اوتوز برنجى مكتوبڭ اون اوچنجى لمعه‌سى

حكمت الإستعاذه

اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ سرّينه دائردر.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

وَقُلْ رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ ٭ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ ٭

(شيطاندن إستعاذه سرّينه دائردر. "اون اوچ إشارت" يازيله‌جق. او إشارتلرڭ بر قسمى، متفرّق بر صورتده يگرمى آلتنجى سوز گبى بر قسم رساله‌لرده بيان و إثبات ايديلديگندن بوراده يالڭز إجمالًا بحث ايديله‌جك.)

برنجى إشارت: سؤال:شيطانلرڭ كائناتده ايجاد جهتنده هيچ بر مدخللرى اولماديغى، هم جنابِ حق رحمت و عنايتيله أهلِ حقّه طرفدار اولديغى، هم حق و حقيقتڭ جاذبه‌دار گوزللكلرى و محاسنلرى أهلِ حقّه مؤيّد و مشوِّق بولونديغى، هم ضلالتڭ مستكره چركينلكلرى أهلِ ضلالتى تنفير ايتدكلرى حالده، حزب الشيطانڭ

چوق دفعه غلبه ايتمه‌سنڭ حكمتى نه‌در؟ و أهلِ حق، هر وقت شيطانڭ شرّندن جنابِ حقّه صيغينماسنڭ سرّى نه‌در؟

الجواب:حكمتى و سرّى شودر كه: أكثريتِ مطلقه ايله ضلالت و شرّ، منفيدر و تخريبدر و عدميدر و بوزمقدر. و أكثريتِ مطلقه ايله هدايت و خير، مثبتدر و وجوديدر و إعمار و تعميردر. هركسجه معلومدر كه: يگرمى آدمڭ يگرمى گونده ياپديغى بر بنايى، بر آدم، بر گونده تخريب ايدر. أوت بتون أعضاىِ أساسيه‌نڭ و شرائطِ حياتيه‌نڭ وجوديله وجودى دوام ايدن حياتِ إنسان، خالقِ ذو الجلالڭ قدرتنه مخصوص اولديغى حالده؛ بر ظالم، بر عضوى كسمه‌سيله، حياته نسبةً عدمى اولان موته او إنسانى مظهر ايدر. اونڭ ايچون اَلتَّخْرِيبُ اَسْهَلُ ضروبِ أمثال حكمنه گچمش.

ايشته بو سردندر كه: أهلِ ضلالت، حقيقةً ضعيف بر قوّت ايله پك قوّتلى أهلِ حقّه بعضًا غالب اولويور. فقط أهلِ حقّڭ اويله محكم بر قلعه‌سى وار كه، اونده تحصّن ايتدكلرى وقت، او مدهش دشمنلر ياناشه‌مزلر، بر خلط ايده‌مزلر. أگر موقّت بر ضرر ويرسه‌لر، وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ سرّيله أبدى بر ثواب و منفعتله او ضرر تلافى ايديلير. او قلعهٔ‌ِ متين، او حصنِ حصين ايسه، شريعتِ محمّديه (ع‌ص‌م) و سنّتِ أحمديه‌در (ع‌ص‌م).

ايكنجى إشارت: سؤال:شرِّ محض اولان شيطانلرڭ ايجادى و أهلِ ايمانه تسليطلرى و اونلرڭ يوزندن چوق إنسانلر كفره گيروب جهنّمه گيرمه‌لرى، غايت مدهش و چركين گورونويور. عجبا جميلِ على الإطلاق و رحيمِ مطلق و رحمٰنِ بِالْحَقّڭ رحمت و جمالى، بو حدسز چركينلگڭ و دهشتلى مصيبتڭ حصولنه ناصل مساعده ايدييور و ناصل جواز گوسترييور؟

شو مسئله‌يى چوقلر صورمشلر و چوقلرڭ خاطرينه گلييور.

الجواب:شيطانڭ وجودنده جزئى شرلر ايله برابر بر چوق مقاصدِ خيريهٔ‌ِ كلّيه و كمالاتِ إنسانيه واردر. أوت بر چكردكدن قوجه بر آغاجه قدر نه قدر مرتبه‌لر وار؛ ماهيتِ إنسانيه‌ده‌كى إستعدادده دخى اوندن داها زياده مراتب وار. بلكه ذرّه‌دن شمسه قدر درجه‌لرى وار. بو إستعداداتڭ إنكشافاتى، ألبته بر حركت ايستر، بر معامله إقتضا ايدر. و او معامله‌ده‌كى ترقّى زنبرگنڭ حركتى، مجاهده ايله اولور. او مجاهده ايسه، شيطانلرڭ و مضر شيلرڭ وجوديله اولور. يوقسه، ملائكه‌لر گبى إنسانلرڭ ده مقامى ثابت قاليردى. او حالده إنسان نوعنده، بيڭلر أنواع حكمنده صنفلر بولونميه‌جق. بر شرِّ جزئى گلمه‌مك ايچون بيڭ خيرى ترك ايتمك، حكمت و عدالته منافيدر. چندان شيطان يوزندن أكثر إنسانلر ضلالته گيدرلر. فقط أهمّيت و قيمت، أكثريتله كيفيته باقار، كميته آز باقار ويا باقماز. ناصلكه بيڭ و اون چكردگى بولونان بر ذات، او چكردكلرى طوپراق آلتنده بر معاملهٔ‌ِ كيميويه‌يه مظهر ايتسه؛ اوندن اون دانه‌سى آغاج اولمش، بيڭى بوزولمش. او اون آغاج اولمش چكردكلرڭ او آدمه ويرديگى منفعت، ألبته بيڭ بوزولمش چكردگڭ ويرديگى ضررى هيچه اينديرر. اويله ده: نفس و شيطانلره قارشى مجاهده ايله، ييلديزلر گبى نوعِ إنسانى شرفلنديرن و تنوير ايدن اون إنسانِ كامل يوزندن او نوعه گلن منفعت و شرف و قيمت، ألبته حشرات نوعندن صاييله‌جق درجه‌ده سفلى أهلِ ضلالتڭ كفره گيرمه‌سيله إنسان نوعنه ويره‌جگى ضررى هيچه اينديروب گوزه گوسترمديگى ايچون، رحمت و حكمت و عدالتِ إلٰهيه، شيطانڭ وجودينه مساعده ايدوب تسلّطلرينه ميدان ويرمش.

أى أهلِ ايمان! بو مدهش دشمنلريڭزه قارشى زرهڭز: قرآن تزگاهنده ياپيلان تقوادر. و سپريڭز، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ سنّتِ سنيه‌سيدر. و سلاحڭز، إستعاذه و إستغفار و حفظِ إلٰهيه‌يه إلتجادر.

اوچنجى إشارت: سؤال:قرآنِ حكيمده أهلِ ضلالته قارشى عظيم شكوالرى و كثرتلى تحشيداتى و چوق شدّتلى تهديداتى، عقلڭ ظاهرينه گوره عدالتلى و مناسبتلى بلاغتنه و اُسلوبنده‌كى إعتدالنه و إستقامتنه مناسب دوشمييور. عادتا عاجز بر آدمه قارشى، اوردولرى تحشيد ايدييور. و اونڭ جزئى بر حركتى ايچون، بيڭلر جنايت ايتمش گبى تهديد ايدييور. و مفلس و ملكده هيچ حصّه‌سى اولماديغى حالده متجاوز بر شريك گبى موقع ويروب اوندن شكوا ايدييور. بونڭ سرّى و حكمتى نه‌در؟

الجواب:اونڭ سرّ و حكمتى شودر كه: شيطانلر و شيطانلره اويانلر، ضلالته سلوك ايتدكلرى ايچون، كوچك بر حركتله چوق تخريبات ياپابيليرلر. و چوق مخلوقاتڭ حقوقنه، آز بر فعل ايله چوق خسارت ويرييورلر. ناصلكه بر سلطانڭ بيوك بر تجارت گميسنده بر آدم آز بر حركتله، بلكه كوچك بر وظيفه‌يى ترك ايتمكله، او گمى ايله علاقه‌دار بتون وظيفه‌دارلرڭ ثمرهٔ‌ِ سعيلرينڭ و نتيجهٔ‌ِ عمللرينڭ محوينه و إبطالنه سببيت ويرديگى ايچون، او گمينڭ صاحبِ ذى‌شانى، او عاصيدن، او گمى ايله علاقه‌دار اولان بتون رعيتنڭ حسابنه عظيم شكايتلر ايدوب دهشتلى تهديد ايدييور و اونڭ او جزئى حركتنى دگل، بلكه او حركتڭ مدهش نتيجه‌لرينى نظره آلارق و او صاحبِ ذى‌شانڭ ذاتنه دگل، بلكه رعيتنڭ حقوقى نامنه دهشتلى بر جزايه چارپار. اويله ده: سلطانِ أزل و أبد دخى، كُرهٔ‌ِ أرض گميسنده أهلِ هدايتله برابر بولونان أهلِ ضلالت اولان حزب الشيطانڭ ظاهرًا جزئى خطيئاتلريله و عصيانلريله پك چوق مخلوقاتڭ حقوقنه تجاوز ايتدكلرى و موجوداتڭ وظائفِ عاليه‌لرينڭ نتيجه‌لرينڭ إبطال ايتمه‌سنه سببيت ويردكلرى ايچون، اونلردن عظيم شكايت و دهشتلى تهديدات و تخريباتلرينه قارشى مهمّ تحشيدات ايتمك، عينِ بلاغت ايچنده محضِ حكمتدر و غايت مناسب و موافقدر. و مطابقِ مقتضاىِ حالدر كه؛ بلاغتڭ تعريفيدر و أساسيدر و

إسرافِ كلام اولان مبالغه‌دن منزّهدر. معلومدر كه؛ بويله آز بر حركتله چوق تخريبات ياپان دهشتلى دشمنلره قارشى غايت متين بر قلعه‌يه إلتجا ايتمه‌ين، چوق پريشان اولور.

ايشته أى أهلِ ايمان! او چليك و سماوى قلعه: قرآندر. ايچنه گير، قورتول.

دردنجى إشارت:عدم شرِّ محض و وجود خيرِ محض اولديغنى، أهلِ تحقيق و أصحابِ كشف إتّفاق ايتمشلر. أوت أكثريتِ مطلقه ايله خير و محاسن و كمالات، وجوده إستناد ايدر و اوڭا راجع اولور. صورةً منفى و عدمى ده اولسه، أساسى ثبوتيدر و وجوديدر. ضلالت و شرّ و مصيبتلر و معصيتلر و بلالر گبى بتون چركينلكلرڭ أساسى، مايه‌سى؛ عدمدر، نفيدر. اونلرده‌كى فنالق و چركينلك، عدمدن گلييور. چندان صورتِ ظاهريده مثبت و وجودى ده گورونسه‌لر، أساسى عدمدر، نفيدر. هم بِالمشاهده ثابتدر كه: بنا گبى بر شيئڭ وجودى، بتون أجزاسنڭ موجوديتيله تقرّر ايدر. حالبوكه اونڭ خرابيتى و عدمى و إنعدامى، بر ركنڭ عدميله حاصل اولور. هم وجود، هر حالده موجود بر علّت ايستر. محقّق بر سببه إستناد ايدر. عدم ايسه، عدمى شيلره إستناد ايده‌بيلير. عدمى بر شى، معدوم بر شيئه علّت اولور.

ايشته بو ايكى قاعده‌يه بناءًدر كه: شيطانِ إنس و جنّڭ كائناتده‌كى مدهش آثارِ تخريبكارانه‌لرى و أنواعِ كفر و ضلالت و شرّ و مهالكى ياپدقلرى حالده، ذرّه مقدار ايجاده و خلقته مداخله‌لرى اولماديغى گبى، ملكِ إلٰهيده بر حصّهٔ‌ِ إشتراكلرى اولامييور. و بر إقتدار و بر قدرتله او ايشلرى ياپمييورلر، بلكه چوق ايشلرنده إقتدار و فعل دگل، بلكه ترك و عطالتدر. خيرى ياپديرمامقله، شرلرى ياپييورلر. يعنى، شرلر اولويورلر. چونكه مهالك و شرّ، تخريبات نوعندن اولديغى ايچون، علّتلرى، موجود بر إقتدار و فاعل بر ايجاد اولمق لازم دگلدر. بلكه بر أمرِ عدمى ايله و بر شرطڭ بوزولماسيله قوجه بر تخريبات اولور.

ايشته بو سرّ، مجوسيلرده إنكشاف ايتمديگى ايچوندر كه؛ كائناتده "يزدان" ناميله بر خالقِ خير، ديگرى "أهْرِمَانْ" ناميله بر خالقِ شرّ إعتقاد ايتمشلردر. حالبوكه اونلرڭ أهْرِمَانْ ديدكلرى موهوم إلٰهِ شرّ، بر جزءِ إختياريله و ايجادسز بر كسبله شرلره سببيت ويرن معلوم شيطاندر.

ايشته أى أهلِ ايمان! شيطانلرڭ بو مدهش تخريباتنه قارشى أڭ مهمّ سلاحڭز و جهازاتِ تعميريه‌ڭز إستغفاردر و "اَعُوذُ بِاللّٰه" ديمكله جنابِ حقّه إلتجادر. و قلعه‌ڭز سنّتِ سنيه‌در.

بشنجى إشارت:جنابِ حق، كتبِ سماويه‌ده بشره قارشى شو جنّت گبى عظيم مكافات و جهنّم گبى دهشتلى مجازاتى گوسترمكله برابر چوق إرشاد، ايقاظ، إخطار، تهديد و تشويق ايتديگى حالده؛ أهلِ ايمان، بو قدر أسبابِ هدايت و إستقامت واركن حزب الشيطانڭ مكافاتسز چركين ضعيف دسيسه‌لرينه قارشى مغلوب اولمالرى، بر زمان بنى چوق دوشونديرييوردى. عجبا ايمان واركن، جنابِ حقّڭ او قدر شدّتلى تهديداتنه أهمّيت ويرمه‌مك ناصل اولويور؟ ناصل ايمان گيتمييور؟ اِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا سرّيله شيطانڭ غايت ضعيف دسيسه‌لرينه قاپيلوب اللّٰهه عصيان ايدييور. حتّى بنم آرقداشلرمدن بعضلرى، يوز حقيقت درسنى قلبًا تصديق ايله برابر بندن ايشيتديگى و بڭا قارشى ده فضله حسنِ ظنّى و إرتباطى واركن، قلبسز و بوزوق بر آدمڭ أهمّيتسز و رياكارانه إلتفاتنه قاپيلدى، اونڭ لهنده بنم عليهمده بر وضعيته گلدى. فسبحان اللّٰه ديدم، إنسانده بو درجه سقوط اولابيلير مى؟ نه قدر حقيقتسز بر إنسان ايدى، دييه او بيچاره‌يى غيبت ايتدم، گناهه گيردم. صوڭره سابق إشارتلرده‌كى حقيقت إنكشاف ايتدى، قراڭلقلى چوق نقطه‌لرى آيدينلاتدى. او نور ايله لِلّٰه الحمد، هم قرآنِ حكيمڭ عظيم ترغيبات و تشويقاتى تام يرنده اولديغنى، هم أهلِ ايمانڭ

دسائسِ شيطانيه‌يه قاپيلمالرى، ايمانسزلقدن و ايمانڭ ضعيفلگندن اولماديغنى، هم گناهِ كبائرى ايشله‌ين كفره گيرمه‌ديگنى، هم معتزله مذهبى و بر قسم خارجيه مذهبى "گناهِ كبائرى إرتكاب ايدن كافر اولور ويا ايمان و كفر اورته‌سنده قالير." دييه حكملرنده خطا ايتدكلرينى، هم بنم او بيچاره آرقداشم ده يوز درسِ حقيقتى بر حريفڭ إلتفاتنه فدا ايتمه‌سى، دوشونديگم گبى چوق سقوط و دهشتلى آلچاقلق اولماديغنى آڭلادم. جنابِ حقّه شكر ايتدم، او ورطه‌دن قورتولدم. چونكه سابقًا ديديگمز گبى، شيطان جزئى بر أمرِ عدمى ايله إنسانى مهمّ تهلكه‌لره آتار. هم إنسانده‌كى نفس ايسه، شيطانى هر وقت ديڭلر. قوّهٔ‌ِ شهويه و غضبيه ايسه، شيطان دسيسه‌لرينه هم قابله، هم ناقله ايكى جهاز حكمنده‌درلر.

ايشته بونڭ ايچوندر كه، جنابِ حقّڭ "غفور"، "رحيم" گبى ايكى إسمى، تجلّئِ أعظمله أهلِ ايمانه توجّه ايدييور. و قرآنِ حكيمده پيغمبرلره أڭ مهمّ إحسانى، مغفرت اولديغنى گوسترييور و اونلرى، إستغفار ايتمگه دعوت ايدييور. بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ كلمهٔ‌ِ قدسيه‌سنى هر سوره باشنده تكرار ايله و هر مبارك ايشلرده ذكرينه أمر ايتمسيله، كائناتى إحاطه ايدن رحمتِ واسعه‌سنى ملجأ و تحصّنگاه گوسترييور و فَاسْتَعِذْ أمريله اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ كلمه‌سنى سپر ياپييور.

آلتنجى إشارت:شيطانڭ أڭ تهلكه‌لى بر دسيسه‌سى شودر كه: بعض حسّاس و صافى‌قلب إنسانلره تخيّلِ كفرى‌يى تصديقِ كفرله إلتباس ايتديرييور. تصوّرِ ضلالتى، ضلالتڭ تصديقى صورتنده گوسترييور. و مقدّس ذاتلر و منزّه شيلر حقّنده غايت چركين خاطره‌لرى خيالنه گوسترييور. و إمكانِ ذاتى‌يى، إمكانِ عقلى شكلنده گوستروب ايمانده‌كى يقيننه منافى بر شكّ طرزينى ويرييور. و او وقت او بيچاره حسّاس آدم، كندينى ضلالت و كفر ايچنه دوشديگنى توهّم ايدوب

ايمانده‌كى يقيننڭ زائل اولديغنى ظن ايدر، يأسه دوشر، او يأسله شيطانه مسخره اولور. شيطان هم يأسنى، هم او ضعيف طمارينى، هم او إلتباسنى چوق ايشلتديرر، يا ديوانه اولور ياخود "هر چه باد آباد" دير، ضلالته گيدر.

شيطانڭ بو دسيسه‌سنڭ ماهيتى نه قدر أساسسز اولديغنى، بعض رساله‌لرده بيان ايتديگمز گبى، بوراده إجمالًا بحث ايده‌جگز. شويله كه: ناصلكه آيينه‌ده ييلانڭ صورتى ايصيرماز و آتشڭ مثالى يانديرماز و مردارڭ عكسى، تلويث ايتمز. اويله ده: خيال ويا فكر آيينه‌سنده كفرياتڭ و شركڭ عكسلرى و ضلالتڭ گولگه‌لرى و شتملى چركين سوزلرڭ خياللرى، إعتقادى بوزماز، ايمانى تغيير ايتمز، حرمتلى أدبى قيرماز. چونكه مشهور قاعده‌در كه: تخيّلِ شتم، شتم اولماديغى گبى، تخيّلِ كفر دخى، كفر دگل و تصوّرِ ضلالت ده ضلالت دگل. ايمانده‌كى شكّ مسئله‌سى ايسه، إمكانِ ذاتيدن گلن إحتماللر، او يقينه منافى دگل و او يقينى بوزماز. علمِ اصولِ دينده قواعدِ مقرّره‌دندر كه:

اِنَّ الْاِمْكَانَ الذَّاتِىَّ لَا يُنَافِى الْيَقِينَ اْلعِلْمِىَّ

مثلا: بارلا دڭزى صو اولارق يرنده بولونديغنه يقينمز وار. حالبوكه ذاتنده ممكندر كه؛ او دڭز، بو دقيقه‌ده باتمش اولسون و باتماسى ممكناتدندر. بو إمكانِ ذاتى، مادام بر أماره‌دن نشئت ايتمييور، ذهنى بر إمكان اولاماز كه، شكّ اولسون. چونكه ينه علمِ اصولِ دينده بر قاعدهٔ‌ِ مقرّره‌در كه:

لَا عِبْرَةَ لِلِاحْتِمَالِ الْغَيْرِ النَّاشِىءِ عَنْ دَلِيلٍ

يعنى: "بر أماره‌دن گلمه‌ين بر إحتمالِ ذاتى ايسه، بر إمكانِ ذهنى اولماز كه، شبهه ويروب، أهمّيتى اولسون." ايشته بو دسيسهٔ‌ِ شيطانيه‌يه معروض اولان بيچاره آدم، حقائقِ ايمانيه‌يه يقيننى، بويله ذاتى إمكانلر ايله غيب ايدييور ظن ايدر. مثلا: حضرتِ پيغمبر عليه الصلاة والسلام حقّنده بشريت

إعتباريله چوق إمكانِ ذاتيه خاطرينه گلييور كه، ايمانڭ جزم و يقيننه ضرر ويرمز. فقط او، ضرر ويردى ظن ايدر، ضرره دوشر.

هم بعضًا شيطان، قلب اوستنده‌كى لمّه‌سى جهتنده جنابِ حق حقّنده فنا سوزلر سويلر. او آدم ظن ايدر كه؛ اونڭ قلبى بوزولمش كه، بويله سويله‌يور. تيتره‌يور. حالبوكه اونڭ تيتره‌مه‌سى و قورقماسى و عدمِ رضاسى دليلدر كه: او سوزلر، قلبندن گلمييور، بلكه لمّهٔ‌ِ شيطانيه‌دن گلييور ويا شيطان طرفندن إخطار و تخيل ايديلييور.

هم إنسانڭ لطائفى ايچنده تشخيص ايده‌مديگم بر ايكى لطيفه وار كه، إختيار و إراده‌يى ديڭله‌مزلر؛ بلكه ده مسئوليت آلتنه ده گيره‌مزلر. بعضًا او لطيفه‌لر حكم ايدييورلر، حقّى ديڭله‌مييورلر، ياڭليش شيلره گيرييورلر. او وقت شيطان او آدمه تلقين ايدر كه: "سنڭ إستعدادڭ حقّه و ايمانه موافق دگل كه، بويله إختيارسز باطل شيلره گيرييورسڭ. ديمك سنڭ قدرڭ، سنى شقاوته محكوم ايتمشدر." او بيچاره آدم، يأسه دوشوب، هلاكته گيدر.

ايشته شيطانڭ أوّلكى دسيسه‌لرينه قارشى مؤمنڭ تحصّنگاهى: محقّقينِ أصفيانڭ دستورلريله حدودلرى تعيّن ايدن حقائقِ ايمانيه و محكماتِ قرآنيه‌در. و آخرده‌كى دسيسه‌لرينه قارشى؛ إستعاذه ايله، أهمّيت ويرمه‌مكدر. چونكه أهمّيت ويردكجه، نظرِ دقّتى جلب ايتديروب بيور، شيشر. مؤمنڭ بويله معنوى ياره‌لرينه ترياق و مرهم، سنّتِ سنيه‌در.

يدنجى إشارت: سؤال:معتزله إماملرى، شرّڭ ايجادينى شرّ تلقّى ايتدكلرى ايچون، كفر و ضلالتڭ خلقتنى اللّٰهه ويرمييورلر. گويا اونڭله اللّٰهى تقديس ايدييورلر. "بشر كندى أفعالنڭ خالقيدر" دييه ضلالته گيدييورلر. هم ديرلر: "بر گناهِ كبيره‌يى ايشله‌ين بر مؤمنڭ ايمانى گيدر. چونكه جنابِ حقّه إعتقاد و

جهنّمى تصديق ايتمك، اويله گناهى ايشله‌مكله قابلِ توفيق اولاماز. چونكه دنياده غايت جزئى بر حپس قورقوسيله كندينى خلافِ قانون هر شيدن محافظه ايدن آدم، أبدى بر عذابِ جهنّمى و خالقڭ غضبنى نظرِ أهمّيته آلميه‌جق درجه‌ده بيوك گناهلرى ايشلرسه، ألبته ايمانسزلغه دلالت ايدر."

الجواب:برنجى شقّڭ جوابى شودر كه: قدر رساله‌سنده ايضاح ايديلديگى گبى: خلقِ شرّ، شرّ دگل؛ بلكه كسبِ شرّ، شردر. چونكه خلق و ايجاد؛ عموم نتيجه‌لره باقار. بر شرّڭ وجودى، چوق خيرلى نتيجه‌لره مقدّمه اولديغى ايچون، او شرّڭ ايجادى، نتيجه‌لر إعتباريله خير اولور، خير حكمنه گچر. مثلا: آتشڭ يوز خيرلى نتيجه‌لرى وار. فقط بعض إنسانلر سوءِ إختياريله آتشى كنديلرينه شرّ ياپمقله "آتشڭ ايجادى شردر" دييه‌مزلر. اويله ده: شيطانلرڭ ايجادى، ترقّياتِ إنسانيه گبى چوق حكمتلى نتيجه‌لرى اولمقله برابر، سوءِ إختياريله و ياڭليش كسبيله شيطانلره مغلوب اولمقله، "شيطانڭ خلقتى شردر" دييه‌مز. بلكه او، كندى كسبيله كندينه شرّ ياپدى. أوت كسب ايسه، مباشرتِ جزئيه اولديغى ايچون، خصوصى بر نتيجهٔ‌ِ شرّيه‌نڭ مظهرى اولور؛ او كسبِ شرّ، شرّ اولور. فقط ايجاد، عموم نتيجه‌لره باقديغى ايچون؛ ايجادِ شرّ، شرّ دگل، بلكه خيردر.

ايشته معتزله بو سرّى آڭلامدقلرى ايچون، "خلقِ شرّ شردر و چركينڭ ايجادى چركيندر" دييه جنابِ حقّى تقديس ايچون شرّڭ ايجادينى اوڭا ويرمه‌مشلر، ضلالته دوشمشلر. وَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَ شَرِّهِ اولان بر ركنِ ايمانى‌يى تأويل ايتمشلر.

ايكنجى شِقّ كه:"گناهِ كبيره‌يى ايشله‌ين، ناصل مؤمن قالابيلير؟" دييه سؤاللرينه جواب ايسه؛ أوّلا سابق إشارتلرده اونلرڭ خطاسى قطعى بر صورتده

آڭلاشيلمشدر كه، تكراره حاجت قالمامشدر. ثانيًا: نفسِ إنسانيه، معجّل و حاضر بر درهم لذّتى؛ مؤجّل، غائب بر بطمان لذّته ترجيح ايتديگى گبى، حاضر بر طوقات قورقوسندن، ايلريده بر سنه عذابدن داها زياده چكينير. هم إنسانده حسّيات غالب اولسه، عقلڭ محاكمه‌سنى ديڭله‌مز. هوس و وهمى حكم ايدوب، أڭ آز و أهمّيتسز بر لذّتِ حاضره‌يى، ايلريده غايت بيوك بر مكافاته ترجيح ايدر. و آز بر حاضر صيقنتيدن، ايلريده بيوك بر عذابِ مؤجّله‌دن زياده چكينير. چونكه توهّم و هوس و حسّ، ايلرى‌يى گورمييور بلكه إنكار ايدييورلر. نفس دخى يارديم ايتسه، محلِّ ايمان اولان قلب و عقل صوصارلر، مغلوب اولويورلر.

شو حالده كبائرى ايشله‌مك، ايمانسزلقدن گلمييور، بلكه حسّ و هوسڭ و وهمڭ غلبه‌سيله عقل و قلبڭ مغلوبيتندن ايلرى گلير.

هم سابق إشارتلرده آڭلاشيلديغى گبى؛ فنالق و هوسات يولى، تخريبات اولديغى ايچون غايت قولايدر. شيطانِ إنس و جنّى چابوق إنسانلرى او يوله سَوق ايدييور. غايت جاىِ حيرت بر حالدر كه: عالمِ بقانڭ نصِّ حديثله سينك قنادى قدر بر نورى، أبدى اولديغى ايچون، بر إنسانڭ مدّتِ عمرنده دنيادن آلديغى لذّت و نعمته مقابل گلديگى حالده؛ بعض بيچاره إنسانلر، بر سينك قنادى قدر بو فانى دنيانڭ لذّتنى، او باقى عالمڭ، بو فانى دنياسنه دگر لذّتلرينه ترجيح ايدوب، شيطانڭ آرقه‌سنده گيدر.

ايشته بو سرلر ايچوندر كه؛ قرآنِ حكيم، مؤمنلرى پك چوق تكرار و إصرار ايله، تهديد و تشويق ايله گناهدن زجر و خيره سَوق ايدييور.

بر زمان قرآنِ حكيمڭ بو تكرار ايله شدّتلى إرشاداتى بڭا بو فكرى ويردى كه؛ بو قدر متمادى إخطارلر و ايقاظلر، مؤمن إنسانلرى ثباتسز و حقيقتسز

گوسترييورلر. إنسانڭ شرفنه ياقيشميه‌جق بر وضعيت ويرييورلر. چونكه بر مأمور، آمرندن آلديغى بر تك أمرى إطاعتنه كافى ايكن، عين أمرى اون دفعه سويله‌سه، او مأمور جدًّا گوجنه‌جك. بنى إتهام ايدييورسڭ، بن خائن دگلم، دير. حالبوكه أڭ خالص مؤمنلره قرآنِ حكيم مصرّانه مكرّر أمر ايدييور. بو فكر بنم ذهنمى قورجالاديغى بر زمانده ايكى اوچ صادق آرقداشلرم واردى. اونلرى شيطانِ إنسينڭ دسيسه‌لرينه قاپيلمامق ايچون پك چوق دفعه إخطار و ايقاظ ايدييوردم. "بزى إتهام ايدييورسڭ" دييه گوجنمييورلردى. فقط بن قلبًا دييوردم كه: "بو متماديًا إخطارلرمله بونلرى گوجنديرييورم، صداقتسزلكله و ثباتسزلقله إتهام ايدييورم." صوڭره بردن سابق إشارتلرده ايضاح و إثبات ايديلن حقيقت إنكشاف ايتدى. او وقت او حقيقتله هم قرآنِ حكيمڭ تام مطابقِ مقتضاىِ حال و يرنده و إسرافسز و حكمتلى و إتهامسز بر صورتده إصرار و تكراراتى ياپديغنى و عينِ حكمت و محضِ بلاغت اولديغنى بيلدم. و او صادق آرقداشلريمڭ گوجنمه‌دكلرينڭ سرّينى آڭلادم.

او حقيقتڭ خلاصه‌سى شودر كه: شيطانلر تخريبات جهتنده سَوق ايتدكلرى ايچون، آز بر عمل ايله چوق شرلرى ياپارلر. اونڭ ايچون طريقِ حقده و هدايتده گيدنلر، پك چوق إحتياط و شدّتلى صاقينمه‌يه و مكرّر إخطاراته و كثرتلى معاونته محتاج اولدقلرندندر كه، جنابِ حق او تكرارات جهتنده بيڭ بر إسمى ايله أهلِ ايمانه معاونتنى تقديم ايدييور و بيڭلر مرحمت أللرينى إمدادينه اوزاتييور. شرفنى قيرمييور، بلكه وقايه ايدييور. إنسانڭ قيمتنى كوچك دوشورتمييور، بلكه شيطانڭ شرّينى بيوك گوسترييور.

ايشته أى أهلِ حق و أهلِ هدايت! شيطانِ إنس و جنّينڭ مذكور دسيسه‌لرندن قورتولمق چاره‌سى: أهلِ سنّت و جماعت اولان أهلِ حق مذهبنى

قرارگاه ياپ و قرآنِ معجز البيانڭ محكمات قلعه‌سنه گير و سنّتِ سنيه‌يى رهبر ياپ، سلامتى بول!..

سكزنجى إشارت: سؤال:سابق إشارتلرده إثبات ايتديڭز كه: ضلالت يولى، قولاى و تخريب و تجاوز اولديغى ايچون، چوقلر او يوله سلوك ايدييورلر. حالبوكه سائر رساله‌لرده قطعى دليللر ايله إثبات ايتمشسڭز كه: كفر و ضلالت يولى او قدر مشكلاتلى و صعوبتليدر كه، هيچ كيمسه اوڭا گيرمه‌مك گركدى و قابلِ سلوك دگل. و ايمان و هدايت يولى او قدر قولاى و ظاهردر كه، هركس اوڭا گيرمه‌لى ايدى.

الجواب:كفر و ضلالت ايكى قسمدر. بر قسمى عملى و فرعى اولمقله برابر، ايمان حكملرينى نفى ايتمك و إنكار ايتمكدر كه، بو طرز ضلالت قولايدر. حقّى قبول ايتمه‌مكدر، بر تركدر، بر عدمدر، بر عدمِ قبولدر.

ايشته بو قسمدر كه، رساله‌لرده قولاى گوستريلمش. ايكنجى قسم ايسه، عملى و فرعى اولمايوب، بلكه إعتقادى و فكرى بر حكمدر. يالڭز ايمانڭ نفينى دگل، بلكه ايمانڭ ضدّينه گيدوب بر يول آچمقدر. بو ايسه، باطلى قبولدر، حقّڭ عكسنى إثباتدر. بو قسم، ايمانڭ يالڭز نفيى و نقيضى دگل، ايمانڭ ضدّيدر. عدمِ قبول دگل كه قولاى اولسون، بلكه قبولِ عدمدر. و او عدمى إثبات ايتمكله قبول ايديله‌بيلير. اَلْعَدَمُ لَا يُثْبَتُ قاعده‌سيله: عدمڭ إثباتى ألبته قولاى دگلدر.

ايشته سائر رساله‌لرده إمتناع درجه‌سنده صعوبتلى و مشكلاتلى گوستريلن كفر و ضلالت بو قسمدر كه، ذرّه مقدار شعورى بولونان، بو يوله سالك اولمامق لازمدر. هم بو يول، رساله‌لرده قطعى إثبات ايديلديگى گبى او قدر دهشتلى ألملرى وار و بوغوجى قراڭلقلرى وار كه؛ ذرّه مقدار عقلى بولونان، او يوله طالب اولماز.

أگر دينيلسه:بو قدر أليم و قراڭلقلى، مشكلاتلى يوله ناصل أكثر إنسانلر گيدييورلر؟

الجواب:ايچنه دوشمش بولونويورلر، چيقامييورلر. هم إنسانده‌كى نباتى و حيوانى قوّه‌لرى، عاقبتى گورمدكلرى، دوشونه‌مدكلرى و او إنسانده‌كى لطائفِ إنسانيه‌يه غلبه ايتدكلرى ايچون، چيقمق ايسته‌مييورلر و حاضر و موقّت بر لذّتله متسلّى اولويورلر.

سؤال:أگر دينيلسه: ضلالتده اويله دهشتلى بر ألم و بر قورقو وار كه؛ كافر، دگل حياتدن لذّت آلماسى، هيچ ياشاماماسى لازم گلييور. بلكه او ألمدن أزيلملى و او قورقودن ئودى پاطلامالى ايدى. چونكه إنسانيت إعتباريله حدسز أشيايه مشتاق و حياته عاشق اولديغى حالده، كفر واسطه‌سيله موتنى بر إعدامِ أبدى و بر فراقِ لا يزالى و زوالِ موجوداتى و أحبابنڭ وفاتلرينى و بتون سَوْدكلرينى إعدام و مفارقتِ أبديه صورتنده گوزى اوڭنده دائما كفر واسطه‌سيله گورن إنسان، ناصل ياشايابيلير؟ ناصل حياتدن لذّت آلابيلير؟

الجواب:عجيب بر مغلطهٔ‌ِ شيطانيه ايله كندينى آلداتير، ياشار. صورى بر لذّت آلير ظن ايدر. مشهور بر تمثيل ايله اونڭ ماهيتنه إشارت ايده‌جگز. شويله كه:

دينيلييور: دوه قوشنه ديمشلر: "قنادلرڭ وار، اوچ!" او ده قنادلرينى قيصوب، "بن دوه‌يم" ديمش، اوچمامش. فقط آوجينڭ طوزاغنه دوشمش. آوجى بنى گورمه‌سين دييه باشنى قومه صوقمش. حالبوكه قوجه گووده‌سنى طيشاريده بيراقمش، آوجى‌يه هدف ايتمش. صوڭره اوڭا ديمشلر: "مادام دوه‌يم دييورسڭ، يوك گوتور!" او زمان قنادلرينى آچيويرمش، "بن قوشم" ديمش، يوكڭ زحمتندن قورتولمش. فقط حاميسز و يمسز اولارق آوجيلرڭ هجومنه هدف اولمش. عينًا اونڭ

گبى؛ كافر، قرآنڭ سماوى إعلاناتنه قارشى كفرِ مطلقى بيراقوب مشكوك بر كفره اينمش. اوڭا دينيلسه: "مادام موت و زوالى، بر إعدامِ أبدى بيلييورسڭ؛ كنديڭى آصه‌جق اولان دار آغاجى گوز اوڭنده... اوڭا هر وقت باقان، ناصل ياشار؟ ناصل لذّت آلير؟" او آدم، قرآنڭ عمومى وجهِ رحمت و شموللى نورندن آلديغى بر حصّه ايله دير: موت إعدام دگل، إحتمال بقا وار. وياخود دوه قوشى گبى باشنى غفلت قومنه صوقار، تا كه أجل اونى گورمه‌سين و قبر اوڭا باقماسين و زوالِ أشيا اوڭا اوق آتماسين!

الحاصل:او مشكوك كفر واسطه‌سيله دوه قوشى گبى موت و زوالى إعدام معناسنده گورديگى وقت قرآن و سماوى كتابلرڭ ايمانِ بِالآخرته دائر قطعى إخباراتى اوڭا بر إحتمال ويرر. او كافر، او إحتماله ياپيشير، او دهشتلى ألمى اوزرينه آلماز. او وقت اوڭا دينيلسه: "مادام باقى بر عالمه گيديله‌جك؛ او عالمده گوزل ياشامق ايچون تكاليفِ دينيه مشقّتنى چكمك گركدر." او آدم شكِّ كفرى جهتيله دير: "بلكه يوقدر؛ يوق ايچون نه‌دن چاليشه‌يم؟" يعنى: وقتا كه او حُكمِ قرآنڭ ويرديگى إحتمالِ بقا جهتيله إعدامِ أبدى آلامندن قورتولور؛ و مشكوك كفرڭ ويرديگى إحتمالِ عدم جهتيله تكاليفِ دينيه مشقّتى اوڭا متوجّه اولور، اوڭا قارشى كفر إحتمالنه ياپيشير، او زحمتدن قورتولور. ديمك بو نقطهٔ‌ِ نظرده، مؤمندن زياده بو حياتده لذّت آلير ظن ايدييور. چونكه تكاليفِ دينيه‌نڭ زحمتندن إحتمالِ كفرى ايله قورتولويور و آلامِ أبديه‌دن ايسه إحتمالِ ايمانى جهتيله كندى اوزرينه آلماز. حالبوكه بو مغلطهٔ‌ِ شيطانيه‌نڭ حكمى، غايت سطحى و فائده‌سز و موقّتدر.

ايشته قرآنِ حكيمڭ كفّارلر حقّنده ده بر نوع جهتِ رحمتى واردر كه؛ حياتِ دنيويه‌يى اونلره جهنّم اولمقدن بر درجه قورتاروب بر نوع شكّ ويره‌رك، شكّ ايله

ياشايورلر. يوقسه آخرت جهنّمنى آڭديره‌جق بو دنياده دخى معنوى بر جهنّم عذابى چكه‌جكلردى و إنتحاره مجبور اولاجقلردى.

ايشته أى أهلِ ايمان! سزى إعدامِ أبديدن و دنيوى و اُخروى جهنّملردن قورتاران قرآنڭ حمايتى آلتنه مؤمنانه و معتمدانه گيريڭز و سنّتِ سنيه‌سنڭ دائره‌سنه تسليمكارانه و مستحسنانه داخل اولڭز، دنيا شقاوتندن و آخرتده عذابدن قورتولڭز!

طوقوزنجى إشارت: سؤال:حزب اللّٰه اولان أهلِ هدايت، باشده أنبيا و اونلرڭ باشنده فخرِ عالم عليه الصلاة والسلام، او قدر عنايت و رحمتِ إلٰهيه و إمدادِ سبحانيه‌يه مظهر اولدقلرى حالده، نه‌دن چوق دفعه حزب الشيطان اولان أهلِ ضلالته مغلوب اولمشلر؟ هم خاتم الأنبيانڭ گونش گبى پارلاق نبوّت و رسالتى و إكسيرِ أعظم گبى تأثيرلى إعجازِ قرآنى واسطه‌سيله إرشادى و جاذبهٔ‌ِ عموميهٔ‌ِ كائناتدن داها جاذبه‌دار حقائقِ قرآنيه‌نڭ قومشولغنده و ياقيننده اولان مدينه منافقلرينڭ ضلالتده إصرارلرى و هدايته گيرمه‌ملرى نه ايچوندر و حكمتى نه‌در؟

الجواب:بو ايكى شق مدهش سؤالڭ حلّى ايچون، درينجه بر أساس بيان ايتمك لازم گلير. شويله كه:

شو كائنات خالقِ ذو الجلالنڭ هم جمالى، هم جلالى ايكى قسم أسماسى بولونديغندن و او جمالى و جلالى إسملر، حكملرينى آيرى آيرى جلوه‌لرله گوسترمك إقتضا ايتدكلرندن، خالقِ ذو الجلال كائناتده أضدادى بربرينه مزج ايدوب بربرينه مقابل گتيروب و بربرينه متجاوز و مدافع بر وضعيت ويروب، حكمتلى و منفعتدار بر نوع مبارزه صورتنه گتيروب، اوندن ضدلرى بربرينڭ حدودينه گچيروب إختلافات و تغيّرات ميدانه گتيرمكله كائناتى قانونِ تغيّر و تحوّل

و دستورِ ترقّى و تكامله تابع قيلديغى ايچون؛ او شجرهٔ‌ِ خلقتڭ جامع بر ثمره‌سى اولان إنسان نوعنده او قانونِ مبارزه‌يى داها عجيب بر شكله گتيروب بتون ترقّياتِ إنسانيه‌يه مدار بر مجاهده قپوسنى آچوب، حزب اللّٰهه قارشى ميدانه چيقه‌بيلمك ايچون حزب الشيطانه بعض جهازات ويرمش.

ايشته بو سرِّ دقيق ايچوندر كه، أنبيالر چوق دفعه أهلِ ضلالته قارشى مغلوب اولويور. و غايت ضعف و عجزده اولان ضلالت أهلى، معنًا غايت قوّتلى اولان أهلِ حقّه موقّةً غالب اولويورلر و مقاومت ايدييورلر. بو عجيب مقاومتڭ سرِّ حكمتى شودر كه: ضلالتده و كفرده هم عدم و ترك وار كه، پك قولايدر، حركت ايسته‌مز. هم تخريب وار كه، چوق سهلدر و آساندر؛ آز بر حركت يتر. هم تجاوز وار كه، آز بر عمل ايله چوقلرينه ضرر ويروب، إخافه نقطه‌سنده و فرعونيت جهتندن اونلره بر مقام قزانديرر. هم عاقبتى گورمه‌ين و حاضر ذوقه مبتلا اولان إنسانده‌كى نباتى و حيوانى قوّه‌لرڭ تطمينى، تلذّذى، حرّيتى واردر كه، عقل و قلب گبى لطائفِ إنسانيه‌يى إنسانيتكارانه و عاقبت‌أنديشانه اولان وظيفه‌لرندن واز گچيرييورلر. أهلِ هدايت و باشده أهلِ نبوّت و باشده حبيبِ ربّ العالمين اولان رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ مسلكِ قدسيسى، هم وجودى، هم ثبوتى، هم تعمير، هم حركت، هم حدودده إستقامت، هم عاقبتى دوشونمك، هم عبوديت، هم نفسِ أمّاره‌نڭ فرعونيتنى، سربستلگنى قيرمق گبى أساساتِ مهمّه بولونديغندندر كه، مدينهٔ‌ِ منوّره‌ده بولونان او زمانڭ منافقلرى، او پارلاق گونشه قارشى يراسه قوشى گبى گوزلرينى يوموب، او جاذبهٔ‌ِ عظيمه‌يه قارشى شيطانى بر قوّهٔ‌ِ دافعه‌يه قاپيلوب، ضلالتده قالمشلر.

أگر دينيليرسه:رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام مادام حبيبِ ربّ العالميندر. هم ألنده‌كى حق و لساننده‌كى حقيقتدر. و اوردوسنده‌كى عسكرلرڭ بر قسمى

ملائكه‌در. و بر آووج صو ايله بر اوردويى صولار. و درت آووج بغداى و بر اوغلاغڭ أتيله بيڭ آدمى طويوره‌جق بر ضيافت ويرر. و كفّار اوردوسنڭ گوزلرينه بر آووج طوپراق آتمقله او بر آووج طوپراقدن هر كفّارڭ گوزينه بر آووج طوپراق گيرمه‌سيله اونلرى قاچيرر. و داها بونڭ گبى بيڭ معجزات صاحبى اولان بر قوماندانِ ربّانى، ناصل اولويور اُحُدڭ نهايتنده و حُنَيْنڭ بدايتنده مغلوب اولويور؟

الجواب:رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، نوعِ بشره مقتدا و إمام و رهبر اولارق گوندريلمشدر. تا كه، او نوعِ إنسانى، حياتِ إجتماعيه و شخصيه‌ده‌كى دستورلرى اوندن اوگرنسين و حكيمِ ذو الكمالڭ قوانينِ مشيئتنه إطاعته آليشسينلر و دساتيرِ حكمتنه توفيقِ حركت ايتسينلر. أگر رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، حياتِ إجتماعيه و شخصيه‌سنده دائما خارق العاده‌لره و معجزه‌لره إستناد ايتسه ايدى، او وقت إمامِ مطلق و رهبرِ أكبر اولامازدى.

ايشته بو سرّ ايچوندر كه، يالڭز دعواسنى تصديق ايتديرمك ايچون آرا صيره عند الحاجه، منكِرلرڭ إنكارينى قيرمق ايچون معجزه‌لر گوستريردى. سائر وقتلرده ناصلكه هركسدن زياده أوامرِ إلٰهيه‌يه إطاعت ايتمشدر. اويله ده: حكمتِ ربّانيه ايله و مشيئتِ سبحانيه ايله تأسيس ايديلن عادت اللّٰه قوانيننه هركسدن زياده مراعات و إطاعت ايدردى. دشمنه قارشى زره گيه‌ردى، "سپره گيريڭز!" أمر ايدردى. ياره آليردى، زحمت چكردى. تا تماميله حكمتِ إلٰهيه قانوننه و كائناتده‌كى شريعتِ فطريهٔ‌ِ كبرايه مراعات و إطاعتى گوسترسين.

اوننجى إشارت:إبليسڭ أڭ مهمّ بر دسيسه‌سى: كندينى، كندينه تابع اولانلره إنكار ايتديرمكدر. شو زمانده، خصوصًا مادّيونلرڭ فلسفه‌لريله ذهنى بولانانلر، بو بديهى مسئله‌ده تردّد گوستردكلرى ايچون، شيطانڭ بو دسيسه‌سنه قارشى بر ايكى سوز سويله‌يه‌جگز. شويله كه:

إنسانلرده شيطان وظيفه‌سنى گورن جسدلى أرواحِ خبيثه بِالمشاهده بولونديغى گبى، جنّيدن جسدسز أرواحِ خبيثه دخى بولونديغى، او قطعيتده‌در. أگر اونلر مادّى جسد گيسه ايديلر، بو شرير إنسانلرڭ عينى اولاجقديلر. هم أگر بو إنسان صورتنده‌كى إنسى شيطانلر جسدلرينى چيقاره‌بيلسه ايديلر، او جنّى إبليسلر اولاجقديلر. حتّى بو شدّتلى مناسبته بناءًدر كه، بر مذهبِ باطل حكم ايتمش كه: "إنسان صورتنده‌كى غايت شرير أرواحِ خبيثه، ئولدكدن صوڭره شيطان اولور." معلومدر كه: أعلا بر شى بوزولسه، أدنا بر شيئڭ بوزولماسندن داها زياده بوزوق اولور. مثلا: ناصلكه سوت و يوغرت بوزولسه‌لر، ينه ينيله‌بيلير. ياغ بوزولسه، ينيلمز، بعضًا زهر گبى اولور. اويله ده: مخلوقاتڭ أڭ مكرّمى، بلكه أڭ أعلاسى اولان إنسان، أگر بوزولسه، بوزوق حيواندن داها زياده بوزوق اولور. متعفّن مادّه‌لرڭ قوقوسيله تلذّذ ايدن حشرات گبى و ايصيرمقله زهرلنديرمكدن لذّت آلان ييلانلر گبى، ضلالت باتاقلغنده‌كى شرلر و خبيث أخلاقلر ايله تلذّذ و إفتخار ايدر و ظلمڭ ظلماتنده‌كى ضررلردن و جنايتلردن لذّت آليرلر؛ عادتا شيطانڭ ماهيتنه گيررلر. أوت جنّى شيطانڭ وجودينه قطعى بر دليلى، إنسى شيطانڭ وجوديدر.

ثانيًا:يگرمى طوقوزنجى سوزده يوزر دليلِ قطعى ايله روحانى و مَلكلرڭ وجودينى إثبات ايدن عموم او دليللر، شيطانلرڭ دخى وجودينى إثبات ايدرلر. بو جهتى او سوزه حواله ايدييورز.

ثالثًا:كائناتده‌كى امورِ خيريه‌ده‌كى قانونلرڭ ممثّلى، ناظرى حكمنده اولان مَلكلرڭ وجودى، إتّفاقِ أديان ايله ثابت اولديغى گبى، امورِ شرّيه‌نڭ ممثّللرى و مباشرلرى و او امورده‌كى قوانينڭ مدارلرى اولان أرواحِ خبيثه و شيطانيه بولونماسى، حكمت و حقيقت نقطه‌سنده قطعيدر؛ بلكه امورِ شرّيه‌ده ذى‌شعور بر پرده‌نڭ بولونماسى داها زياده لازمدر. چونكه يگرمى ايكنجى سوزڭ باشنده

دينيلديگى گبى: هركس، هر شيئڭ حسنِ حقيقيسنى گوره‌مديگى ايچون، ظاهرى شرّيت و نقصانيت جهتنده خالقِ ذو الجلاله قارشى إعتراض ايتمه‌مك و رحمتنى إتهام ايتمه‌مك و حكمتنى تنقيد ايتمه‌مك و حقسز شكوا ايتمه‌مك ايچون، ظاهرى بر واسطه‌يى پرده ايده‌رك، تا إعتراض و تنقيد و شكوا، او پرده‌لره گيدوب، خالقِ كريم و حكيمِ مطلقه توجّه ايتمه‌سين. ناصلكه وفات ايدن عبادڭ كوسمه‌سندن حضرتِ عزرائيلى قورتارمق ايچون خسته‌لقلرى أجله پرده ايتمش. اويله ده: حضرتِ عزرائيلى (ع‌س) قبضِ أرواحه پرده ايدوب، تا مرحمتسز توهّم ايديلن او حالتلردن گلن شكوالر، جنابِ حقّه توجّه ايتمه‌سين. اويله ده: داها زياده بر قطعيتله شرلردن و فنالقلردن گلن إعتراض و تنقيد، خالقِ ذو الجلاله توجّه ايتمه‌مك ايچون، حكمتِ ربّانيه، شيطانڭ وجودينى إقتضا ايتمشدر.

رابعًا:إنسان كوچك بر عالم اولديغى گبى، عالم دخى بيوك بر إنساندر. بو كوچك إنسان، او بيوك إنسانڭ بر فهرسته‌سى و خلاصه‌سيدر. إنسانده بولونان نمونه‌لرڭ بيوك أصللرى، إنسانِ أكبرده بِالضروره بولونه‌جقدر. مثلا: ناصلكه إنسانده قوّهٔ‌ِ حافظه‌نڭ وجودى، عالمده لوحِ محفوظڭ وجودينه قطعى دليلدر. اويله ده: إنسانده قلبڭ بر كوشه‌سنده لمّهٔ‌ِ شيطانيه دينيلن بر آلَتِ وسوسه و قوّهٔ‌ِ واهمه‌نڭ تلقيناتيله قونوشان بر شيطانى لسان و إفساد ايديلن قوّهٔ‌ِ واهمه، كوچك بر شيطان حكمنه گچديگنى و صاحبلرينڭ إختيارينه ضد و آرزوسنه مخالف حركت ايتدكلرينى حسًّا و حدسًا هركس نفسنده گورمسى، عالمده بيوك شيطانلرڭ وجودينه قطعى بر دليلدر.

و بو لمّهٔ‌ِ شيطانيه و شو قوّهٔ‌ِ واهمه، بر قولاق و بر ديل اولدقلرندن، اوڭا اوفله‌ين و بونى قونوشديران خارجى بر شخصِ شريره‌نڭ وجودينى إحساس ايدرلر.

اون برنجى إشارت:أهلِ ضلالتڭ شرّندن كائناتڭ قيزدقلرينى و عناصرِ كلّيه‌نڭ حدّت ايتدكلرينى و عموم موجوداتڭ غليانه گلدكلرينى، قرآنِ حكيم معجزانه إفاده ايدييور. يعنى: قَومِ نوحڭ باشنه گلن طوفان ايله سماوات و أرضڭ هجومنى و قَومِ ثمود و عادڭ إنكارندن هوا عنصرينڭ حدّتنى و قَومِ فرعونه قارشى صو عنصرينڭ و دڭزڭ غليا‌ننى و قارونه قارشى طوپراق عنصرينڭ غيظنى و أهلِ كفره قارشى آخرتده تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ سرّيله جهنّمڭ غيظنى و اوفكه‌سنى و سائر موجوداتڭ أهلِ كفر و ضلالته قارشى حدّتنى گوستروب إعلان ايده‌رك غايت مدهش بر طرزده و إعجازكارانه أهلِ ضلالت و عصيانى زجر ايدييور.

سؤال:نه ايچون بويله أهمّيتسز إنسانلرڭ أهمّيتسز عمللرى و شخصى گناهلرى، كائناتڭ حدّتنى جلب ايدييور؟

الجواب:بعض رساله‌لرده و سابق إشارتلرده إثبات ايديلديگى گبى: كفر و ضلالت، مدهش بر تجاوزدر و عموم موجوداتى علاقه‌دار ايده‌جك بر جنايتدر. چونكه خلقتِ كائناتڭ بر نتيجهٔ‌ِ أعظمى، عبوديتِ إنسانيه‌در و ربوبيتِ إلٰهيه‌يه قارشى ايمان و إطاعتله مقابله‌در. حالبوكه أهلِ كفر و ضلالت ايسه، كفرده‌كى إنكاريله، موجوداتڭ علّهٔ‌ِ غايه‌لرى و سببِ بقالرى اولان او نتيجهٔ‌ِ أعظمى ردّ ايتدكلرى ايچون، عموم مخلوقاتڭ حقوقنه بر نوع تجاوز اولديغى گبى، عموم مصنوعاتڭ آيينه‌لرنده جلوه‌لرى تظاهر ايدن و مصنوعاتڭ قيمتلرينى، آيينه‌دارلق جهتنده عالى ايدن أسماءِ إلٰهيه‌نڭ جلوه‌لرينى إنكار ايتدكلرى ايچون، او أسماءِ قدسيه‌يه قارشى بر تزييف اولديغى گبى، عموم مصنوعاتڭ قيمتنى تنزيل ايله او مصنوعاته قارشى بر تحقيرِ عظيمدر. هم عموم موجوداتڭ هر برى برر وظيفهٔ‌ِ عاليه ايله موظّف برر مأمورِ ربّانى درجه‌سنده ايكن، كفر واسطه‌سيله سقوط ايتديروب،

جامد، فانى، معناسز بر مخلوق منزله‌سنده گوسترديگندن، عموم مخلوقاتڭ حقوقنه قارشى بر نوع تحقيردر.

ايشته أنواعِ ضلالت درجاتنه گوره آز چوق كائناتڭ ياراديلماسنده‌كى حكمتِ ربّانيه‌يه و دنيانڭ بقاسنده‌كى مقاصدِ سبحانيه‌يه ضرر ويرديگى ايچون، أهلِ عصيانه و أهلِ ضلالته قارشى كائنات حدّته گلييور، موجودات قيزييور، مخلوقات اوفكه‌لنيور.

أى جِرمى و جسمى كوچك و جُرمى و ظلمى بيوك و عيب و ذنبى عظيم بيچاره إنسان! كائناتڭ حدّتندن، مخلوقاتڭ نفرتندن، موجوداتڭ ئوفكه‌سندن قورتولمق ايسترسه‌ڭ، ايشته قورتولمانڭ چاره‌سى: قرآنِ حكيمڭ دائرهٔ‌ِ قدسيه‌سنه گيرمكدر و قرآنڭ مبلّغى اولان رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ سنّتِ سنيه‌سنه إتّباعدر. گير و تابع اول!

اون ايكنجى إشارت:درت سؤال و جوابدر.

برنجى سؤال:محدود بر حياتده، محدود گناهلره مقابل، حدسز بر عذاب و نهايتسز بر جهنّم ناصل عدالت اولور؟

الجواب:سابق إشارتلرده، خصوصًا بوندن أوّلكى اون برنجى إشارتده قطعيًا آڭلاشيلدى كه: كفر و ضلالت جنايتى، نهايتسز بر جنايتدر و حدسز بر حقوقه تجاوزدر.

ايكنجى سؤال:شريعتده دينيلمشدر كه: "جهنّم جزاىِ عملدر، فقط جنّت فضلِ إلٰهى ايله‌در." بونڭ سرِّ حكمتى نه‌در؟

الجواب:سابق إشارتلرده تبيّن ايتدى كه: إنسان، ايجادسز بر جزءِ إختيارى ايله و جزئى بر كسب ايله، بر أمرِ عدمى ويا بر أمرِ إعتبارى تشكيل ايله و ثبوت

ويرمكله مدهش تخريباته و شرلره سببيت ويرديگى گبى، نفسى و هواسى دائما شرلره و ضررلره ميّال اولديغى ايچون، او كوچك كسبڭ نتيجه‌سندن حاصل اولان سيّئاتڭ مسؤليتنى، او چكر. چونكه اونڭ نفسى ايستدى و كندى كسبيله سببيت ويردى. و شرّ عدمى اولديغى ايچون، عبد اوڭا فاعل اولدى. جنابِ حق ده خلق ايتدى. ألبته او حدسز جنايتڭ مسؤليتنى، نهايتسز بر عذاب ايله چكمگه مستحق اولور. امّا حسنات و خيرات ايسه، مادام كه وجوديدرلر؛ كسبِ إنسانى و جزءِ إختيارى اونلره علّتِ موجده اولاماز. إنسان، اونده حقيقى فاعل اولاماز. و نفسِ أمّاره‌سى ده حسناته طرفدار دگلدر، بلكه رحمتِ إلٰهيه اونلرى ايستر و قدرتِ ربّانيه ايجاد ايدر. يالڭز إنسان، ايمان ايله، آرزو ايله، نيّت ايله صاحب اولابيلير. و صاحب اولدقدن صوڭره، او حسنات ايسه، اوڭا أوّلجه ويريلمش اولان وجود و ايمان نعمتلرى گبى سابق حدسز نعمِ إلٰهيه‌يه بر شكردر، گچمش نعمتلره باقار. وعدِ إلٰهى ايله ويريله‌جك جنّت ايسه، فضلِ رحمانى ايله ويريلير. ظاهرده بر مكافاتدر، حقيقتده فضلدر. ديمك سيّئاتده سبب، نفسدر؛ مجازاته بِالذّات مستحقدر. حسناتده ايسه سبب حقدندر، علّت ده حقدندر. يالڭز، إنسان ايمان ايله تصاحب ايدر. "مكافاتنى ايسترم" دييه‌مز، "فضلنى بكله‌رم" دييه‌بيلير.

اوچنجى سؤال:بياناتِ سابقه‌دن ده آڭلاشيلييور كه؛ سيّئات، إنتشار و تجاوز ايله تعدّد ايتديگندن، بر سيّئه بيڭ يازيلمالى، حسنه ايسه وجودى اولديغى ايچون مادّةً تعدّد ايتمديگندن و عبدڭ ايجاديله و نفسڭ آرزوسيله اولماديغندن هيچ يازيلماملى ويا بر يازيلمالى ايدى. نه‌دن سيّئه بر يازيلير، حسنه اون و بعضًا بيڭ يازيلير؟

الجواب:جنابِ حق، كمالِ رحمت و جمالِ رحيميتنى او صورتله گوسترييور.

دردنجى سؤال:أهلِ ضلالتڭ قزاندقلرى موفّقيت و گوستردكلرى قوّت و أهلِ هدايته غلبه‌لرى گوسترييور كه؛ اونلر بر قوّته و بر حقيقته إستناد ايدييورلر. ديمك يا أهلِ هدايتده ضعف وار، يا اونلرده بر حقيقت وار؟

الجواب:حاشا... نه اونلرده حقيقت وار، نه أهلِ حقده ضعف واردر. فقط مع التأسّف قاصر النظر محاكمه‌سز بر قسم عوام تردّده دوشوب وسوسه ايدييورلر، عقيده‌لرينه خلل گلييور. چونكه دييورلر: "أگر أهلِ حقده تام حق و حقيقت اولسيدى، بو درجه مغلوبيت و ذلّت اولمامق گركدى. چونكه حقيقت قوّتليدر. اَلْحَقُّ يَعْلُو وَلَا يُعْلٰى عَلَيْهِ اولان قاعدهٔ‌ِ أساسيه ايله، قوّت حقده‌در. أگر او أهلِ حقّه مقابل غالبانه گلن أهلِ ضلالتڭ حقيقى بر قوّتى و بر نقطهٔ‌ِ إستنادى اولماسه ايدى بو درجه غالبيت و موفّقيت اولمامق لازم گله‌جكدى؟"

الجواب:أهلِ حقّڭ مغلوبيتى قوّتسزلكدن، حقيقتسزلكدن گلمديگى، سابق إشارتلرله قطعى إثبات ايديلديگى گبى؛ أهلِ ضلالتڭ غلبه‌سى قوّتلرندن و إقتدارلرندن و نقطهٔ‌ِ إستناد بولمالرندن گلمديگى، ينه او إشارتلرله قطعى إثبات ايديلديگندن؛ بو سؤالڭ جوابى، سابق إشارتلرڭ هيئتِ مجموعه‌سيدر. يالڭز بوراده دسيسه‌لرندن و إستعمال ايتدكلرى بر قسم سلاحلرينه إشارت ايده‌جگز. شويله كه:

بن كندم مكرّرًا مشاهده ايتمشم كه: يوزده اون أهلِ فساد يوزده طقسان أهلِ صلاحى مغلوب ايدييوردى. حيرتله مراق ايتدم، تدقيق ايده‌رك قطعيًا آڭلادم كه: او غلبه قوّتدن، قدرتدن گلمييور، بلكه فساددن و آلچاقلقدن و تخريبدن و أهلِ حقّڭ إختلافندن إستفاده ايتمه‌سندن و ايچلرينه إختلاف آتمقدن و ضعيف طمارلرى طوتمقدن و آشيلامقدن و حسّياتِ نفسانيه‌يى و أغراضِ شخصيه‌يى تحريك ايتمكدن و إنسانڭ ماهيتنده مضر معدنلر حكمنده بولونان فنا إستعدادلرى

ايشلتديرمكدن و شان و شرف ناميله رياكارانه نفسڭ فرعونيتنى اوقشامقدن و وجدانسزجه تخريباتلرندن هركس قورقماسندن گلييور. و او مِثللو شيطانى دسيسه‌لر واسطه‌سيله موقّةً أهلِ حقّه غلبه ايدرلر. فقط وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ سرّيله،

اَلْحَقُّ يَعْلُو وَلَا يُعْلٰى عَلَيْهِ

دستوريله: اونلرڭ او موقّت غلبه‌لرى، منفعت جهتندن اونلر ايچون أهمّيتسز اولمقله برابر، جهنّمى كنديلرينه و جنّتى أهلِ حقّه قزانديرمالرينه سببدر.

ايشته ضلالتده، إقتدارسزلر مقتدر گورونمه‌لرى و أهمّيتسزلر شهرت قزانمه‌لرى ايچوندر كه، خودفروش، شهرت‌پرست، رياكار إنسانلر و آز بر شيله إقتدارلرينى گوسترمك و إخافه و إضرار جهتندن بر موقع قزانمق ايچون أهلِ حقّه مخالفت وضعيتنه گيررلر. تا گورونسون و نظرِ دقّت اوڭا جلب اولونسون. و إقتدار و قدرتله دگل، بلكه ترك و عطالتله سببيت ويرديگى تخريبات اوڭا إسناد ايديلوب، اوندن بحث ايديلسون. ناصلكه بويله شهرت ديوانه‌لرندن بريسى، نمازگاهى تلويث ايتمش، تا هركس اوندن بحث ايتسين. حتّى اوندن لعنتله ده بحث ايديلمش ده، شهرت‌پرستلك طمارى كنديسنه بو لعنتلى شهرتى خوش گوسترمش دييه ضربِ مَثل اولمش.

أى عالمِ بقا ايچون ياراديلان و فانى عالمه مبتلا اولان بيچاره إنسان!

فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَ الْاَرْضُ

آيتنڭ سرّينه دقّت ايت، قولاق وير! باق نه دييور! مفهومِ صريحيله فرمان ايدييور كه: "أهلِ ضلالتڭ ئولمه‌سيله إنسان ايله علاقه‌دار اولان سماوات و أرض، اونلرڭ جنازه‌لرى اوستنده آغلامييورلر، يعنى اونلرڭ ئولمه‌سيله ممنون اولويورلر." و مفهومِ إشاريسيله إفاده ايدييور كه: "أهلِ هدايتڭ ئولمه‌سيله سماوات و أرض، اونلرڭ جنازه‌لرى اوستنده آغلايورلر، فراقلرينى ايسته‌مييورلر" چونكه أهلِ ايمان ايله بتون كائنات علاقه‌داردر، اوندن ممنوندر. زيرا

ايمان ايله خالقِ كائناتى بيلدكلرى ايچون، كائناتڭ قيمتنى تقدير ايدوب حرمت و محبّت ايدرلر. أهلِ ضلالت گبى تحقير و ضمنى عداوت ايتمزلر.

أى إنسان، دوشون! سن على كلّ حال ئوله‌جكسڭ. أگر نفس و شيطانه تابع ايسه‌ڭ، سنڭ قومشولرڭ، بلكه أقربالرڭ سنڭ شرّڭدن قورتولمق ايچون مسرور اولاجقلر. أگر

اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

دييوب، قرآنه و حبيبِ رحمانه تابع ايسه‌ڭ؛ او وقت سماوات و أرض و موجودات، هركسڭ درجه‌سنه نسبةً، سنڭ درجه‌ڭه گوره سنڭ فراقڭدن متأثّر اولوب معنًا آغلارلر. علوى بر ماتم ايله و حشمتلى بر تشييع ايله، قبر قپوسيله گيرديگڭ بقا عالمنده سنڭ درجه‌ڭه نسبةً سنڭ ايچون بر حسنِ إستقبال وار اولديغنه إشارت ايدرلر.

اون اوچنجى إشارت:"اوچ نقطه"در.

برنجى نقطه:شيطانڭ أڭ بيوك بر دسيسه‌سى: حقائقِ ايمانيه‌نڭ عظمتى جهتنده طار قلبلى و قيصه عقللى و قاصر فكرلى إنسانلرى آلداتير، دير كه: "بر تك ذات، عموم ذرّات و سيّارات و نجومى و سائر موجوداتى بتون أحواليله تدبيرِ ربوبيتنده چويرييور، إداره ايدييور دينيلييور. بويله حدسز عجيب بيوك مسئله‌يه ناصل اينانيله‌بيلير؟ ناصل قلبه يرلشير؟ ناصل فكر قبول ايده‌بيلير؟" دير. عجزِ إنسانى نقطه‌سنده بر حسِّ إنكارى اويانديرييور.

الجواب:شيطانڭ بو دسيسه‌سنى صوصديران سرّ: "اللّٰه أكبر"در. و جوابِ حقيقيسى ده "اللّٰه أكبر"در. أوت "اللّٰه أكبر"ڭ زياده كثرتله شعائرِ إسلاميه‌ده تكرارى، بو دسيسه‌يى محو ايتمك ايچوندر. چونكه إنسانڭ عاجز قوّتى و ضعيف قدرتى و طار فكرى، بويله حدسز بيوك حقيقتلرى "اللّٰه أكبر" نوريله گوروب تصديق ايدييور و "اللّٰه أكبر" قوّتيله او حقيقتلرى طاشييور و "اللّٰه أكبر" دائره‌سنده

يرلشديرييور و وسوسه‌يه دوشن قلبنه دييور كه: بو كائناتڭ غايت منتظمجه تدبير و تدويرى بِالمشاهده گورونويور. بونده ايكى يول وار:

برنجى يول:ممكندر، فقط غايت عظيمدر و خارقه‌در. ذاتًا بويله خارقه بر أثر، بر خارقه صنعت ايله، چوق عجيب بر يول ايله اولور. او يول ايسه: موجودات بلكه ذرّات عددنجه وجودينڭ شاهدلرى بولونان بر ذاتِ أحد و صمدڭ ربوبيتيله و إراده و قدرتيله اولماسيدر.

ايكنجى يول:هيچ بر جهتِ إمكانى اولميان و إمتناع درجه‌سنده مشكلاتلى و هيچ بر جهتده معقول اولميان شرك و كفر يوليدر. چونكه يگرمنجى مكتوب و يگرمى ايكنجى سوز گبى چوق رساله‌لرده غايت قطعى إثبات ايديلديگى اوزره: او وقت كائناتڭ هر بر موجودنده و حتّى هر بر ذرّه‌سنده بر الوهيتِ مطلقه و بر علمِ محيط و حدسز بر قدرت بولونمق لازم گلييور. تا كه، موجوداتده بِالمشاهده گورونن نهايت درجه‌ده نظام و إنتظام و غايت حسّاس ميزان و إمتياز ايله مكمّل و مزيَّن اولان نقوشِ صنعت وجود بولابيلسين.

الحاصل: أگر تام لايق و تام يرنده اولان عظمتلى و كبريالى ربوبيت اولمازسه، او وقت هر جهتجه غيرِ معقول و ممتنع بر يول تعقيب ايتمك لازم گله‌جك. لايق و لازم اولان عظمتدن قاچمقله، محال و إمتناعه گيرمگى، شيطان دخى تكليف ايده‌مز.

ايكنجى نقطه:شيطانڭ مهمّ بر دسيسه‌سى: إنسانه قصورينى إعتراف ايتديرمه‌مكدر. تا كه، إستغفار و إستعاذه يولنى قپاسين. هم نفسِ إنسانيه‌نڭ أنانيتنى تحريك ايدوب، تا كه نفس كندينى آووقات گبى مدافعه ايتسين؛ عادتا تقصيراتدن تقديس ايتسين. أوت شيطانى ديڭله‌ين بر نفس، قصورينى گورمك ايسته‌مز؛

گورسه ده، يوز تأويل ايله تأويل ايتديرر.

وَ عَيْنُ الرِّضَا عَنْ كُلِّ عَيْبٍ كَلِيلَةٌ

سرّيله: نفسنه نظرِ رضا ايله باقديغى ايچون عيبنى گورمز. عيبنى گورمديگى ايچون إعتراف ايتمز، إستغفار ايتمز، إستعاذه ايتمز؛ شيطانه مسخره اولور. حضرتِ يوسف عليه السلام گبى بر پيغمبرِ عالى‌شان،

وَمَا اُبَرِّئُ نَفْسِى اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّى

ديديگى حالده، ناصل نفسه إعتماد ايديله‌بيلير؟ نفسنى إتهام ايدن، قصورينى گورور. قصورينى إعتراف ايدن، إستغفار ايدر. إستغفار ايدن، إستعاذه ايدر. إستعاذه ايدن، شيطانڭ شرّندن قورتولور. قصورينى گورمه‌مك او قصوردن داها بيوك بر قصوردر. و قصورينى إعتراف ايتمه‌مك، بيوك بر نقصانلقدر. و قصورينى گورسه، او قصور قصورلقدن چيقار؛ إعتراف ايتسه، عفوه مستحق اولور.

اوچنجى نقطه:إنسانڭ حياتِ اجتماعيه‌سنى إفساد ايدن بر دسيسهٔ‌ِ شيطانيه شودر كه: بر مؤمنڭ بر تك سيّئه‌سيله، بتون حسناتنى اورتر. شيطانڭ بو دسيسه‌سنى ديڭله‌ين إنصافسزلر، مؤمنه عداوت ايدرلر. حالبوكه جنابِ حق حشرده عدالتِ مطلقه ايله ميزانِ أكبرنده أعمالِ مكلّفينى طارتديغى زمان، حسناتى سيّئاته غالبيتى، مغلوبيتى نقطه‌سنده حكم أيلر. هم سيّئاتڭ أسبابى چوق و وجودلرى قولاى اولديغندن، بعضًا بر تك حسنه ايله چوق سيّئاتنى اورتر. ديمك بو دنياده، او عدالتِ إلٰهيه نقطه‌سنده معامله گركدر. أگر بر آدمڭ اييلكلرى فنالقلرينه كميةً ويا كيفيةً زياده گلسه، او آدم محبّته و حرمته مستحقدر. بلكه قيمتدار بر تك حسنه ايله، چوق سيّئاتنه نظرِ عفو ايله باقمق لازمدر. حالبوكه إنسان، فطرتنده‌كى ظلم طماريله، شيطانڭ تلقينيله، بر ذاتڭ يوز حسناتنى بر تك سيّئه يوزندن اونوتور، مؤمن قارداشنه عداوت ايدر، گناهلره گيرر. ناصل بر سينك قنادى گوز اوستنه بيراقيلسه؛ بر طاغى ستر ايدر، گوسترمز. اويله ده إنسان غرض

طماريله، سينك قنادى قدر بر سيّئه ايله طاغ گبى حسناتى اورتر، اونوتور؛ مؤمن قارداشنه عداوت ايدر، إنسانلرڭ حياتِ إجتماعيه‌سنده بر فساد آلَتى اولور.

شيطانڭ بو دسيسه‌سنه بڭزر ديگر بر دسيسه ايله، إنسانڭ سلامتِ فكرينى إفساد ايدييور، حقائقِ ايمانيه‌يه قارشى صحّتِ محاكمه‌يى بوزويور و إستقامتِ فكريه‌يى إخلال ايدييور. شويله كه:

بر حقيقتِ ايمانيه‌يه دائر يوزر دلائلِ إثباتيه‌نڭ حكمنى، نفينه دلالت ايدن بر أماره ايله قيرمق ايستر. حالبوكه قاعدهٔ‌ِ مقرّره‌در كه: "بر إثبات ايديجى، چوق نفى ايديجيلره ترجّح ايدييور." بر دعوايه مثبت بر شاهدڭ حكمى، يوز نافيلره راجح اولور. بو حقيقته بو تمثيل ايله باق. شويله كه:

بر سراى، يوزر قپالى قپولرى وار. بر تك قپو آچيلماسيله، او سرايه گيريله‌بيلير، اوته‌كى قپولر ده آچيلير. أگر بتون قپولر آچيق اولسه، بر ايكى دانه‌سى قپانسه، او سرايه گيريله‌ميه‌جگى سويله‌نه‌مز.

ايشته حقائقِ ايمانيه او سرايدر. هر بر دليل، بر آناختاردر، إثبات ايدييور، قپويى آچييور. بر تك قپونڭ قپالى قالماسيله او حقائقِ ايمانيه‌دن واز گچيلمز و إنكار ايديله‌مز. شيطان ايسه، بعض أسبابه بناءً، يا غفلت ويا جهالت واسطه‌سيله قپالى قالمش اولان بر قپويى گوسترر؛ إثبات ايديجى بتون دليللرى نظردن إسقاط ايدييور. "ايشته، بو سرايه گيريلمز، بلكه سراى دگلدر، ايچنده بر شى يوقدر." دير قانديرر.

ايشته أى شيطانڭ دسيسه‌لرينه مبتلا اولان بيچاره إنسان! حياتِ دينيه، حياتِ شخصيه و حياتِ إجتماعيه‌نڭ سلامتنى ديلرسه‌ڭ و صحّتِ فكر و إستقامتِ نظر و سلامتِ قلب ايسترسه‌ڭ؛ محكماتِ قرآنيه‌نڭ ميزانلريله و سنّتِ سنيه‌نڭ

ترازيلريله أعمال و خاطراتڭى طارت و قرآنى و سنّتِ سنيه‌يى دائما رهبر ياپ و اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ دى، جنابِ حقّه إلتجاده بولون.

ايشته بو اون اوچ إشارت، اون اوچ آناختاردر. قرآنِ معجز البيانڭ أڭ آخركى سوره‌سى و اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ڭ مفصّلى و معدنى اولان

اَسْتَعِيذُ بِاللّٰهِ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ٭ مَلِكِ النَّاسِ ٭ اِلٰهِ النَّاسِ ٭ مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ ٭ الَّذِى يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ النَّاسِ ٭ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ ٭

سوره‌سنڭ حصنِ حصينى و قلعهٔ‌ِ متيننڭ قپوسنى او اون اوچ آناختارله آچ، گير، سلامتى بول!

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ ٭ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ

٭ ٭ ٭