاحبتم أثناسنده مهمّ مشهوداتم چوقدر. فقط اَلْقَطْرَةُ تَدُلُّ عَلَى الْبَحْرِ موجبنجه، دريايه دلالت مقصديله بو فقره كافى گورولدى. چونكه استادمدن إفتراق زمانى ايدى، عجله يازدم. استادم، وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ آيتنڭ سرّيله چوق دفعه يانلرنده بنى مصاحب بولمق حقّنى و توجّه دعاسيله يرينه گتيرهجكلرينه أمينم.
حافظ خالد (رح)
٭ ٭ ٭
— 277 —
@
استاد حضرتلرينڭ بارلاده سكز بچق سنه قالديغى نورڭ ايلك مدرسهسى، اوڭندهكى محتشم چنار آغاجى ايله، داللر آراسنده تفكّر و عبادت ايتديگى كوشكى.