— 4 —
رسالهِٔ نور كلّياتندن
سراج النور
مؤلّفى
بديع الزمان سعيد النورسى
— 5 —
مندرجات
اوچنجى شعاع مناجات رسالهسى ٧
يگرمى بشنجى لمعه خستهلر رسالهسى و ذيلى اون يدنجى مكتوب
چوجق تعزيهنامهسى ٢٩
يگرمى آلتنجى لمعه إختيارلر رسالهسى و ذيلى يگرمى برنجى مكتوب ٦١
دردنجى شعاع آيتِ حسبيه رسالهسى (برنجى مرتبهسى يازيلمامش) ١٢١
اون اوچنجى لمعه حكمة الإستعاذه رسالهسى ١٤٧
اوتوز اوچنجى مكتوب عين زمانده اوتوز اوچنجى سوز
پنجرهلر رسالهسى ١٧٧
أسكى سعيدڭ يڭى سعيده إنقلابى زمانندهكى حزين مناجاتى ٢٣٢
اون يدنجى لمعهنڭ اون ايكنجى نوطهسنده مؤلّفڭ حزين مناجاتى ٢٣٦
اون ايكنجى شعاع دڭزلى مدافعهنامهسى ٢٣٩
بشنجى شعاع ٣٢٥
مرحوم حسن فيضىنڭ رسالهِٔ نور حقّنده منظومهسى ٣٤٩
— 7 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
اِنَّ فِى خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِى تَجْرِى فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْاَرْضِ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ٭
(اوچنجى شعاع اولان بو مناجات رسالهسى، مذكور آيتڭ بر نوع تفسيريدر.)
يا إلٰهى و يا ربّى!بن ايمانڭ گوزيله و قرآنڭ تعليميله و نوريله و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ درسيله و إسمِ حكيمڭ گوسترمهسيله گورويورم كه: سماواتده هيچ بر دوران و حركت يوقدر كه؛ بويله إنتظاميله سنڭ موجوديتڭه إشارت و دلالت ايتمهسين. و هيچ بر أجرامِ سماويه يوقدر كه؛ سكوتيله گورولتوسز وظيفه گورهرك ديركسز طورمالريله، سنڭ ربوبيتڭه و وحدتڭه شهادتى و إشارتى اولماسين. و هيچ بر ييلديز يوقدر كه؛ موزون خلقتيله، منتظم وضعيتيله و نورانى تبسّميله و بتون ييلديزلره مماثلت و مشابهت سكّهسيله سنڭ حشمتِ الوهيتڭه و وحدانيتڭه إشارت و شهادتده بولونماسين. و اون ايكى سيّارهدن هيچ بر سيّاره ييلديز يوقدر كه؛ حكمتلى حركتيله و إطاعتلى مسخّريتيله و إنتظاملى وظيفهسيله
— 8 —
و أهمّيتلى پيكلريله سنڭ وجوبِ وجوديڭه شهادت و سلطنتِ الوهيتڭه إشارت ايتمهسين!..
أوت گوكلر؛ سكنهلريله، هر برى تك باشيله شهادت ايتدكلرى گبى، هيئتِ مجموعهسيله درجهِٔ بداهتده، (أى زمين و گوكلرى يارادان ياراديجى!) سنڭ وجوبِ وجوديڭه اويله ظاهر شهادت.. (و أى ذرّاتى، منتظم مركّباتيله تدبيرينى گورن و إداره ايدن و بو سيّاره ييلديزلرى منظوم پيكلريله دونديرن، أمرينه إطاعت ايتديرن!) سنڭ وحدتڭه و برلگڭه اويله قوّتلى شهادت ايدرلر كه، گوگڭ يوزنده بولونان ييلديزلر صاييسنجه نورانى برهانلر و پارلاق دليللر او شهادتى تصديق ايدرلر. هم بو صافى، تميز، گوزل گوكلر؛ فوق العاده بيوك و فوق العاده سرعتلى أجراميله منتظم بر اوردو و ألكتريق لامبالريله سوسلنمش بر سلطنت دونانماسى وضعيتنى گوسترمك جهتيله، سنڭ ربوبيتڭڭ حشمتنه و هر شيئى ايجاد ايدن قدرتڭڭ عظمتنه ظاهر دلالت.. و حدسز سماواتى إحاطه ايدن حاكميتڭڭ و هر بر ذىحياتى قوجاغنه آلان رحمتڭڭ حدسز گنيشلكلرينه قوّتلى إشارت.. و بتون مخلوقاتِ سماويهنڭ بتون ايشلرينه و كيفيتلرينه تعلّق ايدن و آووجنه آلان، تنظيم ايدن علمڭڭ هر شيئه إحاطهسنه و حكمتڭڭ هر ايشه شمولنه شبههسز شهادت ايدرلر. و او شهادت و دلالت او قدر ظاهردر كه؛ گويا ييلديزلر، شاهد اولان گوكلرڭ شهادت كلمهلرى و تجسّم ايتمش نورانى دليللريدرلر. هم سماوات ميداننده، دڭزنده، فضاسندهكى ييلديزلر ايسه؛ مطيع نفرلر، منتظم سفينهلر، خارقه طيّارهلر، عجائب لامبالر گبى وضعيتيله، سنڭ سلطنتِ الوهيتڭڭ شعشعهسنى گوسترييورلر. و او اوردونڭ أفرادندن بر ييلديز اولان گونشمزڭ سيّارهلرنده و زمينمزدهكى وظيفهلرينڭ دلالت و إخطاريله، گونشڭ سائر آرقداشلرى اولان ييلديزلرڭ بر قسمى آخرت عالملرينه باقارلر و وظيفهسز دگللر؛ بلكه باقى اولان عالملرڭ گونشلريدرلر.
— 9 —
أى واجب الوجود! أى واحدِ أحد! بو خارقه ييلديزلر، بو عجيب گونشلر، آيلر؛ سنڭ ملكڭده، سنڭ سماواتڭده، سنڭ أمرڭ ايله و قوّتڭ و قدرتڭ ايله و سنڭ إداره و تدبيرڭ ايله تسخير و تنظيم و توظيف ايديلمشلر. بتون او أجرامِ علويه، كنديلرينى يارادان و دونديرن و إداره ايدن بر تك خالقه تسبيح ايدرلر، تكبير ايدرلر، لسانِ حال ايله "سبحان اللّٰه، اللّٰه أكبر" ديرلر. بن دخى اونلرڭ بتون تسبيحاتيله سنى تقديس ايدرم. أى شدّتِ ظهورندن گيزلنمش و أى عظمتِ كبرياسندن إختفا ايتمش اولان قديرِ ذو الجلال!
أى قادرِ مطلق!قرآنِ حكيمڭ درسيله و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭڭ تعليميله آڭلادم: ناصلكه گوكلر، ييلديزلر، سنڭ موجوديتڭه و وحدتڭه شهادت ايدرلر.. اويله ده؛ جوِّ سما بلوطلريله و شمشكلرى و رعدلرى و روزگارلريله و ياغمورلريله، سنڭ وجوبِ وجوديڭه و وحدتڭه شهادت ايدرلر.
أوت جامد، شعورسز بلوط، آبِ حيات اولان ياغمورى، محتاج اولان ذىحياتلرڭ إمدادينه گوندرمسى، آنجق سنڭ رحمتڭ و حكمتڭ ايلهدر. قاريشيق تصادف قاريشهماز. هم ألكتريقڭ أڭ بيوگى بولونان و فوائدِ تنويريهسنه إشارت ايدهرك اوندن إستفادهيه تشويق ايدن شمشك ايسه، سنڭ فضادهكى قدرتڭى گوزلجه تنوير ايدر. هم ياغمورڭ گلمهسنى مژدهلهين و قوجه فضايى قونوشديران و تسبيحاتنڭ گورولتوسيله گوكلرى چينلاتان رعدات دخى، لسانِ قال ايله قونوشارق سنى تقديس ايدوب، ربوبيتڭه شهادت ايدر. هم ذىحياتلرڭ ياشاماسنه أڭ لزوملى رزقى و إستفادهجه أڭ قولايى و نَفَسلرى ويرمك، نفوسلرى راحتلانديرمق گبى چوق وظيفهلر ايله توظيف ايديلن روزگارلر دخى؛ جوّى عادتا بر حكمته بناءً "لوحِ محو و إثبات" و "يازار، إفاده ايدر، صوڭره بوزار تختهسى" صورتنه چويرمكله، سنڭ فعاليتِ قدرتڭه إشارت و سنڭ وجوديڭه شهادت
— 10 —
ايتديگى گبى، سنڭ مرحمتڭله بلوطلردن صاغوب ذىحياتلره گوندريلن رحمت دخى؛ موزون، منتظم قطرهلرى كلمهلريله، سنڭ وسعتِ رحمتڭه و گنيش شفقتڭه شهادت ايدر.
أى متصرّفِ فعّال و أى فيّاضِ متعال! سنڭ وجوبِ وجوديڭه شهادت ايدن بلوط، برق، رعد، روزگار، ياغمور؛ برر برر شهادت ايتدكلرى گبى؛ هيئتِ مجموعهسيله كيفيتجه بربرندن اوزاق، ماهيتجه بربرينه مخالف اولمقله برابر، برلك، برابرلك، بربرى ايچنه گيرمك و بربرينڭ وظيفهسنه يارديم ايتمك حيثيتيله، سنڭ وحدتڭه و برلگڭه غايت قوّتلى إشارت ايدرلر. هم قوجه فضايى محشرِ عجائب ياپان و بعض گونلرده بر قاچ دفعه طولديروب بوشالتان ربوبيتڭڭ حشمتنه و او گنيش جوّى، يازار دگيشديرر بر لوحه گبى و صيقار و اونڭله زمين باغچهسنى صولاتديرر بر سونگر گبى تصرّف ايدن قدرتڭڭ عظمتنه و هر بر شيئه شمولنه شهادت ايتدكلرى گبى؛ عموم زمينه و بتون مخلوقاتنه جوّ پردهسى آلتنده باقان و إداره ايدن رحمتڭڭ و حاكميتڭڭ حدسز گنيشلكلرينه و هر شيئه يتيشمهلرينه دلالت ايدر. هم فضادهكى هوا، او قدر حكيمانه وظيفهلرده إستخدام و بلوط و ياغمور، او قدر عليمانه فائدهلرده إستعمال اولونور كه؛ هر شيئه إحاطه ايدن بر علم و هر شيئه شامل بر حكمت اولمازسه، او إستعمال، او إستخدام اولاماز.
أى فعّال لما يُريد! جوِّ فضادهكى فعاليتڭله هر وقت بر نمونهِٔ حشر و قيامت گوسترمك، بر ساعتده يازى قيشه و قيشى يازه دونديرمك، بر عالم گتيرمك، بر عالم غيبه گوندرمك مِثللو شئوناتده بولونان قدرتڭ؛ دنيايى آخرته چويرهجك و آخرتده شئوناتِ سرمديهيى گوسترهجك إشارتنى ويرييور.
أى قديرِ ذو الجلال! جوِّ فضادهكى هوا، بلوط و ياغمور، برق و رعد؛ سنڭ ملكڭده، سنڭ أمرڭ و حولڭ ايله، سنڭ قوّت و قدرتڭله مسخّر و
— 11 —
وظيفهداردرلر. ماهيتجه بربرندن اوزاق اولان بو فضا مخلوقاتى، غايت سرعتلى و آنى أمرلره و چابوق و عجله قوماندالره إطاعت ايتديرن آمر و حاكملرينى تقديس ايدهرك، رحمتنى مدح و ثنا ايدرلر.
أى أرض و سماواتڭ خالقِ ذو الجلالى!سنڭ قرآنِ حكيمڭڭ تعليميله و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭڭ درسيله ايمان ايتدم و بيلدم كه: ناصل سماوات ييلديزلريله و جوِّ فضا مشتملاتيله سنڭ وجوبِ وجوديڭه و سنڭ برلگڭه و وحدتڭه شهادت ايدييورلر. اويله ده: أرض بتون مخلوقاتيله و أحواليله سنڭ موجوديتڭه و وحدتڭه، موجوداتى عددنجه شهادتلر و إشارتلر ايدرلر.
أوت زمينده هيچ بر تحوّل و آغاج و حيوانلرنده هر سنهده اوربهسنى دگيشديرمك گبى هيچ بر تبدّل (جزئى اولسون، كلّى اولسون) يوقدر كه؛ إنتظاميله، سنڭ وجوديڭه و وحدتڭه إشارت ايتمهسين.
هم هيچ بر حيوان يوقدر كه، ضعفيت و إحتياجنڭ درجهسنه گوره ويريلن رحيمانه رزقيله و ياشاماسنه لزومى بولونان جهازاتڭ حكيمانه ويريلمهسيله، سنڭ وارلغڭه و برلگڭه شهادتى اولماسين.
هم هر بهارده گوزيمز اوڭنده ايجاد ايديلن نباتات و حيواناتدن هيچ بر دانهسى يوقدر كه، صنعتِ عجيبهسيله و لطيف زينتيله و تام تميّزيله و إنتظاميله و موزونيتيله سنى بيلديرمسين. و زمين يوزينى طولديران و نباتات و حيوانات دينيلن قدرتڭڭ خارقهلرى و معجزهلرى؛ محدود و مادّهلرى بر و متشابه اولان يمورطه و يمورطهجقلردن و قطرهلردن و حبّه و حبّهجكلردن و چكردكلردن؛ ياڭليشسز، مكمّل، سوسلى، علامتِ فارقهلى اولارق ياراديليشلرى، صانعِ حكيملرينڭ وجودينه و وحدتنه و حكمتنه و حدسز قدرتنه اويله بر شهادتدر كه، ضيانڭ گونشه شهادتندن داها قوّتلى و پارلاقدر.
— 12 —
هم هوا، صو، نور، آتش، طوپراق گبى هيچ بر عنصر يوقدر كه؛ شعورسزلقلريله برابر، شعوركارانه، مكمّل وظيفهلرى گورمسيله، بسيط و إستيلا ايديجى، إنتظامسز، هر يره طاغيلمقله برابر، غايت منتظم و متنوّع ميوهلرى و محصوللرى خزينهِٔ غيبدن گتيرمسيله، سنڭ برلگڭه و وارلغڭه شهادتى بولونماسين.
أى فاطرِ قدير! أى فتّاحِ علّام! أى فعّالِ خلّاق! ناصل أرض، بتون سكنهسيله خالقنڭ واجب الوجود اولديغنه شهادت ايدر.. اويله ده: سنڭ (أى واحدِ أحد، أى حنّانِ منّان، أى وهّابِ رزّاق!) وحدتڭه و أحديتڭه، يوزندهكى سكّهسيله و سكنهسنڭ يوزلرندهكى سكّهلريله و برلك و برابرلك و بربرى ايچنه گيرمك و بربرينه يارديم ايتمك و اونلره باقان ربوبيت إسملرينڭ و فعللرينڭ بر اولمق جهتنده، بداهت درجهسنده سنڭ وحدتڭه و أحديتڭه شهادت، بلكه موجودات عددنجه شهادتلر ايدر. هم ناصل زمين بر اوردوگاه، بر مشهر، بر تعليمگاه وضعيتيله.. و نباتات و حيوانات فرقهلرنده بولونان درت يوز بيڭ مختلف ملّتلرڭ آيرى آيرى جهازاتلرى منتظمًا ويريلمهسيله، سنڭ ربوبيتڭڭ حشمتنه و قدرتڭڭ هر شيئه يتيشمهسنه دلالت ايدر؛ اويله ده: حدسز بتون ذىحياتڭ آيرى آيرى رزقلرى، وقتى وقتنه قورو و بسيط بر طوپراقدن، رحيمانه، كريمانه ويريلمسى و حدسز او أفرادڭ كمالِ مسخّريتله أوامرِ ربّانيهيه إطاعتلرى، رحمتڭڭ هر شيئه شمولنى و حاكميتڭڭ هر شيئه إحاطهسنى گوسترييور. هم زمينده دگيشمكده بولونان مخلوقات قافلهلرينڭ سَوق و إدارهلرى، موت و حيات مناوبهلرى و حيوان و نباتاتڭ إداره و تدبيرلرى دخى، هر شيئه تعلّق ايدن بر علم ايله و هر شيده حكم ايدن نهايتسز بر حكمتله اولابيلمهسى، سنڭ إحاطهِٔ علمڭه و حكمتڭه دلالت ايدر. هم زمينده قيصه بر زمانده حدسز وظيفهلر گورن و حدسز
— 13 —
بر زمان ياشايهجق گبى إستعداد و معنوى جهازات ايله تجهيز ايديلن و زمين موجوداتنه تصرّف ايدن إنسان ايچون، بو تعليمگاهِ دنياده و بو موقّت اوردوگاهِ زمينده و بو موقّت مشهرده؛ بو قدر أهمّيت، بو حدسز مصرف، بو نهايتسز تجلّياتِ ربوبيت، بو حدسز خطاباتِ سبحانيه و بو غايتسز إحساناتِ إلٰهيه، ألبته و هر حالده بو قيصهجق و حزنلى عمره و بو قاريشيق كدرلى حياته، بو بلالى و فانى دنيايه صيغيشماز. بلكه آنجق باشقه و أبدى بر عمر و باقى بر دارِ سعادت ايچون اولابيلديگى جهتندن، عالمِ بقاده بولونان إحساناتِ اُخرويهيه إشارت، بلكه شهادت ايدر.
أى خالقِ كلّ شى! زمينڭ بتون مخلوقاتى، سنڭ ملكڭده، سنڭ أرضڭده، سنڭ حول و قوّتڭله و سنڭ قدرتڭ و إرادتڭ ايله و علمڭ و حكمتڭ ايله إداره اولونويورلر و مسخّردرلر. و زمين يوزنده فعاليتى مشاهده ايديلن بر ربوبيت، اويله إحاطه و شمول گوسترييور و اونڭ إدارهسى و تدبيرى و تربيهسى اويله مكمّل و اويله حسّاسدر و هر طرفدهكى إجراآتى اويله برلك و برابرلك و بڭزهمكلك ايچندهدر كه، تجزّى قبول ايتمهين بر كلّ و إنقسامى إمكانسز بولونان بر كلّى حكمنده بر تصرّف، بر ربوبيت اولديغنى بيلديرييور. هم زمين بتون سكنهسيله برابر، لسانِ قالدن داها ظاهر حدسز لسانلرله خالقنى تقديس و تسبيح و نهايتسز نعمتلرينڭ لسانِ حاللريله رزّاقِ ذو الجلالنڭ حمد و مدح و ثناسنى ايدييورلر.
أى شدّتِ ظهورندن گيزلنمش و أى عظمتِ كبرياسندن إستتار ايتمش اولان ذاتِ أقدس! زمينڭ بتون تقديسات و تسبيحاتيله؛ سنى قصوردن، عجزدن، شريكدن تقديس و بتون تحميدات و ثنالريله سڭا حمد و شكر ايدرم.
— 14 —
أى ربّ البَرّ و البحر!قرآنڭ درسيله و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭڭ تعليميله آڭلادم كه: ناصل گوكلر و فضا و زمين سنڭ برلگڭه و وارلغڭه شهادت ايدرلر.. اويله ده: بحرلر، نهرلر و چشمهلر و ايرماقلر، سنڭ وجوبِ وجوديڭه و وحدتڭه بداهت درجهسنده شهادت ايدرلر. أوت بو دنيامزڭ منبعِ عجائب بخار قزانلرى حكمنده اولان دڭزلرده هيچ بر موجود، حتّى هيچ بر قطره صو يوقدر كه؛ وجوديله، إنتظاميله، منفعتيله و وضعيتيله خالقنى بيلديرمسين. و بسيط بر قومده و بسيط بر صوده رزقلرى مكمّل بر صورتده ويريلن غريب مخلوقلردن و خلقتلرى غايت منتظم حيواناتِ بحريهدن، خصوصًا بر دانهسى، بر ميليون يمورطهجقلرى ايله دڭزلرى شنلنديرن باليقلردن هيچ بريسى يوقدر كه؛ خلقتيله و وظيفهسيله و إداره و إعاشهسيله و تدبير و تربيهسيله ياراداننه إشارت و رزّاقنه شهادت ايتمهسين.
هم دڭزده قيمتدار، خاصيتلى، زينتلى جوهرلردن هيچ بريسى يوقدر كه، گوزل خلقتيله و جاذبهدار فطرتيله و منفعتلى خاصيتيله سنى طانيماسين، بيلديرمسين. أوت اونلر برر برر شهادت ايتدكلرى گبى؛ هيئتِ مجموعهسيله، برابرلك و بربرى ايچنده قاريشمق و سكّهِٔ خلقتده برلك و ايجادجه غايت قولاى و أفرادجه غايت چوقلق نقطهلرندن، سنڭ وحدتڭه شهادت ايتدكلرى گبى؛ أرضى، طوپراغيله برابر بو كُرهِٔ أرضى قوشاتان محيط دڭزلرينى معلّقده طورديرمق و دوكمهدن و طاغيتمادن گونشڭ أطرافنده گزديرمك و طوپراغى إستيلا ايتديرمهمك و بسيط قومندن و صويندن، متنوّع و منتظم حيواناتنى و جوهرلرينى خلق ايتمك و أرزاق و سائر اُمورلرينى كلّى و تام بر صورتده إداره ايتمك و تدبيرلرينى گورمك و يوزنده بولونمق لازم گلن حدسز جنازهلرندن هيچ بريسى بولونمامق نقطهلرندن، سنڭ وارلغڭه و واجب الوجود اولديغڭه موجوداتى عددنجه إشارتلر ايدهرك شهادت ايدر. و سنڭ سلطنتِ ربوبيتڭڭ حشمتنه و هر شيئه محيط اولان
— 15 —
قدرتڭڭ عظمتنه پك ظاهر دلالت ايتدكلرى گبى، گوكلرڭ فوقندهكى غايت بيوك و منتظم ييلديزلردن، تا دڭزلرڭ ديبنده بولونان غايت كوچوجك و إنتظامله إعاشه ايديلن باليقلره قدر هر شيئه يتيشن و حكم ايدن رحمتڭڭ و حاكميتڭڭ حدسز گنيشلكلرينه دلالت.. و إنتظاماتيله و فائدهلريله و حكمتلريله و ميزان و موزونيتلريله، سنڭ هر شيئه محيط علمڭه و هر شيئه شامل حكمتڭه إشارت ايدرلر. و سنڭ بو مسافرخانهِٔ دنياده يولجيلر ايچون بويله رحمت حوضلرڭ بولونماسى و إنسانڭ سير و سياحتنه و گميسنه و إستفادهسنه مسخّر اولماسى إشارت ايدر كه؛ يولده ياپيلمش بر خانده، بر گيجه مسافرلرينه بو قدر دڭز هديهلريله إكرام ايدن ذات، ألبته مقرِّ سلطنتِ أبديهسنده اويله أبدى رحمت دڭزلرى بولونديرمش كه، بونلر اونلرڭ فانى و كوچك نمونهلريدرلر.
ايشته دڭزلرڭ بويله غايت خارقه بر طرزده أرضڭ أطرافنده وضعيتِ عجيبهسيله بولونماسى و دڭزلرڭ مخلوقاتى دخى، غايت منتظم إداره و تربيه ايديلمسى بِالبداهه گوسترر كه؛ يالڭز سنڭ قوّتڭ و قدرتڭ ايله و سنڭ إراده و تدبيرڭ ايله، سنڭ ملكڭده، سنڭ أمريڭه مسخّردرلر. و لسانِ حاللريله خالقنى تقديس ايدوب "اللّٰه أكبر" ديرلر.
أى طاغلرى زمين سفينهسنه خزينهلى ديركلر ياپان قديرِ ذو الجلال!رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭڭ درسيله آڭلادم كه، ناصل دڭزلر عجائبلريله سنى طانييورلر و طانيتديرييورلر.. اويله ده: طاغلر دخى، زلزله تأثيراتندن زمينڭ سكونتنه و ايچندهكى داخلى إنقلابات فورطنهلرندن سكوتنه و دڭزلرڭ إستيلاسندن قورتولمسنه و هوانڭ غازاتِ مضرّهدن تصفيهسنه و صويڭ محافظه و إدّخارلرينه و ذىحياتلره لازم اولان معدنلرڭ خزينهدارلغنه ايتديگى خدمتلريله و حكمتلريله سنى طانييورلر و طانيتديرييورلر.
— 16 —
أوت طاغلردهكى طاشلرڭ أنواعندن و مختلف خستهلقلره علاج اولان مادّهلرڭ أقسامندن و ذىحياته، خصوصًا إنسانلره چوق لازم و چوق متنوّع اولان معدنياتڭ أجناسندن و طاغلرى، صحرالرى چيچكلريله سوسلنديرن و ميوهلريله شنلنديرن نباتاتڭ أصنافندن هيچ بريسى يوقدر كه؛ تصادفه حوالهسى ممكن اولميان حكمتلريله، إنتظاميله، حسنِ خلقتيله، فائدهلريله.. خصوصًا معدنياتڭ طوز، ليمون طوزى، صولفاتو و شاپ گبى صورةً بربرينه بڭزهمكله برابر طادلرينڭ شدّتِ مخالفتيله.. و بِالخاصّه نباتاتڭ بسيط بر طوپراقدن چشيد چشيد أنواعلريله، آيرى آيرى چيچك و ميوهلريله، نهايتسز قدير نهايتسز حكيم، نهايتسز رحيم و كريم بر صانعڭ وجوبِ وجودينه بداهتله شهادت ايتدكلرى گبى؛ هيئتِ مجموعهسندهكى وحدتِ إداره و وحدتِ تدبير و منشأ و مسكن و خلقت و صنعتجه برابرلك و برلك و اوجوزلق و قولايلق و چوقلق و ياپيلمقده چابوقلق نقطهلرندن، او صانعڭ وحدتنه و أحديتنه شهادت ايدرلر.
هم ناصلكه طاغلرڭ يوزنده و قارنندهكى مصنوعلر، زمينڭ هر طرفنده، هر بر نوع عين زمانده، عين طرزده، ياڭليشسز، غايت مكمّل و چابوق ياپيلمالرى و بر ايش بر ايشه مانع اولمادن، سائر نوعلر ايله برابر قاريشيق ايكن، قاريشديرمقسزين ايجادلرى؛ سنڭ ربوبيتڭڭ حشمتنه و هيچ بر شى اوڭا آغير گلمهين قدرتڭڭ عظمتنه دلالت ايدر؛ اويله ده: زمينڭ يوزندهكى بتون ذىحيات مخلوقلرڭ حدسز حاجتلرينى، حتّى متنوّع خستهلقلرينى، حتّى مختلف ذوقلرينى و آيرى آيرى إشتهالرينى تطمين ايدهجك بر صورتده، طاغلرڭ يوزلرينى و ايچلرينى منتظم أشجار و نباتات و معدنياتله طولديرمق و محتاجلره تسخير ايتمك جهتيله، سنڭ رحمتڭڭ حدسز گنيشلگنه و حاكميتڭڭ نهايتسز وسعتنه دلالت.. و طوپراق طبقاتى ايچنده، گيزلى و قراڭلق و قاريشيق بولونديغى حالده؛ بيلهرك، گورهرك،
— 17 —
شاشيرميهرق، إنتظامله، حاجتلره گوره إحضار ايديلمهلريله، سنڭ هر شيئه تعلّق ايدن علمڭڭ إحاطهسنه و هر بر شيئى تنظيم ايدن حكمتڭڭ بتون أشيايه شمولنه و علاجلرڭ إحضاراتى و معدنى مادّهلرڭ إدّخاراتيله ربوبيتڭڭ رحيمانه و كريمانه اولان تدابيرينڭ محاسننه و عنايتڭڭ إحتياطلى لطائفنه پك ظاهر بر صورتده إشارت و دلالت ايدرلر.
هم بو دنيا خاننده مسافر يولجيلر ايچون، قوجه طاغلرى لوازماتلرينه و إستقبالدهكى إحتياجلرينه منتظم إحتياط دهپوسى و جهازات آنبارى و حياته لزومى اولان چوق دفينهلرڭ مكمّل مخزنى اولمق جهتنده إشارت، بلكه دلالت، بلكه شهادت ايدر كه؛ بو قدر كريم و مسافرپرور و بو قدر حكيم و شفقتپرور و بو قدر قدير و ربوبيتپرور بر صانعڭ، ألبته و هر حالده، چوق سَوْديگى او مسافرلرى ايچون، أبدى بر عالمده، أبدى إحساناتنڭ أبدى خزينهلرى واردر. بورادهكى طاغلره بدل، اوراده ييلديزلر او وظيفهيى گورورلر.
أى قادرِ كلّ شى! طاغلر و ايچندهكى مخلوقلر سنڭ ملكڭده و سنڭ قوّت و قدرتڭله و علم و حكمتڭله مسخّر و مدخردرلر. اونلرى بو طرزده توظيف و تسخير ايدن خالقنى تقديس و تسبيح ايدرلر.
أى خالقِ رحمٰن و أى ربِّ رحيم!رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭڭ درسيله آڭلادم: ناصلكه سما و فضا و أرض و دڭز و طاغ، مشتملات و مخلوقلريله برابر سنى طانييورلر و طانيتديرييورلر.. اويله ده: زميندهكى بتون آغاج و نباتات، ياپراقلرى و چيچكلرى و ميوهلريله، سنى بداهت درجهسنده طانيتديرييورلر و طانييورلر. و عموم أشجارڭ و نباتاتڭ جذبهدارانه حركتِ ذكريهده بولونان ياپراقلرندن و زينتلريله صانعنڭ إسملرينى توصيف و تعريف ايدن
— 18 —
چيچكلرندن و لطافت و جلوهِٔ مرحمتندن تبسّم ايدن ميوهلرندن هر بريسى، تصادفه حوالهسى هيچ بر جهتِ إمكانى اولميان خارقه صنعت ايچندهكى نظام و نظام ايچندهكى ميزان و ميزان ايچندهكى زينت و زينت ايچندهكى نقشلر و نقشلر ايچندهكى گوزل و آيرى آيرى قوقولر و قوقولر ايچندهكى ميوهلرڭ مختلف طاتلريله، نهايتسز رحيم و كريم بر صانعڭ وجوبِ وجودينه بداهت درجهسنده شهادت ايتدكلرى گبى، هيئتِ مجموعهسيله، بتون زمين يوزنده برلك و برابرلك، بربرينه بڭزهمكلك و سكّهِٔ خلقتده مشابهت و تدبير و إدارهده مناسبت و اونلره تعلّق ايدن ايجاد فعللرى و ربّانى إسملرده موافقت و او يوز بيڭ أنواعڭ حدسز أفرادلرينى بربرى ايچنده شاشيرميهرق بردن إدارهلرى گبى نقطهلريله، او واجب الوجود صانعڭ بِالبداهه وحدتنه و أحديتنه شهادت ايدرلر.
هم ناصلكه اونلر سنڭ وجوبِ وجوديڭه و وحدتڭه شهادت ايدييورلر.. اويله ده؛ روىِ زمينده درت يوز بيڭ ملّتلردن تشكّل ايدن ذىحيات اوردوسندهكى حدسز أفرادڭ يوز بيڭلر طرزده إعاشه و إدارهلرى؛ شاشيرميهرق، قاريشديرميهرق مكمّل ياپيلماسيله، سنڭ ربوبيتڭڭ وحدانيتدهكى حشمتنه و بر بهارى بر چيچك قدر قولاى ايجاد ايدن قدرتڭڭ عظمتنه و هر شيئه تعلّقنه دلالت ايتدكلرى گبى؛ قوجه زمينڭ هر طرفنده، حدسز حيواناتڭه و إنسانلره، حدسز طعاملرڭ چشيد چشيد أقسامنى إحضار ايدن رحمتڭڭ حدسز گنيشلگنه.. و او حدسز ايشلر و إنعاملر و إدارهلر و إعاشهلر و إجراآتلر كمالِ إنتظامله جريانلرى و هر شى حتّى ذرّهلر او أمرلره و إجراآته إطاعت و مسخّريتلريله، حاكميتڭڭ حدسز وسعتنه قطعى دلالت ايتمكله برابر؛ او آغاجلرڭ و نباتلرڭ و هر بر ياپراق و چيچك و ميوه و كوك و دال و بوداق گبى هر بريسنڭ هر بر شيئنى، هر بر ايشنى بيلهرك، گورهرك، فائدهلره، مصلحتلره، حكمتلره گوره ياپيلمقله، سنڭ
— 19 —
علمڭڭ هر شيئه إحاطهسنه و حكمتڭڭ هر شيئه شمولنه پك ظاهر بر صورتده دلالت و حدسز پارمقلريله إشارت ايدرلر. و سنڭ غايت كمالدهكى جمالِ صنعتڭه و نهايت جمالدهكى كمالِ نعمتڭه حدسز ديللريله ثنا و مدح ايدرلر.
هم بو موقّت خانده و فانى مسافرخانهده و قيصه بر زمانده و آز بر عمرده، أشجار و نباتاتڭ أللريله، بو قدر قيمتدار إحسانلر و نعمتلر و بو قدر فوق العاده مصرفلر و إكراملر إشارت بلكه شهادت ايدر كه: مسافرلرينه بوراده بويله مرحمتلر ياپان قدرتلى، كرمكار ذاتِ رحيم، بتون ايتديگى مصرفى و إحسانى، كندينى سَوْديرمك و طانيتديرمق نتيجهسنڭ عكسيله، يعنى بتون مخلوقات طرفندن "بزه طاتديردى، فقط ييديرمهدن بزى إعدام ايتدى" ديمهمك و ديديرمهمك و سلطنتِ الوهيتنى إسقاط ايتمهمك و نهايتسز رحمتنى إنكار ايتمهمك و ايتديرمهمك و بتون مشتاق دوستلرينى محروميت جهتنده دشمنلره چويرمهمك نقطهلرندن، ألبته و هر حالده أبدى بر عالمده، أبدى بر مملكتده، أبدى بيراقهجغى عبدلرينه، أبدى رحمت خزينهلرندن، أبدى جنّتلرنده، أبدى و جنّته لايق بر صورتده ميوهدار أشجار و چيچكلى نباتلر إحضار ايتمشدر. بورادهكيلر ايسه، مشتريلره گوسترمك ايچون نمونهلردر.
هم آغاجلر و نباتلر، عمومًا ياپراق و چيچك و ميوهلرينڭ كلمهلريله سنى تقديس و تسبيح و تحميد ايتدكلرى گبى، او كلمهلردن هر بريسى دخى آيريجه سنى تقديس ايدر. خصوصًا ميوهلرڭ بديع بر صورتده، أتلرى چوق مختلف، صنعتلرى چوق عجيب، چكردكلرى چوق خارقه اولارق ياپيلارق او ييمك طبلهلرينى آغاجلرڭ أللرينه ويروب و نباتلرڭ باشلرينه قويارق ذىحيات مسافرلرينه گوندرمك جهتنده، لسانِ حال اولان تسبيحاتلرى، ظهورجه لسانِ قال درجهسنه
— 20 —
چيقار. بتون اونلر سنڭ ملكڭده، سنڭ قوّت و قدرتڭله، سنڭ إراده و إحساناتڭله، سنڭ رحمت و حكمتڭله مسخّردرلر و سنڭ هر بر أمريڭه مطيعدرلر.
أى شدّتِ ظهورندن گيزلنمش و أى كبرياىِ عظمتندن تستّر ايتمش اولان صانعِ حكيم و خالقِ رحيم! بتون أشجار و نباتاتڭ، بتون ياپراق و چيچك و ميوهلرڭ ديللريله و عدديله؛ سنى قصوردن، عجزدن، شريكدن تقديس ايدهرك حمد و ثنا ايدرم.
أى فاطرِ قدير! أى مدبّرِ حكيم! أى مربّئِ رحيم!رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭ درسيله آڭلادم و ايمان ايتدم كه؛ ناصل نباتات و أشجار سنى طانييورلر، سنڭ صفاتِ قدسيهڭى و أسماءِ حسنىڭى بيلديرييورلر.. اويله ده: ذىحياتلردن روحلى قسمى اولان إنسان و حيواناتدن هيچ بريسى يوقدر كه؛ جسمنده غايت منتظم ساعتلر گبى ايشلهين و ايشلتديريلن داخلى و خارجى أعضالريله و بدننده غايت اينجه بر نظام و غايت حسّاس بر ميزان و غايت مهمّ فائدهلر ايله يرلشديريلن آلات و طويغولريله و جسدنده غايت صنعتلى بر ياپيليش و غايت حكمتلى بر تفريش و غايت دقّتلى بر موازنه ايچنده قونيلان جهازاتِ بدنيهسيله، سنڭ وجوبِ وجوديڭه و صفتلريڭڭ تحقّقنه شهادت ايتمهسين. چونكه بو قدر بصيرانه نازك صنعت و شعوركارانه اينجه حكمت و مدبّرانه تام موازنهيه، ألبته كور قوّت و شعورسز طبيعت و سرسرى تصادف قاريشهمازلر و اونلرڭ ايشى اولاماز و ممكن دگلدر. و كندى كندينه تشكّل ايدوب اويله اولماسى ايسه، يوز درجه محال ايچنده محالدر. چونكه او حالده هر بر ذرّهسى؛ هر بر شيئنى و جسدينڭ تشكّلنى، بلكه دنياده علاقهدار اولديغى هر شيئنى بيلهجك، گورهجك، ياپابيلهجك عادتا إلٰه گبى إحاطهلى بر
— 21 —
علمى و قدرتى بولونهجق. صوڭره تشكيلِ جسد اوڭا حواله ايديلير و كندى كندينه اولويور دينيلهبيلير.
و هيئتِ مجموعهسندهكى وحدتِ تدبير و وحدتِ إداره و وحدتِ نوعيه و وحدتِ جنسيه و عمومڭ يوزلرنده گوز، قولاق، آغز گبى نقطهلرده إتّفاق جهتنده مشاهده ايديلن سكّهِٔ فطرتده برلك و هر بر نوعڭ أفرادى سيمالرنده گورولن سكّهِٔ حكمتده إتّحاد و إعاشهده و ايجادده برابرلك و بربرينڭ ايچنده بولونمق گبى كيفيتلرندن هيچ بريسى يوقدر كه، سنڭ وحدتڭه قطعى شهادتده بولونماسين! و هر بر فردنده، كائناته باقان بتون إسملرڭ جلوهلرى بولونمقله، واحديت ايچنده سنڭ أحديتڭه إشارتى اولماسين.
هم ناصلكه إنسان ايله برابر حيواناتڭ، زمينڭ بتون يوزنده ياييلان يوز بيڭ أنواعى، منتظم بر اوردو گبى تجهيز و تعليمات و إطاعت و مسخّريتله و أڭ كوچكدن تا أڭ بيوگه قدر، ربوبيتڭ أمرلرى إنتظامله جريانلريله او ربوبيتڭڭ درجهِٔ حشمتنه و غايت چوقلقله برابر غايت قيمتلى و غايت مكمّل اولمقله برابر غايت چابوق ياپيلمالرى و غايت صنعتلى اولمقله برابر غايت قولاى ياپيليشلريله قدرتڭڭ درجهِٔ عظمتنه دلالت ايتدكلرى گبى؛ شرقدن غربه، شمالدن جنوبه قدر ياييلان ميقروبدن تا گرگدانه قدر، أڭ كوچوجك سينكدن تا أڭ بيوك قوشه قدر بتون اونلرڭ رزقلرينى يتيشديرن رحمتڭڭ حدسز وسعتنه و هر برى أمربر نفر گبى وظيفهِٔ فطريهسنى ياپمق و زمين يوزى هر بهارده، گوز موسمنده ترخيص ايديلنلر يرنده يڭيدن تحتِ سلاحه آلينمش بر اوردويه اوردوگاه اولمق جهتيله، حاكميتڭڭ نهايتسز گنيشلگنه قطعى دلالت ايدرلر. هم ناصلكه حيواناتدن هر بريسى، كائناتڭ بر كوچك نسخهسى و بر مثالِ مصغّرى حكمنده غايت درين بر علم و غايت دقيق بر حكمتله، قاريشيق أجزالرى قاريشديرميهرق و بتون حيوانلرڭ آيرى
— 22 —
آيرى صورتلرينى شاشيرميهرق، خطاسز، سهوسز، نقصانسز ياپيلمالريله، علمڭڭ هر شيئه إحاطهسنه و حكمتڭڭ هر شيئه شمولنه، عددلرنجه إشارتلر ايدرلر؛ اويله ده: هر برى برر معجزهِٔ صنعت و برر خارقهِٔ حكمت اولاجق قدر صنعتلى و گوزل ياپيلماسيله، چوق سَوْديگڭ و تشهيرينى ايستديگڭ صنعتِ ربّانيهڭڭ كمالِ حُسننه و غايت درجهده گوزللگنه إشارت و هر بريسى، خصوصًا ياورولر غايت نازدار، نازنين بر صورتده بسلنمهلريله و هوسلرينڭ و آرزولرينڭ تطمينى جهتيله، سنڭ عنايتڭڭ غايت شيرين جمالنه حدسز إشارتلر ايدرلر.
أى رحمٰن الرحيم! أى صادق الوعد الأمين! أى مالكِ يوم الدين! سنڭ رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭڭ إرشاديله آڭلادم كه: مادام كائناتڭ أڭ منتخب نتيجهسى حياتدر.. و حياتڭ أڭ منتخب خلاصهسى روحدر.. و ذىروحڭ أڭ منتخب قسمى ذىشعوردر.. و ذىشعورڭ أڭ جامعى إنساندر.. و بتون كائنات ايسه، حياته مسخّردر و اونڭ ايچون چاليشييور.. و ذىحياتلر، ذىروحلره مسخّردر، اونلر ايچون دنيايه گوندريلييورلر.. و ذىروحلر، إنسانلره مسخّردر، اونلره يارديم ايدييورلر.. و إنسانلر فطرةً خالقنى پك جدّى سَورلر و خالقلرى اونلرى هم سَور، هم كندينى اونلره هر وسيله ايله سَوْديرر.. و إنسانڭ إستعدادى و جهازاتِ معنويهسى، باشقه بر باقى عالمه و أبدى بر حياته باقييور.. و إنسانڭ قلبى و شعورى، بتون قوّتيله بقا ايستهيور.. و لسانى، حدسز دعالريله بقا ايچون خالقنه يالوارييور؛ ألبته و هر حالده، او چوق سَون و سَويلن و محبوب و محبّ اولان إنسانلرى ديريلمهمك اوزره ئولديرمكله، أبدى بر محبّت ايچون يارادلمش ايكن، أبدى بر عداوتله گوجنديرمك اولاماز و قابل دگلدر. بلكه باشقه بر أبدى عالمده مسعودانه ياشامسى حكمتيله، بو دنياده چاليشمق و اونى قزانمق ايچون گوندريلمشدر. و
— 23 —
إنسانه تجلّى ايدن إسملرڭ، بو فانى و قيصه حياتدهكى جلوهلريله عالمِ بقاده اونلرڭ آيينهسى اولان إنسانلرڭ، أبدى جلوهلرينه مظهر اولاجقلرينه إشارت ايدرلر.
أوت، أبدينڭ صادق دوستى، أبدى اولاجق. و باقينڭ آيينهِٔ ذىشعورى، باقى اولمق لازم گلير.
حيوانلرڭ روحلرى باقى قالاجغنى و هُدْهُدِ سليمانى (عس) و نملى و ناقهِٔ صالح (عس) و كلبِ أصحابِ كهف گبى بعض أفرادِ مخصوصه؛ هم روحى، هم جسديله باقى عالمه گيدهجگى و هر بر نوعڭ آرا صيره إستعمال ايچون بر تك جسدى بولونهجغى روايتِ صحيحهدن آڭلاشيلمقله برابر؛ حكمت و حقيقت، هم رحمت و ربوبيت اويله إقتضا ايدرلر.
أى قادرِ قيّوم! بتون ذىحيات، ذىروح، ذىشعور سنڭ ملكڭده، يالڭز سنڭ قوّت و قدرتڭله و آنجق سنڭ إراده و تدبيرڭله و رحمت و حكمتڭله، ربوبيتڭڭ أمرلرينه تسخير و فطرى وظيفهلرله توظيف ايديلمشلر. و بر قسمى، إنسانڭ قوّتى و غلبهسى ايچون دگل، بلكه فطرةً إنسانڭ ضعفى و عجزى ايچون، رحمت طرفندن اوڭا مسخّر اولمشلر. و لسانِ حال و لسانِ قال ايله صانعلرينى و معبودلرينى قصوردن، شريكدن تقديس و نعمتلرينه شكر و حمد ايدهرك، هر برى عبادتِ مخصوصهسنى ياپييورلر.
أى شدّتِ ظهورندن گيزلنمش و أى عظمتِ كبرياسندن پردهلنمش اولان ذاتِ أقدس! بتون ذىروحلرڭ تسبيحاتيله سنى تقديس ايتمك نيّت ايدوب
سُبْحَانَكَ يَا مَنْ جَعَلَ مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَىٍّ
دييورم.
يا ربّ العالمين! يا إلٰهَ الأوّلين و الآخرين! يا ربّ السمواتِ و الأرضين!رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ تعليميله و قرآنِ حكيمڭ درسيله آڭلادم و ايمان ايتدم كه:
— 24 —
ناصل سماء، فضاء، أرض، برّ و بحر، شجر، نبات، حيوان؛ أفراديله، أجزاسيله، ذرّاتيله سنى بيلييورلر، طانييورلر و وارلغڭه و برلگڭه شهادت و دلالت و إشارت ايدييورلر؛ اويله ده: كائناتڭ خلاصهسى اولان ذىحيات و ذىحياتڭ خلاصهسى اولان إنسان و إنسانڭ خلاصهسى اولان أنبياء، أولياء، أصفيانڭ خلاصهسى اولان قلبلرينڭ و عقللرينڭ مشاهدات و كشفيات و إلهامات و إستخراجاتيله، يوزر إجماع و يوزر تواتر قوّتنده بر قطعيتله سنڭ وجوبِ وجوديڭه و سنڭ وحدانيت و أحديتڭه شهادت ايدوب، إخبار ايدييورلر. معجزات و كرامات و يقينى برهانلريله، خبرلرينى إثبات ايدييورلر.
أوت قلبلرده، پردهِٔ غيبده إخطار ايديجى بر ذاته باقان هيچ بر خاطراتِ غيبيه؛ و إلهام ايديجى بر ذاته باقديران هيچ بر إلهاماتِ صادقه؛ و حقّ اليقين صورتنده صفاتِ قدسيه و أسماءِ حسنىڭى كشف ايدن هيچ بر إعتقادِ يقينه؛ و أنبياء و أولياده بر واجب الوجودڭ أنوارينى عين اليقين ايله مشاهده ايدن هيچ بر نورانى قلب؛ و أصفياء و صدّيقينده، بر خالقِ كلّ شيئڭ آياتِ وجوبنى و براهينِ وحدتنى علم اليقين ايله تصديق ايدن، إثبات ايدن هيچ بر منوّر عقل يوقدر كه، سنڭ وجوبِ وجوديڭه و صفاتِ قدسيهڭه و سنڭ وحدتڭه و أحديتڭه و أسماءِ حسنىڭه شهادت ايتمهسين، دلالتى بولونماسين و إشارتى اولماسين. و بِالخاصّه بتون أنبياء و أولياء و أصفياء و صدّيقينڭ إمامى و رئيسى و خلاصهسى اولان رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ اخبارينى تصديق ايدن هيچ بر معجزاتِ باهرهسى و حقّانيتنى گوسترن هيچ بر حقيقتِ عاليهسى و بتون مقدّس و حقيقتلى كتابلرڭ خلاصة الخلاصهسى اولان قرآنِ معجز البيانڭ هيچ بر آيتِ توحيديهِٔ قاطعهسى و مسائلِ ايمانيهدن هيچ بر مسئلهِٔ قدسيهسى يوقدر كه، سنڭ وجوبِ وجوديڭه و قدسى صفتلريڭه و سنڭ وحدتڭه و أحديتڭه و أسماء و صفاتڭه شهادت ايتمهسين و دلالتى اولماسين و إشارتى بولونماسين!..
— 25 —
هم ناصلكه بتون او يوز بيڭلر مخبرِ صادقلر، معجزاتلرينه و كراماتلرينه و حجّتلرينه إستناد ايدهرك، سنڭ وارلغڭه و برلگڭه شهادت ايدرلر؛ اويله ده: هر شيئه محيط اولان عرشِ أعظمڭ كلّياتِ امورينى إدارهدن، تا قلبڭ غايت گيزلى و جزئى خاطراتنى و آرزولرينى و دعالرينى بيلمك و ايشيتمك و إداره ايتمگه قدر جريان ايدن ربوبيتڭڭ درجهِٔ حشمتنى.. و گوزيمز اوڭنده حدسز مختلف أشيايى بردن ايجاد ايدن، هيچ بر فعل بر فعله، بر ايش بر ايشه مانع اولمادن، أڭ بيوك بر شيئى أڭ كوچك بر سينك گبى قولايجه ياپان قدرتڭڭ درجهِٔ عظمتنى إجماع ايله، إتّفاق ايله إعلان و إخبار و إثبات ايدييورلر.
هم ناصلكه بو كائناتى ذىروحه، خصوصًا إنسانه مكمّل بر سراى حكمنه گتيرن و جنّتى و سعادتِ أبديهيى جنّ و إنسه إحضار ايدن و أڭ كوچك بر ذىحياتى اونوتميان و أڭ عاجز بر قلبڭ تطميننه و تلطيفنه چاليشان رحمتڭڭ حدسز گنيشلگنى.. و ذرّاتدن تا سيّاراته قدر بتون أنواعِ مخلوقاتى أمرلرينه إطاعت ايتديرن و تسخير و توظيف ايدن حاكميتڭڭ نهايتسز وسعتنى خبر ويرهرك، معجزات و حجّتلريله إثبات ايدرلر؛ اويله ده: كائناتى، أجزالرى عددنجه رسالهلر ايچنده بولونان بر كتابِ كبير حكمنه گتيرن و لوحِ محفوظڭ دفترلرى اولان إمامِ مبين و كتابِ مبينده بتون موجوداتڭ بتون سرگذشتلرينى قيد ايدوب يازان و عموم چكردكلرده عموم آغاجلرينڭ فهرستهلرينى و پروغراملرينى و ذىشعورڭ باشلرنده بتون قوّهِٔ حافظهلرده، صاحبلرينڭ تاريخچهِٔ حياتلرينى ياڭليشسز، منتظمًا يازديران علمڭڭ هر شيئه إحاطهسنه؛ و هر بر موجوده چوق حكمتلرى طاقان، حتّى هر بر آغاجده ميوهلرى صاييسنجه نتيجهلرى ويرديرن؛ و هر بر ذىحياتده أعضالرى، بلكه أجزالرى و حجيراتلرى عددنجه مصلحتلرى تعقيب ايدن؛ حتّى إنسانڭ لساننى چوق وظيفهلرده توظيف ايتمكله برابر، طعاملرڭ طاتلرى عددنجه
— 26 —
ذوقى اولان ميزانجقلر ايله تجهيز ايتديرن حكمتِ قدسيهڭڭ هر بر شيئه شمولنه؛ هم بو دنياده نمونهلرى گورولن جلالى و جمالى إسملريڭڭ تجلّيلرى داها پارلاق بر صورتده أبد الآبادده دوام ايدهجگنه و بو فانى عالمده نمونهلرى مشاهده ايديلن إحساناتڭڭ داها شعشعهلى بر صورتده دارِ سعادتده إستمرارينه و بقاسنه و بو دنياده اونلرى گورن مشتاقلرڭ أبدده دخى رفاقتلرينه و برابر بولونمهلرينه بِالإجماع، بِالإتّفاق شهادت و دلالت و إشارت ايدرلر.
هم يوزر معجزاتِ باهرهسنه و آياتِ قاطعهسنه إستنادًا، باشده رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام و قرآنِ حكيمڭ اولارق، بتون أرواحِ نيّره أصحابى اولان أنبيالر و قلوبِ نورانيه أقطابى اولان أوليالر و عقولِ منوّره أربابى اولان أصفيالر؛ بتون صحف و كتبِ مقدّسهده، سنڭ چوق تكرار ايله ايتديگڭ وعدلريڭه و تهديدلريڭه إستنادًا و سنڭ قدرت و رحمت و عنايت و حكمت و جلال و جمالڭ گبى قدسى صفتلريڭه و شأنلريڭه و عزّتِ جلالڭه و سلطنتِ ربوبيتڭه إعتمادًا و كشفيات و مشاهدات و علم اليقين إعتقادلريله، سعادتِ أبديهيى جنّ و إنسه مژدهلهيورلر. و أهلِ ضلالت ايچون جهنّم بولونديغنى خبر ويروب إعلان ايدييورلر و ايمان ايدوب شهادت ايدييورلر.
أى قديرِ حكيم! أى رحمٰنِ رحيم! أى صادق الوعد الكريم! أى عزّت و عظمت و جلال صاحبى قهّارِ ذو الجلال! بو قدر صادق دوستلريڭى و بو قدر وعدلريڭى و بو قدر صفات و شئوناتڭى تكذيب ايدوب، سلطنتِ ربوبيتڭڭ قطعى مقتضياتنى و سَوْديگڭ و اونلر دخى سنى تصديق و إطاعتله كنديلرينى سڭا سَوْديرن حدسز مقبول عباديڭڭ حدسز دعالرينى و دعوالرينى ردّ ايدهرك، كفر و عصيان ايله و سنى وعدڭده تكذيب ايتمكله، سنڭ عظمت كبرياڭه طوقونان و عزّت جلالڭه طوقونديران و الوهيتڭڭ حيثيتنه ايليشن و شفقتِ ربوبيتڭى
— 27 —
متأثّر ايدن أهلِ ضلالت و أهلِ كفرى، حشرڭ إنكارنده تصديق ايتمكدن يوز بيڭ درجه مقدّسسڭ و حدسز درجه منزّه و عاليسڭ! بويله نهايتسز بر ظلمدن، بر چركينلكدن سنڭ نهايتسز عدالتڭى و جمالڭى و رحمتڭى تقديس ايدييورم!
سُبْحَانَهُ وَ تَعَالٰى عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا
آيتنى، وجوديمڭ بتون ذرّاتى عددنجه سويلهمك ايستهيورم! بلكه سنڭ او صادق ألچيلرڭ و طوغرى دلّالِ سلطنتڭ حقّ اليقين، عين اليقين، علم اليقين صورتنده سنڭ اُخروى رحمت خزينهلريڭه و عالمِ بقاده إحساناتڭڭ دفينهلرينه و دارِ سعادتده تماميله ظهور ايدن گوزل إسملريڭڭ خارقه گوزل جلوهلرينه شهادت، إشارت، بشارت ايدرلر. و بتون حقيقتلرڭ مرجعى و گونشى و حاميسى اولان "حق" إسمڭڭ أڭ بيوك بر شعاعى، بو حقيقتِ أكبرِ حشريه اولديغنى ايمان ايدهرك، سنڭ عباديڭه درس ويرييورلر.
أى ربّ الأنبياء وَالصدّيقين! بتون اونلر سنڭ ملكڭده، سنڭ أمرڭ و قدرتڭ ايله، سنڭ إراده و تدبيرڭله، سنڭ علمڭ و حكمتڭله مسخّر و موظّفدرلر. تقديس، تكبير، تحميد، تهليل ايله كُرهِٔ أرضى بر ذكرخانهِٔ أعظم، بو كائناتى بر مسجدِ أكبر حكمنده گوسترمشلر.
يا ربّى و يا ربّ السمٰوات و الأرضين! يا خالقى و يا خالقِ كلّ شىء! گوكلرى ييلديزلريله، زمينى مشتملاتيله و بتون مخلوقاتى بتون كيفياتيله تسخير ايدن قدرتڭڭ و إرادتڭڭ و حكمتڭڭ و حاكميتڭڭ و رحمتڭڭ حقّى ايچون، نفسمى بڭا مسخّر أيله! و مطلوبمى بڭا مسخّر قيل! قرآنه و ايمانه خدمت ايچون، إنسانلرڭ قلبلرينى رسالهِٔ النوره مسخّر ياپ! و بڭا و إخوانمه، ايمانِ كامل و حسنِ خاتمه وير. حضرتِ موسى عليه السلامه دڭزى و حضرتِ إبراهيم عليه السلامه آتشى و حضرتِ داود عليه السلامه طاغى، دميرى و حضرتِ سليمان عليه السلامه
— 28 —
جنّى و إنسى و حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلامه شمس و قمرى تسخير ايتديگڭ گبى، رسالهِٔ نوره قلبلرى و عقللرى مسخّر قيل!.. و بنى و رسالهِٔ نور طلبهلرينى، نفس و شيطانڭ شرّندن و قبر عذابندن و جهنّم آتشندن محافظه أيله و جنّت الفردوسده مسعود قيل! آمين، آمين، آمين!..
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
وَ اٰخِرُ دَعْوٰيهُمْ اَنِ الْحَمْدُ ِللّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
٭ ٭ ٭
قرآندنو مناجاتِ نبويه اولانجوشن الكبيردنآلديغم بو درسمى، بر عبادتِ تفكّريه اولارق، ربِّ رحيممڭ درگاهنه عرض ايتمكده قصور ايتمش ايسهم، قصوريمڭ عفوى ايچون قرآنى و جوشن الكبيرى شفاعتجى ايدهرك رحمتندن عفويمى نياز ايدييورم.
سعيد النورسى
— 29 —
اوتوز برنجى مكتوبڭ
يگرمى بشنجى لمعهسى
يگرمى بش دوادر
(خستهلره بر مرهم، بر تسلّى، معنوى بر رچته، بر عيادة المريض و گچمش اولسون مقامنده يازيلمشدر.)
سعيد النورسى
١٣٥٣ هی
— 30 —
إخطار و إعتذار
بو معنوى رچته، بتون يازدقلريمزڭ فوقنده بر سرعتله
(حاشيه): بو رساله، درت بچق ساعت ظرفنده تأليف ايديلمشدر.
أوت: رشدى، أوت: رأفت، أوت: خسرو، أوت: سعيد
تأليف ايديلديگى گبى؛ هم عمومه مخالف اولارق تصحيحاته و دقّته وقت بولميهرق، تأليفى گبى غايت سرعتله، آنجق بر دفعه نظردن گچيريلدى. ديمك مسودّهِٔ أوّل حكمنده مشوّش قالمشدر. قلبه فطرى بر صورتده گلن خاطراتى، صنعتله و دقّتله بوزمامق ايچون، يڭيدن تدقيقاته لزوم گورمدك. اوقويان ذاتلر، خصوصًا خستهلر بعض ناخوش عبارهلردن وياخود آغير كلمهلردن و إفادهلردن صيقيلوب گوجنمهسينلر، بڭا ده دعا ايتسينلر.
٭ ٭ ٭
— 31 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
اَلَّذِينَ اِذَا اَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا اِنَّا ِللّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ ٭ وَالَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَيَسْقِينِ ٭ وَاِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ ٭
شو لمعهده، نوعِ بشرڭ اون قسمندن بر قسمنى تشكيل ايدن مصيبتزده و خستهلره حقيقى بر تسلّى و نافع بر مرهم اولابيلهجك يگرمى بش دوايى إجمالًا بيان ايدييورز.
برنجى دواء:أى بيچاره خسته! مراق ايتمه، صبر ايت. سنڭ خستهلغڭ سڭا درد دگل بلكه بر نوع درماندر. چونكه عمر بر سرمايهدر، گيدييور. ميوهسى بولونمازسه ضايع اولور. هم راحت و غفلتله اولسه، پك چابوق گيدييور. خستهلق، سنڭ او سرمايهڭى بيوك كارلرله ميوهدار ايدييور. هم عمرڭ چابوق گچمهسنه ميدان ويرمييور، طوتويور، اوزون ايدييور.. تا ميوهلرى ويردكدن صوڭره بيراقوب گيتسين. ايشته، عمرڭ خستهلقله اوزون اولماسنه إشارةً بو ضربِ مَثل ديللرده دستاندر كه؛ "مصيبت زمانى چوق اوزوندر، صفا زمانى پك قيصه اولويور."
ايكنجى دواء:أى صبرسز خسته! صبر ايت، بلكه شكر ايت. سنڭ بو خستهلغڭ، عمر دقيقهلرينى برر ساعت عبادت حكمنه گتيرهبيلير. چونكه عبادت ايكى قسمدر. برى مثبت عبادتدر كه؛ نماز، نياز گبى معلوم عبادتلردر. ديگرى منفى عبادتلردر كه؛ خستهلقلر، مصيبتلر واسطهسيله مصيبتزده، عجزينى، ضعفنى حسّ ايدر. خالقِ رحيمنه إلتجا ايدر، يالوارير. خالص، رياسز، معنوى بر عبادته
— 32 —
مظهر اولور. أوت خستهلقله گچن بر عمر، اللّٰهدن شكوا ايتمهمك شرطيله، مؤمن ايچون عبادت صاييلديغنه رواياتِ صحيحه واردر. حتّى بعض صابر و شاكر خستهلرڭ بر دقيقهلق خستهلغى، بر ساعت عبادت حكمنه گچديگى و بعض كامللرڭ بر دقيقهسى بر گون عبادت حكمنه گچديگى، روايتِ صحيحه و كشفياتِ صادقه ايله ثابتدر. سنڭ بر دقيقه عمريڭى، بيڭ دقيقه حكمنه گتيروب، سڭا اوزون عمرى قزانديران خستهلقدن تشكّى دگل، تشكّر ايت.
اوچنجى دواء:أى تحمّلسز خسته! إنسان بو دنيايه كيف سورمك و لذّت آلمق ايچون گلمديگنه، متماديًا گلنلرڭ گيتمهسى و گنجلرڭ إختيارلاشماسى و متماديًا زوال و فراقده يووارلانماسى شاهددر. هم إنسان، ذىحياتڭ أڭ مكمّلى، أڭ يوكسگى و جهازاتجه أڭ زنگينى، بلكه ذىحياتلرڭ سلطانى حكمنده ايكن، گچمش لذّتلرى و گلهجك بلالرى دوشونمك واسطهسيله، حيوانه نسبةً أڭ أدنا بر درجهده، آنجق كدرلى، مشقّتلى بر حيات گچيرييور. ديمك إنسان، بو دنيايه يالڭز گوزل ياشامق ايچون و راحتله و صفا ايله عمر گچيرمك ايچون گلمهمشدر. بلكه عظيم بر سرمايه ألنده بولونان إنسان، بوراده تجارت ايله، أبدى دائمى بر حياتڭ سعادتنه چاليشمق ايچون گلمشدر. اونڭ ألنه ويريلن سرمايه ده عمردر. أگر خستهلق اولمازسه، صحّت و عافيت غفلت ويرر، دنيايى خوش گوسترر، آخرتى اونوتديرر. قبرى و ئولومى خاطرينه گتيرمك ايستهمييور، سرمايهِٔ عمرينى بادِ هوا بوش يره صرف ايتديرييور. خستهلق ايسه، بردن گوزينى آچديرر. وجودينه و جسدينه دير كه: "لا يموت دگلسڭ، باشى بوش دگلسڭ، بر وظيفهڭ وار. غرورى بيراق، سنى يارادانى دوشون، قبره گيدهجگڭى بيل، اويله حاضرلان." ايشته خستهلق بو نقطهِٔ نظردن هيچ آلداتماز بر ناصح و ايقاظ ايديجى بر مرشددر. اوندن شكوا دگل، بلكه بو جهتده اوڭا تشكّر ايتمك؛ أگر فضله آغير گلسه، صبر ايستهمك گركدر.
— 33 —
دردنجى دواء:أى شكواجى خسته! سنڭ حقّڭ شكوا دگل شكردر، صبردر. چونكه سنڭ وجودڭ و أعضا و جهازاتڭ، سنڭ ملكڭ دگلدر. سن اونلرى ياپمامشسڭ، باشقه دزگاهلردن صاتون آلمامشسڭ. ديمك باشقهسنڭ ملكيدر. اونلرڭ مالكى، ملكنده ايستديگى گبى تصرّف ايدر. يگرمى آلتنجى سوزده دينيلديگى گبى، مثلا غايت زنگين، غايت ماهر بر صنعتكار؛ گوزل صنعتنى، قيمتدار ثروتنى گوسترمك ايچون، مسكين بر آدمه مودهللك وظيفهسنى گورديرمك مقصديله، بر اجرته مقابل، بر ساعتجك زمانده، مرصّع و غايت صنعتلى ديكديگى بر گوملگى، بر حلّهيى او فقيره گيديرر. اونڭ اوستنده ايشلر و وضعيتلر ويرر. خارقه أنواعِ صنعتنى گوسترمك ايچون كسر، دگيشديرر، اوزالتير، قيصهلتير. عجبا شو اجرتلى مسكين آدم، او ذاته ديسه: "بڭا زحمت ويرييورسڭ، أگيلوب قالقمقله ويرديگڭ وضعيتدن بڭا صيقنتى ويرييورسڭ، بنى گوزللشديرن بو گوملگى كسوب قيصهلتمقله گوزللگمى بوزويورسڭ" ديمگه حق قزانهبيلير مى؟ مرحمتسزلك، إنصافسزلق ايتدڭ دييهبيلير مى؟ ايشته عينًا بو مثال گبى، صانعِ ذو الجلال سڭا أى خسته! گوز، قولاق، عقل، قلب گبى نورانى طويغولرله مرصّع اولارق گيديرديگى جسم گوملگنى، أسماءِ حسنىسنڭ نقشلرينى گوسترمك ايچون، چوق حالات ايچنده سنى چويرر و چوق وضعيتلرده سنى دگيشديرر. سن آجلقله اونڭ رزّاق إسمنى طانيديغڭ گبى، شافى إسمنى ده خستهلغڭله بيل. ألملر، مصيبتلر بر قسم أسماسنڭ أحكامنى گوستردكلرى ايچون، اونلرده حكمتدن لمعهلر و رحمتدن شعاعلر و او شعاعات ايچنده چوق گوزللكلر بولونويور. أگر پرده آچيلسه، توحّش و نفرت ايتديگڭ خستهلق پردهسى آرقهسنده، سَويملى گوزل معنالرى بولورسڭ.
بشنجى دواء:أى مرضه مبتلا خسته! بو زمانده تجربهمله قناعتم گلمشدر كه؛ خستهلق بعضلره بر إحسانِ إلٰهيدر، بر هديهِٔ رحمانيدر. بو سكز طوقوز سنهدر،
— 34 —
لياقتسز اولديغم حالده، بعض گنج ذاتلر، خستهلق مناسبتيله دعا ايچون بنمله گوروشديلر. دقّت ايتدم كه؛ هانگى خستهلقلى گنجى گوردم، سائر گنجلره نسبةً آخرتنى دوشونمگه باشلايور. گنجلك سرخوشلغى يوق. غفلت ايچندهكى حيوانى هوساتدن بر درجه كندينى قورتارييور. بن ده باقييوردم، اونلرڭ تحمّل داخلندهكى خستهلقلرينى بر إحسانِ إلٰهى اولديغنى إخطار ايدردم. ديردم كه: "قارداشم، سنڭ بو خستهلغڭڭ عليهنده دگلم، خستهلق ايچون سڭا قارشى بر شفقت حسّ ايدوب آجيمييورم كه دعا ايدهيم. خستهلق سنى تام اويانديرنجهيه قدر صبره چاليش و خستهلق وظيفهسنى بيتيردكدن صوڭره خالقِ رحيم إن شاء اللّٰه سڭا شفا ويرر." هم ديردم: "سنڭ بر قسم أمثالڭ صحّت بلاسيله غفلته دوشوب، نمازى ترك ايدوب، قبرى دوشونمهيوب، اللّٰهى اونوتوب، بر ساعتلك حياتِ دنيويهنڭ ظاهرى كيفى ايله، حدسز بر حياتِ أبديهسنى صارصار، زدهلر، بلكه ده خراب ايدر. سن خستهلق گوزيله، هر حالده گيدهجگڭ بر منزلڭ اولان قبريڭى و داها آرقهسنده اُخروى منزللرى گورورسڭ و اونلره گوره طاورانييورسڭ. ديمك سنڭ ايچون خستهلق، بر صحّتدر. بر قسم أمثالڭدهكى صحّت، بر خستهلقدر."
آلتنجى دواء:أى ألمدن تشكّى ايدن خسته! سندن صورويورم؛ گچمش عمريڭى دوشون و او عمرده گچمش لذّتلى صفا گونلرى و بلا و ألملى وقتلريڭى تخطّر ايت. هر حالده يا اوخ، يا آه دييهجكسڭ. يعنى، يا الحمد لِلّٰه شكر وياخود وا حسرتا، وا أسفا قلبڭ ويا لسانڭ دييهجك. دقّت ايت، سڭا اوخ الحمد لِلّٰه شكر ديديرن، سنڭ باشڭدن گچمش ألملر، مصيبتلرڭ دوشونمسى، بر معنوى لذّتى دشييور كه؛ سنڭ قلبڭ شكر ايدر. چونكه ألمڭ زوالى، لذّتدر. او ألملر، او مصيبتلر زواليله، روحده بر لذّت إرثيت بيراقمش كه، دوشونمكله دشيلسه، روحدن بر لذّت آقييور، شكرلر تقطّر ايدييور. سڭا وا أسفا، وا حسرتا ديديرتن، أسكى زمانده گچيرديگڭ لذّتلى و صفالى او حاللردر كه؛ زواللريله، سنڭ روحڭده
— 35 —
دائمى بر ألم إرثيت بيراقوب، نه وقت دوشونسهڭ، او ألم ينه دشيلييور، أسف و حسرت آقيتيور. مادام بر گونلك غيرِ مشروع لذّت، بعضًا بر سنه معنوى ألم چكديرييور. و موقّت بر گونلك خستهلقله گلن ألم، چوق گونلر معنوى لذّتِ ثوابله برابر، زوالندهكى خلاص و قورتولمقدن گلن معنوى لذّت واردر. سنڭ باشڭدهكى شيمديلك بو موقّت خستهلغڭ نتيجهسى و ايچ يوزندهكى ثوابى دوشون، "بو ده گچر ياهو!" دى، شكوا يرنده شكر ايت.
آلتنجى دواء:
(حاشيه): فطرى بر صورتده بو لمعه تخطّر ايتديگندن، آلتنجى مرتبهده ايكى دوا يازيلمش. فطريلگنه ايليشمهمك ايچون اويلهجه بيراقدق، بلكه بر سرّ واردر دييه دگيشديرمهدك.
أى دنيا ذوقنى دوشونوب خستهلقدن إضطراب چكن قارداشم! بو دنيا أگر دائمى اولسه ايدى و يولمزده ئولوم اولماسه ايدى و فراق و زوالڭ روزگارلرى أسمسه ايدى و مصيبتلى، فورطنهلى إستقبالده معنوى قيش موسملرى اولماسه ايدى؛ بن ده سنڭله برابر سنڭ حالڭه آجييهجقدم. فقط مادام دنيا بر گون بزه هايدى طيشارى دييهجك، فرياديمزدن قولاغنى قپايهجق، او بزى طيشارى قوغمهدن بز بو خستهلقلر ايقاظاتيله شيمديدن اونڭ عشقندن واز گچملىيز. او بزى ترك ايتمهدن، قلبًا اونى تركه چاليشملىيز. أوت خستهلق بو معنايى بزه إخطار ايدوب دير كه: "سنڭ وجودڭ طاشدن، دميردن دگلدر. بلكه دائما آيريلمغه مساعد مختلف مادّهلردن تركيب ايديلمشدر. غرورى بيراق، عجزيڭى آڭلا، مالكڭى طانى، وظيفهڭى بيل، دنيايه نه ايچون گلديگڭى اوگرن" قلبڭ قولاغنه گيزلى إخطار ايدييور. هم مادام دنيانڭ ذوقى، لذّتى دوام ايتمييور. خصوصًا مشروع اولمازسه هم دوامسز، هم ألملى، هم گناهلى اولويور. او ذوقى غائب ايتديگڭدن خستهلق بهانهسيله آغلامه؛ بِالعكس خستهلقدهكى معنوى عبادت و اُخروى ثواب جهتنى دوشون، ذوق آلمغه چاليش.
— 36 —
يدنجى دواء:أى صحّتنڭ لذّتنى غائب ايدن خسته! سنڭ خستهلغڭ صحّتدهكى نعمتِ إلٰهيهنڭ لذّتنى قاچيرمييور، بِالعكس طاتديرييور، زيادهلشديرييور. چونكه بر شى دوام ايتسه تأثيرينى غائب ايدر. حتّى أهلِ حقيقت متّفقًا دييورلر كه: اِنَّمَا الْاَشْيَاءُ تُعْرَفُ بِاَضْدَادِهَا يعنى: "هر شى ضدّيله بيلينير." مثلا، قراڭلق اولمازسه ايشيق بيلينمز، لذّتسز قالير. صوغوق اولمازسه حرارت آڭلاشيلماز، ذوقسز قالير. آجلق اولمازسه، ييمك لذّت ويرمز. معده حرارتى اولمازسه، صو ايچمهسى ذوق ويرمز. علّت اولمازسه، عافيت ذوقسزدر. مرض اولمازسه، صحّت لذّتسزدر. مادام فاطرِ حكيم إنسانه هر چشيد إحساننى إحساس ايتمك و هر بر نوع نعمتنى طاتديرمق و إنسانى دائما شكره سَوق ايتمك ايستديگنى، شو كائناتده چشيد چشيد حدسز أنواعِ نعمتى طاداجق طانيهجق درجهده غايت چوق جهازات ايله إنسانى تجهيز ايتمهسى گوسترييور كه؛ ألبته صحّت و عافيتى ويرديگى گبى؛ خستهلقلرى، علّتلرى، دردلرى ده ويرهجكدر. سندن صورويورم: "بو خستهلق سنڭ باشڭده ويا ألڭده ويا معدهڭده اولماسه ايدى؛ سن، باشڭ، ألڭ، معدهڭڭ صحّتندهكى لذّتلى، ذوقلى نعمتِ إلٰهيهيى حسّ ايدوب شكر ايدر مى ايدڭ؟ ألبته شكر دگل، بلكه دوشونميهجكدڭ؛ شعورسز او صحّتى غفلته بلكه سفاهته صرف ايدردڭ."
سكزنجى دواء:أى آخرتنى دوشونن خسته! خستهلق، صابون گبى، گناهلرڭ كيرلرينى ييقار، تميزلر. خستهلقلر، كفّارت الذنوب اولديغى حديثِ صحيح ايله ثابتدر. هم حديثده واردر كه: "ايرمش آغاجى سيلكمكله ناصل ميوهلرى دوشر؛ ايمانلى بر خستهنڭ تيترهمهسى ده، اويله گناهلرى سيلكر." گناهلر، حياتِ أبديهده دائمى خستهلقلردر. بو حياتِ دنيوىده دخى قلب، وجدان، روح ايچون معنوى خستهلقلردر. سن أگر صبر ايدوب شكوا ايتمزسهڭ،
— 37 —
شو موقّت بر خستهلق ايله دائمى پك چوق خستهلقلردن قورتولويورسڭ. أگر گناهلرى دوشونمييورسهڭ، ياخود آخرتى بيلمييورسهڭ ويا اللّٰهى طانيمييورسهڭ، سنده اويله دهشتلى بر خستهلق وار كه؛ ميليون دفعه سندهكى بو كوچك خستهلقدن داها بيوكدر. اوندن فرياد ايت. چونكه بتون دنيانڭ موجوداتيله قلبڭ، روحڭ و نفسڭ علاقهداردر. متماديًا فراق و زوال ايله او علاقهلر كسيلوب، سنده حدسز يارهلر آچيلير. باخصوص آخرتى بيلمهديگڭ ايچون، ئولومى إعدامِ أبدى تخيّل ايتديگڭدن (عادتا) گويا ياره بره ايچنده، دنيا قدر خستهلقلى بر وجودڭ وار. ايشته أڭ أوّل حدسز يارهلى و خستهلقلى بو بيوك معنوى وجودڭ حدسز خستهلقلرينه قطعى علاج و قطعى شفا ويريجى بر ترياق اولان ايمان علاجنى آرامق و إعتقاديڭى دوزلتمك گركدر كه، او علاجى بولمقده أڭ قيصه يول، بو مادّى خستهلغڭ ييرتديغى غفلت پردهسنڭ آلتنده سڭا گوسترديگى عجزڭ و ضعفڭ پنجرهسيله، بر قديرِ ذو الجلالڭ قدرتنى و رحمتنى طانيمقدر. أوت اللّٰهى طانيميانڭ دنيا طولوسى بلا باشنده واردر. اللّٰهى طانييانڭ دنياسى نورله و معنوى سرورله طولودر. درجهسنه گوره ايمان قوّتيله حسّ ايدر. بو ايماندن گلن معنوى سُرور و شفا و لذّت آلتنده، جزئى مادّى خستهلقلرڭ ألمى أرير، أزيلير.
طوقوزنجى دواء:أى خالقنى طانييان خسته! خستهلقلردهكى ألم و توحّش و قورقمق ايسه؛ خستهلق بعضًا ئولومه وسيله اولديغى جهتندندر. ئولوم، نظرِ غفلت و ظاهرى جهتنده دهشتلى اولديغندن، اوڭا وسيله اولابيلن خستهلقلر قورقوتويور، تلاش ويرييور.
أوّلا بيل و قطعى ايمان ايت كه: "أجل مقدّردر، تغيّر ايتمز." چوق آغير خستهلرڭ باشنده آغلايانلر و صحّتلرى يرنده اولانلر ئولمشلر، او آغير خستهلر شفا بولوب ياشامشلر.
— 38 —
ثانيًا:ئولوم، صورةً گورونديگى گبى دهشتلى دگل. چوق رسالهلرده غايت قطعى، شكسز، شبههسز بر صورتده، قرآنِ حكيمڭ ويرديگى نور ايله إثبات ايتمشز كه: أهلِ ايمان ايچون ئولوم، وظيفهِٔ حيات كلفتندن بر ترخيصدر؛ هم دنيا ميدانندهكى إمتحانده، تعليم و تعليمات اولان عبوديتدن بر پايدوسدر؛ هم اوتهكى عالمه گيتمش يوزده طقسان طوقوز أحباب و أقرباسنه قاووشمق ايچون بر وسيلهدر؛ هم حقيقى وطننه و أبدى مقامِ سعادتنه گيرمگه بر واسطهدر؛ هم زندانِ دنيادن بوستانِ جنانه بر دعوتدر؛ هم خالقِ رحيمنڭ فضلندن، كندى خدمتنه مقابل أخذِ اجرت ايتمگه بر نوبتدر. مادام ئولومڭ ماهيتى حقيقت نقطهسنده بودر؛ اوڭا دهشتلى باقمق دگل، بِالعكس رحمت و سعادتڭ بر مقدّمهسى نظريله باقمق گركدر. هم أهل اللّٰهڭ بر قسمنڭ ئولومدن قورقمالرى، ئولومڭ دهشتندن دگلدر. بلكه داها فضله خير قزانهجغم دييه، وظيفهِٔ حياتڭ إدامهسندن قزانهجقلرى خيرات ايچوندر. أوت أهلِ ايمان ايچون ئولوم، رحمت قپوسيدر. أهلِ ضلالت ايچون، ظلماتِ أبديه قويوسيدر.
اوننجى دواء:أى لزومسز مراق ايدن خسته! سن، خستهلغڭ آغيرلغندن مراق ايدييورسڭ. او مراقڭ، سنڭ خستهلغڭى آغيرلاشديرر. خستهلغڭ خفيفلشمهسنى ايسترسهڭ، مراق ايتمهمگه چاليش. يعنى خستهلغڭ فائدهلرينى، ثوابنى و چابوق گچهجگنى دوشون، مراقى قالدير، خستهلغڭ كوكنى كس. أوت مراق، خستهلغى ايكيلشديرر؛ مادّى خستهلغڭ آلتنده مراق ايله معنوى بر خستهلغى قلبڭه ويرر؛ مادّى خستهلق اوڭا طايانير، دوام ايدر. أگر تسليميتله، رضا ايله، خستهلغڭ حكمتنى دوشونمكله او مراق گيتسه، او مادّى خستهلغڭ مهمّ بر كوكى كسيلير، خفيفلشير، قسمًا گيدر. خصوصًا أوهامله بر درهم مادّى خستهلق، بعضًا مراق واسطهسيله اون درهم قدر بيور. مراق كسيلمسيله، او
— 39 —
خستهلغڭ اونده طوقوزى گيدر. مراق، خستهلغى زياده ايتديگى گبى، حكمتِ إلٰهيهيى إتهام و رحمتِ إلٰهيهيى تنقيد و خالقِ رحيمندن شكوا حكمنده اولديغى ايچون، عكسِ مقصديله طوقات ير، خستهلغنى زيادهلشديرر. أوت ناصلكه شكر نعمتى زيادهلشديرر.. اويله ده شكوا؛ خستهلغى، مصيبتى تزييد ايدر. هم مراقڭ كنديسى ده بر خستهلقدر. اونڭ علاجى، خستهلغڭ حكمتنى بيلمكدر. مادام حكمتنى، فائدهسنى بيلدڭ؛ او مرهمى مراقه سور، قورتول. "آه" يرينه "اوخ" دى، "وا أسفا" يرينه "الحمد ِللّٰهِ على كلّ حال" سويله.
اون برنجى دواء:أى صبرسز خسته قارداش! خستهلق، حاضر بر ألمى سڭا ويرمكله برابر؛ أوّلكى خستهلغڭدن بوگونه قدر او خستهلغڭ زوالندهكى بر لذّتِ معنويه و ثوابندهكى بر لذّتِ روحيه ويرييور. بوگوندن، بلكه بو ساعتدن صوڭرهكى زمانده خستهلق يوق، ألبته يوقدن ألم يوق؛ ألم اولمازسه تأثّر اولاماز. سن ياڭليش بر صورتده توهّم ايتديگڭ ايچون صبرسزلق گلييور. چونكه بوگوندن أوّل بتون خستهلق زمانڭڭ مادّيسى گيتمكله، ألمى ده برابر گيتمش؛ كندڭدهكى ثوابى و زوالندهكى لذّت قالمش. سڭا كار و سُرور ويرمك لازم گليركن، اونلرى دوشونوب متألّم اولمق و صبرسزلق ايتمك ديوانهلكدر. گلهجك گونلر داها گلمهمشلر. اونلرى شيمديدن دوشونوب، يوق بر گونده، يوق اولان بر خستهلقدن، يوق اولان بر ألمدن توهّم ايله دوشونوب متألّم اولمق، صبرسزلق گوسترمكله، اوچ مرتبه يوق يوغه وجود رنگى ويرمك، ديوانهلك دگل ده نهدر؟ مادام بو ساعتدن أوّلكى خستهلق زمانلرى ايسه سُرور ويرييور. و مادام ينه بو ساعتدن صوڭرهكى زمان معدوم، خستهلق معدوم، ألم معدومدر. سن، جنابِ حقّڭ سڭا ويرديگى بتون صبر قوّتنى بويله صاغه صوله طاغيتمه؛ بو ساعتدهكى ألمه قارشى تحشيد ايت؛ "يا صبور!" دى، طايان.
— 40 —
اون ايكنجى دواء:أى خستهلق سببيله عبادت و أورادندن محروم قالان و او محروميتدن تأسّف ايدن خسته! بيل كه: حديثجه ثابتدر كه؛ متّقى بر مؤمن، خستهلق سببيله ياپامديغى دائمى وردينڭ ثوابنى، خستهلق زماننده ينه قزانير. فرضى، ممكن اولديغى قدر يرينه گتيرن بر خسته، صبر و توكّل ايله و فرضلرينى يرينه گتيرمكله او آغير خستهلق زماننده سائر سنّتلرڭ يرينى، هم خالص بر صورتده، خستهلق طوتار. هم خستهلق، إنساندهكى عجزينى، ضعفنى إحساس ايدر. او عجزڭ لسانيله و ضعفڭ ديليله حالًا و قالًا بر دعا ايتديرر. جنابِ حق، إنسانه حدسز بر عجز و نهايتسز بر ضعف ويرمش.. تا كه دائمى بر صورتده درگاهِ إلٰهيهيه إلتجا ايدوب نياز ايتسين، دعا ايتسين.
قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ
يعنى "أگر دعاڭز اولمازسه نه أهمّيتڭز وار" آيتڭ سرّيله إنسانڭ حكمتِ خلقتى و سببِ قيمتى اولان صميمى دعا و نيازڭ بر سببى خستهلق اولديغندن، بو نقطهِٔ نظردن شكوا دگل، اللّٰهه شكر ايتمك و خستهلغڭ آچديغى دعا موصلغنى، عافيتى كسب ايتمكله قپامامق گركدر.
اون اوچنجى دواء:أى خستهلقدن شكوا ايدن بيچاره آدم! خستهلق بعضلره أهمّيتلى بر دفينهدر، غايت قيمتدار بر هديهِٔ إلٰهيهدر. هر خسته، كندى خستهلغنى او نوعدن تصوّر ايدهبيلير. مادام أجل وقتى معيّن دگل؛ جنابِ حق، إنسانى يأسِ مطلق و غفلتِ مطلقدن قورتارمق ايچون، خوف و رجا اورتهسنده و هم دنيا و هم آخرتى محافظه ايتمك نقطهسنده طوتمق ايچون، حكمتيله أجلى گيزلهمش. مادام هر وقت أجل گلهبيلير؛ أگر إنسانى غفلت ايچنده ياقالاسه، أبدى حياتنه چوق ضرر ويرهبيلير. خستهلق غفلتى طاغيتير، آخرتى دوشونديرر، ئولومى تخطّر ايتديرر، اويلهجه حاضرلانير. بعض اويله بر قزانجى اولور كه؛ يگرمى سنهده قزانامديغى بر مرتبهيى يگرمى گونده قزانييور. أزجمله، آرقداشلريمزدن (اللّٰه
— 41 —
رحمت ايتسين) ايكى گنج واردى. برى ايلامالى صبرى، ديگرى إسلامكويلى وزيرزاده مصطفى. بو ايكى ذات، طلبهلرم ايچنده قلمسز اولدقلرى حالده، صميميتده و ايمان خدمتنده أڭ ايلرى صفده اولدقلرينى حيرتله گورويوردم. حكمتنى بيلمهدم. وفاتلرندن صوڭره آڭلادم كه؛ هر ايكيسنده ده أهمّيتلى بر خستهلق واردى. او خستهلق إرشاديله، سائر غافل و فرائضى ترك ايدن گنجلره بدل، أڭ مهمّ بر تقوا و أڭ قيمتدار بر خدمتده و آخرته نافع بر وضعيتده بولونديلر. إن شاء اللّٰه ايكى سنهلك خستهلق زحمتى، ميليونلر سنه حياتِ أبديهنڭ سعادتنه مدار اولدى. بن اونلرڭ صحّتى ايچون بعض ايتديگم دعايى، شيمدى آڭلايورم دنيا إعتباريله بددعا اولمش. إن شاء اللّٰه او دعام، صحّتِ اُخرويه ايچون قبول اولونمشدر.
ايشته بو ايكى ذات، بنم إعتقادمجه، اون سنهلك بر تقوا ايله ألده ايديلهجك بر قزانج قدر بر كار بولديلر. أگر ايكيسى، بر قسم گنجلر گبى صحّت و گنجلگنه گووهنوب، غفلت و سفاهته آتيلسه ايديلر؛ ئولوم ده اونلرى ترصّد ايدوب تام گناهلرينڭ پيسلكلرى ايچنده ياقالاسه ايدى؛ او نورلر دفينهسى يرينه، قبرلرينى عقربلر و ييلانلر يوواسى ياپاجقلردى.
مادام خستهلقلرڭ بويله منفعتى وار، اوندن شكوا دگل توكّل، صبر ايله، بلكه شكر ايدوب، رحمتِ إلٰهيهيه إعتماد ايتمكدر.
اون دردنجى دواء:أى گوزينه پرده گلن خسته! أگر أهلِ ايمانڭ گوزينه گلن پردهنڭ آلتنده ناصل بر نور و معنوى بر گوز اولديغنى بيلسهڭ "يوز بيڭ شكر ربِّ رحيممه" ديرسڭ. بو مرهمى ايضاح ايچون بر حادثه سويلهيهجگم. شويله كه: بڭا سكز سنه كمالِ صداقتله هيچ گوجنديرمهدن خدمت ايدن بارلالى سليمانڭ
— 42 —
خالهسنڭ، بر وقت گوزى قپاندى. او صالحه قادين، بڭا قارشى حدّمدن يوز درجه فضله حسنِ ظن ايدهرك، "گوزيمڭ آچيلمهسى ايچون دعا ايت" دييهرك، جامع قپوسنده بنى يقالادى. بن ده، او مبارك و مجذوبه قادينڭ صلاحتنى دعامه شفاعتجى ياپوب، "يا ربّى، اونڭ صلاحتى حرمتنه اونڭ گوزينى آچ" دييه يالواردم. ايكنجى گون بوردورلى بر گوز حكيمى گلدى، گوزينى آچدى. قرق گون صوڭره ينه گوزى قپاندى. بن چوق متأثّر اولدم، چوق دعا ايتدم. إن شاء اللّٰه او دعا، آخرتى ايچون قبول اولمشدر. يوقسه بنم او دعام، اونڭ حقّنده غايت ياڭليش بر بددعا اولوردى. چونكه أجلى قرق گون قالمشدى. قرق گون صوڭره (اللّٰه رحمت ايتسين) وفات أيلدى.
ايشته او مرحومه، قرق گون بارلانڭ حزينانه باغلرينه رقّتلى إختيارلق گوزيله باقماسنه بدل؛ قبرنده، جنّت باغلرينى قرق بيڭ گونلرده سير ايدهجگنى قزاندى. چونكه ايمانى قوّتلى، صلاحتى شدّتلى ايدى. أوت بر مؤمن گوزينه پرده چكيلسه و گوزى قپالى قبره گيرسه، درجهسنه گوره، أهلِ قبوردن چوق زياده او عالمِ نورى تماشا ايدهبيلير. بو دنياده ناصل چوق شيلرى بز گورويورز، كور اولان مؤمنلر گورمييورلر. قبرده او كورلر، ايمان ايله گيتمش ايسه، او درجه أهلِ قبوردن زياده گورور. أڭ اوزاق گوسترن دوربينلرله باقار نوعنده، قبرنده درجهسنه گوره جنّت باغلرينى سينهما گبى گوروب تماشا ايدرلر.
ايشته بويله غايت نورلى و طوپراق آلتنده ايكن گوكلرڭ اوستندهكى جنّتى گورهجك و سير ايدهجك بر گوزى، بو گوزندهكى پرده آلتنده شكر ايله صبر ايله بولابيليرسڭ. ايشته او پردهيى سنڭ گوزڭدن قالديرهجق، او گوزله سنى باقديرهجق گوز حكيمى، قرآنِ حكيمدر.
— 43 —
اون بشنجى دواء:أى آه و أنين ايدن خسته! خستهلغڭ صورتنه باقوب آه! أيلهمه. معناسنه باق اوخ! دى. أگر خستهلغڭ معناسى گوزل بر شى اولماسه ايدى، خالقِ رحيم أڭ سَوْديگى عبادينه خستهلقلرى ويرمزدى. حالبوكه حديثِ صحيحده واردر كه:
اَشَدُّ النَّاسِ بَلَاءً َالْاَنْبِيَاءُ ثُمَّ الْاَوْلِيَاءُ َالْاَمْثَلُ فَالْاَمْثَلُ
(أو كما قال) يعنى: "أڭ زياده مصيبت و مشقّته گرفتار اولانلر، إنسانلرڭ أڭ اييسى، أڭ كامللريدرلر." باشده حضرتِ أيّوب عليه السلام، أنبيالر صوڭره أوليالر و صوڭره أهلِ صلاحت چكدكلرى خستهلقلره برر عبادتِ خالصه، برر هديهِٔ رحمانيه نظريله باقمشلر؛ صبر ايچنده شكر ايتمشلر. خالقِ رحيمڭ رحمتندن گلن بر عملياتِ جرّاحيه نوعندن گورمشلر. سن أى آه و فيزار ايدن خسته! بو نورانى قافلهيه إلتحاق ايتمك ايسترسهڭ، صبر ايچنده شكر ايت. يوقسه شكوا ايتسهڭ، اونلر سنى قافلهلرينه آلميهجقلر. أهلِ غفلتڭ چوقورلرينه دوشرسڭ!.. قراڭلقلى بر يولده گيدهجكسڭ.
أوت خستهلقلرڭ بر قسمى وار كه؛ أگر ئولومله نتيجهلنسه، معنوى شهيد حكمنده شهادت گبى بر ولايت درجهسنه سببيت ويرر. أزجمله: چوجق طوغورمقدن گلن خستهلقلر (حاشيه): بو خستهلغڭ معنوى شهادتى قزانديرماسى، لخوصه زمانى اولان قرق گونه قدردر. و قارين صانجيسيله، غرق و حرق و طاعون ايله وفات ايدن، شهيدِ معنوى اولديغى گبى، چوق مبارك خستهلقلر وار كه، ولايت درجهسنى ئولومله قزانديرر. هم خستهلق، دنيا عشقنى و علاقهسنى خفيفلشدرديگندن، وفات ايله دنيادن، أهلِ دنيا ايچون غايت أليم و آجى اولان مفارقتى تخفيف ايدر؛ بعضًا ده سَوْديرر.
— 44 —
اون آلتنجى دواء:أى صيقنتيدن شكوا ايدن خسته! خستهلق، حياتِ إجتماعيهِٔ إنسانيهده أڭ مهمّ و غايت گوزل اولان حرمت و مرحمتى تلقين ايدر. چونكه إنسانى وحشته و مرحمتسزلگه سَوق ايدن إستغنادن قورتارييور. چونكه
اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى ٭ اَنْ رَاٰهُ اسْتَغْنٰى
سرّيله، صحّت و عافيتدن گلن إستغناده بولونان بر نفسِ أمّاره، شايانِ حرمت چوق اخوّتلره قارشى حرمتى حسّ ايتمز. و شايانِ مرحمت و شفقت اولان مصيبتزدهلره و خستهلقليلره مرحمتى طويماز. نه وقت خسته اولسه، او خستهلقده عجزينى و فقرينى آڭلار، لايقِ حرمت اولان إخوانلرينه إحترام ايدر. زيارتنه گلن ويا اوڭا يارديم ايدن مؤمن قارداشلرينه قارشى حرمتى حسّ ايدر. و رقّتِ جنسيهدن گلن شفقتِ إنسانيه و أڭ مهمّ بر خصلتِ إسلاميه اولان مصيبتزدهلره قارشى مرحمتى حسّ ايدوب، اونلرى نفسنه قياس ايدهرك، اونلره تام معناسيله آجير، شفقت ايدر، ألندن گلسه معاونت ايدر، هيچ اولمازسه دعا ايدر، هيچ اولمازسه شرعًا سنّت اولان كيفنى صورمق ايچون زيارتنه گيدر، ثواب قزانير.
اون يدنجى دواء:أى خستهلق واسطهسيله خيرات ياپامامقدن شكوا ايدن خسته! شكر ايت، خيراتڭ أڭ خالصنڭ قپوسنى سڭا آچان، خستهلقدر. خستهلق متماديًا خستهيه و لِلّٰه ايچون خستهيه باقيجيلره ثواب قزانديرمقله برابر، دعانڭ مقبوليتنه أڭ مهمّ بر وسيلهدر. أوت خستهلره باقمق أهلِ ايمان ايچون مهمّ ثوابى واردر. خستهلرڭ كيفنى صورمق، فقط خستهيى صيقمامق شرطيله زيارت ايتمك، سنّتِ سنيهدر؛ كفّارت الذنوب اولور. حديثده واردر كه: "خستهلرڭ دعاسنى آليڭز، اونلرڭ دعاسى مقبولدر." باخصوص خسته، أقربادن اولسه، خصوصًا پدر و والده اولسه، اونلره خدمت مهمّ بر عبادتدر، مهمّ بر ثوابدر. خستهلرڭ قلبنى خوشنود ايتمك، تسلّى ويرمك، مهمّ بر صدقه حكمنه گچر. بختياردر او أولاد كه؛ پدر و والدهسنڭ خستهلق زماننده، اونلرڭ سريع التأثّر اولان
— 45 —
قلبلرينى ممنون ايدوب خير دعالرينى آلير. أوت حياتِ إجتماعيهده أڭ محترم بر حقيقت اولان پدر و والدهسنڭ شفقتلرينه مقابل، خستهلقلرى زماننده كمالِ حرمت و شفقتِ فرزندانه ايله مقابله ايدن او ايى أولادڭ وضعيتنى و إنسانيتڭ علويتنى گوسترن او وفادار لوحهيه قارشى، حتّى ملائكهلر دخى "ما شاء اللّٰه، بارك اللّٰه" دييوب آلقيشلايورلر. أوت خستهلق زماننده، خستهلق ألمنى هيچه اينديرهجك غايت خوش و فرحلى، أطرافنده تظاهر ايدن شفقتلردن و آجيمق و مرحمتلردن گلن لذّتلر وار.
خستهنڭ دعاسنڭ مقبوليتى، أهمّيتلى بر مسئلهدر. بن اوتوز قرق سنهدن بَرى، بندهكى قولونج دينيلن بر خستهلقدن شفا ايچون دعا ايدردم. بن آڭلادم كه، خستهلق دعا ايچون ويريلمش. دعا ايله دعايى، يعنى دعا كندى كندينى قالديرمديغندن آڭلادم كه، دعانڭ نتيجهسى اُخرويدر؛ (حاشيه): أوت، بر قسم خستهلق دعانڭ سببِ وجودى ايكن، دعا خستهلغڭ عدمنه سبب اولسه، دعانڭ وجودى كندى عدمنه سبب اولور؛ بو ده اولاماز. كنديسى ده بر نوع عبادتدر و خستهلق ايله عجزينى آڭلايوب درگاهِ إلٰهيهيه إلتجا ايدر. اونڭ ايچون اوتوز سنهدر شفا دعاسنى ايتديگم حالده، دعام ظاهرى قبول اولماديغندن، دعايى ترك ايتمك قلبمه گلمدى. زيرا خستهلق، دعانڭ وقتيدر؛ شفا، دعانڭ نتيجهسى دگل. بلكه جنابِ حكيمِ رحيم شفا ويرسه، فضلندن ويرر. هم دعا، ايستديگمز طرزده قبول اولمازسه مقبول اولمادى دينيلمز. خالقِ حكيم داها ايى بيلييور، منفعتمزه خيرلى نه ايسه اونى ويرر. بعضًا دنيايه عائد دعالريمزى، منفعتمز ايچون آخرتمزه چويرر، اويله قبول ايدر. هر نه ايسه... خستهلق سرّيله خلوصيت قزانان، خصوصًا ضعف و عجزدن و تذلّل و إحتياجدن گلن بر دعا قبوله چوق ياقيندر. خستهلق بويله خالص بر دعانڭ مداريدر. هم ديندار اولان خسته، هم خستهيه باقان مؤمنلر ده بو دعادن إستفاده ايتمليدرلر.
— 46 —
اون سكزنجى دواء:أى شكرى بيراقوب شكوايه گيرن خسته! شكوا، بر حقدن گلير. سنڭ بر حقّڭ ضايع اولمامش كه شكوا ايدييورسڭ. بلكه سنڭ اوستڭده حق اولان چوق شكرلر وار، ياپمادڭ. جنابِ حقّڭ حقّنى ويرمهدن، حقسز بر صورتده حق ايستهيورسڭ گبى شكوا ايدييورسڭ. سن، كندڭدن يوقارى مرتبهلردهكى صحّتلى اولانلره باقوب شكوا ايدهمزسڭ. بلكه سن، كندڭدن صحّت نقطهسنده آشاغى درجهلرده بولونان بيچاره خستهلره باقوب شكر ايتمكله مكلّفسڭ. سنڭ ألڭ قيريق ايسه، كسيلمش أللره باق! بر گوزڭ يوقسه، ايكى گوزى ده اولميان أعمالره باق! اللّٰهه شكر ايت. أوت نعمتده كندندن يوقارىيه باقوب شكوا ايتمگه هيچ كيمسهنڭ حقّى يوقدر. و مصيبتده هركسڭ حقّى، كندندن مصيبت نقطهسنده داها يوقارى اولانلره باقمقدر كه شكر ايتسين.
بو سرّ بعض رسالهلرده بر تمثيل ايله ايضاح ايديلمش. إجمالى شودر كه: بر ذات، بر بيچارهيى، بر منارهنڭ باشنه چيقارييور. منارهنڭ هر باصامغنده آيرى آيرى برر إحسان، برر هديه ويرييور. تام منارهنڭ باشنده ده أڭ بيوك بر هديهيى ويرييور. او متنوّع هديهلره قارشى اوندن تشكّر و منّتدارلق ايستديگى حالده؛ او خيرچين آدم، بتون او باصامقلرده گورديگى هديهلرى اونوتوب وياخود هيچه صايوب شكر ايتميهرك يوقارىيه باقار. كاشكه بو مناره داها اوزون اولسه ايدى، داها يوقارىيه چيقسه ايدم، نه ايچون او طاغ گبى وياخود اوتهكى مناره گبى چوق يوكسك دگل دييوب شكوايه باشلارسه، نه قدر بر كفرانِ نعمتدر، بر حقسزلقدر. اويله ده:
بر إنسان هيچلكدن وجوده گلوب، طاش اولميهرق، آغاج اولمايوب، حيوان قالميهرق، إنسان اولوب، مسلمان اولارق، چوق زمان صحّت و عافيت گوروب، يوكسك بر درجهِٔ نعمت قزانديغى حالده، بعض عارضهلرله، صحّت و عافيت گبى
— 47 —
بعض نعمتلره لايق اولماديغى ويا سوءِ إختياريله ويا سوءِ إستعماليله ألندن قاچيرديغى وياخود ألى يتيشمديگى ايچون شكوا ايتمك، صبرسزلق گوسترمك، امان نه ياپدم بويله باشمه گلدى دييه ربوبيتِ إلٰهيهيى تنقيد ايتمك گبى بر حالت؛ مادّى خستهلقدن داها مصيبتلى، معنوى بر خستهلقدر. قيريلمش أل ايله دوگوشمك گبى، شكايتيله خستهلغنى زيادهلشديرر. عاقل اودر كه:
اَلَّذِينَ اِذَا اَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا اِنَّا ِللّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
سرّيله تسليم اولوب صبر ايتسين؛ تا او خستهلق، وظيفهسنى بيتيرسين گيتسين.
اون طوقوزنجى دواء:جميلِ ذو الجلالڭ بتون إسملرى أسماء الحسنى تعبيرِ صمدانيسيله گوسترييور كه، گوزلدرلر. موجودات ايچنده أڭ لطيف، أڭ گوزل، أڭ جامع آيينهِٔ صمديت ده حياتدر. گوزلڭ آيينهسى گوزلدر. گوزلڭ محاسنلرينى گوسترن آيينه گوزللشير. او آيينهنڭ باشنه او گوزلدن نه گلسه، گوزل اولديغى گبى؛ حياتڭ باشنه دخى نه گلسه، حقيقت نقطهسنده گوزلدر. چونكه گوزل اولان او أسماء الحسنىنڭ گوزل نقشلرينى گوسترر. حيات، دائما صحّت و عافيتده يكنسق گيتسه، ناقص بر آيينه اولور. بلكه بر جهتده عدم و يوقلغى و هيچلگى إحساس ايدوب صيقنتى ويرر. حياتڭ قيمتنى تنزيل ايدر. عمرڭ لذّتنى صيقنتىيه قلب ايدر. چابوق وقتمى گچيرهجگم دييه، صيقنتيدن يا سفاهته، يا أگلنجهيه آتيلير. حپس مدّتى گبى، قيمتدار عمرينه عداوت ايدوب، چابوق ئولديروب گچيرمك ايستهيور. فقط تحوّلده و حركتده و آيرى آيرى طورلر ايچنده يوارلانمقده اولان بر حيات، قيمتنى إحساس ايدييور، عمرڭ أهمّيتنى و لذّتنى بيلديرييور. مشقّتده و مصيبتده دخى اولسه، عمرڭ گچمهسنى ايستهمييور. "امان گونش باتمادى، يا گيجه بيتمدى" دييه صيقنتيسندن اوف! اوف! ايتمييور. أوت غايت زنگين و ايشسز، إستراحت دوشگنده هر شيئى مكمّل بر أفنديدن صور؛ نه حالدهسڭ؟
— 48 —
ألبته، امان وقت گچمييور، گل بر شَشْ بَشْ اوينايالم، وياخود وقتى گچيرمك ايچون بر أگلنجه بولالم، گبى متألّمانه سوزلرى اوندن ايشيدهجكسڭ.. وياخود طولِ أملدن گلن، بو شيئم أكسيك، كاشكه شو ايشى ياپسه ايدم گبى شكوالرى ايشيدهجكسڭ. سن بر مصيبتزده ويا ايشجى و مشقّتلى بر حالده اولان بر فقيردن صور؛ نه حالدهسڭ؟ عقلى باشنده ايسه دييهجك كه: "شكرلر اولسون ربّمه، ايىيم، چاليشييورم. كاشكه چابوق گونش گيتمسه ايدى، بو ايشى ده بيتيرسه ايدم. وقت چابوق گچييور، عمر طورمييور گيدييور. واقعا زحمت چكييورم، فقط بو ده گچر، هر شى بويله چابوق گچييور." دييه، معنًا عمر نه قدر قيمتدار اولديغنى، گچمسندهكى تأسّفله بيلديرييور. ديمك مشقّت و چاليشمقله، عمرڭ لذّتنى و حياتڭ قيمتنى آڭلايور. إستراحت و صحّت ايسه، عمرى آجيلاشديرييور كه، گچمهسنى آرزو ايدييور.
أى خسته قارداش! بيل كه، باشقه رسالهلرده تفصيلاتيله قطعى بر صورتده إثبات ايديلديگى گبى؛ مصيبتلرڭ، شرلرڭ، حتّى گناهلرڭ أصلى و مايهسى عدمدر. عدم ايسه شردر، قراڭلقدر. يكنسق إستراحت، سكوت، سكونت، توقّف گبى حالتلر عدمه، هيچلگه ياقينلغى ايچوندر كه، عدمدهكى قراڭلغى إحساس ايدوب صيقنتى ويرييور. حركت و تحوّل ايسه وجوددر، وجودى إحساس ايدر. وجود ايسه خالص خيردر، نوردر. مادام حقيقت بودر؛ سندهكى خستهلق، قيمتدار حياتى صافيلشديرمك، قوّتلشديرمك، ترقّى ايتديرمك و وجودڭدهكى سائر جهازاتِ إنسانيهيى او خستهلقلى عضوڭ أطرافنه معاونتدارانه متوجّه ايتمك و صانعِ حكيمڭ آيرى آيرى إسملرينڭ نقشلرينى گوسترمك گبى، چوق وظيفهلر ايچون، او خستهلق سنڭ وجوديڭه مسافر اولارق گوندريلمشدر. إن شاء اللّٰه چابوق وظيفهسنى بيتيرر گيدر. و عافيته دير كه؛ سن گل، بنم يرمده دائمى قال، وظيفهڭى گور، بو خانه سنڭدر، عافيتله قال.
— 49 —
يگرمنجى دواء:أى دردينه درمان آرايان خسته! خستهلق ايكى قسمدر. بر قسمى حقيقى، بر قسمى وهميدر. حقيقى قسمى ايسه شافئِ حكيمِ ذو الجلال، كُرهِٔ أرض اولان أجزاخانهِٔ كبراسنده، هر درده بر دوا إستيف ايتمش. او دوالر ايسه، دردلرى ايسترلر. هر درده بر درمان خلق ايتمشدر. تداوى ايچون علاجلرى آلمق، إستعمال ايتمك مشروعدر. فقط تأثيرى و شفايى، جنابِ حقدن بيلمك گركدر. درمانى او ويرديگى گبى، شفايى ده او ويرييور. حاذق متديّن حكيملرڭ توصيهلرينى طوتمق، أهمّيتلى بر علاجدر. چونكه أكثر خستهلقلر سوءِ إستعمالاتدن، پرهيزسزلكدن و إسرافدن و خطيئاتدن و سفاهتدن و دقّتسزلكدن گلييور. متديّن حكيم، ألبته مشروع بر دائرهده نصيحت ايدر و وصاياده بولونور. سوءِ إستعمالاتدن، إسرافاتدن منع ايدر، تسلّى ويرر. خسته او وصايا و او تسلّىيه إعتماد ايدوب خستهلغى خفيفلشير، صيقنتى يرنده بر فرحلق ويرر.
امّا وهمى خستهلق قسمى ايسه؛ اونڭ أڭ مؤثّر علاجى، أهمّيت ويرمهمكدر. أهمّيت ويردكجه او بيور، شيشر. أهمّيت ويرمزسه كوچولور، طاغيلير. ناصلكه آريلره ايليشدكجه، إنسانڭ باشنه اوشوشورلر، آلديرمازسهڭ طاغيلير. هم قراڭلقده گوزينه صاللانان بر ايپدن گلن بر خياله أهمّيت ويردكجه بيور. حتّى بعضًا اونى ديوانه گبى قاچيرر؛ أهمّيت ويرمزسه، عادى بر ايپڭ ييلان اولماديغنى گورور، باشندهكى تلاشنه گولر. بو وهمى خستهلق چوق دوام ايتسه، حقيقته إنقلاب ايدر. وهّام و عصبى إنسانلرده فنا بر خستهلقدر. حبّهيى قبّه ياپار؛ قوّهِٔ معنويهسى قيريلير. خصوصًا مرحمتسز ياريم حكيملره وياخود إنصافسز دوقتورلره راست گلسه، أوهامنى داها زياده تحريك ايدر. زنگين ايسه مالى گيدر؛ يوقسه يا عقلى گيدر ويا صحّتى گيدر.
يگرمى برنجى دواء:أى خسته قارداش! سنڭ خستهلغڭده مادّى ألم وار، فقط او مادّى ألمڭ تأثيرينى إزاله ايدهجك أهمّيتلى بر معنوى لذّت سنى إحاطه
— 50 —
ايدييور. چونكه پدر و والدهڭ و أقرباڭ وارسه، چوقدن بَرى اونوتديغڭ غايت لذّتلى او أسكى شفقتلرى سنڭ أطرافڭده يڭيدن اويانوب، چوجقلق زمانڭده گورديگڭ او شيرين نظرلرى ينه گورمكله برابر؛ چوق گيزلى پردهلى قالان أطرافڭدهكى دوستلقلر، خستهلغڭ جاذبهسيله ينه سڭا قارشى محبّتدارانه باقدقلرندن، ألبته اونلره قارشى سنڭ بو مادّى ألمڭ پك اوجوز دوشر. هم سن مفتخرانه خدمت ايتديگڭ و إلتفاتلرينى قزانماسنه چاليشديغڭ ذاتلر، خستهلغڭ حكميله سڭا مرحمتكارانه خدمتكارلق ايتدكلرندن، أفنديلريڭه أفندى اولدڭ. هم إنسانلردهكى رقّتِ جنسيهيى و شفقتِ نوعيهيى كنديڭه جلب ايتديگڭدن، هيچدن چوق يارديمجى أحباب و شفقتلى دوست بولدڭ. هم چوق مشقّتلى خدمتلردن پايدوس أمرينى ينه خستهلقدن آلدڭ، إستراحت ايدييورسڭ. ألبته سنڭ جزئى ألمڭ، بو معنوى لذّتلره قارشى سنى شكوايه دگل، تشكّره سَوق ايتمليدر.
يگرمى ايكنجى دواء:أى نزول گبى آغير خستهلقلره مبتلا اولان قارداش! أوّلا سڭا مژده ايدييورم كه؛ مؤمن ايچون نزول مبارك صاييلييور. بونى چوقدن أهلِ ولايتدن ايشيدييوردم. سرّينى بيلمزدم. بر سرّى شويله قلبمه گلييور كه: أهل اللّٰه، جنابِ حقّه واصل اولمق و دنيانڭ عظيم معنوى تهلكهلرندن قورتولمق و سعادتِ أبديهيى تأمين ايتمك ايچون، ايكى أساسى إختيارًا تعقيب ايتمشلر:
بريسى:رابطهِٔ موتدر. يعنى: دنيا فانى اولديغى گبى، كنديسى ده ايچنده وظيفهدار فانى بر مسافر اولديغنى دوشونمكله، حياتِ أبديسنه او صورتله چاليشمشلر.
ايكنجيسى:نفسِ أمّارهنڭ و كور حسّياتڭ تهلكهلرندن قورتولمق ايچون، چلّهلر ايله، رياضتلرله نفسِ أمّارهنڭ ئولديرلمسنه چاليشمشلر.
— 51 —
سزلر أى يارى وجودينڭ صحّتنى غائب ايدن قارداش! سن إختيارسز قيصه و قولاى و سببِ سعادت اولان ايكى أساس سڭا ويريلمش كه؛ دائما سنڭ وجوديڭڭ وضعيتى، دنيانڭ زوالنى و إنسانڭ فانى اولديغنى إخطار ايدييور. داها دنيا سنى بوغامييور، غفلت سنڭ گوزيڭى قپايهمييور. و ياريم إنسان وضعيتنده بر ذاته، نفسِ أمّاره ألبته هوساتِ رذيله ايله و نفسانى مشتهيّات ايله اونى آلداتاماز، چابوق او نفسڭ بلاسندن قورتولور.
ايشته مؤمن سرِّ ايمان ايله و تسليميت و توكّل ايله، او آغير نزول گبى خستهلقدن آز بر زمانده، أهلِ ولايتڭ چلّهلرى گبى إستفاده ايدهبيلير. او وقت او آغير خستهلق چوق اوجوز دوشر.
يگرمى اوچنجى دواء:أى كيمسهسز، غريب، بيچاره خسته! خستهلغڭله برابر كيمسهسزلك و غربت، سڭا قارشى أڭ قاتى قلبلرى رقّته گتيريرسه و نظرِ شفقتى جلب ايدرسه؛ عجبا قرآنڭ بتون سورهلرينڭ باشلرنده كندينى رحمٰن الرحيم صفتيله بزه تقديم ايدن و بر لمعهِٔ شفقتيله عموم ياورولره قارشى عموم والدهلرى، او خارقه شفقتيله تربيه ايتديرن و هر بهارده بر جلوهِٔ رحمتيله زمين يوزينى نعمتلرله طولديران و أبدى بر حياتدهكى جنّت، بتون محاسنيله بر جلوهِٔ رحمتى اولان سنڭ خالقِ رحيمڭه ايمان ايله إنتسابڭ و اونى طانييوب خستهلغڭ لسانِ عجزيله نيازڭ، ألبته سنڭ بو غربتدهكى كيمسهسزلك خستهلغڭ، هر شيئه بدل اونڭ نظرِ رحمتنى سڭا جلب ايدر. مادام او وار، سڭا باقار، سڭا هر شى وار. أصل غربتده، كيمسهسزلكده قالان اودر كه؛ ايمان و تسليميتله اوڭا إنتساب ايتمهسين ويا إنتسابنه أهمّيت ويرمهسين.
يگرمى دردنجى دواء:أى معصوم خسته چوجقلره و معصوم چوجقلر حكمنده اولان إختيارلره خدمت ايدن خسته باقيجيلر! سزڭ اوڭڭزده مهمّ بر تجارتِ اُخرويه
— 52 —
وار. شوق و غيرت ايله او تجارتى قزانيڭز. معصوم چوجقلرڭ خستهلقلرينى، او نازك وجودلره بر إدمان، بر رياضت و ايلريده دنيانڭ دغدغهلرينه مقاومت ويرديرمك ايچون بر شيرينغه و بر تربيهِٔ ربّانيه گبى، چوجغڭ حياتِ دنيويهسنه عائد چوق حكمتلرله برابر و حياتِ روحيهسنه و تصفّئِ حياتنه مدار اولاجق بيوكلردهكى كفّارت الذنوب يرينه، معنوى و ايلريده وياخود آخرتده ترقّياتِ معنويهسنه مدار شيرينغهلر نوعندهكى خستهلقلردن گلن ثواب، پدر و والدهلرينڭ دفترِ أعمالنه، بِالخاصّه سرِّ شفقتله چوجغڭ صحّتنى كندى صحّتنه ترجيح ايدن والدهسنڭ صحيفهِٔ حسناتنه گيرديگى، أهلِ حقيقتجه ثابتدر. إختيارلره باقمق ايسه؛ هم عظيم ثواب آلمقله برابر، او إختيارلرڭ و بِالخاصّه پدر و والده ايسه، دعالرينى آلمق و قلبلرينى خوشنود ايتمك و وفاكارانه خدمت ايتمك، هم بو دنيادهكى سعادته، هم آخرتڭ سعادتنه مدار اولديغى رواياتِ صحيحه ايله و چوق وقوعاتِ تاريخيه ايله ثابتدر. إختيار پدر و والدهسنه تام إطاعت ايدن بختيار بر ولد، أولادندن عين وضعيتى گورديگى گبى؛ بدبخت بر ولد أگر أبويْننى رنجيده ايتسه، عذابِ اُخرويدن باشقه، دنياده چوق فلاكتلرله جزاسنى گورديگى، چوق وقوعاتله ثابتدر. أوت إختيارلره، معصوملره، يالڭز أقرباسنه باقمق دگل؛ بلكه أهلِ ايمان (مادام سرِّ ايمانله اخوّتِ حقيقيه وار) اونلره راست گلسه، محترم خسته إختيار اوڭا محتاج اولسه، روح جانله اوڭا خدمت ايتمك إسلاميتڭ مقتضاسيدر.
يگرمى بشنجى دواء:أى خسته قارداشلر! سز غايت نافع و هر درده دوا و حقيقى لذّتلى قدسى بر ترياق ايسترسهڭز، ايمانڭزى إنكشاف ايتديريڭز. يعنى توبه و إستغفار ايله و نماز و عبوديتله، او ترياقِ قدسى اولان ايمانى و ايماندن گلن علاجى إستعمال ايديڭز. أوت دنيايه محبّت و علاقه يوزندن گويا عادتا أهلِ غفلتڭ دنيا گبى بيوك، خسته، معنوى بر وجودى واردر. ايمان ايسه، او دنيا گبى
— 53 —
زوال و فراق ضربهلرينه، ياره و بره ايچنده اولان او معنوى وجودينه بردن شفا ويروب؛ يارهلردن قورتاروب، حقيقى شفا ويرديگنى پك چوق رسالهلرده قطعى إثبات ايتمشز.
باشڭزى آغريتمامق ايچون قيصه كسييورم. ايمان علاجى ايسه، فرائضى ممكن اولدقجه يرينه گتيرمكله تأثيرينى گوسترييور. غفلت و سفاهت و هوساتِ نفسانيه و لهوياتِ غيرِ مشروعه، او ترياقڭ تأثيرينى منع ايدر. خستهلق مادام غفلتى قالديرييور، إشتهايى كسييور، غيرِ مشروع كيفلره گيتمگه مانع اولويور؛ اوندن إستفاده ايديڭز. حقيقى ايمانڭ قدسى علاجلرندن و نورلرندن توبه و إستغفار ايله، دعا و نياز ايله إستعمال ايديڭز. جنابِ حق سزلره شفا ويرسين، خستهلقلريڭزى كفّارة الذنوب ياپسين. آمين آمين آمين...
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ الَّذِى هَدٰينَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلَا اَنْ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ طِبِّ الْقُلُوبِ وَ دَوَائِهَا وَ عَافِيَةِ الْاَبْدَانِ وَ شِفَائِهَا وَ نُورِ الْاَبْصَارِ وَ ضِيَائِهَا وَ عَلٰى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلِّمْ
٭ ٭ ٭
— 54 —
وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ
مئالى: "بو كتاب هر درده درماندر." توافقاتِ لطيفهدندر كه؛ رأفت بگڭ برنجى تسويددن غايت سرعتله يازديغى نسخه ايله برابر، خسروڭ يازديغى ديگر بر نسخهده، إختيارسز هيچ دوشونمهدن، سطر باشلرنده گلن ألفلرى صايدق؛ عينًا بو وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ جملهسنه توافق ايدييور.
(حاشيه-١): صوڭرهدن يازيلان إخطارڭ ايكى ألفى بو حسابه داخل اولاميهجغى ايچون داخل ايديلمهمشدر.
هم بو رسالهنڭ مؤلّفنڭ سعيد إسمنه، بر تك فرق ايله ينه توافق ايدييور.
(حاشيه-٢): مادام كرامتِ عَلَويهده و غوثيهده، سعيدڭ آخرنده ندا ايچون وضع ايديلمش بر ألف وار، سعيدا اولمش؛ بلكه فضله اولان بو ألف، او ألفه باقييور.
خسرو، رأفت
يالڭز رسالهنڭ عنواننه عائد يازيدهكى بر ألف حسابه داخل ايديلمهمشدر.
جاىِ حيرتدر كه: سليمان رشدينڭ يازديغى نسخه، هيچ ألف خاطره گلمهدن و دوشونمهدن، يوز اون درت ألف، يوز اون درت شفاىِ قدسيهيى تضمّن ايدن، يوز اون درت سُوَرِ قرآنيهنڭ عددينه توافقله برابر وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ شدّهلى لام بر صاييلمق جهتيله، يوز اون درت حرفنه تام تامنه توافق ايدييور.
٭ ٭ ٭
— 55 —
يگرمى بشنجى لمعهنڭ ذيلى
اون يدنجى مكتوب
(چوجق تعزيهنامهسى)
(مقام مناسبتيله بورايه آلينمشدر.)
بِاسْمِهِ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
عزيز آخرت قارداشم حافظ خالد أفندى!
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ الَّذِينَ اِذَا اَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا اِنَّا ِللّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
قارداشم، چوجغڭ وفاتى بنى متأثّر ايتدى. فقط اَلْحُكْمُ ِللّٰهِ قضايه رضا، قدره تسليم إسلاميتڭ بر شعاريدر. جنابِ حق سزلره صبرِ جميل ويرسين. مرحومى ده، سزه ذخيرهِٔ آخرت و شفاعتجى ياپسين. سزه و سزڭ گبى متّقى مؤمنلره بيوك بر مژده و حقيقى بر تسلّى گوسترهجك "بش نقطه"يى بيان ايدرز:
— 56 —
برنجى نقطه:قرآنِ حكيمده وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ سرّى و مئالى شودر كه: مؤمنلرڭ قبل البلوغ وفات ايدن أولادلرى، جنّتده أبدى، سَويملى، جنّته لايق بر صورتده دائمى چوجق قالاجقلرينى.. و جنّته گيدن پدر و والدهلرينڭ قوجاقلرنده أبدى مدارِ سرورلرى اولاجقلرينى.. و چوجق سومك و أولاد اوقشامق گبى أڭ لطيف بر ذوقى، أبويْننه تأمينه مدار اولاجقلرينى.. و هر بر لذّتلى شيئڭ جنّتده بولونديغنى.. جنّت تناسل يرى اولماديغندن، أولاد محبّتى و اوقشاماسى اولماديغنى ديينلرڭ حكملرى حقيقت اولماديغنى.. هم دنياده اون سنهلك قيصه بر زمانده تألّماتله قاريشق أولاد سومسنه و اوقشاماسنه بدل صافى، ألمسز ميليونلر سنه أبدى أولاد سومسنى و اوقشاماسنى قزانمق، أهلِ ايمانڭ أڭ بيوك بر مدارِ سعادتى اولديغنى شو آيتِ كريمه وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ جملهسيله إشارت ايدييور و مژده ويرييور.
ايكنجى نقطه:بر زمان بر ذات، بر زندانده بولونويور. سَويملى بر چوجغى ياننه گوندريلمش. او بيچاره محبوس، هم كندى ألمنى چكييور، هم ولدينڭ إستراحتنى تأمين ايدهمديگى ايچون، اونڭ زحمتيله متألّم اولويوردى. صوڭره مرحمتكار حاكم اوڭا بر آدم گوندرر، دير كه: "شو چوجق چندان سنڭ أولادڭدر، فقط بنم رعيتم و ملّتمدر. اونى بن آلاجغم، گوزل بر سرايده بسلتديرهجگم." او آدم آغلار، صيزلار؛ "بنم مدارِ تسلّيم اولان أولاديمى ويرميهجگم" دير. اوڭا آرقداشلرى دير كه: "سنڭ تأثّراتڭ معناسزدر. أگر سن چوجغه آجييورسهڭ، چوجق شو ملوّث، عفونتلى، صيقنتيلى زندانه بدل؛ فرحلى، سعادتلى بر سرايه گيدهجك. أگر سن نفسڭ ايچون متأثّر اولويورسهڭ، منفعتڭى آرايورسهڭ؛ چوجق بوراده قالسه، موقّةً شبههلى بر منفعتڭله برابر، چوجغڭ مشقّتلرندن چوق صيقنتى و ألم چكمك وار. أگر اورايه گيتسه، سڭا بيڭ منفعتى
— 57 —
وار. چونكه پادشاهڭ مرحمتنى جلبه سبب اولور، سڭا شفاعتجى حكمنه گچر. پادشاه، اونى سنڭله گوروشديرمك آرزو ايدهجك. ألبته گوروشمك ايچون اونى زندانه گوندرميهجك، بلكه سنى زنداندن چيقاروب او سرايه جلب ايدهجك، چوجقله گوروشديرهجك. شو شرطله كه، پادشاهه أمنيتڭ و إطاعتڭ وارسه..."
ايشته شو تمثيل گبى، عزيز قارداشم، سنڭ گبى مؤمنلرڭ أولادى وفات ايتدكلرى وقت شويله دوشونملى: شو ولد معصومدر، اونڭ خالقى دخى رحيم و كريمدر. بنم ناقص تربيه و شفقتمه بدل، غايت كامل اولان عنايت و رحمتنه آلدى. دنيانڭ ألملى، مصيبتلى، مشقّتلى زندانندن چيقاروب جنّت الفردوسنه گوندردى. او چوجغه نه موطلى! شو دنياده قالسه ايدى، كيم بيلير نه شكله گيرردى؟ اونڭ ايچون بن اوڭا آجيمييورم، بختيار بيلييورم. قالدى كندى نفسمه عائد منفعتى ايچون، كنديمه دخى آجيمييورم، أليم متأثّر اولمايورم. چونكه دنياده قالسه ايدى، اون سنهلك موقّت ألمله قاريشق بر أولاد محبّتى تأمين ايدهجكدى. أگر صالح اولسه ايدى، دنيا ايشنده مقتدر اولسه ايدى، بلكه بڭا يارديم ايدهجكدى. فقط وفاتيله، أبدى جنّتده اون ميليون سنه بڭا أولاد محبّتنه مدار و سعادتِ أبديهيه وسيله بر شفاعتجى حكمنه گچر. ألبته و ألبته مشكوك، معجّل بر منفعتى غائب ايدن، محقّق و مؤجّل بيڭ منفعتى قزانان؛ أليم تأثّرات گوسترمز؛ مأيوسانه فرياد ايتمز.
اوچنجى نقطه:وفات ايدن چوجق، بر خالقِ رحيمڭ مخلوقى، مملوكى، عبدى و بتون هيئتيله اونڭ مصنوعى و اوڭا عائد اولارق أبويْننڭ بر آرقداشى ايدى كه؛ موقّةً أبويْننڭ نظارتنه ويريلمش. پدر و والدهيى اوڭا خدمتكار ايتمش. أبويْننڭ او خدمتلرينه مقابل، معجّل بر اجرت اولارق لذّتلى بر شفقت ويرمش. شيمدى بيڭدن طوقوز يوز طقسان طوقوز حصّه صاحبى اولان او خالقِ رحيم،
— 58 —
مقتضاىِ رحمت و حكمت اولارق او چوجغى سنڭ ألڭدن آلسه، خدمتڭه خاتمه ويرسه؛ صورى بر حصّه ايله، حقيقى بيڭ حصّه صاحبنه قارشى شكوايى آڭديرهجق بر طرزده مأيوسانه حزن و فرياد ايتمك أهلِ ايمانه ياقيشماز، بلكه أهلِ غفلت و ضلالته ياقيشييور.
دردنجى نقطه:أگر دنيا أبدى اولسه ايدى، إنسان ايچنده أبدى قالسه ايدى و فراق أبدى اولسه ايدى؛ أليمانه تأثّرات و مأيوسانه تألّماتڭ بر معناسى اولوردى. فقط مادام دنيا بر مسافرخانهدر؛ وفات ايدن چوجق نرهيه گيتمشسه، سز ده بز ده اورايه گيدهجگز. و هم بو وفات اوڭا مخصوص دگل، عمومى بر جادّهدر. هم مادام مفارقت دخى أبدى دگل؛ ايلريده هم برزخده، هم جنّتده گوروشولهجكدر. اَلْحُكْمُ ِللّٰهِ ديمهلى.. او ويردى، او آلدى. "الحمد ِللّٰهِ على كلّ حال" صبر ايله شكر ايتملى.
بشنجى نقطه:رحمتِ إلٰهيهنڭ أڭ لطيف، أڭ گوزل، أڭ خوش، أڭ شيرين جلوهلرندن اولان شفقت؛ بر إكسيرِ نورانيدر. عشقدن چوق كسكيندر. چابوق جنابِ حقّه وصوله وسيله اولور. ناصل عشقِ مجازى و عشقِ دنيوى پك چوق مشكلاتله عشقِ حقيقىيه إنقلاب ايدر، جنابِ حقّى بولور. اويله ده شفقت (فقط مشكلاتسز) داها قيصه، داها صافى بر طرزده قلبى جنابِ حقّه ربط ايدر. گرك پدر و گرك والده، ولدينى بتون دنيا گبى سَورلر. ولدى ألندن آلينديغى وقت، أگر بختيار ايسه، حقيقى أهلِ ايمان ايسه؛ دنيادن يوزينى چويرر، منعمِ حقيقىيى بولور. دير كه: "دنيا مادام فانيدر، دگمييور علاقهِٔ قلبه..." ولدى نرهيه گيتمشسه اورايه قارشى بر علاقه پيدا ايدر، بيوك معنوى بر حال قزانير.
أهلِ غفلت و ضلالت، شو بش حقيقتدهكى سعادت و مژدهدن محرومدرلر. اونلرڭ حالى نه قدر أليم اولديغنى شونڭله قياس ايديڭز كه: بر إختيار خانم غايت
— 59 —
سَوْديگى سَويملى تك بر چوجغنى سكراتده گوروب، دنياده توهّمِ أبديت حكمنجه غفلت ويا ضلالت نتيجهسنده؛ موتى، عدم و فراقِ أبدى تصوّر ايتديگندن، يوموشاق دوشگنه بدل قبرڭ طوپراغنى دوشونوب غفلت ويا ضلالت جهتيله، أرحم الراحمينڭ جنّتِ رحمتنى، فردوسِ نعمتنى دوشونمديگندن، نه قدر مأيوسانه بر حزن و ألم چكديگنى قياس ايدهبيليرسڭ. فقط وسيلهِٔ سعادتِ داريْن اولان ايمان و إسلاميت، مؤمنه دير كه: شو سكراتده اولان چوجغڭ خالقِ رحيمى، اونى بو فانى دنيادن چيقاروب جنّتنه گوتورهجك. هم سڭا شفاعتجى، هم أبدى بر أولاد ياپاجق. مفارقت موقّتدر، مراق ايتمه؛
اَلْحُكْمُ ِللّٰهِ ٭ اِنَّا ِللّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
دى، صبر ايت.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 61 —
اوتوز برنجى مكتوبڭ
يگرمى آلتنجى لمعهسى
مؤلّفى
سعيد النورسى
(إختيارلر حقّنده يگرمى آلتى رجا و ضياىِ تسلّىيى جامعدر.)
— 62 —
إخطار:هر بر "رجا"نڭ باشنده معنوى درديمى غايت أليم و سزى متأثّر ايدهجك درجهده يازديغمڭ سببى: قرآنِ حكيمدن گلن علاجڭ فوق العاده تأثيرينى گوسترمك ايچوندر. إختيارلره عائد بو لمعه، اوچ درت جهتله حسنِ إفادهيى محافظه ايدهمهمش.
برنجيسى:سرگذشتِ حياتمه عائد اولديغى ايچون، او زمانلره خيالًا گيدوب او حالتده يازيلديغندن؛ إفاده، إنتظامنى محافظه ايدهمدى.
ايكنجيسى:صباح نمازندن صوڭره غايت يورغونلق حسّ ايتديگم بر زمانده، هم سرعته مجبوريت تحتنده يازيلديغندن إفادهده مشوّشيت دوشمش.
اوچنجيسى:يانمده دائم يازاجق بولونماديغندن، يانمده بولونان كاتبڭ ده رسالهِٔ نوره عائد درت بش وظيفهسى اولمقله، تصحيحاتنه تام وقت بولامديغمزدن إنتظامسز قالدى.
دردنجيسى:تأليفڭ عقبنده ايكيمز ده يورغون اولارق، معنايى دقّتله دوشونهميهرك، غايت سطحى بر تصحيحله إكتفا ايديلديگندن، طرزِ إفادهده ألبته قصورلر بولونهجق. عالىجناب إختيارلردن، إفادهدهكى قصورلريمه نظرِ مسامحه ايله باقمق؛ و رحمتِ إلٰهيه بوش اولارق دونديرمديگى مبارك إختيارلر، أللرينى درگاهِ إلٰهيهيه آچدقلرى وقت بزى ده دعالرنده داخل ايتسينلر.
٭ ٭ ٭
— 63 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
كهٰيٰعص ٭ ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُ زَكَرِيَّا ٭ اِذْ نَادٰى رَبَّهُ نِدَاءً خَفِيًّا ٭ قَالَ رَبِّ اِنِّى وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّى وَاشْتَعَلَ الرَّاْسُ شَيْبًا وَلَمْ اَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا ٭
شو لمعه يگرمى آلتى رجادر.
برنجى رجا:أى سنِّ كماله گلن محترم إختيار قارداشلر و إختياره همشيرهلر! بن ده سزڭ گبى إختيارم. إختيارلق زماننده آرا صيره بولديغم رجالرى و او رجالردهكى تسلّى نورينه سزى ده تشريك ايتمك آرزوسيله، باشمدن گچن بعض حالاتى يازاجغم. گورديگم ضيا و راست گلديگم رجا قپولرى، ألبته بنم ناقص و مشوّش إستعداديمه گوره گورولمش، آچيلمش. إن شاء اللّٰه سزلرڭ صافى و خالص استعدادلريڭز، گورديگم ضيايى پارلاتديرهجق؛ بولديغم رجايى داها زياده قوّتلشديرهجك.
ايشته گلهجك او رجالرڭ و ضيالرڭ منبعى، معدنى، چشمهسى؛ ايماندر.
ايكنجى رجا:إختيارلغه گيرديگم زمان؛ بر گون گوز موسمنده، ايكندى وقتنده، يوكسك بر طاغده دنيايه باقدم. بردن غايت رقّتلى و حزين و بر جهتده قراڭلقلى بر حالت بڭا گلدى. گوردم كه؛ بن إختيارلاندم، گوندوز ده
— 64 —
إختيارلانمش، سنه ده إختيارلانمش، دنيا ده إختيارلانمش. بو إختيارلقلر ايچنده دنيادن فراق و سَوْدكلرمدن إفتراق زمانى ياقينلاشديغندن، إختيارلق بنى زياده صارصدى. بردن رحمتِ إلٰهيه اويله بر صورتده إنكشاف ايتدى كه؛ او رقّتلى حزن و فراقى، قوّتلى بر رجا و پارلاق بر تسلّى نورينه چويردى. أوت أى بنم گبى إختيارلر! قرآنِ حكيمده يوز يرده "الرحمٰن الرحيم" صفتلريله كندينى بزلره تقديم ايدن و دائما زمينڭ يوزنده مرحمت ايستهين ذىحياتلرڭ إمدادينه رحمتنى گوندرن و غيبدن هر سنه بهارى حدسز نعمت و هديهلريله طولديروب رزقه محتاج بزلره يتيشديرن و ضعف و عجز درجهسى نسبتنده رحمتنڭ جلوهسنى زياده گوسترن بر خالقِ رحيممزڭ رحمتى، بو إختيارلغمزده أڭ بيوك بر رجا و أڭ قوّتلى بر ضيادر. بو رحمتى بولمق، ايمان ايله او رحمانه إنتساب ايتمك و فرائضى قيلمقله اوڭا إطاعت ايتمكدر.
اوچنجى رجا:بر زمان گنجلك گيجهسنڭ اويقوسندن إختيارلق صباحيله اويانديغم وقت كنديمه باقدم؛ وجودم قبر طرفنه بر اينشدن قوشار گبى گيدييور. نيازئِ مصرينڭ
گونده بر طاشى بناىِ عمريمڭ دوشدى يره،
جان ياتار غافل، بناسى اولدى ويران بىخبر...
ديديگى گبى، روحمڭ خانهسى اولان جسممڭ ده هر گون بر طاشى دوشمكله ييپرانييور و دنيا ايله بنى قوّتلى باغلايان اميدلرم، أمللرم قوپمغه باشلاديلر. حدسز دوستلرمدن و سَوْدكلرمدن مفارقت زماننڭ ياقينلاشديغنى حسّ ايتدم. او معنوى و چوق درين و دواسز گورونن يارهنڭ مرهمنى آرادم، بولامدم. ينه نيازئِ مصرى گبى ديدم كه:
— 65 —
دل بقاسى، حق فناسى ايستدى ملكِ تنم،
بر دواسز درده دوشدم، آه كه لقمان بىخبر!
(حاشيه): يعنى: بنم قلبم بتون قوّتيله بقا ايستديگى حالده؛ حكمتِ إلٰهيه، جسديمڭ خرابيتنى إقتضا ايدييور. حكيمِ لقمان ده چارهسنى بولامديغى درمانسز بر درده دوشدم.
او وقت بردن مرحمتِ إلٰهيهنڭ لسانى، مثالى، تمثالى، دلّالى، ممثّلى اولان پيغمبرِ ذىشان عليه الصلاة والسلامڭ نورى و شفاعتى و بشره گتيرديگى هديهِٔ هدايتى، او درمانسز حدسز ظن ايتديگم يارهيه گوزل بر مرهم و ترياق اولدى. قراڭلقلى يأسمى، نورلى بر رجايه چويردى.
أوت أى بنم گبى إختيارلغنى حسّ ايدن محترم إختيار و إختيارهلر! بز گيدييورز، آلدانمقده فائده يوق. گوزيمزى قپامقله بزى بوراده طورديرمازلر، سَوقيات وار. فقط غفلتدن و قسمًا ده أهلِ ضلالتدن گلن ظلمات أوهاملريله بزه فراقلى و قراڭلقلى گورونن برزخ مملكتى، أحبابلرڭ مجمعيدر. باشده شفيعمز اولان حبيب اللّٰه عليه الصلاة والسلام ايله بتون دوستلريمزه قاووشمق عالميدر. أوت بيڭ اوچ يوز أللى سنهده، هر سنه اوچ يوز أللى ميليون إنسانلرڭ سلطانى و اونلرڭ روحلرينڭ مربّيسى و عقللرينڭ معلّمى و قلبلرينڭ محبوبى و هر گونده اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِ سرّنجه، بتون او امّتنڭ ايشلديگى حسناتڭ بر مِثلى، صحيفهِٔ حسناتنه علاوه ايديلن و شو كائناتدهكى مقاصدِ عاليهِٔ إلٰهيهنڭ مدارى و موجوداتڭ قيمتلرينڭ تعاليسنڭ سببى اولان او ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلام، دنيايه گلديگى دقيقهده "اُمّتى اُمّتى" روايتِ صحيحه ايله و كشفِ صادقله ديديگى گبى، محشرده هركس "نفسى نفسى" ديديگى زمان، ينه "اُمّتى اُمّتى" دييهرك أڭ قدسى و أڭ يوكسك بر فداكارلق ايله، ينه شفاعتيله امّتنڭ إمدادينه قوشان بر
— 66 —
ذاتڭ گيتديگى عالمه گيدييورز. و او گونشڭ أطرافنده حدسز أصفيا و أوليا ييلديزلريله ايشيقلانان اويله بر عالمه گيدييورز.
ايشته او ذاتڭ شفاعتى آلتنه گيروب و نورندن إستفاده ايتمهنڭ و ظلماتِ برزخيهدن قورتولمانڭ چارهسى: سنّتِ سنيهيه إتّباعدر.
دردنجى رجا:بر زمان إختيارلغه آياق باصديغمدن، غفلتى إدامه ايتديرن صحّتِ بدنم ده بوزولمشدى. إختيارلقله خستهلق، متّفقًا بڭا هجوم ايتدى. باشمه ووره ووره اويقومى قاچيرديلر. چولوق چوجق، مال گبى بنى دنيا ايله باغلايهجق علاقهلر ده يوقدى. گنجلك سرسملگيله ضايع ايتديگم سرمايهِٔ عمريمڭ ميوهلرينى؛ بتون گناهلر، خطيئاتلر گوردم. نيازئِ مصرى گبى فرياد أيلهيهرك ديدم:
بر تجارت ياپمدم، نَقْدِ عمر اولدى هبا،
يوله گلدم لٰكن گوچمش جمله كروان بىخبر.
آغلايوب نالان ايدوب دوشدم يوله تنها غريب،
ديده گريان، سينه بريان، عقل حيران بىخبر.
او وقت غربتده ايدم. مأيوسانه بر حزن و ندامتكارانه بر تأسّف و إستمدادكارانه بر حسرت حسّ ايتدم. بردن قرآنِ معجز البيان إمداده يتيشدى. بڭا او قدر قوّتلى بر رجا قپوسنى آچدى و اويله حقيقى بر تسلّى ضياسنى ويردى كه، او وضعيتمڭ يوز درجه فوقندهكى يأسى دخى إزاله ايدر و او قراڭلقلرى طاغيدهبيليردى.
أوت أى بنم گبى دنيا ايله علاقهلرى كسيلمگه باشلايان و دنيا ايله باغلانان ايپلرى قوپمغه يوز طوتان محترم إختيار و إختيارهلر! بو دنيايى أڭ مكمّل و منتظم بر
— 67 —
شهر، بر سراى حكمنده خلق ايدن بر صانعِ ذو الجلال، ممكن ميدر كه؛ او شهرده، او سرايده أڭ أهمّيتلى مسافرلريله و دوستلريله قونوشماسين، گوروشمهسين. مادام بيلهرك بو سرايى ياپمش و إراده و إختيار ايله تنظيم و تزيين ايتمش؛ ألبته ناصلكه "ياپان بيلير" اويله ده "بيلن قونوشور". مادام بو سرايى، بو شهرى بزه گوزل بر مسافرخانه و تجارتگاه ياپمش؛ ألبته بزه قارشى مناسباتنى و بزدن آرزولرينى گوسترهجك بر دفترى، بر كتابى بولونهجقدر.
ايشته او قدسى دفترڭ أڭ مكمّلى؛ قرق وجهله معجزه و هر دقيقهده هيچ اولمازسه يوز ميليونڭ ديللرنده گزن، نور سرپن و هر بر حرفنده أصغرى اولارق اون ثواب و اون حسنه و بعضًا اون بيڭ و بعضًا ليلهِٔ قدر سرّيله بر حرفنه اوتوز بيڭ حسنه و ميوهِٔ جنّت و نورِ برزخ ويرن قرآنِ معجز البياندر. بو مقامده اوڭا رقابت ايدهجك كائناتده هيچ بر كتاب يوقدر و هيچ بر كيمسه گوسترهمز. مادام بو ألمزدهكى قرآن، سماوات و أرضڭ خالقِ ذو الجلالنڭ ربوبيتِ مطلقهسى نقطهسندن و عظمتِ الوهيتى جهتندن و إحاطهِٔ رحمتى جانبندن گلن كلاميدر، فرمانيدر؛ بر معدنِ رحمتيدر. اوڭا ياپيش. هر درده بر دوا، هر ظلمته بر ضيا، هر يأسه بر رجا، ايچنده واردر.
ايشته بو أبدى خزينهنڭ آناختارى ايماندر و تسليمدر و اونى ديڭلهيوب قبول ايتمك و اوقومقدر.
بشنجى رجا:بر زمان إختيارلغمڭ مبدئنده، بر إنزوا آرزوسيله، إستانبولڭ بوغاز طرفندهكى يوشع تپهسنده، يالڭزلقله روحم بر إستراحت آرادى. بر گون او يوكسك تپهده، دائرهِٔ اُفقه، أطرافه باقدم. غايت حزين و رقّتلى بر لوحهِٔ زوال و فراقى، إختيارلغڭ إخطاريله گوردم. شجرهِٔ عمريمڭ قرق بشنجى سنهسى اولان قرق بشنجى دالندهكى يوكسك مقامندن، تا حياتمڭ آشاغى طبقهلرينه نظر
— 68 —
گزديردم. گوردم كه؛ او آشاغيده، هر بر دالنده، هر بر سنهنڭ ظرفنده سَوْدكلرمدن و علاقهدارلرمدن و طانيشدقلرمدن حدسز جنازهلر وار. و او فراق و إفتراقدن گلن غايت رقّتلى بر معنوى تأثّرات ايچنده، فضولئِ بغدادى گبى، مفارقت ايدن دوستلرى دوشونهرك أنين ايدوب:
وصلنى ياد أيلهدكجه آغلارم،
تا نَفَس وار ايسه قورو جسممده فرياد أيلرم.
دييهرك بر تسلّى، بر نور، بر رجا قپوسنى آرادم. بردن، آخرته ايمان نورى إمداده يتيشدى. هيچ سونمز بر نور، هيچ قيريلماز بر رجا ويردى.
أوت أى بنم گبى إختيار قارداشلر و إختياره همشيرهلر! مادام آخرت وار و مادام باقيدر و مادام دنيادن داها گوزلدر و مادام بزى يارادان ذات هم حكيم، هم رحيمدر.. إختيارلقدن شكوا و تأسّف ايتمهملىيز. بِالعكس إختيارلق، ايمان ايله عبادت ايچنده سنِّ كماله گلوب، وظيفهِٔ حياتدن ترخيص و عالمِ رحمته إستراحت ايچون گيتمگه بر علامت اولديغى جهتله اوندن ممنون اولمالىيز.
أوت نصِّ حديث ايله؛ نوعِ بشرڭ أڭ ممتاز شخصيتلرى اولان يوز يگرمى درت بيڭ أنبيانڭ إجماع و تواتر ايله؛ قسمًا شهوده و قسمًا حقّ اليقينه إستنادًا، متّفقًا آخرتڭ وجودندن و إنسانلرڭ اورايه سَوق ايديلهجگندن و بو كائناتڭ خالقنڭ قطعى وعد ايتديگى آخرتى گتيرهجگندن خبر ويردكلرى گبى، اونلرڭ ويردكلرى خبرى كشف و شهود ايله علم اليقين صورتنده تصديق ايدن يوز يگرمى درت ميليون أوليانڭ او آخرتڭ وجودينه شهادتلريله و بو كائناتڭ صانعِ حكيمنڭ بتون أسماسى بو دنياده گوستردكلرى جلوهلريله، بر عالمِ بقايى بِالبداهه إقتضا ايتدكلرندن؛ ينه آخرتڭ وجودينه دلالتيله؛ و هر سنه بهارده، روىِ زمينده
— 69 —
آياقده طوران حدّ و حسابه گلمز ئولمش آغاجلرڭ جنازهلرينى أمرِ كُنْ فَيَكُونُ ايله إحيا ايدوب بَعْثُ بَعْدَ الْموته مظهر ايدن و حشر و نشرڭ يوز بيڭلر نمونهسى اولارق نباتات طائفهلرندن و حيوانات ملّتلرندن اوچ يوز بيڭ نوعلرى حشر و نشر ايدن حدسز بر قدرتِ أزليه و حسابسز و إسرافسز بر حكمتِ أبديه و رزقه محتاج بتون ذىروحلرى كمالِ شفقتله غايت خارقه بر طرزده إعاشه ايتديرن و هر بهارده آز بر زمانده حدّ و حسابه گلمز أنواعِ زينت و محاسنى گوسترن بر رحمتِ باقيه و بر عنايتِ دائمهنڭ بِالبداهه آخرتڭ وجودينى إستلزام ايله و شو كائناتڭ أڭ مكمّل ميوهسى و خالقِ كائناتڭ أڭ سَوْديگى مصنوعى و كائناتڭ موجوداتيله أڭ زياده علاقهدار اولان إنساندهكى شديد، صارصيلماز، دائمى اولان عشقِ بقا و شوقِ أبديت و آمالِ سرمديت، بِالبداهه إشارت و دلالتيله بو عالمِ فانيدن صوڭره بر عالمِ باقى و بر دارِ آخرت و بر دارِ سعادت بولونديغنى او درجه قطعى بر صورتده إثبات ايدرلر كه، دنيانڭ وجودى قدر، بِالبداهه آخرتڭ وجودينى قبول ايتمهيى إستلزام ايدرلر.
(حاشيه): أوت، ثبوتى بر أمرى إخبار ايتمهنڭ قولايلغى و إنكار و نفى ايتمهنڭ غايت مشكل اولديغى، بو تمثيلدن گورونور. شويله كه: برى ديسه: "ميوهلرى سوت قونسروهلرى اولان غايت خارقه بر باغچه، كُرهِٔ أرض اوزرنده واردر." ديگرى ديسه: "يوقدر." إثبات ايدن، يالڭز اونڭ يرينى وياخود بعض ميوهلرينى گوسترمكله قولايجه دعواسنى إثبات ايدر. إنكار ايدن آدم، نفينى إثبات ايتمك ايچون، بتون كُرهِٔ أرضى گورمك و گوسترمكله دعواسنى إثبات ايدهبيلير. عينًا اويله ده: جنّتى إخبار ايدنلر، يوز بيڭلر ترشّحاتنى، ميوهلرينى، آثارينى گوستردكلرندن قطعِ نظر.. ايكى شاهدِ صادقڭ ثبوتنه شهادتلرى كافى گليركن؛ اونى إنكار ايدن حدسز بر كائناتى، حدسز أبدى زمانى تماشا ايتمك و گورمك و ألهدكدن صوڭره إنكارينى إثبات ايدهبيلير، عدمنى گوسترهبيلير.
ايشته أى إختيار قارداشلر! ايمانِ آخرتڭ نه قدر قوّتلى اولديغنى آڭلايڭز.
مادام قرآنِ حكيمڭ بزه ويرديگى أڭ مهمّ بر درس، "ايمانِ
— 70 —
بِالآخرت"در و او ايمان ده بو درجه قوّتليدر و او ايمانده اويله بر رجا و بر تسلّى وار كه؛ يوز بيڭ إختيارلق بر تك شخصه گلسه، بو ايماندن گلن تسلّى مقابل گلهبيلير. بز إختيارلر "الحمد ِللّٰهِ على كمالِ الايمان" دييوب، إختيارلغمزه سَوينملىيز.
آلتنجى رجا:بر زمان أليم بر أسارتمده، إنسانلردن توحّش ايدوب بارلا يايلاسنده چام طاغنڭ تپهسنده يالڭز قالدم. يالڭزلقده بر نور آرايوردم. بر گيجه، او يوكسك تپهنڭ باشندهكى يوكسك بر چام آغاجنڭ اوستندهكى اوستى آچيق اوطهجقده ايدم. اوچ درت غربتى بربرى ايچنده إختيارلق بڭا إخطار ايتدى. آلتنجى مكتوبده ايضاح ايديلديگى گبى؛ او گيجه ايصسز، سسسز، يالڭز آغاجلرڭ خيشيرتيلرندن و همهمهلرندن گلن حزين بر صدا، بر سس رقّتمه، إختيارلغمه، غربتمه زياده طوقوندى. إختيارلق بڭا إخطار ايتدى كه؛ گوندوز ناصل شو سياه بر قبره تبدّل ايتدى، دنيا سياه كفننى گيدى، اويله ده؛ سنڭ عمريڭڭ گوندوزى ده گيجهيه و دنيا گوندوزى ده برزخ گيجهسنه و حياتڭ يازى دخى ئولومڭ قيش گيجهسنه إنقلاب ايدهجگنى قلبمڭ قولاغنه سويلهدى. نفسم بِالمجبوريه ديدى: أوت بن وطنمدن غريب اولديغم گبى، بو أللى سنه ظرفندهكى عمرمده زوال بولان سَوْدكلرمدن آيرى دوشديگمدن و آرقهلرنده اونلره آغلايهرق قالديغمدن، بو وطن غربتندن داها زياده حزين و أليم بر غربتدر. و بو گيجه و طاغڭ غريبانه وضعيتندهكى حزين غربتدن داها زياده حزين و أليم بر غربته ياقينلاشييورم كه، بتون دنيادن بردن مفارقت زمانى ياقينلاشديغنى إختيارلق بڭا خبر ويرييور. بو غربت غربت ايچنده و بو حزن حزن ايچندهكى وضعيتدن بر رجا، بر نور آرادم. بردن ايمانِ بِاللّٰه إمداده يتيشدى. اويله بر اُنسيت ويردى كه؛ بولونديغم مضاعف وحشت بيڭ دفعه تضاعف ايتسه ايدى، ينه او تسلّى كافى گليردى.
— 71 —
أوت أى إختيار و إختيارهلر! مادام رحيم بر خالقمز وار؛ بزم ايچون غربت اولاماز. مادام او وار، بزم ايچون هر شى وار. مادام او وار، ملائكهلرى ده وار. اويله ايسه بو دنيا بوش دگل. خالى طاغلر، بوش صحرالر جنابِ حقّڭ عباديله طولودر. ذىشعور عبادندن باشقه، اونڭ نوريله، اونڭ حسابيله طاشى ده آغاجى ده برر مونس آرقداش حكمنه گچر؛ لسانِ حال ايله بزم ايله قونوشهبيليرلر و أگلنديررلر. أوت بو كائناتڭ موجوداتى عددنجه و بو بيوك كتابِ عالمڭ حرفلرى صاييسنجه وجودينه شهادت ايدن و ذىروحلرڭ مدارِ شفقت و رحمت و عنايت اولابيلن جهازاتى و مطعوماتى و نعمتلرى عددنجه رحمتنى گوسترن دليللر، شاهدلر، بزه رحيم، كريم، أنيس، ودود اولان خالقمزڭ، صانعمزڭ، حاميمزڭ درگاهنى گوسترييورلر. او درگاهده أڭ مقبول بر شفاعتجى، عجز و ضعفدر. و عجز و ضعفڭ تام زمانى ده، إختيارلقدر. بويله بر درگاهه مقبول بر شفاعتجى اولان إختيارلقدن كوسمك دگل، سومك لازمدر.
يدنجى رجا:بر زمان إختيارلغڭ باشلانغيجنده، أسكى سعيدڭ گولمهلرى يڭى سعيدڭ آغلامالرينه إنقلاب ايتديگى هنگامده، آنقرهدهكى أهلِ دنيا، بنى أسكى سعيد ظن ايدوب اورايه ايستديلر؛ گيتدم. گوز موسمنڭ آخرلرنده آنقرهنڭ بندن چوق زياده إختيارلانمش، ييپرانمش، أسكيمش قلعهسنڭ باشنه چيقدم. او قلعه، تحجّر ايتمش حادثاتِ تاريخيه صورتنده بڭا گوروندى. سنهنڭ إختيارلق موسمى ايله بنم إختيارلغم، قلعهنڭ إختيارلغى، بشرڭ إختيارلغى، شانلى عثمانلى دولتنڭ إختيارلغى و خلافت سلطنتنڭ وفاتى و دنيانڭ إختيارلغى؛ بڭا غايت حزين و رقّتلى و فرقتلى بر حالت ايچنده، او يوكسك قلعهده گچمش زمانڭ درهلرينه و گلهجك زمانڭ طاغلرينه باقديردى و باقدم. بربرى ايچنده بنى إحاطه ايدن درت بش إختيارلق قراڭلقلرى ايچنده، آنقرهده أڭ قره بر حالتِ روحيه
— 72 —
حسّ ايتديگمدن، (حاشيه): او زمان بو حالتِ روحيه فارسى بر مناجات صورتنده قلبه گلدى، يازدم. آنقرهده حباب رسالهسنده طبع ايديلمشدر. بر نور، بر تسلّى، بر رجا آرادم.
صاغه، يعنى ماضى اولان گچمش زمانه باقوب تسلّى آراركن؛ بڭا ماضى، پدريمڭ و أجداديمڭ و نوعمڭ بر مزارِ أكبرى صورتنده گوروندى، تسلّى يرينه وحشت ويردى. صول طرفم اولان إستقباله درمان آراركن باقدم. گوردم كه: بنم و أمثالمڭ و نسلِ آتينڭ بيوك و قراڭلقلى بر قبرى صورتنده گوروندى، اُنسيت يرينه دهشت ويردى. صاغ ايله صولدن توحّش ايدوب حاضر گونمه باقدم. او غفلتلى و تاريخوارى نظريمه او حاضر گون، ياريم ئولمكده و حركتِ مذبوحانهدهكى إضطراب چكن جسممڭ جنازهسنى طاشييان بر تابوت صورتنده گوروندى. صوڭره بو جهتدن دخى مأيوس اولونجه، باشمى قالديروب عمريمڭ آغاجنڭ باشنه باقدم. گوردم كه؛ او آغاجڭ تك بر ميوهسى وار، او ده بنم جنازهمدر؛ او آغاج اوستنده طورييور، بڭا باقييور. او جهتدن دخى توحّش ايدوب باشمى آشاغىيه أگدم، او عمر آغاجنڭ آشاغيسنه، كوكنه باقدم. گوردم كه: او آشاغيده اولان طوپراق، كميكلريمڭ طوپراغيله، مبدأِ خلقتمڭ طوپراغى بربرينه قاريشمش بر صورتده آياقلر آلتنده چيگنهنيور گوردم. او ده درمان دگل، بلكه درديمه درد قاتدى. صوڭره مجبوريتله آرقهمه باقدم. گوردم كه؛ أساسسز، فانى اولان دنيا، هيچلك درهلرنده و يوقلق ظلماتنده يووارلانوب گيدييور. درديمه مرهم آراركن، زهر علاوه ايتدى. او جهتده دخى خير گورهمديگمدن اوڭ طرفمه باقدم؛ ايلرىيه نظريمى گوندردم. گوردم كه؛ قبر قپوسى تام يوليمڭ اوستنده آچيق گورونوب، آغزينى آچمش بڭا باقييور. اونڭ آرقهسنده أبد طرفنه گيدن جادّه و او جادّهده گيدن قافلهلر اوزاقدن اوزاغه نظره چارپييور.
— 73 —
و بو آلتى جهتدن گلن دهشتلره قارشى بڭا نقطهِٔ إستناد و سلاحِ مدافعه اولاجق، جزئى بر جزءِ إختياريدن باشقه بر شى أليمده يوق. او حدسز أعدا و حسابسز مضر شيلره قارشى تك بر سلاحِ إنسانى اولان او جزءِ إختيارى؛ هم ناقص، هم قيصه، هم عاجز، هم ايجادسز اولديغندن، كسبدن باشقه بر شى ألندن گلمز. نه گچمش زمانه گچهبيلير، تا اوندن بڭا گلن حزنلرى صوصديرسون و نه ده إستقباله حلول ايدهبيلير، تا اوندن گلن قورقولرى منع ايتسين. گچمش و گلهجكلره عائد أمللريمه و ألملريمه فائدهسى اولماديغنى گوردم.
بو آلتى جهتدن گلن دهشت و وحشت و قراڭلق و مأيوسيت ايچنده چيرپنديغم هنگامده، بردن قرآنِ معجز البيانڭ سماسنده پارلايان ايمان نورلرى إمداده يتيشدى. او آلتى جهتى او قدر تنوير ايدوب ايشيقلانديردى كه؛ گورديگم او وحشتلر، او قراڭلقلر يوز درجه تضاعف ايتسه ايدى، ينه او نور، اونلره قارشى كافى و وافى ايدى. بتون او دهشتلرى برر برر تسلّىيه و او وحشتلرى برر برر انسيته چويردى. شويله كه:
ايمان، او وحشتلى گچمش زمانڭ مزارِ أكبر صورتنى ييرتوب، انسيتلى بر مجلسِ منوّر و بر مجمعِ أحباب اولديغنى بِعين اليقين، بِحقّ اليقين گوستردى. هم ايمان، بر قبرِ أكبر صورتنده نظرِ غفلته گورونن گلهجك زمانى، سَويملى سعادت سرايلرنده بر ضيافتِ رحمانيه مجلسى صورتنده بِعلم اليقين گوستردى. هم ايمان، نظرِ غفلته بر تابوت وضعيتنده گورونن حاضر زمانى و او حاضر گونڭ تابوتيت شكلنى قيروب، او حاضر گون اُخروى بر تجارتگاه دكّانى و شعشعهلى بر مسافرخانهِٔ رحمانى صورتنده بِالمشاهده گوستردى. هم ايمان، نظرِ غفلتله عمر آغاجنڭ باشنده جنازه شكلنده گورونن تك ميوهسى جنازه اولماديغنى، بلكه أبدى بر حياته مظهر و أبدى بر سعادته نامزد اولان روحمڭ، أسكيمش يوواسندن، ييلديزلرده
— 74 —
گزمك ايچون چيقديغنى بِعلم اليقين گوستردى. هم ايمان؛ كميكلرمله، مبدأِ خلقتمڭ طوپراغى، آياق آلتنده أهمّيتسز محو اولمش كميكلر اولماديغنى؛ بلكه او طوپراق، رحمت قپوسى و جنّت صالوننڭ بر پردهسى اولديغنى سرِّ ايمان ايله گوستردى. هم ايمان؛ نظرِ غفلتله، آرقهمده، هيچلكده، يوقلق قراڭلغنده يووارلانان دنيانڭ وضعيتنى سرِّ قرآن ايله گوستردى كه؛ او ظاهرى ظلماتده يووارلانان دنيا ايسه؛ وظيفهسى بيتمش، معناسنى إفاده ايتمش، نتيجهلرينى كندينه بدل وجودده بيراقمش بر قسم مكتوباتِ صمدانيه و صحائفِ نقوشِ سبحانيه اولديغنى گوستردى. دنيانڭ ماهيتى نه اولديغنى بِعلم اليقين بيلديردى. هم ايمان، ايلريده گوزينى آچوب بڭا باقان قبرى و قبرڭ آرقهسنده أبده گيدن جادّهيى، نورِ قرآن ايله گوستردى كه؛ او قبر، قويو قپوسى دگل، بلكه عالمِ نورڭ قپوسيدر. و او يول ايسه؛ هيچلگه و عدمستانه دگل، بلكه وجوده، نورستانه و سعادتِ أبديهيه گيدن يول اولديغنى تام قناعت ويرهجك بر درجهده گوسترديگندن، دردلريمه هم درمان، هم مرهم اولدى.
هم ايمان، او ألنده پك جزئى بر كسب بولونان جزئى بر جزءِ إختيارى يرينه، او حدسز دشمن و ظلمتلره قارشى، غيرِ متناهى بر قدرته إستناد ايتمك و حدسز بر رحمته إنتساب ايتمك ايچون او جزءِ إختيارينڭ ألنه بر وثيقه ويرييور.. بلكه ده ايمان، او جزءِ إختيارينڭ ألنده بر وثيقه اولويور. هم او جزءِ إختيارى اولان سلاحِ إنسانى، گرچه ذاتنده هم قيصه، هم عاجز، هم نقصاندر. فقط ناصلكه بر عسكر، جزئى قوّتنى دولت حسابنه إستعمال ايتديگى وقت، بيڭلر درجه قوّتندن فضله ايشلر گورور؛ اويله ده سرِّ ايمانله او جزئى جزءِ إختيارى، جنابِ حق نامنه اونڭ يولنده إستعمال ايديلسه، بش يوز سنه گنيشلگنده بر جنّتى دخى قزانهبيلير. هم ايمان، گچمش و گلهجك زمانه نفوذ ايدهمهين او جزءِ إختيارينڭ ديزگيننى جسمڭ ألندن آلوب، قلبه و روحه تسليم ايدر. روح و قلبڭ دائرهِٔ حياتى ايسه،
— 75 —
جسم گبى حاضر زمانه منحصر اولماديغندن، پك چوق سنهلر ماضيدن، پك چوق سنهلر إستقبالدن دائرهِٔ حياتنه داخل اولديغندن؛ او جزءِ إختيارى، جزئيتدن چيقوب كلّيت كسب ايدر. زمانِ ماضينڭ أڭ درين درهلرينه قوّتِ ايمان ايله گيرهبيلديگى و حزنلرڭ ظلمتلرينى دفع ايدهبيلديگى گبى؛ نورِ ايمان ايله إستقبالڭ أڭ اوزاق طاغلرينه قدر چيقار، قورقولرى إزاله ايدر.
ايشته أى بنم گبى إختيارلق زحمتنى چكن إختيار و همشيره إختيارهلر! مادام الحمد لِلّٰه بز أهلِ ايمانز و مادام ايمانده بو قدر نورلى، لذّتلى، سَويملى، شيرين دفينهلر وار و مادام إختيارلغمز بزى بو دفينهنڭ ايچنه داها زياده سَوق ايدييور.. ألبته ايمانلى إختيارلقدن شكوا دگل، بلكه بيڭلر تشكّر ايتملىيز.
سكزنجى رجا:إختيارلغڭ علامتى اولان بياض قيللر صاچمه دوشديگى بر زمانده، گنجلگڭ درين اويقوسنى داها زياده قالينلاشديران حربِ عمومينڭ دغدغهلرى و أسارتمڭ كشماكشلكلرى و صوڭره إستانبوله گلديگم وقت، أهمّيتلى بر شان و شرف وضعيتى حتّى خليفهدن، شيخ الإسلامدن، باش قومانداندن طوت، تا مدرسه طلبهلرينه قدر حدّمدن چوق زياده بر حسنِ توجّه و إلتفات گوستردكلرى جهتله، گنجلك سرخوشلغى و او وضعيتڭ ويرديگى حالتِ روحيه، او اويقويى او درجه قالينلاشدرمشدى كه؛ عادتا دنيايى دائمى، كنديمى ده لا يموتانه دنيايه ياپيشمش بر وضعيتِ عجيبهده گورويوردم.
ايشته او زمانده، إستانبولڭ بايزيد جامعِ مباركنه، رمضانِ شريفده، إخلاصلى حافظلرى ديڭلهمگه گيتدم. قرآنِ معجز البيان، سماوى يوكسك خطابيله بشرڭ فناسنى و ذىحياتڭ وفاتنى خبر ويرن غايت قوّتلى بر صورتده كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ فرماننى، حافظلرڭ لسانيله إعلان ايتدى. قولاغمه
— 76 —
گيروب، تا قلبمڭ ايچنه يرلشوب، او پك قالين غفلت و اويقو و سرخوشلق طبقهلرينى پارچه پارچه ايتدى. جامعدن چيقدم. داها چوقدن بَرى باشمده يرلشن او أسكى اويقونڭ سرسملگيله بر قاچ گون باشمده بر فورطنه، دومانلى بر آتش و پوصلهسنى شاشيرمش گمى گبى كنديمى گوردم. آيينهده صاچمه باقدقجه، بياض قيللر بڭا دييورلر: "دقّت ايت!" ايشته او بياض قيللرڭ إخطاريله وضعيت توضّح ايتدى. باقدم كه؛ چوق گوونديگم و أذواقنه مفتون اولديغم گنجلك "الوداع" دييور و محبّتيله پك چوق علاقهدار اولديغم حياتِ دنيويه سونمگه باشلايور و پك چوق علاقهدار و عادتا عاشق اولديغم دنيا، بڭا "اوغورلر اولسون" دييوب، مسافرخانهدن گيدهجگمى إخطار ايدييور. كنديسى ده "اللّٰهه ايصمارلادق" دييوب، او ده گيتمگه حاضرلانييور. قرآنِ معجز البيان كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ آيتنڭ كلّيتنده: "نوعِ إنسانى بر نفسدر، ديريلمك اوزره ئولهجك. و كُرهِٔ أرض دخى بر نفسدر، باقى بر صورته گيرمك ايچون او ده ئولهجك. دنيا دخى بر نفسدر، آخرت صورتنه گيرمك ايچون او ده ئولهجك!" معناسى، آيتڭ إشارتندن قلبه آچيلييوردى.
ايشته بو حالتده وضعيتمه باقدم كه؛ مدارِ أذواق اولان گنجلك گيدييور، منشأِ أحزان اولان إختيارلق يرينه گلييور. و غايت پارلاق و نورانى حيات گيدييور؛ ظاهرى قراڭلقلى دهشتلى ئولوم، يرينه گلمگه حاضرلانييور. و او چوق سَويملى و دائمى ظن ايديلن و غافللرڭ معشوقهسى اولان دنيا، پك سرعتله زواله قاووشييور گوردم.
كندى كنديمى آلداتمق و ينه باشمى غفلته صوقمق ايچون، إستانبولده حدّمدن چوق فضله گورديگم مقامِ إجتماعينڭ أذواقنه باقدم، هيچ بر فائدهسى اولمادى. بتون اونلرڭ توجّهى، إلتفاتى، تسلّيلرى؛ ياقينمده اولان قبر قپوسنه قدر
— 77 —
گلهبيلير، اوراده سونر. و شهرتپرستلرڭ بر غايهِٔ خيالى اولان شان و شرفڭ سوسلى پردهسى آلتنده ثقيل بر ريا، صوغوق بر خودفروشلق، موقّت بر سرسملك صورتنده گورديگمدن، آڭلادم كه؛ بنى شيمدىيه قدر آلداتان بو ايشلر، هيچ بر تسلّى ويرهمز و اونلرده هيچ بر نور يوق.
ينه تام اويانمق ايچون، قرآنڭ سماوى درسنى ايشيتمك اوزره، ينه بايزيد جامعندهكى حافظلرى ديڭلهمگه باشلادم. او وقت او سماوى درسدن وَ بَشِّرِ الَّذِينَ اٰمَنُوا إلى آخر.. نوعندن قدسى فرمانلرله مژدهلر ايشيتدم. قرآندن آلديغم فيض ايله خارجدن تسلّى آرامق دگل، بلكه دهشت و وحشت و مأيوسيت آلديغم نقطهلر ايچنده تسلّىيى، رجايى، نورى آرادم. جنابِ حقّه يوز بيڭ شكر اولسون كه؛ عينِ درد ايچنده درمانى بولدم، عينِ ظلمت ايچنده نورى بولدم، عينِ دهشت ايچنده تسلّىيى بولدم. أڭ أوّل هركسى قورقوتان، أڭ قورقونج توهّم ايديلن ئولومڭ يوزينه باقدم.. نورِ قرآن ايله گوردم كه: ئولومڭ پچهسى گرچه قراڭلق، سياه، چركين ايسه ده؛ فقط مؤمن ايچون أصل سيماسى نورانيدر، گوزلدر گوردم. و چوق رسالهلرده بو حقيقتى قطعى بر صورتده إثبات ايتمشز. سكزنجى سوز و يگرمنجى مكتوب گبى چوق رسالهلرده ايضاح ايتديگمز گبى؛ ئولوم إعدام دگل، فراق دگل، بلكه حياتِ أبديهنڭ مقدّمهسيدر، مبدئيدر و وظيفهِٔ حيات كلفتندن بر پايدوسدر، بر ترخيصدر، بر تبديلِ مكاندر. برزخ عالمنه گوچمش قافلهِٔ أحبابه قاووشمقدر. و هكذا بونلر گبى حقيقتلر ايله ئولومڭ حقيقى گوزل سيماسنى گوردم. قورقهرق دگل، بلكه بر جهتله مشتاقانه موتڭ يوزينه باقدم. أهلِ طريقتجه رابطهِٔ موتڭ بر سرّينى آڭلادم.
صوڭره هركسى زواليله آغلاتان و هركسى كندينه مفتون و مشتاق ايدن و گناه و غفلت ايله گچن و گچمش گنجلگمه باقدم؛ او گوزل سوسلى چارشافى
— 78 —
(ألبسهسى) ايچنده، غايت چركين، سرخوش، سرسم بر يوز گوردم. أگر ماهيتنى بيلمسه ايدم بر قاچ سنه بنى سرخوش ايدوب گولديرمسنه بدل، يوز سنه دنياده قالسهم بنى آغلاتديرهجقدى. ناصلكه اويلهلردن بريسى آغلايهرق ديمش:
لَيْتَ الشَّبَابَ يَعُودُ يَوْمًا فَاُخْبِرَهُ بِمَا فَعَلَ الْمَشِيبُ
يعنى: "كاشكه گنجلگم بر گون دونسه ايدى، إختيارلق بنم باشمه نه قدر حزين حاللر گتيرديگنى اوڭا شكوا ايدوب سويلهيهجكدم." أوت بو ذات گبى گنجلگڭ ماهيتنى بيلمهين إختيارلر، گنجلكلرينى دوشونوب، تأسّف و تحسّرله آغلايورلر. حالبوكه گنجلك، أگر أهلِ قلب، أهلِ حضور و عقلى باشنده و قلبى يرنده بولونان مؤمنلرده اولسه، عبادته و خيراته و تجارتِ اُخرويهيه صرف ايديلسه؛ أڭ قوّتلى بر وسيلهِٔ تجارت و گوزل و شيرين بر واسطهِٔ خيراتدر. و او گنجلك، وظيفهِٔ دينيهسنى بيلوب سوءِ إستعمال ايتمهينلره؛ قيمتدار، ذوقلى بر نعمتِ إلٰهيهدر. أگر إستقامت، عفّت، تقوا برابر اولمازسه چوق تهلكهلرى وار. طاشقينلقلريله، سعادتِ أبديهسنى و حياتِ اُخرويهسنى زدهلر، بلكه حياتِ دنيويهسنى ده برباد ايدر. بلكه بر ايكى سنه گنجلك ذوقنه بدل، إختيارلقده چوق سنهلر غم و كدر چكر. مادام أكثر إنسانلرده گنجلك ضررلى دوشويور، بز إختيارلر اللّٰهه شكر ايتملىيز كه، گنجلك تهلكهلرندن و ضررلرندن قورتولدق. هر شى گبى، ألبته گنجلگڭ دخى لذّتلرى گيدهجك. أگر عبادته و خيره صرف ايديلمش ايسه؛ او گنجلگڭ ميوهلرى اونڭ يرنده باقى قالوب، حياتِ أبديهده بر گنجلك قزانماسنه وسيله اولور.
صوڭره أكثر ناسڭ عاشق و مبتلا اولديغى دنيايه باقدم. نورِ قرآن ايله گوردم كه؛ بربرى ايچنده اوچ كلّى دنيا وار. بريسى أسماءِ إلٰهيهيه باقار، اونلرڭ آيينهسيدر. ايكنجى يوزى آخرته باقار، اونڭ مزرعهسيدر. اوچنجى يوزى، أهلِ دنيايه باقار، أهلِ غفلتڭ ملعبهگاهيدر. هم هركسڭ بو دنياده قوجه بر دنياسى
— 79 —
وار. عادتا إنسانلر عددنجه دنيالر بربرى ايچنه گيرمش. فقط هركسڭ خصوصى دنياسنڭ ديرگى، كندى حياتيدر. نه وقت جسمى قيريلسه، دنياسى باشنه ييقيلير؛ قيامتى قوپار. أهلِ غفلت، كندى دنياسنڭ بويله چابوق ييقيلاجق وضعيتنى بيلمدكلرندن، عمومى دنيا گبى دائمى ظن ايدوب پرستش ايدر. باشقهلرينڭ دنياسى گبى چابوق ييقيلير، بوزولور، بنم ده خصوصى بر دنيام وار. بو خصوصى دنيام، بو قيصهجق عمرمله نه فائدهسى وار دييه دوشوندم. نورِ قرآن ايله گوردم كه: هم بنم، هم هركس ايچون، شو دنيا موقّت بر تجارتگاه و هر گون طولار بوشالير بر مسافرخانه و گلن گچنلرڭ آليش ويريشى ايچون يول اوستنده قورولمش بر پازار و نقّاشِ أزلينڭ تجدّد ايدن (حكمتله يازار بوزار) بر دفترى و هر بهار بر يالديزلى مكتوبى و هر بر ياز بر منظوم قصيدهسى و او صانعِ ذو الجلالڭ جلوهِٔ أسماسنى تازهلنديرن، گوسترن آيينهلرى و آخرتڭ فدانلق بر باغچهسى و رحمتِ إلٰهيهنڭ بر چيچكدانلغى و عالمِ بقاده گوستريلهجك اولان لوحهلرى يتيشديرمگه مخصوص موقّت بر تزگاهى ماهيتنده گوردم. بو دنيايى بو صورتده يارادان خالقِ ذو الجلاله يوز بيڭ شكر ايتدم. و آڭلادم كه؛ دنيانڭ، آخرته و أسماءِ إلٰهيهيه باقان گوزل ايچ يوزلرينه قارشى نوعِ إنسانه محبّت ويريلمشكن، او محبّتى سوءِ إستعمال ايدهرك فانى، چركين، ضررلى، غفلتلى يوزينه قارشى صرف ايتديگندن، حُبُّ الدُّنْيَا رَاْسُ كُلِّ خَطِيئَةٍ حديثِ شريفنڭ سرّينه مظهر اولمشلر.
ايشته أى إختيار و إختيارهلر! بن قرآنِ حكيمڭ نوريله و إختيارلغمڭ إخطاريله و ايمان دخى گوزيمى آچماسيله بو حقيقتى گوردم و چوق رسالهلرده قطعى برهانلرله إثبات ايتدم. كنديمه حقيقى بر تسلّى و قوّتلى بر رجا و پارلاق بر ضيا گوردم. و إختيارلغمه ممنون اولدم و گنجلگڭ گيتمهسندن مسرور اولدم. سز ده آغلامايڭز و
— 80 —
شكر ايديڭز. مادام ايمان وار و حقيقت بويلهدر؛ أهلِ غفلت آغلاسين، أهلِ ضلالت آغلاسين.
طوقوزنجى رجا:حربِ عموميده أسارتله، روسيهنڭ شرقِ شماليسندن، چوق اوزاق اولان قوستورما ولايتنده بولونويوردم. اوراده تاتارلرڭ كوچك بر جامعى، مشهور وولغا نهرينڭ كنارنده بولونويوردى. اورادهكى آرقداشلرم اولان أسير ضابطلر ايچنده صيقيلييوردم. يالڭزلق ايستدم؛ طيشاريده إذنسز گزهمييوردم. تاتار محلّهسى، كفالتله بنى او وولغا نهرينڭ كنارندهكى كوچك جامعه آلديلر. بن يالڭز اولارق جامعده ياتييوردم. بهار ده ياقين. او شمال قطعهسنڭ پك چوق اوزون گيجهلرنده چوق اويانيق قالييوردم. او قراڭلق گيجهلرده و قراڭلقلى غربتده، وولغا نهرينڭ حزين شيريلتيلرى و ياغمورڭ رقّتلى شيبيلتيلرى و روزگارڭ فرقتلى أسمهسى، بنى درين غفلت اويقوسندن موقّةً اويانديردى. گرچه داها كنديمى إختيار بيلمييوردم، فقط حربِ عمومىيى گورن إختياردر. گويا يَوْمًا يَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِيبًا سرّينه مظهر اولارق، اويله گونلردر كه؛ چوجقلرى إختيارلانديرديغى جهتله، قرق ياشنده ايكن، كنديمى سكسان ياشنده بر وضعيتده بولدم. او قراڭلقلى اوزون گيجه و حزين غربت و حزين وضعيت ايچنده حياتدن و وطندن بر مأيوسيت گلدى. عجزيمه، يالڭزلغمه باقدم، اميدم كسيلدى. او حالتده ايكن قرآنِ حكيمدن إمداد گلدى؛ ديلم حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ديدى، قلبم ده آغلايهرق ديدى:
غَرِيبَمْ بِى كَسَمْ ضَعِيفَمْ نَاتُوَانَمْ الْاَمَانْ گُويَمْ عَفُوْ جُويَمْ مَدَدْ خٰواهَمْ زِدَرْگَاهَتْ اِلٰهِى
— 81 —
روحم دخى وطنمدهكى أسكى دوستلرى دوشونوب او غربتده وفاتمى تخيّل ايدهرك، نيازئِ مصرى گبى ديدم:
دنيا غمندن گچوب، يوقلغه قناد آچوب،
شوق ايله هر دم اوچوب، چاغيريرم دوست، دوست!
دييه، دوستلرى آرايوردى. هر نه ايسه... او حزنلى، رقّتلى، فرقتلى اوزون غربت گيجهسنده، درگاهِ إلٰهيده ضعف و عجزم او قدر بيوك بر شفاعتجى و وسيله اولدى كه، شيمدى ده حيرتدهيم. چونكه بر قاچ گون صوڭره، غايت خلافِ مأمول بر صورتده، يايان گيديلسه بر سنهلك مسافهده، تك باشمله روسجه بيلمديگم حالده فرار ايتدم. ضعف و عجزيمه بناءً گلن عنايتِ إلٰهيه ايله خارقه بر صورتده قورتولدم. تا وارشووا و آووستريايه اوغرايهرق إستانبوله قدر گلدم كه، بو صورتده قولايلقله قورتولمق پك خارقه اولمشدى. روسجه بيلن أڭ جسور و أڭ قورناز آدملرڭ موفّق اولامدقلرى، چوق تسهيلات و چوق قولايلقله، او اوزون فرارى سياحتى بيتيردم. فقط او وولغا نهرى كنارندهكى جامعدهكى مذكور گيجهنڭ وضعيتى بڭا بو قرارى ويرديرمش كه؛ بقيّهِٔ عمريمى مغارهلرده گچيرهجگم. بو إنسانلرڭ حياتِ إجتماعيهسنه قاريشمق آرتيق يتر. مادام صوڭنده يالڭز قبره گيدهجگم؛ يالڭزلغه آليشمق ايچون، شيمديدن يالڭزلغى إختيار ايدهجگم، ديمشدم. فقط مع التأسّف، إستانبولدهكى جدّى و چوق أحباب و إستانبولڭ شعشعهلى حياتِ دنيويهسى، خصوصًا حدّمدن چوق فضله بڭا توجّه ايدن شان و شرف گبى نتيجهسز شيلر، او قراريمى موقّةً بڭا اونوتديرديلر. گويا او غربت گيجهسى، حياتمڭ گوزنده نورلى سياهلقدى. و إستانبولڭ بياض شعشعهلى گوندوزى، او حيات گوزيمڭ نورسز بياضى ايدى كه، ايلرىيى گورهمدى، ينه ياتدى.. تا ايكى سنه صوڭره غوثِ گيلانى فتوح الغيب كتابيله تكرار گوزيمى آچديردى.
— 82 —
ايشته أى إختيار و إختيارهلر! بيليڭز كه؛ إختيارلقدهكى ضعف و عجز، رحمت و عنايتِ إلٰهيهنڭ جلبنه وسيلهدر. بن كندى شخصمده چوق حادثهلرله مشاهده ايتديگم گبى، زمينڭ يوزندهكى رحمتڭ جلوهسى ده غايت ظاهر بر طرزده بو حقيقتى گوسترييور. چونكه حيواناتڭ أڭ عاجز و أڭ ضعيفى، ياورولردر. حالبوكه رحمتڭ أڭ شيرين و أڭ گوزل جلوهسنه مظهر، ينه اونلردر. بر آغاجڭ باشندهكى يوواده بر ياورونڭ عجزى؛ آننهسنى أڭ مطيع بر نفر گبى (رحمتڭ جلوهسى) إستخدام ايدييور. أطرافى گزر، رزقنى گتيرر. نه وقت او ياورو قنادلرينڭ قوّتلنمهسيله عجزينى اونوتسه، والدهسى اوڭا "سن گيت رزقڭى آرا" دير، داها اونى ديڭلهمز.
ايشته بو سرِّ رحمت، ياورولرڭ حقّنده جريان ايتديگى گبى، ضعف و عجز نقطهسنده ياورولر حكمنه گچن إختيارلر حقّنده ده جاريدر. بڭا قناعتِ قطعيه ويرهجك درجهده تجربهلر واردر كه؛ ناصل چوجقلرڭ عجزلرينه بناءً رحمت طرفندن رزقلرى خارقه بر صورتده ممهلر موصلقلرندن گوندريلييور و آقيتديريلييور.. اويله ده؛ معصوميت كسب ايدن ايمانلى إختيارلرڭ رزقلرى ده، بركت صورتنده گوندريلييور. هم بر خانهنڭ بركت ديرگى، او خانهدهكى إختيارلر اولديغى؛ هم بر خانهيى بلالردن محافظه ايديجى، ايچندهكى بلى بوكولمش معصوم إختيارلر و إختيارهلر بولونديغى (حاشيه): حديثڭ تمامى: وَلَوْلَا الْبَهَائِمُ الرُّتَّعُ وَالصُّبْيَانُ الرُّضَّعُ إلى آخر... (أو كما قال) حديثِ شريفڭ بر پارچهسى اولان وَ لَوْلَا الشُّيُوخُ الرُّكَّعُ لَصُبَّ عَلَيْكُمُ الْبَلَاءُ صَبًّا يعنى: بلى بوكولمش إختيارلريڭز اولماسه ايدى، بلالر سيل گبى اوزريڭزه دوكولهجكدى." دييه فرمان ايتمكله، بو حقيقتى إثبات ايدييور.
— 83 —
ايشته مادام إختيارلقدهكى ضعف و عجز، بو درجه رحمتِ إلٰهيهنڭ جلبنه مداردر؛ و مادام قرآنِ حكيم
اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَا اَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا اُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا ٭ وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيرًا
آيتيله، بش جهتله غايت معجزانه بر صورتده إختيار پدر و والدهيه قارشى حرمته و شفقته أولادلرى دعوت ايدييور؛ و مادام إسلاميت دينى، إختيارلره حرمت و مرحمتى أمر ايدييور؛ و مادام إنسانيت فطرتى، إختيارلره قارشى حرمت و مرحمتى إقتضا ايدييور.. ألبته بز إختيارلر، گنجلك إشتهاسيله اولان موقّت بر ذوقِ مادّى يرينه، معنوى و دائمى و مهمّ عنايتِ إلٰهيهدن و رقّتِ جنسيهدن گلن رحمت و حرمت و رحمت و حرمتدن نشئت ايدن أذواقِ روحانيهيى آلييورز. او حالده بز بو إختيارلغمزى، يوز گنجلگه دگشمهملىيز. أوت بن كندم سزى تأمين ايدييورم كه: "أسكى سعيدڭ اون سنهلك گنجلگنى بڭا ويرسهلر، بن شيمدى يڭى سعيدڭ بر سنهلك إختيارلغنى ويرميهجگم." بن إختيارلغمدن راضىيم، سز ده راضى اولماليسڭز.
اوننجى رجا:بر زمان أسارتدن گلدكدن صوڭره، إستانبولده بر ايكى سنه ينه غفلت غلبه ايتدى. سياست هواسى، نظريمى نفسمدن قالديروب آفاقه طاغيتمش ايكن، بر گون إستانبولڭ أيّوب سلطان قبرستاننڭ درهيه باقان يوكسك بر يرنده اوطورويوردم. إستانبول أطرافندهكى آفاقه باقدم. بردن، باقييورم بنم خصوصى دنيام وفات ايدييور، بعض جهتده روح چكيلييور گبى بر حالتِ خياليه بڭا گلدى. ديدم: "عجبا بو قبرستانڭ مزار طاشلرندهكى يازيلرى ميدر كه، بڭا بويله خيال ويرييور" دييه نظريمى چكدم. اوزاغه دگل، او قبرستانه باقدم، قلبمه إخطار ايديلدى كه: "بو سنڭ أطرافڭدهكى قبرستانڭ يوز إستانبول ايچنده
— 84 —
واردر. چونكه يوز دفعه إستانبول بورايه بوشالمش. بتون إستانبولڭ خلقنى بورايه بوشالتان بر حاكمِ قديرڭ حكمندن قورتولوب مستثنا قالامازسڭ، سن ده گيدهجكسڭ." بن قبرستاندن چيقوب، بو دهشتلى خيال ايله سلطان أيّوب جامعنڭ محفلندهكى كوچك بر اوطهيه چوق دفعه گيرديگم گبى، بو دفعه ده گيردم. دوشوندم كه: بن اوچ جهتده مسافرم؛ بو منزلجكده مسافر اولديغم گبى، إستانبولده ده مسافرم، دنياده ده مسافرم. مسافر، يولنى دوشونملى. ناصلكه بو اوطهدن چيقهجغم، بر گون ده إستانبولدن ده چيقهجغم، ديگر بر گون ده دنيادن چيقهجغم.
ايشته بو حالتده، غايت رقّتلى و فرقتلى ألملى بر حزن و غم قلبمه، باشمه چوكدى. چونكه بن يالڭز بر ايكى دوستى غائب ايتمييورم؛ إستانبولده بيڭلر سَوْديگم دوستلرمدن مفارقت گبى، چوق سَوْديگم إستانبولدن ده آيريلاجغم. دنياده يوز بيڭلر دوستلرمدن إفتراق گبى، چوق سَوْديگم و مبتلا اولديغم او گوزل دنيادن ده آيريلاجغم، دييه دوشونوركن، ينه قبرستانڭ او يوكسك يرينه گيتدم. آرا صيره سينهمايه (عبرت ايچون) گيتديگمدن؛ بڭا، إستانبول ايچندهكى إنسانلر، او دقيقهده سينهماده گچمش زمانڭ گولگهلرينى حاضر زمانه گتيرمك جهتيله، ئولمش اولانلرى آياقده گزر صورتنده گوستردكلرى گبى عينًا بن ده او وقت گورديگم إنسانلرى، آياقده گزن جنازهلر وضعيتنده گوردم. خيالمه ديدم كه: "مادام بو قبرستانده اولانلردن بر قسمى سينهماده گزر گبى گورولويور؛ ايلريده قطعيًا بو قبرستانه گيرهجكلرى، گيرمش گبى گور؛ اونلر ده جنازهلردر، گزييورلر." بردن قرآنِ حكيمڭ نوريله و غوثِ أعظم شيخِ گيلانى حضرتلرينڭ إرشاديله، او حزين حالت، سرورلى و نشئهلى بر وضعيته إنقلاب ايتدى. شويله كه:
— 85 —
او حزين حاله قارشى قرآندن گلن نور بويله إخطار ايتدى كه: سنڭ، شمالِ شرقيده، قوستورمادهكى غربتڭده بر ايكى أسير ضابط دوستڭ واردى. بو دوستلرڭ هر حالده إستانبوله گيدهجكلرينى بيلييوردڭ. سڭا بريسى ديسه ايدى: "سن إستانبوله مى گيدهجكسڭ، يوقسه بوراده مى قالاجقسڭ؟" ألبته ذرّه مقدار عقلڭ وارسه، إستانبوله فرح و سرورله گيتمهسنى قبول ايدهجكدڭ. چونكه بيڭ بردن طوقوز يوز طقسان طوقوز أحبابڭ إستانبولدهدرلر. بوراده بر ايكى دانه قالمش، اونلر ده اورايه گيدهجكلر. سنڭ ايچون إستانبوله گيتمك؛ حزين بر فراق، أليم بر إفتراق دگل. هم ده گلدڭ، ممنون اولمادڭ مى؟ او دشمن مملكتندهكى پك قراڭلق اوزون گيجهلرندن و پك صوغوق فورطنه قيشلرندن قورتولدڭ. بو گوزل (دنيا جنّتى گبى) إستانبوله گلدڭ. عينًا اويله ده؛ سنڭ كوچكلگڭدن بو ياشڭه قدر، سَوْدكلرڭدن يوزده طقسان طوقوزى سڭا دهشت ويرن قبرستانه گوچمشلر. بو دنياده قالان بر ايكى دوستڭ وار، اونلر ده اورايه گيدهجكلر. دنياده وفاتڭ فراق دگل، وصالدر؛ او أحبابلره قاووشمقدر. اونلر، يعنى او أرواحِ باقيه، أسكيمش يووالرينى طوپراق آلتنده بيراقوب بر قسمى ييلديزلرده، بر قسمى عالمِ برزخ طبقاتنده گزييورلر دييه إخطار ايديلدى.
أوت بو حقيقتى قرآن و ايمان او درجه قطعى بر صورتده إثبات ايتمشدر كه؛ بتون بتون قلبسز، روحسز اولمازسه وياخود ضلالت قلبنى بوغمامش ايسه، گورويور گبى اينانمق گركدر. چونكه بو دنيايى حدسز أنواعِ لطف و إحسانيله بويله تزيين ايدوب مكرمانه و شفيقانه ربوبيتنى گوسترن و تخملر گبى أڭ أهمّيتسز جزئى شيلرى دخى محافظه ايدن بر صانعِ كريم و رحيم؛ مصنوعاتى ايچنده أڭ مكمّل و أڭ جامع، أڭ أهمّيتلى و أڭ چوق سَوْديگى مصنوعى اولان إنسانى، ألبته و بِالبداهه صورةً گورونديگى گبى بويله مرحمتسز، عاقبتسز إعدام ايتمز، محو ايتمز، ضايع ايتمز. بلكه بر چيفتجينڭ طوپراغه سرپديگى تخملر گبى، باشقه بر حياتده
— 86 —
سنبل ويرمك ايچون، خالقِ رحيم او سَوْگيلى مصنوعنى بر رحمت قپوسى اولان طوپراق آلتنه موقّةً آتار.
(حاشيه): بو حقيقت؛ ايكى كرّه ايكى درت ايدر درجهسنده سائر رسالهلرده، خصوصًا اوننجى و يگرمى طوقوزنجى سوزلرده إثبات ايديلمشدر.
ايشته بو إخطارِ قرآنىيى آلدقدن صوڭره، او قبرستان، إستانبولدن زياده بڭا انسيتلى اولدى. خَلْوت و عزلت، بڭا صحبت و معاشرتدن داها زياده خوش گلدى. بن ده بوغاز طرفندهكى صارىيرده، بر خلوتخانه كنديمه بولدم. غوثِ أعظم (رض) فتوح الغيبيله، بڭا بر استاد و طبيب و مرشد اولديغى گبى، إمامِ ربّانى ده (رض) مكتوباتيله، بر أنيس، بر مشفق، بر خواجه حكمنه گچدى. او وقت إختيارلغه گيرديگمدن و مدنيتڭ أذواقندن چكيلديگمدن و حياتِ إجتماعيهدن صيريلديغمدن پك چوق ممنون اولدم. اللّٰهه شكر ايتدم.
ايشته أى بنم گبى إختيارلق ايچنه گيرن و إختيارلغڭ إخطاريله وفاتى چوق تخطّر ايدن ذاتلر! قرآنڭ ويرديگى درسِ ايمان نوريله، إختيارلغى و وفاتى و خستهلغى خوش گورملىيز، بلكه بر جهتده سوملىيز. مادام ايمان گبى حدسز درجهده قيمتدار بر نعمت بزده واردر؛ إختيارلق ده خوشدر، خستهلق ده خوشدر، وفات ده خوشدر. ناخوش بر شى وارسه؛ او ده گناهدر، سفاهتدر، بدعتلردر، ضلالتدر.
اون برنجى رجا:أسارتدن گلدكدن صوڭره، إستانبولده چامليجه تپهسنده بر كوشكده، مرحوم برادرزادهم عبد الرحمن ايله برابر اوطورويوردق. بو حياتم، حياتِ دنيويه جهتنده بزم گبيلره أڭ مسعودانه بر حيات صاييلابيليردى. چونكه أسارتدن قورتولمشدم، دار الحكمتده مسلكِ علميهمه مناسب أڭ عالى بر طرزده
— 87 —
نشرِ علمه موفّقيت واردى. بڭا توجّه ايدن حيثيت و شرف، حدّمدن چوق فضله ايدى. موقعجه إستانبولڭ أڭ گوزل يرى اولان چامليجهده اوطورويوردم. هم هر شيئم مكمّلدى. مرحوم برادرزادهم عبد الرحمن گبى غايت ذكى، فداكار، هم بر طلبه، هم خدمتكار، هم كاتب، هم أولادِ معنويهم برابردى. دنياده هركسدن زياده كنديمى مسعود بيليركن آيينهيه باقدم؛ صاچمده، صقالمده بياض قيللرى گوردم. بردن أسارتده، قوستورمادهكى جامعدهكى إنتباهِ روحى ينه باشلادى. اونڭ أثرى اولارق، قلبًا مربوط اولديغم و مدارِ سعادتِ دنيويه ظن ايتديگم حالاتى، أسبابى تدقيقه باشلادم. هانگيسنى تدقيق ايتدمسه، باقدم كه؛ چوروكدر، علاقهيه دگمييور، آلداتييور. او صيرهلرده أڭ صداقتلى ظن ايتديگم بر آرقداشمده، اومولمدق بر صداقتسزلك و خاطره گلمز بر وفاسزلق گوردم. حياتِ دنيويهدن بر اوركمك گلدى. قلبمه ديدم: "عجبا بن بتون بتون آلدانمش مىيم؟ گورويورم كه؛ حقيقت نقطهسنده آجينهجق حالمزه، پك چوق إنسانلر غبطه ايله باقييورلر. بتون بو إنسانلر ديوانه مى اولمشلر، يوقسه شيمدى بن ديوانه مى اولويورم كه، بو دنياپرست إنسانلرى ديوانه گورويورم؟" هر نه ايسه... بن، إختيارلغڭ ويرديگى شدّتلى إنتباه جهتنده، أڭ أوّل علاقهدار اولديغم فانى شيلرڭ فانيلگنى گوردم. كنديمه ده باقدم، نهايت عجزده گوردم. او وقت، بقا ايستهين و بقا توهّميله فانيلره مبتلا اولان روحم بتون قوّتيله ديدى كه: "مادام جسمًا فانىيم، بو فانيلردن بڭا نه خير گلهبيلير؟ مادام بن عاجزم، بو عاجزلردن نه بكلهيهبيليرم؟ بنم درديمه چاره بولاجق بر باقئِ سرمدى، بر قديرِ أزلى لازم." دييهرك تحرّىيه باشلادم.
او وقت هر شيدن أوّل، أسكيدن بَرى تحصيل ايتديگم علمه مراجعت ايدوب، بر تسلّى، بر رجا آرامغه باشلادم. مع التأسّف او وقته قدر علومِ فلسفهيى، علومِ إسلاميه ايله برابر حوصلهمه طولديروب او علومِ فلسفهيى پك ياڭليش اولارق
— 88 —
معدنِ تكمّل و مدارِ تنوّر ظن ايتمشدم. حالبوكه او فلسفى مسئلهلر روحمى چوق فضله كيرلتمش و ترقّياتِ معنويهمده أنگل اولمشدى. بردن جنابِ حقّڭ رحمت و كرميله قرآنِ حكيمدهكى حكمتِ قدسيه إمداده يتيشدى. چوق رسالهلرده بيان ايديلديگى گبى؛ او فلسفى مسئلهلرڭ كيرلرينى ييقادى، تميزلتديردى. أزجمله: فنونِ حكمتدن گلن ظلماتِ روحيه، روحمى كائناته بوغديرييوردى. هانگى جهته باقدم، نور آرادم؛ او مسئلهلرده نور بولامدم، تنفّس ايدهمدم. تا قرآنِ حكيمدن گلن و لَا اِلٰهَ اِلَّا هُو جملهسيله درس ويريلن توحيد، غايت پارلاق بر نور اولارق بتون او ظلماتى طاغيتدى؛ راحتله نَفَس آلدم. فقط نفس و شيطان، أهلِ ضلالت و أهلِ فلسفهدن آلدقلرى درسه إستناد ايدهرك، عقل و قلبه هجوم ايتديلر. بو هجومدهكى مناظراتِ نفسيه لِلّٰه الحمد قلبڭ مظفّريتيله نتيجهلندى. چوق رسالهلرده قسمًا او مناظرهلر يازيلمش. اونلره إكتفا ايدوب، بوراده يالڭز بيڭده بر مظفّريتِ قلبيهيى گوسترمك ايچون، بيڭلر برهاندن بر تك برهان بيان ايدهجگم. تا كه، گنجلگنده حكمتِ أجنبيه ويا فنونِ مدنيه نامى آلتندهكى قسمًا ضلالت، قسمًا مالايعنيات مسئلهلريله روحنى كيرلتمش، قلبنى خسته ايتمش، نفسنى شيمارتمش بر قسم إختيارلرڭ روحنده تميزلك ياپسين. توحيد حقّنده شيطان و نفسڭ شرّندن قورتولسون. شويله كه:
علومِ فلسفيهنڭ وكالتى نامنه نفسم ديدى كه: بو كائناتدهكى أشيانڭ، طبيعتيله بو موجوداته مداخلهلرى وار. هر شى بر سببه باقار. ميوهيى آغاجدن، حبوباتى طوپراقدن ايستهملى. أڭ جزئى، أڭ كوچك بر شيئى ده اللّٰهدن ايستهمك و اللّٰهه يالوارمق نه ديمكدر؟
او وقت نورِ قرآن ايله سرِّ توحيد، شو گلهجك صورتده إنكشاف ايتدى. قلبم او متفلسف نفسمه ديدى: "أڭ جزئى و أڭ كوچك شى؛ أڭ بيوك شى گبى،
— 89 —
طوغريدن طوغرىيه بتون بو كائنات خالقنڭ قدرتندن گلير و خزينهسندن چيقار. باشقه صورتده اولاماز. أسباب ايسه بر پردهدر. چونكه أڭ أهمّيتسز و أڭ كوچك ظن ايتديگمز مخلوقلر، بعضًا صنعت و خلقت جهتنده أڭ بيوگندن داها بيوك اولور. سينك طاووقدن صنعتجه ايلرى گچمزسه ده، گرى ده قالماز. اويله ايسه بيوك كوچك تفريق ايديلميهجك. يا بتونى أسبابِ مادّيهيه تقسيم ايديلهجك وياخود بتونى بردن بر تك ذاته ويريلهجكدر. برنجى شق محال اولديغى گبى، بو شق واجبدر، ضروريدر. چونكه بر تك ذاته، يعنى بر قديرِ أزلىيه ويريلسه؛ مادام بتون موجوداتڭ إنتظامات و حكمتلريله وجودى قطعى تحقّق ايدن علمى، هر شيئى إحاطه ايدييور.. و مادام علمنده هر شيئڭ مقدارى تعيّن ايدييور.. و مادام بِالمشاهده هر وقت هيچدن، نهايتسز سهولتله، نهايتسز صنعتلى مصنوعلر وجوده گلييور.. و مادام او قديرِ عليمڭ بر كبريت چاقار گبى أمرِ كُنْ فَيَكُونُ ايله هانگى شى اولورسه اولسون ايجاد ايدهبيلديگنى، حدسز قوّتلى دليللر ايله، چوق رسالهلرده بيان ايتديگمز و خصوصًا يگرمنجى مكتوب و يگرمى اوچنجى لمعهنڭ آخرنده إثبات ايديلديگى گبى، حدسز بر قدرتى وار؛ ألبته بِالمشاهده گورولن خارق العاده سهولت و قولايلق، او إحاطهِٔ علميهدن و عظمتِ قدرتدن گلييور. مثلا ناصلكه گوزه گورولمهين أجزالى بر مركّبله يازيلان بر كتابه، او يازىيى گوسترمگه مخصوص بر أجزا سورولسه؛ او قوجه كتاب، بردن هر بر گوزه وجودينى گوستروب كندينى اوقوتديرر. عينًا اويله ده؛ او قديرِ أزلينڭ علمِ محيطنده، هر شيئڭ صورتِ مخصوصهسى بر مقدارِ معيّن ايله تعيّن ايدييور. او قديرِ مطلق أمرِ كُنْ فَيَكُونُ ايله، او حدسز قدرتيله و نافذ إرادهسيله، او يازىيه سورولن أجزا گبى، غايت قولاى و سهولتله قدرتڭ بر جلوهسى اولان قوّتنى او ماهيتِ علميهيه سورر، او شيئه وجودِ خارجى ويرر؛ گوزه گوسترر، نقوشِ حكمتنى اوقوتديرر.
— 90 —
أگر بتون أشيا بردن او قديرِ أزلىيه و عليمِ كلّ شيئه ويريلمزسه؛ او وقت سينك گبى أڭ كوچك بر شيئڭ وجودينى، دنيانڭ أكثر نوعلرندن خصوصى بر ميزان ايله طوپلامق لازم گلمكله برابر، او كوچك سينگڭ وجودنده چاليشان ذرّهلر او سينگڭ سرِّ خلقتنى و كمالِ صنعتنى بتون دقائقيله بيلمكله اولابيلير. چونكه أسبابِ طبيعيه ايله أسبابِ مادّيه، بِالبداهه و عموم أهلِ عقلڭ إتّفاقيله، هيچدن ايجاد ايدهمز. اويله ايسه، هر حالده اونلر ايجاد ايتسه، ألبته طوپلايهجق. مادام طوپلايهجق، هانگى ذىحيات اولورسه اولسون، أكثر عناصر و أنواعندن نمونهلر، ايچنده واردر. عادتا كائناتڭ بر خلاصهسى، بر چكردگى حكمندهدر. ألبته او حالده بر چكردگى بتون بر آغاجدن، بر ذىحياتى بتون روىِ زميندن اينجه ألكله ألهيوب و أڭ حسّاس بر ميزان ايله ئولچوب طوپلاتديرمق لازم گلييور. و مادام أسبابِ طبيعيه جاهلدر، جامددر؛ بر علمى يوقدر كه بر پلان، بر فهرسته، بر مودهل، بر پروغرام تقدير ايتسين، اوڭا گوره معنوى قالبه گلن ذرّاتى أريتوب دوكسون؛ تا طاغيلماسين، إنتظامنى بوزماسين. حالبوكه هر شيئڭ شكلى، هيئتى حدسز طرزلرده اولابيلديگى ايچون، حدسز حدّ و حسابه گلمز أشكاللر، مقدارلر ايچنده، بر تك شكل و مقدارده سيل گبى آقان عناصرڭ ذرّهلرى طاغيلميهرق، منتظمًا، مقدارسز، قالبسز بربرى اوستنده كتله حالنده طورديرمق و ذىحياته منتظم بر وجود ويرمك؛ نه درجه إمكاندن، إحتمالدن، عقلدن اوزاق اولديغى گورونويور. ألبته كيمڭ قلبنده كورلك يوقسه، گورور.
أوت بو حقيقته بناءً
اِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ
بو آيتِ عظيمهنڭ سرّيله (حاشيه): يعنى اللّٰهدن باشقه بتون چاغيرديغڭز و عبادت ايتديگڭز شيلر طوپلانسهلر، بر سينگى خلق ايدهمزلر. بتون أسبابِ مادّيه طوپلانسه،
— 91 —
اونلرڭ إختيارلرى ده اولسه، بر تك سينگڭ وجودينى و او وجودڭ جهازاتنى ميزانِ مخصوصله طوپلايامازلر. طوپلاسهلر ده، او وجودڭ مقدارِ معيّنهسنده طورديرهمازلر. طورديرسهلر ده، دائما تازهلنمكده اولان و او وجوده گلوب چاليشان ذرّاتى، منتظمًا چاليشديرامازلر. اويله ايسه؛ بِالبداهه أسباب، بو أشيايه صاحب چيقامازلر. ديمك صاحبِ حقيقيلرى باشقهدر.
أوت اويله بر صاحبِ حقيقيلرى وار كه؛
مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ
آيتنڭ سرّيله، بتون زمينڭ يوزندهكى ذىحياتى، بر سينگڭ إحياسى قدر قولاى ياپار. بر بهارى، بر تك چيچك قولايلغنده ايجاد ايدر. چونكه طوپلامغه محتاج دگل. أمرِ كُنْ فَيَكُونه مالك اولديغندن و هر بهارده حدسز موجوداتِ بهاريهنڭ مادّهِٔ عنصريهسندن باشقه، حدسز صفات و أحوال و أشكاللرينى هيچدن ايجاد ايتديگندن و علمنده هر شيئڭ پلانى، مودهلى، فهرستهسى و پروغرامى تعيّن ايتديگندن و بتون ذرّات اونڭ علم و قدرتى دائرهسنده حركت ايتدكلرندن، كبريت چاقار گبى هر شيئى نهايت قولايلقله ايجاد ايدر. و هيچ بر شى، ذرّه مقدار حركتنى شاشيرماز. سيّارات مطيع بر اوردوسى اولديغى گبى، ذرّات دخى منتظم بر اوردوسى حكمنه گچر. مادام او قدرتِ أزليهيه إستنادًا حركت ايدييورلر و او علمِ أزلينڭ دستوريله چاليشييورلر؛ ايشته او أثرلر، او قدرته گوره وجوده گلير. يوقسه او كوچك، أهمّيتسز شخصيتلرينه باقمقله او أثرلر كوچولمز. او قدرته إنتساب قوّتيله بر سينك، بر نمرودى گبرتير. قارينجه، فرعونڭ سراينى خراب ايدر. ذرّه گبى كوچك چام تخمى، طاغ گبى قوجه بر چام آغاجنڭ يوكنى اوموزنده طاشييور. بو حقيقتى چوق رسالهلرده إثبات ايتديگمز گبى، ناصلكه بر نفر، عسكرلك وثيقهسيله پادشاهه إنتساب نقطهسنده يوز بيڭ دفعه كندى قوّتندن فضله، بر شاهى أسير ايتمك گبى أثرلره
— 92 —
مظهر اولور. اويله ده هر شى، او قدرتِ أزليهيه إنتسابيله، يوز بيڭ دفعه أسبابِ طبيعيهنڭ فوقنده معجزاتِ صنعته مظهر اولابيلير.
الحاصل؛هر شيئڭ نهايت درجهده هم صنعتلى، هم سهولتلى وجودى گوسترييور كه، محيط بر علم صاحبى اولان بر قديرِ أزلينڭ أثريدر. يوقسه يوز بيڭ محال ايچنده، دگل وجوده گلمك، بلكه إمكان دائرهسندن چيقوب، إمتناع دائرهسنه گيرهجك و ممكن صورتندن چيقوب، ممتنع ماهيتنه گيرهجك و هيچ بر شى وجوده گلميهجك، بلكه ده وجوده گلمهسى محال اولاجقدر.
ايشته بو غايت اينجه و غايت قوّتلى و غايت درين و غايت ظاهر بر برهان ايله شيطانڭ موقّت بر شاكردى و أهلِ ضلالتڭ و أهلِ فلسفهنڭ بر وكيلى اولان نفسم صوصدى. و لِلّٰه الحمد، تام ايمانه گلدى. و ديدى كه: أوت بڭا اويله بر خالق و ربّ لازم كه، أڭ كوچك خاطراتِ قلبمى و أڭ خفى نيازيمى بيلهجك و أڭ گيزلى إحتياجِ روحمى يرينه گتيرديگى گبى، بڭا سعادتِ أبديهيى ويرمك ايچون، قوجه دنيايى آخرته تبديل ايدهجك و بو دنيايى قالديروب آخرتى يرينه قوراجق، هم سينگى خلق ايتديگى گبى سماواتى ده ايجاد ايدهجك، هم گونشى سمانڭ يوزينه بر گوز اولارق چاقديغى گبى بر ذرّهيى ده گوز ببگمده يرلشديرهجك بر قدرته مالك اولسون. يوقسه سينگى خلق ايدهمهين، خاطراتِ قلبمه مداخله ايدهمز، نيازِ روحمى ايشيدهمز.. سماواتى خلق ايتمهين، سعادتِ أبديهيى بڭا ويرهمز. اويله ايسه بنم ربّم اودر كه؛ هم خاطراتِ قلبمى إصلاح ايدر، هم جوِّ هوايى بلوطلرله بر ساعتده طولديروب بوشالتديغى گبى، دنيايى آخرته تبديل ايدوب، جنّتى ياپوب، قپوسنى بڭا آچار؛ "هايدى گير" دير.
ايشته أى نفسم گبى بدبختلق نتيجهسنده بر قسم عمرينى نورسز فلسفى و أجنبى فنوننه صرف ايدن إختيار قارداشلرم! قرآنڭ لسانندهكى متماديًا
— 93 —
لَا اِلٰهَ اِلَّا هُو فرمانِ قدسيسندن نه قدر قوّتلى و نه قدر حقيقتلى و هيچ بر جهتده صارصيلماز و زدهلنمز و تغيّر ايتمز قدسى بر ركنِ ايمانىيى آڭلايڭز كه، ناصل بتون معنوى ظلماتى طاغيتير و معنوى يارهلرى تداوى ايدر.
بو اوزون ماجرايى، إختيارلغمڭ رجا قپولرى ايچنده درجى، عادتا إختيارمله اولمادى. ايستهمييوردم، بلكه اوصانديرهجق دييه چگينييوردم. فقط، بڭا يازديرلدى دييهبيليرم. (هر نه ايسه، صدده دونويورم.)
صاچ و صقالمدهكى بياض قيللرڭ و بر وفادارڭ صداقتسزلگى نتيجهسنده او شعشعهلى و ظاهرًا طاتلى و سوسلى إستانبولڭ حياتِ دنيويهسنڭ أذواقندن بڭا بر نفرت گلدى. نفس، مفتون اولديغى أذواقڭ يرنده معنوى أذواق آرادى. بو أهلِ غفلتڭ نظرنده صوغوق و آغير و ناخوش گورونن إختيارلقده، بر تسلّى، بر نور ايستدى. فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ جنابِ حقّه يوز بيڭ شكر اولسون، بتون او حقيقتسز، طاتسز، عاقبتسز أذواقِ دنيويه يرينه؛ حقيقى، دائمى و طاتلى أذواقِ ايمانيهيى لَا اِلٰهَ اِلَّا هُو ده و نورِ توحيدده بولديغم گبى.. أهلِ غفلتڭ نظرنده صوغوق و ثقيل گورونن إختيارلغى، او نورِ توحيد ايله چوق خفيف و حرارتلى و نورلى گوردم. أى إختيار و إختيارهلر! مادام سزلرده ايمان وار و مادام ايمانى ايشيقلانديران و إنكشاف ايتديرن نماز و نياز وار؛ إختيارلغڭزه أبدى بر گنجلك نظريله باقهبيليرسڭز. چونكه اونڭله أبدى بر گنجلك قزانهبيليرسڭز. حقيقى صوغوق و ثقيل و چركين و ظلمتلى و ألملى اولان إختيارلق ايسه؛ أهلِ ضلالتڭ إختيارلقلريدر، بلكه ده اونلرڭ گنجلكلريدر. اونلر آغلامالى، اونلر "وا أسفا وا حسرتا" ديمهلى. سزلر، أى محترم ايمانلى إختيارلر! "الحمد ِللّٰهِ على كلّ حال" دييوب مسرورانه شكر ايتمهليسڭز.
— 94 —
اون ايكنجى رجا:بر زمان إسپارطه ولايتنڭ بارلا ناحيهسنده نفى نامى آلتنده، إشكنجهلى بر أسارتله يالڭز و كيمسهسز بر كويده إختلاطدن و مخابرهدن منع ايديلمش بر وضعيتده هم خستهلق، هم إختيارلق، هم ده غربت ايچنده غايت پريشان بر حالده ايكن؛ جنابِ حق كمالِ مرحمتندن، قرآنِ حكيمڭ نكتهلرينه، سرلرينه دائر بنم ايچون مدارِ تسلّى بر نور إحسان ايتمشدى. اونڭله او آجى، أليم، حزين وضعيتمى اونوتمغه چاليشييوردم. وطنمى، أحبابمى، أقاربمى اونوتهبيلييوردم. فقط وا حسرتا بريسنى اونوتهمييوردم. او ده هم برادرزادهم، هم معنوى أولادم، هم أڭ فداكار طلبهم، هم أڭ جسور بر آرقداشم اولان مرحوم عبد الرحمن ايدى. آلتى يدى سنه أوّل بندن آيريلمشدى. نه او بنم يريمى بيلييور كه يارديمه قوشسون، تسلّى ويرسين و نه ده بن اونڭ وضعيتنى بيلييوردم كه، اونڭله مخابره ايدهيم، دردلشهيم. بنم بو إختيارلق وضعيتى زمانمده؛ اويله فداكار، صادق بريسى بڭا لازمدى. صوڭره بردن بريسى بڭا بر مكتوب ويردى. مكتوبى آچدم گوردم كه: عبد الرحمانڭ ماهيتنى تام گوسترر بر طرزده بر مكتوب كه، او مكتوبڭ بر قسمى يگرمى يدنجى مكتوبڭ فقرهلرى ايچنده، اوچ ظاهر كرامتى گوسترر بر طرزده درج ايديلمشدر. او مكتوب بنى چوق آغلاتديرمش و الآن ده آغلاتديرييور. مرحوم عبد الرحمن او مكتوبله پك جدّى و صميمى بر صورتده؛ دنيانڭ أذواقندن نفرت ايتديگنى و أڭ بيوك مقصدى بڭا يتيشوب كوچكلگنده بنم اوڭا باقديغم گبى، او ده إختيارلغمده بڭا خدمت ايتمكدى. هم دنياده بنم حقيقى وظيفهم اولان نشرِ أسرارِ قرآنيهده، مقتدر قلميله بڭا يارديم ايتمكدى. حتّى مكتوبنده يازييوردى: "يگرمى اوتوز رسالهيى بڭا گوندر، هر بريسندن يگرمى اوتوز نسخه يازوب و يازديرهجغم." دييوردى. او مكتوب، بڭا دنيايه قارشى قوّتلى بر اُميد ويردى. دها درجهسنده ذكايه مالك و حقيقى أولادڭ چوق فوقنده بر صداقت و
— 95 —
إرتباطله بڭا خدمت ايدهجك بويله جسور بر طلبهمى بولدم دييه؛ او إشكنجهلى أسارتى، او كيمسهسزلگى، او غربتى، او إختيارلغى اونوتدم. او مكتوبدن أوّل ايمانِ بِالآخرته دائر طبع ايتديرديگم اوننجى سوزڭ بر نسخهسى ألنه گچمشدى. گويا او رساله اوڭا بر ترياق ايدى كه؛ آلتى يدى سنه ظرفنده آلديغى بتون معنوى يارهلرينى تداوى ايتدى. غايت قوّتلى و پارلاق بر ايمان ايله أجلنى بكلهيور گبى بڭا او مكتوبى يازمش. بر ايكى آى صوڭره عبد الرحمن واسطهسيله ينه مسعودانه بر حياتِ دنيويه گچيرمك تصوّرنده ايكن "وا حسرتا" بردن اونڭ وفات خبرينى آلدم. بو خبر او درجه بنى صارصدى كه، بش سنهدر داها او تأثير آلتندهيم. او وقت بولونديغم إشكنجهلى أسارت و يالڭزلق و غربت و إختيارلق و خستهلغم؛ اون درجه اونلرڭ فوقنده بڭا بر فرقت، بر رقّت، بر حزن ويردى. بنم مرحومه والدهمڭ وفاتيله خصوصى دنيامڭ ياريسى، اونڭ وفاتيله وفات ايتمش دييوردم. عبد الرحمانڭ وفاتيله ده، باقى قالان اوتهكى يارى دنيام ده وفات ايتدى گوردم. دنيادن بتون بتون علاقهم كسيلدى. چونكه او دنياده قالسه ايدى؛ هم دنيادهكى وظيفهِٔ اُخرويهمڭ قوّتلى بر مدارى و بندن صوڭره تام يريمه گچهجك بر خير الخَلَف و هم ده بو دنياده أڭ فداكار بر مدارِ تسلّى، بر آرقداشم اولابيليردى.. و أڭ ذكى بر طلبهم، بر مخاطب و رسالهِٔ نور أجزالرينڭ أڭ أمين بر صاحبى و محافظى اولوردى.
أوت إنسانيت إعتباريله بويله بر ضايعات، بنم گبى إنسانلره چوق حرقتليدر، يانديرييور. گرچه ظاهرًا تحمّله چاليشييوردم، فقط روحمده شدّتلى فورطنه واردى. أگر آرا صيره قرآنڭ نورندن گلن تسلّى تسكين ايتمهسيدى، بنم ايچون طايانمق ممكن اولاميهجقدى. او زمان بارلا درهلرينه، طاغلرينه يالڭز گيدوب گزييوردم. خالى يرلرده اوطوروب او تأثّراتِ حزينه ايچنده، أسكى زمانده عبد الرحمن گبى
— 96 —
صادق طلبهلرمله گچيرديگم مسعودانه حيات لوحهلرى سينهما گبى خيالمدن گچدكجه، إختيارلق و غربتڭ ويرديگى سرعتِ تأثّر مقاومتمى قيرييوردى. بردن
كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
آيتِ قدسيهنڭ سرّى إنكشاف ايتدى. بڭا
يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى! يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى!
ديديرتدى و اونڭله حقيقى تسلّى ويردى. أوت بن او خالى درهده، او حزين حالتده، بو آيتِ قدسيهنڭ سرّيله، مرقات السنّة رسالهسنده إشارت ايديلديگى گبى، كنديمى اوچ بيوك جنازه باشنده گوردم:
برى:أللى بش ياشمه قدر، أللى بش ئولمش و حياتِ عمرمده دفن ايديلمش سعيدلرڭ قبرى اوستنده، بر مزار طاشى اولارق كنديمى گوردم.
ايكنجى جنازه:زمانِ آدمدن (عس) بَرى، بنم همجنسم و نوعم وفات ايدوب ماضى قبرنده دفن ايديلمش اولان او بيوك جنازهنڭ باشنده مزار طاشى حكمنده اولان بو عصرڭ يوزنده گزر، قارينجه گبى كوچك بر ذىحيات صورتنده كنديمى گوردم.
اوچنجى جنازه ايسه؛إنسانلر گبى هر سنه دنيا يوزنده سيّار بر دنيانڭ وفاتيله بيوك دنيا ده بو آيتڭ سرّيله وفات ايدهجگى، خيالمڭ اوڭنده تجسّم ايتدى.
ايشته عبد الرحمانڭ وفاتنڭ حزنندن گلن بو دهشتلى معنايى بتون بتون آيدينلاتديرهجق و حقيقى تسلّى و سونمز نور ويرهجك بو آيتِ كريمه، معناىِ إشاريسيله إمداده يتيشدى.
فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
أوت بو آيت بيلديردى كه: مادام جنابِ حق وار، او هر شيئه بدلدر. مادام او باقيدر، ألبته او كافيدر. بر تك جلوهِٔ عنايتى،
— 97 —
بتون دنيا يرينى طوتار. و بر جلوهِٔ نورى، مذكور اوچ بيوك جنازهيه معنوى حيات ويرر. جنازهلر اولماديغنى، بلكه وظيفهلرينى بيتيرمش باشقه عالملره گيتمش اولدقلرينى گوسترييور. اوچنجى لمعهده بو سرّڭ ايضاحى گچديگندن اوڭا إكتفاءً بوراده يالڭز ديرم كه: كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ إلى آخر... آيتنڭ مئالنى گوسترن ايكى دفعه يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى! يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى! بنى، غايت أليم او حزين حالتدن قورتاردى. شويله كه:
برنجى دفعه يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى ديدم، دنيا و دنيادهكى عبد الرحمن گبى حدسز علاقهدار اولديغم أحبابلرڭ زوالندن و رابطهلرم قوپماسندن نشئت ايدن حدسز معنوى يارهلر ايچنده بر عملياتِ جرّاحيه نوعنده بر تداوى باشلادى.
ايكنجى دفعه يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى جملهسى؛ بتون او حدسز، معنوى يارهلره هم مرهم، هم ترياق اولدى. يعنى سن باقيسڭ؛ گيدن گيتسين، سن يترسڭ. مادام سن باقيسڭ، زوال بولان هر شيئه بدل بر جلوهِٔ رحمتڭ كافيدر. مادام سن وارسڭ، سنڭ وارلغڭه ايمان ايله إنتسابنى بيلن و سرِّ إسلاميتله او إنتسابه گوره حركت ايدن إنسانه هر شى وار. فنا و زوال، موت و عدم بر پردهدر، بر تازهلنمكدر؛ آيرى آيرى منزللرده گزمك حكمندهدر دييه دوشونوب، تماميله او حرقتلى، فرقتلى، حزين، أليم، قراڭلقلى، دهشتلى حالتِ روحانيه؛ سرورلى، نشئهلى، لذّتلى، نورلى، سَويملى، انسيتلى بر حالته إنقلاب ايتدى. لسانم و قلبم، بلكه لسانِ حال ايله بتون ذرّاتِ وجودم "الحمد لِلّٰه" ديديلر.
ايشته او جلوهِٔ رحمتڭ بيڭدن بر جزئى شودر كه: بن او حزنگاهم اولان درهدن و او حزنأنگيز حالتدن بارلايه دوندم. باقدم كه، قلهاوڭلى مصطفى نامنده بر گنج، بندن علمِ حاله عائد آبدست و نمازه دائر بر قاچ مسئلهيى صورمق ايچون
— 98 —
گلمش. او وقت مسافرلرى قبول ايتمديگم حالده، اونڭ روحندهكى إخلاص و ايلريده رسالهِٔ نوره ايدهجگى قيمتدار خدمتى،
(حاشيه-١): ايشته او مصطفىنڭ كوچك قارداشى اولان كوچك على كندى گوزل، صحّتلى قلميله يدى يوزدن زياده نور رسالهلرينى يازمقله تماميله بِالفعل بر عبد الرحمن اولديغى گبى، متعدّد عبد الرحمانلرى ده يتيشديردى.
گويا حسِّ قبل الوقوع ايله روحم او گنجڭ روحنده اوقودى. اونى گرىيه چويرمدم، قبول ايتدم.
(حاشيه-٢): الحقّ، او يالڭز قبوله دگل، بلكه إستقباله لايق (٭) اولديغنى گوستردى.
(٭): رسالهِٔ نورڭ برنجى شاكردى مصطفىنڭ إستقباله لياقتنه دائر استاديمڭ حكمنى تصديق ايدن بر حادثه: قربان عرفهسندن بر گون أوّل استادم گزمگه گيدهجكدى. آت گتيرمك اوزره بنى گوندرديگى زمان، استاديمه ديدم:
"سن آشاغىيه اينمه، بن قپويى آرقهسندن اورتوب اودونلقدن چيقهجغم." استادم: "خاير" ديدى؛ "سن قپودن چيق" دييهرك آشاغىيه ايندى. بن قپودن چيقدقدن صوڭره قپويى آرقهسندن سورگولهدى. بن گيتدم، كنديسى ده يوقارىيه چيقدى. صوڭره ياتمش... بر مدّت صوڭره قلهاوڭلى مصطفى، حاجى عثمانله برابر گلمشلر. استادم هيچ كيمسهيى قبول ايتمييوردى و ايتميهجكدى. خصوصًا او وقت ايكى آدمى برابر هيچ ياننه آلماز گرى چويرردى. حالبوكه بو مقامده بحث ايديلن قارداشمز قلهاوڭلى مصطفى، حاجى عثمانله گلنجه، قپو گويا لسانِ حال ايله اوڭا ديمش كه: "استادڭ سنى قبول ايتميهجك فقط بن سڭا آچيلاجغم" دييهرك آرقهسندن سورگولنمش قپو كندى كندينه مصطفىيه آچيلمش. ديمك استاديمڭ اونڭ حقّنده "مصطفى إستقباله لايقدر" دييه سويلهديگى سوزى إستقبال گوسترديگى گبى، قپو ده بوڭا شاهد اولمشدر.
خسرو
أوت خسروڭ يازديغى طوغريدر، تصديق ايدييورم. قپو بو مبارك مصطفىيى بنم بدلمه هم إستقبال ايتدى، هم ده قبول ايتدى.
سعيد النورسى
صوڭره تبيّن ايتدى كه، رسالهِٔ نور خدمتنده و بندن صوڭره خير الخَلَف
— 99 —
اولارق، بر وارثِ حقيقى وظيفهسنى تام يرينه گتيرهجك اولان عبد الرحمن يرينه، جنابِ حق مصطفىيى نمونه اولارق بڭا گوندرمش كه؛ سندن بر عبد الرحمن آلدم، مقابلنده بو گورديگڭ مصطفى گبى اوتوز عبد الرحمن او وظيفهِٔ دينيهده سڭا هم طلبه، هم برادرزاده، هم أولادِ معنوى، هم قارداش، هم فداكار آرقداش ويرهجگم. أوت لِلّٰه الحمد اوتوز عبد الرحمانى ويردى. او وقت ديدم: أى آغلايان قلبم! مادام بو نمونهيى گوردڭ و اونڭله او معنوى يارهلرڭ أڭ مهمّنى تداوى ايتدى؛ سائر بتون سنى متأثّر ايدن يارهلرى ده تداوى ايدهجگنه قناعتڭ گلمليدر.
ايشته أى بنم گبى إختيارلق زماننده غايت سَوْديگى أولادينى ويا أقرباسنى غائب ايدن و بلنه يوكلنمش إختيارلغڭ آغير يوكيله برابر فراقدن گلن آغير غملرى ده باشنه يوكلهنن إختيار قارداشلر و إختياره همشيرهلر! بنم وضعيتمى آڭلاديڭز كه سزڭكندن چوق شدّتلى ايكن، مادام بويله بر آيتِ كريمه تداوى ايتدى، شفا ويردى؛ ألبته قرآنِ حكيمڭ أجزاخانهِٔ قدسيهسنده، عموم دردلريڭزه شفا ويرهجك علاجلرى واردر. أگر ايمان ايله اوڭا مراجعت ايدوب و عبادتله او علاجلرى إستعمال ايتسهڭز، بلڭزده و باشڭزدهكى او إختيارلغڭ و غملرڭ آغير يوكلرى غايت خفيفلشهجكدر.
بو مبحثڭ اوزون يازيلماسنڭ سرّى ايسه، مرحوم عبد الرحمانه زياده دعاىِ رحمت ايتديرمك دوشونجهسيدر. سزى اوصانديرماسين. هم سزى بلكه زياده متألّم ايدهجك أڭ آجيقلى و نفرت ويروب اوركوتهجك أڭ دهشتلى يارهمى، غايت ناخوش، أليم بر صورتده سزه گوسترمكدن مقصدم: قرآنِ حكيمڭ قدسى ترياقى نه درجه خارق العاده بر علاج و پارلاق بر نور اولديغنى گوسترمكدر.
— 100 —
اون اوچنجى رجا:
(حاشيه): لطيف بر توافقدر كه، بو اون اوچنجى رجانڭ بحث ايتديگى مدرسه حادثهسى اون اوچ سنه أوّل اولدى.
بو رجاده سرگذشتِ حياتمڭ مهمّ بر لوحهسندن بحث ايدهجگمدن، هر حالده بر درجه اوزون اولاجق. اوصانمامڭزى و گوجنمهمڭزى آرزو ايدييورم. حربِ عموميده، روسڭ أسارتندن قورتولدقدن صوڭره، إستانبولده ايكى اوچ سنه دار الحكمتده خدمتِ دينيه بنى اوراده طورديردى. صوڭره قرآنِ حكيمڭ إرشاديله و غوثِ أعظمڭ همّتيله و إختيارلغڭ إنتباهيله إستانبولدهكى حياتِ مدنيهدن اوصانج و شعشعهلى حياتِ إجتماعيهدن بر نفرت گلدى. (داء الصّله) تعبير ايديلن إشتياقِ وطن حسّى بنى وطنمه سَوق ايتدى. مادام ئولهجگم، وطنمده ئولهيم دييه وانه گيتدم. هر شيدن أوّل، وانده خورخور دينيلن مدرسهمڭ زيارتنه گيتدم. باقدم كه؛ سائر وان خانهلرى گبى اونى ده روس إستيلاسنده أرمنيلر ياقمشلردى. وانڭ مشهور قلعهسى كه، طاغ گبى يكپاره طاشدن عبارتدر. بنم مدرسهم اونڭ تام آلتنده و اوڭا تام بيتيشكدر. بنم ترك ايتديگم يدى سكز سنه أوّل، او مدرسهمدهكى حقيقةً دوست، قارداش، أنيس طلبهلريمڭ خياللرى گوزيمڭ اوڭنه گلدى. او فداكار آرقداشلريمڭ بر قسمى حقيقى شهيد ديگر بر قسمى ده او مصيبت يوزندن معنوى شهيد اولارق وفات ايتمشلردى. بن آغلامقدن كنديمى طوتامدم و قلعهنڭ تا مدرسهنڭ اوستندهكى ايكى مناره يوكسكلگنده مدرسهيه ناظر تپهسنه چيقدم، اوطوردم. يدى سكز سنه أوّلكى زمانه خيالًا گيتدم. بنم خيالم قوّتلى اولديغى ايچون، بنى او زمانده خيلى گزديردى. أطرافده كيمسه يوقدى كه، بنى او خيالدن چويرسين و او زماندن چكسين. چونكه يالڭز ايدم. يدى سكز سنه ظرفنده، گوزيمى آچدقجه بر عصر زمان گچمش قدر بر تحوّلات گورويوردم. باقدم كه بنم مدرسهمڭ أطرافندهكى
— 101 —
شهر ايچى قلعه ديبى موقعى، بتون باشدن آشاغىيه قدر يانديرلمش، تخريب ايديلمش. أوّلكى گورديگمدن شيمديكى گورديگمه، گويا ايكى يوز سنه صوڭره دنيايه گلوب، اويله حزين نظرله باقدم. او خانهلردهكى آدملرڭ چوغى ايله دوست و أحباب ايدم. قسمِ أعظمى اللّٰه رحمت ايتسين مهاجرت ايله وفات ايتمشلر، غربتده پريشان اولمشلردى. هم أرمنى محلّهسندن باشقه وانڭ بتون مسلمانلرينڭ خانهلرى تخريب ايديلمش گوردم. بنم قلبم أڭ دريندن صيزلادى. او قدر رقّتمه طوقوندى كه، بيڭلر گوزم اولسيدى برابر آغلايهجقدى. بن، غربتدن وطنمه دوندم؛ غربتدن قورتولدم ظن ايدييوردم. "وا أسفا"، غربتڭ أڭ دهشتليسنى وطنمده گوردم. اون ايكنجى رجاده بحثى گچن عبد الرحمن گبى، روحمله پك علاقهدار يوزر طلبهلريمى، دوستلريمى قبرده و او أحبابلرڭ يرلرينى خرابهزار گوردم. أسكيدن بَرى خاطرمده اولان بر ذاتڭ بر فقرهسى واردى، تام معناسنى گورهمييوردم.. او حزين لوحه قارشيسنده تام معناسنى گوردم. فقره بودر:
لَوْلَا مُفَارَقَةُ الْاَحْبَابِ مَا وَجَدَتْ لَهَا الْمَنَايَا اِلَى اَرْوَاحِنَا سُبُلًا
يعنى: "أگر دوستلردن مفارقت اولماسه ايدى، ئولوم روحلريمزه يول بولامازدى كه گلسين آلسين." ديمك أڭ زياده إنسانى ئولديرن، أحبابدن مفارقتدر. أوت هيچ بر شى بنى او وضعيت قدر يانديرمامش، آغلاتمامش. أگر قرآندن، ايماندن مدد گلمسه ايدى؛ او غم، او كدر، او حزن روحمى اوچوراجق گبى تأثيرات ياپهجقدى. أسكيدن بَرى شاعرلر شعرلرنده، أحبابلريله گوروشدكلرى منزللرڭ مرورِ زمانله خرابهگاهلرينه آغلامشلر. بونڭ أڭ فرقتلى لوحهسنى ده بن گوزمله گوردم. ايكى يوز سنه صوڭره غايت سَوْديگى دوستلرڭ محلِّ إقامتنه اوغرايان بر آدمڭ حزنيله؛ هم روحم، هم قلبم گوزيمه يارديم ايدوب آغلاديلر. او وقت، گوزيمڭ اوڭنده خرابهزاره دونمش يرلرڭ، غايت معمور و شنلكلى و نشئهلى و سرورلى بر
— 102 —
صورتده بولونديغى زمان، يگرمى سنهيه ياقين أڭ طاتلى بر حياتده تدريس ايله، قيمتدار طلبهلرمله گچيرديگم حياتمڭ او شيرين صفحاتى، برر برر سينهما لوحهلرى گبى جانلانوب گورونهرك، صوڭره وفات ايدوب گيدر طرزنده، خيالى گوزيمڭ اوڭنده أپى زمان دوام ايتدى. او وقت أهلِ دنيانڭ حالنه چوق تعجّب ايتدم. ناصل كنديلرينى آلداتييورلر؟ چونكه او وضعيت، دنيانڭ تام فانى اولديغنى و إنسانلر ده ايچنده مسافر بولونديغنى بِالبداهه گوستردى. أهلِ حقيقتڭ متماديًا، دنيا غدّاردر، مكّاردر، فنادر، آلدانمهيڭز ديمهلرى نه قدر طوغرى اولديغنى گوزمله گوردم. هم إنسان ناصل جسميله، خانهسيله علاقهداردر؛ اويله ده، قصبهسيله، مملكتيله بلكه دنياسيله علاقهدار اولديغنى كندم ده گوردم. چونكه بن وجودم إعتباريله إختيارلق رقّتندن ايكى گوزمله آغلاركن، مدرسهمڭ يالڭز إختيارلغى دگل، بلكه وفاتندن طولايى اون گوزله آغلامق ايستهيوردم. و او شيرين وطنمڭ يارى ئولمهسيله يوز گوزله آغلامغه إحتياجم واردى. روايتِ حديثده واردر كه؛ هر صباح بر ملائكه چاغيرييور:
لِدُوا لِلْمَوْتِ وَابْنُوا لِلْخَرَابِ
يعنى "ئولمك ايچون تولّد ايدوب دنيايه گليرسڭز، خراب اولمق ايچون بنالر ياپييورسڭز." دييور.
ايشته بو حقيقتى، قولاغمله دگل گوزمله ايشيدييوردم. أوت او وضعيتم او وقت بنى ناصل آغلاتديرمش؛ اون سنهدر خيالم، او وضعيته اوغرادقجه ينه آغلايور. أوت بيڭلر سنه ياشامش او إختيار قلعهنڭ باشندهكى منزللرڭ خراب اولماسى و اونڭ آلتندهكى شهرڭ سكز سنه ظرفنده سكز يوز سنه قدر إختيارلانماسى و قلعه آلتندهكى غايت حياتدار و مجمعِ أحباب اولان مدرسهمڭ وفاتى، عموم عثمانلى دولتنده بتون مدرسهلرڭ وفاتنى گوسترن جنازهسنڭ معنوى عظمتنه إشارةً قوجه وان قلعهسنڭ يكپاره طاشى، اوڭا بر مزار طاشى اولمش. عادتا او مدرسهدهكى سكز سنه أوّل بنمله برابر بولونان مرحوم طلبهلرم، قبرلرنده بنمله برابر
— 103 —
آغلايورلر. بلكه او قصبهنڭ خرابه ديوارلرى، طاغلمش طاشلرى بنمله برابر آغلايورلر و اونلرى آغلايور گبى گوردم. بن او وقت آڭلادم كه، وطنمدهكى بو غربته طايانهميهجغم؛ يا بن ده قبره اونلرڭ ياننه گيتمهلىيم وياخود طاغده بر مغارهيه چكيلوب أجلمى اوراده بكلهملىيم دييه دوشوندم. ديدم: مادام دنياده بويله تحمّل ايديلمز، صبرشكن، مقاومتسوز، يانديريجى فرقتلر وار. ألبته موت، حياته راجحدر. حياتڭ بو آغير وضعيتى چكيلير دردلردن دگلدر. او وقت جهاتِ ستّه دينيلن آلتى جهته نظر گزديردم، قراڭلقلى گوردم. او شدّتِ تأثّردن گلن غفلت بڭا دنيايى قورقونج، بوش، خالى، باشمه ييقيلاجق بر طرزده گوستردى. روحم ايسه، دشمن وضعيتنى آلان حدسز بلالره قارشى بر نقطهِٔ إستناد آراركن و روحده أبده قدر اوزانان حدسز آرزولرى تطمين ايدهجك بر نقطهِٔ إستمداد تحرّى ايدركن و او حدسز فراق و إفتراقدن و تخريب و وفاتدن گلن حزن و غمه قارشى تسلّى بكلركن، بردن قرآنِ معجز البيانڭ
سَبَّحَ ِللّٰهِ مَا فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ٭ لَهُ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ يُحْيِى وَ يُمِيتُ وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
آيتنڭ حقيقتى تجلّى ايتدى. او رقّتلى، فرقتلى، دهشتلى، حزنلى خيالدن بنى قورتاردى، گوزيمى آچديردى.
باقدم كه، ميوهدار آغاجلرڭ باشلرندهكى ميوهلرى تبسّم ايدر بر طرزده بڭا باقييورلر؛ بزه ده دقّت ايت، يالڭز خرابهزاره باقوب طورمه دييورلردى. بو آيتِ كريمهنڭ حقيقتى بويله إخطار ايدييوردى كه: وان صحراسنڭ صحيفهسنده مسافر اولان إنسانلرڭ أليله يازيلان و شهر صورتنى آلان صنعى بر مكتوبڭ، روس إستيلاسى دينيلن دهشتلى بر سيل بلاسنه دوشوب سيلنمهسى نهدن سنى بو قدر متأثّر ايدييور؟ أصل مالكِ حقيقى و هر شيئڭ صاحبى و ربّى اولان نقّاشِ أزلىيه باق كه؛ بو وان صحيفهسنده مكتوباتى، كمالِ شعشعه ايله أسكى زمانده
— 104 —
گورديگڭ وضعيتى ينه دوام ايدوب يازيلييورلر. او يرلر بوش، خراب، خالى قالمش دييه آغلامالرڭ، مالكِ حقيقيسندن غفلت و إنسانلرى مسافر تصوّر ايتمهمكدن و مالك توهّم ايتمك ياڭليشندن ايلرى گلييور.
فقط او ياڭليشلقدن و او ياقيجى وضعيتدن بر حقيقت قپوسى آچيلدى. و او حقيقتى تام قبول ايتمگه نفس خاضرلاندى. أوت ناصلكه بر دمير آتشه صوقولور؛ تا يوموشاسين، گوزل و منفعتدار بر شكل ويريلسين. اويله ده او حزنأنگيز حالت و او دهشتلى وضعيت آتش اولدى، نفسمى يوموشاتدى. قرآنِ معجز البيان، مذكور آيتڭ حقيقتيله، حقائقِ ايمانيهنڭ فيضنى تام اوڭا گوستردى، قبول ايتديردى. أوت لِلّٰه الحمد شو آيتڭ حقيقتى، ايمان فيضيله (يگرمنجى مكتوب گبى رسالهلرده قطعى إثبات ايتديگمز گبى) هركسڭ قوّتِ ايمانيهسى نسبتنده إنكشاف ايدن اويله بر نقطهِٔ إستناد روحه و قلبه ويردى كه، او وضعيتڭ دهشتندن يوز درجه زياده قورقونج، ضررلى مصيبتلره قارشى گلهبيلير بر قوّتى، ايمانِ بِاللّٰهدن ويردى. و شويله إخطار ايتدى كه: سنڭ خالقڭ اولان شو مملكتڭ مالكِ حقيقيسنڭ أمرينه هر شى مسخّردر، هر شيئڭ ديزگينى اونڭ ألندهدر، اوڭا إنتسابڭ يتر.
او خالقمه طايانوب طانيدقدن صوڭره، دشمن صورتنى آلان بتون شيلر، دشمنلقلرينى ترك ايتديلر؛ آغلاتديران حزين حاللر، بنى نشئهلنديرمگه باشلاديلر. هم چوق رسالهلرده قطعى برهانلرله ده إثبات ايتديگمز گبى، او حدسز آرزولره قارشى ايمانِ بِالآخرتدن گلن نور ايله اويله بر نقطهِٔ إستمداد ويردى كه؛ دگل كوچوجك و موقّت، قيصه، دنيوى أحبابلره قارشى آرزو و رابطهلريمه، بلكه أبد الآبادده، عالمِ بقاده، سعادتِ أبديهده حدسز اوزون آرزولريمه كافى گلهبيلير بر نقطهِٔ إستمداد ويردى. چونكه بر جلوهِٔ رحمتيله، موقّت بر مسافرخانهسى اولان بو
— 105 —
دنيانڭ بر منزلى اولان شو زمينڭ يوزنده، او مسافرلرينى بر ايكى ساعت سَوينديرمك ايچون، بهار سفرهسنده حدّ و حسابه گلمز صنعتلى، شيرين نعمتلرينى، هر بهارده إحسان ايدوب بر قهوهآلتى حكمنده او مسافرلره يديردكدن صوڭره، مسكنِ أبديلرنده سكز دائمى جنّتى حدسز بر زمانده، حدسز أنواعِ نعمتيله طولديروب عبادينه إحضار ايدن بر رحمٰن الرحيمڭ رحمتنه ايمان ايله إستناد ايدوب، إنتسابنى بيلن ألبته اويله بر نقطهِٔ إستمداد بولور كه؛ أڭ أدنا درجهسى، حدسز أبدى أمللره مدد ويروب إدامه ايدر.
هم او آيتڭ حقيقتيله، ايمانڭ ضياسندن گلن نور اويله پارلاق بر صورتده تجلّى ايتدى كه؛ او ظلماتلى اولان جهاتِ ستّهيى گوندوز گبى آيدينلاتديردى. چونكه بو مدرسهم و بو شهرده طلبه و دوستلريمڭ آرقهلرنده قالوب آغلامق وضعيتنى شويله آيدينلاتديردى كه: أحبابڭ گيتدكلرى عالم قراڭلقلى دگل، يالڭز يرلرينى دگيشديرديلر؛ ينه گوروشهجكسڭز دييه إخطار ايتدى. آغلامهيى تمامًا كسديردى. و دنياده اونلرڭ يرينه گچهجك و بڭزهيهجك اولانلرى بولاجغمى إفهام ايتدى. أوت لِلّٰه الحمد هم وفات ايدن وان مدرسهسنى إسپارطه مدرسهسيله إحيا ايدوب، اورادهكى أحبابلرى دخى، داها چوق، داها قيمتدار طلبهلر و أحبابلرله معنًا إحيا ايتدى. هم بيلديردى كه؛ دنيا بوش، خالى اولماديغنى و خراب اولمش بر مملكت صورتنى ياڭليش تصوّر ايتديگمى، بلكه مالكِ حقيقى حكمتنڭ إقتضاسيله، صنعى إنسانلرڭ لوحهسنى دگيشديرييور، مكتوبنى تازهلنديرييور. بر آغاجڭ بر قسم ميوهلرينى قوپاردقجه يرينه ينه باشقه ميوهلرڭ گلديگى گبى، نوعِ بشرده بو زوال و فراق دخى بر تجدّددر، تازهلنمكدر. ايمان نقطهسنده، أحبابسزلقدن گلن أليمانه بر حزن دگل، بلكه باشقه گوزل بر يرده گوروشمك اوزره آيريلمقدن گلن، لذيذانه بر حزن ويرن بر تازهلنمكدر. هم او دهشتلى وضعيتدن،
— 106 —
كائناتڭ موجوداتنڭ قراڭلقلى گورونن يوزينى آيدينلاتدى. بن ده او وقت او حالته شكر ايتمك ايستدم، عربى شو فقره گلدى؛ تام او حقيقتى تصوير ايتدى. شويله كه ديدم:
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ عَلٰى نُورِ الْاِيمَانِ الْمُصَوِّرِ مَا يُتَوَهَّمُ اَجَانِبَ اَعْدَاءً اَمْوَاتًا مُوَحِّشِينَ اَيْتَامًا بَاكِينَ؛ اَوِدَّاءَ اِخْوَانًا اَحْيَاءً مُونِسِينَ مُرَخَّصِينَ مَسْرُورِينَ ذَاكِرِينَ مُسَبِّحِينَ
يعنى: "او شدّتلى حالتڭ تأثيرندن گلن غفلت ايله، كائناتڭ موجوداتى بر قسمى دشمن و أجنبى (حاشيه): يعنى زلزله، فورطنه، طوفان، طاعون، آتش گبى. بر قسمى مدهش جنازهلر، ديگر قسمى ايسه، كيمسهسزلكدن آغلايان يتيملر صورتنده؛ غافل نفسمه توهّم ايله گوستريلن بو قورقونج لوحهيى، نورِ ايمان ايله عين اليقين گوردم كه: او أجنبى، دشمن گوروننلر برر دوست قارداشدرلر. و او مدهش جنازهلر ايسه؛ قسمًا حياتدار و انسيتكار و قسمًا وظيفهدن ترخيص ايديلنلردر. و او آغلايان يتيملرڭ واويلالرى ايسه ذكر و تسبيحڭ زمزمهلرى اولديغنى نورِ ايمان ايله گورديگمدن، او حدسز نعمتلرڭ منبعى اولان ايمانى بڭا ويرن خالقِ ذو الجلاله حدسز حمد ايدييورم. و بو دنياده، بو دنيا قدر بيوك خصوصى دنيامدهكى بتون موجوداتى، حمد و تسبيحاتِ إلٰهيهده تصوّر و نيّتم ايله إستعمال ايتمك بر حقّم اولديغى نقطهِٔ نظرندن، بتون او موجوداتڭ هر بريسنڭ و عمومنڭ لسانِ حاللريله برابر اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ عَلٰى نُورِ الْاِيمَانِ ديرز" ديمكدر.
هم او غفلتكارانه حالتِ مدهشهدن هيچه اينن أذواقِ حيات و بتون بتون چكيلوب قورويان أمللر و أڭ طار بر دائره ايچنده صيقيشوب قالان بلكه محو
— 107 —
اولان شخصمه عائد نعمتلر، لذّتلر بردن (باشقه رسالهلرده قطعى بر صورتده إثبات ايتديگمز گبى) نورِ ايمان ايله قلبڭ أطرافندهكى او طار دائرهيى اويله گنيشلتديردى كه، كائناتى ايچنه آلدى و او خورخور باغچهسنده قورومش و لذّتنى قاچيرمش نعمتلر يرنده، دارِ دنيا و دارِ آخرتى برر سفرهِٔ نعمت و برر طبلهِٔ رحمت شكلنه گتيردى. گوز، قولاق، قلب گبى، اون دگل، يوز جهازاتِ إنسانيهنڭ هر برينى، غايت اوزون بر أل صورتنده، هر مؤمنڭ درجهسى نسبتنده او ايكى سفرهِٔ رحمانه اوزاتوب، هر طرفندن نعمتلرى طوپلايهجق بر طرزده گوسترديگندن؛ هم بو علوى حقيقتى إفاده، هم او حدسز نعمته شكر ايچون او وقت بويله ديمشدم:
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ عَلٰى نُورِ الْاِيمَانِ الْمُصَوِّرِ للِدَّارَيْنِ مَمْلُوؤَتَيْنِ مِنَ النِّعْمَةِ وَ الرَّحْمَةِ لِكُلِّ مُؤْمِنٍ حَقًّا يَسْتَفِيدُ مِنْهُمَا بِحَوَاسِّهِ الْكَثِيرَةِ الْمُنْكَشِفَةِ بِاِذْنِ خَالِقِهِ
يعنى: "دنيا و آخرتى نعمت و رحمتله طولديرمش بر صورتده، حقيقى مؤمنلرڭ نورِ ايمان و إسلاميتله إنكشاف و إنبساط ايتمش بتون حاسّهلرينڭ أللريله او ايكى معظّم سفرهدن إستفادهيى تأمين ايدن و گوسترن نورِ ايمان نعمتنڭ مقابلنه، او ايمانى بڭا ويرن خالقمه، بتون ذرّاتِ وجودمله دنيا و آخرت طولوسى حمد و شكر، أليمدن گلسه ياپارم" ديمكدر. مادام ايمان بو عالمده بو تأثيراتِ عظيمهيى ياپار؛ ألبته دارِ بقاده اويله ثمرات و فيوضاتى اولاجق كه، بو دنيادهكى عقل ايله اونلر إحاطه ايديلمز و تعريف ايديلمز.
ايشته، أى بنم گبى إختيارلق مناسبتيله پك چوق دوستلرڭ فراق آجيلرينى چكن إختيار و إختيارهلر! سزڭ أڭ إختياريڭز هر نه قدر ظاهرًا بندن ياشلى ايسه ده، معنًا بن اونلردن داها زياده إختيارلغمى تخمين ايدييورم. چونكه فطرتمده رقّتِ جنسيه
— 108 —
ايله آجيمق حسّى زياده بولونديغندن، كندى ألممدن باشقه بيڭلر قارداشلريمڭ ألملرينى ده او شفقت سرّيله چكديگمدن، يوزلر سنه ياشامش گبى إختيارم. و سز نه قدر فراق بلاسنى چكمش ايسهڭز، بنم قدر او بلايه معروض قالمامشسڭز. چونكه اوغلم يوقدر كه يالڭز اوغلمى دوشونهيم. بندهكى فطرى اولان بو زياده آجيمقلق و شفقت، بيڭلر مسلمان أولادلرينڭ، حتّى معصوم حيوانلرڭ تألّملرينه قارشى دخى بر رقّت، بر ألم، او سرِّ شفقت ايله حسّ ايدييوردم. خصوصى بر خانهم يوقدر كه فكريمى يالڭز اوڭا حصر ايدهيم؛ بلكه بو مملكت ايله و بلكه عالمِ إسلامڭ قطعهسيله خانهم گبى، حميتِ إسلاميه نقطهسنده علاقهدارم. و او ايكى بيوك خانهدهكى دينداشلريمڭ ألملريله متألّم و فراقلريله محزون اولويورم!..
ايشته بتون إختيارلغمدن و فراق بلالرندن گلن تأثّراتمه، بڭا نورِ ايمان تام كافى گلدى؛ قيريلماز بر رجا، قوپماز بر اُميد، سونمز بر ضيا، بيتمز بر تسلّى ويردى. ألبته سزلره إختيارلقدن گلن قراڭلق و غفلت و تأثّرات و تألّماته؛ ايمان كافى و وافيدر. أصل أڭ قراڭلقلى و أڭ نورسز و تسلّيسز إختيارلق و أڭ أليم و مدهش فراق، أهلِ ضلالتڭ و أهلِ سفاهتڭ إختيارلقلريدر و فراقلريدر. او رجا و ضيا و تسلّى ويرن ايمانى ذوق ايتمك و تأثيراتنى حسّ ايتمك ايچون، إختيارلغه لايق و إسلاميته موافق عبوديتكارانه بر طورِ شعوردارانه طاقينمقله اولور. يوقسه گنجلره بڭزهمگه چاليشمق و اونلرڭ سرخوشجه غفلتلرينه باشنى صوقوب إختيارلغنى اونوتمقله دگلدر.
خَيْرُ شَبَابِكُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِكُهُولِكُمْ وَشَرُّ كُهُولِكُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِشَبَابِكُمْ
(أو كما قال) مئالندهكى حديثى دوشونڭز. يعنى: "گنجلريڭزڭ أڭ اييسى، تمكينده و سفاهتلردن چكيلمكده إختيارلره بڭزهينلردر. و إختيارلريڭزڭ أڭ فناسى، سفاهتده و باشنى غفلته صوقمقده گنجلره بڭزهينلردر."
— 109 —
أى قارداشلرم إختيارلر و همشيره إختيارهلر! حديثِ شريفده واردر كه: "آلتمش يتمش ياشلرنده إختيار بر مؤمن، درگاهِ إلٰهىيه ألنى قالديروب دعا ايدركن، رحمتِ إلٰهيه اونڭ ألنى بوش دونديرمگه حجاب ايدييور." مادام رحمت سزه قارشى بويله حرمت ايدييور.. سز ده رحمتڭ بو حرمتنى عبوديتڭزله إحترام ايديڭز.
اون دردنجى رجا:دردنجى شعاع اولان آيتِ نوريهِٔ حسبيهنڭ باشنڭ خلاصهسى دييور كه: بر زمان أهلِ دنيا بنى هر شيدن تجريد ايتدكلرندن، بش چشيد غربتلره دوشمشدم. صيقنتيدن گلن بر غفلت ايله، رسالهِٔ نورڭ تسلّى ويريجى و مدد ايديجى نورلرينه باقميهرق، طوغريدن طوغرىيه قلبمه باقدم و روحمى آرادم. گوردم كه؛ غايت قوّتلى بر عشقِ بقا و شديد بر محبّتِ وجود و بيوك بر إشتياقِ حيات و حدسز بر عجز و نهايتسز بر فقر، بنده حكم ايدييوردى. حالبوكه مدهش بر فنا، او بقايى سوندورييور. او حالتمده، يانيق بر شاعرڭ ديديگى گبى ديدم:
دل بقاسى، حق فناسى ايستدى ملكِ تنم
بر دواسز درده دوشدم، آه كه لقمان بىخبر.
مأيوسانه باشمى أگدم؛ بردن حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ إمداديمه گلدى، "بنى دقّتله اوقو!" ديدى. بن ده گونده بش يوز دفعه اوقودم. اوقودقجه، يالڭز علم اليقين ايله دگل، عين اليقين ايله چوق قيمتدار أنوارندن طوقوز مرتبهِٔ حسبيه بڭا إنكشاف ايتدى.
برنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:بندهكى عشقِ بقا؛ بندهكى بقايه دگل، بلكه سببسز و بِالذّات محبوب اولان كمالِ مطلق صاحبى، ذاتِ ذو الكمالڭ و
— 110 —
ذو الجلالڭ بر إسمنڭ جلوهسنڭ ماهيتمده بر گولگهسى بولونديغندن، فطرتمده او كاملِ مطلقڭ وارلغنه و كمالنه و بقاسنه متوجّه اولان محبّتِ فطريه، غفلت يوزندن يولنى شاشيرمش، گولگهيه ياپيشمش، آيينهنڭ بقاسنه عاشق اولمشدى، حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ گلدى، پردهيى قالديردى. گوردم و حسّ ايتدم و حقّ اليقين ذوق ايتدم كه؛ بقامڭ لذّتى و سعادتى، عينًا و داها مكمّل بر طرزده باقئِ ذو الكمالڭ بقاسنه و بنم ربّم و إلٰهم اولديغنه، تصديق و ايمانمده و إذعانمده واردر. بونڭ أدلّهسى، ذوى الَاحْساسى حيرتده بيراقهجق غايت درين و دقيق اون ايكى هم هملر و شعورِ ايمانلر ايله رسالهِٔ حسبيهده بيان ايديلمشدر.
ايكنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:فطرتمدهكى حدسز عجزمله برابر، إختيارلق و غربت و كيمسهسزلك و تجريدم ايچنده؛ أهلِ دنيا دسيسهلريله، جاسوسلريله بڭا هجوم ايتدكلرى هنگامده قلبمه ديدم: "أللرى باغلى، ضعيف و خسته بر تك آدمه اوردولر تعرّض ايدييور. بنم ايچون بر نقطهِٔ إستناد يوق مى؟" دييه حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ آيتنه مراجعت ايتدم. بڭا او آيت بيلديردى كه: إنتسابِ ايمانى وثيقهسيله قديرِ مطلق اويله بر سلطانه إنتساب ايدرسڭ كه؛ زمين يوزنده هر بهارده درت يوز بيڭ ملّتدن مركّب نباتات و حيوانات اوردولرينڭ بتون جهازاتلرينى كمالِ إنتظام ايله ويرمكله برابر، باشده إنسان اولارق، حيواناتڭ معظّم اوردوسنڭ بتون أرزاقلرينى، دگل مدنى إنسانلرڭ صوڭ زمانلرده كشف ايتدكلرى أت و شكر و سائر طعاملرڭ خلاصهلرى گبى، بلكه يوز درجه او مدنى خلاصهلردن داها مكمّل و بتون طعاملرڭ هر نوعندن تخم و چكردك دينيلن رحمانى خلاصهلره قويوب؛ و او خلاصهلرى دخى، اونلرڭ پيشيرمهلرينه و إنبساطلرينه دائر قدرى تعريفهلر ايچنده صاروب، محافظه ايچون كوچك صندوقچهلره قويوب، توديع ايدر. او صندوقچهلرڭ ايجادى، كُنْ أمرنده
— 111 —
بولونان "كاف نون" فابريقهسندن او قدر چابوق و قولاى و چوقلقله اولور كه؛ قرآن دير: "خالق أمر ايدر، ميدانه گلير." مادام سن، إنتسابِ ايمانى تذكرهسيله بويله بر نقطهِٔ إستناد بولابيلديگڭدن، حدسز بر قوّته و قدرته طايانهبيليرسڭ. بن ده آيتدن بو درسمى آلدقجه اويله بر قوّهِٔ معنويهيى بولدم كه؛ دگل شيمديكى دشمنلريمه، بلكه دنيايه ميدان اوقويهبيلير بر إقتدارِ ايمانى حسّ ايدهرك، بتون روحمله برابر حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ديدم.
اوچنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:بن او غربتلر و خستهلقلر و مظلوميتلرڭ تضييقيله دنيادن علاقهمى كسيلمش بولارق، أبدى بر دنياده و باقى بر مملكتده دائمى بر سعادته نامزد اولديغمى ايمان تلقين ايتديگى هنگامده؛ تحسّر آقيتان "اوف! اوف!"دن واز گچوب، بشاشت إظهار ايدن "اوخ! اوخ!" ديدم. فقط بو غايهِٔ خيال و هدفِ روح و نتيجهِٔ فطرتڭ تحقّقى، آنجق و آنجق بتون مخلوقاتنڭ بتون حركاتلرينى و سكناتلرينى و أحوال و أعماللرينى، قَولًا و فعلًا بيلن و قيد ايدن و بو كوچوجك و عاجزِ مطلق نوعِ إنسانى كندينه دوست و مخاطب ايدن و بتون مخلوقات اوستنده بر مقام ويرن بر قديرِ مطلقڭ حدسز قدرتيله و إنسانه نهايتسز عنايت و أهمّيت ويرمسيله اولابيلير، دييه دوشونوركن بو ايكى نقطهده، يعنى بويله بر قدرتڭ فعاليتى و ظاهرًا بو أهمّيتسز إنسانڭ حقيقتلى أهمّيتى حقّنده ايمانڭ إنكشافنى و قلبڭ إطمئناننى ويرن بر ايضاح ايستدم. ينه او آيته مراجعت ايتدم. ديدى كه: حَسْبُنَا دهكى نَا يه دقّت ايدوب، سنڭ ايله برابر لسانِ حال و لسانِ قال ايله حَسْبُنَا يى كيملر سويلهيورلر، ديڭله! أمر ايتدى. بردن باقدم كه، حدسز قوشلر و قوشجقلر اولان سينكلر و حسابسز حيوانلر و نهايتسز نباتلر و غايتسز آغاجلر دخى بنم گبى لسانِ حال ايله حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ معناسنى ياد ايدييورلر و هركسڭ يادينه گتيرييورلر كه؛ بتون
— 112 —
شرائطِ حياتيهلرينى تكفّل ايدن اويله بر وكيللرى وار كه، بربرينه بڭزهين و مادّهلرى بر اولان يمورطهلر و بربرينڭ مِثلى گبى قطرهلر و بربرينڭ عينى گبى حبّهلر و بربرينه مشابه چكردكلردن قوشلرڭ يوز بيڭ چشيدلرينى، حيوانلرڭ يوز بيڭ طرزلرينى، نباتاتڭ يوز بيڭ نوعنى و آغاجلرڭ يوز بيڭ صنفنى ياڭليشسز، نقصانسز، إلتباسسز، سوسلى، ميزانلى، إنتظاملى، بربرندن آيرى فارقهلى بر صورتده گوزيمز اوڭنده، خصوصًا هر بهارده غايت چوق، غايت قولاى، غايت گنيش بر دائرهده، غايت چوقلقله خلق ايدر، ياپار بر قدرتڭ عظمت و حشمتى ايچنده برابرلك و بڭزهيشلك و بربرى ايچنده و بر طرزده ياپيلمالريله وحدتنى و أحديتنى بزه گوسترر و بويله حدسز معجزاتى إبراز ايدن بر فعلِ ربوبيته، بر تصرّفِ خلّاقيته مداخله و إشتراك ممكن اولماديغنى بيلديرر دييه آڭلادم. هر مؤمن گبى بنم هويتِ شخصيهمى و ماهيتِ إنسانيهمى آڭلامق ايستهينلر و بنم گبى اولمق آرزو ايدنلر حَسْبُنَا دهكى نَا جمعيتنده بولونان أنانڭ، يعنى نفسمڭ تفسيرينه باقسينلر. أهمّيتسز، حقير و فقير گورونن وجودم (هر مؤمنڭ وجودى گبى) نه ايمش، حيات نه ايمش، إنسانيت نه ايمش، إسلاميت نه ايمش، ايمانِ تحقيقى نه ايمش، معرفت اللّٰه نه ايمش، محبّت ناصل اولاجقمش؟ آڭلاسينلر، درسنى آلسينلر!..
دردنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:بر وقت إختيارلق، غربت، خستهلق، مغلوبيت گبى وجوديمى صارصان عارضهلر، بر غفلت زمانمه راست گلوب شدّتله علاقهدار و مفتون اولديغم وجوديمى، بلكه مخلوقاتڭ وجودلرينى "عدمه گيدييور" دييه أليم بر أنديشه ويرركن، ينه بو آيتِ حسبيهيه مراجعت ايتدم. ديدى: "معنامه دقّت ايت و ايمان دوربينيله باق!" بن ده باقدم و ايمان گوزيله گوردم كه: بو ذرّهجك وجودم، هر مؤمنڭ وجودى گبى حدسز بر وجودڭ آيينهسى و نهايتسز بر إنبساط ايله حدسز وجودلرى قزانماسنه بر وسيله و كندندن داها قيمتدار باقى، متعدّد
— 113 —
وجودلرى ميوه ويرن بر كلمهِٔ حكمت بولونديغنى و منسوبيت جهتيله بر آن ياشامسى، أبدى بر وجود قدر قيمتدار اولديغنى علم اليقين ايله بيلدم. چونكه شعورِ ايمان ايله بو وجودم واجب الوجودڭ أثرى و صنعتى و جلوهسى اولديغنى آڭلامقله، وحشى أوهامدن و حدسز فراقلردن و حدسز مفارقت و فراقلرڭ ألملرندن قورتولوب؛ موجوداته، خصوصًا ذىحياتلره تعلّق ايدن أفعال و أسماءِ إلٰهيه عددنجه اخوّت رابطهلريله مناسبت پيدا أيلديگم بتون سَوْديگم موجوداته موقّت بر فراق ايچنده دائمى بر وصال وار اولديغنى بيلدم. ايشته ايمان ايله و ايماندهكى إنتساب ايله، هر مؤمن گبى، بو وجودم دخى حدسز وجودلرڭ فراقسز أنوارينى قزانير؛ كندى گيتسه ده اونلر آرقهده قالديغندن كنديسى قالمش گبى ممنون اولور.
خلاصه:ئولوم فراق دگل، وصالدر، تبديلِ مكاندر، باقى بر ميوهيى سنبل ويرمكدر.
بشنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:ينه بر وقت حياتم چوق آغير شرائط ايله صارصيلدى و نظرِ دقّتمى عمره و حياته چويردى. گوردم كه: عمرم قوشارق گيدييور، آخرته ياقينلاشمش. حياتم دخى تضييقات آلتنده سونمگه يوز طوتمش. حالبوكه حىّ إسمنه دائر رسالهده ايضاح ايديلن حياتڭ مهمّ وظيفهلرى و بيوك مزيتلرى و قيمتدار فائدهلرى بويله چابوق سونمگه دگل، بلكه اوزون ياشامغه لايقدر، دييه متألّمانه دوشوندم. ينه استادم اولان حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ آيتنه مراجعت ايتدم. ديدى: "سڭا حياتى ويرن حىّ قيّومه گوره حياته باق!" بن ده باقدم، گوردم كه: حياتمڭ بڭا باقماسى بر ايسه، ذاتِ حىّ قيّومه باقماسى يوزدر؛ و بڭا عائد نتيجهسى بر ايسه، خالقمه عائد بيڭدر. شو حالده مرضئِ إلٰهى دائرهسنده بر آن ياشامسى كافيدر، اوزون زمان ايستهمز.
— 114 —
بو حقيقت درت مسئله ايله بيان ايديلييور. ئولو اولميانلر وياخود ديرى اولمق ايستهينلر، حياتڭ ماهيتنى و حقيقتنى و حقيقى حقوقنى او درت مسئله ايچنده آراسينلر، بولسونلر و ديريلسينلر!..
خلاصهسى شودر كه: حيات، ذاتِ حىّ قيّومه باقدقجه و ايمان دخى حياته حيات و روح اولدقجه بقا بولور، هم باقى ميوهلر ويرر، هم اويله يوكسكلهنير كه، سرمديت جلوهسنى آلير، داها عمرڭ قيصهلغنه و اوزونلغنه باقيلماز.
آلتنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:مفارقتِ عموميه هنگامنده اولان خرابِ دنيادن خبر ويرن آخر زمان حادثاتى ايچنده مفارقتِ حصوصيهمى إخطار ايدن إختيارلق و آخر عمرمده بر حسّاسيتِ فوق العاده ايله فطرتمدهكى جمالپرستلك و گوزللك سوداسى و كمالاته مفتونيت حسلرى إنكشاف ايتدكلرى بر زمانده، دائمى تخريباتجى اولان زوال و فنا و متمادى تفريق ايديجى اولان موت و عدم، دهشتلى بر صورتده بو گوزل دنيايى و بو گوزل مخلوقاتى خيرپالاديغنى، پارچه پارچه ايدوب گوزللكلرينى بوزديغنى؛ فوق العاده بر شعور و تأثّر ايله گوردم. فطرتمدهكى عشقِ مجازى، بو حاله قارشى شدّتلى غليان و عصيان ايتديگى زمانده بر مدارِ تسلّى بولمق ايچون ينه بو آيتِ حسبيهيه مراجعت ايتدم. ديدى: "بنى اوقو و دقّتله معنامه باق!" بن ده سورهِٔ نوردهكى
اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ
إلى آخر... آيتنڭ رصدخانهسنه گيروب ايمانڭ دوربينيله بو آيتِ حسبيهنڭ أڭ اوزاق طبقهلرينه و شعورِ ايمانى خردهبينى ايله أڭ اينجه أسرارينه باقدم، گوردم: ناصلكه آيينهلر، شيشهلر، شفّاف شيلر، حتّى قبارجقلر؛ گونش ضياسنڭ گيزلى و چشيد چشيد جمالنى و او ضيانڭ ألوانِ سبعه دينيلن يدى رنگنڭ متنوّع گوزللكلرينى گوسترييورلر و تجدّد و تحرّكلريله و آيرى آيرى قابليتلريله و إنكساراتلريله او جمال و او گوزللكلرى تازهلشديرييورلر و إنكساراتلريله گونشڭ و ضياسنڭ و ألوانِ
— 115 —
سبعهسنڭ گيزلى گوزللكلرينى گوزل إظهار ايدييورلر. عينًا اويله ده: شمسِ أزل و أبد اولان جميلِ ذو الجلالڭ جمالِ قدسيسنه و نهايتسز گوزل أسماءِ حسنىسنڭ سرمدى گوزللكلرينه آيينهدارلق ايدوب جلوهلرينڭ تازهلنمسى ايچون بو گوزل مصنوعلر، بو طاتلى مخلوقلر، بو جماللى موجودات، هيچ طورميهرق گلوب گيدييورلر؛ كنديلرنده گورونن گوزللكلر و جماللر، كنديلرينڭ مالى اولماديغنى، بلكه تظاهر ايتمك ايستهين سرمدى و مقدّس بر جمالڭ و دائمى تجلّى ايدن و گورونمك ايستهين مجرّد و منزّه بر حُسنڭ إشارتلرى و علامتلرى و لمعهلرى و جلوهلرى اولديغنڭ پك چوق قوّتلى دليللرى رسالهِٔ نورده تفصيلًا ايضاح ايديلمش. بوراده او برهانلردن اوچ دانهسى، قيصهجه غايت معقول بر صورتده ذكر ايديلمشدر، دييه بيانه باشلار. بو رسالهيى گورن هر بر ذوقِ سليم أصحابى حيرتده قالمقله برابر كنديلرينڭ إستفادهلرندن باشقه، غيريلرينڭ ده إستفادهلرينه چاليشمايى لازم بولويورلر. خصوصًا ايكنجى برهانده بش نقطه بيان ايديلييور. عقلى چوروك، قلبى بوزوق اولميان، هر حالده تقدير و تحسين و تصويب ايله مَا شَاءَ اللّٰهُ فَتَبَارَكَ اللّٰهُ دييهجك؛ فقير، حقير گورولن وجودينى تعالى ايتديرهجك خارقه بر معجزه اولديغنى درك و تصديق ايدهجك.
٭ ٭ ٭
— 116 —
يگرمى آلتنجى لمعهنڭ ذيلى
يگرمى برنجى مكتوب
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَا اَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا اُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا ٭ وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيرًا ٭ رَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِمَا فِى نُفُوسِكُمْ اِنْ تَكُونُوا صَالِحِينَ فَاِنَّهُ كَانَ لِلَاوَّابِينَ غَفُورًا ٭
أى خانهسنده إختيار بر والده ويا پدرى ويا أقرباسندن ويا ايمان قارداشلرندن بر عملمانده ويا عاجز، عليل بر شخص بولونان غافل!. شو آيتِ كريمهيه دقّت ايت باق: ناصلكه بر آيتده، بش طبقه آيرى آيرى صورتده إختيار والديْنه شفقتى جلب ايدييور. أوت دنياده أڭ يوكسك حقيقت، پدر و والدهلرڭ أولادلرينه قارشى شفقتلريدر. و أڭ عالى حقوق دخى، اونلرڭ او شفقتلرينه مقابل حرمت
— 117 —
حقلريدر. چونكه اونلر، حياتلرينى كمالِ لذّتله أولادلرينڭ حياتى ايچون فدا ايدوب صرف ايدييورلر. اويله ايسه، إنسانيتى سقوط ايتمهمش و جاناواره إنقلاب ايتمهمش هر بر ولد؛ او محترم، صادق، فداكار دوستلره خالصانه حرمت و صميمانه خدمت و رضالرينى تحصيل و قلبلرينى خوشنود ايتمكدر. عموجه و خاله، پدر حكمندهدر؛ تيزه و دايى، آنا حكمندهدر.
ايشته او مبارك إختيارلرڭ وجودلرينى إستثقال ايدوب ئولوملرينى آرزو ايتمك، نه قدر وجدانسزلق و نه قدر آلچاقلقدر بيل، آييل! أوت حياتنى سنڭ حياتڭه فدا ايدنڭ زوالِ حياتنى آرزو ايتمك، نه قدر چركين بر ظلم، بر وجدانسزلق اولديغنى آڭلا!
أى دردِ معيشتله مبتلا اولان إنسان! بيل كه سنڭ خانهڭدهكى بركت ديرگى و رحمت وسيلهسى و مصيبت دافعهسى، خانهڭدهكى او إستثقال ايتديگڭ إختيار ويا كور أقرباڭدر. صاقين ديمه: "معيشتم طاردر، إداره ايدهمييورم." چونكه اونلرڭ يوزندن گلن بركت اولماسه ايدى، ألبته سنڭ ضيقِ معيشتڭ داها زياده اولاجقدى. بو حقيقتى بندن اينان. بونڭ چوق قطعى دليللرينى بيلييورم، سنى ده اينانديرهبيليرم. فقط اوزون گيتمهمك ايچون قيصه كسييورم. شو سوزيمه قناعت ايت. قَسَم ايدرم شو حقيقت غايت قطعيدر، حتّى نفس و شيطانم دخى بوڭا قارشى تسليم اولمشلر. نفسمڭ عنادينى قيران و شيطانمى صوصديران بر حقيقت، سڭا قناعت ويرمهلى. أوت كائناتڭ شهادتيله، نهايت درجهده رحمٰن، رحيم و لطيف و كريم اولان خالقِ ذو الجلال والإكرام، چوجقلرى دنيايه گوندرديگى وقت، آرقهلرندن رزقلرينى غايت لطيف بر صورتده گوندروب و ممهلر موصلغندن آغزلرينه آقيتديغى گبى؛ چوجق حكمنه گلن و چوجقلردن داها زياده مرحمته لايق و شفقته محتاج اولان إختيارلرڭ رزقلرينى دخى، بركت صورتنده گوندرر. اونلرڭ
— 118 —
إعاشهلرينى، طمعكار و بخيل إنسانلره يوكلتمز.
اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ٭ وَكَاَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ
آيتلرينڭ إفاده ايتدكلرى حقيقتى، بتون ذىحياتڭ أنواعِ مخلوقلرى لسانِ حال ايله باغيروب، او حقيقتِ كريمانهيى سويلهيورلر. حتّى دگل يالڭز إختيار أقربا، بلكه إنسانلره آرقداش ويريلن و رزقلرى إنسانلرڭ رزقلرى ايچنده گوندريلن كدى گبى بعض مخلوقلرڭ رزقلرى دخى، بركت صورتنده گلييور. بونى تأييد ايدن و كندم گورديگم بر مثال: بنم ياقين دوستلرم بيليرلر كه؛ ايكى اوچ سنه أوّل هر گون ياريم أكمك، (او كويڭ أكمگى كوچك ايدى) معيّن بر تعيينم واردى كه، چوق دفعه بڭا كافى گلمييوردى. صوڭره درت كدى بڭا مسافر گلديلر. او عين تعيينم هم بڭا، هم اونلره كافى گلدى. چوق كرّه ده فضله قاليردى.
ايشته شو حال او درجه تكرّر ايدوب بڭا قناعت ويردى كه، بن كديلرڭ بركتندن إستفاده ايدييوردم. قطعى بر صورتده إعلان ايدييورم: اونلر بڭا بار دگل؛ هم اونلر بندن دگل، بن اونلردن منّت آليردم.
أى إنسان! مادام جاناوار صورتنده بر حيوان، إنسانلرڭ خانهسنه مسافر گلديگى وقت بركته مدار اولويور؛ اويله ايسه مخلوقاتڭ أڭ مكرّمى اولان إنسان و إنسانلرڭ أڭ مكمّلى اولان أهلِ ايمان و أهلِ ايمانڭ أڭ زياده حرمت و مرحمته شايان عجزه، عليل إختيارهلر و عليل إختيارلرڭ ايچنده شفقت و خدمت و محبّته أڭ زياده لايق و مستحق بولونان أقربالر و أقربالرڭ ايچنده دخى أڭ حقيقى دوست و أڭ صادق محبّ اولان پدر و والده، إختيارلق حالنده بر خانهده بولونسه، نه درجه وسيلهِٔ بركت و واسطهِٔ رحمت و لَوْلَا الشُّيُوخُ الرُّكَّعُ لَصُبَّ عَلَيْكُمُ الْبَلَاءُ صَبًّا سرّيله، يعنى: "بلى بوكولمش إختيارلريڭز اولماسه ايدى، بلالر سيل گبى اوستڭزه دوكولهجكدى." نه درجه سببِ دفعِ مصيبت اولدقلرينى سن قياس أيله.
— 119 —
ايشته أى إنسان! عقلڭى باشڭه آل. أگر سن ئولمزسهڭ، إختيار اولاجقسڭ. اَلْجَزَاءُ مِنْ جِنْسِ الْعَمَلِ سرّيله، سن والديْنڭه حرمت ايتمزسهڭ، سنڭ أولادڭ دخى سڭا خدمت ايتميهجكدر. أگر آخرتڭى سَورسهڭ، ايشته سڭا مهمّ بر دفينه؛ اونلره خدمت ايت، رضالرينى تحصيل أيله. أگر دنيايى سَورسهڭ، ينه اونلرى ممنون ايت كه، اونلرڭ يوزندن حياتڭ راحتلى و رزقڭ بركتلى گچسين. يوقسه اونلرى إستثقال ايتمك، ئولوملرينى تمنّى ايتمك و اونلرڭ نازك و سريع التأثّر قلبلرينى رنجيده ايتمك ايله خَسِرَ الدُّنْيَا وَ اْلٰاخِرَةَ سرّينه مظهر اولورسڭ. أگر رحمتِ رحمٰن ايسترسهڭ، او رحمانڭ وديعهلرينه و سنڭ خانهڭدهكى أمانتلرينه رحمت ايت.
آخرت قارداشلرمدن مصطفى چاوش إسمنده بر ذات واردى. ديننده، دنياسنده موفّقيتلى گورويوردم. سرّينى بيلمزدم. صوڭره آڭلادم كه، او موفّقيتڭ سببى: او ذات ايسه، إختيار پدر و والدهلرينڭ حقلرينى آڭلامش و او حقوقه تام رعايت ايتمش و اونلرڭ يوزندن راحت و رحمت بولمش. إن شاء اللّٰه آخرتنى ده تعمير ايتمش. بختيار اولمق ايستهين اوڭا بڭزهملى.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى مَنْ قَالَ (اَلْجَنَّةُ تَحْتَ اَقْدَامِ الْاُمَّهَاتِ) وَ عَلٰى اٰلِهِ وَصَحْبِهِ اَجْمَعِينَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
٭ ٭ ٭
— 121 —
معنًا و رتبةً
بشنجى لمعه
و صورةً و مقامًا
اوتوز برنجى مكتوبڭ اوتوز برنجى لمعهسنڭ
قيمتدار
دردنجى شعاعى
و آيتِ حسبيهنڭ مهمّ بر نكتهسيدر.
سعيد النورسى
— 122 —
إخطار:رسالهِٔ نور، سائر كتابلره مخالف اولارق باشده پردهلى گيدييور؛ گيتدكجه إنكشاف ايدر. خصوصًا بو رسالهده،"برنجى مرتبه"چوق قيمتدار بر حقيقت اولمقله برابر چوق اينجه و دريندر. هم بو برنجى مرتبه، بڭا مخصوص غايت أهمّيتلى بر محاكمهِٔ حسّى و غايت روحلى بر معاملهِٔ ايمانى و غايت گيزلى بر مكالمهِٔ قلبى صورتنده متنوّع و درين دردلريمه شفا اولارق تبارز ايتمش. بڭا تام توافق ايدن تام حسّ ايدهبيلير، يوقسه تام ذوق ايدهمز.
٭ ٭ ٭
— 123 —
دردنجى شعاع
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ
بر زمان أهلِ دنيا بنى هر شيدن تجريد ايتدكلرندن بش چشيد غربتلره دوشمشدم. و إختيارلق زمانمده قسمًا تأثّراتدن گلن بش نوع خستهلقلره گرفتار اولمشدم.
صيقنتيدن گلن بر غفلتله، رسالهِٔ نورڭ تسلّى ويريجى و مدد ايديجى أنوارينه باقميهرق، طوغريدن طوغرىيه قلبمه باقدم و روحمى آرادم. گوردم كه؛ غايت قوّتلى بر عشقِ بقا و شديد بر محبّتِ وجود و بيوك بر إشتياقِ حيات و حدسز بر عجز و نهايتسز بر فقر، بنده حكم ايدييورلر. حالبوكه مدهش بر فنا، او بقايى سوندورييور. او حالتمده، يانيق بر شاعرڭ ديديگى گبى ديدم:
دل بقاسى حق فناسى ايستدى ملكِ تنم.
بر دواسز درده دوشدم، آه كه لقمان بىخبر.
مأيوسانه باشمى أگدم؛ بردن حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ آيتى إمداديمه گلدى، ديدى: "بنى دقّتله اوقو." بن گونده بش يوز دفعه اوقودم. بنم ايچون
— 124 —
عين اليقين صورتنده إنكشاف ايدن چوق قيمتدار أنوارندن بر قسمنى و يالڭز طوقوز نورينى و مرتبهسنى إجمالًا يازوب، أسكيدن عين اليقين ايله دگل، بلكه علم اليقين ايله بيلينن تفصيلاتنى رسالهِٔ النوره حواله ايدييورم.
(برنجى مرتبه چوق درين اولماسندن بوراده يازيلمادى)
ايكنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:فطرتمدهكى حدسز عجزمله برابر، إختيارلق و غربت و كيمسهسزلك و تجريدم ايچنده؛ أهلِ دنيا دسيسهلريله، جاسوسلريله بڭا هجوم ايتدكلرى هنگامده قلبمده ديدم: "أللرى باغلى، ضعيف و خسته بر تك آدمه اوردولر تعرّض ايدييور. او بيچارهنڭ (يعنى بنم ايچون) بر نقطهِٔ إستناد يوق مى؟" دييه حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ آيتنه مراجعت ايتدم. بڭا بيلديردى كه؛ إنتسابِ ايمانى تذكرهسيله، قديرِ مطلق اويله بر سلطانه إستناد ايدرسڭ كه؛ زمين يوزنده هر بهارده درت يوز بيڭ ملّتدن مركّب نباتات و حيوانات اوردولرينڭ بتون جهازاتلرينى كمالِ إنتظام ايله ويرمكله برابر، هر سنه أشجار و طيور دينيلن او ايكى معظّم اوردوسنڭ ألبسهلرينى تازهلنديرهرك يڭى لباسلر گيديرر، اوربالرينى و فورمالرينى دگيشديرر. و طاووغڭ و قوشڭ فستانلرينى و چارشافلرينى تازهلنديرديگى گبى، طاغڭ لباسنى و صحرانڭ يوز اورتوسنى دگيشديرر. و باشده إنسان اولارق، حيواناتڭ معظّم اوردوسنڭ بتون أرزاقلرينى، دگل مدنى إنسانلرڭ صوڭ زمانده كشف ايتدكلرى أت و شكر و سائر طعاملرڭ خلاصهلرى گبى، بلكه يوز درجه او مدنى خلاصهلردن داها مكمّل و بتون طعاملرڭ هر نوعندن تخم و چكردك دينيلن رحمانى خلاصهلره قويوب؛ و او خلاصهلرى دخى، اونلرڭ پيشيرمهلرينه و إنبساطلرينه دائر قدرى تعريفهلرى ايچنه صاروب محافظه ايچون كوچوجك صندوقچهلره قويوب توديع ايدر. او صندوقجقلرڭ ايجادى "كاف نون"
— 125 —
فابريقهسندن او قدر چابوق و قولاى و چوقلقلهدر كه، قرآن دير: "بر أمر ايله ياپيلير." هم او عموم خلاصهلر بر شهرى طولديرمديغى و بربرينه بڭزهدكلرى و عين مادّه اولدقلرى حالده، رزّاقِ كريم اونلردن بر ياز موسمنده پيشيرديگى غايت متنوّع و لذيذ طعاملر، زمينڭ بتون شهرلرينى بر جهتده طولديرهبيلير.
ايشته سن، إنتسابِ ايمانى تذكرهسيله بويله بر نقطهِٔ إستناد بولابيلديگڭدن حدسز بر قوّته و قدرته طايانهبيليرسڭ. بن ده آيتدن بو درسمى آلدقجه اويله بر قوّهِٔ معنويهيى بولدم كه، دگل شيمديكى دشمنلريمه بلكه دنيايه ميدان اوقوتديرهبيلير بر إقتدارِ ايمانى حسّ ايدهرك بتون روحم ايله حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ديدم. و حدسز فقرم و إحتياجم جهتنده دخى بر نقطهِٔ إستمداد ايچون ينه او آيته مراجعت ايتدم. بڭا ديدى كه: "سن مملوكيت و عبوديت إنتسابيله اويله بر مالكِ كريمه منسوب و إعاشه دفترنده مقيّدسڭ كه؛ هر بهار و يازده غيبدن و هيچدن اومولمديغى يردن و قورو بر طوپراقدن قالديرر، اينديرر طرزنده يوز دفعه زمين سفرهسنى آيرى آيرى يمكلريله تزيين ايدر، سرهر. گويا زمانڭ سنهلرى و هر سنهنڭ گونلرى، بربرى آرقهسندن گلن إحسان ميوهلرينه و رحمت طعاملرينه برر قاب و بر رزّاقِ رحيمڭ كلّى و جزئى إحسانات مرتبهلرينه برر مشهردرلر. ايشته سن بويله بر غنىِّ مطلقڭ عبديسڭ. عبديتڭه شعورڭ وارسه، سنڭ أليم فقرڭ لذيذ بر إشتها اولور." بن ده او درسمى آلدم. نفسمله برابر "أوت أوت، طوغريدر." دييوب متوكّلانه حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ديدم.
اوچنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:بن او غربتلر و خستهلقلر و مظلوميتلرڭ تضييقيله دنيادن علاقهمى كسيلمش بولارق، أبدى بر دنياده و باقى بر مملكتده دائمى بر سعادته نامزد اولديغمى ايمان تلقين ايتديگى هنگامده "اوف! اوف!"دن واز گچدم، "اوخ! اوخ!" ديدم. فقط بو غايهِٔ خيال و هدفِ روح و
— 126 —
نتيجهِٔ فطرتڭ تحقّقى، آنجق و آنجق بتون مخلوقاتڭ بتون حركات و سكناتلرينى و أحوال و أعماللرينى، قَولًا و فعلًا بيلن و قيد ايدن و بو كوچوجك و عاجزِ مطلق اولان إنسانى كندينه دوست و مخاطب ايدن و بتون مخلوقات اوستنده بر مقام ويرن بر قديرِ مطلقڭ حدسز قدرتيله و إنسانه نهايتسز عنايت و أهمّيت ويرمسيله اولابيلير، دييه دوشونوب بو ايكى نقطهده؛ يعنى بويله بر قدرتڭ فعاليتى و ظاهرًا بو أهمّيتسز إنسانڭ حقيقتلى أهمّيتى حقّنده ايمانڭ إنكشافنى و قلبڭ إطمئنانى ويرن بر ايضاح ايستدم. ينه او آيته مراجعت ايتدم؛ ديدى كه: " حَسْبُنَا دهكى نَا يه دقّت ايدوب، سنڭ ايله برابر لسانِ حال و لسانِ قال ايله كيملر حَسْبُنَا يى سويلهيورلر، ديڭله!" أمر ايتدى.
بردن باقدم كه، حدسز قوشلر و قوشجقلر و سينكلر و حسابسز حيوانلر و حيوانجقلر و نهايتسز نباتلر، يشيلجكلر و غايتسز آغاجلر و آغاججقلر دخى بنم گبى لسانِ حال ايله حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيل ڭ معناسنى ياد ايدييورلر و ياده گتيرييورلر كه؛ بتون شرائطِ حياتيهلرينى تكفّل ايدن اويله بر وكيللرى وار كه، بربرينه بڭزهين و مادّهلرى بر اولان يمورطهلر و بربرينڭ مِثلى گبى قطرهلر و بربرينڭ عينى گبى حبّهلر و بربرينه مشابه چكردكلردن قوشلرڭ يوز بيڭ چشيدلرينى و حيوانلرڭ يوز بيڭ طرزلرينى، نباتاتڭ يوز بيڭ نوعنى، آغاجلرڭ يوز بيڭ صنفنى ياڭليشسز، نقصانسز، إلتباسسز، سوسلى، ميزانلى، إنتظاملى، بربرندن آيرى، فارقهلى بر صورتده گوزيمز اوڭنده، خصوصًا هر بهارده غايت چابوق، غايت قولاى، غايت گنيش بر دائرهده غايت چوقلقله خلق ايدر، ياپار. قدرتنڭ عظمت و حشمتى ايچنده، برابرلك و بڭزهيشلك و بربرى ايچنده و بر طرزده ياپيلمالرى وحدتنى و أحديتنى بزه گوسترر و بويله حدسز معجزاتى إبراز ايدن بر فعلِ ربوبيته و بر تصرّفِ خلّاقيته مداخله و إشتراك ممكن اولماديغنى بيلديرر دييه بيلدم.
— 127 —
صوڭره حَسْبُنَا دهكى نَا ده بولونان "أنا"يه يعنى نفسمه باقدم، گوردم كه: حيوانات ايچنده بنى دخى منشأم اولان بر قطره صودن يارادان ياراتمش، معجزانه ياپمش، قولاغمى آچوب گوزيمى طاقمش، قفامه اويله بر دماغ، سينهمه اويله بر قلب، آغزيمه اويله بر ديل قويمش كه، او دماغ و قلب و ديلده رحمتڭ عموم خزينهلرنده إدّخار ايديلن بتون رحمانى هديهلرى، عطيّهلرى طارتهجق، بيلهجك يوزر ميزانجقلرى، ئولچوجكلرى و أسماءِ حسنىنڭ نهايتسز جلوهلرينڭ دفينهلرينى آچاجق، آڭلايهجق بيڭلر آلَتلرى ياراتمش، ياپمش، يازمش؛ قوقولرڭ، طاتلرڭ، رنكلرڭ عددنجه تعريفهلرى او آلَتلره يارديمجى ويرمش.
هم كمالِ إنتظام ايله بو قدر حسّاس طويغولرى و حسّياتلرى و غايت منتظم بو معنوى لطيفهلرى و باطنى حاسّهلرى بو جسممده درج ايتمكله برابر، غايت صنعتلى بو جهازاتى و جوارحى و حياتِ انسانيهجه غايت لزوملى و مكمّل بو قدر أعضا و آلَتلرى بو وجودمده كمالِ حكمتله ياراتمش. تا كه، نعمتلرينڭ بتون نوعلرينى و عموم چشيدلرينى بڭا طاتديرسين و إحساس ايتسين و حدسز تجلّياتِ أسماسنڭ آيرى آيرى ظهورلرينى او طويغولر و حسّياتله و حسّاسيتله بڭا بيلديرسين، ذوق ايتديرسين و بو أهمّيتسز گورونن حقير و فقير وجوديمى (هر مؤمنڭ وجودى گبى) كائناته بر گوزل تقويم و روزنامه و عالمِ أكبره مختصر بر نسخهِٔ أنور و شو دنيايه بر مثالِ مصغّر و مصنوعاتنه بر معجزهِٔ أظهر و نعمتلرينڭ هر نوعنه طالب بر مشترى و مدار و ربوبيتنڭ قانونلرينه و إجراآت تللرينه سانترال گبى بر مظهر و حكمت و رحمت عطيّهلرينه و چيچكلرينه نمونه باغچهسى گبى بر ليسته، بر فهرسته و خطاباتِ سبحانيهسنه آڭلايشلى بر مخاطب ياراتمش اولمقله برابر، أڭ بيوك بر نعمت اولان وجودى، بو وجودمده بيوتمك و چوغالتمق ايچون حياتى ويردى. و او حيات ايله او نعمتِ وجودم عالمِ شهادت قدر إنبساط ايدهبيلييور.
— 128 —
هم إنسانيتى ويردى؛ او إنسانيت ايله او نعمتِ وجود معنوى و مادّى عالملرده إنكشاف ايدهرك إنسانه مخصوص طويغولرله او گنيش سفرهلردن إستفاده يولنى آچدى. هم إسلاميتى بڭا إحسان ايتدى. او إسلاميت ايله او نعمتِ وجود، عالمِ غيب و شهادت قدر گنيشلندى. هم ايمانِ تحقيقىيى إنعام ايتدى. او ايمان ايله او نعمتِ وجود، دنيا و آخرتى ايچنه آلدى. هم او ايمانده معرفت و محبّتنى ويردى. او معرفت و محبّتله او نعمتِ وجود ايچنده دائرهِٔ ممكناتدن عالمِ وجوبه و دائرهِٔ أسماءِ إلٰهيهيه قدر حمد و ثنا ايله إستفاده ايچون أللرينى اوزاتهبيلير بر مرتبه إحسان ايتدى. هم خصوصى اولارق بر علمِ قرآنى و حكمتِ ايمانيه ويردى. و او إحسان ايله چوق مخلوقات اوستنه بر تفوّق ويردى و سابق نقطهلر گبى چوق جهتلرله اويله بر جامعيت ويرمش كه، أحديتنه و صمديتنه تام بر آيينه و كلّى و قدسى ربوبيتنه گنيش و كلّى بر عبوديت ايله مقابله ايدهبيلن بر إستعداد ويرمش.
و أنبيالرله إنسانلره گوندرديگى بتون مقدّس كتابلرڭ و صحفلرڭ و فرمانلرڭ إجماعيله و بتون أنبيا و أوليا و أصفيانڭ إتّفاقيله، بو بندهكى بولونان أمانتى و هديهسى و عطيّهسى اولان وجوديمى و حياتمى و نفسمى (آيتِ قرآنيهنڭ نصّى ايله) بندن صاتون آلييور. تا كه، أليمده فائدهسز ضايع اولماسين و إعاده ايتمك اوزره محافظه ايدوب صاتمق بهاسنه سعادتِ أبديهيى و جنّتى ويرهجگنى قطعى بر صورتده چوق تكرار ايله وعد و عهد ايتديگنى علم اليقين و تام ايمان ايله آڭلادم.
و بويله حدسز حيوانات و نباتاتڭ يوز بيڭلر نوعلرينڭ و چشيدلرينڭ صورتلرينى "فتّاح" إسميله محدود و متشابه قطرهلردن و حبّهلردن غايت قولاى و چابوق و مكمّل آچان و إنسانه سابقًا بيان ايتديگمز گبى حيرت ويريجى بو قدر أهمّيت ويرن و ربوبيتڭ أهمّيتلى ايشلرينه مدار ياپان بر ذاتِ ذو الجلال والإكرام اولان ربّم وار اولديغنى و گلهجك بهارڭ ايجادى گبى قولاى و قطعى و محقّق بر
— 129 —
صورتده حشرى ايجاد و جنّتى إحسان و سعادتِ أبديهيى خلق ايدهجگنى بو آيتِ حسبيهدن درس آلدم. أليمدن گلسه ايدى بِالفعل و گلمديگى ايچون بِالنيّت، بِالتصوّر، بِالخيال بتون مخلوقات ديللريله حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ديدم و أبد الآبدين دائما تكرار ايتمك ايستهيورم.
دردنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:بر وقت إختيارلق، غربت، خستهلق، مغلوبيت گبى وجوديمى صارصان عارضهلر بر غفلت زمانمه راست گلوب (شدّتلى علاقهدار و مفتون اولديغم وجودم، بلكه مخلوقاتڭ وجودلرى عدمه گيدييور دييه) أليم بر أنديشه ويرركن ينه آيتِ حسبيهيه مراجعت ايتدم. ديدى: "معنامه دقّت ايت و ايمان دوربينيله باق!" بن ده باقدم و ايمان گوزيله گوردم كه؛ بو ذرّهجك وجودم حدسز بر وجودڭ آيينهسى و نهايتسز بر إنبساط ايله حدسز وجودلرى قزانماسنه بر وسيله و كندندن داها قيمتدار باقى، متعدّد وجودلرى ميوه ويرن بر كلمهِٔ حكمت حكمنده بولونديغنى و منسوبيت جهتيله بر آن ياشامسى أبدى بر وجود قدر قيمتدار اولديغنى علم اليقين ايله بيلدم. چونكه شعورِ ايمان ايله بو وجودم واجب الوجودڭ أثرى و صنعتى و جلوهسى اولديغنى آڭلامقله، وحشى أوهامڭ حدسز قراڭلقلرندن و حدسز مفارقت و فراقلرڭ ألملرندن قورتولوب موجوداته، خصوصًا ذىحياتلره تعلّق ايدن أفعالده، أسماءِ إلٰهيه عددنجه اخوّت رابطهلريله مناسبت پيدا ايتديگم بتون سَوْديگم موجوداته موقّت بر فراق ايچنده دائمى بر وصال وار اولديغنى بيلدم. معلومدر كه، قريهلرى و شهرلرى و مملكتلرى ويا طابورلرى و قوماندانلرى و استادلرى گبى رابطهلرى بر اولان آدملر سَويملى بر اخوّت و دوستانه بر آرقداشلق حسّ ايدرلر. و بو گبى رابطهلردن محروم اولانلر دائمى، أليم قراڭلقلر ايچنده عذاب چكييورلر. هم بر آغاجڭ ميوهلرى، شعورلرى اولسه، بربرينڭ قارداشى و بربرينڭ بدلى و مصاحبى و ناظرى اولدقلرينى حسّ ايدرلر. أگر آغاج اولمازسه ويا اوندن قوپاريلسه، هر برى او ميوهلر عددنجه فراقلرى حسّ ايدهجك.
— 130 —
ايشته ايمان ايله و ايماندهكى إنتساب ايله، هر مؤمن گبى، بو وجودم دخى حدسز وجودلرڭ فراقسز أنوارينى قزانير؛ كنديسى گيتسه ده، اونلر آرقهده قالديغندن كنديسى قالمش گبى ممنون اولور. بونڭله برابر (يگرمى دردنجى مكتوبده تفصيلًا قطعى إثبات ايديلديگى گبى) هر ذىحياتڭ، خصوصًا ذىروحڭ وجودى بر كلمه گبيدر. سويلهنير و يازيلير، صوڭره غائب اولور. فقط كندى وجودينه بدل ايكنجى درجهده وجودلرى صاييلان هم معناسى، هم هويتِ مثاليهسى و صورتى، هم نتيجهلرى، هم مبارك ايسه ثوابى، هم حقيقتى گبى چوق وجودلرينى بيراقير، صوڭره پرده آلتنه گيرديگى گبى، عينًا اويله ده: بو وجودم و هر ذىحياتڭ وجودى، ظاهرى وجوددن گيتسه، ذىروح ايسه هم روحنى، هم معناسنى، هم حقيقتنى، هم مثالنى، هم ماهيتِ شخصيهسنڭ دنيوى نتيجهلرينى و اُخروى ثمرهلرينى، هم هويت و صورتنى حافظهلرده و ألواحِ محفوظهده و سرمدى منظرهلرڭ فيلم شريدلرنده و علمِ أزلينڭ مشهرلرنده و كندينى تمثيل ايدن و بقا ويرن فطرى تسبيحاتنى دفترِ أعمالنده و أسماءِ إلٰهيهنڭ جلوهلرينه و مقتضياتلرينه فطرى مقابلهلرينى و وجودى آيينهدارلقلرينى دائرهِٔ أسماده و داها بونلر گبى ظاهرى وجودندن داها قيمتدار متعدّد معنوى وجودلرينى كندى يرنده بيراقير، صوڭره گيدر؛ علم اليقين صورتنده بيلدم.
ايشته ايمان و ايماندهكى شعور و إنتساب ايله بو مذكور باقى، معنوى وجودلره صاحب اولونهبيلير. ايمان اولمازسه، بتون او وجودلردن محروم اولمقله برابر ظاهرى وجودى دخى اونڭ حقّنده عدمه و هيچلگه گيدر گبى ضايع اولور.
بر زمان بهار چيچكلرينڭ چابوق محو اولمالرينه چوق يازيغم گلييوردى؛ حتّى او نازنينلره آجييوردم. بوراده بيان ايديلن حقيقتِ ايمانيه گوستردى كه، او چيچكلر عالمِ معناده چكردكلردر. سابقًا بيان ايتديگمز روحدن باشقه بتون او وجودلرى
— 131 —
ميوه ويرن برر آغاج، برر سنبل حكمنده نورِ وجود نقطهسنده قزانجلرى بره يوزدر. ظاهرى وجودلرى محو اولماز، صاقلانير. هم باقى اولان حقيقتِ نوعيهسنڭ تازهلهنن صورتلريدر. گچن بهارده ياپراق، چيچك، ميوه گبى موجوداتى، بو بهاردهكينڭ مِثليدرلر. فرق يالڭز إعتباريدر. او إعتبارى فرق دخى، بو حكمت كلمهلرينه و رحمت سوزلرينه و قدرت حرفلرينه آيرى آيرى، متعدّد معنالرى ويرديرمك ايچوندر بيلدم. يازيقلر يرنده "ما شاء اللّٰه، بارك اللّٰه" ديدم.
ايشته ايمانڭ شعوريله و ايمان رابطهسيله، أرض و سماوات صنعتكارينه إنتساب نقطهسنده گوكلرى ييلديزلرله، زمينى چيچكلر و گوزل مخلوقلرله ياپان، سوسلنديرن و بويله هر بر صنعتده يوزر معجزه گوسترن بر صنعتكارڭ أثرِ صنعتى و بويله حدسز خارقهلى بر اوستهنڭ ياپيليشى اولمق، نه قدر آنتيقه و قيمتدار و شعورى وارسه نه قدر إفتخار ايدر و شرفلهنير دييه اوزاقدن حسّ ايتدم. خصوصًا او نهايتسز معجزهكار اوسته، قوجه سماوات و أرضڭ بيوك كتابنى إنسان گبى كوچك بر نسخهده يازسه، بلكه إنسانى، او كتابه منتخب و مكمّل بر خلاصه ياپسه؛ او إنسان نه قدر بيوك بر شرف، بر كمال، بر قيمته مدار و ايمان ايله مظهر و شعور و إنتساب ايله او شرفه صاحب اولاجغنى بو آيتدن درس آلديغمدن، نيّت و تصوّر جهتنده بتون موجوداتڭ ديللريله حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ديدم.
بشنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:ينه بر وقت حياتم چوق آغير شرائط ايله صارصيلدى. نظرِ دقّتمى عمره و حياته چويردى؛ گوردم: عمرم قوشارق گيدييور؛ آخره ياقينلاشمش حياتم دخى تضييقات آلتنده سونمگه يوز طوتمش. حالبوكه "حىّ" إسمنه دائر رسالهده ايضاح ايديلن حياتڭ مهمّ وظيفهلرى و بيوك مزيتلرى و قيمتدار فائدهلرى، بويله چابوق سونمگه دگل، بلكه پك اوزون ياشامغه لايقدر دييه متألّمانه دوشوندم. ينه استادم اولان حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ آيتنه
— 132 —
مراجعت ايتدم. ديدى: "سڭا حياتى ويرن ذاتِ حىّ قيّومه گوره حياته باق!" بن ده باقدم، گوردم كه: حياتمڭ بڭا باقماسى بر ايسه، ذاتِ حىّ و محيىيه باقماسى يوزدر. بڭا عائد نتيجهسى بر ايسه، خالقمه عائد بيڭدر. او جهت اوزون زمان، بلكه زمان ايستهمز؛ بر آن ياشامسى يتر. بو حقيقت، رسالهِٔ نورڭ رسالهلرنده برهانلر ايله ايضاح ايديلديگندن بوراده درت مسئله ايچنده قيصه بر خلاصهسى بيان ايديلهجك.
برنجى مسئله:حياتڭ ماهيتى و حقيقتى حىّ قيّومه باقديغى جهتله باقدم، گوردم كه: ماهيتِ حياتم أسماءِ إلٰهيهنڭ دفينهلرينى آچان آناختارلرڭ مخزنى و نقشلرينڭ بر كوچك خريطهسى و جلوهلرينڭ بر فهرستهسى و كائناتڭ بيوك حقيقتلرينه اينجه بر مقياس و ميزان و حىّ قيّومڭ معنيدار و قيمتدار إسملرينى بيلن، بيلديرن، فهم ايدوب تفهيم ايدن يازيلمش بر كلمهِٔ حكمتدر آڭلادم. و حياتڭ بو طرزدهكى حقيقتى بيڭ درجه قيمت قزانييور و بر ساعت دوامى بر عمر قدر أهمّيت آلير. زمانى اولميان ذاتِ أزليهيه مناسبتى جهتنده اوزون و قيصهلغنه باقيلماز.
ايكنجى مسئله:حياتڭ حقيقى حقوقنه باقدم، گوردم كه: حياتم ربّانى بر مكتوبدر؛ قارداشلرم اولان ذىشعور مخلوقاته كندينى اوقوتديرر، يارادانى بيلديرر بر مطالعهگاهدر. هم خالقمڭ كمالاتنى تشهير ايدن بر إعلاننامهلكدر. هم حياتى يارادانڭ حيات ايله إحسان ايتديگى قيمتدار هديهلر و نشانلر ايله بيلهرك سوسلنوب هر گون تكرّر ايدن رسمِ كشادده مؤمنانه، شعوردارانه، شاكرانه، منّتدارانه پادشاهِ بىمثالنڭ نظرينه عرض ايتمكدر. هم حدسز ذىحياتلرڭ خالقلرينه واصفانه تحيّاتلرينى و شاكرانه تسبيحات هديهلرينى آڭلامق، مشاهده ايتمك و شهادتله إعلان ايتمكدر. هم لسانِ حال و لسانِ قال و لسانِ عبوديت
— 133 —
ايله حىّ قيّومڭ محاسنِ ربوبيتنى إظهار ايتمكدر. ايشته بونلر گبى حياتڭ يوكسك حقوقلرى اوزون زمان ايستهمديگى گبى، حياتى بيڭ درجه إعلا ايدر و دنيوى اولان حقوقِ حياتيهدن يوز درجه داها قيمتداردر دييه علم اليقين ايله بيلدم و ديدم: سبحان اللّٰه! ايمان نه قدر قيمتدار و حياتداردر كه، هانگى شيئه گيرسه جانلانديرر و بر شعلهسى بويله فانى حياتى، باقيانه حياتلانديرر، اوستندهكى فنايى سيلهر.
اوچنجى مسئله:حياتمڭ خالقمه باقان فطرى وظيفهلرينه و معنوى فائدهلرينه باقدم، گوردم كه: حياتم، حياتڭ خالقنه اوچ جهتله آيينهدارلق ايدييور:
برنجى وجه:حياتم، عجز و ضعفيله و فقر و إحتياجيله خالقِ حياتڭ قدرت و قوّتنه و غنا و رحمتنه آيينهدارلق ايدر. أوت ناصلكه آجلق درجهسيله يمگڭ لذّت درجهلرى و قراڭلغڭ مرتبهلريله ايشيق مرتبهلرى و صوغوغڭ مقياسيله حرارتڭ ميزان درجهلرى بيلينير؛ اويله ده حياتمدهكى حدسز عجز و فقر ايله برابر حدسز إحتياجلريمى إزاله و حدسز دشمنلريمى دفع ايتمك نقطهسنده خالقمڭ حدسز قدرت و رحمتنى بيلدم؛ سؤال و دعا و إلتجا و تذلّل و عبوديت وظيفهسنى آڭلادم و آلدم.
ايكنجى وجه:حياتمدهكى جزئى علم و إراده و سمع و بصر گبى معنالريله، خالقمڭ كلّى و إحاطهلى صفتلرينه و شئوناتنه آيينهدارلقدر. أوت بن كندى حياتمده و شعورلى فعللرمده بيلمك، ايشيتمك، گورمك، سويلهمك، ايستهمك گبى چوق معنالريله بيلدم كه؛ بو كائناتڭ شخصمدن بيوكلگى درجهسنده داها بيوك بر مقياسده خالقمڭ محيط علمنى، إرادهسنى، سمع و بصر و قدرت و حيات گبى أوصافنى و محبّت و غضب و شفقت گبى شئوناتنى آڭلادم؛ ايمان ايدهرك تصديق ايتدم و إعتراف ايدهرك بر معرفت يولنى داها بولدم.
— 134 —
اوچنجى وجه:حياتمده نقشلرى و جلوهلرى بولونان أسماءِ إلٰهيهيه آيينهدارلقدر. أوت بن كندى حياتمه و جسممه باقدقجه، يوزر طرزده معجزانه أثرلر، نقشلر، صنعتلر گورمكله برابر چوق شفقتكارانه بسلنديگمى مشاهده ايتديگمدن، بنى يارادان و ياشاتان ذات، نه قدر فوق العاده سخاوتلى، مرحمتلى، صنعتكار، لطفكار، نه درجه خارقه إقتدارلى، (تعبيرده خطا اولماسين) مهارتلى، هشيار، ايشگذار اولديغنى ايمان نوريله بيلدم، تسبيح و تقديس و حمد و شكر و تكبير و تعظيم و توحيد و تهليل گبى فطرت وظيفهلرى و خلقت غايهلرى و حيات نتيجهلرى نه اولديغنى بيلدم. و كائناتده أڭ قيمتدار مخلوق حيات اولديغنڭ سببنى و هر شى حياته مسخّر اولماسنڭ سرّينى و حياته قارشى هركسده فطرى بر إشتياق بولونديغنڭ حكمتنى و حياتڭ حياتى ايمان اولديغنى علم اليقين ايله آڭلادم.
دردنجى مسئله:دنيادهكى بو حياتمڭ حقيقى لذّتى و سعادتى نهدر دييه ينه بو حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ آيتنه باقدم، گوردم كه: بو حياتمڭ أڭ صف لذّتى و أڭ خالص سعادتى ايماندهدر. يعنى، بنى يارادان و ياشاتان بر ربِّ رحيمڭ مخلوقى و مصنوعى و مملوكى و تربيهگردهسى و نظرى آلتنده اولماسنه و اوڭا هر وقت محتاج بولونماسنه و او ايسه هم ربّم، هم إلٰهم، هم بڭا قارشى غايت مرحمتلى و شفقتلى بولونديغنه قطعى ايمانم اويله كافى و وافى و ألمسز و دائمى بر لذّت و سعادتدر كه، تعريف ايديلمز. و "الحمد ِللّٰهِ على نعمة الايمان" نه قدر يرندهدر دييه آيتدن فهم ايتدم.
ايشته حياتڭ حقيقتنه و حقوقنه و وظيفهلرينه و معنوى لذّتنه عائد اولان بو درت مسئله گوسترديلر كه؛ حيات، ذاتِ باقئِ حىّ قيّومه باقدقجه و ايمان دخى حياته حيات و روح اولدقجه، هم بقا بولور، هم باقى ميوهلر ويرر. هم اويله
— 135 —
يوكسكلهنير كه، سرمديت جلوهسنى آلير؛ داها عمرڭ قيصه و اوزونلغنه باقماز دييه بو آيتدن درسمى آلدم و نيّت و تصوّر و خيالجه بتون حياتلرڭ و ذىحياتلرڭ نامنه حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ديدم.
آلتنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:مفارقتِ عموميه هنگامى اولان خرابِ دنيادن خبر ويرن آخر زمان حادثاتى ايچنده مفارقتِ حصوصيهمى إخطار ايدن إختيارلق و آخر عمرمده بر حسّاسيتِ فوق العاده ايله فطرتمدهكى جمالپرستلك و گوزللك سوداسى و كمالاته مفتونيت حسلرى إنكشاف ايتدكلرى بر زمانده دائمى و تخريباتجى اولان زوال و فنا و متمادى و تفريق ايديجى اولان موت و عدم، دهشتلى بر صورتده بو گوزل دنيايى و بو گوزل مخلوقاتى خيرپالاديغنى، پارچه پارچه ايدوب گوزللكلرينى بوزديغنى فوق العاده بر شعور و تأثّرله گوردم. فطرتمدهكى عشقِ مجازى بو حاله قارشى شدّتلى غليان و عصيان ايتديگى زمانده بر مدارِ تسلّى بولمق ايچون ينه بو آيتِ حسبيهيه مراجعت ايتدم. ديدى: "بنى اوقو و دقّتله معنامه باق!" بن ده، سورهِٔ نوردهكى آيتِ نورڭ رصدخانهسنه گيروب ايمانڭ دوربينيله آيتِ حسبيهنڭ أڭ اوزاق طبقهلرينه و شعورِ ايمانى خردهبينى ايله أڭ اينجه أسرارينه باقدم، گوردم:
ناصلكه آيينهلر، شيشهلر، شفّاف شيلر، حتّى قبارجقلر گونش ضياسنڭ گيزلى و چشيد چشيد جمالنى و او ضيانڭ ألوانِ سبعه دينيلن يدى رنگنڭ متنوّع گوزللكلرينى گوسترييورلر و تجدّد و تحرّكلريله و آيرى آيرى قابليتلريله و إنكساراتلريله او جمالى و او گوزللكلرى تازهلنديرييورلر و إنكساراتلريله گونشڭ و ضياسنڭ و ألوانِ سبعهسنڭ گيزلى گوزللكلرينى إظهار ايدييورلر. عينًا اويله ده: شمسِ أزل و أبد اولان جميلِ ذو الجلالڭ جمالِ قدسيسنه و نهايتسز گوزل اولان أسماءِ حسنىسنڭ سرمدى گوزللكلرينه آيينهدارلق ايدوب جلوهلرينى تازهلنديرمك
— 136 —
ايچون بو گوزل مصنوعلر، بو طاتلى مخلوقلر و بو جماللى موجودات هيچ طورميهرق گلوب گيدييورلر. كنديلرنده گورونن گوزللكلر و جماللر، كنديلرينڭ مالى اولماديغنى، بلكه تظاهر ايتمك ايستهين سرمدى و مقدّس بر جمالڭ و دائمى تجلّى ايدن و گورونمك ايستهين مجرّد و منزّه بر حُسنڭ إشارتلرى و علامتلرى و لمعهلرى و جلوهلرى اولديغى، پك چوق قوّتلى دليللرى ايله رسالهِٔ النورده تفصيلًا ايضاح ايديلمش. بوراده او برهانلردن اوچ دانهسنه قيصهجه إشارت ايديلهجك:
برنجى برهان:ناصلكه ايشلنمش بر أثرڭ گوزللگى ايشلمهسنڭ گوزللگنه و ايشلهمك گوزللگى اوستهلغڭ او صنعتدن گلن عنواننڭ گوزللگنه و اوستهدهكى صنعتكارلق عنواننڭ گوزللگى او صنعتكارڭ او صنعته عائد صفتنڭ گوزللگنه و صفتنڭ گوزللگى قابليت و إستعدادينڭ گوزللگنه و قابليتنڭ گوزللگى ذاتنڭ و حقيقتنڭ گوزللگنه درجهِٔ بداهتده غايت قطعى بر صورتده دلالت ايتديگى گبى، عينًا اويله ده: بو كائناتڭ باشدن باشه بتون گوزل مخلوقلرنده و ياپيليشلرى گوزل عموم مصنوعلرندهكى حسن و جمال دخى صنعتكارِ ذو الجلالدهكى فعللرينڭ حسن و جمالنه قطعى شهادت و أفعالندهكى حسن و جمال ايسه، او فعللره باقان عنوانلرڭ، يعنى إسملرڭ حسن و جمالنه شبههسز دلالت و إسملرڭ حسن و جمالى ايسه، إسملرڭ منشئى اولان قدسى صفتلرڭ حسن و جمالنه قطعى شهادت و صفتلرڭ حسن و جمالى ايسه، صفتلرڭ مبدئى اولان شئوناتِ ذاتيهنڭ حسن و جمالنه قطعى شهادت و شئوناتِ ذاتيهنڭ حسن و جمالى ايسه، فاعل و مسمّا و موصوف اولان ذاتنڭ حسن و جمالنه و ماهيتنڭ قدسى كمالنه و حقيقتنڭ مقدّس گوزللگنه بداهت درجهده قطعى بر صورتده شهادت ايدر. ديمك صانعِ ذو الجمالڭ كندى ذاتِ أقدسنه لايق اويله حدسز بر حسن و جمالى وار كه، بر گولگهسى بتون موجوداتى باشدن باشه گوزللشديرمش و اويله منزّه و مقدّس بر
— 137 —
گوزللگى وار كه، بر جلوهسى كائناتى سربسر گوزللشديرمش و بتون دائرهِٔ ممكناتى حسن و جمال لمعهلريله تزيين ايدوب ايشيقلانديرمش.
أوت ايشلنمش بر أثر فعلسز اولماديغى گبى، فعل دخى فاعلسز اولاماز. و إسملر مسمّاسز اولماسى محال اولديغى گبى، صفتلر دخى موصوفسز ممكن دگلدر. مادام بر صنعتڭ و أثرڭ وجودى، بداهتله او أثرى ايشلهيهنڭ فعلنه دلالت و او فعلڭ وجودى، فاعلنڭ و عنواننڭ و أثرى إنتاج ايدن صفتڭ و إسمنڭ وجودلرينه دلالت ايدر. ألبته بر أثرڭ كمالى و جمالى دخى فعلڭ كندينه مخصوص كمال و جمالنه، او ده إسمڭ كندينه مناسب موافق گوزللگنه، او دخى ذاتڭ و حقيقتڭ (فقط ذاته و حقيقته لايق و موافق) كمالنه و جمالنه علم اليقين ايله و بداهتله دلالت ايدر.
عينًا اويله ده: بو أثرلر پردهسى آلتندهكى فعاليتِ دائمه فاعلسز اولماسى محال اولديغى گبى، بو مصنوعات اوستنده جلوهلرى و نقشلرى گوز ايله گورونن إسملر دخى مسمّاسز هيچ بر جهتله ممكن اولماديغى و مشاهده درجهسنده حسّ ايديلن قدرت، إراده گبى صفتلر دخى موصوفسز اولماسى محال اولديغندن، شو كائناتده بتون أثرلر، مخلوقلر، مصنوعلر حدسز وجودلريله، خالق و صانع و فاعللرينڭ وجودِ أفعالنه و أسماسنڭ وجودينه و أوصافنڭ وجودينه و شئوناتِ ذاتيهسنڭ وجودينه و ذاتِ أقدسنڭ وجوبِ وجودينه قطعى بر صورتده دلالت ايتدكلرى گبى، او مصنوعاتڭ عمومنده گورونن مختلف كمالات و آيرى آيرى جماللر و چشيد چشيد گوزللكلر، صانعِ ذو الجلالده اولان فعللرڭ و إسملرڭ و صفتلرڭ و شأنلرڭ و ذاتنڭ كنديلرينه مخصوص مناسب و لايق و واجبيتنه و قدسيتنه موافق اولارق حدسز كمالاتلرينه و نهايتسز جماللرينه و آيرى آيرى عموم كائناتڭ فوقنده گوزللكلرينه غايت صريح شهادت و غايت قطعى دلالت ايدرلر.
— 138 —
ايكنجى برهانڭ بش نقطهسى وار:
برنجى نقطه:مشربلرنده، مسلكلرنده بربرندن آيرى و اوزاق اولان بتون أهلِ حقيقتڭ رئيسلرى، ذوق و كشفه إستناد ايدهرك إجماع ايله، إتّفاق ايله ايمان ايدوب حكم ايدييورلر كه؛ بتون موجوداتدهكى حسن و جمال، بر ذاتِ واجب الوجودده بولونان مقدّس حسن و جمالڭ گولگهسى و لمعاتى و پردهلرڭ آرقهسنده جلوهسيدر.
ايكنجى نقطه:بتون گوزل مخلوقلر، قافله قافله آرقهسنده طورميهرق گلوب گيدييورلر، فنايه گيروب غائب اولويورلر. فقط او آيينهلر اوستنده كندينى گوسترن و جلوهلهنن يوكسك و تبدّل ايتمز بر گوزللك، تجلّيسنده دوام ايتديگندن قطعى بر صورتده گوسترر كه، او گوزللكلر او گوزللرڭ مالى و او آيينهلرڭ جمالى دگلدر. بلكه گونشڭ جمالِ شعاعاتى جريان ايدن صويڭ اوزرندهكى قبارجقلرده گورونديگى گبى، سرمدى بر جمالڭ ايشيقلريدرلر.
اوچنجى نقطه:نورڭ گلمهسى ألبته نورانيدن و وجود ويرمهسى هر حالده موجوددن و إحسان ايسه غنادن و سخاوت ايسه ثروتدن و تعليم علمدن گلمهسى بديهى اولديغى گبى، حُسن ويرمك دخى حَسَندن و گوزللشديرمك گوزلدن و جمال ويرمك جميلدن اولابيلير، باشقه اولاماز. ايشته بو حقيقته بناءً ايمان ايدرز كه: بو كائناتدهكى گورونن بتون گوزللكلر اويله بر گوزلدن گلييور كه؛ بو متماديًا دگيشن و تازهلهنن كائنات، بتون موجوداتيله آيينهدارلق ديللريله، او گوزلڭ جمالنى توصيف و تعريف ايدر.
دردنجى نقطه:ناصلكه جسد روحه طايانير، آياقده طورور، حياتلانير و لفظ معنايه باقار، اوڭا گوره نورلانير و صورت حقيقته إستناد ايدر، اوندن قيمت آلير. عينًا اويله ده؛ بو مادّى و جسمانى اولان عالمِ شهادت دخى بر جسددر، بر
— 139 —
لفظدر، بر صورتدر؛ عالمِ غيبڭ پردهسى آرقهسندهكى أسماءِ إلٰهيهيه طايانير، حياتلانير، إستناد ايدر، جان آلير، اوڭا باقار، گوزللشير. بتون مادّى گوزللكلر، كندى حقيقتلرينڭ و معنالرينڭ معنوى گوزللكلرندن ايلرى گلييور. و حقيقتلرى ايسه، أسماءِ إلٰهيهدن فيض آليرلر و اونلرڭ بر نوع گولگهلريدر. و بو حقيقت، رسالهِٔ النورده قطعى إثبات ايديلمشدر.
ديمك بو كائناتده بولونان بتون گوزللكلرڭ أنواعى و چشيدلرى، عالمِ غيب آرقهسنده تجلّى ايدن و قصوردن مقدّس، مادّهدن مجرّد بر جمالڭ أسماء واسطهسيله جلوهلرى و إشارتلرى و أماراتلريدر. فقط ناصلكه واجب الوجودڭ ذاتِ أقدسى، باشقهلره هيچ بر جهتده بڭزهمز و صفتلرى ممكناتڭ صفتلرندن حدسز درجه يوكسكدر. اويله ده، اونڭ قدسى جمالى، ممكناتڭ و مخلوقاتڭ حُسنلرينه بڭزهمز، حدسز درجهده داها عاليدر. أوت قوجه جنّت بتون حسن و جماليله بر جلوهسى بولونان و بر ساعت مشاهدهسى أهلِ جنّته، جنّتى اونوتديران بر جمالِ سرمدى، ألبته نهايتى و شبيهى و نظيرى و مِثلى اولاماز.
معلومدر كه؛ هر شيئڭ حسنى، كندينه گورهدر، هم بيڭلر طرزده بولونور و نوعلرڭ إختلافى گبى گوزللكلرى ده آيرى آيريدر. مثلا؛ گوز ايله حسّ ايديلن بر گوزللك، قولاق ايله حسّ ايديلن بر حُسن بر اولمامسى و عقل ايله فهم ايديلن بر حسنِ عقلى، آغز ايله ذوق ايديلن بر حسنِ طعام بر اولماديغى گبى.. قلب، روح وسائر ظاهرى و باطنى طويغولرڭ إستحسان ايتدكلرى و گوزل حسّ ايتدكلرى گوزللكلر، اونلرڭ إختلافى گبى مختلفدر. مثلا: ايمانڭ گوزللگى و حقيقتڭ گوزللگى و نورڭ حسنى و چيچگڭ حسنى و روحڭ جمالى و صورتڭ جمالى و شفقتڭ گوزللگى و عدالتڭ گوزللگى و مرحمتڭ حسنى و حكمتڭ حسنى آيرى آيرى اولدقلرى گبى، جميلِ ذو الجلالڭ نهايت درجهده گوزل اولان أسماءِ حسنىسنڭ
— 140 —
گوزللكلرى دخى آيرى آيرى اولديغندن، موجوداتده بولونان حُسنلر آيرى آيرى دوشمش.
أگر جميلِ ذو الجلالڭ أسماسندهكى حُسنلرڭ موجودات آيينهلرنده بر جلوهسنى مشاهده ايتمك ايسترسهڭ، زمينڭ يوزينى بر كوچك باغچه گبى تماشا ايدهجك بر گنيش، خيالى گوز ايله باق و هم بيل كه: رحمانيت، رحيميت، حكيميت، عادليت گبى تعبيرلر، جنابِ حقّڭ هم إسم، هم فعل، هم صفت، هم شأنلرينه إشارت ايدرلر.
ايشته باشده إنسان اولارق بتون حيواناتڭ منتظمًا بر پردهِٔ غيبدن گلن أرزاقلرينه باق، رحمانيتِ إلٰهيهنڭ جمالنى گور.
هم بتون ياورولرڭ معجزانه إعاشهلرينه و باشلرى اوستنده و آننهلرينڭ سينهلرنده آصيلمش طاتلى، صافى، آبِ كوثر گبى ايكى طولومبهجق سوته تماشا أيله، رحيميتِ ربّانيهنڭ جاذبهدار جمالنى گور.
هم بتون كائناتى أنواعيله برابر بر كتابِ كبيرِ حكمت و اويله بر كتاب كه؛ هر حرفى يوز كلمه، هر كلمهسى يوزر سطر، هر سطرى بيڭ باب، هر بابى بيڭلر كوچك كتاب حكمنه گتيرن حكيميتِ إلٰهيهنڭ جمالِ بىمثالنه باق، گور.
هم كائناتى بتون موجوداتيله ميزانى آلتنه آلان و بتون أجرامِ علويه و سفليهنڭ موازنهلرينى إدامه ايتديرن و گوزللگڭ أڭ مهمّ بر أساسى اولان تناسبى ويرن و هر شيئه أڭ گوزل وضعيتى ويرديرن و هر ذىحياته حقِّ حياتى ويروب إحقاقِ حق ايدن و متجاوزلرى طورديران و جزالانديران بر عادليتڭ حشمتلى گوزللگنه باق گور.
هم إنسانڭ گچمش تاريخچهِٔ حياتنى، بغداى دانهسى كوچكلگندهكى قوّهِٔ حافظهسنده و هر نبات و آغاجڭ گلهجك تاريخچهِٔ حياتِ ثانيهسنى چكردگنده
— 141 —
يازماسنه و هر ذىحياتڭ محافظهسنه لزومى بولونان آلات و جهازاته، مثلا آرينڭ قنادجقلرينه و زهرلى ايگنهسنه و تيكنلى چيچكلرڭ سونگوجكلرينه و چكردكلرڭ سرت قابوقلرينه باق و حفيظيت و حافظيتِ ربّانيهنڭ لطافتلى جمالنى گور.
هم زمين سفرهسنده كريمِ مطلق اولان رحمٰنِ رحيمڭ مسافرلرينه، رحمت طرفندن إحضار ايديلن حدسز طعاملرڭ آيرى آيرى و گوزل قوقولرينه و مختلف، سوسلى رنكلرينه و متنوّع، خوش طاتلرينه و هر ذىحياتڭ ذوق و صفاسنه يارديم ايدن جهازلره باق، إكرام و كريميتِ ربّانيهنڭ غايت شيرين جمالنى و غايت طاتلى گوزللگنى گور.
هم فتّاح و مصوّر إسملرينڭ تجلّيلريله باشده إنسان اولارق بتون حيواناتڭ، صو قطرهلرندن آچيلان پك چوق معنيدار صورتلرينه و بهار چيچكلرينڭ حبّه و ذرّهجكلرندن آچديريلان چوق جاذبهدار سيمالرينه باق، فتّاحيت و مصوّريتِ إلٰهيهنڭ معجزاتلى جمالنى گور.
ايشته بو مذكور مثاللره قياسًا أسماءِ حسنىنڭ هر بريسنڭ كندينه مخصوص اويله قدسى بر جمالى وار كه؛ بر تك جلوهسى، قوجه بر عالمى و حدسز بر نوعى گوزللشديرييور. بر تك چيچكده بر إسمڭ جلوهِٔ جمالنى گورديگڭ گبى، بهار دخى بر چيچكدر و جنّت دخى گورولمهدك بر چيچكدر. بهارڭ تمامنه باقهبيليرسهڭ و جنّتى ايمان گوزيله گورهبيليرسهڭ باق گور. جمالِ سرمدينڭ درجهِٔ حشمتنى آڭلا. او گوزللگه قارشى ايمان گوزللگيله و عبوديت جمالى ايله مقابله ايتسهڭ، چوق گوزل بر مخلوق اولورسڭ. أگر ضلالتڭ حدسز چركينلگيله و عصيانڭ منفور قبحيله مقابله ايدوب قارشيلاسهڭ، أڭ چركين بر مخلوق اولمقله برابر، بتون گوزل موجوداتڭ معنًا منفورلرى اولورسڭ.
— 142 —
بشنجى نقطه:ناصلكه يوزر هنر و صنعت و كمال و جماللرى بولونان بر ذات؛ هر بر هنر كندينى تشهير ايتمك و هر بر گوزل صنعت كندينى تقدير ايتديرمك و هر بر كمال كندينى إظهار ايتمك و هر بر جمال كندينى گوسترمك ايستهمسى قاعدهسنجه او ذات دخى بتون هنرلرينى و صنعتلرينى و كمالاتنى و گيزلى گوزللكلرينى تعريف ايدهجك، تشهير ايدهجك، گوسترهجك اولان بر خارقه سرايى ياپمش. هر كيم او معجزهلى سرايى تماشا ايتسه، بردن اوستهسنڭ و صاحبنڭ هنرلرينه و محاسننه و كمالاتنه إنتقال ايدر و گوزيله گورور گبى اينانير، تصديق ايدر و دير كه: "هر جهتله گوزل و هنرلى اولميان بر ذات، بويله هر جهتله گوزل بر أثرڭ مصدرى، موجدى و تقليدسز مخترعى اولاماز. بلكه اونڭ معنوى حُسنلرى و كماللرى بو سراى ايله تجسّم ايتمش گبيدر." حكم ايدر. عينًا اويله ده، بو كائنات دينيلن مشهرِ عجائب و سراىِ محتشمڭ حُسنلرينى گورن و عقلى چوروك و قلبى بوزوق اولميان ألبته إنتقال ايدهجك كه؛ بو سراى بر آيينهدر، باشقهسنڭ جمالنى و كمالنى گوسترمك ايچون بويله سوسلنمش. أوت مادام بو سراىِ عالمڭ باشقه أمثالى يوق كه گوزللكلرى اوندن إقتباس ايدوب تقليد ايديلسين. ألبته و هر حالده بونڭ اوستهسى كندى ذاتنده و أسماسنده كندينه لايق گوزللكلرى وار كه، كائنات اوندن إقتباس ايدييور و اوڭا گوره ياپيلمش و اونلرى إفاده ايتمك ايچون بر كتاب گبى يازيلمش.
اوچنجى برهانڭ اوچ نكتهسى وار:
برنجى نكته:اوتوز ايكنجى سوزڭ اوچنجى موقفنده غايت گوزل بر تفصيل و قوّتلى حجّتلرله بيان ايديلن بر حقيقتدر. تفصيلنى اوڭا حواله ايدهرك بوراده قيصه بر إشارتله اوڭا باقهجغز؛ شويله كه:
— 143 —
بو مصنوعاته، خصوصًا حيوانات و نباتاته باقييورز، گورويورز كه: قصد و إرادهيى گوسترن و علم و حكمتى بيلديرن دائمى بر تزيين، بر سوسلهمك و تصادفه حملى إمكانسز بر تنظيم، بر گوزللشديرمك حكم ايدييور. هم كندى صنعتنى بگنديرمك و نظرِ دقّتى جلب ايتمك و مصنوعنى و سيرجيلرينى ممنون ايتمك ايچون هر شيده اويله بر نازك صنعت و اينجه حكمت و عالى زينت و شفقتلى بر ترتيب و طاتلى وضعيت گورونويور؛ بداهت درجهسنده آڭلاشيلير كه، كندينى ذىشعورلره بيلديرمك و طانيتديرمق ايستهين پردهِٔ غيب آرقهسنده اويله بر صنعتكار وار كه، هر بر صنعتيله چوق هنرلرينى و كمالاتنى تشهير ايله كندينى سَوْديرمك و مدح و ثناسنى ايتديرمك ايستر. هم ذىشعور مخلوقلرى منّتدار و مسرور و كندينه دوست ايتمك ايچون تصادفه حوالهسى إمكان خارجنده و اومولمديغى يردن لذيذ نعمتلرڭ هر چشيدينى اونلره إحسان ايدييور. هم درين بر شفقتى و يوكسك بر مرحمتى إحساس ايدن معنوى و كريمانه بر معامله، بر معارفه و لسانِ حال ايله و دوستانه بر مكالمه و دعالرينه رحيمانه بر مقابله گورونويور. ديمك بو گونش گبى ظاهر اولان طانيتديرمق و سَوْديرمك كيفيتى آرقهسنده مشاهده ايديلن لذّتلنديرمك و نعمتلنديرمك إكرامى ايسه، غايت أساسلى بر إرادهِٔ شفقت و غايت قوّتلى بر آرزوىِ مرحمتدن ايلرى گلييور. و بويله قوّتلى بر إرادهِٔ شفقت و رحمت ايسه، هيچ بر جهتده إحتياجى اولميان بر مستغنئِ مطلقده بولونماسى ألبته و هر حالده كندينى آيينهلرده گورمك و گوسترمك ايستهين و تظاهر ايتمك، ماهيتنڭ مقتضاسى و تبارز ايتمك، حقيقتنڭ شأنى بولونان نهايت كمالده بر جمالِ بىمثال و أزلى بر حسنِ لا يزالى و سرمدى بر گوزللك واردر كه؛ او جمال كندينى مختلف آيينهلرده گورمك و گوسترمك ايچون مرحمت و شفقت صورتنه گيرمش، صوڭره ذىشعور آيينهلرنده إنعام و إحسان وضعيتنى آلمش، صوڭره تحبّب و تعرّف (يعنى كندينى
— 144 —
طانيتديرمق و بيلديرمك) كيفيتنى طاقمش، صوڭره مصنوعاتى زينتلنديرمك، گوزللشديرمك ايشيغنى ويرمش.
ايكنجى نكته:نوعِ إنسانده، خصوصًا يوكسك طبقهسنده، مسلكلرى آيرى آيرى حدسز ذاتلرده، غايت أساسلى بر صورتده بولونان شديد بر عشقِ لاهوتى و قوّتلى بر محبّتِ ربّانيه، بِالبداهه مِثلسز بر جماله إشارت، بلكه شهادت ايدر. أوت بويله بر عشق، اويله بر جماله باقار، إقتضا ايدر. و اويله بر محبّت، بويله بر حسن ايستر. بلكه بتون موجوداتده لسانِ حال و لسانِ قال ايله ايديلن عموم حمد و ثنالر، او أزلى حسنه باقييور، گيدييور. بلكه شمسِ تبريزى گبى بر قسم عاشقلرڭ نظرنده بتون كائناتده بولونان عموم إنجذابلر، جذبهلر، جاذبهلر، جاذبهدار حقيقتلر؛ أزلى و أبدى بر حقيقتِ جاذبهداره إشارتلردر. و أجرامى و موجوداتى مولوىمثال پروانه گبى رقص و سماعه قالديران جذبهدارانه حركات و دوران، او حقيقتِ جاذبهدارڭ جمالِ قدسيسنڭ حكمدارانه تظاهراتى قارشيسنده عاشقانه و وظيفهدارانه بر مقابلهدر.
اوچنجى نكته:بتون أهلِ تحقيقڭ إجماعيله وجود خيرِ محضدر، نوردر؛ عدم شرِّ محضدر، ظلمتدر. بتون خيرلر، اييلكلر، گوزللكلر، لذّتلر (تحليل نتيجهسنده) وجوددن نشئت ايتدكلرينى و بتون فنالقلر، شرلر، مصيبتلر، ألملر (حتّى معصيتلر) عدمه راجع اولديغنى أهلِ عقل و أهلِ قلبڭ بيوكلرى إتّفاق ايتمشلر.
أگر ديسهڭ:مادام بتون گوزللكلرڭ منبعى وجوددر، وجودده كفر و أنانيتِ نفسيه دخى وار؟
الجواب:كفر ايسه حقائقِ ايمانيهيى إنكار و نفى اولديغندن عدمدر. أنانيتڭ وجودى ايسه، حقسز تملّك و آيينهدارلغنى بيلمهمك و موهومى محقّق بيلمكدن ايلرى گلديگندن، وجود رنگنى و صورتنى آلمش بر عدمدر.
— 145 —
مادام بتون گوزللكلرڭ منبعى وجوددر و بتون چركينلكلرڭ معدنى عدمدر. ألبته وجودڭ أڭ قوّتليسى و أڭ يوكسگى و أڭ پارلاغى و عدمدن أڭ اوزاغى واجب بر وجود و أزلى و أبدى بر وارلق، أڭ قوّتلى و أڭ يوكسك و أڭ پارلاق و قصوردن أڭ اوزاق بر جمال ايستر، بلكه اويله بر جمالى إفاده ايدر، بلكه اويله بر جمال اولور. گونشه إحاطهلى بر ضيانڭ لزومى گبى، واجب الوجود دخى سرمدى بر جمال إستلزام ايدر، اونڭ ايله ايشيق ويرر.
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ عَلٰى نِعْمَةِ الْاِيمَانِ ٭ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
إخطار:آيتِ حسبيهِٔ نوريهنڭ مراتبندن طوقوز مرتبهسى يازيلهجقدى، فقط بعض أسبابه بناءً شيمديلك اوچ مرتبه تأخير ايديلدى.
تنبيه:رسالهِٔ نور، قرآنڭ و قرآندن چيقان برهانى بر تفسير اولديغندن، قرآنڭ نكتهلى، حكمتلى، لزوملى اوصانديرميان تكراراتى گبى اونڭ ده لزوملى، حكمتلى، بلكه ضرورى و مصلحتلى تكراراتى واردر. هم رسالهِٔ نور، ذوق و شوق ايله ديللرده اوصانديرميان، دائما تكرار ايديلن كلمهِٔ توحيدڭ دليللرى اولماسندن ضرورى تكراراتى قصور دگل؛ اوصانديرماز و اوصانديرماملى.
٭ ٭ ٭
— 147 —
اوتوز برنجى مكتوبڭ اون اوچنجى لمعهسى
حكمت الإستعاذه
اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ سرّينه دائردر.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَقُلْ رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ ٭ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ ٭
(شيطاندن إستعاذه سرّينه دائردر. "اون اوچ إشارت" يازيلهجق. او إشارتلرڭ بر قسمى، متفرّق بر صورتده يگرمى آلتنجى سوز گبى بر قسم رسالهلرده بيان و إثبات ايديلديگندن بوراده يالڭز إجمالًا بحث ايديلهجك.)
برنجى إشارت: سؤال:شيطانلرڭ كائناتده ايجاد جهتنده هيچ بر مدخللرى اولماديغى، هم جنابِ حق رحمت و عنايتيله أهلِ حقّه طرفدار اولديغى، هم حق و حقيقتڭ جاذبهدار گوزللكلرى و محاسنلرى أهلِ حقّه مؤيّد و مشوِّق بولونديغى، هم ضلالتڭ مستكره چركينلكلرى أهلِ ضلالتى تنفير ايتدكلرى حالده، حزب الشيطانڭ
— 148 —
چوق دفعه غلبه ايتمهسنڭ حكمتى نهدر؟ و أهلِ حق، هر وقت شيطانڭ شرّندن جنابِ حقّه صيغينماسنڭ سرّى نهدر؟
الجواب:حكمتى و سرّى شودر كه: أكثريتِ مطلقه ايله ضلالت و شرّ، منفيدر و تخريبدر و عدميدر و بوزمقدر. و أكثريتِ مطلقه ايله هدايت و خير، مثبتدر و وجوديدر و إعمار و تعميردر. هركسجه معلومدر كه: يگرمى آدمڭ يگرمى گونده ياپديغى بر بنايى، بر آدم، بر گونده تخريب ايدر. أوت بتون أعضاىِ أساسيهنڭ و شرائطِ حياتيهنڭ وجوديله وجودى دوام ايدن حياتِ إنسان، خالقِ ذو الجلالڭ قدرتنه مخصوص اولديغى حالده؛ بر ظالم، بر عضوى كسمهسيله، حياته نسبةً عدمى اولان موته او إنسانى مظهر ايدر. اونڭ ايچون اَلتَّخْرِيبُ اَسْهَلُ ضروبِ أمثال حكمنه گچمش.
ايشته بو سردندر كه: أهلِ ضلالت، حقيقةً ضعيف بر قوّت ايله پك قوّتلى أهلِ حقّه بعضًا غالب اولويور. فقط أهلِ حقّڭ اويله محكم بر قلعهسى وار كه، اونده تحصّن ايتدكلرى وقت، او مدهش دشمنلر ياناشهمزلر، بر خلط ايدهمزلر. أگر موقّت بر ضرر ويرسهلر، وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ سرّيله أبدى بر ثواب و منفعتله او ضرر تلافى ايديلير. او قلعهِٔ متين، او حصنِ حصين ايسه، شريعتِ محمّديه (عصم) و سنّتِ أحمديهدر (عصم).
ايكنجى إشارت: سؤال:شرِّ محض اولان شيطانلرڭ ايجادى و أهلِ ايمانه تسليطلرى و اونلرڭ يوزندن چوق إنسانلر كفره گيروب جهنّمه گيرمهلرى، غايت مدهش و چركين گورونويور. عجبا جميلِ على الإطلاق و رحيمِ مطلق و رحمٰنِ بِالْحَقّڭ رحمت و جمالى، بو حدسز چركينلگڭ و دهشتلى مصيبتڭ حصولنه ناصل مساعده ايدييور و ناصل جواز گوسترييور؟
شو مسئلهيى چوقلر صورمشلر و چوقلرڭ خاطرينه گلييور.
— 149 —
الجواب:شيطانڭ وجودنده جزئى شرلر ايله برابر بر چوق مقاصدِ خيريهِٔ كلّيه و كمالاتِ إنسانيه واردر. أوت بر چكردكدن قوجه بر آغاجه قدر نه قدر مرتبهلر وار؛ ماهيتِ إنسانيهدهكى إستعدادده دخى اوندن داها زياده مراتب وار. بلكه ذرّهدن شمسه قدر درجهلرى وار. بو إستعداداتڭ إنكشافاتى، ألبته بر حركت ايستر، بر معامله إقتضا ايدر. و او معاملهدهكى ترقّى زنبرگنڭ حركتى، مجاهده ايله اولور. او مجاهده ايسه، شيطانلرڭ و مضر شيلرڭ وجوديله اولور. يوقسه، ملائكهلر گبى إنسانلرڭ ده مقامى ثابت قاليردى. او حالده إنسان نوعنده، بيڭلر أنواع حكمنده صنفلر بولونميهجق. بر شرِّ جزئى گلمهمك ايچون بيڭ خيرى ترك ايتمك، حكمت و عدالته منافيدر. چندان شيطان يوزندن أكثر إنسانلر ضلالته گيدرلر. فقط أهمّيت و قيمت، أكثريتله كيفيته باقار، كميته آز باقار ويا باقماز. ناصلكه بيڭ و اون چكردگى بولونان بر ذات، او چكردكلرى طوپراق آلتنده بر معاملهِٔ كيميويهيه مظهر ايتسه؛ اوندن اون دانهسى آغاج اولمش، بيڭى بوزولمش. او اون آغاج اولمش چكردكلرڭ او آدمه ويرديگى منفعت، ألبته بيڭ بوزولمش چكردگڭ ويرديگى ضررى هيچه اينديرر. اويله ده: نفس و شيطانلره قارشى مجاهده ايله، ييلديزلر گبى نوعِ إنسانى شرفلنديرن و تنوير ايدن اون إنسانِ كامل يوزندن او نوعه گلن منفعت و شرف و قيمت، ألبته حشرات نوعندن صاييلهجق درجهده سفلى أهلِ ضلالتڭ كفره گيرمهسيله إنسان نوعنه ويرهجگى ضررى هيچه اينديروب گوزه گوسترمديگى ايچون، رحمت و حكمت و عدالتِ إلٰهيه، شيطانڭ وجودينه مساعده ايدوب تسلّطلرينه ميدان ويرمش.
أى أهلِ ايمان! بو مدهش دشمنلريڭزه قارشى زرهڭز: قرآن تزگاهنده ياپيلان تقوادر. و سپريڭز، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ سنّتِ سنيهسيدر. و سلاحڭز، إستعاذه و إستغفار و حفظِ إلٰهيهيه إلتجادر.
— 150 —
اوچنجى إشارت: سؤال:قرآنِ حكيمده أهلِ ضلالته قارشى عظيم شكوالرى و كثرتلى تحشيداتى و چوق شدّتلى تهديداتى، عقلڭ ظاهرينه گوره عدالتلى و مناسبتلى بلاغتنه و اُسلوبندهكى إعتدالنه و إستقامتنه مناسب دوشمييور. عادتا عاجز بر آدمه قارشى، اوردولرى تحشيد ايدييور. و اونڭ جزئى بر حركتى ايچون، بيڭلر جنايت ايتمش گبى تهديد ايدييور. و مفلس و ملكده هيچ حصّهسى اولماديغى حالده متجاوز بر شريك گبى موقع ويروب اوندن شكوا ايدييور. بونڭ سرّى و حكمتى نهدر؟
الجواب:اونڭ سرّ و حكمتى شودر كه: شيطانلر و شيطانلره اويانلر، ضلالته سلوك ايتدكلرى ايچون، كوچك بر حركتله چوق تخريبات ياپابيليرلر. و چوق مخلوقاتڭ حقوقنه، آز بر فعل ايله چوق خسارت ويرييورلر. ناصلكه بر سلطانڭ بيوك بر تجارت گميسنده بر آدم آز بر حركتله، بلكه كوچك بر وظيفهيى ترك ايتمكله، او گمى ايله علاقهدار بتون وظيفهدارلرڭ ثمرهِٔ سعيلرينڭ و نتيجهِٔ عمللرينڭ محوينه و إبطالنه سببيت ويرديگى ايچون، او گمينڭ صاحبِ ذىشانى، او عاصيدن، او گمى ايله علاقهدار اولان بتون رعيتنڭ حسابنه عظيم شكايتلر ايدوب دهشتلى تهديد ايدييور و اونڭ او جزئى حركتنى دگل، بلكه او حركتڭ مدهش نتيجهلرينى نظره آلارق و او صاحبِ ذىشانڭ ذاتنه دگل، بلكه رعيتنڭ حقوقى نامنه دهشتلى بر جزايه چارپار. اويله ده: سلطانِ أزل و أبد دخى، كُرهِٔ أرض گميسنده أهلِ هدايتله برابر بولونان أهلِ ضلالت اولان حزب الشيطانڭ ظاهرًا جزئى خطيئاتلريله و عصيانلريله پك چوق مخلوقاتڭ حقوقنه تجاوز ايتدكلرى و موجوداتڭ وظائفِ عاليهلرينڭ نتيجهلرينڭ إبطال ايتمهسنه سببيت ويردكلرى ايچون، اونلردن عظيم شكايت و دهشتلى تهديدات و تخريباتلرينه قارشى مهمّ تحشيدات ايتمك، عينِ بلاغت ايچنده محضِ حكمتدر و غايت مناسب و موافقدر. و مطابقِ مقتضاىِ حالدر كه؛ بلاغتڭ تعريفيدر و أساسيدر و
— 151 —
إسرافِ كلام اولان مبالغهدن منزّهدر. معلومدر كه؛ بويله آز بر حركتله چوق تخريبات ياپان دهشتلى دشمنلره قارشى غايت متين بر قلعهيه إلتجا ايتمهين، چوق پريشان اولور.
ايشته أى أهلِ ايمان! او چليك و سماوى قلعه: قرآندر. ايچنه گير، قورتول.
دردنجى إشارت:عدم شرِّ محض و وجود خيرِ محض اولديغنى، أهلِ تحقيق و أصحابِ كشف إتّفاق ايتمشلر. أوت أكثريتِ مطلقه ايله خير و محاسن و كمالات، وجوده إستناد ايدر و اوڭا راجع اولور. صورةً منفى و عدمى ده اولسه، أساسى ثبوتيدر و وجوديدر. ضلالت و شرّ و مصيبتلر و معصيتلر و بلالر گبى بتون چركينلكلرڭ أساسى، مايهسى؛ عدمدر، نفيدر. اونلردهكى فنالق و چركينلك، عدمدن گلييور. چندان صورتِ ظاهريده مثبت و وجودى ده گورونسهلر، أساسى عدمدر، نفيدر. هم بِالمشاهده ثابتدر كه: بنا گبى بر شيئڭ وجودى، بتون أجزاسنڭ موجوديتيله تقرّر ايدر. حالبوكه اونڭ خرابيتى و عدمى و إنعدامى، بر ركنڭ عدميله حاصل اولور. هم وجود، هر حالده موجود بر علّت ايستر. محقّق بر سببه إستناد ايدر. عدم ايسه، عدمى شيلره إستناد ايدهبيلير. عدمى بر شى، معدوم بر شيئه علّت اولور.
ايشته بو ايكى قاعدهيه بناءًدر كه: شيطانِ إنس و جنّڭ كائناتدهكى مدهش آثارِ تخريبكارانهلرى و أنواعِ كفر و ضلالت و شرّ و مهالكى ياپدقلرى حالده، ذرّه مقدار ايجاده و خلقته مداخلهلرى اولماديغى گبى، ملكِ إلٰهيده بر حصّهِٔ إشتراكلرى اولامييور. و بر إقتدار و بر قدرتله او ايشلرى ياپمييورلر، بلكه چوق ايشلرنده إقتدار و فعل دگل، بلكه ترك و عطالتدر. خيرى ياپديرمامقله، شرلرى ياپييورلر. يعنى، شرلر اولويورلر. چونكه مهالك و شرّ، تخريبات نوعندن اولديغى ايچون، علّتلرى، موجود بر إقتدار و فاعل بر ايجاد اولمق لازم دگلدر. بلكه بر أمرِ عدمى ايله و بر شرطڭ بوزولماسيله قوجه بر تخريبات اولور.
— 152 —
ايشته بو سرّ، مجوسيلرده إنكشاف ايتمديگى ايچوندر كه؛ كائناتده "يزدان" ناميله بر خالقِ خير، ديگرى "أهْرِمَانْ" ناميله بر خالقِ شرّ إعتقاد ايتمشلردر. حالبوكه اونلرڭ أهْرِمَانْ ديدكلرى موهوم إلٰهِ شرّ، بر جزءِ إختياريله و ايجادسز بر كسبله شرلره سببيت ويرن معلوم شيطاندر.
ايشته أى أهلِ ايمان! شيطانلرڭ بو مدهش تخريباتنه قارشى أڭ مهمّ سلاحڭز و جهازاتِ تعميريهڭز إستغفاردر و "اَعُوذُ بِاللّٰه" ديمكله جنابِ حقّه إلتجادر. و قلعهڭز سنّتِ سنيهدر.
بشنجى إشارت:جنابِ حق، كتبِ سماويهده بشره قارشى شو جنّت گبى عظيم مكافات و جهنّم گبى دهشتلى مجازاتى گوسترمكله برابر چوق إرشاد، ايقاظ، إخطار، تهديد و تشويق ايتديگى حالده؛ أهلِ ايمان، بو قدر أسبابِ هدايت و إستقامت واركن حزب الشيطانڭ مكافاتسز چركين ضعيف دسيسهلرينه قارشى مغلوب اولمالرى، بر زمان بنى چوق دوشونديرييوردى. عجبا ايمان واركن، جنابِ حقّڭ او قدر شدّتلى تهديداتنه أهمّيت ويرمهمك ناصل اولويور؟ ناصل ايمان گيتمييور؟ اِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا سرّيله شيطانڭ غايت ضعيف دسيسهلرينه قاپيلوب اللّٰهه عصيان ايدييور. حتّى بنم آرقداشلرمدن بعضلرى، يوز حقيقت درسنى قلبًا تصديق ايله برابر بندن ايشيتديگى و بڭا قارشى ده فضله حسنِ ظنّى و إرتباطى واركن، قلبسز و بوزوق بر آدمڭ أهمّيتسز و رياكارانه إلتفاتنه قاپيلدى، اونڭ لهنده بنم عليهمده بر وضعيته گلدى. فسبحان اللّٰه ديدم، إنسانده بو درجه سقوط اولابيلير مى؟ نه قدر حقيقتسز بر إنسان ايدى، دييه او بيچارهيى غيبت ايتدم، گناهه گيردم. صوڭره سابق إشارتلردهكى حقيقت إنكشاف ايتدى، قراڭلقلى چوق نقطهلرى آيدينلاتدى. او نور ايله لِلّٰه الحمد، هم قرآنِ حكيمڭ عظيم ترغيبات و تشويقاتى تام يرنده اولديغنى، هم أهلِ ايمانڭ
— 153 —
دسائسِ شيطانيهيه قاپيلمالرى، ايمانسزلقدن و ايمانڭ ضعيفلگندن اولماديغنى، هم گناهِ كبائرى ايشلهين كفره گيرمهديگنى، هم معتزله مذهبى و بر قسم خارجيه مذهبى "گناهِ كبائرى إرتكاب ايدن كافر اولور ويا ايمان و كفر اورتهسنده قالير." دييه حكملرنده خطا ايتدكلرينى، هم بنم او بيچاره آرقداشم ده يوز درسِ حقيقتى بر حريفڭ إلتفاتنه فدا ايتمهسى، دوشونديگم گبى چوق سقوط و دهشتلى آلچاقلق اولماديغنى آڭلادم. جنابِ حقّه شكر ايتدم، او ورطهدن قورتولدم. چونكه سابقًا ديديگمز گبى، شيطان جزئى بر أمرِ عدمى ايله إنسانى مهمّ تهلكهلره آتار. هم إنساندهكى نفس ايسه، شيطانى هر وقت ديڭلر. قوّهِٔ شهويه و غضبيه ايسه، شيطان دسيسهلرينه هم قابله، هم ناقله ايكى جهاز حكمندهدرلر.
ايشته بونڭ ايچوندر كه، جنابِ حقّڭ "غفور"، "رحيم" گبى ايكى إسمى، تجلّئِ أعظمله أهلِ ايمانه توجّه ايدييور. و قرآنِ حكيمده پيغمبرلره أڭ مهمّ إحسانى، مغفرت اولديغنى گوسترييور و اونلرى، إستغفار ايتمگه دعوت ايدييور. بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ كلمهِٔ قدسيهسنى هر سوره باشنده تكرار ايله و هر مبارك ايشلرده ذكرينه أمر ايتمسيله، كائناتى إحاطه ايدن رحمتِ واسعهسنى ملجأ و تحصّنگاه گوسترييور و فَاسْتَعِذْ أمريله اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ كلمهسنى سپر ياپييور.
آلتنجى إشارت:شيطانڭ أڭ تهلكهلى بر دسيسهسى شودر كه: بعض حسّاس و صافىقلب إنسانلره تخيّلِ كفرىيى تصديقِ كفرله إلتباس ايتديرييور. تصوّرِ ضلالتى، ضلالتڭ تصديقى صورتنده گوسترييور. و مقدّس ذاتلر و منزّه شيلر حقّنده غايت چركين خاطرهلرى خيالنه گوسترييور. و إمكانِ ذاتىيى، إمكانِ عقلى شكلنده گوستروب ايماندهكى يقيننه منافى بر شكّ طرزينى ويرييور. و او وقت او بيچاره حسّاس آدم، كندينى ضلالت و كفر ايچنه دوشديگنى توهّم ايدوب
— 154 —
ايماندهكى يقيننڭ زائل اولديغنى ظن ايدر، يأسه دوشر، او يأسله شيطانه مسخره اولور. شيطان هم يأسنى، هم او ضعيف طمارينى، هم او إلتباسنى چوق ايشلتديرر، يا ديوانه اولور ياخود "هر چه باد آباد" دير، ضلالته گيدر.
شيطانڭ بو دسيسهسنڭ ماهيتى نه قدر أساسسز اولديغنى، بعض رسالهلرده بيان ايتديگمز گبى، بوراده إجمالًا بحث ايدهجگز. شويله كه: ناصلكه آيينهده ييلانڭ صورتى ايصيرماز و آتشڭ مثالى يانديرماز و مردارڭ عكسى، تلويث ايتمز. اويله ده: خيال ويا فكر آيينهسنده كفرياتڭ و شركڭ عكسلرى و ضلالتڭ گولگهلرى و شتملى چركين سوزلرڭ خياللرى، إعتقادى بوزماز، ايمانى تغيير ايتمز، حرمتلى أدبى قيرماز. چونكه مشهور قاعدهدر كه: تخيّلِ شتم، شتم اولماديغى گبى، تخيّلِ كفر دخى، كفر دگل و تصوّرِ ضلالت ده ضلالت دگل. ايماندهكى شكّ مسئلهسى ايسه، إمكانِ ذاتيدن گلن إحتماللر، او يقينه منافى دگل و او يقينى بوزماز. علمِ اصولِ دينده قواعدِ مقرّرهدندر كه:
اِنَّ الْاِمْكَانَ الذَّاتِىَّ لَا يُنَافِى الْيَقِينَ اْلعِلْمِىَّ
مثلا: بارلا دڭزى صو اولارق يرنده بولونديغنه يقينمز وار. حالبوكه ذاتنده ممكندر كه؛ او دڭز، بو دقيقهده باتمش اولسون و باتماسى ممكناتدندر. بو إمكانِ ذاتى، مادام بر أمارهدن نشئت ايتمييور، ذهنى بر إمكان اولاماز كه، شكّ اولسون. چونكه ينه علمِ اصولِ دينده بر قاعدهِٔ مقرّرهدر كه:
لَا عِبْرَةَ لِلِاحْتِمَالِ الْغَيْرِ النَّاشِىءِ عَنْ دَلِيلٍ
يعنى: "بر أمارهدن گلمهين بر إحتمالِ ذاتى ايسه، بر إمكانِ ذهنى اولماز كه، شبهه ويروب، أهمّيتى اولسون." ايشته بو دسيسهِٔ شيطانيهيه معروض اولان بيچاره آدم، حقائقِ ايمانيهيه يقيننى، بويله ذاتى إمكانلر ايله غيب ايدييور ظن ايدر. مثلا: حضرتِ پيغمبر عليه الصلاة والسلام حقّنده بشريت
— 155 —
إعتباريله چوق إمكانِ ذاتيه خاطرينه گلييور كه، ايمانڭ جزم و يقيننه ضرر ويرمز. فقط او، ضرر ويردى ظن ايدر، ضرره دوشر.
هم بعضًا شيطان، قلب اوستندهكى لمّهسى جهتنده جنابِ حق حقّنده فنا سوزلر سويلر. او آدم ظن ايدر كه؛ اونڭ قلبى بوزولمش كه، بويله سويلهيور. تيترهيور. حالبوكه اونڭ تيترهمهسى و قورقماسى و عدمِ رضاسى دليلدر كه: او سوزلر، قلبندن گلمييور، بلكه لمّهِٔ شيطانيهدن گلييور ويا شيطان طرفندن إخطار و تخيل ايديلييور.
هم إنسانڭ لطائفى ايچنده تشخيص ايدهمديگم بر ايكى لطيفه وار كه، إختيار و إرادهيى ديڭلهمزلر؛ بلكه ده مسئوليت آلتنه ده گيرهمزلر. بعضًا او لطيفهلر حكم ايدييورلر، حقّى ديڭلهمييورلر، ياڭليش شيلره گيرييورلر. او وقت شيطان او آدمه تلقين ايدر كه: "سنڭ إستعدادڭ حقّه و ايمانه موافق دگل كه، بويله إختيارسز باطل شيلره گيرييورسڭ. ديمك سنڭ قدرڭ، سنى شقاوته محكوم ايتمشدر." او بيچاره آدم، يأسه دوشوب، هلاكته گيدر.
ايشته شيطانڭ أوّلكى دسيسهلرينه قارشى مؤمنڭ تحصّنگاهى: محقّقينِ أصفيانڭ دستورلريله حدودلرى تعيّن ايدن حقائقِ ايمانيه و محكماتِ قرآنيهدر. و آخردهكى دسيسهلرينه قارشى؛ إستعاذه ايله، أهمّيت ويرمهمكدر. چونكه أهمّيت ويردكجه، نظرِ دقّتى جلب ايتديروب بيور، شيشر. مؤمنڭ بويله معنوى يارهلرينه ترياق و مرهم، سنّتِ سنيهدر.
يدنجى إشارت: سؤال:معتزله إماملرى، شرّڭ ايجادينى شرّ تلقّى ايتدكلرى ايچون، كفر و ضلالتڭ خلقتنى اللّٰهه ويرمييورلر. گويا اونڭله اللّٰهى تقديس ايدييورلر. "بشر كندى أفعالنڭ خالقيدر" دييه ضلالته گيدييورلر. هم ديرلر: "بر گناهِ كبيرهيى ايشلهين بر مؤمنڭ ايمانى گيدر. چونكه جنابِ حقّه إعتقاد و
— 156 —
جهنّمى تصديق ايتمك، اويله گناهى ايشلهمكله قابلِ توفيق اولاماز. چونكه دنياده غايت جزئى بر حپس قورقوسيله كندينى خلافِ قانون هر شيدن محافظه ايدن آدم، أبدى بر عذابِ جهنّمى و خالقڭ غضبنى نظرِ أهمّيته آلميهجق درجهده بيوك گناهلرى ايشلرسه، ألبته ايمانسزلغه دلالت ايدر."
الجواب:برنجى شقّڭ جوابى شودر كه: قدر رسالهسنده ايضاح ايديلديگى گبى: خلقِ شرّ، شرّ دگل؛ بلكه كسبِ شرّ، شردر. چونكه خلق و ايجاد؛ عموم نتيجهلره باقار. بر شرّڭ وجودى، چوق خيرلى نتيجهلره مقدّمه اولديغى ايچون، او شرّڭ ايجادى، نتيجهلر إعتباريله خير اولور، خير حكمنه گچر. مثلا: آتشڭ يوز خيرلى نتيجهلرى وار. فقط بعض إنسانلر سوءِ إختياريله آتشى كنديلرينه شرّ ياپمقله "آتشڭ ايجادى شردر" دييهمزلر. اويله ده: شيطانلرڭ ايجادى، ترقّياتِ إنسانيه گبى چوق حكمتلى نتيجهلرى اولمقله برابر، سوءِ إختياريله و ياڭليش كسبيله شيطانلره مغلوب اولمقله، "شيطانڭ خلقتى شردر" دييهمز. بلكه او، كندى كسبيله كندينه شرّ ياپدى. أوت كسب ايسه، مباشرتِ جزئيه اولديغى ايچون، خصوصى بر نتيجهِٔ شرّيهنڭ مظهرى اولور؛ او كسبِ شرّ، شرّ اولور. فقط ايجاد، عموم نتيجهلره باقديغى ايچون؛ ايجادِ شرّ، شرّ دگل، بلكه خيردر.
ايشته معتزله بو سرّى آڭلامدقلرى ايچون، "خلقِ شرّ شردر و چركينڭ ايجادى چركيندر" دييه جنابِ حقّى تقديس ايچون شرّڭ ايجادينى اوڭا ويرمهمشلر، ضلالته دوشمشلر. وَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَ شَرِّهِ اولان بر ركنِ ايمانىيى تأويل ايتمشلر.
ايكنجى شِقّ كه:"گناهِ كبيرهيى ايشلهين، ناصل مؤمن قالابيلير؟" دييه سؤاللرينه جواب ايسه؛ أوّلا سابق إشارتلرده اونلرڭ خطاسى قطعى بر صورتده
— 157 —
آڭلاشيلمشدر كه، تكراره حاجت قالمامشدر. ثانيًا: نفسِ إنسانيه، معجّل و حاضر بر درهم لذّتى؛ مؤجّل، غائب بر بطمان لذّته ترجيح ايتديگى گبى، حاضر بر طوقات قورقوسندن، ايلريده بر سنه عذابدن داها زياده چكينير. هم إنسانده حسّيات غالب اولسه، عقلڭ محاكمهسنى ديڭلهمز. هوس و وهمى حكم ايدوب، أڭ آز و أهمّيتسز بر لذّتِ حاضرهيى، ايلريده غايت بيوك بر مكافاته ترجيح ايدر. و آز بر حاضر صيقنتيدن، ايلريده بيوك بر عذابِ مؤجّلهدن زياده چكينير. چونكه توهّم و هوس و حسّ، ايلرىيى گورمييور بلكه إنكار ايدييورلر. نفس دخى يارديم ايتسه، محلِّ ايمان اولان قلب و عقل صوصارلر، مغلوب اولويورلر.
شو حالده كبائرى ايشلهمك، ايمانسزلقدن گلمييور، بلكه حسّ و هوسڭ و وهمڭ غلبهسيله عقل و قلبڭ مغلوبيتندن ايلرى گلير.
هم سابق إشارتلرده آڭلاشيلديغى گبى؛ فنالق و هوسات يولى، تخريبات اولديغى ايچون غايت قولايدر. شيطانِ إنس و جنّى چابوق إنسانلرى او يوله سَوق ايدييور. غايت جاىِ حيرت بر حالدر كه: عالمِ بقانڭ نصِّ حديثله سينك قنادى قدر بر نورى، أبدى اولديغى ايچون، بر إنسانڭ مدّتِ عمرنده دنيادن آلديغى لذّت و نعمته مقابل گلديگى حالده؛ بعض بيچاره إنسانلر، بر سينك قنادى قدر بو فانى دنيانڭ لذّتنى، او باقى عالمڭ، بو فانى دنياسنه دگر لذّتلرينه ترجيح ايدوب، شيطانڭ آرقهسنده گيدر.
ايشته بو سرلر ايچوندر كه؛ قرآنِ حكيم، مؤمنلرى پك چوق تكرار و إصرار ايله، تهديد و تشويق ايله گناهدن زجر و خيره سَوق ايدييور.
بر زمان قرآنِ حكيمڭ بو تكرار ايله شدّتلى إرشاداتى بڭا بو فكرى ويردى كه؛ بو قدر متمادى إخطارلر و ايقاظلر، مؤمن إنسانلرى ثباتسز و حقيقتسز
— 158 —
گوسترييورلر. إنسانڭ شرفنه ياقيشميهجق بر وضعيت ويرييورلر. چونكه بر مأمور، آمرندن آلديغى بر تك أمرى إطاعتنه كافى ايكن، عين أمرى اون دفعه سويلهسه، او مأمور جدًّا گوجنهجك. بنى إتهام ايدييورسڭ، بن خائن دگلم، دير. حالبوكه أڭ خالص مؤمنلره قرآنِ حكيم مصرّانه مكرّر أمر ايدييور. بو فكر بنم ذهنمى قورجالاديغى بر زمانده ايكى اوچ صادق آرقداشلرم واردى. اونلرى شيطانِ إنسينڭ دسيسهلرينه قاپيلمامق ايچون پك چوق دفعه إخطار و ايقاظ ايدييوردم. "بزى إتهام ايدييورسڭ" دييه گوجنمييورلردى. فقط بن قلبًا دييوردم كه: "بو متماديًا إخطارلرمله بونلرى گوجنديرييورم، صداقتسزلكله و ثباتسزلقله إتهام ايدييورم." صوڭره بردن سابق إشارتلرده ايضاح و إثبات ايديلن حقيقت إنكشاف ايتدى. او وقت او حقيقتله هم قرآنِ حكيمڭ تام مطابقِ مقتضاىِ حال و يرنده و إسرافسز و حكمتلى و إتهامسز بر صورتده إصرار و تكراراتى ياپديغنى و عينِ حكمت و محضِ بلاغت اولديغنى بيلدم. و او صادق آرقداشلريمڭ گوجنمهدكلرينڭ سرّينى آڭلادم.
او حقيقتڭ خلاصهسى شودر كه: شيطانلر تخريبات جهتنده سَوق ايتدكلرى ايچون، آز بر عمل ايله چوق شرلرى ياپارلر. اونڭ ايچون طريقِ حقده و هدايتده گيدنلر، پك چوق إحتياط و شدّتلى صاقينمهيه و مكرّر إخطاراته و كثرتلى معاونته محتاج اولدقلرندندر كه، جنابِ حق او تكرارات جهتنده بيڭ بر إسمى ايله أهلِ ايمانه معاونتنى تقديم ايدييور و بيڭلر مرحمت أللرينى إمدادينه اوزاتييور. شرفنى قيرمييور، بلكه وقايه ايدييور. إنسانڭ قيمتنى كوچك دوشورتمييور، بلكه شيطانڭ شرّينى بيوك گوسترييور.
ايشته أى أهلِ حق و أهلِ هدايت! شيطانِ إنس و جنّينڭ مذكور دسيسهلرندن قورتولمق چارهسى: أهلِ سنّت و جماعت اولان أهلِ حق مذهبنى
— 159 —
قرارگاه ياپ و قرآنِ معجز البيانڭ محكمات قلعهسنه گير و سنّتِ سنيهيى رهبر ياپ، سلامتى بول!..
سكزنجى إشارت: سؤال:سابق إشارتلرده إثبات ايتديڭز كه: ضلالت يولى، قولاى و تخريب و تجاوز اولديغى ايچون، چوقلر او يوله سلوك ايدييورلر. حالبوكه سائر رسالهلرده قطعى دليللر ايله إثبات ايتمشسڭز كه: كفر و ضلالت يولى او قدر مشكلاتلى و صعوبتليدر كه، هيچ كيمسه اوڭا گيرمهمك گركدى و قابلِ سلوك دگل. و ايمان و هدايت يولى او قدر قولاى و ظاهردر كه، هركس اوڭا گيرمهلى ايدى.
الجواب:كفر و ضلالت ايكى قسمدر. بر قسمى عملى و فرعى اولمقله برابر، ايمان حكملرينى نفى ايتمك و إنكار ايتمكدر كه، بو طرز ضلالت قولايدر. حقّى قبول ايتمهمكدر، بر تركدر، بر عدمدر، بر عدمِ قبولدر.
ايشته بو قسمدر كه، رسالهلرده قولاى گوستريلمش. ايكنجى قسم ايسه، عملى و فرعى اولمايوب، بلكه إعتقادى و فكرى بر حكمدر. يالڭز ايمانڭ نفينى دگل، بلكه ايمانڭ ضدّينه گيدوب بر يول آچمقدر. بو ايسه، باطلى قبولدر، حقّڭ عكسنى إثباتدر. بو قسم، ايمانڭ يالڭز نفيى و نقيضى دگل، ايمانڭ ضدّيدر. عدمِ قبول دگل كه قولاى اولسون، بلكه قبولِ عدمدر. و او عدمى إثبات ايتمكله قبول ايديلهبيلير. اَلْعَدَمُ لَا يُثْبَتُ قاعدهسيله: عدمڭ إثباتى ألبته قولاى دگلدر.
ايشته سائر رسالهلرده إمتناع درجهسنده صعوبتلى و مشكلاتلى گوستريلن كفر و ضلالت بو قسمدر كه، ذرّه مقدار شعورى بولونان، بو يوله سالك اولمامق لازمدر. هم بو يول، رسالهلرده قطعى إثبات ايديلديگى گبى او قدر دهشتلى ألملرى وار و بوغوجى قراڭلقلرى وار كه؛ ذرّه مقدار عقلى بولونان، او يوله طالب اولماز.
— 160 —
أگر دينيلسه:بو قدر أليم و قراڭلقلى، مشكلاتلى يوله ناصل أكثر إنسانلر گيدييورلر؟
الجواب:ايچنه دوشمش بولونويورلر، چيقامييورلر. هم إنساندهكى نباتى و حيوانى قوّهلرى، عاقبتى گورمدكلرى، دوشونهمدكلرى و او إنساندهكى لطائفِ إنسانيهيه غلبه ايتدكلرى ايچون، چيقمق ايستهمييورلر و حاضر و موقّت بر لذّتله متسلّى اولويورلر.
سؤال:أگر دينيلسه: ضلالتده اويله دهشتلى بر ألم و بر قورقو وار كه؛ كافر، دگل حياتدن لذّت آلماسى، هيچ ياشاماماسى لازم گلييور. بلكه او ألمدن أزيلملى و او قورقودن ئودى پاطلامالى ايدى. چونكه إنسانيت إعتباريله حدسز أشيايه مشتاق و حياته عاشق اولديغى حالده، كفر واسطهسيله موتنى بر إعدامِ أبدى و بر فراقِ لا يزالى و زوالِ موجوداتى و أحبابنڭ وفاتلرينى و بتون سَوْدكلرينى إعدام و مفارقتِ أبديه صورتنده گوزى اوڭنده دائما كفر واسطهسيله گورن إنسان، ناصل ياشايابيلير؟ ناصل حياتدن لذّت آلابيلير؟
الجواب:عجيب بر مغلطهِٔ شيطانيه ايله كندينى آلداتير، ياشار. صورى بر لذّت آلير ظن ايدر. مشهور بر تمثيل ايله اونڭ ماهيتنه إشارت ايدهجگز. شويله كه:
دينيلييور: دوه قوشنه ديمشلر: "قنادلرڭ وار، اوچ!" او ده قنادلرينى قيصوب، "بن دوهيم" ديمش، اوچمامش. فقط آوجينڭ طوزاغنه دوشمش. آوجى بنى گورمهسين دييه باشنى قومه صوقمش. حالبوكه قوجه گوودهسنى طيشاريده بيراقمش، آوجىيه هدف ايتمش. صوڭره اوڭا ديمشلر: "مادام دوهيم دييورسڭ، يوك گوتور!" او زمان قنادلرينى آچيويرمش، "بن قوشم" ديمش، يوكڭ زحمتندن قورتولمش. فقط حاميسز و يمسز اولارق آوجيلرڭ هجومنه هدف اولمش. عينًا اونڭ
— 161 —
گبى؛ كافر، قرآنڭ سماوى إعلاناتنه قارشى كفرِ مطلقى بيراقوب مشكوك بر كفره اينمش. اوڭا دينيلسه: "مادام موت و زوالى، بر إعدامِ أبدى بيلييورسڭ؛ كنديڭى آصهجق اولان دار آغاجى گوز اوڭنده... اوڭا هر وقت باقان، ناصل ياشار؟ ناصل لذّت آلير؟" او آدم، قرآنڭ عمومى وجهِ رحمت و شموللى نورندن آلديغى بر حصّه ايله دير: موت إعدام دگل، إحتمال بقا وار. وياخود دوه قوشى گبى باشنى غفلت قومنه صوقار، تا كه أجل اونى گورمهسين و قبر اوڭا باقماسين و زوالِ أشيا اوڭا اوق آتماسين!
الحاصل:او مشكوك كفر واسطهسيله دوه قوشى گبى موت و زوالى إعدام معناسنده گورديگى وقت قرآن و سماوى كتابلرڭ ايمانِ بِالآخرته دائر قطعى إخباراتى اوڭا بر إحتمال ويرر. او كافر، او إحتماله ياپيشير، او دهشتلى ألمى اوزرينه آلماز. او وقت اوڭا دينيلسه: "مادام باقى بر عالمه گيديلهجك؛ او عالمده گوزل ياشامق ايچون تكاليفِ دينيه مشقّتنى چكمك گركدر." او آدم شكِّ كفرى جهتيله دير: "بلكه يوقدر؛ يوق ايچون نهدن چاليشهيم؟" يعنى: وقتا كه او حُكمِ قرآنڭ ويرديگى إحتمالِ بقا جهتيله إعدامِ أبدى آلامندن قورتولور؛ و مشكوك كفرڭ ويرديگى إحتمالِ عدم جهتيله تكاليفِ دينيه مشقّتى اوڭا متوجّه اولور، اوڭا قارشى كفر إحتمالنه ياپيشير، او زحمتدن قورتولور. ديمك بو نقطهِٔ نظرده، مؤمندن زياده بو حياتده لذّت آلير ظن ايدييور. چونكه تكاليفِ دينيهنڭ زحمتندن إحتمالِ كفرى ايله قورتولويور و آلامِ أبديهدن ايسه إحتمالِ ايمانى جهتيله كندى اوزرينه آلماز. حالبوكه بو مغلطهِٔ شيطانيهنڭ حكمى، غايت سطحى و فائدهسز و موقّتدر.
ايشته قرآنِ حكيمڭ كفّارلر حقّنده ده بر نوع جهتِ رحمتى واردر كه؛ حياتِ دنيويهيى اونلره جهنّم اولمقدن بر درجه قورتاروب بر نوع شكّ ويرهرك، شكّ ايله
— 162 —
ياشايورلر. يوقسه آخرت جهنّمنى آڭديرهجق بو دنياده دخى معنوى بر جهنّم عذابى چكهجكلردى و إنتحاره مجبور اولاجقلردى.
ايشته أى أهلِ ايمان! سزى إعدامِ أبديدن و دنيوى و اُخروى جهنّملردن قورتاران قرآنڭ حمايتى آلتنه مؤمنانه و معتمدانه گيريڭز و سنّتِ سنيهسنڭ دائرهسنه تسليمكارانه و مستحسنانه داخل اولڭز، دنيا شقاوتندن و آخرتده عذابدن قورتولڭز!
طوقوزنجى إشارت: سؤال:حزب اللّٰه اولان أهلِ هدايت، باشده أنبيا و اونلرڭ باشنده فخرِ عالم عليه الصلاة والسلام، او قدر عنايت و رحمتِ إلٰهيه و إمدادِ سبحانيهيه مظهر اولدقلرى حالده، نهدن چوق دفعه حزب الشيطان اولان أهلِ ضلالته مغلوب اولمشلر؟ هم خاتم الأنبيانڭ گونش گبى پارلاق نبوّت و رسالتى و إكسيرِ أعظم گبى تأثيرلى إعجازِ قرآنى واسطهسيله إرشادى و جاذبهِٔ عموميهِٔ كائناتدن داها جاذبهدار حقائقِ قرآنيهنڭ قومشولغنده و ياقيننده اولان مدينه منافقلرينڭ ضلالتده إصرارلرى و هدايته گيرمهملرى نه ايچوندر و حكمتى نهدر؟
الجواب:بو ايكى شق مدهش سؤالڭ حلّى ايچون، درينجه بر أساس بيان ايتمك لازم گلير. شويله كه:
شو كائنات خالقِ ذو الجلالنڭ هم جمالى، هم جلالى ايكى قسم أسماسى بولونديغندن و او جمالى و جلالى إسملر، حكملرينى آيرى آيرى جلوهلرله گوسترمك إقتضا ايتدكلرندن، خالقِ ذو الجلال كائناتده أضدادى بربرينه مزج ايدوب بربرينه مقابل گتيروب و بربرينه متجاوز و مدافع بر وضعيت ويروب، حكمتلى و منفعتدار بر نوع مبارزه صورتنه گتيروب، اوندن ضدلرى بربرينڭ حدودينه گچيروب إختلافات و تغيّرات ميدانه گتيرمكله كائناتى قانونِ تغيّر و تحوّل
— 163 —
و دستورِ ترقّى و تكامله تابع قيلديغى ايچون؛ او شجرهِٔ خلقتڭ جامع بر ثمرهسى اولان إنسان نوعنده او قانونِ مبارزهيى داها عجيب بر شكله گتيروب بتون ترقّياتِ إنسانيهيه مدار بر مجاهده قپوسنى آچوب، حزب اللّٰهه قارشى ميدانه چيقهبيلمك ايچون حزب الشيطانه بعض جهازات ويرمش.
ايشته بو سرِّ دقيق ايچوندر كه، أنبيالر چوق دفعه أهلِ ضلالته قارشى مغلوب اولويور. و غايت ضعف و عجزده اولان ضلالت أهلى، معنًا غايت قوّتلى اولان أهلِ حقّه موقّةً غالب اولويورلر و مقاومت ايدييورلر. بو عجيب مقاومتڭ سرِّ حكمتى شودر كه: ضلالتده و كفرده هم عدم و ترك وار كه، پك قولايدر، حركت ايستهمز. هم تخريب وار كه، چوق سهلدر و آساندر؛ آز بر حركت يتر. هم تجاوز وار كه، آز بر عمل ايله چوقلرينه ضرر ويروب، إخافه نقطهسنده و فرعونيت جهتندن اونلره بر مقام قزانديرر. هم عاقبتى گورمهين و حاضر ذوقه مبتلا اولان إنساندهكى نباتى و حيوانى قوّهلرڭ تطمينى، تلذّذى، حرّيتى واردر كه، عقل و قلب گبى لطائفِ إنسانيهيى إنسانيتكارانه و عاقبتأنديشانه اولان وظيفهلرندن واز گچيرييورلر. أهلِ هدايت و باشده أهلِ نبوّت و باشده حبيبِ ربّ العالمين اولان رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ مسلكِ قدسيسى، هم وجودى، هم ثبوتى، هم تعمير، هم حركت، هم حدودده إستقامت، هم عاقبتى دوشونمك، هم عبوديت، هم نفسِ أمّارهنڭ فرعونيتنى، سربستلگنى قيرمق گبى أساساتِ مهمّه بولونديغندندر كه، مدينهِٔ منوّرهده بولونان او زمانڭ منافقلرى، او پارلاق گونشه قارشى يراسه قوشى گبى گوزلرينى يوموب، او جاذبهِٔ عظيمهيه قارشى شيطانى بر قوّهِٔ دافعهيه قاپيلوب، ضلالتده قالمشلر.
أگر دينيليرسه:رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام مادام حبيبِ ربّ العالميندر. هم ألندهكى حق و لسانندهكى حقيقتدر. و اوردوسندهكى عسكرلرڭ بر قسمى
— 164 —
ملائكهدر. و بر آووج صو ايله بر اوردويى صولار. و درت آووج بغداى و بر اوغلاغڭ أتيله بيڭ آدمى طويورهجق بر ضيافت ويرر. و كفّار اوردوسنڭ گوزلرينه بر آووج طوپراق آتمقله او بر آووج طوپراقدن هر كفّارڭ گوزينه بر آووج طوپراق گيرمهسيله اونلرى قاچيرر. و داها بونڭ گبى بيڭ معجزات صاحبى اولان بر قوماندانِ ربّانى، ناصل اولويور اُحُدڭ نهايتنده و حُنَيْنڭ بدايتنده مغلوب اولويور؟
الجواب:رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، نوعِ بشره مقتدا و إمام و رهبر اولارق گوندريلمشدر. تا كه، او نوعِ إنسانى، حياتِ إجتماعيه و شخصيهدهكى دستورلرى اوندن اوگرنسين و حكيمِ ذو الكمالڭ قوانينِ مشيئتنه إطاعته آليشسينلر و دساتيرِ حكمتنه توفيقِ حركت ايتسينلر. أگر رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، حياتِ إجتماعيه و شخصيهسنده دائما خارق العادهلره و معجزهلره إستناد ايتسه ايدى، او وقت إمامِ مطلق و رهبرِ أكبر اولامازدى.
ايشته بو سرّ ايچوندر كه، يالڭز دعواسنى تصديق ايتديرمك ايچون آرا صيره عند الحاجه، منكِرلرڭ إنكارينى قيرمق ايچون معجزهلر گوستريردى. سائر وقتلرده ناصلكه هركسدن زياده أوامرِ إلٰهيهيه إطاعت ايتمشدر. اويله ده: حكمتِ ربّانيه ايله و مشيئتِ سبحانيه ايله تأسيس ايديلن عادت اللّٰه قوانيننه هركسدن زياده مراعات و إطاعت ايدردى. دشمنه قارشى زره گيهردى، "سپره گيريڭز!" أمر ايدردى. ياره آليردى، زحمت چكردى. تا تماميله حكمتِ إلٰهيه قانوننه و كائناتدهكى شريعتِ فطريهِٔ كبرايه مراعات و إطاعتى گوسترسين.
اوننجى إشارت:إبليسڭ أڭ مهمّ بر دسيسهسى: كندينى، كندينه تابع اولانلره إنكار ايتديرمكدر. شو زمانده، خصوصًا مادّيونلرڭ فلسفهلريله ذهنى بولانانلر، بو بديهى مسئلهده تردّد گوستردكلرى ايچون، شيطانڭ بو دسيسهسنه قارشى بر ايكى سوز سويلهيهجگز. شويله كه:
— 165 —
إنسانلرده شيطان وظيفهسنى گورن جسدلى أرواحِ خبيثه بِالمشاهده بولونديغى گبى، جنّيدن جسدسز أرواحِ خبيثه دخى بولونديغى، او قطعيتدهدر. أگر اونلر مادّى جسد گيسه ايديلر، بو شرير إنسانلرڭ عينى اولاجقديلر. هم أگر بو إنسان صورتندهكى إنسى شيطانلر جسدلرينى چيقارهبيلسه ايديلر، او جنّى إبليسلر اولاجقديلر. حتّى بو شدّتلى مناسبته بناءًدر كه، بر مذهبِ باطل حكم ايتمش كه: "إنسان صورتندهكى غايت شرير أرواحِ خبيثه، ئولدكدن صوڭره شيطان اولور." معلومدر كه: أعلا بر شى بوزولسه، أدنا بر شيئڭ بوزولماسندن داها زياده بوزوق اولور. مثلا: ناصلكه سوت و يوغرت بوزولسهلر، ينه ينيلهبيلير. ياغ بوزولسه، ينيلمز، بعضًا زهر گبى اولور. اويله ده: مخلوقاتڭ أڭ مكرّمى، بلكه أڭ أعلاسى اولان إنسان، أگر بوزولسه، بوزوق حيواندن داها زياده بوزوق اولور. متعفّن مادّهلرڭ قوقوسيله تلذّذ ايدن حشرات گبى و ايصيرمقله زهرلنديرمكدن لذّت آلان ييلانلر گبى، ضلالت باتاقلغندهكى شرلر و خبيث أخلاقلر ايله تلذّذ و إفتخار ايدر و ظلمڭ ظلماتندهكى ضررلردن و جنايتلردن لذّت آليرلر؛ عادتا شيطانڭ ماهيتنه گيررلر. أوت جنّى شيطانڭ وجودينه قطعى بر دليلى، إنسى شيطانڭ وجوديدر.
ثانيًا:يگرمى طوقوزنجى سوزده يوزر دليلِ قطعى ايله روحانى و مَلكلرڭ وجودينى إثبات ايدن عموم او دليللر، شيطانلرڭ دخى وجودينى إثبات ايدرلر. بو جهتى او سوزه حواله ايدييورز.
ثالثًا:كائناتدهكى امورِ خيريهدهكى قانونلرڭ ممثّلى، ناظرى حكمنده اولان مَلكلرڭ وجودى، إتّفاقِ أديان ايله ثابت اولديغى گبى، امورِ شرّيهنڭ ممثّللرى و مباشرلرى و او اموردهكى قوانينڭ مدارلرى اولان أرواحِ خبيثه و شيطانيه بولونماسى، حكمت و حقيقت نقطهسنده قطعيدر؛ بلكه امورِ شرّيهده ذىشعور بر پردهنڭ بولونماسى داها زياده لازمدر. چونكه يگرمى ايكنجى سوزڭ باشنده
— 166 —
دينيلديگى گبى: هركس، هر شيئڭ حسنِ حقيقيسنى گورهمديگى ايچون، ظاهرى شرّيت و نقصانيت جهتنده خالقِ ذو الجلاله قارشى إعتراض ايتمهمك و رحمتنى إتهام ايتمهمك و حكمتنى تنقيد ايتمهمك و حقسز شكوا ايتمهمك ايچون، ظاهرى بر واسطهيى پرده ايدهرك، تا إعتراض و تنقيد و شكوا، او پردهلره گيدوب، خالقِ كريم و حكيمِ مطلقه توجّه ايتمهسين. ناصلكه وفات ايدن عبادڭ كوسمهسندن حضرتِ عزرائيلى قورتارمق ايچون خستهلقلرى أجله پرده ايتمش. اويله ده: حضرتِ عزرائيلى (عس) قبضِ أرواحه پرده ايدوب، تا مرحمتسز توهّم ايديلن او حالتلردن گلن شكوالر، جنابِ حقّه توجّه ايتمهسين. اويله ده: داها زياده بر قطعيتله شرلردن و فنالقلردن گلن إعتراض و تنقيد، خالقِ ذو الجلاله توجّه ايتمهمك ايچون، حكمتِ ربّانيه، شيطانڭ وجودينى إقتضا ايتمشدر.
رابعًا:إنسان كوچك بر عالم اولديغى گبى، عالم دخى بيوك بر إنساندر. بو كوچك إنسان، او بيوك إنسانڭ بر فهرستهسى و خلاصهسيدر. إنسانده بولونان نمونهلرڭ بيوك أصللرى، إنسانِ أكبرده بِالضروره بولونهجقدر. مثلا: ناصلكه إنسانده قوّهِٔ حافظهنڭ وجودى، عالمده لوحِ محفوظڭ وجودينه قطعى دليلدر. اويله ده: إنسانده قلبڭ بر كوشهسنده لمّهِٔ شيطانيه دينيلن بر آلَتِ وسوسه و قوّهِٔ واهمهنڭ تلقيناتيله قونوشان بر شيطانى لسان و إفساد ايديلن قوّهِٔ واهمه، كوچك بر شيطان حكمنه گچديگنى و صاحبلرينڭ إختيارينه ضد و آرزوسنه مخالف حركت ايتدكلرينى حسًّا و حدسًا هركس نفسنده گورمسى، عالمده بيوك شيطانلرڭ وجودينه قطعى بر دليلدر.
و بو لمّهِٔ شيطانيه و شو قوّهِٔ واهمه، بر قولاق و بر ديل اولدقلرندن، اوڭا اوفلهين و بونى قونوشديران خارجى بر شخصِ شريرهنڭ وجودينى إحساس ايدرلر.
— 167 —
اون برنجى إشارت:أهلِ ضلالتڭ شرّندن كائناتڭ قيزدقلرينى و عناصرِ كلّيهنڭ حدّت ايتدكلرينى و عموم موجوداتڭ غليانه گلدكلرينى، قرآنِ حكيم معجزانه إفاده ايدييور. يعنى: قَومِ نوحڭ باشنه گلن طوفان ايله سماوات و أرضڭ هجومنى و قَومِ ثمود و عادڭ إنكارندن هوا عنصرينڭ حدّتنى و قَومِ فرعونه قارشى صو عنصرينڭ و دڭزڭ غلياننى و قارونه قارشى طوپراق عنصرينڭ غيظنى و أهلِ كفره قارشى آخرتده تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ سرّيله جهنّمڭ غيظنى و اوفكهسنى و سائر موجوداتڭ أهلِ كفر و ضلالته قارشى حدّتنى گوستروب إعلان ايدهرك غايت مدهش بر طرزده و إعجازكارانه أهلِ ضلالت و عصيانى زجر ايدييور.
سؤال:نه ايچون بويله أهمّيتسز إنسانلرڭ أهمّيتسز عمللرى و شخصى گناهلرى، كائناتڭ حدّتنى جلب ايدييور؟
الجواب:بعض رسالهلرده و سابق إشارتلرده إثبات ايديلديگى گبى: كفر و ضلالت، مدهش بر تجاوزدر و عموم موجوداتى علاقهدار ايدهجك بر جنايتدر. چونكه خلقتِ كائناتڭ بر نتيجهِٔ أعظمى، عبوديتِ إنسانيهدر و ربوبيتِ إلٰهيهيه قارشى ايمان و إطاعتله مقابلهدر. حالبوكه أهلِ كفر و ضلالت ايسه، كفردهكى إنكاريله، موجوداتڭ علّهِٔ غايهلرى و سببِ بقالرى اولان او نتيجهِٔ أعظمى ردّ ايتدكلرى ايچون، عموم مخلوقاتڭ حقوقنه بر نوع تجاوز اولديغى گبى، عموم مصنوعاتڭ آيينهلرنده جلوهلرى تظاهر ايدن و مصنوعاتڭ قيمتلرينى، آيينهدارلق جهتنده عالى ايدن أسماءِ إلٰهيهنڭ جلوهلرينى إنكار ايتدكلرى ايچون، او أسماءِ قدسيهيه قارشى بر تزييف اولديغى گبى، عموم مصنوعاتڭ قيمتنى تنزيل ايله او مصنوعاته قارشى بر تحقيرِ عظيمدر. هم عموم موجوداتڭ هر برى برر وظيفهِٔ عاليه ايله موظّف برر مأمورِ ربّانى درجهسنده ايكن، كفر واسطهسيله سقوط ايتديروب،
— 168 —
جامد، فانى، معناسز بر مخلوق منزلهسنده گوسترديگندن، عموم مخلوقاتڭ حقوقنه قارشى بر نوع تحقيردر.
ايشته أنواعِ ضلالت درجاتنه گوره آز چوق كائناتڭ ياراديلماسندهكى حكمتِ ربّانيهيه و دنيانڭ بقاسندهكى مقاصدِ سبحانيهيه ضرر ويرديگى ايچون، أهلِ عصيانه و أهلِ ضلالته قارشى كائنات حدّته گلييور، موجودات قيزييور، مخلوقات اوفكهلنيور.
أى جِرمى و جسمى كوچك و جُرمى و ظلمى بيوك و عيب و ذنبى عظيم بيچاره إنسان! كائناتڭ حدّتندن، مخلوقاتڭ نفرتندن، موجوداتڭ ئوفكهسندن قورتولمق ايسترسهڭ، ايشته قورتولمانڭ چارهسى: قرآنِ حكيمڭ دائرهِٔ قدسيهسنه گيرمكدر و قرآنڭ مبلّغى اولان رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ سنّتِ سنيهسنه إتّباعدر. گير و تابع اول!
اون ايكنجى إشارت:درت سؤال و جوابدر.
برنجى سؤال:محدود بر حياتده، محدود گناهلره مقابل، حدسز بر عذاب و نهايتسز بر جهنّم ناصل عدالت اولور؟
الجواب:سابق إشارتلرده، خصوصًا بوندن أوّلكى اون برنجى إشارتده قطعيًا آڭلاشيلدى كه: كفر و ضلالت جنايتى، نهايتسز بر جنايتدر و حدسز بر حقوقه تجاوزدر.
ايكنجى سؤال:شريعتده دينيلمشدر كه: "جهنّم جزاىِ عملدر، فقط جنّت فضلِ إلٰهى ايلهدر." بونڭ سرِّ حكمتى نهدر؟
الجواب:سابق إشارتلرده تبيّن ايتدى كه: إنسان، ايجادسز بر جزءِ إختيارى ايله و جزئى بر كسب ايله، بر أمرِ عدمى ويا بر أمرِ إعتبارى تشكيل ايله و ثبوت
— 169 —
ويرمكله مدهش تخريباته و شرلره سببيت ويرديگى گبى، نفسى و هواسى دائما شرلره و ضررلره ميّال اولديغى ايچون، او كوچك كسبڭ نتيجهسندن حاصل اولان سيّئاتڭ مسؤليتنى، او چكر. چونكه اونڭ نفسى ايستدى و كندى كسبيله سببيت ويردى. و شرّ عدمى اولديغى ايچون، عبد اوڭا فاعل اولدى. جنابِ حق ده خلق ايتدى. ألبته او حدسز جنايتڭ مسؤليتنى، نهايتسز بر عذاب ايله چكمگه مستحق اولور. امّا حسنات و خيرات ايسه، مادام كه وجوديدرلر؛ كسبِ إنسانى و جزءِ إختيارى اونلره علّتِ موجده اولاماز. إنسان، اونده حقيقى فاعل اولاماز. و نفسِ أمّارهسى ده حسناته طرفدار دگلدر، بلكه رحمتِ إلٰهيه اونلرى ايستر و قدرتِ ربّانيه ايجاد ايدر. يالڭز إنسان، ايمان ايله، آرزو ايله، نيّت ايله صاحب اولابيلير. و صاحب اولدقدن صوڭره، او حسنات ايسه، اوڭا أوّلجه ويريلمش اولان وجود و ايمان نعمتلرى گبى سابق حدسز نعمِ إلٰهيهيه بر شكردر، گچمش نعمتلره باقار. وعدِ إلٰهى ايله ويريلهجك جنّت ايسه، فضلِ رحمانى ايله ويريلير. ظاهرده بر مكافاتدر، حقيقتده فضلدر. ديمك سيّئاتده سبب، نفسدر؛ مجازاته بِالذّات مستحقدر. حسناتده ايسه سبب حقدندر، علّت ده حقدندر. يالڭز، إنسان ايمان ايله تصاحب ايدر. "مكافاتنى ايسترم" دييهمز، "فضلنى بكلهرم" دييهبيلير.
اوچنجى سؤال:بياناتِ سابقهدن ده آڭلاشيلييور كه؛ سيّئات، إنتشار و تجاوز ايله تعدّد ايتديگندن، بر سيّئه بيڭ يازيلمالى، حسنه ايسه وجودى اولديغى ايچون مادّةً تعدّد ايتمديگندن و عبدڭ ايجاديله و نفسڭ آرزوسيله اولماديغندن هيچ يازيلماملى ويا بر يازيلمالى ايدى. نهدن سيّئه بر يازيلير، حسنه اون و بعضًا بيڭ يازيلير؟
الجواب:جنابِ حق، كمالِ رحمت و جمالِ رحيميتنى او صورتله گوسترييور.
— 170 —
دردنجى سؤال:أهلِ ضلالتڭ قزاندقلرى موفّقيت و گوستردكلرى قوّت و أهلِ هدايته غلبهلرى گوسترييور كه؛ اونلر بر قوّته و بر حقيقته إستناد ايدييورلر. ديمك يا أهلِ هدايتده ضعف وار، يا اونلرده بر حقيقت وار؟
الجواب:حاشا... نه اونلرده حقيقت وار، نه أهلِ حقده ضعف واردر. فقط مع التأسّف قاصر النظر محاكمهسز بر قسم عوام تردّده دوشوب وسوسه ايدييورلر، عقيدهلرينه خلل گلييور. چونكه دييورلر: "أگر أهلِ حقده تام حق و حقيقت اولسيدى، بو درجه مغلوبيت و ذلّت اولمامق گركدى. چونكه حقيقت قوّتليدر. اَلْحَقُّ يَعْلُو وَلَا يُعْلٰى عَلَيْهِ اولان قاعدهِٔ أساسيه ايله، قوّت حقدهدر. أگر او أهلِ حقّه مقابل غالبانه گلن أهلِ ضلالتڭ حقيقى بر قوّتى و بر نقطهِٔ إستنادى اولماسه ايدى بو درجه غالبيت و موفّقيت اولمامق لازم گلهجكدى؟"
الجواب:أهلِ حقّڭ مغلوبيتى قوّتسزلكدن، حقيقتسزلكدن گلمديگى، سابق إشارتلرله قطعى إثبات ايديلديگى گبى؛ أهلِ ضلالتڭ غلبهسى قوّتلرندن و إقتدارلرندن و نقطهِٔ إستناد بولمالرندن گلمديگى، ينه او إشارتلرله قطعى إثبات ايديلديگندن؛ بو سؤالڭ جوابى، سابق إشارتلرڭ هيئتِ مجموعهسيدر. يالڭز بوراده دسيسهلرندن و إستعمال ايتدكلرى بر قسم سلاحلرينه إشارت ايدهجگز. شويله كه:
بن كندم مكرّرًا مشاهده ايتمشم كه: يوزده اون أهلِ فساد يوزده طقسان أهلِ صلاحى مغلوب ايدييوردى. حيرتله مراق ايتدم، تدقيق ايدهرك قطعيًا آڭلادم كه: او غلبه قوّتدن، قدرتدن گلمييور، بلكه فساددن و آلچاقلقدن و تخريبدن و أهلِ حقّڭ إختلافندن إستفاده ايتمهسندن و ايچلرينه إختلاف آتمقدن و ضعيف طمارلرى طوتمقدن و آشيلامقدن و حسّياتِ نفسانيهيى و أغراضِ شخصيهيى تحريك ايتمكدن و إنسانڭ ماهيتنده مضر معدنلر حكمنده بولونان فنا إستعدادلرى
— 171 —
ايشلتديرمكدن و شان و شرف ناميله رياكارانه نفسڭ فرعونيتنى اوقشامقدن و وجدانسزجه تخريباتلرندن هركس قورقماسندن گلييور. و او مِثللو شيطانى دسيسهلر واسطهسيله موقّةً أهلِ حقّه غلبه ايدرلر. فقط وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ سرّيله،
اَلْحَقُّ يَعْلُو وَلَا يُعْلٰى عَلَيْهِ
دستوريله: اونلرڭ او موقّت غلبهلرى، منفعت جهتندن اونلر ايچون أهمّيتسز اولمقله برابر، جهنّمى كنديلرينه و جنّتى أهلِ حقّه قزانديرمالرينه سببدر.
ايشته ضلالتده، إقتدارسزلر مقتدر گورونمهلرى و أهمّيتسزلر شهرت قزانمهلرى ايچوندر كه، خودفروش، شهرتپرست، رياكار إنسانلر و آز بر شيله إقتدارلرينى گوسترمك و إخافه و إضرار جهتندن بر موقع قزانمق ايچون أهلِ حقّه مخالفت وضعيتنه گيررلر. تا گورونسون و نظرِ دقّت اوڭا جلب اولونسون. و إقتدار و قدرتله دگل، بلكه ترك و عطالتله سببيت ويرديگى تخريبات اوڭا إسناد ايديلوب، اوندن بحث ايديلسون. ناصلكه بويله شهرت ديوانهلرندن بريسى، نمازگاهى تلويث ايتمش، تا هركس اوندن بحث ايتسين. حتّى اوندن لعنتله ده بحث ايديلمش ده، شهرتپرستلك طمارى كنديسنه بو لعنتلى شهرتى خوش گوسترمش دييه ضربِ مَثل اولمش.
أى عالمِ بقا ايچون ياراديلان و فانى عالمه مبتلا اولان بيچاره إنسان!
فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَ الْاَرْضُ
آيتنڭ سرّينه دقّت ايت، قولاق وير! باق نه دييور! مفهومِ صريحيله فرمان ايدييور كه: "أهلِ ضلالتڭ ئولمهسيله إنسان ايله علاقهدار اولان سماوات و أرض، اونلرڭ جنازهلرى اوستنده آغلامييورلر، يعنى اونلرڭ ئولمهسيله ممنون اولويورلر." و مفهومِ إشاريسيله إفاده ايدييور كه: "أهلِ هدايتڭ ئولمهسيله سماوات و أرض، اونلرڭ جنازهلرى اوستنده آغلايورلر، فراقلرينى ايستهمييورلر" چونكه أهلِ ايمان ايله بتون كائنات علاقهداردر، اوندن ممنوندر. زيرا
— 172 —
ايمان ايله خالقِ كائناتى بيلدكلرى ايچون، كائناتڭ قيمتنى تقدير ايدوب حرمت و محبّت ايدرلر. أهلِ ضلالت گبى تحقير و ضمنى عداوت ايتمزلر.
أى إنسان، دوشون! سن على كلّ حال ئولهجكسڭ. أگر نفس و شيطانه تابع ايسهڭ، سنڭ قومشولرڭ، بلكه أقربالرڭ سنڭ شرّڭدن قورتولمق ايچون مسرور اولاجقلر. أگر
اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
دييوب، قرآنه و حبيبِ رحمانه تابع ايسهڭ؛ او وقت سماوات و أرض و موجودات، هركسڭ درجهسنه نسبةً، سنڭ درجهڭه گوره سنڭ فراقڭدن متأثّر اولوب معنًا آغلارلر. علوى بر ماتم ايله و حشمتلى بر تشييع ايله، قبر قپوسيله گيرديگڭ بقا عالمنده سنڭ درجهڭه نسبةً سنڭ ايچون بر حسنِ إستقبال وار اولديغنه إشارت ايدرلر.
اون اوچنجى إشارت:"اوچ نقطه"در.
برنجى نقطه:شيطانڭ أڭ بيوك بر دسيسهسى: حقائقِ ايمانيهنڭ عظمتى جهتنده طار قلبلى و قيصه عقللى و قاصر فكرلى إنسانلرى آلداتير، دير كه: "بر تك ذات، عموم ذرّات و سيّارات و نجومى و سائر موجوداتى بتون أحواليله تدبيرِ ربوبيتنده چويرييور، إداره ايدييور دينيلييور. بويله حدسز عجيب بيوك مسئلهيه ناصل اينانيلهبيلير؟ ناصل قلبه يرلشير؟ ناصل فكر قبول ايدهبيلير؟" دير. عجزِ إنسانى نقطهسنده بر حسِّ إنكارى اويانديرييور.
الجواب:شيطانڭ بو دسيسهسنى صوصديران سرّ: "اللّٰه أكبر"در. و جوابِ حقيقيسى ده "اللّٰه أكبر"در. أوت "اللّٰه أكبر"ڭ زياده كثرتله شعائرِ إسلاميهده تكرارى، بو دسيسهيى محو ايتمك ايچوندر. چونكه إنسانڭ عاجز قوّتى و ضعيف قدرتى و طار فكرى، بويله حدسز بيوك حقيقتلرى "اللّٰه أكبر" نوريله گوروب تصديق ايدييور و "اللّٰه أكبر" قوّتيله او حقيقتلرى طاشييور و "اللّٰه أكبر" دائرهسنده
— 173 —
يرلشديرييور و وسوسهيه دوشن قلبنه دييور كه: بو كائناتڭ غايت منتظمجه تدبير و تدويرى بِالمشاهده گورونويور. بونده ايكى يول وار:
برنجى يول:ممكندر، فقط غايت عظيمدر و خارقهدر. ذاتًا بويله خارقه بر أثر، بر خارقه صنعت ايله، چوق عجيب بر يول ايله اولور. او يول ايسه: موجودات بلكه ذرّات عددنجه وجودينڭ شاهدلرى بولونان بر ذاتِ أحد و صمدڭ ربوبيتيله و إراده و قدرتيله اولماسيدر.
ايكنجى يول:هيچ بر جهتِ إمكانى اولميان و إمتناع درجهسنده مشكلاتلى و هيچ بر جهتده معقول اولميان شرك و كفر يوليدر. چونكه يگرمنجى مكتوب و يگرمى ايكنجى سوز گبى چوق رسالهلرده غايت قطعى إثبات ايديلديگى اوزره: او وقت كائناتڭ هر بر موجودنده و حتّى هر بر ذرّهسنده بر الوهيتِ مطلقه و بر علمِ محيط و حدسز بر قدرت بولونمق لازم گلييور. تا كه، موجوداتده بِالمشاهده گورونن نهايت درجهده نظام و إنتظام و غايت حسّاس ميزان و إمتياز ايله مكمّل و مزيَّن اولان نقوشِ صنعت وجود بولابيلسين.
الحاصل: أگر تام لايق و تام يرنده اولان عظمتلى و كبريالى ربوبيت اولمازسه، او وقت هر جهتجه غيرِ معقول و ممتنع بر يول تعقيب ايتمك لازم گلهجك. لايق و لازم اولان عظمتدن قاچمقله، محال و إمتناعه گيرمگى، شيطان دخى تكليف ايدهمز.
ايكنجى نقطه:شيطانڭ مهمّ بر دسيسهسى: إنسانه قصورينى إعتراف ايتديرمهمكدر. تا كه، إستغفار و إستعاذه يولنى قپاسين. هم نفسِ إنسانيهنڭ أنانيتنى تحريك ايدوب، تا كه نفس كندينى آووقات گبى مدافعه ايتسين؛ عادتا تقصيراتدن تقديس ايتسين. أوت شيطانى ديڭلهين بر نفس، قصورينى گورمك ايستهمز؛
— 174 —
گورسه ده، يوز تأويل ايله تأويل ايتديرر.
وَ عَيْنُ الرِّضَا عَنْ كُلِّ عَيْبٍ كَلِيلَةٌ
سرّيله: نفسنه نظرِ رضا ايله باقديغى ايچون عيبنى گورمز. عيبنى گورمديگى ايچون إعتراف ايتمز، إستغفار ايتمز، إستعاذه ايتمز؛ شيطانه مسخره اولور. حضرتِ يوسف عليه السلام گبى بر پيغمبرِ عالىشان،
وَمَا اُبَرِّئُ نَفْسِى اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّى
ديديگى حالده، ناصل نفسه إعتماد ايديلهبيلير؟ نفسنى إتهام ايدن، قصورينى گورور. قصورينى إعتراف ايدن، إستغفار ايدر. إستغفار ايدن، إستعاذه ايدر. إستعاذه ايدن، شيطانڭ شرّندن قورتولور. قصورينى گورمهمك او قصوردن داها بيوك بر قصوردر. و قصورينى إعتراف ايتمهمك، بيوك بر نقصانلقدر. و قصورينى گورسه، او قصور قصورلقدن چيقار؛ إعتراف ايتسه، عفوه مستحق اولور.
اوچنجى نقطه:إنسانڭ حياتِ اجتماعيهسنى إفساد ايدن بر دسيسهِٔ شيطانيه شودر كه: بر مؤمنڭ بر تك سيّئهسيله، بتون حسناتنى اورتر. شيطانڭ بو دسيسهسنى ديڭلهين إنصافسزلر، مؤمنه عداوت ايدرلر. حالبوكه جنابِ حق حشرده عدالتِ مطلقه ايله ميزانِ أكبرنده أعمالِ مكلّفينى طارتديغى زمان، حسناتى سيّئاته غالبيتى، مغلوبيتى نقطهسنده حكم أيلر. هم سيّئاتڭ أسبابى چوق و وجودلرى قولاى اولديغندن، بعضًا بر تك حسنه ايله چوق سيّئاتنى اورتر. ديمك بو دنياده، او عدالتِ إلٰهيه نقطهسنده معامله گركدر. أگر بر آدمڭ اييلكلرى فنالقلرينه كميةً ويا كيفيةً زياده گلسه، او آدم محبّته و حرمته مستحقدر. بلكه قيمتدار بر تك حسنه ايله، چوق سيّئاتنه نظرِ عفو ايله باقمق لازمدر. حالبوكه إنسان، فطرتندهكى ظلم طماريله، شيطانڭ تلقينيله، بر ذاتڭ يوز حسناتنى بر تك سيّئه يوزندن اونوتور، مؤمن قارداشنه عداوت ايدر، گناهلره گيرر. ناصل بر سينك قنادى گوز اوستنه بيراقيلسه؛ بر طاغى ستر ايدر، گوسترمز. اويله ده إنسان غرض
— 175 —
طماريله، سينك قنادى قدر بر سيّئه ايله طاغ گبى حسناتى اورتر، اونوتور؛ مؤمن قارداشنه عداوت ايدر، إنسانلرڭ حياتِ إجتماعيهسنده بر فساد آلَتى اولور.
شيطانڭ بو دسيسهسنه بڭزر ديگر بر دسيسه ايله، إنسانڭ سلامتِ فكرينى إفساد ايدييور، حقائقِ ايمانيهيه قارشى صحّتِ محاكمهيى بوزويور و إستقامتِ فكريهيى إخلال ايدييور. شويله كه:
بر حقيقتِ ايمانيهيه دائر يوزر دلائلِ إثباتيهنڭ حكمنى، نفينه دلالت ايدن بر أماره ايله قيرمق ايستر. حالبوكه قاعدهِٔ مقرّرهدر كه: "بر إثبات ايديجى، چوق نفى ايديجيلره ترجّح ايدييور." بر دعوايه مثبت بر شاهدڭ حكمى، يوز نافيلره راجح اولور. بو حقيقته بو تمثيل ايله باق. شويله كه:
بر سراى، يوزر قپالى قپولرى وار. بر تك قپو آچيلماسيله، او سرايه گيريلهبيلير، اوتهكى قپولر ده آچيلير. أگر بتون قپولر آچيق اولسه، بر ايكى دانهسى قپانسه، او سرايه گيريلهميهجگى سويلهنهمز.
ايشته حقائقِ ايمانيه او سرايدر. هر بر دليل، بر آناختاردر، إثبات ايدييور، قپويى آچييور. بر تك قپونڭ قپالى قالماسيله او حقائقِ ايمانيهدن واز گچيلمز و إنكار ايديلهمز. شيطان ايسه، بعض أسبابه بناءً، يا غفلت ويا جهالت واسطهسيله قپالى قالمش اولان بر قپويى گوسترر؛ إثبات ايديجى بتون دليللرى نظردن إسقاط ايدييور. "ايشته، بو سرايه گيريلمز، بلكه سراى دگلدر، ايچنده بر شى يوقدر." دير قانديرر.
ايشته أى شيطانڭ دسيسهلرينه مبتلا اولان بيچاره إنسان! حياتِ دينيه، حياتِ شخصيه و حياتِ إجتماعيهنڭ سلامتنى ديلرسهڭ و صحّتِ فكر و إستقامتِ نظر و سلامتِ قلب ايسترسهڭ؛ محكماتِ قرآنيهنڭ ميزانلريله و سنّتِ سنيهنڭ
— 176 —
ترازيلريله أعمال و خاطراتڭى طارت و قرآنى و سنّتِ سنيهيى دائما رهبر ياپ و اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ دى، جنابِ حقّه إلتجاده بولون.
ايشته بو اون اوچ إشارت، اون اوچ آناختاردر. قرآنِ معجز البيانڭ أڭ آخركى سورهسى و اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ڭ مفصّلى و معدنى اولان
اَسْتَعِيذُ بِاللّٰهِ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ٭ مَلِكِ النَّاسِ ٭ اِلٰهِ النَّاسِ ٭ مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ ٭ الَّذِى يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ النَّاسِ ٭ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ ٭
سورهسنڭ حصنِ حصينى و قلعهِٔ متيننڭ قپوسنى او اون اوچ آناختارله آچ، گير، سلامتى بول!
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ ٭ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ
٭ ٭ ٭
— 177 —
اوتوز اوچنجى مكتوب
رسالهِٔ نور ميزانلرندن
وحدانيتِ إلٰهيه برهانلرندن
اوتوز اوچ پنجرهدر
مؤلّفى
سعيد النورسى
— 178 —
بِاسْمِهِ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
سَنُرِيهِمْ اٰيَاتِنَا فِى اْلٰافَاقِ وَفِى اَنْفُسِهِمْ حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ اَنَّهُ الْحَقُّ اَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ اَنَّهُ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ
سؤال:شو ايكى آيتِ جامعهنڭ إفاده ايتديگى وجوب و وحدانيتِ إلٰهيه و أوصاف و شئوناتِ ربّانيهيه، عالمِ أصغر و أكبر اولان إنسان و كائناتڭ وجهِ دلالتلرينى، مجمل و قيصه بر صورتده بيانلرينى ايسترز. چونكه منكِرلر پك ايلرى گيتديلر. نه وقته قدر وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ دييوب، ألمزى قالديرهجغز؟ دييورلر.
الجواب:يازيلان بتون اوتوز اوچ عدد سوزلر، او آيتڭ دڭزندن و إفاضه ايتديگى حقيقت بحرندن اوتوز اوچ قطرهدر. اونلره باقسهڭز، جوابڭزى آلابيليرسڭز. شيمديلك يالڭز او دڭزدن بر قطرهنڭ رشحاتنه إشارت نوعندن شويله ديرز كه:
مثلا: ناصلكه بر ذاتِ معجزنما، بيوك بر سراى ياپمق ايستهسه: أوّلا تمللرينى، أساسلرينى منتظمًا حكمتله وضع ايدر و ايلريدهكى نتيجهلرينه و غايهلرينه موافق بر طرزده ترتيب ايدر. صوڭره منزللره، قسملره مهارتله تفريق و تفصيل ايدييور. صوڭره او منزللرى تنظيم و ترتيب ايدييور. صوڭره نقوشلرله تزيين ايدييور. صوڭره ألكتريق لامبالريله تنوير ايدييور. صوڭره او محتشم و مزيَّن سرايده مهارتنى،
— 179 —
إحساناتنى تجديد ايتمك ايچون هر بر طبقهده يڭى يڭى ايجادلر، تبديللر، تحويللر ياپييور. صوڭره هر بر منزلده كندى مقامنه مربوط بر تلفون ربط ايدوب برر پنجره آچارق، هر برندن اونڭ مقامى گورونور.
عينًا اويله ده: وَ ِللّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى صانعِ ذو الجلال، حاكمِ حكيم، عدل حَكم و بيڭ بر أسماىِ قدسيه ايله مسمّا فاطرِ بىمثال، شو عالمِ أكبر اولان كائنات سراينڭ و خلقت شجرهسنڭ ايجادينى إراده ايتدى. آلتى گونده او سرايڭ، او شجرهنڭ أساساتنى دساتيرِ حكمت و قوانينِ علمِ أزليسى ايله وضع ايتدى. صوڭره علوى و سفلى طبقاته و داللره آييروب، قضا و قدر دساتيرى ايله تفصيل و تصوير ايتدى. صوڭره هر مخلوقاتڭ هر طائفهسنى و هر طبقهسنى صنع و عنايت دستورى ايله تنظيم ايتدى. صوڭره هر شيئى، هر بر عالمى اوڭا لايق بر طرزده، مثلا سمايى ييلديزلرله، زمينى چيچكلرله تزيين ايتديگى گبى، سوسلنديروب تزيين ايتدى. صوڭره او قوانينِ كلّيه و دساتيرِ عموميه ميدانلرنده أسمالرينى تجلّى ايتديروب تنوير ايتدى. صوڭره بو قانونِ كلّينڭ تضييقندن فرياد ايدن فردلره رحمٰن رحيم إسملرينى خصوصى بر صورتده إمداده يتيشديردى. ديمك او كلّى و عمومى دساتيرى ايچنده خصوصى إحساناتى، خصوصى إمدادلرى، خصوصى جلوهلرى وار كه: هر شى، هر وقت، هر حاجتى ايچون اوندن إستمداد ايدر، اوڭا باقهبيلير. صوڭره هر منزلدن، هر طبقهدن، هر عالمدن، هر طائفهدن، هر فرددن، هر شيدن، كندينى گوسترهجك يعنى وجودينى و وحدتنى بيلديرهجك پنجرهلر آچمش. هر قلب ايچنده بر تلفون بيراقمش. شيمدى شو حدسز پنجرهلردن ألبته حدّيمزڭ فوقنده اولارق بحثه گيريشميهجگز. اونلرى علمِ محيطِ إلٰهىيه حواله ايدوب، يالڭز آياتِ قرآنيهنڭ لمعاتى اولان اوتوز اوچ پنجرهيى اوتوز اوچنجى سوزڭ اوتوز اوچنجى مكتوبنڭ نمازدن صوڭرهكى
— 180 —
تسبيحاتڭ اوتوز اوچ عددِ مباركنه موافق اولمق ايچون اوتوز اوچ پنجرهيه إجمالى و مختصر بر صورتده إشارت ايدوب، ايضاحنى سائر سوزلره حواله ايدرز...
برنجى پنجره
بِالمشاهده گورويورز كه: بتون أشيا، خصوصًا ذىحيات اولانلرڭ پك چوق مختلف حاجاتى و پك چوق متنوّع مطالبى واردر. او مطلبلرى، او حاجتلرى، اومماديغى و بيلمديگى و ألى يتيشمديگى يردن مناسب و لايق بر وقتده اونلره ويريلييور، إمداده يتيشديريلييور. حالبوكه او حدسز مقصودلرڭ أڭ كوچگنه او محتاجلرڭ قدرتى يتيشمز، أللرى اولاشماز. سن كنديڭه باق: ظاهرى و باطنى حاسّهلرڭ و اونلرڭ لوازماتى گبى ألڭ يتيشمديگى نه قدر أشيايه محتاجسڭ. بتون ذىحياتلرى كنديڭه قياس ايت. ايشته بتون اونلر، برر برر، وجودِ واجبه شهادت و وحدتنه إشارت ايتدكلرى گبى، هيئتِ مجموعهسيله، گونشڭ ضياسى گونشى گوسترديگى گبى، او حال و بو كيفيت، پردهِٔ غيب آرقهسنده بر واجب الوجودى، بر واحدِ أحدى، هم غايت كريم، رحيم، مربّى، مدبّر عنوانلرى ايچنده عقله گوسترر.
شيمدى أى منكِر جاهل و أى فاسق غافل! بو فعاليتِ حكيمانهيى، بصيرانهيى، رحيمانهيى نه ايله ايضاح ايدهبيليرسڭ؟ صاغير طبيعتله مى، كور قوّتله مى، سرسم تصادفله مى، عاجز جامد أسبابله مى ايضاح ايدهبيليرسڭ؟...
ايكنجى پنجره
أشيا، وجود و تشخّصاتلرنده، نهايتسز إمكانات يوللرى ايچنده متردّد، متحيّر، شكلسز بر صورتده ايكن، بردن بره غايت منتظم، حكيمانه اويله بر
— 181 —
تشخّص وجهى ويريلييور كه؛ مثلا هر بر إنسانڭ يوزنده، بتون أبناىِ جنسندن هر بريسنه قارشى برر علامتِ فارقه، او كوچك يوزده بولونديغى و ظاهر و باطن طويغولريله كمالِ حكمتله تجهيز ايديلديگى جهتله، او يوز غايت پارلاق بر سكّهِٔ أحديت اولديغنى إثبات ايدر. هر بر يوز، يوزر جهتله بر صانعِ حكيمڭ وجودينه شهادت و وحدتنه إشارت ايتدكلرى گبى، بتون يوزلرڭ هيئتِ مجموعهسيله إظهار ايتدكلرى او سكّه، بتون أشيانڭ خالقنه مخصوص بر خاتم اولديغنى عقل گوزينه گوسترر.
أى منكِر! هيچ بر جهتله قابلِ تقليد اولميان شو سكّهلرى و مجموعندهكى پارلاق سكّهِٔ صمديتى هانگى تزگاهه حواله ايدهبيليرسڭ؟...
اوچنجى پنجره
زمينڭ يوزنده درت يوز بيڭ مختلف طائفهدن (حاشيه): حتّى او طائفهلردن بر قسم وار كه؛ بر سنهدهكى أفرادى، زمانِ آدمدن قيامته قدر وجوده گلن بتون إنسان أفرادندن زيادهدر. عبارت اولان بتون حيوانات و نباتات أنواعنڭ اوردوسى؛ بِالمشاهده آيرى آيرى أرزاقلرى، صورتلرى، سلاحلرى، لباسلرى، تعليماتلرى، ترخيصاتلرى كمالِ ميزان و إنتظامله هيچ بر شى اونوتلميهرق، هيچ برينى شاشيرميهرق بر صورتده تدبير و تربيه ايتمك اويله بر سكّهدر كه؛ (هيچ بر شبهه قبول ايتمز) گونش گبى پارلاق بر سكّهِٔ واحدِ أحددر. حدسز بر قدرت و محيط بر علم و نهايتسز بر حكمت صاحبندن باشقه كيمڭ حدّى وار كه، او حدسز درجهده خارقه اولان شو إدارهيه قاريشسين. چونكه شو بربرى ايچنده گرفت اولان أنواعلرى، ملّتلرى، عمومنى بردن إداره و تربيه
— 182 —
ايدهمهين، اونلردن بريسنه قاريشسه ألبته قاريشديرهجق. حالبوكه فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرٰى مِنْ فُطُورٍ سرّيله، هيچ بر قاريشق علامتى يوقدر. ديمك كه هيچ بر پارمق قاريشهميور.
دردنجى پنجره
إستعداد لسانيله بتون تخملر طرفندن و إحتياجِ فطرى لسانيله بتون حيوانلر طرفندن و لسانِ إضطرارى ايله بتون مضطرلر طرفندن ايديلن دعالرڭ مقبوليتيدر.
ايشته بو نهايتسز دعالرڭ بِالمشاهده قبول و إجابتى، هر برى وجوبه و وحدته شهادت و إشارت ايتدكلرى گبى، مجموعى بيوك بر مقياسده بِالبداهه بر خالقِ رحيم و كريم و مجيبه دلالت ايدر و باقديرر.
بشنجى پنجره
گورويورز كه: أشيا خصوصًا ذىحيات اولانلر، دفعى گبى آنى بر زمانده وجوده گلير. حالبوكه دفعى و آنى بر صورتده بسيط بر مادّهدن چيقان شيلر، غايت بسيط، شكلسز، صنعتسز اولماسى لازم گليركن؛ چوق مهارته محتاج بر حسنِ صنعتده، چوق زمانه محتاج إهتمامكارانه نقشلرله منقّش، چوق آلاته محتاج عجيب صنعتلرله مزيَّن، چوق مادّهلره محتاج بر صورتده خلق اولونيورلر. ايشته بو دفعى و آنى بر صورتده بو خارقه صنعت و گوزل هيئت، هر برى بر صانعِ حكيمڭ وجوبِ وجودينه شهادت و وحدتِ ربوبيتنه إشارت ايتدكلرى گبى مجموعى غايت پارلاق بر طرزده نهايتسز قدير، نهايتسز حكيم بر واجب الوجودى گوسترر.
— 183 —
شيمدى، أى سرسم منكِر! هايدى بونى نه ايله ايضاح ايدرسڭ؟ سنڭ گبى سرسم، عاجز، جاهل طبيعتله مى؟ وياخود حدسز درجه خطا ايدهرك او صانعِ مقدّسه "طبيعت" إسمنى ويروب اونڭ معجزاتِ قدرتنى، او تسميه بهانهسيله طبيعته إسناد ايدوب، بيڭ درجه محالى بردن إرتكاب ايتمك مى ايسترسڭ؟
آلتنجى پنجره
اِنَّ فِى خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِى تَجْرِى فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْاَرْضِ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ٭
شو آيت، وجوب و وحدتى گوسترديگى گبى، بر إسمِ أعظمى گوسترن غايت بيوك بر پنجرهدر.
ايشته شو آيتڭ خلاصة الخلاصهسى شودر كه: كائناتڭ علوى و سفلى طبقاتندهكى بتون عالملر آيرى آيرى لسانله بر تك نتيجهيى، يعنى بر تك صانعِ حكيمڭ ربوبيتنى گوسترييورلر. شويله كه:
ناصل گوكلرده (حتّى قوزموغرافيانڭ إعترافيله دخى) غايت بيوك نتيجهلر ايچون غايت منتظم حركتلر، بر قديرِ ذو الجلالڭ وجود و وحدتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
— 184 —
اويله ده: زمينده بِالمشاهده (حتّى جغرافيانڭ شهادتيله و إقراريله) غايت بيوك مصلحتلر ايچون موسملردهكى گبى غايت منتظم تحوّلاتلر دخى، عين او قديرِ ذو الجلالڭ وجوب و وحدتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
هم ناصل برّده و بحرده كمالِ رحمت ايله رزقلرى ويريلن و كمالِ حكمت ايله مختلف شكللر گيديريلن و كمالِ ربوبيتله درلو درلو طويغولرله تجهيز ايديلن بتون حيوانات، برر برر ينه او قديرِ ذو الجلالڭ وجودينه شهادت و وحدتنه إشارت ايتمكله برابر، هيئتِ مجموعهسيله غايت گنيش بر مقياسده عظمتِ الوهيتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
اويله ده: باغلردهكى منتظم نباتات و نباتاتڭ گوستردكلرى مزيَّن چيچكلر و چيچكلرڭ گوستردكلرى موزون ميوهلر و ميوهلرڭ گوستردكلرى مزيَّن نقشلر، برر برر ينه او صانعِ حكيمڭ وجودينه شهادت و وحدتنه إشارت ايتمكله برابر كلّيتلريله غايت شعشعهلى بر صورتده جمالِ رحمتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
هم ناصل جوِّ سمادهكى بلوطلردن مهمّ حكمتلر و غايهلر و لزوملى فائدهلر و ثمرهلر ايچون توظيف ايديلن و گوندريلن قطرهلر، قطرهلر عددنجه ينه او صانعِ حكيمڭ وجوبنى و وحدتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
اويله ده: زميندهكى بتون طاغلرڭ و طاغلر ايچندهكى معدنلرڭ آيرى آيرى خاصيتلريله برابر آيرى آيرى مصلحتلر ايچون إحضار و إدّخارلرى، طاغ متانتنده بر قوّتله ينه او صانعِ حكيمڭ وجوب و وحدتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
هم ناصل صحرالرده و طاغلردهكى كوچك كوچك تپهلرڭ درلو درلو منتظم چيچكلرله سوسلنمهلرى، هر برى بر صانعِ حكيمڭ وجوبنه شهادت و وحدتنه
— 185 —
إشارت ايتمكله برابر، هيئتِ مجموعهسيله حشمتِ سلطنتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
اويله ده: بتون اوتلرده و آغاجلردهكى بتون ياپراقلرڭ درلو درلو أشكالِ منتظمهلرى و آيرى آيرى وضعيتلرى و جذبهكارانه موزون حركتلرى، ياپراقلر عددنجه ينه او صانعِ حكيمڭ وجوبِ وجودينى و وحدتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
هم ناصل بتون أجسامِ ناميهده، بيومك زماننده منتظمًا حركتلرى و درلو درلو آلات ايله تجهيزلرى و چشيد چشيد ميوهلره شعوركارانه توجّهلرى، هر برى فردًا فردا ينه او صانعِ حكيمڭ وجوبِ وجودينه شهادت و وحدتنه إشارت ايدر. و هيئتِ مجموعهسيله غايت بيوك بر مقياسده إحاطهِٔ قدرتنى و شمولِ حكمتنى و جمالِ صنعتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
اويله ده: بتون حيوانى جسدلرده كمالِ حكمتله نفسلرينى، روحلرينى يرلشديرمك، درلو درلو جهازات ايله كمالِ إنتظام ايله تسليح ايتمك، درلو درلو خدمتلرده كمالِ حكمتله گوندرمك، حيوانات عددنجه بلكه جهازاتلرى صاييسنجه ينه او صانعِ حكيمڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه شهادت و إشارت ايتدكلرى گبى، هيئتِ مجموعهسيله غايت پارلاق بر صورتده جمالِ رحمتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
هم ناصل بتون قلبلره، إنسان ايسه هر نوع علوم و حقيقتلرى بيلديرن، حيوان ايسه هر نوع حاجتلرينڭ تداركنى اوگرهتن بتون إلهاماتِ غيبيه، بر ربِّ رحيمڭ وجودينى إحساس ايدر و ربوبيتنه إشارت ايدر.
اويله ده: گوزلره كائنات بوستانندهكى معنوى چيچكلرى طوپلايان شعاعاتِ عينيه گبى ظاهرى و باطنى بتون طويغولرڭ، آيرى آيرى عالملره هر برى برر آناختار
— 186 —
اولمالرى، ينه او صانعِ حكيم، او فاطرِ عليم، او خالقِ رحيم، او رزّاقِ كريمڭ وجوبِ وجودينى و وحدت و أحديتنى و كمالِ ربوبيتنى گونش گبى گوسترر.
ايشته شو يوقاريده گچن اون ايكى آيرى آيرى پنجرهلردن، اون ايكى وجهدن بر پنجرهِٔ أعظم آچيلييور كه؛ اون ايكى رنكلى بر ضياىِ حقيقت ايله جنابِ حقّڭ أحديتنى و وحدانيتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
ايشته أى بدبخت منكِر! شو دائرهِٔ أرض قدر، بلكه مدارِ سنويسى قدر گنيش اولان شو پنجرهيى نه ايله قپاتهبيليرسڭ؟ و گونش گبى پارلاق اولان شو معدنِ نورى نه ايله سوندورهبيليرسڭ و هانگى پردهِٔ غفلتده صاقلايهبيليرسڭ؟...
يدنجى پنجره
شو كائنات يوزنده سرپيلن مصنوعاتڭ كمالِ إنتظاملرى و كمالِ موزونيتلرى و كمالِ زينتلرى و ايجادلرينڭ سهولتى و بربرينه بڭزهمهلرى و بر تك فطرت إظهار ايتمهلرى، ناصلكه بر صانعِ حكيمڭ وجوبِ وجودينى و كمالِ قدرتنى و وحدتنى غايت گنيش بر مقياسده گوسترييورلر. اويله ده: جامد و بسيط عنصرلردن، حدسز و آيرى آيرى و منتظم مركّباتڭ ايجادى، مركّبات عددنجه ينه او صانعِ حكيمڭ وجوبِ وجودينه شهادت و وحدتنه إشارت ايتمكله برابر، هيئتِ مجموعهسيله غايت پارلاق بر طرزده كمالِ قدرتنى و وحدتنى گوسترديگى گبى تركيباتِ موجودات تعبير ايديلن تركيب و تحليل هنگامندهكى تجدّدده نهايت درجهده إختلاط و قاريشمه ايچنده نهايت درجهده بر إمتياز و تفريق ايله، مثلا طوپراقدهكى تخملرڭ و كوكلرڭ چوق قاريشق اولديغى حالده هيچ شاشيرميهرق بر صورتده سنبللرينى و وجودلرينى تمييز و تفريق ايتمك و آغاجلره گيرن قاريشق مادّهلرى ياپراق
— 187 —
و چيچك و ميوهلره تفريق ايتمك و حجيراتِ بدنه قاريشق بر صورتده گيدن غدائى مادّهلرى كمالِ حكمتله و كمالِ ميزانله آييروب تفريق ايتمك، ينه او حكيمِ مطلق و او عليمِ مطلق و او قديرِ مطلقڭ وجوبِ وجودينى و كمالِ قدرتنى و وحدتنى گوسترديگى گبى؛ ذرّهلر عالمنى حدسز و گنيش بر تارلا حكمنه گتيروب، هر دقيقهده كمالِ حكمتله أكوب بيچوب، يڭى يڭى كائناتلر محصولاتنى اوندن آلمق و او جامده، عاجزه، جاهله اولان ذرّاته غايت شعوركارانه و غايت حكيمانه و مقتدرانه حدسز منتظم وظيفهلرى گورديرمك، ينه او قديرِ ذو الجلالڭ و او صانعِ ذو الكمالڭ وجوبِ وجودينى و كمالِ قدرتنى و عظمتِ ربوبيتنى و وحدتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر.
ايشته بو درت يول ايله بيوك بر پنجره معرفت اللّٰهه آچيلير. و بيوك بر مقياسده بر صانعِ حكيمى عقله گوسترر.
شيمدى أى بدبخت غافل! شو حالده اونى گورمك و طانيمق ايستهمزسهڭ؛ عقلڭى چيقار آت، حيوان اول، قورتول...
سكزنجى پنجره
نوعِ بشردهكى بتون أرواحِ نيّره أصحابى اولان أنبيالر (عليهم السلام)، باهر و ظاهر معجزاتلرينه إستناد ايدهرك و بتون قلوبِ منوّره أقطابى اولان أوليالر، كشف و كرامتلرينه إعتماد ايدهرك و بتون عقولِ نورانيه أربابى اولان أصفيالر، تحقيقاتلرينه إستناد ايدهرك، بر تك واحدِ أحد، واجب الوجود، خالقِ كلّ شيئڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه و كمالِ ربوبيتنه شهادتلرى، پك بيوك و نورانى بر پنجرهدر. هم هر وقت او مقامِ ربوبيتى گوسترمكدهدر.
— 188 —
أى بيچاره منكِر! كيمه گووهنيورسڭ كه، بونلرى ديڭلهميورسڭ؟ وياخود گوندوز ايچنده گوزيڭى قپامقله، دنيايى گيجه مى اولدى ظن ايدييورسڭ؟
طوقوزنجى پنجره
كائناتدهكى عباداتِ عموميه، بِالبداهه بر معبودِ مطلقى گوسترييور. أوت عالمِ أرواحه و باطنه گيدن و روحانى و مَلكلرله گوروشن ذاتلرڭ شهادتلريله ثابت اولان عموم روحانى و ملائكهلرڭ كمالِ إمتثال ايله عبوديتلرى و بِالمشاهده بتون ذىحياتلرڭ كمالِ إنتظامله عبوديتكارانه وظيفهلر گورمهلرى و بِالمشاهده عناصر گبى بتون جماداتڭ كمالِ إطاعتله عبوديتكارانه خدمتلرى، بر معبودِ بِالحقڭ وجوبِ وجودينى و وحدتنى گوسترديگى گبى؛ هر بر طائفهسى إجماع و تواتر قوّتنى طاشييان بتون عارفلرڭ حقيقتلى معرفتلرى، بتون شاكرلر طائفهسنڭ ثمرهدار شكرلرى و بتون ذاكرلرڭ فيضلى ذكرلرى و بتون حامدلرڭ نعمت آرتيران حمدلرى و بتون موحّدلرڭ برهانلى توحيدلرى و توصيفلرى و بتون مُحِبلرڭ حقيقى محبّت و عشقلرى و بتون مريدلرڭ صادق إراده و رغبتلرى و بتون منيبلرڭ جدّى طلب و إنابهلرى، ينه معروف، مذكور، مشكور، محمود، واحد، محبوب، مرغوب، مقصود اولان او معبودِ أزلينڭ وجوبِ وجودينى و كمالِ ربوبيتنى و وحدتنى گوسترديگى گبى؛ كامل إنسانلردهكى بتون مقبول عباداتڭ و او مقبول عباداتڭ نتيجهسندن حاصل اولان فيوضات و مناجات، مشاهدات و كشفيات، ينه او موجودِ لم يزل و او معبودِ لا يزالڭ وجوبِ وجودينى و وحدتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر. ايشته شو اوچ جهتده ضيادار بيوك بر پنجره، وحدانيته آچيلير.
— 189 —
اوننجى پنجره
وَاَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَاَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِىَ فِى الْبَحْرِ بِاَمْرِهِ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْاَنْهَارَ ٭ وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَائِبَيْنِ وَسَخَّرَ لَكُمُ الَّيْلَ وَالنَّهَارَ ٭ وَاٰتٰيكُمْ مِنْ كُلِّ مَا سَاَلْتُمُوهُ وَ اِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللّٰهِ لَا تُحْصُوهَا
شو كائناتدهكى موجوداتڭ بربرينه تعاونى، تجاوبى، تساندى گوسترر كه؛ عموم مخلوقات بر تك مربّىنڭ تربيهسندهدرلر، بر تك مدبّرڭ إدارهسندهدرلر، بر تك متصرّفڭ تحتِ تصرّفندهدرلر، بر تك سيّدڭ خدمتكارلريدرلر. چونكه زميندهكى ذىحياتلره لوازماتِ حياتيهيى أمرِ ربّانى ايله پيشيرن گونشدن و تقويمجيلك ايدن قمردن طوت، تا ضيا، هوا، ماء، غدانڭ ذىحياتلرڭ إمدادينه قوشمهلرينه و نباتاتڭ دخى حيواناتڭ إمدادينه قوشمهلرينه و حيوانات دخى إنسانلرڭ إمدادينه قوشمهلرينه، حتّى أعضاىِ بدنڭ بربرينڭ معاونتنه قوشمهلرينه و حتّى غدا ذرّاتنڭ حجيراتِ بدنيهنڭ إمدادينه قوشمهلرينه قدر جارى اولان بر دستورِ تعاون ايله، جامد و شعورسز اولان او موجوداتِ متعاونه، بر قانونِ كرم، بر ناموسِ شفقت، بر دستورِ رحمت آلتنده غايت حكيمانه، كريمانه بربرينه يارديم ايتمك، بربرينڭ صداىِ حاجتنه جواب ويرمك، بربرينى تقويه ايتمك، ألبته بِالبداهه بر تك، يكتا، واحدِ أحد، فردِ صمد، قديرِ مطلق، عليمِ مطلق، رحيمِ مطلق، كريمِ مطلق بر ذاتِ واجب الوجودڭ خدمتكارلرى و مأمورلرى و مصنوعلرى اولدقلرينى گوسترر.
ايشته أى بيچاره مفلس فلسفى! بو معظّم پنجرهيه نه دييورسڭ؟ سنڭ تصادفڭ بوڭا قاريشهبيلير مى؟...
— 190 —
اون برنجى پنجره
اَلَا بِذِكْرِ اللّٰهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
بتون أرواح و قلوبڭ ضلالتدن نشئت ايدن إضطرابات و كشماكش و إضطراباتدن نشئت ايدن معنوى ألملردن قورتولمهلرى، بر تك خالقى طانيمقله اولور. بتون موجوداتى، بر تك صانعه ويرمكله نجات بولويورلر، بر تك اللّٰهڭ ذكريله مطمئن اولورلر. چونكه حدسز موجودات بر تك ذاته ويريلمزسه (يگرمى ايكنجى سوزده قطعى إثبات ايديلديگى گبى) او زمان هر بر تك شيئى، حدسز أسبابه إسناد ايتمك لازم گلير كه، او حالده بر تك شيئڭ وجودى، عموم موجودات قدر مشكل اولور. چونكه اللّٰهه ويرسه، حدسز أشيايى بر ذاته ويرر. اوڭا ويرمزسه، هر بر شيئى حدسز أسبابه ويرمك لازم گلير. او وقت بر ميوه، كائنات قدر مشكلات پيدا ايدر، بلكه داها زياده مشكل اولور. چونكه ناصل بر نفر يوز مختلف آدمڭ إدارهسنه ويريلسه، يوز مشكلات اولور. و يوز نفر، بر ضابطڭ إدارهسنه ويريلسه، بر نفر حكمنده قولاى اولور. اويله ده: چوق مختلف أسبابڭ بر تك شيئڭ ايجادنده إتّفاقلرى، يوز درجه مشكلاتلى اولور. و پك چوق أشيانڭ ايجادى، بر تك ذاته ويريلسه يوز درجه قولاى اولور. ايشته ماهيتِ إنسانيهدهكى مراق و طلبِ حقيقت جهتندن گلن نهايتسز إضطرابدن قورتارهجق يالڭز توحيدِ خالق و معرفتِ إلٰهيهدر. مادام كفرده و شركده نهايتسز مشكلات و إضطرابات وار. ألبته او يول محالدر، حقيقتى يوقدر. مادام توحيدده، موجوداتڭ ياراتيليشندهكى سهولته و كثرته و حسنِ صنعته موافق اولارق نهايتسز سهولت و قولايلق وار. ألبته او يول واجبدر، حقيقتدر.
ايشته أى بدبخت أهلِ ضلالت! باق: ضلالت يولى نه قدر قراڭلقلى و ألملى!. نه زورڭ وار كه، اورادن گيدييورسڭ؟ هم باق: ايمان و توحيد يولى نه قدر قولاى و صفالى... اورايه گير، قورتول.
— 191 —
اون ايكنجى پنجره
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْاَعْلٰى ٭ اَلَّذِى خَلَقَ فَسَوّٰى ٭ وَالَّذِى قَدَّرَ فَهَدٰى ٭
سرّنجه: عموم أشياده خصوصًا ذىحيات مصنوعلرده حكمتلى بر قالبدن چيقمش گبى هر شيئه بر مقدارِ منتظم و بر صورت، حكمتله ويريلديگى و او صورت و او مقدارده مصلحتلر و فائدهلر ايچون أگرى بوگرى حدودلر بولونماسى؛ هم مدّتِ حياتلرنده دگيشديردكلرى صورت لباسلرى و مقدارلرى ينه حكمتلره، مصلحتلره موافق بر طرزده مقدّراتِ حياتيهدن تركيب ايديلن معنوى و منتظم برر صورت، برر مقدار بولونماسى، بِالبداهه گوسترر كه: بر قديرِ ذو الجلالڭ و بر حكيمِ ذو الكمالڭ قدر دائرهسنده صورتلرى و بيچيملرى ترتيب ايديلن و قدرتڭ دستگاهنده وجودلرى ويريلن او حدسز مصنوعات، او ذاتڭ وجوبِ وجودينه دلالت و وحدتنه و كمالِ قدرتنه حدسز لسان ايله شهادت ايدرلر. سن كندى جسمڭه و أعضالريڭه و اونلردهكى أگرى بوگرى يرلرڭ ميوهلرينه و فائدهلرينه باق! كمالِ حكمت ايچنده كمالِ قدرتى گور.
اون اوچنجى پنجره
وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
سرّنجه: هر شى لسانِ مخصوصيله خالقنى ياد ايدر، تقديس ايدر. أوت بتون موجوداتڭ لسانِ حال و قال ايله ايتديگى تسبيحات، بر تك ذاتِ مقدّسڭ وجودينى گوسترييور. أوت فطرتڭ شهادتى ردّ ايديلمز. دلالتِ حال ايسه، خصوصًا چوق جهتلرله گلسه، شبهه
— 192 —
گتيرمز. باق حدسز فطرى شهادتى تضمّن ايدن و نهايتسز طرزلرده لسانِ حال ايله دلالت ايدن و متداخل دائرهلر گبى بر تك مركزه باقان شو موجوداتڭ منتظم صورتلرى، هر برى برر ديلدر. و موزون هيئتلرى، هر برى برر لسانِ شهادتدر. و مكمّل حياتلرى، هر برى برر لسانِ تسبيحدر كه، يگرمى دردنجى سوزده قطعى إثبات ايديلديگى گبى، او بتون ديللر ايله پك ظاهر بر صورتده تسبيحاتلرى و تحيّاتلرى و بر تك مقدّس ذاته شهادتلرى، ضيا گونشى گوسترديگى گبى بر ذاتِ واجب الوجودى گوسترر و كمالِ الوهيتنه دلالت ايدر.
اون دردنجى پنجره
قُلْ مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ ٭
مَا مِنْ دَابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا ٭ اِنَّ رَبّىِ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ ٭
سرلرنجه: هر شى هر شيئنده و هر شأننده تك بر خالقِ ذو الجلاله محتاجدر. أوت كائناتدهكى موجوداته باقييورز و گورويورز كه: ضعفِ مطلق ايچنده بر قوّتِ مطلقه تظاهراتى وار. و عجزِ مطلق ايچنده بر قدرتِ مطلقهنڭ آثارى گورونويور. مثلا نباتاتڭ تخملرنده و كوكلرندهكى عقدهِٔ حياتيهلرينڭ إنتباهلرى زماننده گوستردكلرى خارقه وضعيتلرى گبى. هم فقرِ مطلق و قورولق ايچنده بر غناءِ مطلقڭ تظاهراتى وار: قيشدهكى طوپراغڭ و آغاجلرڭ وضعيتِ فقيرانهلرى و بهارده شعشعهلى ثروت و غنالرى گبى. هم جمودِ مطلق ايچنده بر حياتِ مطلقهنڭ ترشّحاتى گورونويور: عناصرِ جامدهنڭ ذىحيات مادّهلره إنقلابى گبى. هم بر جهلِ مطلق ايچنده محيط بر شعورڭ تظاهراتى گورونويور: ذرّهلردن ييلديزلره
— 193 —
قدر هر شيئڭ حركاتنده نظاماتِ عالمه و مصالحِ حياته و مطالبِ حكمته موافق بر طرزده حركت ايتمهلرى و شعوركارانه وضعيتلرى گبى.
ايشته بو عجز ايچندهكى قدرت و ضعف ايچندهكى قوّت و فقر ايچندهكى ثروت و غنا و جمود و جهل ايچندهكى حيات و شعور؛ بِالبداهه و بِالضروره بر قديرِ مطلق و قوِىِّ مطلق و غنىِّ مطلق و عليمِ مطلق و حىِّ قيّوم بر ذاتڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه قارشى هر طرفدن پنجرهلر آچار. هيئتِ مجموعهسيله بيوك بر مقياسده بر جادّهِٔ نورانيهيى گوسترر. ايشته أى طبيعت باتاقلغنه دوشن غافل! أگر طبيعتى بيراقوب قدرتِ إلٰهيهيى طانيمازسهڭ؛ هر بر شيئه، حتّى هر بر ذرّهيه، حدسز بر قوّت و قدرت و نهايتسز بر حكمت و مهارت، بلكه أكثر أشيايى گورهجك، بيلهجك، إداره ايدهجك بر إقتدار، هر شيده بولونديغنى قبول ايتمك لازم گلير.
اون بشنجى پنجره
اَلَّذِى اَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ
سرّنجه: هر شيئه، او شيئڭ قابليتِ ماهيتنه گوره كمالِ ميزان و إنتظام ايله بيچيلوب حسنِ صنعت ايله ترتيب ايديلوب، أڭ قيصه يولده، أڭ گوزل بر صورتده، أڭ خفيف بر طرزده، إستعمالجه أڭ قولاى بر شكلده، (مثلا قوشلرڭ ألبسهلرينه و هر وقت تويلرينى قولايجه اويناتمهلرينه و إستعمال ايتمهلرينه باق) هم إسرافسز حكمتلى بر طرزده وجود ويرمك، صورت گيديرمك، أشيا عددنجه ديللر ايله بر صانعِ حكيمڭ وجوبِ وجودينه شهادت و بر قديرِ عليمِ مطلقه إشارت ايدرلر.
— 194 —
اون آلتنجى پنجره
روىِ زمينده موسم بموسم تازهلهنن مخلوقاتڭ ايجاد و تدبيرلرندهكى إنتظامات و تنظيمات، بِالبداهه بر حكمتِ عامّهيى گوسترر. صفت، موصوفسز اولماديغندن؛ ألبته او حكمتِ عامّه، بِالضروره بر حكيمى گوسترر. هم او پردهِٔ حكمت ايچنده خارقه تزيينات، بِالبداهه بر عنايتِ تامّهيى گوسترر. و او عنايتِ تامّه، بِالضروره عنايتكار بر خالقِ كريمى گوسترر. و او پردهِٔ عنايتده عمومه شامل بر تلطيفات و إحسانات، بِالبداهه بر رحمتِ واسعهيى گوسترر. و او رحمتِ واسعه، بِالضروره بر رحمٰنِ رحيمى گوسترر. و او پردهِٔ رحمت اوستنده دخى بتون رزقه محتاج ذىحياتلرڭ لايق و مكمّل بر طرزده إعاشهلرى و أرزاقلرى، بِالبداهه تربيهكارانه بر رزّاقيت و شفقتكارانه بر ربوبيتى گوسترر. و او تربيه و إداره، بِالضروره بر رزّاقِ كريمى گوسترر.
أوت زمينڭ يوزنده كمالِ حكمتله تربيه ايديلن و كمالِ عنايتله تزيين ايديلن و كمالِ رحمتله تلطيف ايديلن و كمالِ شفقتله إعاشه ايديلن بتون مخلوقات، برر برر بر صانعِ حكيم، كريم، رحيم، رزّاقڭ وجوبنه شهادت و وحدتنه إشارت ايتدكلرى گبى، ير يوزينڭ مجموعنده تظاهر ايدن و عمومنده گورولن و قصد و إرادهيى بِالبداهه گوسترن حكمتِ عامّه؛ و حكمتى دخى تضمّن ايدن عموم مصنوعاته شامل عنايتِ تامّه؛ و عنايت و حكمتى تضمّن ايدن و عموم موجوداتِ أرضيهيه شامل اولان رحمتِ واسعه؛ و رحمت و حكمت و عنايتى ده تضمّن ايدن عموم ذىحياته شامل بر صورتده و غايت كريمانه بر طرزده اولان رزق و إعاشهِٔ عموميهيى بردن نظره آل، باق! ناصلكه ألوانِ سبعه، ضيايى تشكيل ايدر. و ير يوزينى تنوير ايدن او ضيا، ناصل شبههسز گونشى گوسترر. اويله ده؛ او حكمت ايچندهكى عنايت و عنايت ايچندهكى رحمت و رحمت ايچندهكى إعاشهِٔ رزقى،
— 195 —
نهايت درجهده حكيم، كريم، رحيم، رزّاق بر واجب الوجودڭ وحدتنى و كمالِ ربوبيتنى بيوك بر مقياسده، يوكسك بر درجهده، پارلاق بر صورتده گوسترر.
ايشته أى سرسم منكِر غافل! گوز اوڭندهكى بو حكيمانه، كريمانه، رحيمانه، رزّاقانه تربيتى و بو عجيب و خارقه و معجزه كيفيتى نه ايله ايضاح ايدهبيليرسڭ؟ سنڭ گبى سرسرى تصادفله مى؟ و قلبڭ گبى كور قوّتله مى؟ و قفاڭ گبى صاغير طبيعتله مى؟ و سنڭ گبى عاجز، جامد، جاهل أسبابله مى؟ يوقسه نهايتسز درجهده مقدّس، منزّه و مبرّا، معلّٰى و نهايتسز درجهده قدير، عليم، سميع، بصير اولان ذاتِ ذو الجلاله نهايتسز درجهده عاجز، جاهل، صاغير، كور، ممكن، مسكين اولان "طبيعت" نامنى ويروب نهايتسز خطا ايشلهمك مى ايسترسڭ؟ هم گونش گبى پارلاق شو حقيقتى، هانگى قوّت ايله سوندورهبيليرسڭ؟ هانگى پردهِٔ غفلت آلتنده صاقلايهبيليرسڭ؟
اون يدنجى پنجره
اِنَّ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ لَاٰيَاتٍ لِلْمُؤْمِنِينَ
زمينڭ يوزينى ياز زماننده تماشا ايدوب گورويورز كه: ايجادِ أشياده مشوّشيتى إقتضا ايدن و إنتظامسزلغه سبب اولان نهايتسز سخاوت و بر جودِ مطلق، غايت درجهده بر إنسجام و إنتظام ايچنده گورونويور. ايشته زمين يوزينى تزيين ايدن بتون نباتاتى گور.
هم ميزانسزلغى و قابالغى إقتضا ايدن ايجادِ أشيادهكى سرعتِ مطلقه دخى كمالِ موزونيت ايچنده گورونويور. ايشته زمين يوزينى سوسلنديرن بتون ميوهلره باق.
— 196 —
هم أهمّيتسزلگى، بلكه چركينلگى إقتضا ايدن كثرتِ مطلقه دخى، كمالِ حسنِ صنعت ايچنده گورونويور. ايشته ير يوزينى يالديزلايان بتون چيچكلره باق!
هم صنعتسزلغى، بسيطلگى إقتضا ايدن ايجادِ أشيادهكى سهولتِ مطلقه دخى، نهايتسز درجهده صنعتكارلق و مهارت و إهتمامكارلق ايچنده گورونويور. ايشته ير يوزندهكى آغاج و نباتات جهازاتنڭ صندوقچهلرى و پروغراملرى و تاريخچهِٔ حياتلرينڭ قوطوجقلرى حكمنده اولان بتون تخملره، چكردكلره دقّتله باق.
هم إختلاف و آيريلغى إقتضا ايدن اوزاقلق و بُعْدِ مطلق دخى بر إتّفاقِ مطلق ايچنده گورونويور. ايشته بتون أقطارِ زمينده زرع ايديلن هر نوع حبوباته باق.
هم قاريشمهيى و بولاشمهيى إقتضا ايدن كمالِ إختلاط، بِالعكس كمالِ إمتياز و تفريق ايچنده گورونويور. ايشته بتون ير آلتنه قاريشق آتيلان و مادّه إعتباريله بربرينه بڭزهين تخملرڭ سنبل وقتنده كمالِ إمتيازلرى و آغاجلره گيرن مختلف مادّهلرڭ ياپراق، چيچك و ميوهلره كمالِ إمتياز ايله تفريقلرى و معدهيه گيرن قاريشق غدالرڭ مختلف أعضا و حجيراته گوره كمالِ إمتيازله آيريلمهلرينه باق، كمالِ حكمت ايچنده كمالِ قدرتى گور.
هم أهمّيتسزلگى، قيمتسزلگى إقتضا ايدن غايت درجهده مبذوليت و نهايت درجهده اوجوزلق دخى، ير يوزنده مصنوعاتجه، صنعتجه نهايت درجهده قيمتدار و بهالى بر كيفيتده گورونويور. ايشته او حدسز عجائبِ صنعت ايچنده ير يوزينڭ رحمانى سفرهسنده يالڭز قدرتڭ شكرلمهلرى اولان طوتلرڭ نوعلرينه باق! كمالِ رحمتى، كمالِ صنعت ايچنده گور.
— 197 —
ايشته بتون روىِ زمينده غايت قيمتدارلق ايله برابر حدسز اوجوزلق؛ و حدسز اوجوزلق ايچنده حدسز إختلاط و قاريشيقلق ايله برابر حدسز إمتياز و تفريق؛ و حدسز إمتياز و تفريق ايچنده غايت اوزاقلق ايله برابر صوڭ درجهده موافقت و بڭزهيش؛ و صوڭ درجه بڭزهمك ايچنده غايت درجهده سهولت و قولايلق ايله برابر غايت درجهده إهتمامكارانه ياپيليش؛ و غايت درجهده گوزل ياپيليش ايچرسنده سرعتِ مطلقه و چابوقلقله برابر غايت درجهده موزون و ميزانلى و إسرافسزلق؛ و غايت درجهده إسرافسزلق ايچنده صوڭ درجه چوقلق و كثرت ايله برابر صوڭ درجهده حسنِ صنعت؛ و صوڭ درجه حسنِ صنعت ايچنده نهايت درجهده سخاوت ايله برابر إنتظامِ مطلق.. ألبته گوندوز ايشيغى، ايشيق گونشى گوسترديگى گبى؛ بر قديرِ ذو الجلالڭ، بر حكيمِ ذو الكمالڭ، بر رحيمِ ذو الجمالڭ وجوبِ وجودينه و كمالِ قدرتنه و جمالِ ربوبيتنه و وحدانيتنه و أحديتنه شهادت ايدرلر، لَهُ الْاَسْمَاءُ الْحُسْنٰى سرّينى گوستررلر.
شيمدى أى بيچاره جاهل غافل معنّد معطّل! بو حقيقتِ عظمايى نه ايله تفسير ايدهبيليرسڭ؟ بو نهايت درجهده معجزه و خارقه كيفيتى نه ايله ايضاح ايدهبيليرسڭ؟ بو حدسز درجهده عجيب شو صنعتلرى نهيه إسناد ايدهبيليرسڭ؟ بو ير يوزى درجهسنده گنيش بو پنجرهيه هانگى پردهِٔ غفلتى آتوب قپاتهبيليرسڭ؟ سنڭ تصادفڭ نرهده، طبيعت ديديگڭ و گوونديگڭ شعورسز يولداشڭ و ضلالتده إستنادگاهڭ و آرقداشڭ نرهده؟ بو ايشلره تصادفڭ قاريشماسى يوز درجه محال دگل مى؟ و شو خارقه ايشلرڭ بيڭدن برينڭ طبيعته حوالهسى، بيڭ درجه محال اولمييور مى؟ يوقسه جامد، عاجز طبيعتڭ؛ هر بر شيئڭ ايچنده او شيدن ياپيلان أشيا عددنجه معنوى ماكينه و مطبعهلرى مى وار؟..
— 198 —
اون سكزنجى پنجره
اَوَلَمْ يَنْظُرُوا فِى مَلَكُوتِ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ
يگرمى ايكنجى سوزده ايضاح ايديلن شو تمثيله باق كه: ناصل مكمّل، منتظم، صنعتلى، سراى گبى بر أثر، بِالبداهه منتظم بر فعله دلالت ايدر. يعنى بر بنا، بر دولگرلگه دلالت ايدر. و مكمّل، منتظم بر فعل، بِالضروره مكمّل بر فاعله و ماهر بر اوستهيه، بر دولگره دلالت ايدر. و مكمّل اوسته و دولگر عنوانلرى، بِالبداهه مكمّل بر صفته، يعنى صنعت مَلكهسنه دلالت ايدر. و مكمّل صفت و او مكمّل مَلكهِٔ صنعت، بِالبداهه مكمّل بر إستعدادڭ وجودينه دلالت ايدر. و مكمّل بر إستعداد ايسه، عالى بر روح و يوكسك بر ذاتڭ وجودينه دلالت ايدر.
اويله ده: زمينڭ يوزينى، بلكه كائناتى طولديران متجدّد أثرلر، بِالبداهه غايت درجهِٔ كمالده بولونان أفعالى گوسترييور. و شو نهايت درجهدهكى إنتظام و حكمت دائرهسندهكى أفعال، بِالبداهه عنوانلرى و إسملرى مكمّل اولان بر فاعلى گوسترييور. چونكه منتظم، حكيمانه فعللر، فاعلسز اولماديغى قطعيًا معلوم. و صوڭ درجه مكمّل عنوانلر، او فاعلڭ صوڭ درجه كمالدهكى صفتلرينه دلالت ايدر. چونكه فنِّ صرفجه ناصل إسمِ فاعل مصدردن ياپيلير. اويله ده، عنوانلرڭ و إسملرڭ دخى مصدرلرى و منشألرى، صفتلردر. و صوڭ درجهِٔ كمالده صفتلر، شبههسز صوڭ درجه مكمّل اولان شئوناتِ ذاتيهيه دلالت ايدر. و قابليتِ ذاتيه (تعبير ايدهمديگمز) او مكمّل شئونِ ذاتيه، بِحقّ اليقين حدسز درجهِٔ كمالده اولان بر ذاته دلالت ايدر.
ايشته بتون عالمدهكى آثارِ صنعت و بتون مخلوقات، هر برى برر أثرِ مكمّل اولديغندن، هر برى بر فعله و فعل ايسه إسمه، إسم ايسه وصفه و وصف ايسه شأنه
— 199 —
و شأن ايسه ذاته شهادت ايتدكلرى ايچون؛ مصنوعات عددنجه بر تك صانعِ ذو الجلالڭ وجوبِ وجودينه شهادت و أحديتنه إشارت ايتدكلرى گبى؛ هيئتِ مجموعهسيله، سلسلهِٔ مخلوقات قدر قوّتلى بر طرزده بر معراجِ معرفتدر. هيچ بر جهتده ايچنه شبهه گيرمهين متسلسل بر برهانِ حقيقتدر.
شيمدى أى بيچاره منكِر غافل! سلسلهِٔ كائنات قدر قوّتلى شو برهانى نه ايله قيرهبيليرسڭ؟ شو مصنوعات عددنجه حقيقتڭ شعاعنى گوسترن حدسز دليكلى و قفسلى شو پنجرهيى نه ايله قپاتهبيليرسڭ؟ هانگى پردهِٔ غفلتى اوستنه چكهبيليرسڭ؟
اون طوقوزنجى پنجره
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ
وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
سرّنجه: صانعِ ذو الجلال، سماواتڭ أجرامنه او قدر حكمتلر، معنالر طاقمش كه؛ گويا جلال و جمالنى إفاده ايتمك ايچون سماواتى؛ گونشلر، آيلر، ييلديزلر كلمهلريله سوسلنديرديگى گبى، جوِّ سماده دخى اولان موجوداته اويله حكمتلر و معنالر و مقصدلر طاقمش كه؛ گويا او جوِّ سمايى برقلر، شمشكلر، رعدلر، قطرهلر كلمهلريله إنطاق ايدييور. و كمالِ حكمت و جمالِ رحمتنى درس ويرييور. و ناصل زمين قفاسنى، حيوانات و نباتات دينلن معنيدار كلمهلريله سويلشديروب كمالاتِ صنعتنى كائناته گوسترييور. اويله ده؛ او قفانڭ برر كلمهسى اولان
— 200 —
نباتلرى و آغاجلرى دخى؛ ياپراقلر، چيچكلر، ميوهلر كلمهلريله إنطاق ايدوب ينه كمالِ صنعتنى و جمالِ رحمتنى إعلان ايدييور. و برر كلمه اولان چيچكلرى و ميوهلرى دخى تخمجقلر كلمهلريله قونوشديروب دقائقِ صنعتنى و كمالِ ربوبيتنى أهلِ شعوره تعليم ايدييور. ايشته بو حدسز كلماتِ تسبيحيه ايچنده يالڭز تك بر سنبل و تك بر چيچگڭ طرزِ إفادهسنه قولاق ويروب ديڭلهيهجگز. ناصل شهادت ايدر، بيلهجگز.
أوت هر بر نبات، هر بر آغاج، پك چوق لسان ايله صانعلرينى اويله گوسترييورلر كه؛ أهلِ دقّتى حيرتلرده بيراقير و باقانلره "سبحان اللّٰه! نه قدر گوزل شهادت ايدييور!" ديديرتيرلر.
أوت، هر بر نباتڭ چيچك آچماسى زماننده و سنبل ويرمهسى آننده، تبسّمكارانه معنوى تكلّملرى هنگامندهكى تسبيحلرى، كنديلرى گبى گوزل و ظاهردر. چونكه هر بر چيچگڭ گوزل آغزى ايله و منتظم سنبلڭ لسانيله و موزون تخملرڭ و منتظم حبّهلرڭ كلماتيله حكمتى گوسترن او نظام، بِالمشاهده علمى گوسترن بر ميزان ايچندهدر. و او ميزان ايسه، مهارتِ صنعتى گوسترن بر نقشِ صنعت ايچندهدر. و او نقشِ صنعت، لطف و كرمى گوسترن بر زينت ايچندهدر. و او زينت دخى، رحمت و إحسانى گوسترن لطيف قوقولر ايچندهدر. و بربرى ايچنده بولونان شو معنيدار كيفيتلر، اويله بر لسانِ شهادتدر كه؛ هم صانعِ ذو الجمالنى أسماسيله تعريف ايدر، هم أوصافيله توصيف ايدر، هم جلوهِٔ أسماسنى تفسير ايدر، هم تودّد و تعرّفنى، يعنى سَوْديرلمسنى و طانيتديرلمسنى إفاده ايدر.
ايشته بر تك چيچكدن بويله بر شهادت ايشيتسهڭ، عجبا زمين يوزندهكى ربّانى باغلرده عموم چيچكلرى ديڭلهيهبيلسهڭ، نه درجه يوكسك بر قوّتله صانعِ ذو الجلالڭ وجوبِ وجودينى و وحدتنى إعلان ايتدكلرينى ايشيتسهڭ، هيچ
— 201 —
شبههڭ و وسوسهڭ و غفلتڭ قالابيلير مى؟ أگر قالسه، سڭا إنسان و ذىشعور دينلهبيلير مى؟
گل شيمدى بر آغاجه دقّتله باق! ايشته بهار موسمنده ياپراقلرڭ منتظمًا چيقماسى، چيچكلرڭ موزونًا آچيلماسى، ميوهلرڭ حكمتله، رحمتله بيومسى و داللرڭ أللرنده، معصوم چوجقلر گبى، نسيمڭ أسمهسيله اوينامسى ايچندهكى لطيف آغزينى گور. ناصل بر دستِ كرم ايله يشيللهنن ياپراقلرڭ ديلى ايله و بر نشئهِٔ لطف ايله تبسّم ايدن چيچكلرڭ لسانيله و بر جلوهِٔ رحمت ايله گولن ميوهلرڭ كلماتى ايله إفاده ايديلن حكمتلى نظام ايچندهكى عدللى ميزان؛ و عدلى گوسترن ميزان ايچنده بولونان دقّتلى صنعتلر، نقشلر و مهارتلى نقشلر و زينتلر ايچنده رحمت و إحسانى گوسترن آيرى آيرى طاتلى طاتمقلر و آيرى آيرى گوزل قوقولر و خوش طاتمقلر ايچنده برر معجزهِٔ قدرت اولان تخملر و چكردكلر، غايت ظاهر بر صورتده بر صانعِ حكيم، كريم، رحيم، محسن، منعم، مجمّل، مفضّلڭ وجوبِ وجودينى و وحدتنى و جمالِ رحمتنى و كمالِ ربوبيتنى گوسترر. ايشته أگر بتون روىِ زميندهكى آغاجلرڭ لسانِ حاللرينى بردن ديڭلهيهبيلسهڭ،
يُسَبِّحُ ِللّٰهِ مَا فِى السَّمٰوَاتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ
خزينهسنده نه قدر گوزل جوهرلر بولونديغنى گورهجكسڭ، آڭلايهجقسڭ.
ايشته أى نانكورلك ايچنده كندينى باشى بوش ظن ايدن بدبخت غافل! بو درجه حدسز لسانلرله كندينى سڭا طانيتديران و بيلديرن و سَوْديرن بر كريمِ ذو الجمال، طانيمق إيستهنيلمزسه بو لسانلرى صوصديرملى. مادام كه صوصديريلماز، ديڭلهملى. غفلتله قولاغڭى قپاسهڭ قورتولامازسڭ. چونكه سن قولاغڭى قپامقله كائنات سكوت ايتمز، موجودات صوصماز، وحدانيت شاهدلرى سسلرينى كسمزلر. ألبته سنى محكوم ايدرلر...
— 202 —
يگرمنجى پنجره
(حاشيه): شو يگرمنجى پنجرهنڭ حقيقتى، بر زمان عربى بر صورتده شويله قلبه گلمشدى:
تَلَئْلُاءُ الضِّيَاءِ مِنْ تَنْوِيرِكَ تَشْهِيرِكَ ٭ تَمَوُّجُ الْاِعْصَارِ مِنْ تَصْرِيفِكَ تَوْظِيفِكَ سُبْحَانَكَ مَا اَعْظَمَ سُلْطَانَكَ ٭ تَفَجُّرُ الْاَنْهَارِ مِنْ تَدْخِيرِكَ تَسْخِيرِكَ تَزَيُّنُ الْاَحْجَارِ مِنْ تَدْبِيرِكَ تَصْوِيرِكَ ٭ سُبْحَانَكَ مَا اَبْدَعَ حِكْمَتَكَ تَبَسُّمُ الْاَزْهَارِ مِنْ تَزْيِينِكَ تَحْسِينِكَ ٭ تَبَرُّجُ الْاَثْمَارِ مِنْ اِنْعَامِكَ اِكْرَامِكَ سُبْحَانَكَ مَا اَحْسَنَ صَنْعَتَكَ ٭ تَسَجُّعُ الْاَطْيَارِ مِنْ اِنْطَاقِكَ اِرْفَاقِكَ تَهَزُّجُ الْاَمْطَارِ مِنْ اِنْزَالِكَ اِفْضَالِكَ ٭ سُبْحَانَكَ مَا اَوْسَعَ رَحْمَتَكَ ٭ تَحَرُّكُ الْاَقْمَارِ مِنْ تَقْدِيرِكَ تَدْبِيرِكَ تَدْوِيرِكَ تَنْوِيرِكَ ٭ سُبْحَانَكَ مَا اَنْوَرَ بُرْهَانَكَ مَا اَبْهَرَ سُلْطَانَكَ
فَسُبْحَانَ الَّذِى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ٭ وَ اَرْسَلْنَا الرِّيَاحَ لَوَاقِحَ فَاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً (مُبَارَكًا) فَاَسْقَيْنَاكُمُوهُ وَ مَا اَنْتُمْ لَهُ بِخَازِنِينَ ٭
ناصل جزئيات و نتيجهلرده و تفرّعاتده كمالِ حكمت و جمالِ صنعت گورونويور. اويله ده: تصادفى و قاريشق توهّم ايديلن كلّى عنصرلرڭ، بيوك مخلوقاتڭ ظاهرًا قاريشق وضعيتلرى دخى، بر حكمت و صنعت ايله وضعيتلر
— 203 —
آلييورلر. ايشته ضيانڭ پارلاماسى، سائر حكمتلى خدماتنڭ دلالتيله، ير يوزنده مصنوعاتِ إلٰهيهيى إذنِ ربّانى ايله تشهير و إعلان ايتمكدر. ديمك بر صانعِ حكيم طرفندن ضيا إستخدام ايديلييور. چارشوىِ عالم سرگيلرندهكى آنتيقه صنعتلرينى اونڭ ايله إرائه ايدييور. شيمدى روزگارلره باق كه: سائر حكيمانه، كريمانه فائدهلرينڭ و وظيفهلرينڭ شهادتيله غايت مهمّ و كثرتلى وظيفهلره قوشويورلر. ديمك او طالغهلانمق بر صانعِ حكيم طرفندن بر توظيفدر، بر تصريفدر، بر قوللانمقدر. طالغهلانمهلرى ايسه، أمرِ ربّانينڭ چابوق يرينه گتيريلمسنه سرعتله چاليشمقدر.
شيمدى باق چشمهلره، چايلره، ايرماقلره... يردن، طاغلردن قاينامهلرى تصادفى دگلدر. چونكه اونلره ترتّب ايدن آثارِ رحمت اولان فائدهلرڭ و ثمرهلرڭ شهادتيله و طاغلرده بر ميزانِ حاجتله إدّخارلرينڭ إفادهسيله و بر ميزانِ حكمتله گوندرلمهلرينڭ دلالتيله گوستريلييور كه؛ بر ربِّ حكيمڭ تسخيريله و إدّخاريلهدر. و قاينامهلرى ايسه، اونڭ أمرينه هيجانله إمتثال ايتمهلريدر.
شيمدى يردهكى بتون طاشلرڭ و جواهرلرڭ و معدنلرڭ أنواعنه باق. بونلرڭ تزييناتلرى و منفعتلى خاصيتلرى بر صانعِ حكيمڭ تزيينى ايله، ترتيبى ايله، تدبيرى ايله، تصويرى ايله اولديغنى، اونلره متعلّق حكيمانه فائدهلرى و مصالحِ حياتيه و لوازماتِ إنسانيه و حاجاتِ حيوانيهيه موافق بر طرزده إحضارلرى گوسترييور.
شيمدى چيچكلره، ميوهلره باق! بونلرڭ گولومسهمهلرى و طاتلرى و گوزللكلرى و نقشلرى و قوقو ويرمهلرى؛ بر صانعِ كريمڭ، بر منعمِ رحيمڭ سفرهسنده برر تعريفه، برر دعوتنامه حكمنده اولارق مختلف رنك و قوقو و طاتلرله هر نوعه آيرى آيرى تعريفه و دعوتنامه اولارق ويريلمشدر.
— 204 —
شيمدى قوشلره باق! اونلرڭ سويلشمهلرى و جيويلداشمهلرى، بر صانعِ حكيمڭ إنطاق و سويلتمسى اولديغنه دليلِ قطعى ايسه، حيرت ويرر بر طرزده بربرينه او سسلرله مداولهِٔ حسّيات و إفادهِٔ مقصد ايتمهلريدر.
شيمدى بلوطلره باق! ياغمورڭ شيبيلتيلرى، معناسز بر سس اولماديغنه و شمشك ايله گوك گورلهمسى، بوش بر گورولتى اولماديغنه قطعى دليل ايسه؛ خالى بر بوشلقده او عجائبى ايجاد ايتمك و اونلردن آبِ حيات حكمندهكى طاملالرى صاغمق و زمين يوزندهكى محتاج و مشتاق ذىحياتلره أمزيرمك، گوسترييور كه: او شيريلتى، او گورولتى غايت معنيدار و حكمتداردر كه؛ بر ربِّ كريمڭ أمريله، مشتاقلره او ياغمور باغيرييور كه، "سزلره مژده، گلييورز!" معناسنى إفاده ايدرلر.
شيمدى گوگه باق! گوك ايچنده حدسز أجرامدن يالڭز قمره دقّت ايت! اونڭ حركتى، بر قديرِ حكيمڭ أمريله اولديغى، اوڭا متعلّق و ير يوزينه عائد مهمّ حكمتلردر كه، باشقه يرده بيان ايتديگمزدن قيصه كسييورز.
ايشته ضيادن طوت، تا قمره قدر صايديغمز كلّى عنصرلر غايت گنيش بر طرزده و بيوك بر مقياسده بر پنجره آچار. بر واجب الوجودڭ وحدتنى و كمالِ قدرتنى و عظمتِ سلطنتنى گوسترر، إعلان ايدرلر.
ايشته أى غافل! أگر بو گوك گورلهمسى گبى بو صدايى صوصديرهبيليرسهڭ و گونشڭ ايشيغى گبى پارلاق او ضيايى سوندورهبيليرسهڭ، اللّٰهى اونوت! يوقسه عقلڭى باشڭه آل!
سُبْحَانَ مَنْ تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ
دى.
— 205 —
يگرمى برنجى پنجره
وَ الشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذٰلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ
شو كائناتڭ لامباسى اولان گونش، كائنات صانعنڭ وجودينه و وحدانيتنه گونش گبى پارلاق و نورانى بر پنجرهدر. أوت، منظومهِٔ شمسيه دينلن كرهمزله برابر اون ايكى سيّاره؛ جِرملرى كوچكلك بيوكلك إعتباريله پك چوق مختلف و موقعلرى اوزاقلق ياقينلق نقطهسنده پك چوق متفاوت و سرعتِ حركتلرى چوق متنوّع اولديغى حالده كمالِ إنتظام و حكمت ايله و كمالِ ميزان ايله و بر ثانيه قدر شاشيرميهرق حركتلرى و دورانلرى و گونش ايله، جاذبه قانونى تعبير ايديلن بر قانونِ إلٰهى ايله باغلانمهلرى، يعنى اونلر إماملرينه إقتدالرى؛ بيوك بر مقياسده بر عظمتِ قدرتِ إلٰهيهيى و وحدانيتِ ربّانيهيى گوسترر. چونكه او جامد جِرملرى، او شعورسز بيوك كتلهلرى، نهايت درجهده إنتظام و ميزانِ حكمت ايچنده مختلف شكللرده و مختلف مسافهلرده و مختلف حركتلرده دونديرمك، إستخدام ايتمك، نه درجه بر قدرتى و بر حكمتى إثبات ايتديگنى قياس ايت. بو بيوك و آغير ايشه ذرّه مقدار تصادف قاريشسه، اويله بر پاطلاييش ويرهجك كه، كائناتى طاغيدهجق. چونكه بر دقيقه، تصادف بريسنى توقيف ايتسه، محورندن چيقماسنه سببيت ويرر، باشقهلرى ايله مصادمه ايتمسنه يول آچار. كُرهِٔ أرضدن بيڭ دفعه بيوك جِرملرله مصادمهنڭ نه درجه دهشتلى اولديغنى قياس ايدهبيليرسڭ.
منظومهِٔ شمسيهنڭ يعنى شمسڭ مأموملرى و ميوهلرى اولان اون ايكى سيّارهنڭ عجائبنى علمِ محيطِ إلٰهىيه حواله ايدوب، يالڭز گوزيمزڭ اوڭنده
— 206 —
سيّارهمز بولونان أرضه باقييورز، گورويورز كه: بو سيّارهمز، بر عظمتِ شوكتِ ربوبيتى و حشمتِ سلطنتِ الوهيتى و كمالِ رحمت و حكمتى گوسترر بر صورتده گونشڭ أطرافنده، أمرِ ربّانى ايله (اوچنجى مكتوبده بيان ايديلديگى گبى) پك بيوك بر خدمت ايچون بر اوزون سير و سياحت اوڭا ايتديريلييور. بر سفينهِٔ ربّانيه اولارق عجائبِ مصنوعاتِ إلٰهيه ايله طولديرلمش و ذىشعور عباد اللّٰهه سيرانگاه گبى بر مسكنِ سيّار وضعيتى ويريلمش. و أوقات و حسابى بيلديرهجك ساعت عقربى گبى قمر دخى دقيق حسابلرله، عظيم حكمتلرله اوڭا طاقيلمش و او قمره باشقه منزللرده آيرى سير و سياحت ويريلمش. ايشته بو مبارك سيّارهمزڭ شو حاللرى، كُرهِٔ أرض قوّتنده بر شهادتله، بر قديرِ مطلقڭ وجوبِ وجودينى و وحدتنى إثبات ايدر. مادام شو سيّارهمز بويلهدر، منظومهِٔ شمسيهيى اوڭا قياس ايدهبيليرسڭ.
هم شمسه كندى محورى اوستنده جاذبه دينلن معنوى ايپلرى يوماق ياپديرمق ايچون طولاب و چيقريق حكمنده اولان گونشى، بر قديرِ ذو الجلالڭ أمريله دونديروب، او سيّاراتى او معنوى ايپلرله باغلايوب تنظيم ايتمك و گونشى بتون سيّاراتيله ثانيهده بش ساعتلك بر مسافهيى كسديرهجك قدر بر سرعتله، بر تخمينه گوره "هركول برجى" طرفنه ويا شمس الشموس جانبنه سَوق ايتمك، ألبته أزل و أبد سلطانى اولان ذاتِ ذو الجلالڭ قدرتيله و أمريلهدر. گويا حشمتِ ربوبيتنى گوسترمك ايچون، بو أمربر نفرلرى حكمنده اولان منظومهِٔ شمسيه اوردوسى ايله بر مانوره ياپديرر.
أى قوزموغرافياجى أفندى! هانگى تصادف بو ايشلره قاريشهبيلير؟ هانگى أسبابڭ ألى بوڭا اولاشابيلير؟ هانگى قوّت بوڭا ياناشهبيلير؟ هايدى سن سويله... هيچ بويله بر سلطانِ ذو الجلال، عجزينى گوستروب ملكنه باشقهسنى
— 207 —
قاريشديرر مى؟ باخصوص كائناتڭ ميوهسى، نتيجهسى، غايهسى، خلاصهسى اولان ذىحياتلرى، باشقه أللره ويرر مى؟ باشقهسنى مداخله ايتديرر مى؟ باخصوص او ميوهلرڭ أڭ جامعى و او نتيجهلرڭ أڭ مكمّلى و زمينڭ خليفهسى و او سلطانڭ آيينهدار بر مسافرى اولان إنسانلرى باشى بوش بيراقير مى؟ و اونلرى طبيعته و تصادفه حواله ايدوب حشمتِ سلطنتنى هيچه اينديرر مى، كمالِ حكمتنى سقوط ايتديرر مى؟
يگرمى ايكنجى پنجره
اَلَمْ نَجْعَلِ الْاَرْضَ مِهَادًا ٭ وَ الْجِبَالَ اَوْتَادًا ٭ وَخَلَقْنَاكُمْ اَزْوَاجًا ٭
فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا
كُرهِٔ أرض بر قفادر كه، يوز بيڭ آغزى واردر. هر بر آغزنده، يوز بيڭ لسانى واردر. هر لساننده، يوز بيڭ برهانى وار كه؛ هر برى چوق جهتله واجب الوجود، واحدِ أحد، هر شيئه قدير، هر شيئه عليم بر ذاتِ ذو الجلالڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه و أوصافِ قدسيهسنه و أسماءِ حسنىسنه شهادت ايدرلر. أوت أرضڭ أوّلِ خلقتنه باقييورز كه: مايع حالنه گلن بر مادّهِٔ سيّالهدن طاش و طاشدن طوپراق خلق ايديلمش. مايع قالسه ايدى، قابلِ سكنا اولمازدى. او مايع طاش اولدقدن صوڭره، دمير گبى سرت اولسه ايدى قابلِ إستفاده اولمازدى. ألبته بوڭا بو وضعيتى ويرن، يرڭ سكنهلرينڭ حاجتلرينى گورن بر صانعِ حكيمڭ حكمتيدر. صوڭره طبقهِٔ ترابيه، طاغلر ديرگى اوزرينه آتيلمش، تا ايچندهكى داخلى إنقلابلردن گلن زلزلهلر، طاغلرله تنفّس ايدوب، زمينى حركتندن و وظيفهسندن شاشيرتماسين. هم
— 208 —
دڭزڭ إستيلاسندن طوپراغى قورتارسين. هم ذىحياتلرڭ لوازماتِ حياتيهسنه برر خزينه اولسون. هم هوايى طراسين، غازاتِ مضرّهدن تصفيه ايتسين، تا تنفّسه قابل اولسون. هم صولرى بيريكديروب إدّخار ايتسين. هم ذىحياته لازم اولان سائر معدنلره منشأ و مدار اولسون.
ايشته بو وضعيت بر قديرِ مطلق و بر حكيمِ رحيمڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه غايت قطعى و قوّتلى شهادت ايدر.
أى جغرافياجى أفندى! بونى نه ايله ايضاح ايدرسڭ؟ هانگى تصادف شو عجائبِ مصنوعات ايله طولو سفينهِٔ ربّانيهيى بر مشهرِ عجائب ياپهرق يگرمى درت بيڭ سنه بر مسافهده، بر سنهده سرعتله چويروب، اونڭ يوزنده ديزيلمش أشيادن هيچ بر شى دوشورمسين؟
هم زمينڭ يوزندهكى عجيب صنعتلره باق! عناصرلر، نه درجه حكمتله توظيف ايديلمشلر. بر قديرِ حكيمڭ أمريله زمين يوزندهكى رحمٰن مسافرلرينه ناصل گوزل باقييورلر، خدمتلرينه قوشويورلر.
هم عجيب و غريب صنعتلر ايچنده رنگارنك عجيب حكمتلى زمين يوزينڭ سيماسندهكى بو نقشلى چيزگيلره باق! ناصل سكنهلرينه أنهار و چايلرى، دڭز و ايرماقلرى، طاغ و تپهلرى، آيرى آيرى مخلوقلرينه و عبادينه لايق برر مسكن و وسائطِ نقليه ياپمش. صوڭره يوز بيڭلر أجناسِ نباتات و أنواعِ حيواناتيله كمالِ حكمت و إنتظام ايله طولديروب حيات ويرهرك شنلنديرمك، وقت بوقت منتظمًا موت ايله ترخيص ايدهرك بوشالتوب ينه منتظمًا "بَعْثُ بَعْدَ الْمَوْت" صورتنده طولديرمق؛ بر قديرِ ذو الجلالڭ و بر حكيمِ ذو الكمالڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه يوز بيڭلر لسانلرله شهادت ايدرلر.
— 209 —
الحاصل:يوزى، عجائبِ صنعته بر مشهر و غرائبِ مخلوقاته بر محشر و قافلهِٔ موجوداته بر ممرّ و صفوفِ عبادينه بر مسجد و مقرّ اولان زمين؛ بتون كائناتڭ قلبى حكمنده اولديغندن، كائنات قدر نورِ وحدانيتى گوسترر.
ايشته أى جغرافياجى أفندى! بو زمين قفاسى يوز بيڭ آغز، هر برنده يوز بيڭ لسان ايله اللّٰهى طانيتديرسه و سن اونى طانيمازسهڭ، باشڭى طبيعت باتاقلغنه صوقسهڭ، درجهِٔ قباحتڭى دوشون. نه درجه دهشتلى بر جزايه سنى مستحق ايدر، بيل، آييل و باشڭى باتاقلقدن چيقار.
اٰمَنْتُ بِاللّٰهِ الَّذِى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ
دى.
يگرمى اوچنجى پنجره
اَلَّذِى خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيٰوةَ
حيات، قدرتِ ربّانيه معجزاتنڭ أڭ نورانيسيدر، أڭ گوزليدر. و وحدانيت برهانلرينڭ أڭ قوّتليسى و أڭ پارلاغيدر. و تجلّياتِ صمدانيه آيينهلرينڭ أڭ جامعى و أڭ برّاقيدر. أوت، حيات تك باشيله بر حىّ قيّومى بتون أسما و شئوناتيله بيلديرر. چونكه حيات، پك چوق صفاتڭ ممزوج بر معجونى حكمنده بر ضيا، بر ترياقدر. ألوانِ سبعه، ضياده؛ و مختلف أدويهلر، ترياقده ناصلكه ممتزجًا بولونور. اويله ده: حيات دخى، پك چوق صفاتدن ياپيلمش بر حقيقتدر. او حقيقتدهكى صفتلردن بر قسمى، طويغولر واسطهسيله إنبساط ايدهرك إنكشاف ايدوب آيريليرلر. قسمِ أكثرى ايسه حسّيات صورتنده كنديلرينى إحساس ايدرلر و حياتدن قاينامه صورتنده كنديلرينى بيلديررلر.
— 210 —
هم حيات، كائناتڭ تدبير و إدارهسنده حكمفرما اولان رزق و رحمت و عنايت و حكمتى تضمّن ايدييور. گويا حيات اونلرى آرقهسنه طاقوب، گيرديگى يره چكييور. مثلا حيات بر جسمه، بر بدنه گيرديگى وقت؛ حكيم إسمى دخى تجلّى ايدر، حكمتله يوواسنى گوزلجه ياپوب تنظيم ايدر. عين حالده كريم إسمى ده تجلّى ايدوب، مسكننى حاجاتنه گوره ترتيب و تزيين ايدر. ينه عين حالده رحيم إسمنڭ جلوهسى گورونويور كه، او حياتڭ دوام و كمالى ايچون درلو درلو إحسانلرله تلطيف ايدر. ينه عين حالده رزّاق إسمنڭ جلوهسى گورونويور كه، او حياتڭ بقاسنه و إنكشافنه لازم مادّى، معنوى غدالرى يتيشديرييور. و قسمًا بدننده إدّخار ايدييور. ديمك حيات بر نقطهِٔ محراقيه حكمنده؛ مختلف صفات بربرى ايچنه گيرر، بلكه بربرينڭ عينى اولور. گويا حيات تماميله هم علمدر، عين حالده قدرتدر، عين حالده ده حكمت و رحمتدر و هكذا... ايشته حيات بو جامع ماهيتى إعتباريله شئونِ ذاتيهِٔ ربّانيهيه آيينهدارلق ايدن بر آيينهِٔ صمديتدر. ايشته بو سردندر كه: حىّ قيّوم اولان ذاتِ واجب الوجود، حياتى پك چوق كثرتله و مبذوليتله خلق ايدوب، نشر و تشهير ايدر. و هر شيئى حياتڭ أطرافنه طوپلاتديروب، اوڭا خدمتكار ايدر. چونكه حياتڭ وظيفهسى بيوكدر. أوت صمديتڭ آيينهسى اولمق قولاى بر شى دگل، عادى بر وظيفه دگل.
ايشته گوز اوڭنده هر وقت گورديگمز بو حدّ و حسابه گلمهين يڭى يڭى حياتلر و حياتلرڭ أصللرى و ذاتلرى اولان روحلر، بردن و هيچدن وجوده گلمهلرى و گوندرلمهلرى، بر ذاتِ واجب الوجود و حىّ قيّومڭ وجوبِ وجودينى و صفاتِ قدسيهسنى و أسماءِ حسنىسنى؛ لمعاتڭ گونشى گوسترديگى گبى گوسترييورلر. گونشى طانيميان و قبول ايتمهين آدم، ناصل گوندوزى طولديران ضيايى إنكار ايتمگه مجبور اولويور. اويله ده: حىّ قيّوم، محيى و مميت اولان شمسِ أحديتى
— 211 —
طانيميان آدم، زمينڭ يوزينى بلكه ماضى و مستقبلى طولديران ذىحياتلرڭ وجودينى إنكار ايتملى و يوز درجه حيواندن آشاغى دوشملى. حيات مرتبهسندن دوشوب جامد بر جاهلِ أجهل اولمالى.
يگرمى دردنجى پنجره
لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
موت، حيات قدر بر برهانِ ربوبيتدر. غايت قوّتلى بر حجّتِ وحدانيتدر. اَلَّذِى خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيٰوةَ دلالتنجه، موت؛ عدم، إعدام، فنا، هيچلك، فاعلسز بر إنقراض دگل، بلكه بر فاعلِ حكيم طرفندن خدمتدن ترخيص و تحويلِ مكان و تبديلِ بدن و وظيفهدن پايدوس و حپسِ بدندن آزاد ايتمك و منتظم بر أثرِ حكمت اولديغى، برنجى مكتوبده گوستريلمشدر. أوت ناصل زمين يوزندهكى مصنوعات و ذىحياتلر و حياتدار زمين يوزى، بر صانعِ حكيمڭ وجوبِ وجودينه و وحدانيتنه شهادت ايدييورلر. اويله ده: او ذىحياتلر ئولوملريله بر حىِّ باقينڭ سرمديتنه و واحديتنه شهادت ايدييورلر. يگرمى ايكنجى سوزده؛ موت، غايت قوّتلى بر برهانِ وحدت و بر حجّتِ سرمديت اولديغى إثبات و ايضاح ايديلديگندن، شو بحثى او سوزه حواله ايدوب يالڭز مهمّ بر نكتهسنى بيان ايدهجگز. شويله كه:
ناصل ذىحياتلر، وجودلريله بر واجب الوجودڭ وجودينه دلالت ايدييورلر. اويله ده: او ذىحياتلر، ئولوملريله بر حىِّ باقينڭ سرمديتنه واحديتنه شهادت ايدييورلر. مثلا يالڭز بر تك ذىحيات اولان زمين يوزى، إنتظاماتيله، أحواليله
— 212 —
صانعى گوسترديگى گبى، ئولديگى وقت يعنى قيش، بياض كفنى ايله ئولمش او زمين يوزينى قپامسى ايله نظرِ بشرى اوندن چويرييور. وياخود نظر، او گيدن بهار جنازهسنڭ آرقهسندن ماضىيه گيدر، داها گنيش بر منظرهيى گوسترر. يعنى هر برى برر معجزهِٔ قدرت اولان زمين طولوسى بتون گچن بهارلر مِثللو يڭى گلهجك برر خارقهِٔ قدرت و برر حياتدار زمين اولان، بهار طولوسى حياتدار موجوداتِ أرضيهنڭ گلمهلرينى إحساس و وجودلرينه شهادت ايتدكلرندن؛ اويله گنيش بر مقياسده، اويله پارلاق بر صورتده، اويله قوّتلى بر درجهده بر صانعِ ذو الجلالڭ بر قديرِ ذو الكمالڭ، بر قيّومِ باقينڭ، بر شمسِ سرمدينڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه و بقا و سرمديتنه شهادت ايدرلر و اويله پارلاق دلائلى گوستررلر كه، ايستر ايستهمز بداهت درجهسنده اٰمَنْتُ بِاللّٰهِ الْوَاحِدِ الْاَحَدِ ديديرتير.
الحاصل:
وَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا
سرّنجه؛ حياتدار بو زمين، بر بهارده صانعه شهادت ايتديگى گبى؛ اونڭ ئولمهسيله، زمانڭ گچمش و گلهجك ايكى قنادينه ديزيلمش معجزاتِ قدرتنه نظرى چويرييور. بر بهار يرينه بيڭلر بهارى گوسترييور. بر معجزه يرينه بيڭلر معجزاتِ قدرتنه إشارت ايدر. و اونلردن هر بهار، شو حاضر بهاردن داها قطعى شهادت ايدر. چونكه ماضى طرفنه گچنلر، ظاهرى أسبابلريله برابر گيتمشلر؛ آرقهلرنده ينه كنديلرى گبى باشقهلر يرلرينه گلمشلر. ديمك أسبابِ ظاهريه هيچدر. يالڭز بر قديرِ ذو الجلال، اونلرى خلق ايدوب، حكمتيله أسبابه باغلايهرق گوندرديگنى گوسترييور. و گلهجك زمانده ديزيلمش حياتدار اولان زمين يوزلرى ايسه، داها پارلاق شهادت ايدر. چونكه يڭيدن، يوقدن، هيچدن ياپيلوب گوندريلهجك، يره قونوب وظيفه گورديروب صوڭره گوندريلهجكلر.
— 213 —
ايشته أى طبيعته صاپلانان و باتاقلقده بوغولمق درجهسنه گلن غافل! بتون ماضى و مستقبله اولاشهجق حكمتلى و قدرتلى معنوى أل صاحبى اولميان بر شى، ناصل بو زمينڭ حياتنه قاريشهبيلير؟ سنڭ گبى هيچ أندر هيچ اولان تصادف و طبيعت بوڭا قاريشهبيلير مى؟ قورتولمق ايسترسهڭ: "طبيعت، اولسه اولسه بر دفترِ قدرتِ إلٰهيهدر. تصادف ايسه، جهلمزى اورتن گيزلى بر حكمتِ إلٰهيهنڭ پردهسيدر" دى، حقيقته ياناش.
يگرمى بشنجى پنجره
ناصلكه مضروب، ألبته ضاربه دلالت ايدر. صنعتلى بر أثر، صنعتكارى ايجاب ايدر. ولد، والدى إقتضا ايدر. تحتيت، فوقيتى إستلزام ايدر و هكذا... بتون امورِ إضافيه تعبير ايتدكلرى برى بريسز اولميان أوصافِ نسبيه مِثللو شو كائناتڭ جزئياتنده و هيئتِ عموميهسنده گورونن إمكان دخى، وجوبى گوسترر. و بتون اونلرده گورونن إنفعال، بر فعلى گوسترر. و عمومنده گورونن مخلوقيت، خالقيتى گوسترر. و عمومنده گورونن كثرت و تركيب، وحدتى إستلزام ايدر. و وجوب و فعل و خالقيت و وحدت، بِالبداهه و بِالضروره ممكن، منفعل، كثير، مركّب، مخلوق اولميان؛ واجب و فاعل، واحد و خالق اولان موصوفلرينى ايستر. اويله ايسه بِالبداهه بتون كائناتدهكى بتون إمكانلر، بتون إنفعاللر، بتون مخلوقيتلر، بتون كثرت و تركيبلر بر ذاتِ واجب الوجود، فعّال لما يُريد، خالق كلّ شئ، واحدِ أحده شهادت ايدر.
الحاصل:ناصل إمكاندن وجوب گورونويور، إنفعالدن فعل و كثرتدن وحدت؛ بونلرڭ وجودى، اونلرڭ وجودينه قطعيًا دلالت ايدر. اويله ده: موجودات اوستنده گورونن مخلوقيت و مرزوقيت گبى صفتلر دخى، صانعيت، رزّاقيت گبى
— 214 —
شأنلرڭ وجودلرينه قطعى دلالت ايدييور. شو صفاتڭ وجودى دخى، بِالضروره و بِالبداهه بر خلّاق و بر رزّاق صانعِ رحيمڭ وجودينه دلالت ايدر. ديمك هر بر موجود، طاشيديغى يوزلر بو چشيد صفتلر لسانيله، ذاتِ واجب الوجودڭ يوزلر أسماءِ حسنىسنه شهادت ايدرلر. بو شهادتلر قبول ايديلمزسه، موجوداتڭ بتون بو چشيد صفتلرينى إنكار ايتمك لازم گلير...
يگرمى آلتنجى پنجره
(حاشيه): شو پنجره عمومى دگل، أهلِ قلب و أهلِ محبّته خصوصيتى وار.
شو كائناتڭ موجوداتى يوزنده تازهلهنن و گلوب گچن جماللر و حُسنلر؛ بر جمالِ سرمدى جلوهلرينڭ بر نوع گولگهلرى اولديغنى گوسترر. أوت، ايرماغڭ يوزندهكى قبارجقلرڭ پارلايوب گيتمهسندن صوڭره آرقهدن گلنلرڭ گيدنلر گبى پارلامالرى، دائمى بر شمسڭ شعاعلرينڭ آيينهلرى اولدقلرينى گوستردكلرى گبى؛ سيّال زمان ايرماغنده، سيّار موجوداتڭ اوستنده پارلايان لمعاتِ جماليه دخى، بر جمالِ سرمدىيه إشارت ايدرلر و اونڭ بر نوع أمارهلريدرلر. هم كائنات قلبندهكى جدّى عشق، بر معشوقِ لا يزالىيى گوسترر. أوت، آغاجڭ ماهيتنده اولميان بر شى، أساسلى بر صورتده ميوهسنده بولونمديغى دلالتيله؛ شجرهِٔ كائناتڭ حسّاس ميوهسى اولان نوعِ إنساندهكى جدّى عشقِ لاهوتى گوسترر كه؛ بتون كائناتده (فقط باشقه شكللرده) حقيقى عشق و محبّت بولونويور. اويله ايسه قلبِ كائناتدهكى شو حقيقى محبّت و عشق، بر محبوبِ أزلىيى گوسترر. هم كائناتڭ سينهسنده چوق صورتلرده تظاهر ايدن إنجذابلر، جذبهلر، جاذبهلر؛ أزلى بر حقيقتِ جاذبهدارڭ جذبيله اولديغنى هشيار قلبلره گوسترر. هم مخلوقاتڭ أڭ حسّاس و
— 215 —
نورانى طائفهسى اولان أهلِ كشف و ولايتڭ إتّفاقيله، ذوق و شهوده إستناد ايدهرك، بر جميلِ ذو الجلالڭ جلوهسنه، تجلّيسنه مظهر اولدقلرينى و او جليلِ ذو الجمالڭ (كندينى) طانيتديرلمسنه و سَوْديرلمسنه ذوق ايله مطّلع اولدقلرينى، متّفقًا خبر ويرمهلرى، ينه بر ذاتِ واجب الوجودڭ، بر جميلِ ذو الجلالڭ وجودينه و إنسانلره كندينى طانيتديرمسنه قطعيًا شهادت ايدر. هم كائنات يوزنده و موجودات اوستنده ايشلهين قلمِ تحسين و تزيين؛ او قلم صاحبى ذاتڭ أسماسنڭ گوزللگنى واضحًا گوسترييور.
ايشته كائنات يوزندهكى جمال و قلبندهكى عشق و سينهسندهكى إنجذاب و گوزلرندهكى كشف و شهود و هيئاتندهكى حُسن و تزيينات؛ پك لطيف، نورانى بر پنجره آچار. اونڭ ايله، بتون أسماسى جميله بر جميلِ ذو الجلالى و بر محبوبِ لا يزالىيى و بر معبودِ لم يزلى، هشيار اولان عقل و قلبلره گوسترر. ايشته أى مادّيات قراڭلغنده، أوهام ظلماتنده، بوغوجى شبهات ايچنده چيرپينان غافل! كنديڭه گل. إنسانيته لايق بر صورتده يوكسل. شو درت دليك ايله باق؛ جمالِ وحدتى گور، كمالِ ايمانى قازان، حقيقى إنسان اول!..
يگرمى يدنجى پنجره
اَللّٰهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ
كائناتده، "أسباب و مسبّبات" گورونن أشيايه باقييورز و گورويورز كه: أڭ أعلا بر سبب، أڭ عادى بر مسبّبه قوّتى يتمهيور. ديمك أسباب بر پردهدر، مسبَّبلرى ياپان باشقهدر. مثلا؛ حدسز مصنوعاتدن يالڭز جزئى بر مثال اولارق إنسان باشى
— 216 —
ايچنده بر خردل كوچكلگنده بر يرده يرلشديريلن قوّهِٔ حافظهيه باقييورز. گورويورز كه: اويله بر جامع كتاب بلكه كتبخانه حكمندهدر كه، بتون سرگذشتِ حياتى، ايچنده قاريشديرلمقسزين يازيلييور.
عجبا شو معجزهِٔ قدرته هانگى سبب گوستريلهبيلير؟ تلافيفِ دماغيه مى؟ بسيط، شعورسز حجيرات ذرّهلرى مى؟ تصادف روزگارلرى مى؟ حالبوكه او معجزهِٔ صنعت، اويله بر ذاتڭ صنعتى اولابيلير كه؛ بشرڭ حشرده نشر ايديلهجك بيوك دفترِ أعمالندن محاسبه وقتنده خاطره گتيريلهجك و ايشلديگى هر فعللرى يازيلديغنى بيلديرمك ايچون بر كوچك سند إستنساخ ايدوب، يازوب عقلنڭ ألنه ويرهجك بر صانعِ حكيمڭ صنعتى اولابيلير.
ايشته بشرڭ قوّهِٔ حافظهسنه مثال اولارق بتون يمورطهلرى، چكردكلرى، تخملرى قياس ايت و بو جامع كوچوجك معجزهلره، سائر مسبّباتى ده قياس ايت. چونكه هانگى مسبّبه و مصنوعه باقسهڭ، او درجه خارقه بر صنعت وار كه، دگل اونڭ عادى، بسيط سببى، بلكه بتون أسباب طوپلانسه، اوڭا قارشى إظهارِ عجز ايدهجكلر. مثلا: بيوك بر سبب ظن ايديلن گونشى؛ إختيارلى، شعورلى فرض ايدهرك اوڭا دينلسه: "بر سينگڭ وجودينى ياپابيلير ميسڭ؟" ألبته دييهجك كه: "خالقمڭ إحسانيله دكّانمده ضيا، رنكلر، حرارت چوق. فقط سينگڭ وجودنده گوز، قولاق، حيات گبى اويله شيلر وار كه، نه بنم دكّانمده بولونور و نه ده بنم إقتدارم داخلندهدر."
هم ناصلكه مسبّبدهكى خارقه صنعت و تزيينات، أسبابى عزل ايدوب مسبّب الأسباب اولان واجب الوجوده إشارت ايدهرك، وَ اِلَيْهِ يُرْجَعُ الْاَمْرُ كُلُّهُ سرّنجه: اوڭا تسليمِ امور ايدر. اويله ده: مسبّباته طاقيلان نتيجهلر، غايهلر، فائدهلر؛ بِالبداهه پردهِٔ أسباب آرقهسنده بر ربِّ كريمڭ، بر حكيمِ رحيمڭ ايشلرى اولديغنى
— 217 —
گوسترر. چونكه شعورسز أسباب، ألبته بر غايهيى دوشونوب چاليشماز. حالبوكه گورويورز: وجوده گلن هر مخلوق، بر غايه دگل، بلكه چوق غايهلرى، چوق فائدهلرى، چوق حكمتلرى تعقيب ايدهرك وجوده گلييور. ديمك بر ربِّ حكيم و كريم، او شيلرى ياپوب گوندرييور. او فائدهلرى اونلره غايهِٔ وجود ياپييور. مثلا، ياغمور گلييور. ياغمورى ظاهرًا إنتاج ايدن أسباب؛ حيواناتى دوشونوب، اونلره آجييوب مرحمت ايتمكدن نه قدر اوزاق اولديغى معلومدر. ديمك حيواناتى خلق ايدن و رزقلرينى تعهّد ايدن بر خالقِ رحيمڭ حكمتيله إمداده گوندريلييور. حتّى ياغموره "رحمت" دينلييور. چونكه چوق آثارِ رحمت و فائدهلرى تضمّن ايتديگندن، گويا ياغمور شكلنده رحمت تجسّم ايتمش، تقطّر ايتمش، قطره قطره گلييور.
هم بتون مخلوقاتڭ يوزينه تبسّم ايدن بتون زينتلى نباتات و حيواناتدهكى تزيينات و گوستريشلر، بِالبداهه پردهِٔ غيب آرقهسنده بو سوسلى و گوزل صنعتلر ايله كندينى طانيتديرمق و سَوْديرمك و بيلديرمك ايستهين بر ذاتِ ذو الجلالڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه دلالت ايدرلر. ديمك أشيادهكى سوسلى وضعيتلر، گوستريشلى كيفيتلر؛ طانيتديرمق و سَوْديرمك صفتلرينه قطعيًا دلالت ايدر. سَوْديرمك و طانيتديرمق صفتلرى ايسه؛ بِالبداهه ودود، معروف بر صانعِ قديرڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه شهادت ايدر.
الحاصل:سبب غايت عادى، عاجز و اوڭا إسناد ايديلن مسبَّب ايسه غايت صنعتلى و قيمتلى اولديغندن، سببى عزل ايدر. هم مسبَّبڭ غايهسى، فائدهسى دخى، جاهل و جامد اولان أسبابى اورتهدن آتار، بر صانعِ حكيمڭ ألنه تسليم ايدر. هم مسبَّبڭ يوزندهكى تزيينات و مهارتلر، كندى قدرتنى ذىشعورلره بيلديرمك ايستهين و كندينى سَوْديرمك آرزو ايدن بر صانعِ حكيمه إشارت ايدر.
— 218 —
أى أسبابپرست بيچاره! بو اوچ مهمّ حقيقتى نه ايله ايضاح ايدهبيليرسڭ؟ سن ناصل كنديڭى قانديرهبيليرسڭ؟ عقلڭ وارسه، أسباب پردهسنى ييرت. وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ دى، حدسز أوهامدن قورتول.
يگرمى سكزنجى پنجره
وَمِنْ اٰيَاتِهِ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْ اِنَّ فِى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ
شو كائناته باقييورز، گورويورز كه: حجيراتِ بدندن طوت، تا مجموعِ عالمه شامل بر حكمت و تنظيم وار. حجيراتِ بدنه باقييورز، گورويورز كه: مصالحِ بدنى گورن و إداره ايدن بريسنڭ أمريله، قانونيله او كوچوجك حجيرهلرده أهمّيتلى بر تدبير وار. معدهيه، ناصل بر قسم رزق، ايچ ياغى صورتنده إدّخار اولونوب وقتِ حاجتده صرف ايديلير. عينًا او كوچوجك حجيرهلرده ده، او تصرّف و إدّخار وار. نباتاته باقييورز، غايت حكيمانه بر تربيه، بر تدبير گورونويور. حيواناته باقييورز؛ نهايت درجهده كريمانه بر تربيه و إعاشه گورويورز. كائناتڭ أركانِ عظيمهسنه باقييورز؛ مهمّ غايهلر ايچون حشمتكارانه بر تدوير و تنوير گورويورز. عالمڭ مجموعنه باقييورز؛ منتظم بر مملكت، بر شهر، بر سراى حكمنده عالى حكمتلر، غالى غايهلر ايچون مكمّل بر تنظيمات گورويورز. (اوتوز ايكنجى سوزڭ برنجى موقفنده ايضاح و إثبات ايديلديگى اوزره) بر ذرّهدن طوت، تا ييلديزلره قدر ذرّه مقدار شركه ير بيراقمييور. اويله بربرلرينه معنًا مناسبتداردرلر كه؛ بتون ييلديزلرى مسخّر ايتمهين و ألنده طوتميان، بر ذرّهيه ربوبيتنى ديڭلتديرهمز. بر ذرّهيه حقيقى ربّ اولمق ايچون، بتون ييلديزلره صاحب اولمق لازم گلير. هم (اوتوز
— 219 —
ايكنجى سوزڭ ايكنجى موقفنده ايضاح و إثبات ايديلديگى اوزره) سماواتڭ خلق و تسويهسنه مقتدر اولميان، بشرڭ سيماسندهكى تشخّصى ياپاماز. ديمك بتون سماواتڭ ربّى اولميان، بر تك إنسانڭ سيماسندهكى علامتِ فارقه اولان نقشِ سيماوىيى ياپاماز. ايشته كائنات قدر بيوك بر پنجره كه؛ اونڭله باقيلسه
اَللّٰهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ ٭ لَهُ مَقَالِيدُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ
آيتلرى، بيوك حرفلرله كائنات صحيفهلرنده يازيلى اولديغى، عقل گوزيله ده گورولهجك. اويله ايسه: گورميهنڭ يا عقلى يوق، يا قلبى يوق ويا إنسان صورتنده بر حيواندر!
يگرمى طوقوزنجى پنجره
وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
بر بهار موسمنده، غريبانه، متفكّرانه سياحته گيدييوردم. بر تپهجگڭ أتگندن گچركن، پارلاق بر صارى چيچك نظريمه ايليشدى. أسكيدن وطنمده و سائر مملكتلرده گورديگم او جنس صارى چيچكلرى درخاطر ايتديردى. شويله بر معنا قلبه گلدى كه: بو چيچك كيمڭ طرّهسى ايسه، كيمڭ سكّهسى ايسه و كيمڭ مُهرى ايسه و كيمڭ نقشى ايسه؛ ألبته بتون زمين يوزندهكى او نوع چيچكلر، اونڭ مُهرلريدر، سكّهلريدر. شو مُهر تخيّلندن صوڭره شويله بر تصوّر گلدى كه: ناصل بر مُهر ايله مُهرلنمش بر مكتوب؛ او مُهر، او مكتوبڭ صاحبنى گوسترر. اويله ده؛ شو چيچك، بر مُهرِ رحمانيدر. شو أنواعِ نقشلرله و معنيدار نباتات سطرلريله يازيلان شو تپهجك دخى، بو چيچك صانعنڭ مكتوبيدر. هم شو تپهجك دخى بر مُهردر. شو صحرا و اووا بر مكتوبِ رحمانى هيئاتنى آلدى. إشبو تصوّردن شويله
— 220 —
بر حقيقت ذهنه گلدى كه: هر بر شى، بر مُهرِ ربّانى حكمنده بتون أشيايى كندى خالقنه إسناد ايدر. كندى كاتبنڭ مكتوبى اولديغنى إثبات ايدر. ايشته هر بر شى، اويله بر پنجرهِٔ توحيددر كه، بتون أشيايى بر واحدِ أحده مال ايدر. ديمك هر بر شيده، خصوصًا ذىحياتلرده اويله خارقه بر نقش، اويله معجزهكار بر صنعت وار كه؛ اونى اويله ياپان و اويله معنيدار نقش ايدن، بتون أشيايى ياپابيلير و بتون أشيايى ياپان، ألبته او اولاجقدر. ديمك بتون أشيايى ياپاميان، بر تك شيئى ايجاد ايدهمز.
ايشته أى غافل! شو كائناتڭ يوزينه باق كه: بربرى ايچنده حدسز مكتوباتِ صمدانيه حكمنده اولان صحائفِ موجودات و هر بر مكتوب اوستنده حدسز سكّهِٔ توحيد مُهرلرى ايله تمهير ايديلمش. بتون بو مُهرلرڭ شهادتلرينى كيم تكذيب ايدهبيلير؟ هانگى قوّت اونلرى صوصديرهبيلير؟ قلب قولاغى ايله هانگيسنى ديڭلهسهڭ، اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ديديگنى ايشيديرسڭ.
اوتوزنجى پنجره
لَوْ كَانَ فِيهِمَا اٰلِهَةٌ اِلَّا اللّٰهُ لَفَسَدَتَا ٭ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ٭
شو پنجره، إمكان و حدوثه مؤسّس عموم متكلّمينڭ پنجرهسيدر و إثباتِ واجب الوجوده قارشى جادّهلريدر. بونڭ تفصيلاتنى، "شرح المواقف" و "شرح المقاصد" گبى محقّقلرڭ بيوك كتابلرينه حواله ايدهرك، يالڭز قرآنڭ فيضندن و شو پنجرهدن روحه گلن بر ايكى شعاعى گوسترهجگز. شويله كه:
— 221 —
آمريت و حاكميتڭ مقتضاسى؛ رقيب قبول ايتمهمكدر، إشتراكى ردّ ايتمكدر، مداخلهيى رفع ايتمكدر. اونڭ ايچوندر كه؛ كوچك بر كويده ايكى مختار بولونسه، كويڭ راحتنى و نظامنى بوزارلر. بر ناحيهده ايكى مدير، بر ولايتده ايكى والى بولونسه، هرج و مرج ايدرلر. بر مملكتده ايكى پادشاه بولونسه، فورطنهلى بر قارمهقاريشيقلغه سببيت ويررلر. مادام حاكميت و آمريتڭ گولگهسنڭ ضعيف بر گولگهسى و جزئى بر نمونهسى، معاونته محتاج عاجز إنسانلرده بويله رقيب و ضدّى و أمثالنڭ مداخلهسنى قبول ايتمزسه؛ عجبا سلطنتِ مطلقه صورتندهكى حاكميت و ربوبيت درجهسندهكى آمريت، بر قديرِ مطلقده نه درجه او ردِّ مداخله قانونى نه قدر أساسلى بر صورتده حكمنى إجرا ايتديگنى قياس ايت. ديمك الوهيت و ربوبيتڭ أڭ قطعى و دائمى لازمى؛ وحدت و إنفراددر. بوڭا بر برهانِ باهر و شاهدِ قاطع، كائناتدهكى إنتظامِ أكمل و إنسجامِ أجملدر. سينك قنادندن طوت، تا سماوات قنديللرينه قدر اويله بر نظام وار كه؛ عقل اونڭ قارشيسنده حيرتندن و إستحسانندن "سبحان اللّٰه، ما شاء اللّٰه، بارك اللّٰه" دير، سجده ايدر. أگر ذرّه مقدار شريكه ير بولونسه ايدى، مداخلهسى اولسه ايدى، لَوْ كَانَ فِيهِمَا اٰلِهَةٌ اِلَّا اللّٰهُ لَفَسَدَتَا آيتِ كريمهسنڭ دلالتيله: نظام بوزولاجقدى، صورت دگيشهجكدى، فسادڭ آثارى گورونهجكدى. حالبوكه
فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرٰى مِنْ فُطُورٍ ٭ ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنْقَلِبْ اِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئًا وَ هُوَ حَسِيرٌ
دلالتيله و شو إفاده ايله نظرِ بشر، قصورى آرامق ايچون نه قدر چابالاسه، هيچ بر يرده قصورى بولاميهرق، يورغون اولارق منزلى اولان گوزه گلوب، اونى گوندرن منقّد عقله دييهجك: "بيهوده يورولدم، قصور يوق" ديمهسيله گوسترييور كه: نظام و إنتظام، غايت مكمّلدر. ديمك إنتظامِ كائنات، وحدانيتڭ قطعى شاهديدر.
— 222 —
گل گلهلم حدوثه.متكلّمين ديمشلر كه:
"عالم، متغيّردر. هر متغيّر، حادثدر. هر بر حادثڭ، بر محدِثى، يعنى موجدى وار. اويله ايسه بو كائناتڭ قديم بر موجدى وار."
بز ده ديرز: أوت كائنات حادثدر. چونكه گورويورز: هر عصرده، بلكه هر سنهده، بلكه هر موسمده بر كائنات، بر عالم گيدر، برى گلير. ديمك بر قديرِ ذو الجلال وار كه، بو كائناتى هيچدن ايجاد ايدهرك هر سنهده بلكه هر موسمده، بلكه هر گونده بريسنى ايجاد ايدر، أهلِ شعوره گوسترر و صوڭره اونى آلير، باشقهسنى گتيرر. بربرى آرقهسنه طاقوب زنجيرلهمه بر صورتده زمانڭ شريدينه آصييور. ألبته بو عالم گبى برر كائناتِ متجدّده حكمنده اولان هر بهارده گوزيمزڭ اوڭنده هيچدن گلن و گيدن كائناتلرى ايجاد ايدن بر ذاتِ قديرڭ معجزاتِ قدرتيدرلر. ألبته عالم ايچنده هر وقت عالملرى خلق ايدوب دگيشديرن ذات، مطلقا شو عالمى دخى او خلق ايتمشدر. و شو عالمى و روىِ زمينى، او بيوك مسافرلره مسافرخانه ياپمشدر.
گلهلم "إمكان" بحثنه.متكلّمين ديمشلر كه:
"إمكان، متساوى الطرفَيْن"در. يعنى: عدم و وجود، ايكيسى ده مساوى اولسه؛ بر تخصيص ايديجى، بر ترجيح ايديجى، بر موجد لازمدر. چونكه ممكنات، بربرينى ايجاد ايدوب تسلسل ايدهمز. ياخود او اونى، او ده اونى ايجاد ايدوب دَور صورتنده دخى اولاماز. اويله ايسه بر واجب الوجود واردر كه، بونلرى ايجاد ايدييور. دَور و تسلسلى، اون ايكى برهان يعنى عرشى و سُلَّمى گبى ناملر ايله مسمّا مشهور اون ايكى دليلِ قطعى ايله دورى إبطال ايتمشلر و تسلسلى محال گوسترمشلر. سلسلهِٔ أسبابى كسوب، واجب الوجودڭ وجودينى إثبات ايتمشلر.
— 223 —
بز ده ديرز كه: أسباب، تسلسلڭ براهينى ايله عالمڭ نهايتنده كسيلمهسندن ايسه، هر شيده خالقِ كلّ شيئه خاص سكّهيى گوسترمك داها قطعى، داها قولايدر. قرآنڭ فيضيله بتون پنجرهلر و بتون سوزلر، او أساس اوزرينه گيتمشلر. بونڭله برابر إمكان نقطهسنڭ حدسز بر وسعتى وار. حدسز جهتلرله واجب الوجودڭ وجودينى گوسترييور. يالڭز، متكلّمينڭ تسلسلڭ كسيلمسى يولنه، (الحقّ گنيش و بيوك اولان او جادّهيه) منحصر دگلدر. بلكه حدّ و حسابه گلمهين يوللر ايله، واجب الوجودڭ معرفتنه يول آچار. شويله كه:
هر بر شى وجودنده، صفاتنده، مدّتِ بقاسنده حدسز إمكانات، يعنى غايت چوق يوللر و جهتلر ايچنده متردّد ايكن، گورويورز كه؛ او حدسز جهتلر ايچنده وجودجه منتظم بر يولى تعقيب ايدييور. هر بر صفتى ده مخصوص بر طرزده اوڭا ويرييور. مدّتِ بقاسنده بتون دگيشديرديگى صفت و حاللر دخى، بويله بر تخصيص ايله ويريلييور. ديمك بر مخصّصڭ إرادهسيله، بر مرجّحڭ ترجيحيله، بر موجدِ حكيمڭ ايجاديلهدر كه؛ حدسز يوللر ايچنده، حكمتلى بر يولده اونى سَوق ايدر، منتظم صفاتى و أحوالى اوڭا گيديرييور.
صوڭره إنفراددن چيقاروب، بر تركيبلى جسمه جزء ياپار، إمكانات زيادهلشير. چونكه او جسمده بيڭلر طرزده بولونهبيلير. حالبوكه نتيجهسز او وضعيتلر ايچنده نتيجهلى، مخصوص بر وضعيت اوڭا ويريلير كه؛ مهمّ نتيجهلرى و فائدهلرى و او جسمده وظيفهلرى گورديريلييور. صوڭره او جسم دخى ديگر بر جسمه جزء ياپديريلييور. إمكانات داها زيادهلشير. چونكه بيڭلرله طرزده بولونهبيلير. ايشته او بيڭلر طرز ايچنده، بر تك وضعيت ويريلييور. او وضعيت ايله مهمّ وظيفهلر گورديريلييور و هكذا... گيتدكجه داها زياده قطعى بر حكيمِ مدبّرڭ وجوبِ وجودينى گوسترييور. بر آمرِ عليمڭ أمريله سَوق ايديلديگنى بيلديرييور.
— 224 —
جسم ايچنده جسم، بربرى ايچنده جزء اولوب گيدن بتون بو تركيبلرده؛ ناصل بر نفر، طاقمنده، بولوگنده، طابورنده، آلاينده، فرقهسنده، اوردوسنده متداخل او هيئتلردن هر بريسنه مخصوص برر وظيفهسى، حكمتلى برر نسبتى، إنتظاملى برر خدمتى بولونويور. هم ناصلكه سنڭ گوز ببگڭدن بر حجيره؛ گوزڭده بر نسبتى و بر وظيفهسى وار. سنڭ باشڭ هيئتِ عموميهسى نسبتنه دخى، حكمتلى بر وظيفهسى و خدمتى واردر. ذرّه مقدار شاشيرسه، صحّت و إدارهِٔ بدن بوزولور. قان طمارلرينه، حسّ و حركت أعصابلرينه، حتّى بدنڭ هيئتِ عموميهسنده برر مخصوص وظيفهسى، حكمتلى برر وضعيتى واردر. بيڭلرله إمكانات ايچنده، بر صانعِ حكيمڭ حكمتيله او معيّن وضعيت ويريلمشدر.
اويله ده: بو كائناتدهكى موجودات، هر برى كندى ذاتى ايله، صفاتى ايله چوق إمكانات يوللرى ايچنده خاص بر وجودى و حكمتلى بر صورتى و فائدهلى صفتلرى، ناصل بر واجب الوجوده شهادت ايدرلر. اويله ده: مركّباته گيردكلرى وقت، هر بر مركّبده داها باشقه بر لسانله ينه صانعنى إعلان ايدر. گيت گيده، تا أڭ بيوك مركّبه قدر نسبتى، وظيفهسى، خدمتى إعتباريله صانعِ حكيمڭ وجوبِ وجودينه و إختيارينه و إرادهسنه شهادت ايدر. چونكه بر شيئى، بتون مركّباته حكمتلى مناسبتلرى محافظه صورتنده يرلشديرن، بتون او مركّباتڭ خالقى اولابيلير. ديمك بر تك شى، بيڭلر لسانلرله اوڭا شهادت ايدر حكمندهدر. ايشته كائناتڭ موجوداتى قدر دگل، بلكه موجوداتڭ صفات و مركّباتى عددنجه إمكانات نقطهسندن ده واجب الوجودڭ وجودينه قارشى شهادتلر گلييور.
ايشته أى غافل! كائناتى طولديران بو شهادتلرى، بو صدالرى ايشيتمهمك.. نه درجه صاغير و عقلسز اولمق لازم گلييور؟ هايدى سن سويله...
— 225 —
اوتوز برنجى پنجره
لَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ فِى اَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ٭ وَ فِى الْاَرْضِ اٰيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ ٭ وَ فِى اَنْفُسِكُمْ اَفَلَا تُبْصِرُونَ ٭
شو پنجره إنسان پنجرهسيدر و أنفسيدر. و أنفسى جهتنده شو پنجرهنڭ تفصيلاتنى بيڭلر محقّقينِ أوليانڭ مفصّل كتابلرينه حواله ايدهرك يالڭز فيضِ قرآندن آلديغمز بر قاچ أساسه إشارت ايدرز. شويله كه:
اون برنجى سوزده بيان ايديلديگى گبى: "إنسان، اويله بر نسخهِٔ جامعهدر كه: جنابِ حق بتون أسماسنى، إنسانڭ نفسى ايله إنسانه إحساس ايدييور." تفصيلاتنى باشقه سوزلره حواله ايدوب يالڭز اوچ نقطهيى گوسترهجگز.
برنجى نقطه:إنسان، اوچ جهتله أسماءِ إلٰهيهيه بر آيينهدر.
برنجى وجه:گيجهده ظلمات، ناصل نورى گوسترر. اويله ده: إنسان، ضعف و عجزيله، فقر و حاجاتيله، نقص و قصوريله، بر قديرِ ذو الجلالڭ قدرتنى، قوّتنى، غناسنى، رحمتنى بيلديرييور و هكذا پك چوق أوصافِ إلٰهيهيه بو صورتله آيينهدارلق ايدييور. حتّى حدسز عجزنده و نهايتسز ضعفنده، حدسز أعداسنه قارشى بر نقطهِٔ إستناد آرامقله، وجدان دائما واجب الوجوده باقار. هم نهايتسز فقرنده، نهايتسز حاجاتى ايچنده، نهايتسز مقصدلره قارشى بر نقطهِٔ إستمداد آرامغه مجبور اولديغندن، وجدان دائما او نقطهدن بر غنىِّ رحيمڭ درگاهنه طايانير، دعا ايله أل آچار. ديمك هر وجدانده شو نقطهِٔ إستناد و نقطهِٔ إستمداد
— 226 —
جهتنده ايكى كوچك پنجره، قديرِ رحيمڭ بارگاهِ رحمتنه آچيلير، هر وقت اونڭله باقهبيلير.
ايكنجى وجه آيينهدارلق ايسه:إنسانه ويريلن نمونهلر نوعندن جزئى علم، قدرت، بصر، سمع، مالكيت، حاكميت گبى جزئيات ايله كائنات مالكنڭ علمنه و قدرتنه، بصرينه، سمعنه، حاكميتِ ربوبيتنه آيينهدارلق ايدر. اونلرى آڭلار، بيلديرر. مثلا: "بن ناصل بو أوى ياپدم و ياپماسنى بيلييورم و گورويورم و اونڭ مالكىيم و إداره ايدييورم. اويله ده شو قوجه كائنات سراينڭ بر اوستهسى وار. او اوسته اونى بيلير، گورور، ياپار، إداره ايدر و هكذا...
اوچنجى وجه آيينهدارلق ايسه:إنسان، اوستنده نقشلرى گورونن أسماءِ إلٰهيهيه آيينهدارلق ايدر. اوتوز ايكنجى سوزڭ اوچنجى موقفنڭ باشنده بر نبذه ايضاح ايديلن إنسانڭ ماهيتِ جامعهسنده نقشلرى ظاهر اولان يتمشدن زياده أسماء واردر. مثلا: ياراديليشندن صانع، خالق إسمنى و حسنِ تقويمندن رحمٰن و رحيم إسملرينى و حسنِ تربيهسندن كريم، لطيف إسملرينى و هكذا... بتون أعضا و آلاتيله، جهازات و جوارحيله، لطائف و معنوياتيله، حواس و حسّياتيله آيرى آيرى أسمانڭ آيرى آيرى نقشلرينى گوسترييور. ديمك ناصل أسماده بر إسمِ أعظم وار، اويله ده او أسمانڭ نقوشنده دخى بر نقشِ أعظم وار كه، او ده إنساندر.
أى كندينى إنسان بيلن إنسان! كنديڭى اوقو... يوقسه حيوان و جامد حكمنده إنسان اولمق إحتمالى وار!
ايكنجى نقطه:مهمّ بر سرِّ أحديته إشارت ايدر. شويله كه:
إنسانڭ ناصل روحى بتون جسدينه اويله بر مناسبتى وار كه: بتون أعضاسنى و أجزاسنى بربرينه يارديم ايتديرر. يعنى، إرادهِٔ إلٰهيه جلوهسى اولان أوامرِ تكوينيه و
— 227 —
او أمردن وجودِ خارجى گيديرلمش بر قانونِ أمرى و لطيفهِٔ ربّانيه اولان روح، اونلرڭ إدارهسنده اونلرڭ معنوى سسلرينى حسّ ايتمهسنده و حاجتلرينى گورمسنده بربرينه مانع اولماز، روحى شاشيرتماز. روحه نسبةً اوزاق ياقين بر حكمنده. بربرينه پرده اولماز. ايسترسه، چوغنى برينڭ إمدادينه يتيشديرر. ايسترسه بدنڭ هر جزئى ايله بيلهبيلير، حسّ ايدهبيلير، إداره ايدهبيلير. حتّى چوق نورانيت كسب ايتمش ايسه، هر بر جزئى ايله گورهبيلير و ايشيدهبيلير. اويله ده: وَ ِللّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى جنابِ حقّڭ مادام اونڭ بر قانونِ أمرى اولان روح، كوچك بر عالم اولان إنسان جسمنده و أعضاسنده بو وضعيتى گوسترييور. ألبته عالمِ أكبر اولان كائناتده او ذاتِ واجب الوجودڭ إرادهِٔ كلّيهسنه و قدرتِ مطلقهسنه حدسز فعللر، حدسز صدالر، حدسز دعالر، حدسز ايشلر، هيچ بر جهتده اوڭا آغير گلمز، بربرينه مانع اولماز. او خالقِ ذو الجلالى مشغول ايتمز، شاشيرتماز. بتوننى بردن گورور، بتون سسلرى بردن ايشيتير. ياقين اوزاق بردر. ايسترسه، بتوننى برينڭ إمدادينه گوندرر. هر شى ايله هر شيئى گورهبيلير، سسلرينى ايشيدهبيلير و هر شى ايله هر شيئى بيلير و هكذا...
اوچنجى نقطه:حياتڭ پك مهمّ بر ماهيتى و أهمّيتلى بر وظيفهسى وار. فقط او بحث، حيات پنجرهسنده و يگرمنجى مكتوبڭ سكزنجى كلمهسنده تفصيلى گچديگندن اوڭا حواله ايدوب يالڭز بونى إخطار ايدرز كه:
حياتده حسّيات صورتنده قاينايان ممزوج نقشلر؛ پك چوق أسماء و شئوناتِ ذاتيهيه إشارت ايدر. غايت پارلاق بر صورتده حىّ قيّومڭ شئوناتِ ذاتيهسنه آيينهدارلق ايدر. شو سرّڭ ايضاحى، اللّٰهى طانيميانلره و داها تام تصديق ايتمهينلره قارشى زمانى اولماديغندن قپويى قپايورز...
— 228 —
اوتوز ايكنجى پنجره
هُوَ الَّذِى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ كَفٰى بِاللّٰهِ شَهِيدًا ٭ قُلْ يَا اَيُّهَا النَّاسُ اِنِّى رَسُولُ اللّٰهِ اِلَيْكُمْ جَمِيعًا الَّذِى لَهُ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ يُحْيِى وَ يُمِيتُ
شو پنجره، سماءِ رسالتڭ گونشى، بلكه گونشلر گونشى اولان حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلامڭ پنجرهسيدر. شو غايت پارلاق و پك بيوك و چوق نورانى پنجره اوتوز برنجى سوز اولان معراج رسالهسيله، اون طوقوزنجى سوز اولان نبوّتِ أحمديه (عليه الصلاة والسلام) رسالهسنده و اون طوقوز إشارتلى اولان اون طوقوزنجى مكتوبده، نه درجه نورانى و ظاهر اولديغى إثبات ايديلديگندن، او ايكى سوزى و او مكتوبى و او مكتوبڭ اون طوقوزنجى إشارتنى بو مقامده دوشونوب، سوزى اونلره حواله ايدوب، يالڭز ديرز كه:
توحيدڭ بر برهانِ ناطقى اولان ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلام رسالت و ولايت جناحلريله، يعنى كندندن أوّل بتون أنبيانڭ تواترله إجماعلرينى و اوندن صوڭرهكى بتون أوليانڭ و أصفيانڭ إجماعكارانه تواترلرينى تضمّن ايدن بر قوّتله بتون حياتنده بتون قوّتيله وحدانيتى گوستروب إعلان ايتمش. و عالمِ إسلاميت گبى گنيش، پارلاق، نورانى بر پنجرهيى، معرفت اللّٰهه آچمشدر. إمامِ غزالى، إمامِ ربّانى، محيى الدينِ عربى، عبد القادرِ گيلانى گبى ميليونلر محقّقينِ أصفيا و صدّيقين او پنجرهدن باقييورلر، باشقهلرينه ده گوسترييورلر. عجبا بويله بر پنجرهيى قپاتهجق بر پرده وار مى؟ و اونى إتهام ايدوب، بو پنجرهدن باقميانڭ عقلى وار مى؟ هايدى سن سويله!
— 229 —
اوتوز اوچنجى پنجره
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ الَّذِى اَنْزَلَ عَلٰى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا قَيِّمًا ٭ الرٰ كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ اِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ
بتون گچمش پنجرهلر، قرآن دڭزندن بعض قطرهلر اولديغنى دوشون. صوڭره قرآنده نه قدر آبِ حيات حكمنده اولان أنوارِ توحيد وار اولديغنى قياس ايدهبيليرسڭ. فقط بتون او پنجرهلرڭ منبعى و معدنى و أصلى اولان قرآنه غايت مجمل بر صورتده، غايت بسيط بر طرزده باقيلسه دخى، ينه غايت پارلاق، نورانى بر پنجرهِٔ جامعهدر. او پنجره نه قدر قطعى و پارلاق و نورانى اولديغنى، يگرمى بشنجى سوز اولان إعجازِ قرآن رسالهسنه و اون طوقوزنجى مكتوبڭ اون سكزنجى إشارتنه حواله ايدييورز. و قرآنى بزه گوندرن ذاتِ ذو الجلالڭ عرشِ رحمانيسنه نياز ايدوب ديرز:
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا ٭ رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ اِذْ هَدَيْتَنَا ٭ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا اِنَّكَ اَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
٭ وَ تُبْ عَلَيْنَا اِنَّكَ اَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ٭
— 230 —
إخطار
شو اوتوز اوچ پنجرهلى اولان اوتوز اوچنجى مكتوب، ايمانى اولميانى إن شاء اللّٰه ايمانه گتيرر. ايمانى ضعيف اولانڭ ايماننى قوّتلشديرر. ايمانى قوى و تقليدى اولانڭ ايماننى تحقيقى ياپار. ايمانى تحقيقى اولانڭ ايماننى گنيشلتديرر. ايمانى گنيش اولانه بتون كمالاتِ حقيقيهنڭ مدارى و أساسى اولان معرفت اللّٰهده ترقّيات ويرر؛ داها نورانى، داها پارلاق منظرهلرى آچار. ايشته بونڭ ايچون، "بر پنجره بڭا كافى گلدى، يتر" دييهمزسڭ. چونكه سنڭ عقلڭه قناعت گلدى، حصّهسنى آلدى ايسه؛ قلبڭ ده حصّهسنى ايستر، روحڭ ده حصّهسنى ايستر. حتّى خيال ده او نوردن حصّهسنى ايستيهجك. بناءً عليه هر بر پنجرهنڭ آيرى آيرى فائدهلرى واردر.
معراج رسالهسنده أصل مخاطب، مؤمن ايدى؛ ملحد ايكنجى درجهده إستماع مقامنده ايدى. شو رسالهده ايسه مخاطب، منكِردر؛ إستماع مقاملرنده مؤمندر. بونى دوشونوب اويلهجه باقمالى.
فقط مع التأسّف مهمّ بر سببه بناءً شو مكتوب غايت سرعتله يازيلديغندن و حتّى مسودّه حالنده قالديغندن، ألبته بڭا عائد اولان طرزِ إفادهده مشوّشيت و قصورلر اولاجقدر. نظرِ مسامحه ايله باقمهلرينى و أللرندن گليرسه إصلاحلرينى و مغفرت ايله بڭا دعا أيلهمهلرينى إخوانلرمدن ايسترم.
وَالسَّلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدٰى ٭ وَالْمَلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهَوٰى
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى مَنْ اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ وَ عَلٰى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلِّمْ اٰمِينَ
٭ ٭ ٭
— 231 —
(يگرمى بش سنه أوّل رمضانده ايكنديدن صوڭره شيخ گيلانىنڭ (قس) أسماءِ حسنى منظومهسنى اوقودم. بڭا بر آرزو گلدى كه، أسماءِ حسنى ايله بر مناجات يازايم. فقط او وقت بو قدر يازيلدى. او قدسى استاديمڭ مبارك مناجاتِ أسمائيهسنه بر نظيره ياپمق ايستدم. هيهات!. نظمه إستعدادم يوق. ياپامادم، نقصان قالدى.)
هُوَ الْبَاقِى
حَكِيمُ الْقَضَايَا نَحْنُ فِى قَبْضِ حُكْمِهِ ٭ هُوَ الْحَكَمُ الْعَدْلُ لَهُ الْاَرْضُ وَ السَّمَاءُ عَلِيمُ الْخَفَايَا وَ الْغُيُوبِ فِى مُلْكِهِ ٭ هُوَ الْقَادِرُ الْقَيُّومُ لَهُ الْعَرْشُ وَ الثَّرَاءُ لَطِيفُ الْمَزَايَا وَ النُّقُوشِ فِى صُنْعِهِ ٭ هُوَ الْفَاطِرُ الْوَدُودُ لَهُ الْحُسْنُ وَ الْبَهَاءُ جَلِيلُ الْمَرَايَا وَ الشُّؤُنِ فِى خَلْقِهِ ٭ هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ لَهُ الْعِزُّ وَ الْكِبْرِيَاءُ بَدِيعُ الْبَرَايَا نَحْنُ مِنْ نَقْشِ صُنْعِهِ ٭ هُوَ الدَّائِمُ الْبَاقِى لَهُ الْمُلْكُ وَ الْبَقَاءُ كَرِيمُ الْعَطَايَا نَحْنُ مِنْ رَكْبِ ضَيْفِهِ ٭ هُوَ الرَّزَّاقُ الْكَافِى لَهُ الْحَمْدُ وَ الثَّنَاءُ جَمِيلُ الْهَدَايَا نَحْنُ مِنْ نَسْجِ عِلْمِهِ ٭ هُوَ الْخَالِقُ الْوَافِى لَهُ الْجُودُ وَ الْعَطَاءُ سَمِيعُ الشَّكَايَا وَ الدُّعَاءِ لِخَلْقِهِ ٭ هُوَ الرَّاحِمُ الشَّافِى لَهُ الشُّكْرُ وَ الثَّنَاءُ غَفُورُ الْخَطَايَا وَ الذُّنُوبِ لِعَبْدِهِ ٭ هُوَ الْغَفَّارُ الرَّحِيمُ لَهُ الْعَفْوُ وَ الرِّضَاءُ
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 232 —
أسكى سعيدڭ يڭى سعيده إنقلاب ايتديگى دقيقهده أسكيسنڭ گولديگنه بدل يڭى سعيدڭ آغلامهسيدر. بلكه درگاهِ إلٰهيده او گولمكلرڭ بر آغلامهسيدر.
اِلٰهِى وَ سَيِّدِى وَ خَالِقِى وَ رَبِّى وَ مَالِكِى وَ رَازِقِى اِلٰى مَنْ اَشْكُوا حَالَتِى وَ عِلَّتِى وَ خَسَارَتِى وَ قَدْ ضَيَّعْتُ بِسُوءِ اِخْتِيَارِى اَرْبَعِينَ سَنَةً مِنْ نِعْمَةِ عُمْرِى وَ حَيَاتِى وَ صِحَّتِى وَ شَبَابِى فِى الْمَعَاصِى وَ الذُّنُوبِ الْهَائِلَةِ وَ فِى الرِّيَاءِ وَ الْغَفْلَةِ الشَامِلَةِ وَ فِى الْهَوَسَاتِ الرَّذِيلَةِ الْمُذِلَّةِ الزَّائِلَةِ ٭ وَ فِى الشُّهْرَةِ الْكَاذِبَةِ الْمُضِرَّةِ اْلٰافِلَةِ فَاَوْرَثَتْ تِلْكَ الْاُمُورُ فِى اٰوَانِ شِيبِى وَ قَدْ نَاهَزْتُ الْخَمْسِينَ وَ اَنَا عَلِيلٌ ذَلِيلٌ وَ قَدْ دَنَى الرَّحِيلُ وَ اَنَا مُسِيئٌ مُسِنٌّ اٰلَامًا مُضِلَّةً وَ اٰثَامًا مُذِلَّةً وَ وَسَاوِسَ مُضِرَّةً وَ اِعْتِيَادَاتًا مُهْلِكَةً.
يَا اِلٰهِى اِلٰى مَنْ اَلْتَجِى وَ اِلٰى اَيْنَ اَفِرُّ اِذْ اَنَا بِهٰذَا الْحَمْلِ الثَّقِيلِ وَ الْوَجْهِ الْخَجِيلِ وَ الْقَلْبِ الْعَلِيلِ مُتَقَرِّبٌ بِكَمَالِ السُّرْعَةِ وَ بِا الْمُشَاهَدَةِ وَ بِلَا اِنْحِرَافٍ وَ بِلَا اِخْتِيَارٍ كَآبَائِى وَ اَحْبَابِى وَ اَقْرَانِى وَ اَقَارِبِى اِلٰى بَابِ الْقَبْرِ الَّذِى هُوَ لِمِثْلِى الْغَافِلِ بَيْتُ الْوَحْدَةِ وَ الْاِنْفِرَادِ فِى طَرِيقِ اَبَدِ اْلٰابَادِ لِلْفِرَاقِ الْاَبَدِى مِنْ هٰذِهِ الدُّنْيَا الْفَانِيَةِ الْهَالِكَةِ الزَّائِلَةِ الرَّاحِلَةِ وَ الْمَكَّارَةِ لِمِثْلِى ذِى النَّفْسِ الْاَمَّارَةِ.
— 233 —
يَا اِلٰهِى اَرَانِى عَنْ قَرِيبٍ وَ قَدْ لَبِسْتُ كَفَنِى وَ رَكِبْتُ تَابُوتِى وَ تَوَجَّهْتُ اِلٰى بَابِ قَبْرِى وَ وَدَّعَنِى اَحْبَابِى اَرْفَعُ رَاْسِى اِلٰى عَرْشِ رَحْمَتِكَ اُنَادِى بِلِسَانِ حَالِى َالْاَمَانُ الْاَمَانُ مِنْ خَجَالَةِ الْعِصْيَانِ اٰهْ - وَاهْ مِنَ الْفِرَاقِ وَ النِّسْيَانِ الْغِيَاثْ اَلْغِيَاثْ يَا رَحْمٰنُ يَا حَنَّانُ.
اِلٰهِى قَدْ تَيَقَّنْتُ بِاَنْ لَا مَلْجَأَ وَ لَا مَنْجَأَ وَ لَا مَفَرَّ اِلَّا اِلٰى رَحْمَتِكَ
اِلٰهِى رَحْمَتُكَ مَلْجَاِى وَ وَسِيلَتِى وَ اِلَيْكَ اَرْفَعُ بَثِّى وَ حُزْنِى وَ شِكَايَتِى
اِلٰهِى وَ سَيِّدِى مَخْلُوقُكَ وَ مَصْنُوعُكَ وَ عَبْدُكَ الضَّعِيفُ الْفَقِيرُ الْعَاجِزُ الْعَاصِى الْغَافِلُ الْجَاهِلُ الْمُسِئُ الْمُسِنُّ الشَّقِىُّ اْلٰابِقُ قَدْ عَادَ بَعْدَخَمْسِينَ سَنَةٍ اِلٰى بَابِ رَحْمَتِكَ مُقِرًّا بِالْمَعَاصِى وَ الْخَطِيئَاتِ وَ الذُّنُوبِ مُبْتَلًا بِالْاَسْقَامِ وَ الْوَسَاوِسِ وَ الْعُيُوبِ فَاِنْ تَرْحَمْ وَ تَغْفِرْ وَ تَقَبَّلْ فَاَنْتَ لِذَاكَ اَهْلٌ وَ اِنْ تَطْرُدْ فَمَنْ يَرْحَمْ سِوَاكَ فَارْحَمْنِى.
يَا اِلٰهِى وَاغْفِرْلِى يَا خَالِقِى وَارْئَفْ بِى يَا رَبِّىَ الرَّحِيمُ وَاعْفُ عَنِّى يَا رَازِقِىَ الْكَرِيمُ بِحَقِّ قُرْاٰنِكَ الْحَكِيمِ وَ بِحُرْمَةِ رَسُولِكَ الْكَرِيمِ عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ اٰمِينَ.
اِلٰهِى وَ سَيِّدِى وَ مَالِكِى اِخْتِيَارِى كَشَعْرَةٍ وَ لَوَازِمَاتِى وَ فَاقَاتِى لَا تُحْصٰى وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِكَ يَا حَسِيبُ يَا كَافِى.
— 234 —
اِلٰهِى وَ سَيِّدِى وَ مَالِكِى اِقْتِدَارِى كَذَرَّةٍ ضَعِيفَةٍ مَعَ اَنَّ الْاَعْدَاءَ وَ الْعِلَلَ وَ الْاَوْهَامَ وَ الضَّلَالَ وَ الْاَسْفَارَ الطِّوَالَ وَ اْلٰالَامَ وَ الْاَسْقَامَ مَا لَا تُحْصٰى فَلَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِكَ يَا حَفِيظُ يَا وَكِيلُ يَا قَوِىُّ يَا قَدِيرُ.
اِلٰهِى حَيَاتِى كَشُعْلَةٍ تَنْطَفِى كَاَمْثَالِى مَعَ اَنَّ اَمَانِى وَ اٰمَالِى لَا تُحْصٰى وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِكَ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ يَا حَسِيبُ يَا كَافِى.
اِلٰهِى عُمْرِى كَدَقِيقَةٍ تَنْقَضِى كَاَقْرَانِى مَعَ اَنَّ مَقَاصِدِى وَ مَطَالِبِى لَا تُحْصٰى فَلَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِكَ يَا اَزَلِىُّ يَا اَبَدِىُّ يَا حَفِيظُ يَا وَكِيلُ.
اِلٰهِى شُعُورِى كَلَمْعَةٍ تَزُولُ مَعَ اَنَّ مَا يَلْزَمُ التَّحَفُّظُ وَ التَّجَنُّبُ وَ الْفِرَارُ مِنْهُ مِنَ الظُّلُمَاتِ وَ الضَّلَالَاتِ لَا تُعَدُّ وَ مَا يَلْزَمُ حِفْظُهُ وَ تَعَهُّدُهُ مِنْ اَنْوَارِ مَعْرِفَتِكَ لَا تُحْصٰى فَلَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِكَ يَا عَلِيمُ يَا خَبِيرُ يَا حَفِيظُ يَا وَكِيلُ.
اِلٰهِى وَ سَيِّدِى لِى نَفْسٌ هَلُوعٌ وَ قَلْبٌ جَزُوعٌ وَ صَبْرٌ ضَعِيفٌ وَ جِسْمٌ نَحِيفٌ وَ بَدَنٌ عَلِيلٌ ذَلِيلٌ وَ الْمَحْمُولُ عَلَىَّ ثَقِيلٌ ثَقِيلٌ فَلَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِكَ يَا خَالِقِىَ الْحَكِيمُ يَا رَازِقِىَ الْكَرِيمُ.
اِلٰهِى لِى مِنَ الزَّمَانِ اٰنٌ يَسِيلٌ مَعَ عَلَاقَتِى بِسَائِرِ الْاَزْمِنَةِ وَ لِىَ مِنَ الْمَكَانِ مِقْدَارُ الْقَبْرِ مَعَ تَعَلُّقِى بِالْاَمْكِنَةِ السَّائِرَةِ فَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِكَ يَا رَبَّ الدُّهُورِ وَ الْاَزْماَنِ وَيَا خَالِقَ الْاَمْكِنَةِ وَ الْاَكْوَانِ وَ يَا رَبَّ الْمَكِينِ وَ الْمَكَانِ يَا حَسِيبُ يَا كَافِى.
— 235 —
اِلٰٰهِى وَ خَالِقِى وَ رَبِّى وَ مَالِكِى لِى عَجْزٌ بِلَا نِهَايَةٍ وَ ضَعْفٌ بِلَا غَايَةٍ مَعَ اَنَّ الْاَعْدَاءَ وَ الْعِلَلَ وَ الْاَوْهَامَ وَ الْاَهْوَالَ وَ الظُّلُمَاتِ وَ الضَّلَالَ وَ الْوَسَاوِسَ وَ الْمَلَالَ وَ الْاَسْفَارَ الطِّوَالَ مَا لَا تُحْصٰى فَلَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِكَ يَا قَوِىُّ يَا قَدِيرُ يَا حَفِيظُ يَا وَكِيلُ.
اِلٰهِى وَ خَالِقِى وَ رَبِّى وَ رَازِقِى لِى فَقْرٌ بِلَا نِهَايَةٍ وَ فَاقَةٌ بِلَا غَايَةٍ مَعَ اَنَّ حَاجَاتِى وَ مَطَالِبِى وَ لَوَازِمَاتِى وَ دُيُونِى وَ وَظَائِفِى مَا لَا تُحْصٰى فَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِكَ يَا غَنِىُّ يَا كَرِيمُ يَا مُغْنِى يَا رَحِيمُ.
اِلٰهِى تَبَرَّأْتُ اِلَيْكَ مِنْ حَوْلِى وَ قُوَّتِى وَ الْتَجَئْتُ اِلٰى حَوْلِكَ وَ قُوَّتِكَ فَلَا تَكِلْنِى اِلٰى حَوْلِى وَ قُوَّتِى وَارْحَمْ عَجْزِى وَ ضَعْفِى وَ فَقْرِى وَ فَاقَتِى فَقَدْ ضَاقَ صَدْرِى وَ ضَاعَ عُمْرِى وَ تَاهَ فِكْرِى وَ فَنٰى صَبْرِى وَ اَنْتَ الْعَالِمُ بِسِرِّى وَ جَهْرِى وَ اَنْتَ الْمَالِكُ لِنَفْعِى وَ ضَرِّى وَ اَنْتَ الْقَادِرُ عَلٰى تَفْرِيجِ كُرْبِى وَ تَيْسِيرِ عُسْرِى فَيَسِّرْ عَلَىَّ كُلَّ عَسِيرٍ يَا مُيَسِّرَ كُلِّ عَسِيرٍ اٰمِينَ.
٭ ٭ ٭
— 236 —
اون يدنجى لمعهنڭ اون ايكنجى نوطهسندن
مؤلّفڭ حزين مناجاتى
اون ايكنجى نوطه:
أى بو نوطهلرى ديڭلهين دوستلرم! بيليڭز كه؛ بن خلافِ عادت اولارق، گيزلمهسى لازم گلن ربّمه قارشى قلبمڭ تضرّع و نياز و مناجاتنى بعضًا يازديغمڭ سببى؛ ئولوم، ديلمى صوصديرديغى زمانلرده، ديلمه بدل كتابمڭ سويلهمهسنڭ قبولنى رحمتِ إلٰهيهدن رجا ايتمكدر. أوت قيصه بر عمرده، حدسز گناهلريمه كفّارت اولاجق، موقّت لسانمڭ توبه و ندامتلرى كافى گلمييور. ثابت و بر درجه دائم اولان كتابڭ لسانى داها زياده او ايشه يارار. ايشته اون اوچ سنه (حاشيه): بو رسالهنڭ تأليفندن اون اوچ سنه أوّل. أوّل، دغدغهلى بر فورطنهِٔ روحيه نتيجهسنده، أسكى سعيدڭ گولمهلرى، يڭى سعيدڭ آغلامالرينه إنقلاب ايدهجگى هنگامده؛ گنجلگڭ غفلت اويقوسندن إختيارلق صباحيله اويانديغم بر آنده، شو مناجات و نياز عربى يازيلمشدر. بر قسمنڭ توركجه مئالى شودر كه:
أى ربِّ رحيمم و أى خالقِ كريمم! بنم سوءِ إختيارمله عمرم و گنجلگم ضايع اولوب گيتدى. و او عمر و گنجلگڭ ميوهلرندن أليمده قالان، ألم ويريجى گناهلر، ذلّت ويريجى ألملر، ضلالت ويريجى وسوسهلر قالمشدر. و بو آغير يوك و خستهلقلى قلب و خجالتلى يوزمله قبره ياقينلاشييورم. بِالمشاهده گوره گوره غايت سرعتله، صاغه و صوله إنحراف ايتميهرك، إختيارسز بر طرزده، وفات ايدن أحباب
— 237 —
و أقران و أقاربم گبى قبر قپوسنه ياناشييورم. او قبر، بو دارِ فانيدن فراقِ أبدى ايله أبد الآباد يولنده قورولمش، آچيلمش أوّلكى منزل و برنجى قپودر. و بو باغلانديغم و مفتون اولديغم شو دارِ دنيا ده، قطعى بر يقين ايله آڭلادم كه؛ هالكدر گيدر و فانيدر ئولور. و بِالمشاهده ايچندهكى موجودات دخى، بربرى آرقهسندن قافله قافله گوچوب گيدر، غائب اولور. خصوصًا بنم گبى نفسِ أمّارهيى طاشييانلره شو دنيا چوق غدّاردر، مكّاردر. بر لذّت ويرسه، بيڭ ألم طاقار چكديرر. بر اوزوم يديرسه، يوز طوقات وورور.
أى ربِّ رحيمم و أى خالقِ كريمم! كُلُّ اٰتٍ قَرِيبٌ سرّيله بن شيمديدن گورويورم كه: ياقين بر زمانده بن كفنمى گيدم، تابوتمه بيندم، دوستلرمله وداع أيلدم. قبريمه توجّه ايدوب گيدركن، سنڭ درگاهِ رحمتڭده، جنازهمڭ لسانِ حاليله، روحمڭ لسانِ قاليله باغيرهرق ديرم: الأمان الأمان! يا حنّان! يا منّان! بنى گناهلريمڭ خجالتندن قورتار! ايشته قبريمڭ باشنه اولاشدم، بوينمه كفنمى طاقوب قبريمڭ باشنده اوزانان جسممڭ اوزرينه طوردم. باشمى درگاهِ رحمتنه قالديروب بتون قوّتمله فرياد ايدوب ندا ايدييورم: الأمان الأمان! يا حنّان! يا منّان! بنى گناهلريمڭ آغير يوكلرندن خلاص أيله! ايشته قبريمه گيردم، كفنمه صاريلدم. تشييعجيلر بنى بيراقوب گيتديلر. سنڭ عفو و رحمتڭى إنتظار ايدييورم. و بِالمشاهده گوردم كه: سندن باشقه ملجأ و منجأ يوق. گناهلرڭ چركين يوزندن و معصيتڭ وحشى شكلندن و او مكانڭ طارلغندن بتون قوّتمله ندا ايدوب دييورم: الأمان، الأمان! يا رحمٰن! يا حنّان! يا منّان! يا ديّان! بنى چركين گناهلريمڭ آرقداشلقلرندن قورتار، يريمى گنيشلتدير. إلٰهى! سنڭ رحمتڭ ملجأمدر و رحمةً لِلْعالمين اولان حبيبڭ سنڭ رحمتڭه يتيشمك ايچون وسيلهمدر. سندن شكوا دگل، بلكه نفسمى و حالمى سڭا شكوا ايدييورم. أى
— 238 —
خالقِ كريمم و أى ربِّ رحيمم! سنڭ سعيد إسمندهكى مخلوقڭ و مصنوعڭ و عبدڭ هم عاصى، هم عاجز، هم غافل، هم جاهل، هم عليل، هم ذليل، هم مسئ، هم مسنّ، هم شقى، هم سيّدندن قاچمش بر كوله اولديغى حالده، قرق سنه صوڭره ندامت ايدوب سنڭ درگاهڭه عودت ايتمك ايستهيور. سنڭ رحمتڭه إلتجا ايدييور. حدسز گناه و خطيئاتلرينى إعتراف ايدييور. أوهام و درلو درلو علّتلرله مبتلا اولمش. سڭا تضرّع و نياز ايدر. أگر كمالِ رحمتڭله اونى قبول ايتسهڭ، مغفرت ايدوب رحمت ايتسهڭ؛ ذاتًا او سنڭ شانڭدر. چونكه أرحم الراحمينسڭ. أگر قبول ايتمزسهڭ، سنڭ قپوڭدن باشقه هانگى قپويه گيدهيم؟ هانگى قپو وار؟ سندن باشقه ربّ يوق كه، درگاهنه گيديلسين. سندن باشقه حق معبود يوقدر كه، اوڭا إلتجا ايديلسين!.."
لَا اِلٰهَ اِلَّا اَنْتَ وَحْدَكَ لَا شَرِيكَ لَكَ اٰخِرُ الْكَلَامِ فِى الدُّنْيَا وَ اَوَّلُ الْكَلَامِ فِى اْلٰاخِرَةِ وَ فِى الْقَبْرِ اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ تَعَالَى عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ
٭ ٭ ٭
— 239 —
رسالهِٔ نوردن
اون ايكنجى شعاع
دڭزلى مدافعهنامهسى
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَ بِهِ نَسْتَعِينُ
(اون سكز سنه سكوتدن صوڭره مجبوريت تحتنده بو إستدعا محكمهيه و صورتى آنقرهيه مقاماته ويريلمشكن؛ تكرار ويرمگه مجبور اولديغم إدّعانامهيه قارشى إعتراضنامهمدر.)
معلوم اولسون كه؛ قسطمونيده اوچ دفعه منزلمى تحرّى ايتمك ايچون گلن ايكى مدّعىعمومه و ايكى تحرّى قوميسرينه و اوچنجيده پوليس مديرينه و آلتى يدى قوميسر و پوليسلره و إسپارطهده مدّعىعمومڭ سؤاللرينه قارشى ديدم و أهمّيتلى بر قسمنڭ صورتى قسطمونى ضابطه و عدليهسى ألنده قالان عينِ حقيقت كوچك بر مدافعهنڭ خلاصهسيدر. شويله كه:
— 240 —
اونلره ديدم: بن، اونسكز يگرمى سنهدر منزوى ياشايورم. هم قسطمونيده سكز سنهدر قرهقول قارشيسنده و سائر يرلرده دخى يگرمى سنهدر دائما ترصّد و نظارت آلتنده قاچ دفعه منزلمى تحرّى ايتدكلرى حالده، دنيا ايله و سياستله هيچ بر ترشّح، هيچ بر أماره گورولمدى. أگر بر قاريشق حالم اولسه ايدى، بورانڭ عدليه و ضابطهسى بيلمدى وياخود بيلدى آلديرمدى ايسه، ألبته بندن زياده اونلر مسؤلدرلر. أگر يوقسه، بتون دنياده كندى آخرتى ايله مشغول اولان منزويلره ايليشيلمديگى حالده، نهدن بڭا لزومسز، وطن و ملّت ضررينه بو درجه ايلشييورسڭز!
بز رسالهِٔ النور شاكردلرى، رسالهِٔ النورى دگل دنيا جريانلرينه، بلكه كائناته ده آلَت ايدهمهيز. هم قرآن بزى سياستدن شدّتله منع ايتمش. أوت رسالهِٔ النورڭ وظيفهسى ايسه، حياتِ أبديهيى محو ايدن و حياتِ دنيويهيى ده دهشتلى بر زهره چويرن كفرِ مطلقه قارشى، ايمانى اولان حقيقتلرى غايت قطعى و أڭ متمرّد زنديق فيلسوفلرى دخى ايمانه گتيرن قوّتلى برهانلر ايله قرآنه خدمت ايتمكدر. اونڭ ايچون رسالهِٔ النورى هيچ بر شيئه آلَت ايدهمهيز.
أوّلا:قرآنڭ ألماس گبى حقيقتلرينى، أهلِ غفلت نظرنده پروپاغندهِٔ سياست توهّميله جام پارچهلرينه اينديرمهمك و او قيمتدار حقيقتلره إهانت ايتمهمكدر.
ثانيًا:رسالهِٔ النورڭ أساس مسلگى اولان شفقت، حق و حقيقت و وجدان، بزلرى شدّتله سياستدن و إدارهيه ايليشمكدن منع ايتمش. چونكه طوقاته و بلايه مستحق و كفرِ مطلقه دوشمش بر ايكى دينسزه متعلّق يدى سكز چولوق چوجق، خسته، إختيار، معصوملر بولونور. مصيبت و بلا گلسه، او بيچارهلر دخى يانارلر. بونڭ ايچون، نتيجهنڭ ده حصولى مشكوك اولديغى حالده، سياست يوليله إداره و آسايشڭ ضررينه حياتِ إجتماعيهيه قاريشمقدن شدّتلى منع ايديلميشز.
— 241 —
ثالثًا:بو وطنڭ و بو ملّتڭ حياتِ إجتماعيهسى بو عجيب زمانده آنارشيلكدن قورتولمق ايچون بش أساس لازم و ضروريدر: حرمت، مرحمت، حرامدن چكينمك، أمنيت، سرسريلگى بيراقوب إطاعت ايتمكدر. رسالهِٔ النور حياتِ إجتماعيهيه باقديغى زمان، بو بش أساسى قوّتلى و قدسى بر صورتده تثبيت و تحكيم ايدهرك، آسايشڭ تمل طاشنى محافظه ايتديگنه دليل ايسه؛ بو يگرمى سنه ظرفنده رسالهِٔ نورڭ، يوز بيڭ آدمى وطن و ملّته ضررسز بر عضوِ نافع حالنه گتيرمهسيدر. إسپارطه و قسطمونى ولايتلرى بوڭا شاهددر. ديمك رسالهِٔ النورڭ أكثريتِ مطلقه أجزالرينه ايليشنلر، هر حالده بيلهرك ويا بيلميهرك آنارشيلك حسابنه وطنه و ملّته و حاكميتِ إسلاميهيه خيانت ايدرلر. رسالهِٔ النورڭ، يوز اوتوز رسالهلرينڭ بو وطنه يوز اوتوز بيوك فائدهسنى و حسنهسنى، وهّام أهلِ غفلتڭ سطحى نظرلرينه قصورلى توهّم ايديلن ايكى اوچ رسالهنڭ موهوم ضررلرى چوروتهمز. اونلرى بونلر ايله چوروتن، غايت درجهده إنصافسز بر ظالمدر.
امّا بنم أهمّيتسز شخصمڭ قصورلرى ايسه، بِالمجبوريه ايستهميهرك ديرم كه: اون سكز (شيمدى يگرمى ايكى) سنه مدّتنده غربتده حپسِ منفرد حكمنده، يالڭز و منزوى اولارق حيات گچيرن (١) و بو مدّت ظرفنده إختياريله بر دفعه چارشويه و مجمعِ ناس بيوك جامعلره گيتمهين (٢) و چوق تضييق و صيقنتى ويريلديگى حالده، بتون أمثالى منفيلره مخالف اولارق إستراحتى ايچون بر تك دفعه حكومته مراجعت ايتمهين (٣) و يگرمى سنه ظرفنده هيچ بر غزتهيى اوقوميان (٤) و ديڭلهمهين (٥) و مراق ايتمهين (٦) و تام ايكى سنهدر (حاشيه): شيمدى يدى سنهدن گچدى. قسطمونيده بتون دوستلرڭ شهادتيله، كُرهِٔ أرض يوزندهكى بوغوشمهلرى و حربلرى و صلح اولمش و اولمامش و داها كيملر حرب ايتدكلرينى
— 242 —
بيلمهين (٧) و مراق ايتمهين (٨) و صورميان (٩) و اوچ سنه ياقيننده قونوشان راديويى اوچ دفعهدن باشقه ديڭلهمهين (١٠) و حياتِ أبديهيى إمحا ايدن و حياتِ دنيويهيى دخى ألم ايچنده ألمه، عذاب ايچنده عذابه چويرن كفرِ مطلقه قارشى غالبانه رسالهِٔ النور ايله مقابله ايتديگنه اونڭ ايله ايمانلرينى قورتاران يوز بيڭ شاهدڭ شهادتيله إثبات ايدن (١١) و قرآندن ترشّح ايدن رسالهِٔ النور ايله ئولومى يوز بيڭ آدم حقّنده إعدامِ أبديدن ترخيص تذكرهسنه چويرن (١٢) بر آدمه بو درجه ايليشمك و مأيوس ايتمك و اونى آغلاتمقله، او معصوم يوز بيڭلر قارداشلرينى آغلاتمق.. هانگى قانون وار؟ هانگى مصلحت وار؟ عدالت نامنه أمثالسز بر غدر اولماز مى؟ و قانون حسابنه، أمثالسز بر قانونسزلق دگل مى؟
أگر بو تحرّيلرده بعض وظيفهدار مأمورلرڭ إعتراض ايتدكلرى گبى ديرسهڭز كه: سن و بر ايكى رسالهڭ رژيمه و اصولمزه مخالف گيدييور؟
الجواب: أوّلًا:بو يڭى اصولڭزڭ منزويلرڭ چلّهخانهلرينه گيرمگه هيچ بر حقّى يوق.
ثانيًا:بر شيئى ردّ ايتمك آيريدر، قلبًا قبول ايتمهمك آيريدر و عمل ايتمهمك بتون بتون آيريدر. أهلِ حكومت أله باقار، قلبه باقماز. إداره و آسايشه ايليشمهين شدّتلى مخالفلر، هر حكومتده بولونور. حتّى حضرتِ عُمَر رضى اللّٰه عنهڭ تحتِ حاكميتندهكى خرستيانلر قانونِ شريعتى و قرآنى إنكار ايتدكلرى حالده اونلره ايليشمييوردى. حرّيتِ فكر و سربستيتِ وجدان دستوريله رسالهِٔ النورڭ بر قسم شاكردلرى؛ إدارهيه طوقونمامق شرطيله رژيم و اصولڭزى علمًا قبول ايتمزسه و مخالف عمل ايتسه، حتّى رژيمڭ صاحبنه عداوت ايتسه، اونلره قانونًا ايليشيلمز. رسالهلر ايسه، او گبى رسالهلره محرم ديمشز، نشرينى منع ايتميشز. حتّى بو دفعه بو
— 243 —
حادثهيه سببيت ويرن رساله قسطمونيده سكز سنه ظرفنده بر ويا ايكى دفعه بر تك نسخه بريسى بڭا گتيردى. عين گونده غيب ايتديردك.
معلومدر كه؛ بر مكتوبده قصور اولسه، يالڭز او قصورلى كلمهلر سانسور ايديلير، متباقيسنه إذن ويريلير. أسكيشهر محكمهسنده درت آى تدقيقات نتيجهسنده، يوز رسالهده مدارِ تنقيد يالڭز اون بش كلمه بولمالرى قطعى إثبات ايدر كه؛ رسالهِٔ النوره ايليشلمز، اونڭ هدفى دنيا دگل. هركس بو زمانده اوڭا محتاجدر.
أگر دينسزلگى بر نوع سياست ظن ايدوب، بو حادثهده بعضلرڭ ديدكلرى گبى ديرسهڭز: "بو رسالهلرڭ ايله مدنيتمزى، كيفمزى بوزويورسڭ."
بن ده ديرم: "دينسز بر ملّت ياشامز" دنياجه عمومى بر دستوردر و بِالخاصّه كفرِ مطلق اولسه جهنّمدن داها أليم بر عذابى دنياده دخى ويرديگى، رسالهِٔ النوردن گنجلك رهبرى غايت قطعى بر صورتده إثبات ايتمش. او رساله، تحرّيده ألڭزه گچن رسالهلر ايچنده و مفتاح الايمان رسالهسنڭ آخرنده بر قسم نسخهلرنده واردر. بر مسلمان اَلْعِيَاذُ بِاللّٰه، أگر إرتداد ايتسه، كفرِ مطلقه دوشر و بر درجه ياشاتان كفرِ مشكوكده قالماز. أجنبى دينسزلرى گبى اولاماز. و لذّتِ حيات نقطهسنده، ماضى و مستقبلى اولميان حيواندن يوز درجه آشاغى دوشر. چونكه گچمش و گلهجك موجوداتڭ ئولوملرى و أبدى مفارقتلرى، اونڭ ضلالتى جهتيله، اونڭ قلبنه متماديًا حدسز قراڭلقلرى و ألملرى ياغديرييورلر. أگر ايمان گلسه قلبه گيرسه، بردن او حدسز دوستلر ديريلييورلر. "بز ئولمهمشز، محو اولمامشز" لسانِ حال ايله دييهرك، او جهنّمى حالتى، جنّت لذّتنه چوريلير. مادام حقيقت بودر، سزه إخطار ايدييورم: قرآنه طايانان رسالهِٔ النور ايله مبارزه ايتمهيڭز. او
— 244 —
مغلوب اولماز، بو مملكته يازيق اولور. (حاشيه): درت دفعه مبارزه زماننده گلن دهشتلى زلزلهلر، "يازيق اولور" حكمنى إثبات ايتديلر. او باشقه يره گيدر، ينه تنوير ايدر. هم أگر باشمدهكى صاچلريمڭ عددنجه باشلرم بولونسه، هر گون برى كسيلسه، حقيقتِ قرآنيهيه فدا اولان بو باشى زندقهيه و كفرِ مطلقه أگمهم و بو خدمتِ ايمانيه و نوريهدن واز گچمم و گچهمم، دييه اوچ قسم تحرّيجيلره سويلهديگم گبى سزه ده سويلهيورم.
يگرمى سنهدن بَرى بر منزوينڭ ألبته إفادهدهكى قصورينه باقيلماز. رسالهِٔ النورى مدافعه ايتديگى ايچون، صدد خارجنه چيقدڭ دينيلمز. مادام أسكيشهر محكمهسى، محرم و غيرِ محرم يوز رسالهلرى درت آى تدقيقدن صوڭره يالڭز بر ايكى رسالهده خفيف بر جزايه تماس ايدهجك بر ايكى مادّهدن باشقه بولمامش و بز دخى او جزايى مضاعف بر صورتده چكدك. و مادام بر سنه أوّل رسالهِٔ نورڭ بتون أجزالرى إسپارطه حكومتنڭ ألنه گچدى. بر قاچ آى تحقيقدن صوڭره، صاحبلرينه عينًا إعاده ايديلمش. و مادام جزادن صوڭره قسطمونيده سكز سنه ظرفنده شدّتلى تحرّياتده ضابطهيى و عدليهيى علاقهدار ايدهجك بر ترشّح بولونمامش. و مادام بو صوڭ تحرّيده، هيچ بولونميهجق و نشر ايديلميهجك بر طرزده قاچ سنه أوّل اودون ييغينلرى آلتنده صاقلانمش اولديغى گوروندى، هيئتِ ضابطهجه تحقّق ايتدى. و مادام قسطمونيده پوليس مديرى و عدليهسى او صاقلانمش ضررسز كتابلريمى بڭا إعاده ايتمك اوزره قطعى سوز ويردكلرى حالده، ايكنجى گون بردن إسپارطهدن توقيف أمرى گلديگندن، داها او أمانتلريمى آلمادن سَوق ايديلدم. ألبته و ألبته بو مذكور بش حقيقته بناءً، دڭزلى عدليهسى و مدّعىعموميسى بنم چوق أهمّيتلى بو حقوقمى نظرِ دقّته آلمالرى، وظيفهلرينڭ مقتضاسيدر. و حقوقِ عموميهيى مدافعه
— 245 —
ايدن مدّعىعموميدن، رسالهِٔ النور مناسبتيله أهمّيتلى بر حقوقِ عامّه حكمنه گچن بو شخصى حقوقمى ده مدافعه ايدهجگنه اميدوارم، بكلهيورم.
يگرمى ايكى سنهدن بَرى حياتِ إجتماعيهدن چكيلن و شيمديكى قانونلرى و طرزِ مدافعهيى بيلمهين و أسكيشهر محكمهسنده جرح ايديلمز يوز صحيفهلك مدافعاتنى، بو يڭى محكمهيه قارشى ده عينًا تقديم ايدن و او زمانه قدركى قصورلرينڭ جزاسنى چكن و اوندن صوڭره قسطمونيده متماديًا ترصّد آلتنده و حپسِ منفرد طرزنده ياشايان يڭى سعيد، سكوتله سوزى أسكى سعيده بيراقييور.
او ده دييور كه: يڭى سعيد دنيادن يوزينى چويرديگى ايچون، أهلِ دنيا ايله قونوشمهيى، مدافعهيى مجبوريتِ قطعيه اولمادن ياپمييور و لزوم گورمييور. فقط بو مسئلهده چوق معصوم رنجبر آدملر بزه آز بر مناسبتله توقيف ايديلهرك، ايش زماننده، چولوق چوجقلرينه نفقه تدارك ايدهمدكلرندن، شدّتله رقّتمه طوقوندى. دريندن درينه بنى آغلاتديردى. قَسَم ايدرم، أگر ممكن اولسه ايدى، اونلرڭ بتون زحمتلرينى كنديمه آليردم. ذاتًا بر قصور وارسه بنمدر. اونلر معصومدرلر. ايشته بو أليم حالت ايچون، يڭى سعيدڭ سكوتنه رغمًا، بن دييورم: مادام إسپارطهده مدّعىعمومينڭ يوزر لزومسز سؤاللرينه بيچاره يڭى سعيد جواب ويرييور. بن ده، طوقوز سنه أوّل، باشده قايا شكرى اولارق، داخليه وكالتندن و شيمديكى عدليه وكالتندن حقوقمزى مدافعه نيّتيله اوچ سؤال صورمق بر حقّمدر.
برنجيسى:رسالهِٔ نورڭ طلبهسى اولميان و ياننده يالڭز عادى بر مكتوبمز بولونان أگيرديرلى بر آدمڭ بر ژاندارمه چاوشيله وقوعاتسز بر مناقشهِٔ لسانيهسى بهانهسيله، بنى و يوز يگرمى آدمى توقيف ايله، درت آى تدقيقدن صوڭره، اون بش بيچارهدن باشقه بتون برائت قزانمقله، معصوميتلرى تحقّق ايدن، يوزدن زياده آدملره بيڭلر ليرا
— 246 —
ضرر ويرمك، هانگى قانون ايلهدر؟ و إمكاناتى وقوعات يرنده إستعمال ايتمك، عدالتڭ هانگى دستورى ايلهدر؟
ايكنجى سؤال:
وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى
فرمانِ أساسيله بر قارداشڭ خطاسيله، ديگر ئوز قارداشى مسئول اولماديغى حالده، ياڭليش معنا ويريلمهمك ايچون نشرينى قطعيًّا منع ايتديگمز (١) و سكز سنه ظرفنده، بر ويا ايكى دفعه أليمه گچن (٢) و عين وقتده غائب ايتديريلن (٣) و يگرمى بش سنه أوّل أصلى يازيلان (٤) و أهمّيتلى نقطهلرده ايمانى شبههلردن (٥) و معنالرى آڭلاشيلميان بر قسم متشابه حديثلرى إنكاردن قورتاران (٦) بر كوچك رسالهنڭ بزدن اوزاق بر يرده (٧)، بيلمديگمز بر آدمده (٨) بولونماسى ايله و ياڭليش معنا ويريلمهسيله (٩) بزلرى بو رمضانِ شريفده و اوتوز- قرق معصوم رنجبر و أصنافلرى، حتّى عادى و أسكى بر مكتوب و اون سنه أوّل بزه بر دوستلق مناسبتيله توقيف ايدوب، پريشان ايتمك و مادّةً و معنًا اونلره و وطنه و ملّته لزومسز بر أوهام يوزندن، بيڭلر ضرر ويرمك، هانگى عدالت قانونيلهدر؟ عدليهنڭ، هانگى مادّهِٔ قانونيهسيلهدر؟ آياغمزى ياڭليش آتمامق ايچون، او قانونلرى بيلمك طلب ايدييورز.
أوت (حاشيه): أوت كلمهسندن تا اوچنجى سؤاله قدر بو مقام دقّتله اوقونسون. توقيفمزڭ بر سببنڭ حقيقتى شودر كه: بر قسم حديثلرڭ معناسى و تأويلى بيلينمهمسندن، "عقل قبول ايتمييور" دييه إنكار ايدنلره قارشى عوامڭ ايماننى قورتارمق فكريله، چوق زمان أوّل دار الحكمتِ الإسلاميهده ايكن و داها أوّل أصلى يازيلان بشنجى شعاع فرضِ محال اولارق، دنيايه و سياسته باقسه و بو زمانده يازيلسه ده، مادام گيزليدر (١) و نشر ايديلمييور (٢) و تحرّياتده بزده بولونمادى (٣) و غيبى خبرلرى طوغريدر (٤) و ايمانى شبههلرى إزاله ايدر (٥) و آسايشه طوقونمييور (٦) و مبارزه ايتمييور (٧) و يالڭز إخبار ايدر (٨) و
— 247 —
شخصلرى تعيين ايتمييور (٩) و علمى بر حقيقتى، كلّى بر صورتده بيان ايدر (١٠). ألبته او حقيقتِ حديثيه بو زمانده دخى بر قسم شخصلره مطابق چيقسه و مناقشهيه سبب اولمامق ايچون تام محرم طوتولسه (١١)، عدالت جهتنده هيچ بر وجهله بر صوچ تشكيل ايتمز (١٢). هم بر شيئى ردّ ايتمك آيريدر و علمًا قبول ايتمهمك ويا عمل ايتمهمك بتون بتون آيريدر (١٣). او رساله ياقين بر إستقبالده گلهجك بر رژيمى علمًا قبول ايتمييور (١٤) دييه بر صوچ اولديغنه، دنياده عدليهلرڭ بر قانونى بولونماسنه إحتمال ويرمييورز.
الحاصل:حياتِ أبديهيى محو ايدن و حياتِ دنيويهيى ده دهشتلى بر زهره چويرن و لذّتنى إمحا ايدن كفرِ مطلقى اوتوز سنهدن بَرى كوكيله كسن (١) و طبيعيّونڭ دهشتلى بر فكرِ كفريلرينى ئولديرمگه موفّق اولان (٢) و بو ملّتڭ ايكى حياتنڭ سعادت دستورلرينى خارقه حجّتلريله پارلاق بر صورتده إثبات ايدن (٣) و قرآنڭ حقيقتِ عرشيهسنه طايانان (٤) رسالهِٔ النور، بويله كوچك بر رسالهنڭ بر ايكى مادّهسيله دگل، بلكه بيڭ قصور دخى اولسه اونڭ بيڭلر بيوك حسنهلرى اونلرى عفو ايتديرر دييه دعوا ايدييورز و إثباتنه دخى حاضرز.
اوچنجى سؤال:بر مكتوبڭ يگرمى كلمهسنده بش كلمه قصورلى گورولسه، او بش سانسور ايديلير. متباقيسنه إذن ويرمك بر دستور ايكن، أسكيشهر محكمهسنڭ درت آى تدقيقدن صوڭره، يوز بيڭ كلمه ايچنده ظاهرى نظرده ضررلى توهّم ايديلن يالڭز اون بش كلمهدن باشقه بولماماسيله و شيمدىيه قدر يوز بيڭلر آدمڭ إصلاحنه وسيله اولماسيله، وطنه و ملّته بيڭ بيوك منفعتى تحقّق ايدن رسالهِٔ النوره، كوچك بر خدمت ايدن ويا كندى ايماننى قورتارديغى ايچون بر رسالهسنى يازان و حتّى عبد اللّٰه چاوش گبى اون بش سنه أوّل يالڭز شخصمه يمك پيشيرمك گبى رضاءِ إلٰهى ايچون خدمت ايدن بيچارهلرى بو ايش موسمنده تحتِ توقيفه
— 248 —
آلمق، حكومتِ جمهوريهنڭ هانگى پرنسبيله قابلِ توفيق اولابيلير؟ و هانگى قانونى، مساعده ايتمگه إمكانى وار؟
مادام جمهوريت پرنسيبلرى حرّيتِ وجدان قانونيله دينسزلره ايليشمييور، ألبته ممكن اولديغى قدر دنيايه قاريشميان و أهلِ دنيا ايله مبارزه ايتمهين و آخرتنه و ايماننه و وطنه دخى نافع بر طرزده چاليشان ديندارلره ده ايليشمهمك گركدر، ألزمدر. بيڭ سنهدن بَرى بو ملّتڭ غدا ويا علاج گبى بر حاجتِ ضروريهسى اولان تقوايى و صلاحتى بو مظهرِ أنبيا اولان آسياده حكم ايدن أهلِ سياست ياساق ايتمز و ايدهمز بيلييورز.
وطن و ملّت و آسايشڭ منفعتى حسابنه بونى ده خاطرلتمق بر وظيفهِٔ وطنيهم اولماسى جهتيله ديرم: بويله بزه و رسالهِٔ نوره آز بر مناسبتله تحتِ توقيفه آلمق، گوجنديرمك يوزندن وطنه و آسايشه ديندارانه منفعتى و آنارشيلگه قارشى قوّتلى بر سد تشكيل ايدن يوز بيڭلر آدملرى إداره عليهنه فكرًا چويرمگه يول آچار و آنارشيلگه ميدان ويرر. أوت رسالهِٔ النور ايله ايمانلرينى قورتاران و ملّته ضررسز و تام منفعتدار بر وضعيته گيرنلر يوز بيڭدن چوق زيادهدر. حكومتِ جمهوريهنڭ بلكه هر بيوك دائرهسنده و ملّتڭ هر طبقهسنده فائدهلى، مستقيمانه بر صورتده بولونويورلر. بونلرى گوجنديرمك دگل، بلكه حمايه ايتمك ألزمدر.
شكوامزى ديڭلهمهين و بزى سويلتمهين و بهانهلر ايله صيقشديران بر قسم رسمى آدملر، وطن عليهنده آنارشيلگه ميدان آچييورلر دييه قوّتلى بر وهم خاطريمزه گلييور.
هم مصلحتِ حكومت نامنه ديرم: مادام بشنجى شعاعى محكمهلر تدقيق ايدوب ايليشمهمشلر، بزه ويرديلر. ألبته اونى، يڭيدن رسميته قويوب ديدى قوديلره ميدان آچمامق، إدارهجه ضروريدر. بز او رسالهيى، أسكيدن بَرى
— 249 —
گيزلديگمز گبى، حكومت و محكمه دخى اونى مدارِ سؤال و جواب ايتمهملى. چونكه قوّتليدر، ردّ ايديلمز! (١) قبل الوقوع خبر ويرمش، طوغرى چيقمش (٢). هم هدفى دنيا دگل، اولسه اولسه ئولمش گيتمش بر شخصه، متعدّد معنالرندن بر معناسى موافق گلييور (٣). اونڭ دوستلغى تعصّبى ايله او غيبى إخبارى و معنايى، رسميته قويمامايى و بزى اونڭله مؤاخذه ايتمكله داها زياده تشهيرينه يول آچمامغى، وطن و ملّت و آسايش و إداره حسابنه إخطار ايتمگه وجدانم بنى مجبور أيلدى.
شدّتلى خسته و چوق ضعيف و إختيار و خيلى زمان منزوى موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بو فقره رسمى مأمورلرڭ أللرينه بر جاسوسڭ أليله گچديگى ايچون، بورايه گيردى.
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
رمضانِ شريفدن بر گون أوّل، گيزلى زنديق دشمنلرم طرفندن ويريلديگنه قوّتلى إحتمال ويرديگمز (دوقتورڭ تصديقيله) بر زهرڭ خستهلغيله حرارتم قرق درجهدن گچمگه باشلامش ايكن، قسطمونيده عدليه مدّعىعموميلرى و تحرّى قوميسرلرى، منزلمى تحرّى ايتمگه گلديلر. بن او دقيقهدن صوڭره، باشمه گلن دهشتلى تعرّضى، بر حسِّ قبل الوقوع ايله آڭلايهرق و "شدّتلى زهرلى خستهلغم
— 250 —
دخى ئولومه گيدييور" دييه إسپارطه ولايتنده قيمتدار قارداشلريمڭ قوجاقلرنده تسليمِ روح ايدوب او مبارك طوپراقده دفن اولمامى، قلبًا نياز ايتدم. حزب الأكبر القرآنى آچدم. بردن بو آيتِ كريمه
وَ اصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَاِنَّكَ بِاَعْيُنِنَا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ
قارشيمه چيقدى. "بڭا باق!" ديدى. بن ده باقدم، اوچ قوّتلى أماره ايله معناىِ إشارى بڭا و بزه تسلّى ويرييور. شيمدى باشمزه گلن بو مصيبتى بر جهتده هيچه اينديردى و إسپارطهيه موقوفًا بشنجى نفيمى، او قلبى دعامڭ قبول اولماسنه دليل أيلدى.
برنجى أماره:(شدّهلر صاييلير) حسابِ أبجدى ايله بيڭ اوچيوز آلتمش ايكى (١٣٦٢)، بو سنه عربى عين تاريخنه توافق ايدوب، معناسيله دير: "صبر أيله! باشڭه گلن قضاىِ ربّانيهيه تسليم اول! سن عنايت گوزى آلتندهسڭ، مراق ايتمه! گيجهلرده تسبيحات و تحميداته دوام أيله!"
تحليل: اوچ (ر) ، آلتى يوز (٦٠٠)؛ درت (ن) ، ايكى يوز (٢٠٠)؛ بر (س) بر (م) ، يوز (١٠٠)؛ بر (ص) ، بر (ف) ، بر (م) ، ايكى يوز اون (٢١٠)؛ درت (ك) ، بر (ع) ، يوز أللى (١٥٠)؛ اوچ (ح) ، بر (و) ، بر (ى) ، قرق (٤٠)؛ بر (ل) ، طوقوز (ب) ، بر (د) ، بر (و) ، درت (ألف)، آلتمش ايكى (٦٢) ايدر. يكونى بيڭ اوچيوز آلتمش ايكى (١٣٦٢) ايدهرك، بو سنهنڭ عين تاريخنه و باشمزه گلن مصيبتڭ عين دقيقهسنه تام تامنه توافقى، قوّتلى بر أمارهدر.
اوچنجى أمارهنڭ بياننه شيمديلك لزوم اولماديغندن يازديريلمدى.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 251 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
(باشده اوچنجى صحيفهنڭ آخرنده، قرآن بزى سياستدن شدّتله منع ايتمش جملهسنڭ بر ايضاحيدر و حاشيهسيدر.)
بو دفعهكى كوچك مدافعاتمده و إستدعامده ديمشدم كه:
رسالهِٔ النوردهكى شفقت، وجدان، حقيقت، حق، بزى سياستدن منع ايتمش. چونكه معصوملر دخى بلايه دوشرلر، اونلره ظلم ايتمش اولورز. بعض ذاتلر بونڭ ايضاحنى ايستديلر. بن ده ديدم:
شيمديكى فورطنهلى عصرده غدّار مدنيتدن نشئت ايدن خودكاملق و عصبيتِ عنصريه و عمومى حربدن گلن إستبداداتِ عسكريه و ضلالتدن چيقان مرحمتسزلك جهتنده اويله بر أشدِّ ظلم و أشدِّ إستبداد ميدان آلمش كه، أهلِ حق دخى يا أشدِّ ظلمى ياپاجق ويا سكوت ايدهجك. چونكه أگر أهلِ حق كندى حقّنى قوّتِ مادّيه ايله مدافعه ايتسه، يا أشدِّ ظلم ايله، طرفگيرلك بهانهسيله چوق بيچارهلرى ياقهجق، او حالده او ده أظلم ظالم اولاجق وياخود مغلوب قالاجق. چونكه مذكور حسّياتله حركت و تعرّض ايدن إنسانلر، بر ايكى آدمڭ خطاسيله يگرمى اوتوز آدمى، عادى بهانهلرله وورور، پريشان ايدر. أگر أهلِ حق، عدالت و حق يولنده يالڭز وورانى وورسه، او وقت اوتوز ضايعاته مقابل يالڭز برى قزانير، مغلوب وضعيتنده قالير. أگر مقابلهِٔ بِالمثل قاعدهِٔ ظالمانهسيله، او أهلِ حق دخى بر ايكينڭ خطاسيله يگرمى اوتوز بيچارهلرى أزسهلر، او وقت حق نامنه دهشتلى بر حقسزلق ايدرلر.
ايشته قرآنڭ أمريله، غايت شدّتله و نفرتله سياستدن و إدارهيه قاريشمقدن قاچينديغمزڭ حقيقى حكمتى و سببى بودر. يوقسه بزده اويله بر حق قوّتى وار كه،
— 252 —
حقّمزى تام و مكمّل مدافعه ايدهبيليردك. هم مادام هر شى گچيجى و فانيدر و ئولوم ئولمييور و قبر قپوسى قپانمييور و زحمت ايسه رحمته قلب اولويور؛ ألبته بز، صبر و شكر ايله توكّل ايدوب سكوت ايدرز. ظور ايله إجبار ايله سكوتمزى بوزديرمق ايسه؛ إنصافه، عدالته، غيرتِ وطنيهيه و حميتِ ملّيهيه بتون بتون ضددر و مخالفدر.
خلاصهِٔ كلام: أهلِ حكومتڭ و أهلِ سياستڭ و أهلِ إداره و إنضباطڭ و عدليه و ضابطهنڭ بزمله اوغراشهجق هيچ بر ايشلرى يوقدر. اولسه اولسه، دنياده هيچ بر حكومتڭ مدافعه ايدهمديگى و عقلى باشنده هيچ بر إنسانڭ خوشلانمديغى كفرِ مطلق و دهشتلى بر طاعونِ بشرى و مادّيونلقدن گلن زندقهنڭ تعصّبيله، بر قسم گيزلى زنديقلر شيطنتله بعض رسمى مأمورلرى آلداتهرق اوهاملانديروب، عليهمزه سَوق ايتمك وار. بز ده ديرز: دگل بويله بر قاچ وهّامى، بلكه دنيايى عليهمزه سَوق ايتسهلر، قرآنڭ قوّتيله، اللّٰهڭ عنايتيله يينه قاچمايز. او إرتدادكار كفرِ مطلقه، او زندقهيه تسليمِ سلاح ايتمهيز!..
٭ ٭ ٭
بو گلن فقره بورايه مسودّهيه گيردى. (بلكه بر حكمتى وار دييه چيقارمدق.)
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
بو حادثه تأثيريله بن كنديمى معصوم قارداشلريمه رضاىِ قلب ايله فدا ايتمگه قطعى عزم و جزم ايتديگم و چارهسنى فكرًا آراديغم وقتده، جلجلوتيهيى اوقودم.
— 253 —
بردن خاطره گلدى كه، إمامِ على رضى اللّٰه عنه: "يا ربّ! امان وير!" دييه دعا ايتمش؛ إن شاء اللّٰه، او دعانڭ سرّيله سلامته چيقارسڭز.
أوت حضرتِ على رضى اللّٰه عنه، قصيدهِٔ جلجلوتيهده ايكى صورتله رسالهِٔ النوردن خبر ويرديگى گبى، آيت الكبرى رسالهسنه إشارةً وَ بِاْلٰايَةِ الْكُبْرٰى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ دير. و بو إشارتده ايما ايدر كه: آيت الكبرى يوزندن أهمّيتلى بر مصيبت رسالهِٔ النور طلبهلرينه گلهجك و آيت الكبرى حقّى ايچون او فَجَتْ و مصيبتدن شاكردلرينه امان وير، دييه نياز ايدر، او رسالهيى و منبعنى شفاعتجى ياپار. أوت آيت الكبرى رسالهسنڭ طبعى بهانهسيله گلن مصيبت، عينًا او رمزِ غيبىيى تصديق ايتدى.
هم او قصيدهده رسالهِٔ النورڭ مهمّ أجزالرينه ترتيبيله إشارتلرڭ خاتمهسنده، مقابل صحيفهده دير:
فَتِلْكَ حُرُوفُ النُّورِ فَاجْمَعْ خَوَاصَّهَا ٭ وَ حَقِّقْ مَعَانِيهَا بِهَا الْخَيْرُ تُمِّمَتْ
يعنى: "ايشته رسالهِٔ النورڭ سوزلرى حرفلرى كه، اونلره إشارتلر أيلهدك. سن اونلرڭ خاصّهلرينى طوپلا و معنالرينى تحقيق أيله. بتون خير و سعادت، اونلر ايله تمام اولور." دير. "حرفلرڭ معنالرينى تحقيق ايت." قرينهسيله معنايى إفاده ايتمهين هجائى حرفلر مراد اولماديغنه، بلكه كلمهلر معناسندهكى "سوزلر" ناميله رسالهلر مراددر.
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
٭ ٭ ٭
— 254 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
رسمى بر جدّى حسبحالمى و أهمّيتلى شكوالريمى، دڭزلى محكمهسنڭ رئيسلرينه و مدّعىعموميسنه و صورغو حاكملرينه تقديم ايدييورم.
أفنديلر! يگرمى سنهدن بَرى حياتِ إجتماعيهيى آخرت حسابنه اولمادن علاقهسى و دوشونجهسى بنى اينجيتديگندن، بيلهمييورم. إفادهدهكى قصورلريمه باقمهيڭز، عفو ايديڭز.
بن طوقوز سنه أوّل دنياجه بر بيوك آدمڭ أوهامنه اوغرادم. يوز رسالهلريمى تدقيقدن صوڭره يالڭز بر رسالهمڭ بر ايكى مسئلهسيله بر سنه جزا ويرديلر. بن ده هم او جزايى، هم سكز سنه بر حپسِ منفرد حكمنده بر اوطهده، قرهقول قارشيسنده، يالڭز وقت گچيردم. تا كه أهلِ سياستڭ أوهامنه طوقونهجق بر حالم بولونماسين. قسطمونى حكومتى و عدليهسى و ضابطهسى بنى تصديق ايدر. و او جزادن صوڭره چوق دفعه منزلمى تحرّيلرده قاريشق بر حالم گورونمدى و بولونمادى. أگر بولونسه ايدى و قسطمونى حكومتى بيلمدى ويا آلديرمدى، بندن زياده اونلر مسئول اولور. مادام حكومت پرنسبى جمهوريتڭ سربستيتِ وجدان دستوريله دينسزلره، سفاهتجيلره ايليشمييور، ألبته ممكن اولديغى قدر دنيايه و سياسته قاريشميان ديندارلره ده او پرنسب حكميله ايليشمز و ايليشمهملى.
قسطمونيده سكز سنه نظارت و ترصّد آلتندهكى حياتم، ضابطه و عدليهنڭ تصديقيله ثابتدر كه؛ شيمدى بڭا ايليشنلر، حكومتِ جمهوريهنڭ پرنسبيله و قانونيله دگل، بلكه أوهام و غرض يوزندن حبّهيى قبّه ياپديلر. أوت وهم و عناد
— 255 —
ايله بر حبّهيى بر طاغ گبى گوستردكلرينڭ چوق أمارهلرندن ايكى اوچنى مساعدهڭزله بيان ايدييورم:
بريسى:اون بش سنه أوّل بڭا خدمت ايدن و أسكيشهر محكمهسنده برائتندن صوڭره داها حياتندن دخى خبرم اولميان بعض ذاتلرى و هيچ گورمهديگم و بر مكتوبده چابوق قرآن اوقومش و ايمانى رسالهلرى يازييور دييه خوشمه گيتمش، بن ده ما شاء اللّٰه بارك اللّٰه ديديگم اون ايكى - اون اوچ ياشلرنده تخمين ايتديگم بعض چوجقلرى و أسكيشهر محكمهسنده بحثى گچن فقط أهمّيت ويريلمهين بر قسم أسكى مكتوبلرم يوزندن بعض رنجبر و أصنافلرى، أللرينه كلبچه ووروب بنم شيمديكى موهوم صوچمڭ شريكلرى اولارق تحتِ توقيفه آلينمالريدر.
ايكنجيسى:قسطمونى عدليهسى و ضابطهسى غايت دقّتلى بر آرامهده بتون كتابلريمى و مكتوبلريمى و گيزلى أشيامى آلدقلرى حالده بنى دگل توقيف، بلكه كتابلريمى و أشيامى تعهّدلرينه بناءً بڭا إعاده ايدهجكلرينى بكلركن بردن إسپارطه مدّعىعموميسنڭ توقيف إشعارى اوزرينه عدليهدهكى أمانتلريمى آلمادن سَوق ايديلدم. إسپارطهده غيرِ موقوف اولارق بر سؤال جواب بكلركن أڭ مدهش بر جانى گبى تجريدِ مطلق ايچنده غايت عادى بر بهانه ايله يعنى بر ژاندارمهنڭ آقشام نمازيمى يول اوستنده جامعڭ طيشنده قضايه قالمامق ايچون مساعده ايتمهسى بهانهسيله اويله بر صيقنتى او مدّعىعمومينڭ أمريله ويريلدى كه، إفادهيه گيتديگم وقت هم بنم هم معصوم بيچاره آرقداشلريمه و يولده شمندوفر ايچنده كلبچه وورمالريدر.
او رساله ايله إسم مشابهتى بولونان و صِرف ايمانى اولان يدنجى شعاع أسكى حرفلر ايله طبع ايديلمسى سببيله او يدنجىيى بو بشنجى شعاع توهّم ايدوب، يگرمى سنهلك رسالهِٔ النور أجزالرينى و اون بش سنهدن بَرى يازيلان و أله گچن
— 256 —
مكتوبلرى، نه مرورِ زمانى و نه ده عفو قانونلرينى و نه ده أسكيشهر محكمهسنڭ تبرئه و تخليه و تصفيهسنى نظره آلميهرق اويله لزومسز و معناسز سؤاللر و ويردكلرى ياڭليش معنالرله إسپارطه مدّعى عموميسى مؤاخذهيه چاليشدى. أزجمله:
يگرمى سنه أوّل بر روايته بناءً ديمشدم: دهشتلى سفيان إستانبولده ئولهجك. ديكيلىطاشده شيطان باغيرهجق و دنيايه ايشيتديرهجك. يعنى راديو ايله ئولدى دييه إعلان ايدهجك. ايشته بو جملهدهكى (دييه) كلمهسنى مدّعىعمومى اوقومدى و إعتراض ايتدى: "سن ئولدى دييورسڭ." ديدى. بن ده ديدم: "دييه" كلمهسى وار. صوڭره صوصدى. داها چوق أمارهلر وار كه، بڭا قارشى بر حبّهيى أوهام و غرض يوزندن يوز قبّه ياپيلمش. حتّى أڭ عجيبى شودر كه:
هيچ بر شى بولامدقلرندن أسكيشهر محكمهسندن برائت قزانديغمز طريقتجيلق و جمعيتجيلك و دينى حسّياتى آلَت ايتمك، أمنيتِ داخليهيه ضرر ويرمك إحتمالى و إمكانى گبى أسكى نقراتى تازهلهمك و يوز أللى صحيفهلك مدافعاتم ايله غايت قطعى ردّ ايديلن او أصلسز بهانهلر ايله بزى مؤاخذه ايتمهلريدر. بن بتون بو أصلسز بهانهلره قارشى ديرم: أگر بو سكز سنه بڭا دقّتله باقان و ايليشمهين قسطمونى حكومتنى و طوقوز سنه أوّل بر ايكى رسالهنڭ بر ايكى مسئلهسيله يالڭز بر سنه جزا ويرهبيلن، باشقهسنه ايليشمهين أسكيشهر محكمهسنى و بر سنه أوّل رسالهِٔ النورڭ بتون أجزالرينى اوچ آى تدقيقدن صوڭره عينًا إعاده ايدن إسپارطه عدليهسنى إتهام ايدهبيليرلرسه و شيمدى بنم مناسبتمله توقيف اولونانلرڭ مناسبتلرى درجهسنده بنمله و رسالهِٔ النور ايله مناسبتلرى بولونان و بو ملّتڭ روحًا أڭ مبارك و بر جهتده و كيفيتجه أكثريت تشكيل ايدن او حدسز و ضررسز متديّن ذاتلرى محكمهيه صوقابيليرلرسه، او وهّام معترضلر رسالهِٔ النورڭ بو يڭى مسئلهسنى معنّد و حقّمده أوهاملى إسپارطه مدّعىعموميسى گبى اينجهدن
— 257 —
اينجهيه تدقيقه چاليشوب او يگرمى سنه محصولنى بردن بو سنهنڭ محصوليدر، هيچ عفو قانوننه راست گلمهمش دييه بزلرى اونڭله إتهام ايدهرك محكمهيه ويرهبيليرلر. يوقسه قوجه ملّتڭ خاطرى اولان عدالت و حق و قانونى، بعض شخصلرڭ خاطرى ايچون قيرمقله؛ أڭ زياده بىطرف و هيچ تأثيراتِ خارجيه آلتنه گيرمهين و پادشاهلرى عادى آدملر صيرهسنده اوڭنده ديز چوكديرن ماهيتِ عدالت، اونلرى دائرهسنڭ خارجنه آتاجق.
بن دڭزلى محكمهسنه تسليم اولمشم. اونى حقّمده بر عدالت دائرهسى بيلمك و گورمك، خالقمڭ رحمتندن بكلهرم. مادام شيمدى حياتم دڭزلى محكمهسيله علاقهداردر. ألبته صحّتم دخى اوڭا باقار. بن خستهلغم ايچون شفقتلى بر حكيم ايستدم، بكلهدم. گلمدن بوراده دوقتورلرڭ هيئتنه يازديغم إسترحامنامهيى، شيمدى بنم بر رسمى مرجعم محكمهنڭ حاكملرينه صورتنى تقديم ايدييورم.
دوقتورلره خطابًا يازمشدم كه: سز حكيم اولمق حيثيتيله، شفقت ايتمك سزڭ مسلكجه أهمّيتلى بر سجيهڭز اولماسى (١) و حقيقتِ موتى و ئولوم ماهيتنى هر طائفهدن زياده سزڭ بيلمهڭزڭ لزومى (٢) و كوچك بر كائنات حكمنده اولان إنسانڭ تشريحاتندهكى حكمتِ ربّانيه هر مسلكدن زياده مسلگڭزده مدارِ نظر بولونماسى (٣) نقطهِٔ نظرده مدّعىعموميدن أوّل بزمله علاقهڭز وار. چونكه بو مسئلهمزده بتون وطنى علاقهدار ايدهجك اولان رسالهِٔ النوره بر نوع تعرّض وار. رسالهِٔ النور ايسه إسمِ حكيم و إسمِ رحيمه مظهر اولديغى ايچون، أڭ أهمّيتلى بر أساسى ده شفقت اولديغندن بيوك بر معنوى دوقتوردر. و هر گون نوعِ بشرده اوتوز بيڭ جنازه ايله ئولوم حقدر دييه إمضا ايديلن حقيقتِ موتڭ طلسمنى و دهشتلى ئولومڭ سَويملى معمّاسنى آچارق سرِّ قرآن ايله ئولومى يوز بيڭلر آدم حقّنده إعدامِ أبدى
— 258 —
ماهيتندن چيقاروب ترخيص تذكرهسنه چويرن و أهلِ ايمان حقّنده ئولوم ترخيص تذكرهسى اولديغنى او درجه قطعى إثبات ايتمش و حقيقى تسلّى ويرمش كه؛ يگرمى سنهيه ياقيندر زنديقلره، مادّيونلره، طبيعيّونلره ميدان اوقوديغى حالده هيچ بر فيلسوف هيچ بر مسئلهسنى جرح ايدهمهمش اولان رسالهِٔ النورى مدافعهيه مجبور اولديغمدن و صحّتم بر قاچ وجهده مختل اولماسندن نظرِ شفقتڭزى جدّى بر صورتده رجا ايدييورم. چونكه بن اون سكز سنهدر بر إجتماعى خستهلق سببيله حپسِ منفرد حكمنده منزوى، يالڭز ياشامشم. و يگرمى سنهدر ينه إجتماعى بر معنوى راحتسزلق جهتيله هيچ بر غزتهيى نه اوقودم و نه ديڭلهدم و نه ده مراق ايتدم. و ينه أهمّيتلى بر مرضِ إجتماعى جهتيله شيمدى ايكى سنه و ايكى آيدر زمين يوزندهكى حربلردن و حادثهلردن هيچ بر خبر آلمادم و مراق ايتمدم و صورمادم. حالبوكه بن رسالهِٔ النور إعتباريله بيڭلر آدم قدر علاقهدارم.
ثانيًا:گرچه بن اون سكز سنه حپسِ منفرد حكمنده يالڭز بر اوطهده ياشامشم فقط منزلم بو حپسِ منفرد گبى طار، رطوبتلى، عفونتلى، منظرهسز، گونشسز دگلدى. تنفّس ايدردم، بر ايكى دوستمله گوروشوردم. هم شيمدى إختيارم، يتمش ياشندهيم. هم ضعيفم، ايى بر خدمتجىيه إحتياجم وار. هم قرق أللى سنهلك بر قولونج علّتنه مبتلايم، صوغوغه طايانهمييورم. بو گچن بوتون رمضانده يالڭز ايكى أكمك ييهبيلدم. اونڭ ايچون بنم صحّتمڭ محافظهسى، بو آغير شرائط آلتنده وظيفهڭزه و همّتڭزه باقار. بنم أهمّيتسز شخصم إعتباريله صحّتم دخى أهمّيتسزدر. فقط مادام ضررسز بر صورتده هم وطنه، هم ملّته، هم إدارهيه، هم آسايشه، هم إنضباطه بيوك فائدهلرى تحقّق ايدن و يوز بيڭ آدملر اونڭله ايمانلرينى تهلكهلردن قورتاران و يوز اوتوز رساله بيڭلر نسخهلريله ناشرِ أفكارى بولونان و دنيا جريانلرندن هيچ بر جريانله علاقهسى بولونميان و سياستدن بِالكلّيه تجرّد ايدن و أصلسز بر أوهام يوزندن بر سنهدن بَرى عليهنه هجوم پلانى چوريلن،
— 259 —
ايمانى و قرآنى و صِرف اُخروى بر طائفهِٔ عظيمهنڭ مدافعهسى و أوهامڭ ضررندن قورتولماسى بنم صحّتم ايله و إعتدالِ دممله باغلانمش.
ألبته سز بيڭلر معصوم شاكردلرڭ خير دعالرينى قزانمق نيّتيله، صحّتمڭ شرائطنه جدّيتله باقارسڭز. توقيف آلتنه آلينمش بر متّهم آدمڭ صحّتى نه أهمّيتى وار دييه يالڭز رسمى باقسهڭز، حكيملكدهكى حكمت و شفقت و إنسانيت اينجينهجكلر. بنم ده شيمديكى إنسانلردن اميدم كسيلهجك.
خيلى إختيار و چوقدن خسته و چوق ضعيف و جدًّا و تام متأثّر موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
أفنديلر! حاكملر!چوق گنيش رسالهِٔ النوره عائد إسپارطه مدّعىعموميسنڭ هم مكرّر، هم إنتظامسز، هم مختلف، هم چوق سؤاللرينه قارشى بنم ده رسالهِٔ النورى مدافعه مجبوريتيله بويله إنتظامسز و پارچه پارچه و بعضًا مكرّر إفادهلريمه نظرِ مسامحه ايله باقماڭزى رجا ايدرم. رسالهِٔ النورڭ قيمتنى گوسترن بعض خصوصى محرم رسالهلر كه، كراماتِ عَلويه و كراماتِ غوثيه و إشاراتِ قرآنيه رسالهلريدر. ألڭزه گچمك و گچمش إحتماليله ديرم:
بو محكمهنڭ رسالهِٔ النوره إعتراض و تنقيد دگل، اونى مدافعه ايتمك بر وظيفهسى اولديغنى إدّعا ايدييورم. أوت وحدتِ مسئله جهتيله او مذكور اوچ محرم رسالهلر يوزر إشارتلريله رسالهِٔ النورى تصديق و حقّانيتنه إمضا باصييورلر. بر دعواده بو قدر أمارهلر شهادت ايتدكلرى حالده، او دعوا چوروتولمز. رسالهِٔ النورڭ
— 260 —
آرقهسنده اوتوز اوچ آياتِ قرآنيه إشاراتى و حضرتِ إمامِ على رضى اللّٰه عنهڭ اوچ كراماتِ غيبيه ايله إخباراتى و غوثِ أعظمڭ صراحته ياقين شهاداتى واردر. اوڭا هجوم، بونلره هجومدر. أوت مادام ئولوم ئولديرلمهمش و قبر قپوسى قپانمييور و حياتِ دنيويه سرعتله هيچلگه گيدييور. ألبته رسالهِٔ النور گبى قدسى و قطعى بر أثره أشدِّ إحتياج واردر.
٭ ٭ ٭
بو فقره دخى مسودّهيه گيردى، داها چيقارمدق.
(حپسدهكى قارداشلريمه يازديغم بر مكتوبدر.)
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
صورغو حاكمى بنى إستجواب ايچون چاغيرديغى گون، بن قارداشلريمى ناصل مدافعه ايدهيم دييه دوشونوركن، إمامِ غزالينڭ "حزب المصون"نى آچدم. بردن بو گلن آيتلر نظرمه گوروندى:
اِنَّ اللّٰهَ يُدَافِعُ عَنِ الَّذِينَ اٰمَنُوا ٭ يَسْعٰى نُورُهُمْ بَيْنَ اَيْدِيهِمْ وَبِاَيْمَانِهِمْ ٭
اَللّٰهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ ٭ طُوبٰى لَهُمْ ٭
باقدم كه: برنجى آيت، (شدّهلر صاييلسه و مدّهلر صاييلمازسه، اٰمَنُوا دهكى "واو" دخى مدّهدر) مقامِ جفرى و أبجديسى بيڭ اوچيوز آلتمش ايكى (١٣٦٢) ايدر كه، تام تامنه بو سنهنڭ هجرى عين تاريخنه و بزم مؤمن قارداشلريمزى مدافعهيه عزم ايتديگمز عين زماننه، هم معناسى، هم مقامى توافق
— 261 —
ايدييور. الحمد للّٰه ديدم، بنم مدافعهمه إحتياج بيراقمييور. صوڭره خاطريمه گلدى كه: "نتيجه نه اولاجق؟" دييه مراق ايتدم. گوردم: اَللّٰهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ ٭ طُوبٰى لَهُمْ دهكى ايكى جمله، تنوين صاييلمق شرطيله، مقامِ جفريسى عينًا بيڭ اوچيوز آلتمش ايكى (أگر بر مدّه صاييلماسه) و بيڭ اوچيوز آلتمش اوچ ايدر (أگر او مدّه دخى صاييلسه) تام تامنه حفظِ إلٰهىيه پك چوق محتاج اولديغمز بو زمانه و بو سنهنڭ و گلهجك سنهنڭ هجرى عين تاريخنه توافق ايدهرك، بر سنهدن بَرى بيوك بر دائرهده و گنيش بر ساحهده عليهمزه إحضار ايديلن دهشتلى بر هجوم قارشيسنده محفوظيتمزه تأمينات ايله تسلّى ويرييور. رسالهِٔ النورڭ بو حادثهده داها پارلاق فتوحاتى مأمورين دائرهلرنده بولونماسندن شيمديكى موقّت توقّف بزى مأيوس ايتمز و ايتمهملى. و آيت الكبرانڭ طبعى سببيله مصادرهسى، اونڭ پارلاق مقامنه و نظرِ دقّتى هر طرفدن اوڭا جلب ايتمهسنه بر إعلاننامه تلقّى ايدييورم.
مَنْ اٰمَنَ بِالْقَدَرِ اَمِنَ مِنَ الْكَدَرِ أڭ گوزل بر دستورِ تسلّيدر. بو تسليميتله برابر، غايت قوّتلى بر تسانده و بربرينڭ قصورينه باقمامغه و رسالهِٔ النوره قارشى علاقهيى گَوْشتمك دگل، بلكه داها زياده قوّتلشديرمگه شدّتله إحتياجمز وار. بن گورويورم، بزه هجوم ايدنلر أڭ زياده تسانديمزى بوزمق ايستهيورلر و أڭ زياده بڭا قارشى إهانت درجهسنده حرمتى قيرمغه چاليشييورلر. گويا رسالهِٔ النوره قارشى حرمت، بندن ايلرى گلييور. بنى قيرمقله او قيريلير دييه ديوانهلكلرندن ظن ايدييورلر. هم شدّتلى بر صورتده قونوشمقدن بنى منع ايدييورلر. تا كه حقيقتِ مسئله آڭلاشيلمهسين و رسالهِٔ النور صوصسون. او بدبختلر بيلمييورلر كه؛ بنم ضعيف ديلمڭ صوصماسيله، أطرافده بيڭلر قارداشلريمڭ قوّتلى ديللرى و رسالهِٔ النورڭ مملكتده إنتشار ايدن بيڭلر نسخهلرينڭ پارلاق لسانلرى قونوشويورلر و صوصمازلر و صوصديريلمازلر.
— 262 —
بز اونلرڭ بتون تضييق و صيقنتى ويرمهلرينه قارشى ايمانِ تحقيقى قوّتيله و سرّيله قبره ايمان ايله گيرمك و شركتِ معنويه ايله هر بريمز يوزر لسانله دعا و تسبيحات و أعمالِ صالحه ياپمق اولان ايكى قدسى و جهاندگر قيمتلى و مدارِ سُرور قزانجمزله مقابله ايدوب گچمش زحمتلرڭ ثوابلرينى و معنوى لذّتلرينى و گلهجك مشقّتلرڭ حاضرده يوقلغنى دوشونهرك يالڭز حاضر ساعتدهكى مصيبته قارشى صبر ايچنده شكر ايتملىيز. مادام بن سزڭ ألملريڭزله ده متألّم و سزدن پك چوق زياده تضييقه معروض اولديغم حالده صبر و تحمّل ايدييورم. ألبته سزلر بنم تسلّيلريمه إحتياجڭز چوق اولماز دييه چوق تسلّى يازمييورم.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
(أمنيت مديرى مدّعى عمومله برابر حپسده يانمه گلدكلرى وقت بو مكتوبى ويردم. او ده والىيه ويرمش.)
أمنيت دائرهسندهكى هيئتِ ضابطهيه بر معروضاتمدر.
أفنديلر! بنم باشمه أوهام يوزندن گلن حادثه ايله هيئتِ ضابطه أمنيتِ داخليه جهتيله چوق علاقهداردر دييه سزه ده بر حقيقتى بيان ايدهجگم. چونكه هم قسطمونيده، هم آنقرهده، هم إسپارطهده تحرّى مأمورلرى و قوميسرلر بزم أسراريمزى آڭلامق ايچون چوق تماس ايتديلر. قسطمونى ضابطهسى بيلدى كه؛ بز ضابطه وظيفهسنه أنديشه ويرمك دگل، بلكه يارديم ايدييورز. و إسپارطه ضابطهسى دخى متعدّد تماسنده بزى و رسالهِٔ النورى و شاكردلرينى آسايش و
— 263 —
إنضباط جهتنده يارديمجى و دوست گورمگه باشلاديلر. حتّى أڭ محرم أسراريمزى كه، إسپارطه مدّعىعموميسى ديڭلهمسندن تلاش ايتديگى حالده، بِلا تردّد إسپارطه ضابطهسنه ويرهجكدم و بنمله گلهجك سيويل قوميسرلر ايله گوندرهجكدم. فقط بنى كلبچهلهديلر، اونلر ده گلمديلر، بن ده گوندرهمدم.
أوت گرچه شخصم إعتباريله أهمّيتسزم و قيمتم يوق، فقط قرق سنهدر مملكتڭ چوق يرلريله علاقهدار اولمشم. او يرلرده جدّى دوستلرم و حقيقى قارداشلرم و رسالهِٔ النور درسنده آرقداشلرم كثرتله وارلر. أگر اونلرڭ وضعيتى إنضباط و آسايش لهنده اولماسه ايدى، ألبته شيمدىيه قدر بر وقوعاتلرى گورونهجكدى. حالبوكه هم أسكيشهر محكمهسنده، هم بو دفعهده وقوعاته بناءً دگل، بلكه إمكانه بنا ايديلمش. يعنى ياپمش دييه ايليشمييورلر، بلكه ياپابيلير دييه أوهام يوزندن ايليشييورلر. ايشته بورانڭ ضابطهسنه أڭ محرم أسراريمى بِلا پروا ايچنه آلان مدافعاتمى ايسترلرسه تقديم ايدهجگم. چونكه أكثر ولايتلره رسالهِٔ النور و شاكردلرى گيرمشلر. هر حالده دڭزلىيه أگر گيرمهمشسه گيرهجك. بويله حسبى، فخرى بر طرزده فنالغى، أخلاقسزلغى، آنارشيلگى، سرسريلگى إزالهيه جدّى چاليشان و تأثيراتنى قسطمونيده و إسپارطه حواليسنده گوسترن ييلماز، گرى چكيلمز بر إنضباط قوّتنى بورانڭ أمنيت دائرهسى نظره آلوب، آسايش لهنده إستعمال ايتمك واركن؛ بو قوّته أنديشهلى و متّهم نظريله باقسه، بر قاچ جهتده ضرردر دييه عرض ايدييورم.
بن بورانڭ عدليهسنه قارشى، أهمّيتسز شخصم دگل، بلكه مملكته ضررسز بر صورتده منفعتلى و قيمتلى رسالهِٔ النور و شاكردلرينى نظره آلوب مدافعه ايتديگم حالده؛ سن كنديڭى مدافعه ايت دييه بنى عجيب بر جانى طرزنده هر شيدن و قونوشمقدن تجريد و حپسِ منفرده و صحّتمه و إختيارلغمه تام طوقونهجق بر شكلده
— 264 —
صوقديلر. صوڭره دوقتورلرى خستهلغم حيثيتيله ايستدم، اونلره خطابًا درديمى يازدم. بر قاچ گون تأخيردن صوڭره بر دوقتور گلدى. اويله بر عجله ايله باقدى كه، گويا متّهم و وطنه مضر بر شخصيتڭ صحّتى نه أهمّيتى وار دييه معناسنى فهم ايتدم. داها اونلره خطابًا يازديغم إسترحامنامهيى ويرمدم. شيمدى أڭ صوڭ سزه ده مراجعت ايدييورم. بو غربتده هيچ دوست بولميان و هركس اوڭا متّهم نظريله باقان بر آدمڭ دردينى ده ديڭلهمك گركدر. بر وظيفه ايله بر سيويل پوليس گوندرهبيليرسڭز، تا كه حقيقتِ حالى آڭلاسين، سزه خبر ويرسين. و إسپارطه و دڭزلى عدليهلرينه قارشى مدافعاتمڭ صورتنى سزه گتيرسين و ضابطه ايله رسالهِٔ النور شاكردلرينڭ اورتهسنه آڭلاشمامازلق گيرمهسين.
حپسِ منفردده موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
(أڭ مهم پارچه بودر)
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
(بر جمعه گوننڭ بر قاچ ساعتنڭ بر محصوليدر.)
مدّعى عمومى بك!
يگرمى سنهدر حياتِ إجتماعيهيى و بِالخاصّه بويله رسمى و اينجه و سياسى حياتى ترك ايتمشم. او حاللره قارشى آلماسى لازم گلن وضعيتى بيلهمييورم و دوشونهمييورم و دوشونمسى بنى جدًّا اينجيتييور. فقط مجبوريتله إسپارطهده
— 265 —
إنصافسز بر ذاتڭ إنتظامسز و مكرّر و لزومسز پك چوق سؤاللرينه ويرديگم جوابلرڭ خاتمهسى و خلاصهسى و صورغو حاكمنڭ ضبطنه گچن و آيريجه سزه ويريلمش اولان إنتظامسز مدافعاتم و إستدعامده بلكه صدد خارجنده و لزومسز و تكرار و إنتظامسزلق و عليهمه دونهجك شدّتلى تعبيرلر و بيلهمديگم يڭى قانونلره مخالف إفادهلر بولونهبيلير. فقط مادام حقيقت اوزره گيدييور، حقيقتڭ خاطرى ايچون او قصورلره باقمهمق گركدر. او إستدعا ده اوچ - درت بلكه طوقوز أساس اوزرينه گيدييور.
برنجيسى:مادام حكومتِ جمهوريه، جمهوريتدهكى حرّيتِ وجدان دستوريله، دينسزلره و سفاهتجيلره ايليشمييور. ألبته ديندارلره و تقواجيلره ده ايليشمهمك گركدر. و مادام دينسز بر ملّت ياشاماز و آسيا دين نقطهسنده آوروپايه بڭزهمز و إسلاميت حياتِ شخصيه و اُخرويه جهتنده خرستيانلغه اويماز و دينسز بر مسلمان باشقه دينسزلر گبى اولماز. و بو بيڭ سنهدن بَرى دنيايى ديانتيله ايشيقلانديران و بتون دنيانڭ تهاجمنه قارشى، صلابتِ دينيهسنى قهرمانانه محافظه ايدن بو وطندهكى ملّتڭ بر إحتياجِ فطريسى حكمنه گچن ديانت، صلاحت و بِالخاصّه ايمان حقيقتلرينڭ اوگرنمهسى يرلرينه هيچ بر ترقّيات، هيچ بر مدنيت طوتاماز و او إحتياجى اونلره اونوتديراماز. ألبته بو وطندهكى ملّته حكم ايدن بر حكومت، رسالهِٔ النوره عدالت و قانون و آسايش جهتنده ايليشمز و ايليشديرمهملى.
ايكنجى أساس:مادام بر شيئى ردّ ايتمك باشقهدر و او شيئى قلبًا قبول ايتمهمك داها باشقهدر. و اونڭله عمل ايتمهمك بتون بتون باشقهدر. و هر حكومتده شدّتلى مخالفلر بولونور و مجوسى حاكميتى آلتنده مسلمانلر و حكومتِ إسلاميهِٔ عُمَريهده يهوديلر، خرستيانلر بولونمش. و آسايشه و إدارهيه ايلشمهيهنڭ
— 266 —
حرّيتِ شخصيهسى هر حكومتده واردر، ايليشيلمز و حكومت أله باقار، قلبه باقماز. و مادام آسايشه و إدارهيه و سياسته ايليشمك ايستهين هر حالده هيچ شبههسز غزتهلر ايله و دنيا حادثاتى ايله علاقهدار اولاجق، تا كندينه يارديم ايدن جريانلرى، وضعيتلرى، حادثاتى بيلسين، تا ياڭليش آياغنى آتماسين. و رسالهِٔ النور ايسه؛ شاكردلرينى او درجه منع ايتمش كه، بوتون ياقين دوستلرم بيلييورلر كه؛ يگرمى سنهدر دگل غزتهلرى اوقومق، بلكه صورماسنى و مراق ايتمهسنى و دوشونمسنى بڭا ترك ايتديرمش. و ايكى سنه و ايكى آيدر، (٭): يدى سنه عين حال دوام ايتدى، هيچ صورمدى. قطعيًا دنيا حربلرندن و وضعيتلرندن هيچ بر خبر آلمامق درجهده بنى حياتِ إجتماعيهدن چكمش. ألبته و ألبته، حكمتِ حكومت و قانونِ سياست و دستورِ عدالت بڭا و بنم گبى قارداشلريمه ايليشمز و ايليشن هر حالده يا أوهامدن ويا غرضندن ويا عنادندن ايليشير.
اوچنجيسى:بر مدّعىعمومى ياڭليش بر معنا ايله بشنجى شعاعه دائر سؤاللرنده قانون حسابنه دگل، بلكه بر ئولمش شخصڭ دوستلغى تعصّبى حسابنه معناسز و لزومسز إعتراضلرى سببيله بو گلهجك اوزونجه تفصيلاتى ويرمگه مجبور اولدم.
أوّلا: بو بشنجى شعاعى بز محرم طوتويورز (١). نشر ايتمييورز (٢). هم بتون تحرّيلرده بنده بولونمادى (٣). هم سكز سنهده بر ايكى دفعه، بر ايكى ساعت أليمه گچدى (٤). هم مقصدى يالڭز عوامڭ ايمانلرينى شبههلردن و متشابه حديثلرى إنكاردن قورتارمقدر. دنيا جهتنه اوچنجى، دردنجى درجهده، طولاييسيله باقار (٥). هم ويرديگى غيبى خبرلر طوغريدر (٦). هم أهلِ سياست و دنيا ايله مبارزه ايتمز، يالڭز إخبار ايدر (٧). هم شخصلرى تعيين
— 267 —
ايتمييور (٨). كلّى بر صورتده، بر حقيقتِ حديثيهيى بيان ايدر. فقط بر زمان صوڭره او كلّى حقيقتى بو عصردهكى دهشتلى بر شخصه تام تطبيق ايتمشلر. اونڭ ايچون بو سنهلرده يڭى تأليف ايديلمش ظنّيله إعتراض ايتديلر. هم او رسالهنڭ أصلى، دار الحكمتدن ده داها أسكيدر. يالڭز بر زمان صوڭره تنظيم ايديلدى، رسالهِٔ النوره گيردى. شويله كه:
حرّيتدن أوّل إستانبوله گلدم. او زمان ژاپونيانڭ باش قوماندانى، إسلام علماسندن دينى بعض سؤاللر صورمشدى. اونلرى إستانبول خواجهلرى بندن صورديلر. هم چوق شيلرى او مناسبتله سؤال ايتديلر. أزجمله، بر حديثده: "آخر زمانڭ دهشتلى بر شخصى صباح قالقار، آلننده هٰذَا كَافِرٌ جملهسى يازيلمش بولونور" حديث واردر دييه بندن سؤال ايتديلر. ديدم: "بر عجيب شخص، بو ملّتڭ باشنه گچر و صباح قالقار باشنه شاپقه گيهر و گيديرر." بو جوابدن بونى صورديلر: "عجبا او زمان اونى گيهن كافر اولماز مى؟" ديدم: "شاپقه باشه گلهجك، سجدهيه گيتمه دييهجك. فقط باشدهكى حقيقى ايمان شاپقهيى ده سجدهيه گتيرهجك، مسلمان ايدهجك إن شاء اللّٰه." صوڭره ديديلر: "عين شخص بر صو ايچهجك، اونڭ ألى دلينهجك. بو حادثه ايله سفيان اولديغى بيلينهجك؟" بن ده جوابًا ديدم: "بر ضربِ مَثل وار كه، چوق إسرافلى آدمه "ألى دليكدر" يعنى ألنده مال طورمييور، آقييور، ضايع اولور، دينيلييور. ايشته او دهشتلى آدم بر صو اولان راقىيه مبتلا و اونڭله خسته اولاجق و كنديسى حدسز إسرافاته گيرهجك، باشقهلرينى ده آليشديرهجق." صوڭره بريسى صوردى كه: "او سفيان ئولديگى زمان إستانبولده ديكيلى طاشده شيطان بوتون دنيايه باغيرهجق و ايشيتديرهجك كه؛ فلان ئولدى." بن او وقت ديدم: "تلغرافله خبر ويريلهجك." فقط بر زمان صوڭره راديو چيقمش ايشيتدم. أسكى جوابم تام
— 268 —
دگلمش بيلدم. دار الحكمتده ايكن ديدم: "شيطان گبى راديو ايله دنيايه ايشيتديرهجك." صوڭره سدِّ ذو القرنيْن و يأجوج و مأجوج و دابّة الأرض و دجّال و نزولِ عيسى عليه السلام حقّنده سؤاللر صورلمشدى. بن ده جواب ويرمشدم. حتّى أسكى رسالهلرمده اونلر قسمًا يازيلمشلر.
بر زمان صوڭره مصطفى كمالڭ ايكى دفعه شفره ايله و وانڭ أسكى واليسى و بنم دوستم تحسين بگڭ واسطهسيله بنى آنقرهيه تلطيف ايچون (نشر ايديلن خطواتِ ستّهيه مكافاةً) جلب ايتدى، گيتدم. شيخ سنوسى او كردجه لسانى بيلمديگندن بنى اونڭ يرنده اوچ يوز ليرا معاشله ولاياتِ شرقيهيه واعظِ عمومى، هم مبعوث، هم ديانت رياستى دائرهسنده دار الحكمت أعضالريله برابر أسكى وظيفهم ايله ممنون ايتمك و بنم وانده تملنى آتديغم مدرسة الزهرا و شرق دار الفنونمه سلطان رشادڭ ويرديگى اون طوقوز بيڭ آلتون ليرايى يوز أللى بيڭ بانقنوطه إبلاغ ايدهرك (ايكى يوز مبعوث ايچنده يوز آلتمش اوچ مبعوثڭ إمضاسيله) قبول ايديلديگى حالده؛ بن بشنجى شعاع أصلنڭ ويرديگى خبرڭ بر قسمنى، اوراده او آدمده گوردم. مجبوريتله او چوق أهمّيتلى وظيفهلرى بيراقدم. و بو آدمله باشه چيقيلماز، مقابله ايديلمز دييه، دنيايى و سياستى و حياتِ إجتماعيهيى ترك ايدوب يالڭز ايمانى قورتارمق يولنده وقتمى صرف ايتدم. يالڭز بعض ظالم و إنصافسز مأمورلر، بڭا دنيايه باقهجق ايكى اوچ رسالهلرى يازديرديلر. صوڭره بعض ذاتلر، آخر زمان حادثاتنى خبر ويرن متشابه حديثلرى سؤال ايتمك مناسبتيله، او أسكى رسالهنڭ أصلنى تنظيم ايتدم. رسالهِٔ النورڭ بشنجى شعاعى نامنى آلدى. رسالهِٔ النورڭ نومرولرى، تأليف ترتيبيله دگل. مثلا، اوتوز اوچنجى مكتوب، برنجى مكتوبدن داها أوّل تأليف ايديلمش و بو بشنجى شعاعڭ أصلى گبى رسالهِٔ النورڭ بر قسم أجزالرى، رسالهِٔ النوردن أوّل تأليف ايديلمش. هر نه ايسه... بو مقامده بر
— 269 —
مدّعىعمومىنڭ، مصطفى كماله دوستلغى تعصّبيله، قانونسز و لزومسز و ياڭليش إعتراض و سؤاللرى بنى بو صدد خارجى ايضاحاتى ويرمگه مجبور أيلدى. بن اونڭ، عدليه قانونى نامنه تمامًا شخصى و قانونسز بر سوزينى مثال اولارق بيان ايدرم.
او ديدى: "بشنجى شعاعده سن هيچ قلبًا ندامت ايتمدڭ مى كه، اونى راقيدن و شرابدن صو طولومبهسى گبى تعبيرلر ايله تزييف ايتمشسڭ؟" بن بو بتون بتون معناسز و ياڭليش دوستلق تعصّبنه مقابل ديرم: قهرمان اوردونڭ ظفرى و شرفى اوڭا ويريلمز، يالڭز بر حصّهسى اولابيلير. ناصلكه اوردونڭ بوتون غنيمتى، ماللرى، أرزاقلرى بر قوماندانه ويريلسه ظلمدر، دهشتلى بر حقسزلقدر. أوت ناصل او إنصافسز، او چوق قصورلى آدمى سومهمكله بنى إتهام ايتدى، عادتا وطن خائنى ياپدى. بن ده اونى، اوردويى سومهمكله إتهام ايدييورم. چونكه بتون شرفى و معنوى غنيمتى او دوستنه ويروب، اوردويى شرفسز بيراقييور. حقيقت ايسه، مثبت شيلر، حسنهلر، اييلكلر جماعته، اوردويه توزيع ايديلير و منفى تخريبات و قصورلر باشه ويريلير. چونكه بر شيئڭ وجودى، بتون شرائطڭ و أركاننڭ وجودى ايله اولور كه؛ قوماندان يالڭز بر شرطدر. و او شيئڭ عدمى و بوزولماسى ايسه، بر شرطڭ عدمى ايله و بر ركنڭ بوزولماسى ايله محو اولور، بوزولور. او فنالق باشه، رئيسه ويريلهبيلير. اييلكلر حسنهلر، أكثريتله مثبت و وجوديدر. باشلر صاحب چيقامازلر. فنالقلر و قصورلر، عدميدر و تخريبيدر. رئيسلر مسئول اولورلر. حق و حقيقت بويله ايكن ناصلكه بر عشيرت فتوحات ياپسه "آفرين حسن آغا"، أگر مغلوب اولسه "توه" دييه عشيرت تزييف ايديلير، بتون بتون حقيقتڭ عكسنه حكم ايديلير. عينًا اويله ده؛ بنى إتهام ايدن او مدّعى بتون بتون حقڭ و حقيقتڭ عكسنه بر خطاسيله، گويا عدليه نامنه حكم ايتدى.
— 270 —
عينًا بونڭ خطاسى گبى: أسكى حربِ عموميدن برآز أوّل، بن وانده ايكن بعض متّقى ذاتلر يانمه گلديلر. ديديلر كه: "بعض قوماندانلرده دينسزلك اولويور، گل بزه إشتراك ايت. بز بو منافق رئيسلره إطاعت ايتميهجگز."
بن ده ديدم: "او فنالقلر، او دينسزلكلر، او گبى قوماندانلره مخصوصدر. اوردو اونڭله مسئول اولماز. بو عثمانلى اوردوسنده بلكه يوز بيڭ أوليالر وار. بن بو اوردويه قارشى قلنج چكهمم، سزه إشتراك ايتمهم." او ذاتلر بندن آيرلديلر، قلنج چكديلر، نتيجهسز بيتليس حادثهسى وجوده گلدى. آز بر زمان صوڭره، حربِ عمومى پاطلادى. او اوردو، دينِ إسلام نامنه إشتراك ايتدى، جهاده گيردى. او اوردودن يوز بيڭ شهيدلر أوليا مرتبهسنه چيقوب بنى او دعوامده تصديق ايدهرك قانلريله ولايت فرمانلرينى إمضالاديلر. هر نه ايسه.. برآز اوزون سويلهمگه مجبور اولدم. چونكه هيچ بر حسّياتله و خارجى تأثيراتله متأثّر اولمامق ماهيتنڭ قطعى بر خاصّهسى بولونان عدالت حقيقتى نامنه، بويله جزئى و خطا حسّياتله و طرفگيرلكله بزه و رسالهِٔ النوره قارشى مزيِّفانه حركت ايدن مدّعىعمومىنڭ عجيب وضعيتى، بنى بو اوزون إفادهيه سَوق ايتدى.
دردنجى أساس:أسكيشهر محكمهسى، يوز رسالهيى و مكتوبلرى درت آى تدقيقدن صوڭره يالڭز يوز يگرمىده اون بش آدمه آلتيشر آى جزا و بڭا ده، يوز رسالهدن يالڭز بر ايكى رسالهده اون بش كلمه ايله بر سنه جزا ويرهبيلدى. طريقتجيلق و جمعيتجيلك و شاپقه مسئلهلرنده برائت ايتديرديلر. بز دخى او جزايى چكدك. اوندن صوڭره قسطمونيده چوق دفعه تحرّيلرده هيچ بر ايليشيگمزى بولماديلر. و گچن سنه إسپارطهده محرم و غيرِ محرم رسالهِٔ النورڭ بتون أجزالرى بِلا إستثنا حكومتڭ ألنه گچدى. اوچ آى تدقيقدن صوڭره عمومى صاحبلرينه إعاده ايديلدى. مادام حقيقت بودر: بنى و رسالهِٔ النورڭ شاكردلرينى إتهام ايدن، او
— 271 —
گبى قانون نامنه قانونسز و غرض و حسّياتله بزى مؤاخذه ايدنلر، بزدن أوّل هم أسكيشهر محكمهسنى، هم قسطمونى حكومتنى و ضابطهسنى، هم إسپارطه عدليهسنى إتهام ايدوب، (وارسه) صوچمزه تام تشريك ايدييورلر. چونكه بر صوچمز اولسه ايدى، بو اوچ حكومتڭ ياقيننده چوق زمان تجسّس ايله گورمدى ويا آلديرمدى؛ بزدن زياده اونلر صوچلى اولورلر. حالبوكه دنيايه قاريشمق آرزوسى بزده بولونسه ايدى، بويله سينك ويزيلتيسى گبى دگل، طوپ گلّهسى گبى سس و پاطلاق ويرهجكدى.
ديوانِ حربِ عُرفيده و مصطفى كماله حدّتنه قارشى ديوانِ رياستده، شدّتلى و طوقوناقلى مدافعه ايدن بر آدم، اون سكز سنه ظرفنده كيمسهيه سزديرمهدن دنيا أنتريقهلرينى چويرييور دييه اونى إتهام ايدن، ألبته بر غرضله ايدر. بز دڭزلى مدّعىعموميسندن اُميد ايدرز كه؛ بزى بويلهلرڭ أغراضندن قورتارسين، حقيقتِ عدالتى گوسترسين.
بشنجى أساس:رسالهِٔ النور شاكردلرينڭ، ممكن اولديغى قدر، سياسته و إداره ايشنه و حكومتڭ إجراآتنه قاريشمهمق بر دستورِ أساسيلريدر. چونكه خالصانه خدمتِ قرآنيه، اونلره هر شيئه بدل كافى گلييور.
هم شيمدى حكم ايدن اويله قوّتلى جريانلر ايچنده هيچ كيمسه، إستقلاليتنى و إخلاصنى محافظه ايدهمز. هر حالده بر جريان اونڭ حركتنى كندى حسابنه آلاجق، كندى دنيوى مقصدينه آلَت ايدهجك. او خدمتڭ قدسيتنى بوزاجق. هم مادّى مبارزهده شو عصرڭ بر دستورى اولان أشدِّ ظلم و أشدِّ إستبداد ايله، برينڭ خطاسيله اونڭ معصوم چوق طرفدارلرينى أزمك لازم گلهجك. يوقسه، مغلوب دوشهجك. هم دنيا ايچون، ديننى بيراقان ويا آلَت ايدنلرڭ
— 272 —
نظرلرنده قرآنڭ هيچ بر شيئه آلَت اولاميان قدسى حقيقتلرى بر پروپاغندهِٔ سياستده آلَت اولمش توهّم ايديلهجك. هم ملّتڭ هر طبقهسى؛ موافقى مخالفى، مأمورى عاميسى او حقيقتلرده حصّهلرى وار و اونلره محتاجدرلر. رسالهِٔ النور شاكردلرى، تام بىطرف قالمق ايچون سياستى و مادّى مبارزهيى تام بيراقمق و هيچ قاريشمهمق لازم گلمش.
آلتنجى أساس:بو مسئلهده بنم شخصمڭ ويا بعض قارداشلريمڭ قصوريله رسالهِٔ نوره هجوم ايديلمز. او طوغريدن طوغرىيه قرآنه باغلانمش و قرآن دخى عرشِ أعظم ايله باغليدر. كيمڭ حدّى وار، ألنى اورايه اوزاتسين، او قوّتلى ايپلرى چوزسون. هم بو مملكته مادّى و معنوى بركتى و فوق العاده خدمتى، اوتوز اوچ آياتِ قرآنيهنڭ إشاراتى ايله و إمامِ على رضى اللّٰه عنهڭ اوچ كراماتِ غيبيهسيله و غوثِ أعظمڭ (قدّس سرّه) قطعى إخباريله تحقّق ايتمش اولان رسالهِٔ النور؛ بزم عادى و شخصى قصوريمزدن مسئول اولماز و اولاماز و اولماملى. يوقسه بو مملكته هم مادّى، هم معنوى تلافى ايديلميهجك درجهده ضرر اولاجق.
(حاشيه): بو إستدعا قسطمونى زلزلهسندن يگرمى گون أوّل يازيلمشدى. رسالهِٔ النور بركتيله هر ولايتدن زياده آفاتدن محفوظ قالمشدى. شيمدى آفات باشلادى، بو دعوامزى تصديق ايتدى.
بعض زنديقلرڭ شيطنتيله رسالهِٔ النوره قارشى چوريلن پلانلر و هجوملر إن شاء اللّٰه بوزولاجقلر، اونڭ شاكردلرى باشقهلره قياس ايديلمز، طاغيتديريلماز، واز گچيريلمز، جنابِ حقّڭ عنايتيله مغلوب ايديلمزلر. أگر مادّى مدافعهدن قرآن منع ايتمسه ايدى، بو ملّتڭ جان طمارى حكمنده عمومڭ توجّهنى قزانان و هر طرفده بولونان او شاكردلر، شيخ سعيد و منمن حادثهلرى گبى جزئى و نتيجهسز حادثهلرله بولاشمازلر. اللّٰه ايتمهسين، أگر مجبوريتِ قطعيه درجهسنده اونلره ظلم ايديلسه و
— 273 —
رسالهِٔ النوره هجوم اولسه، ألبته حكومتى إغفال ايدن زنديقلر و منافقلر بيڭ درجه پشيمان اولاجقلر.
الحاصل؛مادام بز أهلِ دنيانڭ دنيالرينه ايليشمييورز، اونلر ده بزم آخرتمزه و ايمانى خدمتمزه ايليشمهسينلر.
موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
دڭزلينڭ إنصافلى مدّعى عموميسنڭ إدّعانامهسنه قارشى أوّلًا (بش آلتى أساس) اولارق مدّعى عمومى بگه أوّلجه يازيلان بر كوچك مدافعهيى بر إعتراضنامه و ثانيًا محكمهنڭ ألنده بولونان أسكيشهر مدّعى عموميسنڭ إدّعانامهسنه مقابل ويريلن أسكى إعتراضنامه و مدافعهيى و ثالثًا كوچك مدافعهدهكى (بش آلتى أساسه) (اوچ درت أساسى) بر إعتراضنامه اولارق إدّعا مقامنه، آغير جزا محكمهسنه تقديم ايدييورم.
برنجى أساس:إدّعانامهده باشقه يرلردهكى سطحى تحقيقاته بناءً بزه بر جمعيتِ سياسيه نقطهسنده باقمش. بوڭا جوابمز:
أوّلا:بتون بنمله آرقداشلق ايدن ذاتلرڭ شهادتيله اون طوقوز سنهدن بَرى هيچ بر غزتهيى اوقوميان و ديڭلهمهين و صورميان و بو ايكى سنه بش آيدر حربِ عموميدن هيچ بر خبر آلميان و مراق ايتمهين و بيلمهين بر آدم ألبته سياستله هيچ بر علاقهسى يوقدر و سياسى جمعيتلر ايله هيچ بر مناسبتى اولماز.
— 274 —
و ثانيًا:رسالهِٔ النورڭ يوز اوتوز پارچهلرى ميداندهدر. ايچنده ايمانى حقيقتلردن باشقه بر هدف، بر مقصدِ دنيوى اولماديغنى، أسكيشهر محكمهسى (يالڭز بر ايكى رسالهدن باشقه) ايليشمهمسى و قوجه قسطمونى ضابطهسنڭ سكز سنه ظرفنده دائمى ترصّد ايله برابر ايكى خدمتجمدن باشقه، يالڭز اوچ آدمدن باشقه بر بهانه ايله متّهم بولمامسى قطعى بر حجّتدر كه: رسالهِٔ النور شاكردلرى هيچ بر وجهله سياسى جمعيت دگللر. أگر إدّعانامهدهكى جمعيتدن مقصدى، ايمانى و اُخروى بر جماعت ايسه؛ اوڭا جوابًا ديرز كه: أگر دار الفنون طلبهلرينه و هر نوع أصنافه برر جمعيت نامى ويريلسه، بزه ده او نوعدن بر جمعيت نامى ويريلهبيلير. أگر دينى حسّياتله أمنيتِ داخليهيى إخلال ايدهجك بر جماعت نامى ويريلييورسه، بوڭا مقابل ديرز: يگرمى سنه ظرفنده بو فورطنهلى زمانده رسالهِٔ النورڭ يوز رسالهلرندن بيڭلر نسخهلرينى بيڭلر آدم كمالِ مراقله اوقودقلرى حالده هيچ بر يرده هيچ بر وقوعات ايله أمنيتِ داخليهيه ايليشمهملرى و ايليشمهلرى نه حكومتجه و نه ده محكمهجه قيد ايديلمهمسى بو إتهامى چوروتويور. أگر حسّياتِ دينيهيى قوّتلنديرمسندن إستقبالده أمنيتِ داخليهيه ضرر ويرهبيلير دييه بر جمعيت نامى ويريلمش ايسه بوڭا مقابل ديرز:
أوّلًا: باشده ديانت رياستى، بتون واعظلر عين خدمتى گورويورلر.
ثانيًا: رسالهِٔ النور شاكردلرى دگل أمنيته آسايشه ضرر ويرمك، بلكه بتون قوّت و قناعتلريله ملّتى آنارشيلكدن محافظه و أمنيت و آسايشى تأمين ايتمك ايچون چاليشدقلرينه دليل ايسه، برنجى أساسده بيان ايديلمش.
أوت، بز بر جماعتز. هدفمز و پروغراممز أوّلا كنديمزى، صوڭره ملّتمزى إعدامِ أبديدن و دائمى حپسِ منفرددن قورتارمق و وطنداشلريمزى آنارشيلكدن و سرسريلكدن محافظه ايتمك و ايكى حياتمزى إمحايه وسيله اولان زندقهيه قارشى
— 275 —
رسالهِٔ النورڭ چليك گبى حقيقتلريله كنديمزى محافظه اولديغنه حجّت ايسه: رسالهِٔ النورڭ زندقهيه قارشى معنوى بر مدافعهنامهسى حكمنده اولان دڭزلى حپسنڭ ميوهسى نامنده و رسالهِٔ النورڭ قيصه بر خلاصهسى و أساس مسلگنى بيان ايدن رسالهجكدر كه بر نسخهسى مدّعى عموميلگه ويريلمش.
ايكنجى أساس:رسالهلرده بعض طوقوناقلى جملهلر وار دييه باشقه يرلرڭ ناقص و سطحى تحقيقاتلرينه بناءً بزى إتهام ايدييورلر. بوڭا مقابل ديرز: مادام مقصديمز ايمان و آخرتدر، أهلِ دنيا ايله مبارزه دگل. و مادام او پك جزئى و يالڭز بر ايكى رسالهيه مخصوص ايليشمك قصدى دگل، بلكه مقصديمزه يوروركن اونلره چارپمشز. ألبته بر غرضِ سياسى معناسنده اولاماز. و مادام إمكانات باشقهدر، وقوعات باشقهدر. حقّمزده آسايشه ضرر ياپمش دگل "ياپابيلير" دييه إتهام ايدييور. هركسڭ بر آدمى ئولديرهبيلير دييه إتهامى گبى معناسز بر إتهامدر. و مادام يگرمى سنه مدّتنده يگرمى بيڭلر آدمده و بيڭلر نسخهلر و مكتوبلرده هم أسكيشهر، هم قسطمونى، هم إسپارطه شدّتلى تدقيق و تحرّيلرده حقيقى بر صوچ تشكيل ايدهجك مادّهلرى بولامديلر. و أسكيشهر محكمهسى بر شى بولماديغندن مجبوريتله بر لاستيكلى قانون مادّهسندن بزى مسئول ايتديگى گبى؛ بتون دينى درسنى ويرنى دخى مسئول ايدر بر طرزده، يوز آدمدن اون بش آدمه آلتيشر آى جزا ويرهبيلدى. عجبا بزم گبى بر آدمڭ سزدن اولسه، بر سنهده يگرمى محرم مكتوبلرى بو طرزده تدقيق ايديلسه، اونى مسئول و محجوب ايدهجك يگرمى جمله بولونماز مى؟ حالبوكه بزده يگرمى بيڭ آدمدن يگرمى بيڭ نسخه و مكتوبلرده حقيقى مسئول ايدهجك يگرمى جمله بولامدقلرندن گوسترييور كه: رسالهِٔ النورڭ هدفى طوغريدن طوغرىيه آخرتدر. دنيا ايله آليش ويريشى يوقدر.
اوچنجى أساس:دڭزلى محكمهسنڭ إنصافلى مدّعىعموميسنڭ باشقه يرلرده إنصافسز و سطحى ضبطنامهلرينه بناءً إدّعانامهده قيد ايتديگى مادّهلر و
— 276 —
تاريخسز مكتوبلر؛ هم يگرمى و اون بش و اون سنه ظرفندهكى مخابرهلردن و قطعى جوابى اوچنجى أساسده و إستدعامڭ ايكنجى سؤالنده بولونان بشنجى شعاعدن او يوز اوتوز رسالهلرڭ يالڭز درت بش رسالهلرندن و أسكيشهر محكمهسنڭ تدقيقندن گچن و جزاسنى چكديرن و عفو قانونلرى گورن مكتوبلر و رسالهلردن إتهاممزه مدار بعض بهانهلر وار. عجبا ٣١ مارت حادثهسنده بابِ سرعسكريده و شيخ الإسلام و علمايى ديڭلهمهين سكز طابورى بر نطقله إطاعته گتيرن بر آدم، سكز سنه ظرفنده (ضبطنامهلره گوره) چاليشمش، يالڭز قسطمونيده بش آدمى إغفال ايدهبيلمش دينيلهبيلير مى؟ ايشته محرم و غيرِ محرم بتون أوراق و كتابلريمى اودونلر ييغينى آلتندن چيقاروب، اوچ آى تدقيقدن صوڭره يالڭز فيضى، أمين، حلمى، توفيق، صادقدن باشقه كيمسهيى او قوجه قسطمونيده بولماديلر. بو بش ذات ايسه، لِلّٰه ايچون بڭا شخصى خدمت مناسبتيله گوندريلمشلر. أگر او سطحى ضبطنامهلر گبى ياپسه ايدم، بش دگل بلكه بش يوز و بش بيڭ آدملرى قانديرهبيليردم. او ضبطنامهلرده نه قدر ياڭليشلر بولونديغنه بر ايكى نمونهيى بيان ايدييورم:
زمانِ سعادتدن شيمدىيه قدر جارى بر عادتِ إسلاميهيه إتّباعًا رسالهِٔ النورڭ خصوصى منبعلرى اولان يوزر آياتِ مشهورهيى بيوك بر أنعام گبى بر حزبِ قرآنى ياپديغمزى، "دينده تحريفات ياپييور" دييه مؤاخذه ايتمشلر.
هم أسكيشهر محكمهسنده مدارِ نظر اولوب أهمّيت ويريلمهين (لا دينى زماننده لاتين حرفلرينڭ قبولى تاريخنه توافقله إنكارِ حشره بر أمارهدر دييه) بزى بوگون يازيلمش گبى مسئول ايتمك ايستهيور.
هم بر سنه جزاسنى چكديگم و محرم طوتولان و ضبطنامهده قيد ايديلديگى گبى اودون ييغينلرى آلتندن چيقاريلان تستّر رسالهسيله، بو سنه يازيلمش و نشر
— 277 —
ايديلمش گبى، بزى إتهام ايتمك ايستر. هم آنقرهده حكومتڭ رياستنده بولونان بريسنه (مصطفى كماله) سويلهديگم إعتراضلره و آغير سوزلره مقابله ايتمهيوب سكوت ايدن و او ئولدكدن صوڭره، اونڭ ياڭليشنى گوسترن بر حقيقتِ حديثيهيى بياندهكى فطرى و لزوملى و محرم تنقيدلرم مدارِ مسئوليت ياپيلمش. ئولمش و حكومتدن علاقهسى كسيلمش بر شخصڭ خاطرى نرهده؟ و حكومتڭ و ملّتڭ بر خاطرهسى و جنابِ حقّڭ بر تجلّئِ حاكميتى اولان عدالت قانونلرى نرهده؟
هم بز حكومتِ جمهوريه أساسلرندن أڭ زياده كنديمزه مدارِ إستناد و اونڭ ايله كنديمزى مدافعه ايتديگمز حرّيتِ وجدان أساسى، بزم عليهمزده مدارِ مسئوليت طوتولمش؛ گويا بز حرّيتِ وجدان أساسنه معارض گيدييورز.
هم مدنيتڭ سيّئاتنى و قصورلرينى تنقيد ايتمهسندن، خاطر و خيالمه گلمهين بر شيئى ضبطنامهلرده إسناد ايدييور: گويا بن راديويى
(حاشيه): راديو گبى عظيم بر نعمتِ إلٰهيهيه قارشى عظيم بر شكر اولمق ايچون: "راديو قرآنى اوقويوب بتون روىِ زمين يوزندهكى إنسانلره ديڭلتديروب، كُرهِٔ هوانڭ بر حافظِ قرآن اولماسيدر." ديمشدم.
و طيّارهيى و شمندوفرى قوللانيلماسنى قبول ايتمييورم دييه، ترقّياتِ حاضره عليهنده بولونديغمله مسئول ايدييور.
ايشته بو نمونهلرينه قياسًا نه قدر خلافِ عدالت بر معامله اولديغنى، إن شاء اللّٰه إنصافلى و عدالتلى اولان دڭزلى مدّعىعموميسى و محكمهسى گوسترهرك، او ضبطنامهلرڭ أوهاملرينه أهمّيت ويرميهجكلر.
هم أڭ عجيبى بودر كه؛ باشقه محكمهنڭ مدّعىعموميسى بندن صوردى: "محرم بشنجى شعاعده ديمشسڭ: "اوردو، ديزگيننى او دهشتلى شخصڭ ألندن قورتارهجق." مرادڭ، اوردويى حكومته قارشى إطاعتسزلگه سَوق
— 278 —
ايتمكدر." بن ده ديدم: "مقصدم؛ او قوماندان يا ئولهجك ويا تبديل ايديلهجك، اوردو اونڭ تحكّمندن قورتولاجق ديمكدر. عجبا هم غايت محرم، سكز سنهده يالڭز ايكى دفعه أليمه گچن و عين زمانده غيب ايديلن، هم آخر زمانه عائد بر حديثڭ معناسنى كلّى بر صورتده بيان ايدن، هم أصلى أسكيده تأليف ايديلن بر رساله، هم بر تك نفر گورمديگى حالده ناصل سببِ إتهام اولور؟" مع التأسّف، او إنصافسزلرڭ او عجيب إتهامى إدّعانامهيه گيرمش.
هم أڭ غريبى شودر كه، بر يرده ديمشم: جنابِ حقّڭ بيوك نعمتلرى اولان طيّاره، شمندوفر و راديويى بيوك شكر ايله مقابله لازمكن؛ بشر شكر ايتمدى، طيّارهلر ايله باشلرينه بومبالر ياغدى. و راديو اويله بيوك بر نعمتِ إلٰهيهدر كه، اوڭا مقابل شكر ايسه، او راديو ميليونلر ديللى بر كلّى حافظِ قرآن اولوب بتون زمين يوزندهكى إنسانلره قرآنى ديڭلتديرسين و يگرمنجى سوزده قرآنڭ مدنيت خارقهلرندن غيبى خبر ويرديگنى بيان ايدركن بر آيتڭ إشارتى اولارق "كافرلر شمندوفر ايله عالمِ إسلامى مغلوب ايدرلر." ديمشم. إسلامى بو خارقهلره تشويق ايتديگم حالده، بر سببِ إتهامم اولارق "شمندوفر و طيّاره و راديو گبى ترقّياتِ حاضره عليهندهدر" دييه، إدّعانامهنڭ آخرنده بنى أوّلكى مدّعىعمومىنڭ غرضلرينه بناءً إتهام ايدر.
هم هيچ بر مناسبتى اولماديغى حالده، بر آدم رسالهِٔ النورڭ ايكنجى بر إسمى اولان رسالة النور تعبيرندن، "قرآنڭ نورندن بر رسالتدر، بر إلهامدر" ديمش. إدّعانامهده باشقه يرڭ ويردكلرى ياڭليش معنا ايله، گويا "رسالهِٔ النور بر رسولدر" دييه بنم ايچون بر سببِ إتهام طوتولمش.
هم مدافعاتمده يگرمى يرده قطعى بر صورتده حجّتلرله إثبات ايتمشز كه، بتون دنيايه قارشى ده اولسه دينى و قرآنى و رسالهِٔ النورى آلَت ايدهمهيز و ايديلمز و بز
— 279 —
اونلرڭ بر حقيقتنى دنيا سلطنتنه دگيشديرمهيز و بِالفعل اويلهيز. و بو دعوانڭ أمارهلرى يگرمى سنهده بيڭلردر.
مادام بويلهدر، بن و بز بتون قوّتمزله ديرز:
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ اْلوَكِيلُ
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
أفنديلر!
سزه قطعى خبر ويرييورم كه: بورادهكى ذاتلرڭ، بزمله و رسالهِٔ النور ايله مناسبتى اولميان ويا آز بولونانلردن باشقه، ايستديگڭز قدر حقيقى قارداشلرم و حقيقت يولنده حقيقتلى آرقداشلرم وار. بز رسالهِٔ النورڭ كشفياتِ قطعيهسيله ايكى كرّه ايكى درت ايدر درجهسنده صارصيلماز بر قناعتله بيلمشز كه؛ ئولوم بزم ايچون سرِّ قرآن ايله، إعدامِ أبديدن ترخيص تذكرهسنه چوريلمش؛ و بزه مخالف و ضلالتده گيدنلر ايچون او قطعى ئولوم، يا إعدامِ أبديدر (أگر آخرته قطعى ايمانى يوقسه) ويا أبدى و قراڭلقلى حپسِ منفرددر (أگر آخرته اينانسه و سفاهت و ضلالتده گيتمش ايسه). عجبا دنياده بو مسئلهدن داها بيوك، داها أهمّيتلى بر مسئلهِٔ إنسانيه وار مى كه، بو اوڭا آلَت اولسون؟ سزدن صورويورم! مادام يوقدر و اولاماز، نهدن بزمله اوغراشييورسڭز؟ بز أڭ آغير جزاڭزه قارشى كنديمزى، عالمِ نوره گيتمك ايچون بر ترخيص تذكرهسنى آلييورز دييه كمالِ متانت ايله بكلهيورز. فقط بزى ردّ ايدوب، ضلالت حسابنه محكوم ايدنلرى، سزى بو مجلسده گورديگمز گبى، إعدامِ أبدى ايله و حپسِ منفرد ايله محكوم و پك ياقين بر زمانده او دهشتلى
— 280 —
جزايى چكهجكلرينى مشاهده درجهسنده بيلييورز، بلكه گورويورز؛ اونلره إنسانيت طماريله جدًّا آجييورز. بو قطعى و أهمّيتلى حقيقتى إثبات ايتمگه و أڭ متمرّدلرى دخى إلزام ايتمگه حاضرم! دگل وقوفسز، غرضكار، معنوياتده بهرهسز أهلِ وقوفه قارشى بلكه أڭ بيوك عالم و فيلسوفلريڭزه قارشى گوندوز گبى إثبات ايتمز ايسهم، هر جزايه راضىيم!
ايشته يالڭز بر نمونه اولارق، ايكى جمعه گوننده محبوسلر ايچون تأليف ايديلن و رسالهِٔ النورڭ عمدهلرينى و خلاصه و أساسلرينى بيان ايدهرك رسالهِٔ النورڭ بر مدافعهنامهسى حكمنه گچن ميوه رسالهسنى إبراز ايدييورم و آنقره مقاماتنه ويرمك ايچون، يڭى حرفلر ايله يازديرمغه مشكلاتلر ايچنده گيزلى چاليشييورز. ايشته اونى اوقويڭز، تام دقّت ايديڭز، أگر قلبڭز (نفسڭزه قاريشمام) بنى تصديق ايتمزسه، بڭا شيمديكى تجريدِ مطلق ايچنده هر حقارت و إشكنجهيى ده ياپسهڭز، سكوت ايدهجگم!
الحاصل:يا رسالهِٔ النورى تام سربست بيراقڭز وياخود بو قوّتلى و زدهلنمز حقيقتى ألڭزدن گليرسه قيريڭز! بن شيمدىيه قدر سزى و دنياڭزى دوشونمييوردم و دوشونميهجكدم، فقط مجبور ايتديڭز؛ بلكه ده سزى ايقاظ ايتمك لازم ايدى كه، قدرِ إلٰهى بزى بو يوله سَوق ايتدى. بز ده مَنْ اٰمَنَ بِالْقَدَرِ اَمِنَ مِنَ الْكَدَرِ دستورِ قدسىيى كنديمزه رهبر ايدوب، هر بر صيقنتيلريڭزى صبر ايله قارشيلايهجغز، دييه عزم ايتدك.
موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 281 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
إدّعانامهيه قارشى إعتراضنامهنڭ تتمّهسيدر
(بو إعتراضده مخاطبم دڭزلى محكمهسى و مدّعى عموميسى دگل، بلكه باشده إسپارطه و اينهبولى مدّعى عموميلرى اولارق، ياڭليش و ناقص ضبطنامهلريله بورادهكى عجيب إدّعانامهيى عليهمزه ويرديرن غرضكار و وهّام مأمورلردر.)
أوّلًا:أصل و فصلى اولميان و خاطريمه گلمهين بر سياسى جمعيت نامنى معصوم و سياستله هيچ علاقهلرى اولميان رسالهِٔ النور طلبهلرينه طاقوب و او دائره ايچنه گيرن و ايمان و آخرتندن باشقه هيچ بر مقصدلرى بولونميان بيچارهلرى او جمعيتڭ ناشرى، يا فعّال بر ركنى ويا منسوبى ويا رسالهِٔ النورى اوقومش ويا اوقوتمش ويا يازمش دييه صوچلى صايوب محكمهيه ويرمك نه قدر عدالتڭ ماهيتندن اوزاق اولديغنه قطعى بر حجّتى شودر كه: قرآن عليهنده يازيلان، دوقتور دوزينڭ و سائر زنديقلرڭ او مضر أثرلرينى اوقويانلره، حرّيتِ فكر و حرّيتِ علميه دستوريله بر صوچ صاييلمديغى حالده؛ حقيقتِ قرآنيهيى و ايمانيهيى اوگرنمگه غايت محتاج و مشتاق اولانلره گونش گبى بيلديرن رسالهِٔ النورى اوقومق ويا يازمق بر صوچ صاييلمش. و هم يوز رساله ايچنده ياڭليش معنا ويريلمهمك ايچون محرم طوتديغمز و نشرينه إذن ويرمدديگمز ايكى اوچ رسالهده يالڭز بر قاچ جملهلرينى بهانه گوستروب إتهام ايتمش. حالبوكه او رسالهلرى برى مستثنا أسكيشهر محكمهسى تدقيق ايتمش، ايجابنه باقمش. و مستثناسى ايسه هم إستدعامده و هم إعتراضنامهمده غايت قطعى جواب ويريلديگى و "ألمزده نور وار، سياست
— 282 —
طوپوزى يوق." دييه أسكيشهر محكمهسنده يگرمى وجهله قطعى إثبات ايديلديگى حالده، او إنصافسز مدّعيلر، اوچ محرم و نشر اولميان رسالهلرڭ اوچ درت جملهلرينى بتون رسالهِٔ النوره تشميل ايدر گبى، رسالهِٔ النورى اوقويان ويا يازانى صوچلى و بنى ده حكومت ايله مبارزه ايدر دييه إتهام ايتمشلر. بن و بڭا ياقين و بنم ايله گوروشن بوتون دوستلريمى إشهاد و قَسَمله تأمين ايدرم كه: بو اون سنهدن زيادهدر كه؛ ايكى رئيسدن و بر مبعوثدن و قسطمونى واليسندن باشقه، حكومتڭ أركاننى، وكلاسنى، قوماندانلرى، مأمورلرى، مبعوثلرى كيملر اولديغنى قطعيًّا بيلمييورم و بيلمهيى ده مراق ايتمهمشم. عجبا هيچ إمكانى وار مى كه؛ بر آدم مبارزه ايتديگى آدملرى طانيماسين و بيلمگه مراق ايتمهسين؟ دوست مى، دشمن مى قارشيسندهكنى طانيماسنه أهمّيت ويرمهسين؟ بو حاللردن آڭلاشيلييور كه، بِالإلتزام هر حالده بنى محكوم ايتمك ايچون غايت أصلسز بهانهلرى ايجاد ايدرلر.
مادام كيفيت بويلهدر.. بن ده بورانڭ محكمهسنه دگل، بلكه او إنصافسزلره ديرم: بن، سزڭ بڭا ويرهجگڭز أڭ آغير جزاڭزه ده بش پاره ويرمم و هيچ أهمّيتى يوق. چونكه بن قبر قپوسنده، يتمش ياشندهيم. بويله مظلوم و معصوم بر ايكى سنه حياتى، شهادت مرتبهسيله دگيشديرمك، بنم ايچون بيوك سعادتدر. رسالهِٔ النورڭ بيڭلر حجّتلريله قطعى ايمانم وار كه؛ ئولوم بزم ايچون بر ترخيص تذكرهسيدر. أگر إعدام ده اولسه، بزم ايچون بر ساعت زحمت، أبدى بر سعادتڭ و رحمتڭ آناختارى اولور. فقط سز أى زندقه حسابنه عدليهيى شاشيرتان و حكومتى بزمله سببسز مشغول ايدن إنصافسزلر! قطعى بيليڭز و تيترهيڭز كه؛ سز إعدامِ أبدى ايله و أبدى حپسِ منفرد ايله محكوم اولويورسڭز. إنتقاممز سزدن پك چوق و مضاعف بر صورتده آلينييور گورويورز. حتّى سزه آجييورز. أوت بو شهرى يوز دفعه مزارستانه بوشالتان ئولوم حقيقتى ألبته حياتدن زياده بر ايستديگى وار. و
— 283 —
اونڭ إعدامندن قورتولمق چارهسى، إنسانلرڭ هر مسئلهسنڭ فوقنده أڭ بيوك و أڭ أهمّيتلى و أڭ لزوملى بر إحتياجِ ضرورى و قطعيسيدر. عجبا بو چارهيى كندينه بولان رسالهِٔ النور شاكردلرينى و او چارهيى بيڭلر حجّتلر ايله بولديران رسالهِٔ النورى، عادى بهانهلر ايله إتهام ايدنلر نه قدر كنديلرى حقيقت و عدالت نظرنده متّهم اولويور، ديوانهلر ده آڭلار.
بو إنصافسزلرى آلداتان و هيچ بر مناسبتى اولميان بر سياسى جمعيت وهمنى ويرن اوچ مادّهدر:
برنجيسى:أسكيدن بَرى بنم طلبهلرم بنم ايله قارداش گبى شدّتلى علاقهدار اولمالرى، بر جمعيت وهمنى ويرمش.
ايكنجيسى:رسالهِٔ النورڭ بعض شاكردلرى هر يرده بولونان و جمهوريت قانونلرى مساعده ايدن و ايليشمهين و جماعتِ إسلاميه هيئتلرى گبى حركت ايتمهلرندن بر جمعيت ظن ايديلمش. حالبوكه او محدود اوچ درت شاكردڭ نيّتلرى جمعيت مميت دگل، بلكه صِرف خدمتِ ايمانيهده خالص بر قارداشلق و اُخروى بر تسانددر.
اوچنجيسى:او إنصافسزلر كنديلرينى ضلالت و دنياپرستلكده بيلدكلرندن و حكومتڭ بعض قانونلرينى كنديلرينه مساعد بولدقلرندن فكرًا دييورلر كه: "هر حالده سعيد و آرقداشلرى بزلره و حكومتڭ، بزم مدنيجه نامشروع هوساتمزه مساعد قانونلرينه مخالفدرلر. اويله ايسه، مخالف بر جمعيتِ سياسيهدرلر."
بن ده ديرم:هَىْ بدبختلر! دنيا أبدى اولسه ايدى و إنسان ايچنده دائمى قالسه ايدى و إنسانى وظيفهلر يالڭز سياست بولونسه ايدى، بلكه بو إفتراڭزده بر معنا بولونابيليردى. هم أگر بن سياستله ايشه گيرسه ايدم، يوز رسالهده اون جمله
— 284 —
دگل، بلكه بيڭ جملهيى سياستوارى و مبارزهكارانه بولاجقديڭز. هم فرضِ محال اولارق؛ أگر بز دخى سزڭ گبى بتون قوّتمزله دنيا مقصدلرينه و كيفلرينه و سياستلرينه چاليشييورز، دييه (كه؛ شيطان ده بونى اينانديرمغه چاليشهمييور و كيمسهيه قبول ايتديرهمز) هايدى بويله ده اولسه، مادام بو يگرمى سنهده هيچ بر وقوعاتمز گوستريلمييور. و حكومت أله باقار، قلبه باقهماز و هر بر حكومتده شدّتلى مخالفلر بولونور. ألبته يينه عدليه قانونى ايله بزلرى مسئول ايتمزسڭز. صوڭ سوزم:
حَسْبِىَ اللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
(أسكيشهر محكمهسنده گيزلى قالمش، رسمًا ضبطه گچمهمش و مدافعاتمده دخى يازيلمامش بر أسكى خاطرهيى و لطيف بر واقعهِٔ مدافعهيى بيان ايدييورم.)
اوراده بندن صورديلر كه: جمهوريت حقّنده فكرڭ نهدر؟ بن ده ديدم: أسكيشهر محكمه رئيسندن باشقه داها سزلر دنيايه گلمهدن، بن ديندار بر جمهوريتجى اولديغمى ألڭزدهكى تاريخچهِٔ حياتم إثبات ايدر. خلاصهسى شودر كه: او زمان شيمديكى گبى، خالى بر تربه قبّهسنده إنزواده ايدم، بڭا چوربا گلييوردى. بن ده دانهلرينى قارينجهلره ويرردم، أكمگمى اونڭ صويى ايله يردم. ايشيدنلر بندن صورييورديلر، بن ده ديردم: بو قارينجه و آرى ملّتلرى جمهوريتجيدرلر. او جمهوريتپرورلكلرينه حرمةً دانهلرينى قارينجهلره ويرردم.
— 285 —
صوڭره ديديلر: سن سلفِ صالحينه مخالفت ايدييورسڭ؟ جوابًا دييوردم: خلفاءِ راشدين هر برى هم خليفه هم رئيسِ جمهور ايدى. صدّيقِ أكبر (رض) عشرهِٔ مبشّرهيه و صحابهِٔ كرامه ألبته رئيسِ جمهور حكمنده ايدى. فقط معناسز إسم و رسم دگل، بلكه حقيقتِ عدالتى و حرّيتِ شرعيهيى طاشييان معناىِ ديندار جمهوريتڭ رئيسلرى ايديلر.
ايشته أى مدّعىعمومى و محكمه أعضالرى! أللى سنهدن بَرى بنده بولونان بر فكرڭ عكسيله، بنى إتهام ايدييورسڭز. أگر لائك جمهوريت صورييورسهڭز، بن بيلييورم كه؛ لائك معناسى، بىطرف قالمق، يعنى حرّيتِ وجدان دستوريله، دينسزلره و سفاهتجيلره ايليشمديگى گبى ديندارلره و تقواجيلره ده ايليشمز بر حكومت تلقّى ايدرم. اون سنهدر (شيمدى يگرمى سنه اولويور كه) حياتِ سياسيه و إجتماعيهدن چكيلمشم. حكومتِ جمهوريه نه حال كسب ايتديگنى بيلمييورم. اَلْعِيَاذُ بِاللّٰه، أگر دينسزلك حسابنه، ايماننه و آخرتنه چاليشانلرى مسئول ايدهجك قانونلرى ياپان و قبول ايدن بر دهشتلى شكله گيرمش ايسه، بونى سزه بِلا پروا إعلان و إخطار ايدرم كه: بيڭ جانم اولسه، ايمانه و آخرتمه فدا ايتمگه حاضرم. نه ياپارسهڭز ياپيڭز! بنم صوڭ سوزم حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ اْلوَكِيلُ اولارق سز بنى إعدام و آغير جزا ايله ظلمًا محكوم ايتمهڭزه مقابل ديرم: بن رسالهِٔ النورڭ كشفِ قطعيسيله إعدام اولمايورم، بلكه ترخيص ايديلوب، نور عالمنه و سعادت عالمنه گيدييورم و سزى، أى ضلالت حسابنه بزى أزن بدبختلر! إعدامِ أبدى ايله و دائمى حپسِ منفرد ايله محكوم بيلديگمدن و گورديگمدن تماميله إنتقاممى سزدن آلارق كمالِ راحتِ قلبله تسليمِ روح ايتمگه حاضرم!
موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 286 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
(محكمهده بر صوڭ سوزم)
أفنديلر!
چوق أمارهلرله قطعى قناعتم گلمش كه؛ حكومت حسابنه، "حسّياتِ دينيهيى آلَت ايدهرك أمنيتِ داخليهيى إخلال ايتمك" ايچون بزه هجوم ايديلمييور. بلكه بو يالانجى پرده آلتنده، زندقه حسابنه، بزم ايمانمز ايچون و ايمانه و أمنيته خدمتمز ايچون بزه هجوم ايديلديگنه چوق حجّتلردن بر حجّتى شودر كه: يگرمى سنه ظرفنده، رسالهِٔ النورڭ يگرمى بيڭ نسخهلرينى و پارچهلرينى يگرمى بيڭ آدملر اوقويوب قبول ايتدكلرى حالده، رسالهِٔ النورڭ شاكردلرى طرفندن أمنيتڭ إخلالنه دائر هيچ بر وقوعات اولمامش و حكومت قيد ايتمهمش و أسكى و يڭى ايكى محكمه بولمامش. حالبوكه، بويله كثرتلى و قوّتلى پروپاغنده، يگرمى گونده وقوعاتلر ايله كندينى گوسترهجكدى. ديمك حرّيتِ وجدان پرنسيبنه ضد اولارق، بتون ديندار نصيحتجيلره شامل، لاستيكلى بر قانونڭ يوز آلتمش اوچنجى مادّهسى ساخته بر ماسكهدر. زنديقلر، بعض أركانِ حكومتى إغفال ايدهرك، عدليهيى شاشيرتوب، بزى هر حالده أزمك ايستهيورلر.
مادام حقيقت بودر، بز ده بتون قوّتمزله ديرز: أى ديننى دنيايه صاتان و كفرِ مطلقه دوشن بدبختلر! ألڭزدن نه گليرسه ياپيڭز. دنياڭز باشڭزى يسين و ييهجك! يوزر ميليون قهرمان باشلر فدا اولدقلرى بر قدسى حقيقته، باشمز دخى فدا اولسون! هر جزا و إعدامڭزه حاضرز! حپسڭ خارجى بو وضعيتده، يوز درجه داخلندن داها فنادر. بزه قارشى گلن بويله بر إستبدادِ مطلق آلتنده هيچ بر حرّيت
— 287 —
(نه حرّيتِ علميه، نه حرّيتِ وجدان، نه حرّيتِ دينيه) اولمامسندن، أهلِ ناموس و ديانت و طرفدارِ حرّيت اولانلره يا ئولمك ويا حپسه گيرمكدن باشقه چارهسى قالماز. بز ده اِنَّا ِللّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ دييهرك ربّمزه طايانييورز.
موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
محكمه رئيسى على رضا بك أفندى!
حقوقمى مدافعه ايتمك ايچون أهمّيتلى بر طلبم و بر رجام وار. بن يڭى حرفلرى بيلمييورم و أسكى يازيم ده پك ناقصدر؛ هم بنى باشقهلرله گوروشديرمييورلر، عادتا تجريدِ مطلق ايچندهيم. حتّى إدّعانامه، اون بش دقيقهدن صوڭره بندن آليندى. هم آووقات طوتمق إقتدارم يوق. حتّى سزه تقديم ايتديگم مدافعاتمى، چوق زحمتله، بر قسمنى گيزلى اولارق آنجق يڭى حرف ايله بر صورتنى آلابيلدم. هم رسالهِٔ النورڭ بر نوع مدافعهنامهسى و مسلگنڭ خلاصهسى اولان ميوه رسالهسنڭ بر صورتنى مدّعىعمومه ويرمك ايچون و بر ايكى صورتنى آنقره مقاماتنه گوندرمك ايچون يازديرمشدم. بردن اونلرى أليمدن آلديلر، داها ويرمديلر. حالبوكه أسكيشهر عدليهسى، بزه بر ماكينهيى حپسه گوندردى. بز مدافعاتمزى اونده، يڭى حرف ايله بر ايكى نسخهيى يازدق؛ هم او محكمه دخى يازدى. ايشته أهمّيتلى طلبم: يا بزه بر ماكينهيى سز ويريڭز ويا بزه مساعده ايديڭز، بز جلب ايدهجگز. تا كه هم مدافعاتمى، هم رسالهِٔ النورڭ مدافعهنامهسى
— 288 —
حكمندهكى رسالهيى يڭى حرف ايله ايكى اوچ صورتنى آلوب، هم عدليه وكالتنه، هم هيئتِ وكيلهيه، هم مجلسِ مبعوثانه، هم شوراىِ دولته گوندرهجگز. چونكه إدّعانامهده بتون أساس، رسالهِٔ النوردر و رسالهِٔ النوره عائد دعوا و إعتراض، جزئى بر حادثه و شخصى بر مسئله دگل كه چوق أهمّيت ويريلمهسين. بلكه بو ملّتى و مملكتى و حكومتى جدّى علاقهدار ايدهجك و طولاييسيله عالمِ إسلامڭ نظرِ دقّتنى أهمّيتلى بر صورتده جلب ايدهجك بر كلّى حادثه حكمنده و عمومى بر مسئلهدر.
أوت رسالهِٔ النوره پرده آلتنده هجوم ايدن، أجنبى پارمغيله بو وطندهكى ملّتڭ أڭ بيوك قوّتى اولان عالمِ إسلامڭ توجّهنى و محبّتنى و اخوّتنى قيرمق و نفرت ويرديرمك ايچون سياستى دينسزلگه آلَت ايدهرك پرده آلتنده كفرِ مطلقى يرلشديرنلردر كه، حكومتى إغفال و عدليهيى ايكى دفعهدر شاشيرتوب، دير: "رسالهِٔ النور و شاكردلرى، دينى سياسته آلَت ايدر، أمنيته ضرر إحتمالى وار."
هَىْ بدبختلر! رسالهِٔ النورڭ گرچه سياستله علاقهسى يوقدر؛ فقط كفرِ مطلقى قيرديغى ايچون، كفرِ مطلقڭ آلتى اولان آنارشيلگى و اوستى اولان إستبدادِ مطلقى أساسيله بوزار، ردّ ايدر. أمنيتى، آسايشى، حرّيتى، عدالتى تأمين ايتديگنه يوزر حجّتلردن برى، بو مدافعهنامهسى حكمندهكى ميوه رسالهسيدر. بونى عالى بر هيئتِ علميه و إجتماعيه تدقيق ايتسينلر، أگر بنى تصديق ايتمزلرسه، بن هر جزايه و إشكنجهلى إعدامه راضىيم!
موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 289 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
رئيس بك أفندى،
قرارنامهده اوچ مادّه أساس طوتولمش:
بريسى:جمعيتدر. بن بورادهكى بتون رسالهِٔ النور شاكردلرينى و بنمله گوروشنلرى ويا اوقويان و يازانلرينى عينيله إشهاد ايدييورم، اونلردن صوريڭز كه، بن هيچ بريسنه ديمهمشم: "بر جمعيتِ سياسيه ويا جمعيتِ نقشيه تشكيل ايدهجگز." دائما ديديگم بودر: بز ايمانمزى قورتارمغه چاليشهجغز. عموم أهلِ ايمان داخل اولدقلرى و اوچ يوز ميليوندن زياده أفرادى بولونان بر مقدّس جماعتِ إسلاميهدن باشقه مابيْنمزده مدارِ بحث اولماديغنى و قرآنده "حزب اللّٰه" نامى ويريلن و عموم أهلِ ايمانڭ اخوّتى جهتيله كنديمزى، قرآنه خدمتمز ايچون حزب القرآن، حزب اللّٰه دائرهسنده بولمشز. أگر قرارنامهده بو معنا مراد ايسه، بتون روحمزله، كمالِ إفتخار ايله إعتراف ايدرز. أگر باشقه معنالر مراد ايسه، اونلردن خبريمز يوقدر!
ايكنجى مادّه:قرارنامهنڭ إعترافيله، قسطمونى ضابطهسنڭ راپور و تصديقيله، هيچ نشر اولونميهجق طرزده اودون و كومور ييغينلرى آلتنده و ميخلى صندوقلرده بولونان و أسكيشهر محكمهسنڭ تدقيقندن و تنقيدندن گچن و بر خفيف جزايى چكديرن و قطعيًا محرم طوتولان تستّر رسالهسى و هجماتِ ستّه و ذيلى رسالهسى گبى كتابلردن بعض جملهلرينه ياڭليش معنا ويرهرك طوقوز سنه أوّلكى زمانه بزى گوتوروب، جزاسنى چكديگمز صوچيله مسئول ايتمك ايستهيور.
— 290 —
اوچنجى مادّه:قرارنامهده قاچ يرنده: "دولتڭ أمنيتنى إخلال ايدهبيلير ويا ياپابيلير." گبى تعبيرلرله إمكانات، وقوعات يرنده إستعمال ايديلمش. هركس ممكندر كه بر قتل ياپسين، بو إمكان ايله مسئول اولابيلير مى؟
موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
أسكى سعيدڭ مطبوع "لمعات" باشندهكى عجيب إمضاسى آز تغيير ايله شيمديكى حالمه و يتمشنجى سنهِٔ عمريمه تام موافق گلمهسى جهتيله يازدم. مناسب گورسهڭز هم مدافعاتڭ، هم ميوهنڭ، هم كوچك مكتوبلرڭ آخرنده إمضا يرنده يازارسڭز.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
اَلدَّاعِى
ييقيلمش بر مزارم كه، ييغيلمشدر ايچنده سعيددن آلتمش طوقوز أموات باآثام آلامه
يتمشنجى اولمشدر، او مزاره بر مزار طاش، برابر آغلايور خسرانِ إسلامه
اميدم وار كه، إستقبال سماواتى زمينِ آسيا، باهم اولور تسليم يدِ بيضاءِ إسلامه
زيرا يمينِ يُمنِ ايماندر؛ ويرر أمن أمان أمنيتى انامه.
سعيد
٭ ٭ ٭
— 291 —
(ألماس قلملى آلتون باشلى، معجزهلى قرآنڭ كاتبى خسروڭ مطابق بر فقرهسيدر.)
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
رسالهِٔ النورڭ كرامتلرندندر كه: استاديمز رضى اللّٰه عنه: "أى ملحدلر و أى زنديقلر! رسالهِٔ النوره ايليشمهيڭز. أگر ايليشسهڭز، ياقيندن سزى بكلهين بلالر، سيل گبى باشڭزه ياغاجقدر." دييه اون سنهدن بَرى كرّات ايله سويلهيوردى. بو خصوصده شاهد اولديغمز فلاكتلرڭ:
برنجيسى:درت سنه أوّل أرزنجانده وقوعه گلن حركتِ أرض اولمشدر. او وقتلر منافقلر، دسيسهلرله إسپارطه منطقهسنده صاوه و قلهاوڭى و جوارى كويلردهكى رسالهِٔ النور طلبهلرينه ايليشديلر. اوتوز قرق قدر رسالهِٔ النور طلبهسنى "جامعه گيتمييورسڭز، تاقيه گييورسڭز، طريقت درسى ويرييورسڭز." دييه محكمهيه سوق ايتمشلردى. جنابِ حق، إزمير جوارى و آزريلرى و جوارندهكى خلقى دهشتلر ايچنده بيراقان زلزله ايله بلالرڭ رفعنه بر وسيله اولان رسالهِٔ النورڭ أهمّيتنى و دفعِ بلا ايچون بر وسيله اولديغنى گوستردى. زلزلهدن بر هفته صوڭره، محكمهيه سوق ايديلن او قارداشلريمزڭ هپسى برائت ايتديريلهرك قورتولمشلردى.
ايكنجيسى:ينه وقت وقت رسالهِٔ النور طلبهلرينڭ آرقهلرنده قوشمقده دوام ايدن ملحدلر، خطِّ قرآن ايله چوجق اوقوتدقلرينى بهانه ايدهرك إسپارطهده متوفّى محمد زهدى (رحمة اللّٰه عليه) ايله صاوه قريهسندن حافظ محمد (رحمة اللّٰه عليه) إسمندهكى ايكى رسالهِٔ النور طلبهسنه هجوم ايتمشلر. چوجقلر، بو ايكى قارداشمزڭ أولرندن آلينان بوتون رسالهِٔ النور أجزالريله برلكده محكمهيه سوق ايديلمش. مرحوم محمد زهدى، پاره جزاسيله محكوم ايديلمك ايستهنيلمش.
— 292 —
نتيجهده، مركزى أربعه و طوقاتده وقوعه گلن ايكنجى بر قورقونج زلزله ايله، رسالهِٔ النورڭ أهمّيتنى گوستروب شاكردلرينه او صيرهده جنابِ حقّ يارديم ايدهرك استادلرينڭ ويرديگى خبرڭ صحّتنى تصديق ايتمك ايچون او ايكى قارداشمزى برائت ايتديرمش و آلينان بتون رسالهِٔ نور أجزالرينى كنديلرينه إعاده ايتديرمشدر.
اوچنجيسى ايسه:ايچنده بولونديغمز دڭزلى حپسخانهسندهكى مصيبتڭ باشمزه گلمهسنه سبب اولان او منافقلر؛ رومى بيڭ اوچ يوز أللى طوقوز (١٣٥٩) سنهسنده تكرار باشده استاديمز اولديغى حالده، بزه و رسالهِٔ النوره هجوم ايتديلر. بر قسممزى إسپارطهدن طوپلاديلر، بر قسمنى چيوريلدن إسپارطهيه گتيرديلر، سَوْگيلى استاديمزى ده يالڭز اولارق قسطمونيدن إسپارطهيه سَوق ايتديلر. داها باشقه ولايتلردن ده آرقداشلريمز إسپارطهيه گتيريلمشدى. أهلِ غرضڭ إغفالنه قاپيلان إسپارطه عدليهسى، رسالهِٔ النورڭ غايهسى خارجنده بولونان جبههلرده، بزجه معناسى اولميان إتهاملر آلتنده بزى صيقييوردى. بِالخاصّه قيمتدار استاديمزى داها چوق تضييق ايتدكلرى وقت، استاديمزه لزوملى لزومسز بر چوق سؤاللر آچان إسپارطه مدّعىعموميسنڭ: "بو بلالر ديديگڭ نهدر؟" دييه اولان سؤالنه جوابًا: أوت ديمش، زنديقلر أگر رسالهِٔ النوره و شاكردلرينه ايليشسهلر، ياقيندن بكلهين بلالرڭ حركتِ أرض صورتيله گلهجگنى سويلهمشدى.
داها صوڭره بزى دڭزلىيه سَوق ايتديلر. قسطمونى، إستانبول و آنقره داخل اولمق اوزره اون ولايتدن عدليهلره سَوق ايديلن يوزى متجاوز رسالهِٔ النور طلبهلرينڭ بر قسمى بيراقيلمش، يتمش كيشيدن عبارت بر ديگر قسمى ده دڭزليده "مدرسهِٔ يوسفيه" ده بولونديريلييوردى. بزم بتون مراجعتلريمزه صودن جواب ويريلييور، سَوْگيلى استاديمز داها چوق تضييق و صيقنتى ايچريسنده ياشاتديريلييور،
— 293 —
عفونتلى، رطوبتلى، ظلمتلى بر يرده بتون بتون قونوشمقدن و تماسدن منع ايديلمك صورتيله حپسِ منفردده إشكنجهلى عذاب چكديريلييوردى.
ايشته بو صيرهلرده دڭزلى زنداننڭ بو دهشتلى إضطرابلرينى گچرمكده ايدك. اللّٰهدن باشقه هيچ بر إستنادگاهلرى بولونميان بو بيچارهلرڭ بر قسمى قسطمونيدن، ديگر بر قسمى اينهبوليدن، ديگر بر قسمى ده إستانبولدن هنوز گلمهمشلردى. شو وطنڭ هر كوشهسنده حق و حقيقت ايچون چيرپينان و صاف قلبلريله نجاتلرى ايچون ربِّ رحيملرينه إلتجا ايدن پك چوق معصوملرڭ سماواتى دلوب گچن و عرش الرحمانه طايانان آهلرى بوشه گيتمهدى. اللّٰهُ ذو الجلال حضرتلرى، او مبارك استاديمزڭ إسپارطهده سويلهديگى گبى، معصوملرى جنّته گوتورن و ظالملرى جهنّمه يووارلايان دهشتلى بر ديگر زلزلهيى گوندردى. رسالهِٔ نور بر وسيلهِٔ دفعِ بلا اولديغنى گوستردى. چوق خانهلر خراب اولدى، چوق إنسانلر أنقاض آلتنده أزيلدى، چوقلرى سوقاق اورتهلرنده قالدى. هنوز مملكتلرينڭ حپسخانهلرنده بولونان قارداشلريمزدن قسطمونيدن محمد فيضى و صادق و أمين و اينهبوليدن أحمد نظيف، دڭزلى حپسخانهسنه سوق ايديلدكلرنده شو معلوماتى ويرديلر:
"زلزله تام گيجه ساعت سكزده باشلادى. بتون آرقداشلر، لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ذكرينه دوام ايدييوردق. زلزله بتون شدّتيله دوام ايتمكده ايدى. او صيرهده خاطريمزه گلدى: عشقله و بر معنوى سائقله اوچ بش دفعه رسالهِٔ النورى شفاعتجى ايدهرك جنابِ حقدن خلاص ايستدك. الحمد لِلّٰه، درحال ساكن اولدى.
قسطمونى ايسه، او گيجه قلعهدن قوپان چوق بيوك بر طاش، آشاغىيه يووارلانارق بر خانهيى أزمش، تكرار قالقارق بيتيشگندهكى خانهنڭ اوزرندن آشمش، ديگر بر خانهنڭ اوزرينه دوشهرك اونى ده أزمش. چوق خانهلرده ياريقلر، چيقيقلقلر اولمش، بر قاچ أو چوكمش، حكومت بناسى ايله خلق أوى ياريلمش،
— 294 —
داها بونلر گبى خسارات و ضايعات اولمش. فقط زلزله هر گون اولمق صورتيله بر مدّت دوام ايتمش. طوسيهده بيڭ بش يوز أو خراب اولمش، ئولو و يارهلى مقدارى چوق فضله ايمش. قارغى، عثمانجق تمامًا، لاديك و سائر محللرده ضايعات فضله مقدارده ايمش. اينهبوليده بر منارهنڭ عَلَمى أگريلمش، اوفاق تفك چاتلاقلقلر اولمش، خسارات و ضايعات اولمامش."
أوت: قسطمونيدنمحمد فيض
أوت: قسطمونيدنصادق
أوت: قسطمونيدنأمين
أوت: اينهبوليدنأحمد نظيف
اوچنجى اولان بو حركتِ أرضدن صوڭره، ينه رسالهِٔ النوره و طلبهلرينه و مؤلّفنه هجوم ايدن أهلِ غرضڭ سوزينى ديڭلهين عدليه، عين طرزده بزى صيقمقده دوام ايدييوردى. زندقه طرفدارلرى، مبارك استاديمزڭ إخبارى اولان و رسالهِٔ النورڭ بيوك كرامتلرندن اولوب زلزله ايله گلن بليّهلره أهمّيت ويرمك ايستهمييورلردى. رسالهِٔ النورڭ إلٰهى و قرآنى حقيقتلرينه قارشى جبهه آلان بو زمرهِٔ منافقينڭ باشنه بر دردنجى طوقات داها گلدى.
غريبى شو كه، بز شباطڭ اوچنجى گونى محكمهيه چاغريلمشدق. إضطراب و ألملرى ايچنده يوركلريمزى آغلاتان خستهلقلى حاليله كنديسندن صوريلان سؤاللره جواب ويرمك ايچون آلتمش بش قدر طلبهسنڭ اوڭنده آياغه قالقان او مبارك استاديمزڭ جوابلرى آراسنده "او زنديقلرڭ دنيالرى باشلرينى يسين و ييهجك!" كلمهلرى، تكرار تكرار هيئتِ حاكمهنڭ يوزلرينه قارشى آغزندن دوكولويوردى. بر قاچ دفعه ده محكمهيه گيدوب گلدكدن صوڭره، ٧ شباط ٩٤٤ تاريخلى إستانبولده منتشر "همشهرى" إسمنده بر غزته أليمه گچدى. غزته
— 295 —
اوقومغه و راديو ديڭلهمگه هوسلى اولماديغم حالده، "يگرمنجى عصرڭ مدنيلرىيز" دييهرك بوگونكى ترقّياتِ بشريهيى كنديلرندن بيلن، اللّٰهى اونوتان، آخرته اينانميان إنسانلرڭ باشلرينه جنابِ حقّڭ، موطورلى واسطهلر أليله ناصل آتشلر ياغديرديغنى، او منكِرلرڭ دونكى جنّت حياتلرينڭ بوگونده جهنّمى حالات ايچنده ناصل گچمكده اولديغنى بيلمك و رسالهِٔ النورڭ بركتيله آناطولىيى بو دهشتلى آتش ياغمورندن ناصل محافظه ايتمكده اولديغنى گورمك و شكر ايتمك حالتندن گلن بر مراق ايله بعض بو گبى حوادثلرى صوراردم و ديڭلردم.
ايشته بو غزتهنڭ ده حرب بوغوشمالرينه عائد رسملرينه باقييوردم. نظريمه چارپان بيوك يازى ايله يازيلمش بر ستونده، آناطولينڭ يگرمى بر ولايتنى صارصان و شباطڭ برنجى گوننڭ گيجهسنده صباحه قارشى هركس اويقوده ايكن وقوعه گلن و پك چوق ضايعاته مال اولان دهشتلى بر زلزلهيى خبر ويرييوردى. درحال، شباطڭ اوچنده محكمهده سَوْگيلى استاديمزڭ هيئتِ حاكمهيه "زنديقلرڭ دنيالرى باشلرينى يسين و ييهجك" دييه تكرار تكرار سويلهديگى سوزلرى خاطرلادم. "أيواه!" ديدم، "رسالهِٔ النور إصلاح ايدر، إفساد ايتمز، إعمار ايدر، خراب ايتمز؛ مسعود ايدر، پريشان ايتمز" دييه سويلركن، "عكسيله قارشيلايهرق بزى و رسالهِٔ النورى إتهام ايتمك، خالقڭ خوشنه گيتمييور." ديدم.
ايشته مركزى گرهده، بولى و دوزجه اولان بو قانلى زلزله، رسالهِٔ النورڭ دردنجى بر كرامتى ايدى. بو غزته شو معلوماتى ويرييور: آنقره، بولى، زونغولداق، چنغرى و إزميت ولايتلرنده فضله غائبلر وارمش. گرهدهده ايكى بيڭ أو ييقيلمش، ييقيلميان أولر ده اوطوريلميهجق درجهده خراب اولمش، بيڭدن فضله ئولو وارمش. دوزجهده ضرر چوقمش، ئولو و يارهليلرڭ مقدارى بللى دگلمش. آنقرهده يوز اوچ ئولو و بر او قدر ده يارهلى وارمش. بيڭه ياقين أو ييقيلمش. دبّاغخانهده ايكى أو
— 296 —
چوكمش، بعض كويلرده صارصينتىيى متعاقب يانغينلر اولمش. ايلك صارصينتى چوق قوّتلى اولمش، صارصينتىيى ير آلتندن گلن بر طاقم گورولتيلر تعقيب ايتمش. بولىده و ديگر يرلرڭ كويلرندن بر هفته گچديگى حالده هنوز معلومات آلينهمييورمش. دوزجهده ايكى يوز بش أو ييقيلمش، اون بر ئولو وارمش. بولى ايله تلغراف و تلفون خطلرى كسيلمش، زلزله منطقهسنده شدّتلى بر قار فورطنهسى حكم سورويورمش. إزميتده زلزله اولوركن شمشكلر چاقمش، شهر بر قاچ ثانيه آيدينلق ايچنده قالمش. بر چوق يرلرده خلق چيريلچيپلاق سوقاقلره فيرلامش. دنيانڭ بتون رصدخانهلرى بو بيوك آناطولى زلزلهسنى قيد ايتمش. بر إنگليز رصدخانهسى صارصينتينڭ چوق خراب ايديجى اولديغنى بيلديرمشدر. سينوبده عين گون چوق قورقونج بر فورطنه اولمش، گوك گورولتيلرى و شمشكلرله گيتدكجه شدّتنى آرتيرمشدر.
داها صوڭره باشقه بر غزتهده، تماملاييجى و حيرت ويريجى شو معلوماتلرى گوردم: زلزلهدن أوّل كديلر، كوپكلر اوچر بشر اولارق طوپلانمشلر، سسسز اولارق، دوشونجهلى، حزنلى گبى آليق آليق بربرينه باقهرق بر مدّت برابر اوطورمشلر، صوڭره طاغيلمشلر. گرك زلزله اولوركن و گركسه اولمادن أوّل ويا اولدقدن صوڭره ده بو حيوانلردن هيچ برى گورولمهمش؛ قصبهلردن اوزاقلاشهرق قيرلره گيتمشلر. بر غريبى ده شودر كه: بو حيوانلر (عصيانمزدن متولّد اولارق) باشمزه گلهجك فلاكتلرى لسانِ حاللريله خبر ويردكلرينى يازييورلر ده بز آڭلامييورز دييهرك تعجّب ايدييورلر.
ايشته بديع الزمانڭ اوزون سنهلردن بَرى "زنديقلر رسالهِٔ النوره طوقونماسينلر و شاكردلرينه ايليشمهسينلر. أگر طوقونورلر و ايليشيرلرسه ياقيندن بكلهين فلاكتلر، اونلرى يوز دفعه پشيمان ايدهجك." دييه رسالهِٔ النور ايله خبر ويرديگى يوزلر حادثات ايچنده ايشته زلزله ألى ايله طوغريلغنى إمضا ايدهرك گلن درت حقيقتلى
— 297 —
فلاكت داها... جنابِ حق بزه و رسالهِٔ النوره تعرّض ايدنلرڭ قلبلرينه ايمان، باشلرينه حقيقتى گورهجك عقل إحسان ايتسين. بزى بو زندانلردن، اونلرى ده بو فلاكتلردن قورتارسين، آمين!
خسرو
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
أوت بن ده خسروڭ زلزله حقّنده تفصيلًا يازديغى كرامتِ نوريهيى تصديق ايدرم و قناعتم ده او مركزدهدر. چونكه رسالهِٔ النوره و شاكردلرينه درت دفعه شدّتلى تعرّضلرڭ عين زماننده درت دفعه دهشتلى زلزلهنڭ هجومى تام تامنه توافقلرى تصادفى اولماديغى گبى؛ رسالهِٔ النورڭ ايكى مركزِ إنتشارى اولان إسپارطه و قسطمونينڭ سائر يرلره نسبةً آفاتدن محفوظ قالمالرى و سورهِٔ وَالْعَصْرِ إشارتيله، آخر زمانڭ أڭ بيوك بر خسارتِ إنسانيهسى اولان بو حربِ عموميدن چارهِٔ نجات ايسه ايمان و عملِ صالح اولماسندن، رسالهِٔ النورڭ آناطولينڭ هر طرفنده ايمانِ تحقيقىيى نشرى زماننه آناطولينڭ فوق العاده اولارق بو خسارتِ عظيمهِٔ حربيهدن قورتولماسى زماننه تام تامنه توافقى دخى تصادفى اولاماز. هم رسالهِٔ النورڭ خدمتنه ضرر ويرن ويا خدمتده قصور ايدنلره عين زماننده گلن شفقت ويا حدّت طوقاتلرينڭ يوزر وقوعاتلرى تام تامنه توافقلرى تصادفى اولماديغى گبى، رسالهِٔ النوره حسنِ خدمت ايدنلرڭ همان همان بِلا إستثنا معيشتده وسعت و بركت و قلبنده مسرّت و راحت گورمهلرينڭ بيڭلر حادثهلرى دخى تصادفى اولماز.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 298 —
(ألماس قلملى قهرمان خسروڭ زلزله حقّدهكى فقرهسنى تصديق ايدن أميرطاغندهكى بر حادثه)
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
أوّلًا شيمدى تام تحقّق ايتدى كه: زلزله رسالهِٔ النور ايله علاقهداردر. خسروڭ مدافعاتمده يازيلان درت زلزله مسئلهسنى تصديق ايدن بو گيجهكى درت دفعه شدّتلى زلزله، بڭا و نورلره و بو مملكته قطعى بر سوءِ قصد أثرى اولارق حكومت ايچنده خدمتجيمه باغيرهرق تحقيركارانه إهانت و شتم ايدوب "گيت اوڭا سويله" ديين و قائمِمقامڭ أمرِ جبريله "خسته ده اولسه بورايه گتيريڭز" بكجيلره و ژاندارمهلره أمر ويرن و آفيونڭ پرده آلتندهكى بيوك مأموره (واليسنه) طايانان بر بدبخت، هم نور شاكردلرينڭ شوقلرينه، هم نورلرڭ بوراده يازيلماسنه، هم بڭا أهمّيتلى صيقنتى ويرمهسى، عين وقتده، بويله بوراده گورولمهين بو شدّتلى زلزلهنڭ گلمهسى گوسترييور كه؛ رسالهِٔ النور بر وسيلهِٔ دفعِ بلادر؛ تعطيله اوغرادقجه، بلالر فرصت بولوب گلير.
قارداشڭز
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 299 —
(محكمهده صوڭ سوزدن بر پارچهدر.)
أفنديلر!
هر حكومتڭ عدليهسى، قانونندن باشقه بر إستنادگاهى يوقدر و اونڭ عدليهسى هر مركزده عين قانون ايله عمل ايدر و يوز جنايتى بولونان بر آدمڭ دخى مدافعهيه حقّى وار. او حقّندن منع ايديلهمز و بو مملكتده مادام قرآن سربستدر. قرآنڭ حقيقتلرينى كفره قارشى مدافعه ايتمك وظيفهسى ياساق ايديلمدى بيلييوردم. حالبوكه: بو آلتى آيدر بنى قونوشمقدن و گوروشمكدن قانونسز اولارق منع ايتديلر و أسكيشهر حپسنده عدليه معلوماتى آلتنده مدافعاتدن باشقه اون رساله داها تأليف ايتدم. و متعدّد نسخهلر يازيلديغى حالده بزه قانون جهتنده ايليشمهديلر. بوراده ايسه يڭى حرف بيلمديگمدن مجبوريتله أسكى يازى ايله مدافعاتمى يازدم. بنم يازيم پك ناقص هركس اوقوياماز دييه باشقهلره يازديردم.
رسالهِٔ النورڭ مسئلهسى هم حكومتى هم عالمِ إسلامى تام علاقهدار ايدهجك بر عمومى حادثه حكمنده بولونماسيله هم بنم و آرقداشلريمڭ مسئلهنڭ وحدتى حيثيتيله بر مدافعهنامه و رسالهِٔ النورڭ ماهيتنى گوسترن او حقيقتلرى جرح ايديلمز دييه إثبات ايدن اونڭ بر نوع مدافعهنامهسى حكمنده بولونان ميوه رسالهسنى هر برندن اوچ درت نسخه يازديرمشدم. تا كه هم بوراده عدليهيه و آنقره مقاماتنه ويرهيم. بردن اونلرى قانونسز اولارق أوراقِ مضرّه گبى أليمدن آلديلر، داها ويرمديلر. صوڭره چوق يالواردم، بزه بر ماكينهيه مساعده ايديڭز تا حقّمزى مدافعه ايدهجگز. قانونسز اولارق مساعده ايتمديلر. بن مجبوريتله تماس ايدهمديگم آرقداشلر واسطهسيله يڭى حروفله اوچ نسخه يازديردم. برى آنقره آغير
— 300 —
جزا محكمهسنه كه، أوراقلريمز و كتابلريمز اورايه گوندريلمش. بريسى ده رئيسِ جمهوره.. ديگر برى ده ديانت ايشلرى رياستنه گوندرمك ايچون حاضرلادق. فقط ماكينه و سربستيت ويريلمديگى ايچون أل يازيسى مشوّش و نقصان و اوقونماز دييه اونلرڭ اوقونماسنه يارديم ايتمك فكريله ايكى علاقهدار مأمورلره سويلهدك. بزه مساعده يوزى گوسترديلر. مادام كتابلريمز أسكى حرفله آنقرهيه محكمهيه گوندرلدى. بز دخى يڭى حرفله، أسكى حرفله ايكى مدافعه گوندرهجگز دييه حپسخانه مديرينه ويردك. او ده صباحلين ديدى: أسكى حرفله ياساقدر. بن داها بونلرى سزه ويرمم دييه قانونسز مصادره ايتدى. بن ديدم: بتون بورادهكى آرقداشلريمڭ مدافعهسى حكمندهدر. چونكه مسئله بردر. هر برينڭ ألنده حقّنى مدافعه ايتمك ايچون بولونمق قانونًا حقلريدر.
هم مادام آلتى آيدن صوڭره شيمدى ماكينهيه مساعده ايتديڭز؛ تصحيحلى نسخهلردن بر نسخهيى ماكينه ايله مقاماته ويريلمك ايچون يازانه ويريڭز و بر نسخهيى ده بڭا ويريڭز كه اونڭله تصحيح ايدهيم دييه چوق إصرار ايتدم. يالڭز بر نسخه بڭا ويردى. اوتهكيلرى مصادره ايتدى، ويرمدى. حالبوكه كندى إعترافيله عينِ حقيقت اولديغنى سويلهدى. رئيسِ جمهوره و آغير جزا محكمهسنه و مجلسِ مبعوثان رياستنه عينِ حقيقت بر مدافعهنامه رسالهسنڭ مصادره ايتمك ايچون دنياده هيچ بر قانون اولاماز و إحتمال ويرمييورم. هم عين مسئلهده مشترك آدملرڭ أللرنده او مشترك مدافعهنامه بولونماسنڭ ياساق اولماسى هيچ بر حكومتڭ قانوننده يوقدر و اولماز بيلييورم. بز بويله خلافِ قانون مسئلهلره هدف اولمشز، شيمدىيه قدر صبر ايتدك. صبريمز قالمادى.
رسالهِٔ النورڭ حقوقنى مدافعه ايتمك ايچون أهمّيتلى بر طلبم و بر رجام وار. رسالهِٔ النور عموم عالمِ إسلامه تعلّق ايدهجك حقائقى جامع اولديغندن، محقّق
— 301 —
علمادن و فيلسوفلردن أهلِ وقوف بر هيئتِ علميهيى تشكيل ايدوب (غايت محرملر محدود بر ايكى رساله خارج اولارق) بتون رسالهلريمى تدقيق ايچون دڭزلى آغير جزا محكمهسى آنقره آغير جزا محكمهسنه سَوق ايتمشدر. بو مملكته مادّى و معنوى بركتى و فوق العاده خدمتى اوتوز اوچ آياتِ قرآنيهنڭ إشارتيله و إمامِ علىنڭ رضى اللّٰه عنه اوچ كراماتِ غيبيهسيله و غوثِ أعظمڭ (قس) قطعى إخباريله تحقّق ايتمش اولان رسالهِٔ النوره عائد دعوا و إعتراض جزئى بر حادثه و شخصى بر مسئله دگل كه أهمّيت ويريلمهسين. بلكه بو ملّتى و مملكتى و حكومتى جدّى علاقهدار ايدهجك، طولاييسيله عالمِ إسلامڭ نظرِ دقّتنى أهمّيتلى بر صورتده جلب ايدهجك بر كلّى حادثه حكمنده عمومى بر مسئلهدر.
أوت رسالهِٔ النوره پرده آلتنده هجوم ايدنلر أجنبى پارمغيله بو وطندهكى ملّتڭ أڭ بيوك قوّتى اولان عالمِ إسلامڭ توجّهنى و محبّتنى و اخوّتنى قيرمق و نفرت ويرديرمك ايچون سياستى دينسزلگه آلَت ايدهرك پرده آلتنده كفرِ مطلقى يرلشديرنلردر كه، حكومتى إغفال و عدليهيى ايكى دفعهدر شاشيرتوب و دير: "رسالهِٔ النور و شاكردلرى دينى سياسته آلَت ايدر. أمنيته ضرر إحتمالى وار." رسالهِٔ النورڭ گرچه سياستله علاقهسى يوقدر. فقط كفرِ مطلقى قيرديغى ايچون كفرِ مطلقڭ آلتى اولان آنارشيلگى و اوستى اولان إستبدادِ مطلقى أساسيله بوزار، ردّ ايدر. أمنيتى، آسايشى، حرّيتى، عدالتى تأمين ايتديگنه يوزر حجّتلردن بو مدافعهنامهسى حكمندهكى ميوه رسالهسنى تقديم ايدييورم.
٭ ٭ ٭
— 302 —
(مدافعاتمله مناسبتدار اولماسى جهتيله بو بر ايكى مكتوب بو مقامه گيرمش.)
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
بزه إخبار ايدنه و يازانه ضرر گلمهمك ايچون، شيمديلك أهلِ وقوفڭ إتّفاقله قرارلرينى سزه گوندرميهجگم. بو أهلِ وقوفڭ بتون قوّتيله بزى قورتارمق و أهلِ ضلالت و بدعياتڭ شرّندن محافظه ايتمك ايچون چاليشمشلر. إسناد ايديلن بتون صوچلردن تبرئه ايدييورلر. و رسالهِٔ النوردن تام درس آلدقلرندن إحساس ايدوب، رسالهِٔ النورڭ علمى و ايمانى قسمنى أكثريتِ مطلقه ايله واقفانه يازيلديغى و سعيد ايسه هم صميمى، هم جدّى قناعتلرينى بيان ايدهرك اوندهكى قوّت و إقتدار؛ إسناد ايديلديگى گبى طريقت ايجادى و جمعيت قورمق ويا حكومت ايله مبارزه ايتمك ده دگلدر، بلكه يالڭز قرآنڭ حقيقتلرينى محتاجلره بيلديرمك قوّت و إقتداريدر دييه متّفقًا قرار ويرمشلر.
و غيرِ علمى تعبير ايتدكلرى محرملر رسالهلره قارشى ديمشلر كه: "بعضًا جذبهيه و شعورڭ هيجاننه و إختلالِ روحىيه قاپيلماسنه، بو أثرلر ايله مسئول اولمامق لازم گلييور." معناسنى إفهام ايدييورلر. و "أسكى سعيد"، "يڭى سعيد" تعبيرنده، ايكى شخصيت و ايكنجيسنده فوق العاده بر قوّتِ ايمانيه و علم و حقائقِ قرآنيه معناسنى، فيلسوفلرڭ خاطرى ايچون "بر نوع جذبه و إختلالِ دماغيه إحتمالى وار." دييه هم بزى شدّتلى تعبيراتڭ مسئوليتندن قورتارمق، هم
— 303 —
معارضلريمزى اوقشامق ايچون "سمع و بصر جهتنده هاللوسيناسيون خستهلغى إحتمالى نظرِ دقّته آلينهبيلير." ديمشلر. اونلرڭ بو إحتمالنى أساسيله چوروتن، أللرينه گچن و بتون عقللرى گرى بيراقان نور رسالهلرى و بتون آووقاتلره حيرت ويرن مدافعه و ميوه رسالهلرى كافى و وافى بر جوابدر. بن چوق شكر ايدييورم كه، بر حديثِ شريفڭ مظهريتى بو إحتمال ايله بڭا ويريلمش.
هم او أهلِ وقوف، بتون قارداشلريمزى و بنى تام تبرئه ايدوب ديرلر: "شاكردلرى سعيدڭ عالمانه و واقفانه أثرلرينه ايمان و آخرتلرى ايچون باغلانمشلر؛ هيچ بر جهتده حكومته قارشى بر سوءِ قصدلرينه دائر بر صراحت و بر أماره، نه مخابرهلرنده و نه كتاب و رسالهلرنده بولمادق." دييه او هيئت إتّفاقله قرار ويروب بر نجاتى (فيلسوف)، بر يوسف ضيا (عالم)، برى ده يوسف (فيلسوف) ناملرنده إمضا ايتمشلر.
لطيف بر توافقدر كه؛ بز بو حپسه كنديمز حقّنده بر مدرسهِٔ يوسفيه و ميوه رسالهسى اونڭ ميوهسيدر ديديگمزدن، بو ايكى يوسف دخى پرده آلتنده "بز دخى او مدرسهِٔ يوسفيهدهكى درسه حصّهدارز" لسانِ حاللريله إفاده ايتمهلريدر. هم جذبهيه لطيف بر دليللريدر كه: "اوتوز اوچنجى سوزڭ اوتوز اوچ پنجرهلى اوتوز اوچنجى مكتوب" گبى تعبيرلرى، هم كندى كديسنڭ "يا رحيم! يا رحيم!" تسبيحنى ايشيتمهسى، هم كندينى بر مزار طاشى گورمسى، جذبه و (هاللوسيناسيون) خستهلق إحتمالنه دليل گوسترملريدر.
٭ ٭ ٭
— 304 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
(مدافعاته علاقهسى بولونان بر مكتوبدر.)
عزيز، صدّيق قارداشلرم!
مادام بز، چوق أمارهلرله عنايت آلتندهيز و مادام غايت چوق و إنصافسز دشمنلره قارشى رسالهِٔ النور مغلوب اولمادى، معارف وكيلنى و خلق فرقهسنى بر درجه صوصديردى و مادام بو قدر گنيش ساحهده و مسئلهمزى پك زياده إعظام ايله حكومتى تلاشه دوشورنلر، هر حالده إفترالرينى و يالانلرينى بر درجه ستر ايتمگه بهانهلر ايله چاليشهجقلر؛ ألبته بزه لازم اولان: كمالِ تسليميتله صبر و تمكينده بولونمق و بِالخاصّه إنكسارِ خياله دوشمهمك و بعضًا اميدڭ خلافِ ظهوريله مأيوس اولمامق و موقّت فورطنهلر ايله صارصيلمامق! أوت، گرچه إنكسارِ خيال، أهلِ دنياده قوّهِٔ معنويهلرينى و شوقلرينى قيرار، پريشان ايدر؛ فقط مشقّت و مجاهده و صيقنتيلرڭ آلتنده عنايت و رحمتڭ إلتفاتلرينى گورن رسالهِٔ نور شاكردلرنده إنكسارِ خيال ايسه غيرتلرينى و ايلرى آتيلماسنى و جدّيتلرينى تقويه ايتمك لازم گلييور. قرق سنه أوّل أهلِ سياست، بڭا بر جِنَّتِ موقّته إسناد ايدهرك بنى تيمارخانهيه سَوق ايتديلر. بن اونلره ديدم: سزڭ عقلليلق ديديگڭزڭ چوغنى بن عقلسزلق بيلييورم؛ او چشيد عقلدن إستعفا ايدييورم؛
وَ كُلُّ النَّاسِ مَجْنُونٌ وَ لٰكِنْ عَلٰى قَدَرِ الْهَوٰى اِخْتَلَفَ الْجُنُونُ
قاعدهسنى سزلرده گورويورم ديمشدم. شيمدى دخى بن قارداشلريمى شدّتلى بر مسئوليتدن قورتارمق فكريله بڭا محرم رسالهلر جهتنده آرا صيره بر جذبه، بر جِنَّتِ موقّته إسناد ايدنلره عين سوزلرى تكرار ايله برابر، ايكى جهتده ممنونم:
— 305 —
بريسى:حديثِ صحيحده واردر كه: "بر آدم كمالِ ايمانى قزانديغنه، عوامِ ناسڭ عقللرينڭ طورى خارجندهكى يوكسك حاللرينى مجنونلق، ديوانهلك صايمالرى، اونڭ كمالِ ايماننه و تام إعتقادينه دلالت ايدر." دييه فرمان ايدييور.
ايكنجى جهت:بن، بو حپسدهكى قارداشلريمڭ سلامتلرى، نجاتلرى و ظلمدن قورتولمهلرى ايچون؛ دگل يالڭز بر ديوانهلك إسنادى، بلكه كمالِ فخر و فرح ايله تمام عقلمى و حياتمى فدا ايتمهسنى قبول ايدييورم. حتّى سز مناسب گورورسهڭز، او اوچ ذاتلره بنم طرفمدن بر تشكّرنامه يازيلسين و اونلرى معنوى قزانجلريمزه تشريك ايتديگمز بيلديريلسين.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
بن محترم أهلِ وقوفڭ راپورينى حقّمزده عدالت و حقّانيت نقطهسنده اونلره بتون روحمله تشكّر ايدييورم. اونلرڭ يوز رسالهدن فضله كتابلرى قيصه بر زمانده تدقيق ايتمهلرى جهتيله ألبته بعض نقصانلرى بولونور. بن ده او ذاتلرڭ راپورلرينه بر يارديم نيّتيله بر قاچ نقطهسنى ايضاح ايدهجگم. اونلرى تنقيد ايتمييورم، بلكه تدقيقلرينه يارديم ايدييورم. حتّى بڭا ويردكلرى جذبه و آرا صيره إختلالِ روحىيى كمالِ ممنونيتله قبول ايدييورم. فقط بو قدر وار كه: اونلرڭ تصديقيله ده غايت واقفانه علمى أثرلر كه، يوز يگرمى يدى رسالهدر. بونلرى أڭ مشهور علمالر و عاقللر حيرتلر و تقديرلر ايله قارشيلايورلر. دگل بر مجذوب بلكه أڭ مشهور محقّق علمالر فكرًا او درجهيه يتيشهمييورلر. ديمك نه بنم و نه ده باشقهسنڭ دگل، بلكه قرآنِ عظيم الشانڭ حقيقتلريدرلر. بز ده قلمه آلمشز. فقط شخصم حقّندهكى جذبه
— 306 —
و إختلال روحىيى بو نقطهدن قبول ايدييورم. چونكه: بن شيمديكى إنسانلرڭ چوقلرينى ديوانه گورويورم. بنم عقلم اونلرڭ عقللرينڭ جنسندن دگلدر. يا بن ديوانهيم، يا اونلر ديوانهدرلر.. ألبته اونلر چوقلق اولماسندن جِنَّتِ موقّته و آرا صيره مجذوبيت بنم حقّم اولويور.
بونڭله برابر يوكسك أهلِ وقوفڭ إنصافلى راپورلرى گلنجهيه قدر بزم مدارِ إتهاممز اولان، حسّياتِ دينيهيى آلَت ايدوب أمنيتِ داخليهيى إخلال ايتمك تشويقى و جمعيت قورمق و طريقت گوتمك أساسلرينى ردّ ايتدكلرى و رسالهلرده و مكتوبلرده بوڭا دائر هيچ بر أماره بولونماديغنه متّفقًا قرار ويرمهلرى، جمهوريت حكومتنڭ عدليهسنڭ بو علمى هيئتنڭ دنياجه يوكسك قيمتلرينى و حقيقتى هيچ بر شيئه فدا ايتمدكلرينى گوسترديگندن روحِ جانمزله اونلره هم تشكّر هم دعا ايدييورز.
(راپورڭ بر قاچ جملهلرينه بر كوچك ايضاحدر)
مشيخت و عدليهنڭ يانماسى مناسبتيله بر سوزيمه ياڭليش معنا ويريلمش. شويله كه: بوندن اون طوقوز سنه أوّل حقسز بر صورتده إستانبوله منفى اولارق پريشان بر صورتده گوندرلديگم وقت، بر زمان مشيختدهكى دار الحكمتده بولونديغمدن مشيختى صوردم. نه حالدهدر؟ ديديلر: بيوك قيزلرڭ ليسهسى اولمش. بن ده حدّت ايتدم. بر بددعا ايتدم. هم ديدم: يا ربّى مشيختى قورتار. او گيجه قسمًا ياندى. بن ده او مناسبتله ديدم: بعضًا آتش تميزلك ياپييور. بو فقير ملّته بش ميليون ضرر ويرن عدليهنڭ يانماسى ده بلكه إن شاء اللّٰه بر تميزلكدر. او ضرر تلافى ايديلير ديديگم حالده، ضرريمزه بر رضا معناسى ويريلمش.
هم بوندن اوتوز سنه أوّل مطبوع لمعات نامندهكى أثرمده معنوى بر مجلسِ روحانيده رؤيا گبى بر واقعهده روحانيلر بندن سؤال صورمشلر. بن ده جواب
— 307 —
ويرمش ايدم. أزجمله: أسكى حربِ عموميده مغلوبيتڭزڭ حكمتى نهدر؟ بن ده بر جواب ويرمشم. يگرمى سنه او حادثهدن صوڭره عينًا اويله بر حالده بن صورويورم: نهدن بزم حكومت غالب طرفنى طوتمهدى، تا كه عربستانى، هندستانى، آفريقايى قورتارسين؟ بڭا او رؤيا گبى واقعهده جواب ويرديلر كه: سنڭ أسكيدن ويرديگڭ جوابڭ سڭا جوابدر. (يعنى أگر غالب طرفى طوتولسه ايدى شيمدى آوروپايه پك ياقين اولان بو جوارده قولايجه تطبيق ايديلن يڭى ايجادلر، حرمينِ شريفَيْن گبى يرلرده دخى مشكلاتلر ايچنده تطبيقه چاليشمق إحتمالنه بناءً قدرِ إلٰهى مغلوبيتمزه فتوا ويرديگى گبى غالب طرفنى طوتديرمدى) دييه غايت متأثّرانه يازيلديغى حالده؛ ضرريمزه، مغلوبيتمزه بر رضا گوسترر گبى بر عباره ظن ايديلمش. بر ده جفر و أبجد حسابلرى دگل يالڭز محيى الدينِ عرب گبى داهى محقّقلرڭ، بلكه أكثر أديبلر و علمالرڭ خصوصًا أهلِ كشفڭ مابيْننده جارى بر مدارِ إستخراجِ أسراردر. قرآنِ عظيم الشانڭ سورهلرى باشندهكى مقطّعاتِ حروفڭ بو حساب ايله مناسبتى بولونديغنى بو حديثِ شريف إثبات ايدييور:
بر زمان يهودى علماسندن بر قسمى پيغمبر عليه الصلاة والسلامه ديمشلر: سنڭ اُمّتڭ مدّتى آزدر كه الم إشارت ايدييور. پيغمبر عليه الصلاة والسلام فرمان ايتمش كه: كهٰيٰعص حٰم عسق گبى داها چوق وار. اونلر بو جوابدن صوڭره صوصمشلر. ديمك إشاراتِ قرآنيهنڭ جفر ايله مناسبتى وار. مادام قرآنڭ إشاراتى چوق طرزلرده، چوق جهتلرله اولويور و وار و محقّقدر. و بلاغت نقطهسنده إشاراتيله چوق حقائقى و أحكامى إفاده ايدييور. حدسز تفسيرلر و مختلف اون ايكى مذهب اونڭ إشاراتنى نظره آلمشلر. ألبته منتظم قاعدهلرى بولونان و رياضى حساب نوعنده إشارات ايله غيبى خبرلرى اونڭ إعجازينڭ يوكسك مقامنه ياقيشير. و رسالهِٔ نورڭ محرم جزءلرى او إشاراتى قيد ايتمهسيله هم
— 308 —
قرآنه خدمت، هم رسالهِٔ نور قرآنڭ بر حقيقتى و معنوى بر معجزهسى اولديغنى إثبات ايتمك جهتيله أهلِ وقوفڭ تقديرينه لايقدر. هم بر دعوايه بيڭ أماره حكمنده بيڭ إشارت بولونسه، او دعوا صراحتِ قطعيه درجهسنده ثبوت بولديغى جهتنده او إستخراجلره رسالهِٔ نورڭ ويرديگى أهمّيت؛ إختلالِ روحى دگل، بلكه تام بر إنكشافاتِ روحيه أثرى اولابيلير. بر ده جذبهيه بر أماره كندينى بر مزار طاشى گورديگم بيان ايديلمش. بن بو محترم ذاتلرڭ بو عجلهلك ايله حكملرينه اوتوز سنه أوّل سويلهديگم بو فقرهيى تكرار ايدييورم:
ييقيلمش بر مزارم كه، ييغيلمشدر ايچنده سعيددن آلتمش طوقوز أموات باآثام آلامه
يتمشنجى اولمشدر، او مزاره بر مزار طاش، برابر آغلايور خسرانِ إسلامه
اميدم وار كه، إستقبال سماواتى زمينِ آسيا، باهم اولور تسليم يدِ بيضاءِ إسلامه
زيرا يمينِ يُمنِ ايماندر؛ تأمين ايدر أمن أمان أمنيتى انامه.
هم جذبهيه بر أماره اولارق، كديسنڭ يا رحيم ديديگنى ايشيتمهسنى بيان ايتمشلر. بوڭا جوابًا لطيف بر واقعه بيان ايدييورم: بر وقت كديلره نه ايچون مبارك دينيلمش، حالبوكه إنسانه قارشى صداقتى يوق بر جاناوار گورونويورلر ديديگمڭ گيجهسنده، كدى ياوروسندن بريسى ياصديغمه گلوب آغزينى قولاغمه ياپيشديردى. (يا رحيم يا رحيم) دييوب طائفهسنه قارشى تحقيريمى يوزيمه ووردى. معنًا بز هر اييلگى رحيمدن بيلييورز، ايت گبى أسبابه پرستش ايتمييورز. اونڭ ايچون بزه مبارك، اونلره پيس دينيلمش دييه خاطريمه گلدى. صباحلين بڭا خدمت ايدن حافظ توفيق، سليمان، عبد اللّٰه چاوش، مرحوم حافظ أحمد و مرحوم مصطفى چاوش، داها باشقهلرى يانمه گلديلر. وقعهيى سويلهدم. عبد الرحيم نامنى آلان بر ياشندهكى او كدىيى اوقشادم. اونلر عينًا بنم گبى يا رحيم يا
— 309 —
رحيمى عبد الرحيمدن ايشيتديلر. صوڭره باشقه كديلره باقدق. اونلرڭ ده ميرميرلرى دقّتله ديڭلهنيلسه، يا رحيمدر. فقط عبد الرحيم گبى صافى دگلدرلر.
يالڭز بر نقطهده رسالهِٔ نوره بر حقسزلق اولديغى جهتله خاطرلتمق لازمدر. شويله كه: محترم أهلِ وقوفڭ يوز يگرمى يدى (١٢٧) علمى رسالهلرى تام تقدير ايله و واقفانه اولديغنى بيان ايتدكلرى يرده، يالڭز اوچ كوچك محرم رسالهلرى غيرِ علمى و شاشيرتيجى و نورمال اولماديغى بر حالده اولماسنه مقابل طوتمالرى، رسالهِٔ نورڭ يوز يگرمى يدى رسالهسنى اونلرجه مصدّق يوكسك قيمتلرينه و بيڭلر حقيقتلرينه قارشى اوچ و درت رسالهنڭ اونلرجه شاشيرتيجى اوچ درت مسئلهلرى مقابل طوتولمز دييه او ذاتلره خاطرلاتييورم. هم بر قارداشمزڭ بر حديثڭ حكميله و مولانا خالدڭ (قدّس سرّه) حياتى درت جهتله بو بيچاره سعيدڭ حياتيله توافق ايتمهسيله، رسالهِٔ نور دخى مولانا خالد (قدّس سرّه) گبى مجدّددر دييه بيانى بنم بنلگمه و شخصمه ويريلمش. حالبوكه بن بتون آرقداشلريمى إشهاد ايدييورم كه: بن بنلك پشنده قوشمييورم و ردّ ايدييورم و بڭا شخصمه قارشى زياده حسنِ ظن ايدنلرى منع ايدوب خاطرلرينى چوق دفعه قيرييورم.
(تشكّرڭ بر تتمّهسيدر.)
محترم أهلِ وقوفڭ راپورنده مدارِ نظر و إعتراض ايديلمش رسالهِٔ نورڭ شاكردلرى أهلِ جنّت اولاجقلرى و ايمانله قبره گيرهجكلرى جملهسنه، عشرهِٔ مبشّرهدن باشقه شحصيله إسميله بو فضيلته كيمسه يتيشهمز دييه بر نوع إعتراضه قارشى ديرز: بو مسئلهده شخص إسميله تعيين ايديلمهمش. يالڭز قوّتلى إشارتلر ايله اِنَّ الْاَبْرَارَ لَفِى نَعِيمٍ گبى آيتلرڭ ايمان و عملِ صالح صاحبلرى أهلِ جنّتدر ديدكلرى مِثللو؛ رسالهِٔ نورڭ شيطانلرى دخى صوصديران ايمانِ تحقيقى
— 310 —
درسنى آلان شاكردلرى ايمان ايله قبره گيرهجكلرينه قوّتلى أمارهلر ايله حكم ايديلسه، ألبته مدارِ إعتراض اولاماز. هم او ذاتلر عجلهلك جهتيله رسالهِٔ نوره عائد كرامتلرى بڭا إسناد اولويور دييه مدارِ تنقيد ايدهرك ديمشلر: بر ولى كرامت دعوا ايتمز.
الجواب:او پك چوق حادثهلر، كرامتلر دگل بلكه إكراملردر. إكرام ايسه إظهارلرى بر شكردر. هم اونلر بنم دگل. و بنم هيچ بر جهتله او كرامتلره لياقتم اولماديغنى بتون قارداشلريمه مكرّرًا سويلهمش و يازمشم. بلكه، بيڭدن زياده او واقعهلر، قرآنڭ بر معجزهِٔ معنويهسى اولان رسالهِٔ نورڭ مقبوليتنه دائر قرآنڭ إعجازِ معنويسندن ترشّح ايتمش رسالهِٔ نورڭ إكرام نوعندن كرامتلريدر. بنم نه حدّم وار كه، اونلره صاحب چيقايم.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
آنقره أهلِ وقوفڭ إتّفاقله بزى شيمدىيه قدر صوچلى وهمنى ويرن أمنيتى إخلال (١)، جمعيت قورمق (٢)، طريقت گوتمك (٣)، حكومته و سياسته ايليشمك (٤) مادّهلرندن تبرئه ايتمهلرى و معصوميتمزه قرار ويرمهلرى؛ إنصافلرينى و حقپرستلكلرينى گوستردكلرندن، اونلرڭ آز زمانده بش صندوق، ايكى چووال كتاب و مكتوب و أوراقڭ تدقيقنده عليهمزده طوپلانان چوق أوهام و آغير شرائط ايچنده بنم شخصمڭ عليهندهكى بعض تنقيدلرى بنى متأثّر ايتمييور. بِالعكس قلبًا ممنون اولويورم. چونكه بيلمديگم و دوشونهمديگم بعض قصورلرمله، رسالهِٔ النوره و ايمان خدمتنه ضرر اولان بر قسم شيلرى اوگرندم. فقط أوّلجه تقديم ايديلن
— 311 —
تشكّرنامهده قسمًا ايضاح ايتديگمز گبى، شيمدى راپورى گوردكدن صوڭره سكز طوقوز يرده عجلهلك سببيله سهولر و إلتباسلر و آڭلامامازلقلر و ياڭليشلقلر دوشمش. بن بو ذاتلرى تنقيد دگل، بلكه اونلرڭ بو مسئلهده قزانهجقلرى خيرات و حسناتلرينه يارديم فكريله او سهولرڭ صحيحنى بيان ايدهجگز.
برنجيسى:اونلر إتّفاقله، يوزده طقسان رسالهلر غايت تقدير ايله برابر ديرلر: "بونلرده مؤلّف هم صميمى، هم حسبى، هم علم و حقيقت و دين أساسلرندن آيريلمامشدر. بو طقسان كتابده دينى آلَت ايتمك ويا جمعيت تشكيل ايتمك ايله أمنيتى إخلال حركتنڭ بولونمديغى صريحدر. و شاكردلرى بربريله و سعيد ايله مخابره مكتوبلرى ده بو نوعدندر." دييوب محقّقانه قرار ويردكلرى يرده، شخصمڭ بر قصورينى بويله بيان ايچون دييورلر: "سعيد بعضًا بو آيتڭ يوز حكمتندن بشى بيان اولونهجق دير و بو ايسه علم وقارينه ياقيشماز. هم بعضًا بو رساله درت بچق ساعتده يازيلدى دير و بو سوز ايسه كندينى مدحه و مخاطبنى حيرته دوشورمك ماهيتنده بر كوچكلكدر."
الجواب:بن قصورى و كوچكلگى نفسمه ممنونيتله قبول ايتمك ايله برابر ديرم: بو چشيد سوزلريمڭ سببى، كنديمى بگنديرمك دگل، حاشا بلكه رسالهِٔ النور قرآنڭ بتون نكته و حكمتلرينى إحاطه ايدهمز. آنجق يوزده دردينى بشنى بيان ايدهبيلير دييه قرآنڭ وسعتِ معنادهكى إعجازِ معنويسنه إخطار و إشارتدر. و درت ويا آلتى ويا اون ايكى ساعتده تأليف ايديلدى ديمكله، رسالهِٔ النور طوغريدن طوغرىيه قرآنڭ شاكرديدر و اونڭ حاضر مالنى خزينهسندن چابوق چيقارير صاتار ديمكله كندينى مدح دگل، بلكه رسالهِٔ النورڭ مقبوليتنه بر أماره و بو قيمتلى مالده مفلس بر خدمتكارى اولديغنى گوسترمك نيّتيله، باشقه كتابلردن ويا ديگر فكرلردن و كندى تفكّرلرندن اولماديغنى بيلديرمكدر. أوت يگرمى سنهدن بَرى
— 312 —
قرآندن و رسالهِٔ النوردن باشقه هيچ بر كتابى ياننده بولونديرميان و اوقوميان و هيچ بر غزته و مجموعهلرى بيلمهين و ايستهمهين بر آدم، او نيّتله اويله سويلهيهبيلير.
ايكنجى سهو:"حضرتِ علىنڭ (رض) قصيدهسنده يَا مُدْرِكًا لِذٰلِكَ الزَّمَان أبجد حسابيله بيڭ اوچيوز ألليده سعيدِ كردى گلهجكدر چيقييور." بر محرم رسالهدن آلمشلر.
الجواب:هلاكودن و لاتين حروفندن و إسلام دجّالندن و بر قسم علمالرڭ ياڭليشلرندن قطعى خبر ويرن إمامِ على رضى اللّٰه عنه او جمله ايله بيچاره سعيده دييور: "سن او زمانه يتيشهجكسڭ. جنابِ حقدن محافظهڭى نياز أيله." دينيلمش. يوقسه حاشا كنديمه بر پايه ويرمك هيچ خاطريمه گلمهمش. و هم او صحيفه راپورلرنده "دجّال"ڭ مهمّ قوّتى يهوديدر، مانچور، مُغول و قيرغيز آنارشيست و سوسيالستدر." حالبوكه او سهودر. صحيحى: دجّالڭ مهمّ بر قوّتى يهوديدر، يعنى قوميتهلريدر. و يأجوج مأجوج ايسه، چين و ماچينده بولونان آنارشيستلر و سوسيالستلرڭ مفرطلرى اولان قومونيستلردن دينيلمش.
اوچنجى سهو:ياڭليش معنا ويرمكله راپورده "سعيد بعضًا كرامتلر يازار. يازمق ايستهمزدم، بڭا يازديرلدى. هم بعضًا بو جواب معنوى جانبدن گلدى و حقيقت عالمندن بيلديرلدى. هم بعضًا قدسى بر مژده ويرييور، هر يوز سنهده بر مجدّد گلير فكريله كنديسنڭ زمانڭ مجدّدى اولديغى فكرينى اويانديرييور ديمشلر.
الجواب:حاشا بيڭ دفعه حاشا! بنم حدّم دگل كه، او كرامتلرى بنلگمه مال ايدهيم. بلكه بنم پك چوق قصورلرمله برابر، رسالهِٔ النور ايله ايمان خدمتنده چاليشمامزه بر إكرامِ إلٰهى و او خدمتڭ مقبوليتنه دائر بر أماره گوسترمك و "نه ايله ياشايور، ناصل گچينييور؟" ديينلره قارشى ده بركتِ إلٰهيه بو خدمتمزى دنيا معيشتنه آلَت ايتمگه مجبور ايتمييور ديمكدر. هم بو يازديغمز حقيقتلر بنم فكرم
— 313 —
مالى دگل؛ بلكه هركسڭ قلبنڭ بر كوشهسنده بولونان بر لمّهِٔ رحمانيه و مَلكِ إلهام و بر طرفنده بر لمّهِٔ شيطانى و وسوسهجى بولونديغنه أهلِ حقيقت و ديانتڭ حكملرينه بناءً؛ بنم قلبمده دخى هركس گبى بعضًا إختيارم خارجنده و فكريمڭ فوقنده خاطريمه بر حقيقت خطور ايدر، يعنى قرآندن و معنوى بر جانبدن بر نوع إلهام حكمنده بر گوزل نكته إفهام ايديلير ديمكدر.
و هيچ خاطريمه گلمييور كه، يڭى سعيد زماننده و نفسڭ شرّندن و بنلگندن چوق قورقان و بلاسنى چكن شخصمه بويله بر موقع ويرديگمى ويا ويرمك ايستديگمى تخطّر ايتمييورم. بلكه رسالهِٔ النورده إثبات ايديلمش كه: بو زمان جماعت زمانيدر، شخصِ معنوى حكم ايدر. أسكى زمانده ضلالت بر شخصدن گلديگى جهتله، قارشيسنه بر داهئِ هدايت چيقاردى. شيمدى ايسه جماعت شكلنده بر شخصِ معنوى اولماسندن، اونڭ قارشيسنده آنجق بر شخصِ معنوى مقابله ايدهبيلير. يالڭز أسكيدن بَرى أهلِ حقيقت مابيْننده جارى و استادينه قارشى فرطِ محبّتدن گلن فوق الحدّ حسنِ ظنلرى تعديل ايتمك و نعمتِ إلٰهيهيه قارشى كفران و إنكار ايتمهمك نيّتيله، مجدّدلك وظيفهسى اولابيلير فقط بنم دگل رسالهِٔ النورڭدر. بلكه بو زمانه باقان قرآنڭ بر جلوهِٔ حقيقتيدر، رسالهِٔ النور اونى تمثيل ايدر. بن نهجى اولويورم كه، كنديمه دعوا ايدهيم؟
دردنجى سهو:إسپارطهيه ياغمور ياغديرمسى، يازى بهاره چويرمهسى كرامتيدر، شاكردلرى طرفندن دينيلمش.
الجواب:ياغديرمق، چويرمك دگل بلكه رسالهِٔ النور بركتيله ياغدى و دوندى دينيلمش.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 314 —
(محكمهده صوڭ سوزڭ بر پارچهسيدر.)
بر عنايتدر كه، أهلِ وقوف بش صندوق يوز اوتوز رسالهلرده بش آى تدقيقده اون بش إعتراض و ظاهرى ياڭليش بولمشلر. و اونلرڭ بش ياپراق راپورلرنده اون بش ياڭليشلرى و سهولرى، محكمهده إثبات ايديلمش. ٣١/مايس/٩٤٤ جهارشنبه گونى محكمهده بر ساعت دوام ايدن مدّعىعمومڭ اوقوديغى إدّعانامهسنه قارشى ايكى دقيقهده حاضرلانان و اوقونان بر مقابلهدر.
أفنديلر! يگرمى سنه بر مظلوميت حياتنده، يوز كتابلرنده، أڭ محرم مكتوب و رسالهلرنده، عصبيتله بِالإلتزام اونى محكوم ايتمك فكريله يالڭز سكز طوقوز سهولى بهانهلردن باشقه بولماملرى گوسترييور كه؛ رسالهِٔ النور محكوم اولاماز. كيم وار كه، يگرمى سنه مظلوميت حياتنده بيڭ ياڭليشى اولماسين؟ بو محكمه يالڭز بو حاضر زمانى دگل، بلكه ايكى إستقبالڭ دهشتلى تنقيد و إعتراضلرينى نظره آلمالى، اويلهجه محاكمه ايتسين.
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
رئيس بك أفندى!
آنقره مقاماتنه و رئيسِ جمهوره إستدعا صورتنده گوندرديگم مدافعهنامهمى و باش وكالتڭ ده بونى أهمّيتله قبول ايتدكلرينى گوسترن جوابى مكتوبنى ربطًا صونويورم، تقديم ايدرم. مقامِ إدّعانڭ عليهمزده بيان ايتديگى أصلسز، إتهامكارانه أوهامڭ قطعى جوابلرى بو مدافعاتمده واردر. سائر يرلرڭ غرضكارانه و سطحى ضبطنامهلرينه بنا ايديلن بورانڭ أهلِ وقوف راپورنده خلافِ واقع و
— 315 —
منطقسز چوق سوزلر واردر كه، اونلره قارشى ده بو إعتراضنامهم تقديم ايديلمشدى. أزجمله:
سزه أوّلجه عرض ايتديگم گبى، أسكيشهر محكمهسنه، ١٦٣ نجى مادّه ايله بنى محكوم ايتمك ايستدكلرى زمان ديمشدم: حكومتِ جمهوريهنڭ ايكى يوز مبعوثى ايچنده عين رقم ١٦٣ مبعوثڭ إمضالريله واندهكى دار الفنونمه (مدرسهمه) يوز أللى بيڭ بانقنوط تخصيصات قبول ايتمهلرى و اونڭ ايله حكومتِ جمهوريهنڭ بڭا قارشى توجّهى، بو ١٦٣ نجى مادّهيى حقّمده حكمدن إسقاط ايدييور، ديديگم حالده؛ او أهلِ وقوف، "١٦٣ مبعوث سعيد عليهنده تعقيبات ياپمشلر" دييه تحريف ايتمش. ايشته مقامِ إدّعا ده، بو أهلِ وقوفڭ بويله بتون بتون أصلسز إتهاملرينه بناءً بزى مسئول طوتويور. حالبوكه مجلسڭزڭ قراريله، أڭ يوكسك هيئتِ علميه و فنّيهنڭ تدقيقنه و تحقيقنه حواله ايديلن رسالهِٔ النورڭ بتون أجزالرى تدقيقدن صوڭره بِالإتّفاق، حقّمزده ويرديگى قرارده: "سعيدڭ و رسالهِٔ النور شاكردلرينڭ يازيلرنده؛ دينى، مقدّساتى آلَت ايدوب، دولتڭ أمنيتنى إخلاله تشويق ويا بر جمعيت قورمق و حكومته قارشى بر سوءِ مقصدى بولونمق قصدنده اولديغنى گوسترر بر صراحت و أماره اولماديغنى و سعيدڭ شاكردلرى، مخابرهلرنده حكومته قارشى كوتو بر قصد بسلهمك و بر جمعيت قورمق ويا طريقت گوتمك فكريله حركت ايتمدكلرى آڭلاشيلمقدهدر." دييه متّفقًا قرار ويرمشلر.
هم أهلِ وقوف "سعيد النورسىنڭ يوزده طقسان رسالهسى، هم صميمى، هم حسبى، هم علم و حقيقت و دين أساسلرندن هيچ بر جهتله آيريلمامشلر؛ بونلرده دينى آلَت ايتمك ويا جمعيت تشكيل ايتمكله أمنيتى إخلال حركتنڭ بولونمديغى صريحدر. شاكردلرڭ بربريله و سعيد النورسيله مخابره مكتوبلرى ده بو نوعدندرلر. بش اون محرم و شكوالى و غيرِ علمى اولان رسالهلردن باشقه بتون
— 316 —
رسالهلرى هر برى بر آيتڭ تفسيرى و بر حديثِ شريفڭ حقيقتى نامنه يازيلمشلردر. دين، ايمان، اللّٰه، پيغمبر، آخرت عقيدهلرينى و عبارهلرينى آچيقجه آڭلاتمق ايچون تمثيللر ايله يازيلمش و علمى گوروشلرى و إختيارلره و گنجلره أخلاقى اوگوتلر و حيات تجربهسندن آلينمش عبرتلى وقعهلرى و فائدهلى منقبهلرى إحتوا ايدن موجودڭ يوزده طقساننى تشكيل ايدن رسالهلردر. حكومته و إدارهيه و آسايشه ايليشهجك هيچ بر جهتى يوقدر." دييه متّفقًا قرار ويرمشلردر.
ايشته مقامِ إدّعا، بو يوكسك أهلِ وقوفڭ راپورينه باقميهرق أسكى و مشوّش و ناقص راپوره بناءً عجيب طرزلرده بزى إتهام ايتمهسندن حقيقةً فوق الحدّ متأثّر بولونمقدهيز. بو إنصافلى محكمهنڭ مسلّم إنصافلرينه ألبته ياقيشديرمايز. حتّى تمثيلده خطا اولماسين بر بكتاشىيه: "نه ايچون نماز قيلمييورسڭ؟" ديمشلر. او ده: "قرآنده لَا تَقْرَبُوا الصَّلٰوةَ وار" ديمش. اوڭا ديمشلر: "بونڭ آرقهسنى، يعنى وَ اَنْتُمْ سُكَارٰى يى ده اوقو" دينيلديگنده، "بن حافظ دگلم" ديمش اولماسى قبيلندن، رسالهِٔ النورڭ بر جملهسنى طوتوب او جملهيى تعديل و نتيجهيى بيان ايدن آخرينى آلميهرق عليهمزده ويريلمكدهدر. تقديم ايدهجگم مدافعهنامهمده، او إدّعانامهيه قارشى مقايسه ايديلديگنده بونڭ اوتوز قرق مثالى گورولهجكدر. بو نمونهلردن لطيف بر واقعهيى بيان ايدييورم:
أسكيشهر محكمهسنده مقامِ إدّعانڭ ناصلسه بر سهو نتيجهسى، رسالهِٔ النورڭ ايمان درسلرينه "خلقلرى إفساد ايدييور" گبى بر تعبير و صوڭرهدن او تعبيردن واز گچديگى حالده، رسالهِٔ النور شاكردلرندن عبد الرزّاق نامنده بر ذات محكمهدن بر سنه صوڭره ديمش:
"هَىْ بدبخت! اوتوز اوچ آياتِ قرآنيه إشاراتنڭ تقديرينه مظهر و إمامِ علىنڭ (رض) اوچ كرامتنڭ إخبارِ غيبيسيله و غوثِ أعظمڭ (قدّس سرّه) قوّتلى بر
— 317 —
طرزده إخباريله قيمتِ دينيهسى تحقّق ايدن و بو يگرمى سنه ظرفنده إدارهيه هيچ بر ضررى طوقونميان و هيچ كيمسهيه هيچ بر ضرر ويرمهمسى ايله برابر بيڭلر وطن أولادلرينى تنوير و إرشاد ايدن و ايمانلرينى قوّتلنديرن و أخلاقلرينى دوزلتن رسالهِٔ النورڭ إرشادلرينه "إفساد" دييورسڭ. اللّٰهدن قورقمييورسڭ، ديلڭ قوروسون!" ديمش.
شيمدى بو شاكردڭ حقلى اولارق بو سوزينى مقامِ إدّعا گورديگى حالده، "سعيد، أطرافنه فساد صاچمش" تعبيرينى إنصافڭزه و وجدانڭزه حواله ايدييورم.
مقامِ إدّعا، رسالهِٔ النورڭ إجتماعى درسلرينه ايليشمك فكريله، "دينڭ تختى و مقامى وجداندر، حكمه قانونه باغلانماز. أسكيدن باغلانماسيله إجتماعى كشماكشلر اولمشدر." ديدى. بن ده ديرم كه: "دين يالڭز ايمان دگل، بلكه عملِ صالح دخى دينڭ ايكنجى جزئيدر. عجبا قتل، زنا، سرقت، قمار، شراب گبى حياتِ إجتماعيهيى زهرلنديرن پك چوق بيوك گناهلرى ايشلهينلرى اونلردن منع ايتمك، يالڭز حپس قورقوسى و حكومتڭ بر خفيهسنڭ گورمسى توهّمى كافى گلير مى؟ او حالده هر خانهده، بلكه هركسڭ ياننده دائما بر پوليس، بر خفيه بولونمق لازم گلير كه، سركش نفسلر كنديلرينى او پيسلكلردن چكسينلر. ايشته رسالهِٔ النور عملِ صالح نقطهسنده، ايمان جانبندن، هركسڭ باشنده هر وقت بر معنوى ياساقجىيى بولونديرر. جهنّم حپسنى و غضبِ إلٰهىيى خاطرينه گتيرمكله فنالقدن قولايجه قورتارير.
هم مقامِ إدّعا بر رسالهنڭ گوزل و فوق العاده كرامتكارانه بر توافقنى إمضا ايتمهلريله "بر جمعيت أفرادى" دييه معناسز بر أماره بيان ايتمش. عجبا أصنافلرڭ و خانجيلرڭ دفترلرنده بولونان بو نوع إمضالره جمعيت نامى ويريلير مى؟ أسكيشهرده عين بويله بر وهم اولدى. جواب ويرديگم و معجزاتِ أحمديه
— 318 —
رسالهسنى گوسترديگم زمان تعجّبله قارشيلاديلر. أگر مابيْنمزده دنيوى بر جمعيت اولسه ايدى، بو درجه بنم يوزمدن ضرر گورنلر، ألبته كمالِ نفرتله بندن قاچهجق ايديلر. ديمك ناصل بن و بز، إمامِ غزالى ايله إرتباطمز وار، قوپمييور؛ چونكه اُخرويدر، دنيايه باقمييور. عينًا اويله ده؛ بو معصوم و صافى و خالص ديندارلر، بنم گبى بر بيچارهيه ايمان درسلرينڭ خاطرى ايچون بر قوّتلى علاقه گوسترمشلر. اوندن بو أصلسز موهوم بر جمعيتِ سياسيه وهمنى ويرمش. صوڭ سوزم:
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ
موقوف، حپسِ منفردده
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
(بو گلن قسم چوق أهمّيتليدر)
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
صوڭ سوزڭ بر مهمّ پارچهسى
أفنديلر! رئيس بك، دقّت ايديڭز! رسالهِٔ النورى و شاكردلرينى محكوم ايتمك، طوغريدن طوغرىيه كفرِ مطلق حسابنه، حقيقتِ قرآنيه و حقائقِ ايمانيهيى محكوم ايتمك حكمنه گچمكله؛ بيڭ اوچيوز سنهدن بَرى هر سنهده اوچ يوز ميليون اونده يورومش و اوچ يوز ميليار مسلمانلرڭ حقيقته و سعادتِ داريْنه گيدن جادّهِٔ كبرالرينى قپاتمغه چاليشمقدر و اونلرڭ نفرتلرينى و إعتراضلرينى كنديڭزه جلب ايتمكدر. چونكه او جادّهده گلوب گيدنلر، گلمش گچمشلره دعالرى و حسناتلريله يارديم ايدييورلر. هم بو مبارك وطنڭ باشنه بر قيامت قوپمغه وسيله
— 319 —
اولمقدر. عجبا محكمهِٔ كبراده، بو اوچ يوز ميليار دعواجيلرڭ قارشيسنده سزدن صورولسه كه: "دوقتور دوزينڭ، باشدن نهايته قدر سراپا إسلاميتڭز و وطنڭز و دينڭز عليهنده و فرنكجه "تاريخِ إسلام" نامندهكى أثرى گبى، زنديقلرڭ كتبخانهلريڭزدهكى أثرلرينه، كتابلرينه و سربست اوقومالرينه و او كتابلرڭ شاكردلرى قانونڭزجه جمعيت شكلنى آلمالريله برابر، دينسزلك ويا قومونيستلك ويا آنارشيستلك ويا پك أسكى إفساد قوميتهجيلق ويا منفى تورانجيلق گبى سياستڭزه ايليشن جمعيتلرينه ايليشمييورديڭز؟ نهدن هيچ بر سياستله علاقهلرى اولميان و يالڭز ايمان و قرآن جادّهِٔ كبراسنده گيدن و كنديلرينى و وطنداشلرينى إعدامِ أبديدن و حپسِ منفرددن قورتارمق ايچون قرآنڭ حقيقى تفسيرى اولان رسالهِٔ النور گبى غايت حق و حقيقت بر أثرى اوقويانلره و هيچ بر سياسى جمعيتله مناسبتى اولميان او خالص ديندارلرڭ بربريله اُخروى دوستلق و اخوّتلرينه جمعيت نامى ويروب ايليشمشسڭز. اونلرى پك عجيب بر قانونله محكوم ايتديڭز و ايتمك ايستديڭز." ديدكلرى زمان نه جواب ويرهجكسڭز؟ بز ده سزلردن صورييورز. و سزى إغفال ايدن و عدليهيى شاشيرتان و حكومتى بزمله، وطنه و ملّته ضررلى بر صورتده مشغول أيلهين معارضلريمز اولان زنديقلر و منافقلر، إستبدادِ مطلقه "جمهوريت" نامى ويرمكله، إرتدادِ مطلقى رژيم آلتنه آلمقله، سفاهتِ مطلقه "مدنيت" إسمى ويرمكله، جبرِ كيفئِ كفرىيه "قانون" إسمنى طاقمقله هم سزى إغفال، هم حكومتى إشغال، هم بزى پريشان ايدهرك، حاكميتِ إسلاميهيه و ملّته و وطنه أجنبى حسابنه ضربهلر وورييورلر.
أى أفنديلر! درت سنهده درت دفعه دهشتلى زلزلهلر، تام تامنه درت دفعه رسالهِٔ النور شاكردلرينه شدّتلى بر صورتده تعرّض و ظلم زمانلرنده توافقى و هر بر زلزله دخى تام تعرّض زماننده گلمهسى و هجومڭ طورماسيله زلزلهنڭ طورماسى
— 320 —
إشارتيله، شيمديكى محكوميتمز ايله گلن سماوى و أرضى بلالردن سز مسئولسڭز!
دڭزلى حپسخانهسنده تجريدِ مطلق و حپسِ منفردده موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
صوڭ سوزڭ بر قسمى
أفنديلر! شيمديكى حياتِ إجتماعيهيى بيلمديگمدن، مقامِ إدّعانڭ گيديشاتنه گوره، سزجه مصمّم محكوميتمزه بر بهانه اولمق ايچون، پك مصرّانه ايلرى سورديگڭز جمعيتجيلك إتهامنه قارشى پك چوق قطعى جوابلريمزى آنقره أهلِ وقوفنڭ دخى متّفقًا تصديقلريله برابر، بو درجه بو نقطهده إصراريڭزه چوق حيرت و تعجّبده بولونوركن قلبمه بو معنا گلدى: مادام حياتِ إجتماعيهنڭ بر تمل طاشى و فطرتِ بشريهنڭ بر حاجتِ ضروريهسى و عائله حياتندن تا قبيله و ملّت و إسلاميت و إنسانيت حياتنه قدر أڭ لزوملى و قوّتلى رابطه و هر إنسانڭ كائناتده گورديگى و تك باشنه مقابله ايدهمديگى مدارِ ضرر و حيرت و إنسانى و إسلامى وظيفهلرڭ ايفاسنه مانع مادّى و معنوى أسبابڭ تهاجماتنه قارشى بر نقطهِٔ إستناد و مدارِ تسلّى اولان دوستلق و قارداشانه جماعت و طوپلانمق و صميمانه اُخروى جمعيت و اخوّت، هم سياسى جبههسى اولماديغى حالده و بِالخاصّه هم دنيا، هم دين، هم آخرت سعادتلرينه قطعى وسيله اولارق ايمان و قرآن درسنده خالص بر دوستلق و حقيقت يولنده بر آرقداشلق و وطننه و ملّتنه ضررلى شيلره قارشى بر تساند طاشييان رسالهِٔ النور شاكردلرينڭ پك چوق تقدير و تحسينه شايان درسِ ايمانده
— 321 —
طوپلانمالرينه، "جمعيتِ سياسيه" نامنى ويرنلر، ألبته و هر حالده يا غايت فنا بر صورتده آلدانمش ويا غايت غدّار بر آنارشيستدر كه، هم إنسانيته وحشيانه دشمنلق ايدر، هم إسلاميته نمرودانه عداوت ايدر، هم حياتِ إجتماعيهيه آنارشيلگڭ أڭ بوزوق و متردّى طوريله خصومت ايدر و بو وطنه و ملّته و حاكميتِ إسلاميهيه و دينى مقدّساته قارشى مرتدانه، متمرّدانه، عنودانه مجادله ايدر. ويا أجنبى حسابنه بو ملّتڭ جان طمارينى كسمگه و بوزمغه چاليشان الخنّاس بر زنديقدر كه؛ حكومتى إغفال و عدليهيى شاشيرتير، تا او شيطانلره، فرعونلره، آنارشيستلره قارشى شيمدىيه قدر إستعمال ايتديگمز معنوى سلاحلريمزى قارداشلريمزه و وطنمزه چويرسين ويا قيرديرسين.
موقوف سعيد
٭ ٭ ٭
أفنديلر!اوتوز قرق سنهدن بَرى أجنبى حسابنه و كفر و إلحاد نامنه بو ملّتى إفساد و بو وطنى پارچهلامق فكريله، قرآن حقيقتنه و ايمان حقيقتلرينه هر وسيله ايله هجوم ايدن و چوق شكللره گيرن بر گيزلى إفساد قوميتهسنه قارشى، بو مسئلهمزده كنديلرينه پرده ياپدقلرى إنصافسز و دقّتسز مأمورلره و بو محكمهيى شاشيرتان اونلرڭ مسلمان كسوهسندهكى پروپاغندهجيلرينه خطابًا، فقط سزڭ حضوريڭزده ظاهرًا سزڭ ايله بر قاچ سوز قونوشهجغمه مساعده ايديڭز.
(فقط ايكنجى گون برائت قرارى، او دهشتلى قونوشمهيى گرى بيراقدى.)
تجريدِ مطلقده، حپسِ منفردده
موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 322 —
مهمّ بر سؤاله حقيقتلى بر جوابدر.
بيوك مأمورلردن بر قاچ ذات بندن صورديلر كه: "مصطفى كمال سنى، اوچ يوز ليرا معاش ويروب، كردستانه و ولاياتِ شرقيهيه، شيخ سنوسى يرينه واعظِ عمومى ياپمق تكليفنى نهدن قبول ايتمدڭ؟ أگر قبول ايتسه ايدڭ إختلال يوزندن كسيلن يوز بيڭ آدمڭ حياتلرينى قورتارمغه سبب اولوردڭ!" ديديلر.
بن ده اونلره جوابًا ديدم كه: يگرميشر اوتوزر سنهلك حياتِ دنيويهيى او آدملر ايچون قورتارمديغمه بدل، يوز بيڭ وطنداشه، هر بريسنه ميليونلر سنه اُخروى حياتى قزانديرمغه وسيله اولان رسالهِٔ النور، او ضايعاتڭ يرينه بيڭلر درجه ايش گورمش. أگر او تكليفى بن قبول ايتسه ايدم، هيچ بر شيئه آلَت اولاميان و تابع اولميان و سرِّ إخلاصى طاشييان رسالهِٔ النور ميدانه گلمزدى. حتّى بن، حپسده محترم قارداشلريمه ديمشدم: أگر آنقرهيه گوندريلن رسالهِٔ النورڭ شدّتلى طوقاتلرى ايچون بنى إعدامه محكوم ايدن ذاتلر، رسالهِٔ النور ايله ايمانلرينى قورتاروب إعدامِ أبديدن نجات بولسهلر، سز شاهد اولڭز، بن اونلرى ده روح و جانمله حلال ايدييورم!
برائتمزدن صوڭره دڭزليده بنى ترصّدله تعجيز ايدنلره و بيوك آمرلرينه و پوليس مديريله مفتّشلره ديدم: رسالهِٔ النورڭ قابلِ إنكار اولميان بر كرامتيدر كه؛ يگرمى سنه مظلوميت حياتمده، يوزر رساله و مكتوبلرمده و بيڭلر شاكردلرده هيچ بر جريان، هيچ بر جمعيت ايله و داخلى و خارجى هيچ بر قوميته ايله هيچ بر وثيقه، هيچ بر علاقه، طوقوز آى تدقيقاتده بولونماماسيدر. هيچ بر فكرڭ و تدبيرڭ حدّى ميدر كه، بو خارقه وضعيتى ويرسين. بر تك آدمڭ، بر قاچ سنهدهكى محرم أسرارى ميدانه چيقسه، ألبته اونى مسئول و محجوب ايدهجك يگرمى مادّه بولونهجق.
— 323 —
مادام حقيقت بودر؛ يا دييهجكسڭز كه: "پك خارقه و مغلوب اولماز بر دها بو ايشى چويرييور" ويا دييهجكسڭز: "غايت عنايتكارانه بر حفظِ إلٰهيدر." ألبته بويله بر دها ايله مبارزه ايتمك خطادر، ملّته و وطنه بيوك بر ضرردر. و بويله بر حفظِ إلٰهى و عنايتِ ربّانيهيه قارشى گلمك؛ فرعونانه بر تمرّددر.
أگر ديسهڭز: "سنى سربست بيراقسهق و ترصّد و نظارت ايتمهسهك درسلرڭله و گيزلى أسرارڭله حياتِ إجتماعيهمزى بولانديرهبيليرسڭ."
بن ده ديرم: بنم درسلرم، بِلا إستثنا بتونى، حكومتڭ و عدليهنڭ ألنه گچمش؛ بر گون جزايى موجب بر مادّه بولونمامش. قرق أللى بيڭ نسخه رساله، او درسلردن ملّتڭ أللرنده دقّت و مراقله گزديگى حالده، منفعتدن باشقه هيچ بر ضررى هيچ بر كيمسهيه اولماديغى، هم أسكى محكمهنڭ، هم يڭى محكمهنڭ موجبِ مسئوليت بر مادّه بولاماملرى جهتيله، يڭيسى إتّفاقله برائتمزه؛ و أسكيسى، دنياجه بر بيوگڭ خاطرى ايچون يوز اوتوز رسالهدن بش اون كلمه بهانه ايدوب، يالڭز قناعتِ وجدانيه ايله يوز يگرمى موقوف قارداشلرمدن يالڭز اون بش آدمه آلتيشر آى جزا ويرهبيلمسى قطعى بر حجّتدر كه، بڭا و رسالهِٔ النوره ايليشمهڭز، معناسز بر توهّمله چركين بر ظلمدر. هم داها يڭى درسم يوق و بر سرّم گيزلى قالمادى كه، نظارتله تعديلنه چاليشسهڭز.
بن شيمدى حرّيتمه چوق محتاجم. يگرمى سنهدن بَرى لزومسز و حقسز و فائدهسز ترصّدلر آرتيق يتر! بنم صبرم توكندى. إختيارلق ضعفيتندن، شيمدىيه قدر ياپمديغم بددعايى ياپمق إحتمالى وار. "مظلومڭ آهى، عرشه قدر گيدر." دييه بر قوّتلى حقيقتدر.
صوڭره او ظالم، دنياجه بيوك مقاملرده بولونان بدبختلر ديديلر: "سن يگرمى سنهدر بر تك دفعه تاقيهمزى باشڭه قويمادڭ، أسكى و يڭى محكمهلرڭ حضورنده
— 324 —
باشڭى آچمادڭ، أسكى قيافتڭ ايله بولوندڭ. حالبوكه اون يدى ميليون بو قيافته گيردى." بن ده ديدم: اون يدى ميليون دگل، بلكه يدى ميليون ده دگل، بلكه رضاسيله و قلبًا قبوليله آنجق يدى بيڭ آوروپاپرست سرخوشلرڭ قيافتلرينه رخصتِ شرعيه و جبرِ قانونى جهتيله گيرمكدنسه؛ عزيمتِ شرعيه و تقوا جهتيله، يدى ميليار ذاتلرڭ قيافتلرينه گيرمك، بنم گبى يگرمى بش سنهدن بَرى حياتِ إجتماعيهيى ترك ايدن آدمه، "عناد ايدييور، بزه مخالفدر." دينيلمز. هايدى عناد دخى اولسه، مادام مصطفى كمال او عنادى قيرهمادى و ايكى محكمه قيرمادى و اوچ ولايتڭ حكومتلرى اونى بوزمادى؛ سز نجى اولويورسڭز كه، بيهوده هم ملّتڭ، هم حكومتڭ ضررينه، او عنادڭ قيريلماسنه چابالايورسڭز! هايدى سياسى مخالف ده اولسه، مادام تصديقڭز ايله يگرمى سنهدر دنيا ايله علاقهسنى كسن و معنًا يگرمى سنهدن بَرى ئولمش بر آدم، يڭيدن ديريلوب، فائدهسز كندينه چوق ضررلى اولارق حياتِ سياسيهيه گيرهرك سزڭ ايله اوغراشماز؛ بو حالده اونڭ مخالفتندن توهّم ايتمك، ديوانهلكدر. ديوانهلرله جدّى قونوشمق دخى بر ديوانهلك اولماسندن، سزڭ گبيلر ايله قونوشمهيى ترك ايدييورم. "نه ياپارسهڭز منّت چكمم!" ديديگم، اونلرى هم قيزديردى، هم صوصديردى. صوڭ سوزم:
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ٭ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 325 —
اوتوز برنجى مكتوبدن
اوتوز برنجى لمعهنڭ
بشنجى شعاعيدر
بشنجى شعاعڭ مقدّمهسى
اوتوز سنه أوّل يازيلان مطبوع "محاكماتِ بديعيه"ده بحث ايديلن "سدِّ ذو القرنيْن" و "يأجوج مأجوج" و سائر أشراطِ قيامتدن يگرمى مسئله، او محاكماته بر تتمّه اولارق اون اوچ سنه (حاشيه): شيمدى قرق سنهدن گچمش. أوّل بر قسم مسودّهسى يازيلمش ايدى. عزيز بر دوستمڭ خاطرى ايچون تبييض ايديلدى، بشنجى شعاع اولدى.
إخطار:أوّلجه مقدّمهدن صوڭره گلن مسئلهلر اوقونسون، تا مقدّمهدهكى مقصد آڭلاشيلسين. هم شعاعڭ مسئلهلرينى هركسه گوسترمك جائز دگل، محرمدر. نشرينه إذنم يوق. تا ياڭليش تلقّى ايديلمهسين.
— 326 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
فَقَدْ جَاءَ اَشْرَاطُهَا
آيتنڭ بر نكتهسى، بو زمانده عقيدهِٔ عوامِ مؤمنينى وقايه و شبهاتدن محافظه ايچون يازيلمش. آخر زمانده وقوعه گلهجك حادثاته دائر حديثلرڭ بر قسمى، متشابهاتِ قرآنيه گبى درين معنالرى وار. محكمات گبى تفسير ايديلمز و هركس بيلهمز. بلكه تفسير يرنده تأويل ايدرلر.
وَمَا يَعْلَمُ تَاْوِيلَهُ اِلَّا اللّٰهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ
سرّيله، وقوعندن صوڭره تأويللرى آڭلاشيلير و مراد نه اولديغى بيلينير كه، علمده راسخ اولانلر اٰمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا دييوب او گيزلى حقيقتلرى إظهار ايدرلر.
بو بشنجى شعاعڭ بر مقدّمهسى و يگرمى اوچ مسئلهسى واردر.
مقدّمه
بش نقطهدر.
برنجى نقطه:ايمان و تكليف إختيار دائرهسنده بر إمتحان، بر تجربه، بر مسابقه اولديغندن، پردهلى و درين و تدقيق و تجربهيه محتاج اولان نظرى مسئلهلرى ألبته بديهى اولماز. و هركس ايستر ايستهمز تصديق ايدهجك درجهده ضرورى اولماز. تا كه أبو بكرلر أعلاىِ علّيّينه چيقسينلر و أبو جهللر أسفلِ سافلينه دوشسونلر. إختيار قالمازسه تكليف اولاماز. و بو سرّ و حكمت ايچوندر كه، معجزهلر سيرك و نادر ويريلير. هم دارِ تكليفده گوزله گورونهجك اولان علامتِ قيامت و أشراطِ ساعت، بر قسم متشابهاتِ قرآنيه گبى قپالى و تأويللى اولويور. يالڭز، گونشڭ مغربدن چيقماسى بداهت درجهسنده هركسى تصديقه مجبور ايتديگندن، توبه قپوسى
— 327 —
قپانير؛ داها توبه و ايمان مقبول اولماز. چونكه أبو بكرلر، أبو جهللر ايله تصديقده برابر اولورلر. حتّى حضرتِ عيسى عليه السلامڭ نزولى دخى و كنديسى عيسى عليه السلام اولديغى، نورِ ايمانڭ دقّتيله بيلينير؛ هركس بيلهمز. حتّى دجّال و سفيان گبى أشخاصِ مدهشه، كنديلرى دخى كنديلرينى بيلمييورلر.
ايكنجى نقطه:پيغمبره بيلديريلن امورِ غيبيه، بر قسمى تفصيل ايله بيلديريلير. بو قسمده هيچ تصرّف ايديلمز و قاريشهماز. قرآنڭ و حديثِ قدسينڭ محكماتى گبى. و ديگر بر قسمى إجمال ايله بيلديريلير، تفصيلات و تصويراتى اونڭ إجتهادينه حواله ايديلير. ايمانه گيرمهين حادثاتِ كونيهيه و وقوعاتِ إستقباليهيه دائر حديثلر گبى. بو قسمده، پيغمبريمز (عصم) بلاغتيله (تمثيللر صورتنده) سرِّ تكليف حكمتنه موافق تفصيل و تصوير ايدر. مثلا: بر صحبتده درين بر گورولتى ايشيدلدى. فرمان ايتدى كه: "بو گورولتى، يتمش سنهدن بَرى جهنّم طرفنه يووارلانان بر طاشڭ بو دقيقهده جهنّمڭ ديبنه يتيشوب دوشمهسنڭ گورولتيسيدر." بو غريب خبردن بش آلتى دقيقه صوڭره بريسى گلدى ديدى: "يا رسول اللّٰه! يتمش ياشنده بولونان فلان منافق وفات ايتدى، جهنّمه گيتدى." پيغمبرڭ يوكسك بليغانه كلامنڭ تأويلنى گوستردى.
إخطار:حقائقِ ايمانيهيه گيرمهين جزئى حادثاتِ إستقباليه، نظرِ نبوّتده أهمّيتسزدر.
اوچنجى نقطه:ايكى نكتهدر.
برنجيسى:تشبيهلر و تمثيللر صورتنده روايت ايديلن بر قسم حديثلر، مرورِ زمانله عوامڭ نظرنده حقيقت تلقّى ايديلديگندن واقعه مطابق چيقمييور. عينِ حقيقت اولديغى حالده واقعه مطابقتى گورونمييور. مثلا: حَمَلهِٔ عرش گبى أرضڭ
— 328 —
حَمَلهسندن اولان ثَوْر و حوت نامنده و مثالنده ايكى ملائكه، قوجه بر اوكوز و پك بيوك بر باليق تصوّر ايديلمش.
ايكنجيسى:بر قسم حديثلر إسلاملرڭ أكثريتى نقطهسنده ويا حكومتِ إسلاميهنڭ ويا مركزِ خلافتڭ نقطهِٔ نظرنده ورود ايتديگى حالده، عموم أهلِ دنيايه شامل ظن ايديلمش و بر جهتده خصوصى بولونديغى حالده، كلّى و عام تلقّى ايديلمش. مثلا، روايتده واردر كه: "بر زمان گلهجك، اللّٰه اللّٰه ديين قالميهجق." يعنى، ذكرخانهلر قپاناجق و توركجه أذان و قامت اوقونهجق ديمكدر.
دردنجى نقطه:أجل و موت گبى امورِ غيبيه چوق حكمت و مصلحت جهتيله گيزلى قالديغى مِثللو، دنيانڭ سكراتى و موتى و نوعِ بشرڭ و جنسِ حيوانڭ أجلى و وفاتى اولان قيامت دخى چوق مصلحتلر ايچون گيزلهنيلمش. أوت، أگر أجل وقتى معيّن اولسيدى، (يارى عمر غفلتِ مطلقه ايچنده و ياريدن صوڭره، دار آغاجنه آصيلمق ايچون هر گون بر آياق داها اونڭ طرفنه آتيلمقله دهشتِ مطلقه ايچنده) خوف و رجانڭ موازنهِٔ مصلحتكارانه و حكيمانهسى بوزولديغى گبى، عينًا اويله ده: دنيانڭ أجلى و سكراتى اولان قيامت وقتى معيّن اولسيدى، قرونِ اولٰى و وسطىٰ فكرِ آخرتدن پك آز متأثّر اولاجقدى. و قرونِ اُخرى، دهشتِ مطلقه ايچنده بولونوب نه حياتِ دنيويهنڭ لذّتى و قيمتى قالير و نه ده خوف و رجا ايچنده إختيار ايله إطاعتكارانه اولان عبوديتڭ أهمّيتى و حكمتى بولونوردى. هم أگر معيّن اولسه، بر قسم حقائقِ ايمانيه بداهت درجهسنه گيرر، هركس ايستر ايستهمز تصديق ايدر. إختيار و إراده ايله باغلى اولان سرِّ تكليف و حكمتِ ايمان بوزولور. ايشته بونڭ گبى چوق مصلحتلر ايچون امورِ غيبيه گيزلى قالديغندن هركس هر دقيقهده هم أجلنى، هم بقاسنى دوشونديگى ايچون هم دنيايه، هم آخرتنه چاليشهبيلديگى گبى، هر عصرده دخى هم قيامت قوپاجغنى،
— 329 —
هم دنيانڭ دوامنى دوشونهبيلديگى ايچون؛ هم دنيانڭ فانيلگنده حياتِ باقيهيه، هم هيچ ئولميهجك گبى عمارتِ دنيايه چاليشهبيلير.
هم ده مصيبتلرڭ وقتى معيّن اولسيدى، مصيبت باشنه گلن آدم، مصيبتڭ إنتظارنده او گلن مصيبتڭ بلكه اون مِثلندن زياده معنوى بر مصيبت (او إنتظاردن) چكمهمسى ايچون، حكمت و رحمتِ إلٰهيه طرفندن گيزلى، پردهلى بيراقيلمش. و أكثر حادثاتِ كونيهِٔ غيبيه بويله حكمتلرى بولونديغندندر كه، غائبدن خبر ويرمك ياساق ايديلمش. لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ دستورينه قارشى حرمتسزلك و إطاعتسزلك ايتمهمك ايچوندر كه، مدارِ تكليف و حقائقِ ايمانيهدن باشقه اولان امورِ غيبيهدن إذنِ ربّانى ايله خبر ويرنلر دخى، يالڭز إشارت صورتنده پردهلى و قپالى إخبار ايتمشلر. حتّى تورات و إنجيل و زبورده پيغمبريمز حقّنده گلن مژدهلر و خبرلر دخى بر درجه پردهلى و قپالى گلمش كه؛ او كتابلرڭ بر قسم تابعلرى تأويل ايدوب ايمان ايتمديلر. فقط إعتقاداتِ ايمانيهيه گيرن مسئلهلرى تصريح ايله و تكرار ايله إخبار ايتمك و آچيق بر صورتده تبليغ ايتمك حكمتِ تكليفڭ مقتضاسى اولديغندن، قرآنِ معجز البيان و ترجمانِ ذىشانى (عصم) امورِ اُخرويهدن تفصيلًا و حادثاتِ إستقباليهِٔ دنيويهدن إجمالًا خبر ويرمشلر.
بشنجى نقطه:هم هر ايكى دجّالڭ عصرلرينه عائد اولان خارقهلرى، اونلرڭ بحثيله و مناسبتيله روايت ايديلديگندن اونلرڭ شخصلرندن صدور ايدهجگى تلقّى و توهّم ايديلمهسندن، او روايت متشابه اولمش، معناسى گيزلنمش. مثلا، طيّاره و شمندوفرله گزمهسى...
هم مثلا، مشهور اولمش كه؛ إسلام دجّالى ئولديگى وقت اوڭا خدمت ايدن شيطان، إستانبولده ديكيلى طاشده بتون دنيايه باغيرهجق و هركس او سسى
— 330 —
ايشيدهجك كه: "او ئولدى." يعنى پك عجيب و شيطانلرى دخى حيرتده بيراقان راديو ايله باغيريلهجق، خبر ويريلهجك.
هم دجّالڭ رژيمنه و تشكيل ايتديگى قوميتهسنه و حكومتنه عائد غريب حاللرى و دهشتلى إجراآتى، اونڭ شحصيله مناسبتدار روايت ايديلمسى جهتيله معناسى گيزلنمش. مثلا: "او قدر قوّتليدر و دوام ايدر؛ يالڭز حضرتِ عيسى (عس) اونى ئولديرهبيلير، باشقه چاره اولاماز." روايت ايديلمش. يعنى، اونڭ مسلگنى و ييرتيجى رژيمنى بوزاجق، ئولديرهجك؛ آنجق سماوى و علوى، خالص بر دين عيسويلرده ظهور ايدهجك و حقيقتِ قرآنيهيه إقتدا و إتّحاد ايدن بو عيسوى دينيدر كه، حضرتِ عيسى عليه السلامڭ نزولى ايله او دينسز مسلك محو اولور ئولور. يوقسه اونڭ شخصى بر ميقروب، بر نزله ايله ئولديريلهبيلير.
هم بر قسم راويلرڭ قابلِ خطا إجتهادلريله اولان تفسيرلرى و حكملرى، حديث كلمهلرينه قاريشوب حديث ظن ايديلير، معنا گيزلهنير. واقعه مطابقتى گورونمز، متشابه حكمنه گچر.
هم أسكى زمانده، بو زمان گبى جماعتڭ و جمعيتڭ شخصِ معنويسى إنكشاف ايتمديگندن و فكرِ إنفرادى غالب اولديغندن، جماعتڭ صفاتِ عظيمهسى و بيوك حركاتى او جماعتڭ باشنده بولونان شخصلره ويريلديگى جهتيله؛ او شخصلر، خارقه و كلّى صفتلره لايق و موافق اولمق ايچون يوز درجه جسمندن و قوّتندن بيوك بر أعجوبه جسم و مدهش بر هيكل و چوق خارقه بر قوّت و إقتدار بولونمق لازم گلديگندن اويله تصوير ايديلمش. واقعه مطابقتى گورونمييور و او روايت متشابه اولور.
هم ايكى دجّالڭ صفتلرى و حاللرى آيرى آيرى اولديغى حالده، مطلق گلن روايتلرده إلتباس اولويور، برى اوتهكى ظن ايديلير. هم "بيوك مهدى"نڭ حاللرى
— 331 —
سابق مهديلره إشارت ايدن روايتلره مطابق چيقمييور، حديث متشابه حكمنه گچر. إمامِ على (رض) يالڭز إسلام دجّالندن بحث ايدر.
مقدّمه بيتدى، مسئلهلره باشلايورز.
(شيمديلك او حادثاتِ غيبيهنڭ يوزر مثاللرندن، ملحدلر طرفندن عوامڭ عقيدهلرينى بوزمق فكريله إشاعه ايديلن يگرمى اوچ مسئلهلرى، توفيقِ ربّانى ايله غايت مختصر بر صورتده بيان ايديلهجك. و او مسئلهلر ملحدلرڭ تخمينى گبى ضرر ويرمهمكله برابر، هر برى بر لمعهِٔ إعجازِ نبوى اولديغى گورونمكله و حقيقى تأويللرى إثبات و إظهار ايديلمكله عقيدهِٔ عوامى قوّتلنديرمگه مهمّ بر سبب اولماسنى رحمتِ ربّانيدن رجا ايدوب خطيئاتمى و غلطاتمى عفو و مغفرت آلتنه آلماسنى ربِّ رحيممدن نياز ايدرم.)
بشنجى شعاعڭ ايكنجى مقامى و مسئلهلرى
حاشيه:آرقهده گلهجك برنجى مسئلهنڭ يازيلديغندن خيلى زمان صوڭره ظهور ايدن بر حادثه تام تأويلنى گوسترمش. شويله كه: حديثده (او سفيان بر صو ايچهجك، ألى دلينهجك) دينيلمش. يعنى بر چشيد صو اولان راقىيى صو گبى چوق ايچهجك و او سببدن بطنى صو طولومبهسى گبى اولاجق و او صو خستهلغى يوزندن ظلم و حيله ايله طوپلاديغى ميليونلر مال صو گبى ألندن آقاجق، أجنبى دوقتورلرڭ بوغازينه گيرهجك. مسموعاتمه نظرًا اوچ سنهده اوچ ميليونه ياقين ليرالرى تداويسنه غايت إسراف ايله صرف ايدن (بر إنسان) عصريمزده گوروندى. "بو حديثڭ تأويلنى بنده گوريڭز" حياتنڭ لسانِ حاليله ديدى. هم (بر صو ايچهجك، ألى دلينهجك) اولان قدسى سوز نه قدر معنيدار و معجزهكار و يوكسك و جمعيتلى اولديغنى وفاتيله بيلديردى، گيتدى.
— 332 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
برنجى مسئله:روايتده وار كه: "آخر زمانڭ أشخاصِ مهمّهسندن اولان سفيانڭ ألى دلينهجك."
اللّٰه أعْلَم، بونڭ بر تأويلى شودر كه: سفاهت و لهويات ايچون غايت إسراف ايله ألنده مال طورماز، إسرافاته آقار. ضربِ مَثلده دينيلييور كه، "فلان آدمڭ ألى دليكدر." يعنى چوق مسرفدر.
ايشته، سفيان إسرافى تشويق ايتمكله، شدّتلى بر حرص و طمعى
(حاشيه): أوت كنديسى اون يدى ميليون ليرايى اون بش سنهده اون بش ميليون فقير بر ملّتدن حرص و طمع ايله بوغازينه آلماسى، نه درجه حرص و طمعى تهييج ايتديگنى قياس ايديلسين.
اويانديرهرق إنسانلرڭ او ضعيف طمارلرينى طوتوب كندينه مسخّر ايدر دييه بو حديث إخطار ايدييور. إسراف ايدن اوڭا أسير اولور، اونڭ دامنه دوشر دييه خبر ويرر.
ايكنجى مسئله:روايتده وار كه: "آخر زمانڭ دهشتلى بر شخصى، صباح قالقار؛ آلننده (هٰذَا كَافِر) يازيلمش بولونور."
اَللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ
بونڭ تأويلى شودر كه: او سفيان، كندى باشنه فرنكلرڭ سرپوشنى قويوب هركسه ده گيديرر. فقط جبر و قانون ايله تعميم ايتديگندن، او سرپوش دخى سجدهيه گيتديگى ايچون إن شاء اللّٰه إهتدا ايدر، داها هركس (يالڭز ايستهميهرك) اونى گيمكله كافر اولماز.
— 333 —
اوچنجى مسئله:روايتده وار كه: "آخر زمانڭ مستبد حاكملرى، خصوصًا دجّالڭ يالانجى جنّت و جهنّملرى بولونور."
الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ
بونڭ بر تأويلى شودر كه: حكومت دائرهسنده قارشى قارشىيه قورولان و بربرينه باقان وضعيتده بولونان حپسخانه ايله ليسه مكتبى، برى حورى و غلمانڭ چركين بر تقليدى، ديگرى عذاب و زندان صورتنه گيرهجك دييه بر إشارتدر.
دردنجى مسئله:روايتده وار كه: "آخر زمانده، اللّٰه اللّٰه دييهجك قالماز."
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
بونڭ بر تأويلى شو اولمق گركدر كه: "اللّٰه! اللّٰه! اللّٰه! دييوب ذكر ايدن تكيهلر، ذكرخانهلر، مدرسهلر قپاناجق و أذان و قامت گبى شعائرده إسم اللّٰه يرينه باشقه إسم قونولاجق" ديمكدر. يوقسه عموم إنسانلر كفرِ مطلقه دوشهجكلر ديمك دگلدر. چونكه اللّٰهى إنكار ايتمك، كائناتى إنكار ايتمك قدر عقلدن اوزاقدر. عموم دگل، بلكه أكثر إنسانلرده دخى وقوعنى عقل قبول ايتمز. كافرلر اللّٰهى إنكار ايتمييورلر، يالڭز صفاتنده خطا ايدييورلر.
ديگر بر تأويلى شودر كه: قيامت قوپماسنڭ دهشتنى گورمهمك ايچون، مؤمنلرڭ روحلرى بر پارچه أوّل قبض ايديلير؛ قيامت، كافرلرڭ باشلرنده پاطلار.
بشنجى مسئله:روايتده واردر كه: "آخر زمانده دجّال گبى بر قسم شخصلر، الوهيت دعوا ايدهجكلر و كنديلرينه سجده ايتديرهجكلر."
اللّٰه أعْلَم، بونڭ بر تأويلى شودر كه: ناصلكه پادشاهى إنكار ايدن بر بدوى قوماندان، كندنده و باشقه قوماندانلرده، حاكميتلرى نسبتنده برر كوچك پادشاهلق تصوّر ايدر. عينًا اويله ده: طبيعيّون و مادّيون مذهبنڭ باشنه گچن او أشخاص، قوّتلرى نسبتنده كنديلرنده بر نوع ربوبيت تخيّل ايدرلر و رعيتنى كندى قوّتى ايچون كندينه و هيكللرينه عبوديتكارانه سرفرو ايتديررلر، باشلرينى ركوعه گتيررلر ديمكدر.
— 334 —
آلتنجى مسئله:روايتده وار كه: "فتنهِٔ آخر زمان او قدر دهشتليدر كه، كيمسه نفسنه حاكم اولماز." بونڭ ايچون، بيڭ اوچيوز سنه ظرفنده أمرِ پيغمبريله بتون اُمّت او فتنهدن إستعاذه ايتمش، عذابِ قبردن صوڭره مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ وَ مِنْ فِتْنَةِ اٰخِرِ الزَّمَانِ وردِ اُمّت اولمش.
اَللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ
بونڭ بر تأويلى شودر كه: او فتنهلر نفسلرى كنديلرينه چكر، مفتون ايدر. إنسانلر إختيارلريله، بلكه ذوقله إرتكاب ايدرلر. مثلا؛ روسيهده حماملرده قادين أركك برابر چيپلاق گيررلر و قادين كندى گوزللكلرينى گوسترمگه فطرةً چوق ميّال اولماسندن سَوه سَوه او فتنهيه آتيلير، باشدن چيقار و فطرةً جمالپرست أرككلر دخى، نفسنه مغلوب اولوب او آتشه سرخوشانه بر سُرور ايله دوشر، يانار. ايشته دانس و تياترو گبى او زمانڭ لهوياتلرى و كبائرلرى و بدعهلرى برر جاذبهدارلق ايله پروانه گبى نفسپرستلرى أطرافنه طوپلار، سرسم ايدر. يوقسه جبرِ مطلق ايله اولسه إختيار قالماز، گناه دخى اولماز.
يدنجى مسئله:روايتده وار كه: "سفيان بيوك بر عالم اولاجق، علم ايله ضلالته دوشر. و چوق عالملر اوڭا تابع اولاجقلر."
وَ الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ
بونڭ بر تأويلى شودر كه: باشقه پادشاهلر گبى يا قوّت و قدرت ويا قبيله و عشيرت ويا جسارت و ثروت گبى واسطهِٔ سلطنت اولماديغى حالده، ذكاوتيله و فنّيله و سياسى علميله او موقعى قزانير و عقليله چوق عالملرڭ عقللرينى تسخير ايدر، أطرافنده فتواجى ياپار. و چوق معلّملرى كندينه طرفدار ايدر و دين درسلرندن تجرّد ايدن معارفى رهبر ايدوب تعميمنه شدّتله چاليشير، ديمكدر.
— 335 —
سكزنجى مسئله:روايتلر، دجّالڭ دهشتلى فتنهسى إسلاملرده اولاجغنى گوسترر كه، بتون اُمّت إستعاذه ايتمش.
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
بونڭ بر تأويلى شودر كه: إسلاملرڭ دجّالى آيريدر. حتّى بر قسم أهلِ تحقيق إمامِ علىنڭ (رض) ديديگى گبى ديمشلر كه: اونلرڭ دجّالى سفياندر. إسلاملر ايچنده چيقهجق، آلداتمقله ايش گورهجك. كافرلرڭ بيوك دجّالى آيريدر. يوقسه بيوك دجّالڭ جبر و جبروتِ مطلقنه قارشى إطاعت ايتمهين شهيد اولور و ايستهميهرك إطاعت ايدن كافر اولماز، بلكه گناهكار ده اولماز.
طوقوزنجى مسئله:روايتلرده، وقوعاتِ سفيانيه و حادثاتِ إستقباليه شامڭ أطرافنده و عربستانده تصوير ايديلمش. اللّٰه أعْلَم، بونڭ بر تأويلى شودر كه: مركزِ خلافت أسكى زمانده عراقده و شامده و مدينهده بولونديغندن، راويلر كندى إجتهادلريله (دائمى اويله قالاجق گبى) معنا ويروب "مركزِ حكومتِ إسلاميه" ياقينلرنده تصوير ايتمشلر، حلب و شام ديمشلر. حديثڭ مجمل خبرلرينى، كندى إجتهادلريله تفصيل ايتمشلر.
اوننجى مسئله:روايتلرده، أشخاصِ آخر زمانڭ فوق العاده إقتدارلرندن بحث ايديلمش.
وَ الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ
بونڭ تأويلى شودر كه: او شخصلرڭ تمثيل ايتدكلرى معنوى شخصيتڭ عظمتندن كنايهدر. بر وقت روسيهيى مغلوب ايدن ژاپون باش قومانداننڭ صورتى؛ بر آياغى بحرِ محيطده، ديگر آياغى پورت آرتر قلعهسنده اولارق گوستريلديگى گبى، شخصِ معنوينڭ دهشتلى عظمتى، او شخصيتڭ ممثّلنده، هم او ممثّلڭ بيوك هيكللرنده گوستريلييور. امّا فوق العاده و خارقه
— 336 —
إقتدارلرى ايسه، أكثر إجراآتلرى تخريبات و مشتهيات اولديغندن فوق العاده بر إقتدار گورونور، چونكه تخريب قولايدر. بر كبريت بر كويى ياقار. مشتهيات ايسه، نفسلر طرفدار اولديغندن چابوق سرايت ايدر.
اون برنجى مسئله:روايتده وار كه: "آخر زمانده بر أركك قرق قادينه نظارت ايدر."
اَللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ
بونڭ ايكى تأويلى وار:
بريسى:او زمانده مشروع نكاح آزالير ويا روسيهدهكى گبى قالقار. بر تك قادينه باغلانمقدن قاچوب باشى بوش قالان قرق بدبخت قادينلره چوبان اولور.
ايكنجى تأويلى:او فتنه زماننده، حربلرده أرككلرڭ چوغى تلف اولماسندن، هم بر حكمته بناءً أكثر تولّدات قيزلر بولونماسندن كنايهدر. بلكه حرّيتِ نسوان و تام سربستيتلرى قادينلق شهوتنى شدّتله آتشلنديرديگندن فطرتجه أركگنه غلبه ايدر؛ ولدى كندى صورتنه چكمگه سببيت ويرديگندن، أمرِ إلٰهيله قيزلر پك چوق اولور.
اون ايكنجى مسئله:روايتلرده وار كه: "دجّالڭ برنجى گونى بر سنهدر، ايكنجى گونى بر آى، اوچنجى گونى بر هفته، دردنجى گونى بر گوندر."
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
بونڭ ايكى تأويلى واردر:
بريسى:بيوك دجّالڭ قطبِ شمالى دائرهسنده و شمال طرفنده ظهور ايدهجگنه كنايه و إشارتدر. چونكه قطبِ شمالينڭ موقعنده بتون سنه، بر گيجه بر گوندوزدر. بر گون شمندوفر ايله بو طرفه گلسه، ياز موسمنده بر آى متماديًا گونش غروب ايتمز. داها بر گون اوتوموبيل ايله گلسه، بر هفتهده دائما گونش گورونور.
— 337 —
بن روسيهدهكى أسارتمده بو موقعه ياقين بولونويوردم. ديمك بيوك دجّال، شمالدن بو طرفه تجاوز ايدهجگنى معجزانه بر إخباردر.
ايكنجى تأويلى ايسه:هم بيوك دجّالڭ، هم إسلام دجّالنڭ اوچ دورهِٔ إستبدادلرى معناسنده اوچ أيّام وار. "بر گونى؛ بر دورهِٔ حكومتنده اويله بيوك إجراآت ياپار كه، اوچ يوز سنه ياپيلماز. ايكنجى گونى، يعنى ايكنجى دورهسى، بر سنهده اوتوز سنهده ياپيلميان ايشلرى ياپديرر. اوچنجى گونى و دورهسى، بر سنهده ياپديغى تبديللر اون سنهده ياپيلماز. دردنجى گونى و دورهسى عاديلشير، بر شى ياپماز، يالڭز وضعيتى محافظهيه چاليشير." دييه، غايت يوكسك بر بلاغتله امّتنه خبر ويرمش.
اون اوچنجى مسئله:قطعى و صحيح روايتده وار كه: "عيسى عليه السلام بيوك دجّالى ئولديرر."
وَ الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ
بونڭ ده ايكى وجهى وار:
بر وجهى شودر كه:سحر و مانيهتيزمه و إسپرتيزمه گبى إستدراجى خارقهلريله كندينى محافظه ايدن و هركسى تسخير ايدن او دهشتلى دجّالى ئولديرهبيلهجك، مسلگنى دگيشديرهجك؛ آنجق خارقه و معجزاتلى و عمومڭ مقبولى بر ذات اولابيلير كه: او ذات، أڭ زياده علاقهدار و أكثر إنسانلرڭ پيغمبرى اولان حضرتِ عيسى عليه السلامدر.
ايكنجى وجهى شودر كه:شخصِ عيسى عليه السلامڭ قلنجى ايله مقتول اولان شخصِ دجّالڭ تشكيل ايتديگى دهشتلى مادّيونلق و دينسزلگڭ عظمتلى هيكلى و شخصِ معنويسنى ئولديرهجك و إنكارِ الوهيت اولان فكرِ كفريسنى محو ايدهجك آنجق عيسوى روحانيلريدر كه؛ او روحانيلر، دينِ عيسوينڭ حقيقتنى
— 338 —
حقيقتِ إسلاميه ايله مزج ايدهرك او قوّتله اونى طاغيدهجق، معنًا ئولديرهجك. حتّى "حضرتِ عيسى عليه السلام گلير. حضرتِ مهدىيه نمازده إقتدا ايدر، تابع اولور." دييه روايتى بو إتّفاقه و حقيقتِ قرآنيهنڭ متبوعيتنه و حاكميتنه إشارت ايدر.
اون دردنجى مسئله:روايتده وار كه: "دجّالڭ مهمّ قوّتى يهوديدر. يهوديلر سَوهرك تابع اولورلر."
اللّٰه أعْلَم، دييهبيليرز كه، بو روايتڭ بر پارچه تأويلى روسيهده چيقمش. چونكه هر حكومتڭ ظلمنى گورن يهوديلر، آلمانيا مملكتنده كثرتله طوپلانوب إنتقاملرينى آلمق ايچون، قومونيست قوميتهسنڭ تأسيسنده مهمّ بر رول ايله يهودى ملّتندن اولان "طروچكى" نامنده دهشتلى بر آدمى، روسيهنڭ باش قوماندانلغنه و تربيهگردهلرى اولان مشهور لنيندن صوڭره روس حكومتنڭ باشنه گچيرهرك روسيهنڭ باشنى پاطلاتوب بيڭ سنهلك محصولاتنى ياقديرديلر. بيوك دجّالڭ قوميتهسنى و بر قسم إجراآتنى گوسترديلر. و سائر حكومتلرده دخى أهمّيتلى صارصينتيلر ويروب قاريشديرديلر.
اون بشنجى مسئله:يأجوج و مأجوج حادثاتنڭ إجمالى قرآنده اولديغى گبى، روايتده بر قسم تفصيلات وار. و او تفصيلات ايسه، قرآنڭ محكماتندن اولان إجمالى گبى محكم دگل، بلكه بر درجه متشابه صاييلير. اونلر تأويل ايسترلر. بلكه راويلرڭ إجتهادلرى قاريشمهسيله تعبير ايسترلر. أوت
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
بونڭ بر تأويلى شودر كه: قرآنڭ لسانِ سماويسنده يأجوج و مأجوج نامى ويريلن مانچور و مُغول قبيلهلرى، أسكى زمانده چينِ ماچيندن بر قسم باشقه قبيلهلرى برابر آلارق قاچ دفعه آسيا و آوروپايى هرج و مرج ايتدكلرى گبى، گلهجك زمانلرده دخى دنيايى زير و زبر ايدهجكلرينه إشارت و كنايهدر. حتّى شيمدى ده قومونيستلك ايچندهكى آنارشيستڭ أهمّيتلى أفرادى اونلردندر.
— 339 —
أوت، إختلالِ فرانسويده حرّيتپرورلك تخميله و آشيلامسيله سوسيالستلك تورهدى، تولّد ايتدى. و سوسيالستلك ايسه بر قسم مقدّساتى تخريب ايتديگندن، آشيلاديغى فكر بِالآخره بولشويكلگه إنقلاب ايتدى. و بولشويكلك دخى چوق مقدّساتِ أخلاقيه و قلبيه و إنسانيهيى بوزديغندن، ألبته أكدكلرى تخملر هيچ بر قيد و حرمت طانيميان آنارشيستلك محصولنى ويرهجك. چونكه قلبِ إنسانيدن حرمت و مرحمت چيقسه؛ عقل و ذكاوت، او إنسانلرى غايت دهشتلى و غدّار جاناوارلر حكمنه گچيرر، داها سياستله إداره ايديلمز. و آنارشيستلك فكرينڭ تام يرى ايسه؛ هم مظلوم غلبهلكلى، هم مدنيتده و حاكميتده گرى قالان چاپولجى قبيلهلر اولاجق. و او شرائطه موافق إنسانلر ايسه، چينِ ماچينده قرق گونلك بر مسافهده ياپيلان و عجائبِ سبعهِٔ عالمدن بريسى بولونان سدِّ چينىنڭ بناسنه سببيت ويرن مانچور و مُغول و بر قسم قيرغيز قبيلهلريدر كه، قرآنڭ مجمل خبرينى تفسير ايدن ذاتِ أحمديه (عليه الصلاة والسلام) معجزانه و محقّقانه خبر ويرمش.
اون آلتنجى مسئله:روايتده وار كه: (عيسى عليه السلام دجّالى ئولديرديگى مناسبتيله) "دجّالڭ فوق العاده بيوك و منارهدن داها يوكسك بر عظمتِ هيكلده و حضرتِ عيسى عليه السلام اوڭا نسبةً چوق كوچك بولونديغنى" گوسترر.
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
بونڭ بر تأويلى شو اولمق گركدر كه: عيسى عليه السلامى نورِ ايمان ايله طانييان و تابع اولان جماعتِ روحانيهِٔ مجاهدينڭ كميتى، دجّالڭ مكتبجه و عسكرجه علمى و مادّى اوردولرينه نسبةً چوق آز و كوچك اولماسنه إشارت و كنايهدر.
— 340 —
اون يدنجى مسئله:روايتده وار كه: "دجّال چيقديغى گون بتون دنيا ايشيتير و قرق گونده دنيايى گزر و خارق العاده بر أشگى واردر."
اللّٰه أعْلَم، بو روايتلر تمامًا صحيح اولمق شرطيله تأويللرى شودر: بو روايتلر معجزانه خبر ويرر كه، "دجّال زماننده واسطهِٔ مخابره و سياحت او درجه ترقّى ايدهجك كه، بر حادثه بر گونده عموم دنياده ايشيديلهجك. راديو ايله باغيرر، شرق غرب ايشيتير و عموم جريدهلرنده اوقونهجق. و بر آدم قرق گونده دنيايى دور ايدهجك و يدى قطعهسنى و يتمش حكومتنى گورهجك و گزهجك." دييه ظهورندن اون عصر أوّل تلغراف، تلفون، راديو، شمندوفر، طيّارهدن معجزانه خبر ويرر. هم دجّال، دجّاللق حيثيتيله دگل، بلكه غايت مستبد بر قرال صفتيله ايشيديلير. و گزمهسى ده هر يرى إستيلا ايتمك ايچون دگل، بلكه فتنهيى اويانديرمق و إنسانلرى باشدن چيقارمق ايچوندر. و بينديگى مركبى و حمارى ايسه؛ يا شمندوفردر كه بر قولاغى و بر باشى جهنّم گبى آتش اوجاغى، ديگر قولاغى يالانجى جنّت گبى گوزلجه تزيين و تفريش ايديلمش. دشمنلرينى آتشلى باشنه، دوستلرينى ضيافتلى باشنه گوندرر. وياخود اونڭ أشگى، مركبى؛ دهشتلى بر اوتوموبيلدر ويا طيّارهدر وياخود...... (سكوت لازم!)
اون سكزنجى مسئله:روايتده وار كه: "اُمّتم إستقامتله گيتسه، اوڭا بر گون وار." يعنى فِى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ اَلْفَ سَنَةٍ آيتنڭ سرّيله بيڭ سنه حاكمانه و مكمّل ياشايهجق. أگر إستقامتده گيتمزسه، اوڭا ياريم گون وار. يعنى آنجق بش يوز سنه قدر حاكميتى و غالبيتى محافظه ايدر.
اللّٰه أعْلَم، بو روايت قيامتدن خبر ويرمك دگل؛ بلكه إسلاميتڭ غالبانه حاكميتندن و خلافتڭ سلطنتندن بحث ايدر كه، عينِ حقيقت و بر معجزهِٔ غيبيه اولارق عينًا اويله چيقمش. چونكه خلافتِ عبّاسيهنڭ آخرنده، اونڭ أهلِ سياستى
— 341 —
إستقامتى غيب ايتديگى ايچون، بش يوز سنه قدر ياشامش. فقط اُمّتڭ هيئتِ مجموعهسى ايسه إستقامتى غيب ايتمهديگندن خلافتِ عثمانيه إمداده گلوب بيڭ اوچيوز سنه قدر حاكميتى دوام ايتديرمش. صوڭره عثمانلى سياسيونلرى دخى إستقامتى محافظه ايدهمديگندن، او ده آنجق (خلافتله) بش يوز سنه ياشايهبيلمش. بو حديثڭ معجزانه إخبارينى، خلافتِ عثمانيه كندى وفاتيله تصديق ايتمش. بو حديثى باشقه رسالهلرده دخى بحث ايتديگمزدن بوراده قيصه كسييورز.
اون طوقوزنجى مسئله:روايتلرده، آخر زمانڭ علامتلرندن اولان و آلِ بيتِ نبويدن حضرتِ مهدينڭ (رضى اللّٰه عنه) حقّنده آيرى آيرى خبرلر وار. حتّى بر قسم أهلِ علم و أهلِ ولايت، أسكيده اونڭ چيقماسنه حكم ايتمشلر.
اَللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ
بو آيرى آيرى روايتلرڭ بر تأويلى شودر كه: بيوك مهدينڭ چوق وظيفهلرى وار. و سياست عالمنده، ديانت عالمنده، سلطنت عالمنده، جهاد عالمندهكى چوق دائرهلرده إجراآتلرى اولديغى گبى.. هر بر عصر مأيوسيت وقتنده، قوّهِٔ معنويهسنى تأييد ايدهجك بر نوع مهدىيه وياخود مهدينڭ اونلرڭ إمدادينه او وقتده گلمك إحتمالنه محتاج اولديغندن؛ رحمتِ إلٰهيه ايله هر دورده بلكه هر عصرده بر نوع مهدى، آلِ بيتدن چيقمش، جدّينڭ شريعتنى محافظه و سنّتنى إحيا ايتمش. مثلا: سياست عالمنده مهدئِ عبّاسى و ديانت عالمنده غوثِ أعظم و شاهِ نقشبند و أقطابِ أربعه و اون ايكى إمام گبى بيوك مهدينڭ بر قسم وظيفهلرينى إجرا ايدن ذاتلر دخى، (مهدى حقّنده گلن روايتلرده) مدارِ نظرِ محمّد عليه الصلاة والسلام اولديغندن روايتلر إختلاف ايدهرك، بر قسم أهلِ حقيقت ديمش: "أسكيده چيقمش." هر نه ايسه... بو مسئله رسالهِٔ النورده بيان ايديلديگندن، اونى اوڭا حواله ايله بوراده بو قدر ديرز كه:
— 342 —
دنياده متساند هيچ بر خانَدان و متوافق هيچ بر قبيله و منوّر هيچ بر جمعيت و جماعت يوقدر كه، آلِ بيتڭ خانَداننه و قبيلهسنه و جمعيتنه و جماعتنه يتيشهبيلسين.
أوت يوزر قدسى قهرمانلرى يتيشديرن و بيڭلر معنوى قوماندانلرى اُمّتڭ باشنه گچيرن و حقيقتِ قرآنيهنڭ مايهسى ايله و ايمانڭ نوريله و إسلاميتڭ شرفيله بسلهنن، تكمّل ايدن آلِ بيت، ألبته آخر زمانده شريعتِ محمّديهيى و حقيقتِ فرقانيهيى و سنّتِ أحمديهيى (عصم) إحيا ايله، إعلان ايله، إجرا ايله، باش قوماندانلرى اولان بيوك مهدينڭ كمالِ عدالتنى و حقّانيتنى دنيايه گوسترمهلرى غايت معقول اولمقله برابر، غايت لازم و ضرورى و حياتِ إجتماعيهِٔ إنسانيهدهكى دستورلرڭ مقتضاسيدر.
يگرمنجى مسئله:گونشڭ مغربدن چيقماسى و زميندن دابّة الأرضڭ ظهوريدر.
امّا گونشڭ مغربدن طلوعى ايسه، بداهت درجهسنده بر علامتِ قيامتدر. و بداهتى ايچون، عقلڭ إختيارى ايله باغلى اولان توبه قپوسنى قپايان بر حادثهِٔ سماويه اولديغندن تفسيرى و معناسى ظاهردر، تأويله إحتياجى يوقدر. يالڭز بو قدر وار كه: اللّٰه أعْلَم، او طلوعڭ سببِ ظاهريسى: كُرهِٔ أرض قفاسنڭ عقلى حكمنده اولان قرآن اونڭ باشندن چيقماسيله زمين ديوانه اولوب، إذنِ إلٰهى ايله باشنى باشقه سيّارهيه چارپماسيله حركتندن گرى دونوب، غربدن شرقه اولان سياحتنى، إرادهِٔ ربّانى ايله شرقدن غربه تبديل ايتمكله گونش غربدن طلوعه باشلار. أوت أرضى شمس ايله، فرشى عرش ايله قوّتلى باغلايان حَبْلُ اللّٰهِ الْمتين اولان قرآنڭ قوّهِٔ جاذبهسى قوپسه؛ كُرهِٔ أرضڭ ايپى چوزولور، باشى بوش سرسرى
— 343 —
اولوب عكسيله و إنتظامسز حركتندن گونش غربدن چيقار. هم مصادمه نتيجهسنده أمرِ إلٰهى ايله قيامت قوپار دييه بر تأويلى واردر.
امّا دابّة الأرض: قرآنده غايت مجمل بر إشارت و لسانِ حالندن قيصهجق بر إفاده، بر تكلّم وار. تفصيلى ايسه؛ بن شيمديلك، باشقه مسئلهلر گبى قطعى بر قناعتله بيلهمييورم. يالڭز بو قدر دييهبيليرم:
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
ناصلكه قَومِ فرعونه "چكرگه آفاتى و بيت بلاسى" و كعبه تخريبنه چاليشان قَومِ أبرههيه "أبابيل قوشلرى" مسلّط اولمشلر. اويله ده: سفيانڭ و دجّاللرڭ فتنهلريله بيلهرك، سَوهرك عصيان و طغيانه و يأجوج و مأجوجڭ آنارشيستلگى ايله فساده و جاناوارلغه گيدن و دينسزلگه، كفر و كفرانه دوشن إنسانلرڭ عقللرينى باشلرينه گتيرمك حكمتيله، أرضدن بر حيوان چيقوب مسلّط اولاجق، زير و زبر ايدهجك. اللّٰه أعْلَم، او دابّه بر نوعدر. چونكه غايت بيوك بر تك شخص اولسه، هر يرده هركسه يتيشمز. ديمك دهشتلى بر طائفهِٔ حيوانيه اولاجق. بلكه اِلَّا دَابَّةُ الْاَرْضِ تَاْكُلُ مِنْسَاَتَهُ آيتنڭ إشارتيله، او حيوان، دابّة الأرض دينيلن آغاج قوردلريدر كه؛ إنسانلرڭ كميكلرينى آغاج گبى كميرهجك، إنسانڭ جسمنده ديشندن طيرناغنه قدر يرلشهجك. مؤمنلر ايمان بركتيله و سفاهت و سوءِ إستعمالاتدن تجنّبلريله قورتولمسنه إشارةً، آيت، ايمان خصوصنده او حيوانى قونوشديرمش.
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
٭ ٭ ٭
— 344 —
سابق يگرمى عدد مسئلهلره بر تتمّه اولارق اوچ كوچك مسئلهدر.
برنجى مسئله:روايتلرده حضرتِ عيسى عليه السلامه "مسيح" نامى ويريلديگى گبى، هر ايكى دجّاله دخى "مسيح" نامى ويريلمش و بتون روايتلرده
مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ
دينيلمش. بونڭ حكمتى و تأويلى نهدر؟
الجواب:اللّٰه أعْلَم بونڭ حكمتى شودر كه: ناصلكه أمرِ إلٰهى ايله عيسى عليه السلام، شريعتِ موسويهده بر قسم آغير تكاليفى قالديروب شراب گبى بعض مشتهياتى حلال ايتمش. عينًا اويله ده؛ بيوك دجّال، شيطانڭ إغواسى و حكمى ايله شريعتِ عيسويهنڭ أحكامنى قالديروب خرستيانلرڭ حياتِ إجتماعيهلرينى إداره ايدن رابطهلرى بوزارق، آنارشيستلگه و يأجوج و مأجوجه زمين حاضر ايدر. و إسلام دجّالى اولان سفيان دخى، شريعتِ محمّديهنڭ (عصم) أبدى بر قسم أحكامنى نفس و شيطانڭ دسيسهلرى ايله قالديرمغه چاليشهرق حياتِ بشريهنڭ مادّى و معنوى رابطهلرينى بوزارق، سركش و سرخوش و سرسم نفسلرى باشى بوش بيراقهرق، حرمت و مرحمت گبى نورانى زنجيرلرى چوزر؛ هوساتِ متعفّنه باتاقلغنده، بربرينه صالديرمق ايچون جبرى بر سربستيت و عينِ إستبداد بر حرّيت ويرمك ايله دهشتلى بر آنارشيستلگه ميدان آچار كه، او وقت او إنسانلر غايت شدّتلى بر إستبداددن باشقه ضبط آلتنه آلينهماز.
ايكنجى مسئله:روايتلرده هر ايكى دجّالڭ خارق العاده إجراآتلرندن و پك فوق العاده إقتدارلرندن و هيبتلرندن بحث ايديلمش. حتّى بدبخت بر قسم إنسانلر، اونلره بر نوع الوهيت إسناد ايدر دييه خبر ويريلمش. بونڭ سببى نهدر؟
— 345 —
الجواب:وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ إجراآتلرى بيوك و خارق العاده اولماسى ايسه: أكثر تخريبات و هوساته سَوقيات اولديغندن، قولايجه خارق العاده اويله ايشلر ياپارلر كه؛ بر روايتده "بر گونلرى بر سنهدر" يعنى، بر سنهده ياپدقلرى ايشلرى، اوچ يوز سنهده ياپيلماز، دينيلمش. و إقتدارلرى پك فوق العاده گورونمسى ايسه، درت جهت و سببى وار:
برنجيسى:إستدراج أثرى اولارق، مستبدانه اولان قوجه حكومتلرنده، جسور اوردولرڭ و فعّال ملّتڭ قوّتيله وقوعه گلن ترقّيات و اييلكلر حقسز اولارق اونلره إسناد ايديلمسيله بيڭلر آدم قدر بر إقتدار اونلرڭ شخصلرنده توهّم ايديلمگه سبب اولور. حالبوكه حقيقةً و قاعدةً، بر جماعتڭ حركتيله وجوده گلن مثبت محاسن و شرف و غنيمت او جماعته تقسيم ايديلير و أفرادينه ويريلير. و سيّئات و تخريبات و ضايعات ايسه، رئيسنڭ تدبيرسزلگنه و قصورلرينه ويريلير. مثلا: بر طابور بر قلعهيى فتح ايتسه، غنيمت و شرف سونگولرينه عائددر. و منفى تدبيرلر ايله ضايعاتلر اولسه، قوماندانلرينه عائددر.
ايشته حق و حقيقتڭ بو دستورِ أساسيهسنه بتون بتون مخالف اولارق مثبت ترقّيات و حسنات او مدهش باشلره و منفى إجراآت و سيّئات بيچاره ملّتلرينه ويريلمهسيله؛ نفرتِ عامّهيه لايق اولان او شخصلر، (إستدراج جهتيله) أهلِ غفلت طرفندن بر محبّتِ عموميهيه مظهر اولورلر.
ايكنجى جهت و سبب:هر ايكى دجّال، أعظمى بر إستبداد و أعظمى بر ظلم و أعظمى بر شدّت و دهشت ايله حركت ايتدكلرندن، أعظمى بر إقتدار گورونور. أوت، اويله عجيب بر إستبداد كه؛ (قانونلر پردهسنده) هركسڭ وجداننه و مقدّساتنه، حتّى ألبسهسنه مداخله ايدرلر. ظن ايدرم، عصرِ آخرده إسلام و تورك حرّيتپرورلرى، بر حسِّ قبل الوقوع ايله بو دهشتلى إستبدادى حسّ ايدهرك اوقلر
— 346 —
آتوب هجوم ايتمشلر. فقط چوق آلدانوب ياڭليش بر هدف و خطا بر جبههده هجوم گوسترمشلر. هم اويله بر ظلم و جبر كه، بر آدمڭ يوزندن يوز كويى خراب و يوزر معصوملرى تجزيه و تهجير ايله پريشان ايدر.
اوچنجى جهت و سبب:هر ايكى دجّال، يهودينڭ إسلام و خرستيان عليهنده شدّتلى بر إنتقام بسلهين گيزلى قوميتهسنڭ معاونتنى و قادين حرّيتلرينڭ پردهسى آلتندهكى دهشتلى بر ديگر قوميتهنڭ يارديمنى، حتّى إسلام دجّالى ماصونلرڭ قوميتهلرينى آلداتوب مظاهرتلرينى قزاندقلرندن دهشتلى بر إقتدار ظن ايديلير. هم بعض أهلِ ولايتڭ إستخراجاتيله آڭلاشيلييور كه، إسلام دولتنڭ باشنه گچهجك اولان سفيانى دجّال ايسه؛ غايت مقتدر و داهى و فعّال و گوستريشى ايستهمهين و شخصى اولان شان و شرفه أهمّيت ويرمهين بر صدرِ أعظم و غايت جسور و إقتدارلى و متين و جوّال و شهرتپرستلگه تنزّل ايتمهين بر سرعسكر بولور، اونلرى تسخير ايدر. اونلرڭ فوق العاده و داهيانه إجراآتلرينى، رياسزلقلرندن إستفاده ايله كندى شخصنه إسناد و او واسطه ايله قوجه اوردونڭ و حكومتڭ تجدّد و إنقلاب و حربِ عمومى إنقلابندن گلن شدّتِ إحتياجڭ سَوقيله ايشلدكلرى ترقّياتى شخصنه إسناد ايتديرهرك شخصنده پك عجيب و خارقه بر إقتدار بولونديغنى مدّاحلر طرفندن إشاعه ايتديرر.
دردنجى جهت و سبب:بيوك دجّالڭ إسپرتيزمه نوعندن تسخير ايديجى خاصّهلرى بولونور. إسلام دجّالنڭ دخى، بر گوزنده تسخير ايديجى مانيهتيزمه بولونور. حتّى روايتلرده "دجّالڭ بر گوزى كوردر" دييه نظرِ دقّتى گوزينه چويرهرك بيوك دجّالڭ بر گوزى كور و اوتهكينڭ بر گوزى اوتهكى گوزه نسبةً كور حكمنده اولديغنى حديثده قيد ايتمكله، اونلر كافرِ مطلق بولونديغندن يالڭز منحصرًا بو دنيايى گورهجك بر تك گوزى وار و عاقبتى و آخرتى گورهبيلهجك گوزلرى اولمامسنه إشارت ايدر.
— 347 —
بن بر معنوى عالمده إسلام دجّالنى گوردم. يالڭز بر تك گوزنده تسخيرجى بر مانيهتيزمه گوزمله مشاهده ايتدم و اونى بتون بتون منكِر بيلدم. ايشته بو إنكارِ مطلقدن چيقان بر جرئت و جسارتله مقدّساته هجوم ايدر. عوامِ ناس حقيقتِ حالى بيلمدكلرندن، خارق العاده إقتدار و جسارت ظن ايدرلر.
هم شانلى و قهرمان بر ملّت، مغلوبيتى هنگامنده، بويله إستدراجلى و شانلى و طالعلى و موفّقيتلى و قورناز بر قوماندانى بولونديغندن گيزلى و دهشتلى اولان ماهيتنه باقميهرق قهرمانلق طماريله اونى آلقيشلار، باشنه قور، سيّئهلرينى اورتمك ايستر. فقط قهرمان و مجاهد اوردونڭ و ديندار ملّتڭ روحندهكى نورِ ايمان و قرآن ايشيغيله حقيقتِ حالى گورهجگى و او قوماندانڭ چوق دهشتلى تخريباتنى تعميره چاليشهجغى روايتلردن آڭلاشيلير.
اوچنجى كوچك مسئله:مدارِ عبرت اوچ حادثهدر.
برنجى حادثه:بر زمان رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام حضرتِ عُمَر رضى اللّٰه عنهه يهودى چوجقلرى ايچنده بريسنى گوستردى، "ايشته صورتى" ديدى. حضرتِ عُمَر رضى اللّٰه عنه، "اويله ايسه بن بونى ئولديرهجگم" ديدى. فرمان ايتدى: "أگر بو سفيان و إسلام دجّالى اولسه، سن ئولديرهمزسڭ؛ أگر او اولمازسه، اونڭ صورتيله ئولديريلمز."
بو روايت إشارت ايدر كه؛ اونڭ صورتى، حاكميتى زماننده چوق شيلرده گورونهجگى گبى، كنديسى يهوديلر ايچنده تولّد ايدهجك. غريبدر كه، اونڭ صورتندهكى بر چوجغى قتل ايدهجك درجهده اوڭا حدّت و عداوت ايدن حضرتِ عُمَر رضى اللّٰه عنه، او سفيانڭ أڭ چوق بگنديگى و تقدير ايتديگى و چوق دفعه اوندن ثناكارانه بحث ايدهجگى بر ممدوحى (حضرتِ عمر) اولاجقمش.
— 348 —
ايكنجى حادثه:او إسلام دجّالى، "سورهِٔ وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ معناسنى مراق ايدوب صورويور" دييه چوقلر نقل ايتمشلر. غريبدر كه، بو سورهنڭ عقيبنده اولان اِقْرَاْ بِاسْمِ رَبِّكَ سورهسنده اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى جملهسى، اونڭ عين زماننه و شخصنه (جفر ايله و معناسيله) إشارت ايتديگى گبى، أهلِ صلاته و جامعلره طاغيانه تجاوز ايدهجگنى گوسترييور. ديمك او إستدراجلى آدم، كوچك بر سورهيى كنديله علاقهدار حسّ ايدر. فقط ياڭليش ايدر، قومشوسنڭ قپوسنى چالار.
اوچنجى حادثه:بر روايتده "إسلام دجّالى خُراسان طرفلرندن ظهور ايدهجك" دينيلمش.
لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
بونڭ بر تأويلى شودر كه: شرقڭ أڭ جسور و قوّتلى و كثرتلى قَومى و إسلاميتڭ أڭ قهرمان اوردوسى اولان تورك ملّتى، او روايت زماننده خُراسان طرفلرنده بولونوب داها آناطولىيى وطن ياپمديغندن، او زماندهكى مسكننى ذكر ايتمكله سفيانى دجّال اونلرڭ ايچنده ظهور ايدهجگنه إشارت ايدر.
غريبدر هم چوق غريبدر: يدى يوز سنه مدّتنده إسلاميتڭ و قرآنڭ ألنده شرفشِعَارْ، بارقهآسا بر ألماس قلنج اولان تورك ملّتنى و توركجيلگى، موقّةً إسلاميتڭ بر قسم شعائرينه قارشى إستعمال ايتمگه چاليشير. فقط موفّق اولماز، گرى چكيلير. "قهرمان اوردو، ديزگيننى اونڭ ألندن قورتارييور" دييه روايتلردن آڭلاشيلييور.
وَاللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ ٭ لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ
٭ ٭ ٭
— 349 —
(مرحوم حسن فيضىنڭ رسالهِٔ نور حقّندهكى منظومهسى)
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَمَا اَرْسَلْنَاكَ اِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ
آيتنڭ وراثتِ أحمديه (عصم) جهتنده، معناىِ إشارى نقطهسنده، بو عصرده او رحمةً لِلعالمينڭ بر آيينهسى و حقيقتِ قرآنيهنڭ بر حقيقى تفسيرى اولان رسالهِٔ نور، او كلّى رحمتڭ بر جلوهسى، بر نمونهسى اولماسندن؛ حقيقتِ محمّديهنڭ (عصم) بر قسم أوصافنى، معناىِ مجازى ايله جزئى بر وارثنه ويريلهبيلير دييه، بو پارلاق قصيدهيه ايليشمدم. يالڭز حقيقتِ أحمديه (عصم) آيينهسنڭ فرقنه إشارةً بعض كلمهلر علاوه ايديلدى.
سعيد النورسى
حضور بولور بوگون سنڭله عالم
أى بو عصرده رحمتِ عالم رسالة النور
سُرور بولور بوگون سنڭله آدم
أى بر رحمتِ عالم رسالة النور
بو خسته گوڭللر چوقدن پريشان
وارسه سنده أگر لقماندن نشان
بر شفا صون، گل أى محبوبِ ذىشان
أى جلوهِٔ رحمتِ عالم رسالة النور
— 350 —
گلمز مى صوڭى بو اوزون هيجهنڭ
گچمز مى غمى بو ياسلى گيجهنڭ
زارى آرتدى، صبرى بيتدى نيجهنڭ
أى جلوهِٔ رحمتِ عالم رسالة النور
فخرِ عالم، عرشدن بو يره ايندى
شاهِ ولايت گلوب دُلْدُله بيندى
ذو الفقاره بوگون آرتيق نور ديندى
أى بو زمانده رحمتِ عالم رسالة النور
يولمز، بو نورڭ بو نورلى يولى
اولدق هپمز او نورڭ بر قولى
نور يولنده يوروين هم نه موطلى
أى نمونهِٔ رحمتِ عالم رسالة النور
نورسڭ نور چيقان نورلى طاغنده
بلبل ئوتر باغچهسنده باغنده
توزى اولسهق آنڭ پاك آياغنده
أى رحمتِ عالم جلوهسى رسالة النور
— 351 —
دردلره درمانسڭ، محبوبِ جانسڭ
هم جامع الأسماء والقرآنسڭ
هم ده نورِ حقدن بزه إحسانسڭ
أى بر رحمتِ عالم رسالة النور
بو عالمده مادّه دگل، بر ئوزسڭ
هر ذرّهدن باقان بتون بر گوزسڭ
كائناتى حيران ايدن بتون بر يوزسڭ
أى مثالِ رحمتِ عالم رسالة النور
أصلى أوّليسڭ بالڭ، شكرڭ
درياسيسڭ جمله علمڭ، هنرڭ
گلمدى جهانه بويله أثر بڭزرڭ
أى مرآتِ رحمتِ عالم رسالة النور
سن آيلردن، گونشلردن اوستونسڭ
نهايتسز، صوڭى گلمز بوتونسڭ
نور جمالڭ بتون بتون گورونسون
أى مظهرِ رحمتِ عالم رسالة النور
— 352 —
بوين بوكوب آجى آجى ملهردك
گوزياشنى قانلر ايله سيلهردك
گورسهك دييه سنى حقدن ديلردك
أى بر تمثيلِ رحمتِ عالم رسالة النور
چونكه سنسڭ بو عصرده رحمةً لِلعالمينڭ جلوهسى
چونكه سنسڭ شيمدى شفيع المُذنبينڭ وارثى
اَغِثْنَا يَا غِيَاثَ الْمُسْتَغِيثِين، بر دعاسى
أى شعلهِٔ رحمتِ عالم رسالة النور
شفا بولسون شيمدى برآز يارهمز
رواج بولسون گچمز اولان پارهمز
صاچ نوريڭى، آقه دونسون قرهمز
أى ضياءِ رحمتِ عالم رسالة النور
جُرممزله كلخان گبى پرنارز
درد ألندن هم هر گون زار و زارز
عفو ايت بزى مادام سڭا هپ يارز
أى نورِ رحمتِ عالم رسالة النور
— 353 —
مَيلمز يوق يالانجى بر دنيايه
صوڭ ويردك بز بدعهلره، ريايه
قاپيلمايز اويله قورو خوليايه
أى بر حقيقتِ رحمتِ عالم رسالة النور
يوق بزده جمعيت قورمه خولياسى
يوق باشقه بر يوله گيتمه سوداسى
اولدق آنجق نورڭ دردلى شيداسى
أى دردليلره رحمتِ عالم رسالة النور
يوللرده بيراقدق گچدك درويشى
آتدق گوڭللردن اويله تشويشى
كافى بو پارلايان نورڭ گونشى
أى معكسِ رحمتِ عالم رسالة النور
گچميشز هپ مدحلردن ثنادن
يوز چويردك ثروتلردن غنادن
نور ايسترز، گچمهدن بو فنادن
أى بو عصرده رحمتِ عالم رسالة النور
— 354 —
نور ألندن ايچهلى بز شرابى
چويرمشز طاتليلغه عذابى
بر محبوبڭ بز ده اولدق ترابى
أى بزه رحمتِ عالم رسالة النور
عاشقلرڭ عرشه چيقان فريادى
آغلاتييور او پاك روحلى أجدادى
اللّٰه ايچون أيله بزه إمدادى
أى محتاجلره رحمتِ عالم رسالة النور
گوكلر صالدى بلا، ير ويردى بلا
صارصدى آفاقى بر آجى واويلا
رحمت ايت عالمه أى نورِ مولا
أى جلوهِٔ رحمتِ عالم رسالة النور
بر يانده سيل وار، بر يانده قان آقار
بو بلا آتشى عالمى ياقار
آغلايان بو بشر هپ سڭا باقار
أى نمونهِٔ رحمتِ عالم رسالة النور
— 355 —
چوريلدى آتشله بو قوجه دنيا
بر جهنّم گبى قاينادى دريا
يتيش إمداده أى شاهِ أوليا
أى بو زمانده رحمتِ عالم رسالة النور
هر يانغينى سنڭ نورڭ سوندورر
هر بر يرى بر گلشنه سنڭ نورڭ دونديرر
دجّالى ده بر گون گلير ألبته ئولديرر
أى نورِ رحمتِ عالم رسالة النور
زندقهيه، كفره قارشى صالديردڭ
گوڭللردن كدرلرى قالديردڭ
بزى نورڭ درياسنه طالديردڭ
أى بيچارهلره رحمتِ عالم رسالة النور
قالديرهمز سڭا أصلا كيمسه أل
باغلايورز بزلر سڭا جاندن بل
دنيالره سنسڭ اُميد و أمل
أى ضياءِ رحمتِ عالم رسالة النور
— 356 —
سن اوردو قورمازسڭ أرله، اوشاقله
صاواشمازسڭ اويله طوپله، بيچاقله
نورڭله شو عصرى طوتوب قوجاقله
أى شيمدى رحمتِ عالم رسالة النور
بيتسين ده بو قورقونج طوفانِ شديد
آچيلسين يَپْيڭى بر دورِ مسعود
اون سكز بيڭ عالم أيلهسين هپ عيد
أى أهلِ قرآنه رحمتِ عالم رسالة النور
گلييور شو قارشيدن گرچه بر ظلمت
فقط سنسڭ بوگون عطاىِ رحمت
بوغاجقسڭ اونى نورڭله ألبت
أى بر رحمتِ عالم رسالة النور
قيزيل أژدر يووامزه گيرمهسين
زهرلى ألى ياقامزه ايرمهسين
قارشى طوروب نورڭ فرصت ويرمهسين
أى سيفِ رحمتِ عالم رسالة النور
— 357 —
قره دومان اوستمزدن طاغيلسين
قيزيل آلَوْ سونوب عالم آييلسين
بو ظفرڭ حشره قدر آڭيلسين
أى ذو الفقارِ رحمتِ عالم رسالة النور
او صويدندر نيجه جانلر ياقانلر
او صويدندر أولر بارقلر ييقانلر
او صويدندر سڭا كينله باقانلر
أى حجّتِ رحمتِ عالم رسالة النور
معصوملرڭ قانلرينى ايچرلر
أبو جهلى، نمرودلرى گچرلر
ئولوملردن ئولوملرى سچرلر
أى شيمدى بر رحمتِ عالم رسالة النور
بر ميقروب كه، جگرلرى ديشلهيور
قانمزله كنديسنى بسلهيور
تميز يوردى تلويث ايدوب پيسلهيور
أى بر أجزاخانهِٔ رحمتِ عالم رسالة النور
— 358 —
غازيلرڭ، فاتحلرڭ قوناغى
سيّدلرڭ، سَرْورلرڭ اوتاغى
بو وطندر، شهيدلرڭ ياتاغى
أى جلوهِٔ رحمتِ عالم رسالة النور
او شهيدڭ آلا دونمش كفنى
مسكلر قوقار، گُله بڭزر بدنى
اوپر مَلكلر ده نورلى نعشنى
أى نمونهِٔ رحمتِ عالم رسالة النور
قرآن دييور ئولمهمشدر، ديريدر
هر بريسى حقّڭ آرسلان أريدر
تُربهلرى يوركلرى تيترهتير
أى آيينهِٔ رحمتِ عالم رسالة النور
آرمغانسڭ چونكه أصيل ملّته
دوشميهلم بر گون بيله ذلّته
گوتور بزى شانلى بيوك دولته
أى مثالِ رحمتِ عالم رسالة النور
— 359 —
أيلهيهلر نورڭ ايله هپ صولت
ظفرلرله شانلر بولور بو ملّت
شرقه، غربه ضيا صالسين بو دولت
أى بزلره رحمتِ عالم رسالة النور
نوردن قنادڭ، هم صاغلام قولڭ وار
نوردن سنڭ حقّه گيدن يولڭ وار
قبول ايت بر كَمْتَرْ فيضى قولڭ وار
أى بو عصرده رحمتِ عالم رسالة النور!
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ
استادم أفنديم حضرتلرى!
وَمَا اَرْسَلْنَاكَ اِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ
آيتنڭ نورلرندن، نورڭ سايهسنده آلابيلديگم بر ذرّهيى بو شكلده يازدم و حضورِ عرفانڭزه صوندم. قبولنى رجا ايدرم. سلاملريمزى صونار و مبارك أللريڭزى اوپهرز أفنديمز.
بيچاره طلبهڭز
حسن فيضى
(رَحْمَةُ اللّٰهِ عَلَيْهِ اَبَدًا دَائِمًا)
٭ ٭ ٭
— 360 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
مرحوم حسن فيضى، نورلردن آلديغى حقيقت درسنى، نورلره إشارت ايدهرك گوزل تنظيم ايتمش. لاحقهيه گيرسين.
سعيد النورسى
گوزل اوقو! هر ذرّهده جوشقون برر معنا وار،
درد أهلنه بو معناده جانلر صونان أدا وار.
ويرمك ايچون پارلاقلغى، غملى گوڭل أوينه،
بر باق هله، هر جلادن اوستون اولان جلا وار.
درين، گوزل دوشونجه ايله اينجهلرسهڭ بونى سن،
ضعيفلهمش روحلر ايچون طاغلر گبى غدا وار.
هم ديلرسهڭ، توكنمهين سرمايهِٔ ثروتى،
آچ گوزيڭى نورلره باق، ايشته سڭا طوفان گبى غنا وار.
بنى طانى، يورو قولم يورو دييه بزلره،
هر نَفَسده شفقت ايله ربّمزدن ندا وار.
طويمش ايسهڭ بو ندايى هر ذرّهنڭ ديلندن،
مژده اولسون، آرتيق سڭا جنّت دينن صفا وار.
اوزاقلره باقمه، نورلره باق. يورو، عالم اونڭ آيينهسى،
گورمز ميسڭ، هر يوزنده عين رنكده ضيا وار.
بر گونشدر هر ذرّهده جلوه ياپوب پارلايان؛
بيلمز ميسڭ، سنده دخى او أدادن أدا وار.
— 361 —
أللر آچوب يورو بوگون قانه قانه رسالهِٔ نوردن ايشيق آل!
عشقه اويان، نوره قانان هر ذرّهده رها وار.
هنر دگل؛ دوستى دشمن، يارى أغيار أيلهمك
يادى بيليش ياپاسڭ كه، آنجق دوستده وفا وار.
هنردر كه؛ ياپراق، آطلاس؛ طوپراق، ألماس اولمالى!
چونكه بر باق، نه ياپراقده نه طوپراقده بقا وار.
قيصه گوروب دڭزلرى طاملهلره چويرمه؛
حقيقتده، هر طاملهده گيزلى برر دريا وار.
طامله ايكن أصلڭ سنڭ، طاغى طاشى آشارسڭ،
هم گوكلرى كشف ايدرسڭ، سنده أى نور، بويله دها وار.
بر نقطهيى جهان ياپ، او جهانه حاكم اول،
زيرا سنڭ بر نقطهڭده، گونش قدر ذكا وار!
هر ذرّهنڭ كعبهسيدر قلبى ينه كندينه،
دقّت أيله، هر برنده ينه آنجق خدا وار.
صاقين فيضى!. سن گوزيڭى حق يوزندن آييرمه،
حقّى گورن گرچكلره، حقّى قدر عطا وار.
(دڭزلى قهرمانى مرحوم)
حسن فيضى
٭ ٭ ٭
— 362 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ
حسن فيضىنڭ دڭزلى و حپسنڭ و جوارينڭ خاص طلبهلرينى تمثيل ايدهرك اونلرڭ نامنه، استادينڭ وصيتنامهسى و زهرلنمهدن شدّتلى خسته اولماسى مناسبتيله يازديغى بر مرثيهدر. و وفات خبرينى آلمش گبى قلمى آغلامش. لاحقهيه گچيريلسين.
سعيد النورسى
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ عِلْمِ اللّٰهِ
فَدَاكَ اَبِى وَ اُمِّى وَ نَفْسِى يَا اُسْتَادِى!
(آنام و بابام و طاتلى جانم سڭا فدا اولسون استادم!)
بر قاچ گوندر آجيلريمزه زهرلر قاتان و جگرلريمزه شيشلر و خنچرلر صاپلايان و گوزياشلريمزى قيزيل ايرماقلره چويرن آجى و قره خبرلر آلمقدهيز. ايشيغنده درديمزه دوالر آراديغمز او مبارك آى، عاقبت خسوفه مى اوغرايور؟ نوريله بو گوزل وطنى آيدينلاتان و پارلاتان استاديمز، بر داها دونمهمك و بزلره گورونمهمك اوزره عاقبت گوچ مى ايدييور؟ وا خليلاه!
— 363 —
نشر و تعميم بيورديغڭز وصيتنامه بزلر ايچون حقيقةً بويله بر قره خبرى بيلديرن بر ياس و ماتم إشارتى ميدر؟ يوقسه ييللردن بَرى روىِ زمينده آغلايوب ايڭلهين كيمسهسز مسلمانلرڭ بوسبتون قورتولوشى بشارتى ميدر؟ بزه بر خبر صال. صال كه أگر بويله بر بشارت ايسه، سنهلردن بَرى هپ آغلايان گوزياشلريمزى طوتوب برآز ده گولمهسنى بيلهلم و اوگرنهلم. عجبا بو بزه تخمينلريمزى تأييد و تقويه ايدهجك بر نَوْروزى مى؟ يوقسه معاذ اللّٰه گوزياشلرينى چاغلاتوب عمّان ايدهجك بر نَوْميدى مى ويرهجك؟ او بر وصيتنامه مى، يوقسه بر تبريكنامه مى؟ يوقسه اوغل اوشاق و عائلهدن محرومم، بلكه بڭا ياس طوتان و مرثيه يازان اولماز دييه كندى مرثيهڭى كندڭ مى يازدڭ استادم؟ سنڭ صاييسى يوز بيڭلرى آشان بيوك بر عائله أفرادڭ وار. هم اويله كه أگر ايستهسهڭ هپسى سڭا حياتلرينى فدايه حاضر. سڭا اوچيوز أللى ميليون إنسان ياس طوتوب آغلار. بلكه سڭا آيلر و گونشلر ده آغلار. سڭا مَلكلر ده مرثيهلر اوقور و يازار. سڭا سنڭله برابر دائما لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰه دييوب ذكر ايدن گيجهلر ده گوندوزلر ده آغلار استادم. شيمدىيه قدر هانگى ئولونڭ بويله ميليونلرجه ياسجيسى، مرثيهجيسى و عائله أفرادى واردى كه؟ بزه سلطانلرڭ و خاقانلرڭ بيله بيراقهميهجغى بر ميراثى، چوق زنگين و بيوك بر خزينهيى، ئولميهجك اولان رسالة النورى آرمغان ايدوب أصل دوسته گيدييورسڭ. اللّٰه سندن أبديًا راضى اولسون استادم! ديمك بوندن صوڭره كدرلريمزى اونڭله گيدهروب، بتون مشكللريمزى او رسالهِٔ نوره مى حواله ايدهجگز؟ گيجه و گوندوز هپ اونڭله مى متسلّى اولاجغز. ديمك
حَيَاتِى خَيْرٌ لَكُمْ وَ مَمَاتِى خَيْرٌ لَكُمْ
دييهرك حياتڭڭ بزم حقّمزده خيرلى و نورلى اولديغى قدر، موتڭڭ ده عين وجهله ينه بزلر ايچون ايى و خيرلى اولديغنى گوسترمك ايستهيورسڭ.
— 364 —
شخصمه عائد دييه بلكه بو يازيلريمى ده قبول ايتمك ايستهمزسڭ. فقط قبول بيورماڭى رجا ايدرم. چونكه بن سنى مدح و ثنا ايتمييورم. بن سنڭ مدحڭى و وصفڭى هپ حضرتِ قرآنه حواله ايدييورم. أساسًا بنده او ديل، او قدرت و او إقتدار يوق كه... بن آنجق بو ئولمه و گوچمه حادثهسنڭ بزه صالديغى ألملردن و ياغديرديغى كدرلردن آنجق بر طاملهسنى يازييورم. ذاتًا شيمدىيه قدر سڭا "غوث" ديدك، "منجى" ديدك، "قطب" ديدك، هيچ برينى قبول ايتمدڭ. "ولى" ديدك، "حضرت" ديدك، أصلا إلتفات ايتمدڭ. إسمڭى و رسمڭى، نام و نشانڭى هپ اونوتمق و اونوتديرمق ايستدڭ. كنديڭى خاك ايله يكسان ايتدڭ. صوڭ "ابو التراب" ده سن اولدڭ. سنڭ قرآن خادملگڭڭ مدّاحى و وصّافى او خطبهِٔ أزليه ايكن، بز عاجزلر سنى ناصل مدح ايدهبيليردك؟ ناصل تعريف و توصيف ايدهبيليردك؟ مادام كه قرآن سڭا "سعيد" ديمش، ألبته سن سعيدسڭ. هم إسمڭ و هم رسمڭ سعيددر. مادام كه قرآن سڭا (صعيد) ديمش، ألبته هم ايچڭ تميز و طاهر، هم ده طيشڭ. مادام كه جلجلوتيه سڭا "بديع" ديمش. بوندن داها گوزل مدح و بوندن داها أعلا و اَزْكٰى بر وصف مى اولور؟ سن بويله نشانلر و إحسانلرله گلن، بو عصرڭ بر هدايت سرداريسڭ. بزلر سنڭ قدريڭى و بو قيمتڭى بيلهمدك. سنڭ بيوك قدريڭى و شانڭى، گلهجك اولان عصرلر تقدير ايدوب أصل منقبه و مرثيهڭى ينه اونلر يازاجقلر.
آه نه اولوردى شيمدى شو صاييلى نفسلريڭى ويرديگڭ شو آنده، شو صوڭ دَمڭده حضورڭده و يانڭده بولونوب سڭا خدمت ايدهبيلسه ايدم. صوڭ كلامڭى و صوڭ وصيتڭى ايشيدهبيلسه ايدم. حرارتدن قورويان او مبارك آغزيڭه صيجاق بر فنجان چاى، بر قاچ طامله صو ويرهبيلسه ايدم. آغريان مبارك قوللريڭى أللرمله طوتوب اوغوشديرابيلسه ايدم. رسالة النورڭ تأليفنى تمام ايدوب نشرينڭ دخى أسبابنى تأمين و تنظيم ايدهرك و طلبهلريڭزه، بز عاجزلره بيراقهرق أبديته،
— 365 —
رفيقِ أعلايه و اللّٰهه گيدييورسڭ. عالمِ أرواحه اوچديغڭده بزى اونوتما. بيوك آغابگمز كه شانلى و محترم شهيد حافظ عليدر؛ اوڭا و بتون قارداشلره و أجداده و آتالره و أوليانڭ بيوك روحلرينه بزدن سلام ايت. حالتِ نزعمزده و برزخمزده، روزِ جزا و محكمهِٔ كبرامزده بزه شفاعتجى اول.
آه! ديمك او سوءِ قصدجيلر نائلِ مرام مى اولويور؟ ديمك گوزل يوزڭ بزه آرتيق حرام مى اولويور؟ آه! أحبابڭ آغلايوب أعدانڭ گولهجگى بويله قره بر گونى گورمك ايستهمزدك. بز هپ خلاصى بكلر و آراردق. ديمك اونلره بايرام، بزه ماتم مى وار؟
بز دوستلره نه دييهلم؟ سنى صورانلره نه جواب ويرهلم؟ ديمك بوندن صوڭره سنى بو دنياده شو باش گوزيمزله بر داها گورميهجك مىيز؟ آرتيق وصلت، حسرته مى دوندى؟ اويله ايسه رؤيامزده اولسون بزه گورون دور. قصوريمزه باقمه. عالمِ خيال و منامده اولسون تسلّى بيور. بز سنڭ ترخيصڭى ايستر و سربست اولماڭى ديلردك. فقط بويله موت تذكرهسيله دگل. يوقسه تن قفسندن چيقان، اوچان جان قوشنڭ داها شن و داها سربست، بدن قينندن چيقان او روح قلنجنڭ داها پارلاق، داها كسكين اولاجغنى و او وقت بزه داها شفيق و داها رحيم و داها قورتاريجى اولاجغى ايچون مى ئولومى آرزولادڭ استادم؟ چونكه حافظ علىيى أوّلجه يريڭه بدل گوندرمگه راضى اولديغڭ و إجرا ايتديگڭ حالده، بو سفر هيچ بر بدل و فدا ده قبول ايتمييورسڭز. خسرو گبى بر سَوْگيلينڭ سنڭ يرڭده ئولمك تكليفنى رَدّ ايدييورسڭز. ديمك گوچ و سفر محقّق مى استادم؟ ديمك حضرتِ إمامِ علىيى (رض) آغلاتوب عُمَرى (رض) شاشيرتان، أهلِ بيتى ايڭلهتوب مدينهِٔ منوّرهيى قرارتان او حالِ پرملالڭ بر نمونهسى، عاقبت بزم بو غريب باشلريمزه ده مى چوكويور؟ پك وقتسز، پك ايركن دگل مى استادم؟
— 366 —
سڭا بو مكتوبم عجبا صوڭ مى اولاجق دييه تيترهيورم. گرچه سن دييورسڭ: "مكتوبه، شخصه و سوزه نه حاجت؟ بزه اوزاقلق و ياقينلق يوق. بريمز شرقده، بريمز غربده ويا قبرده اولسه ينه ايستديگمز زمان گوروشهبيليرز." أوت آمنّا بو طوغريدر، فقط بنم گبى كورلر و كورپهلر نه ياپسين استادم؟
اوتوز ييل أوّل لمعاتڭزده يازديغڭز "يتمشنجى اولوبدر او مزاره بر مزار طاش، برابر آغلايور خسرانِ إسلامه" حقيقتى بو ميدى؟ بويله مى تجلّى ايدهجكدى؟ عزيز جانڭزڭ جانان ألنه، جمال گوللرينه ايرمسى بو دم مى ايدى؟ يگرمى بش ييلدير چكمكده اولديغڭز چلّهلردن خلاص و نجاتڭز بويله ئولومله مى، آيريلقله مى اولاجقدى؟ آجيلر و آغريلر چكن و زهرلر ايچن او مبارك قالبڭزڭ إستراحتى، بويله واروب قره طوپراغه ياتمقله مى اولاجقدى؟ هيچ بريمزڭ حضوريڭزده حاضر بولونمهدن و بو گوزلريمزله بر داها گورمهدن ياپيالڭز و هجرا بر كوشهده بو ئولومڭ، بو اُفولڭ نه آجى و نه حزين! گونڭ برنده بردن بره "استاد ئولمش، آه!" دييه بر سس ايشيتمك ويا بر ايكى سطرلق بر مكتوب آلمق وياخود رؤياده گوروب پُرْتلاش اويانمق و صارصيلمق نه قدر أليم.
استادم! مبارك وصيتنامهڭزى گورمك و اوقومقله و قورقولى و أنديشهلى خبرلر گلمكله برابر، بز حالا بو إرتحال و بو موت حادثهسنڭ بو قدر ياقين بر زمانده وقوع بولهجغنه اينانهمييورز. حتّى بونى شو صورتله تأويل و خير ايله تفسير ايدهرك، بونڭ أذا و إشكنجهلردن و أسارتدن قورتولماسى و ديرلمسى علامتيدر دييه تلقّى ايدييورز. أوت مادام كه اِنَّكَ مَيِّتٌ وَ اِنَّهُمْ مَيِّتُونَ وار. سنڭ ده بر گون اولوب ئولهجگڭى بيلييورز. فقط بويله تنها و غريب، مسموم و مغموم و إشكنجهلرله و برآز ده موسمسز اولارق دگل.
يگرمى بش سنهدر سنى هپ منفالرده و هپ هجرالرده آرايان بو هجرانلى گوڭللر، ديمك هيچ مى گولميهجك؟ اوچ بش سنه، حتّى بر سنهجك اولسون
— 367 —
گوزلريمزله سربست اولارق بو دردليلر و كيمسهسزلر سنى هيچ مى گورميهجك؟ زهرلى ييلان و عقربلرڭ بيله گزوب طولاشماسنه، وحشى و كافرلرڭ بيله سربست ياشاماسنه آچيلان بو ير يوزى يالڭز سڭا مى ياساق؟ دنيا قورولالى آقان و خارلايان و هر ذىروحه مباح و حلال اولان گوموش گبى ايرماق و چايلرڭ طاتلى و سرين صولرى، باغ و باغچه و گلستانلرى و بونلرڭ درلو چيچك و ميوهلرى يالڭز سڭا مى ممنوع؟ چكيلن آهلر يوزندن يالڭز سنڭ دگل، يوزلرله يرندن دلينن هپمزڭ جگرلريمزڭ تعمير و تداويسى قابل دگل. بز هپ آغلايان بو بشريتڭ گوزياشلرينڭ سنڭله يعنى رسالهِٔ نور ايله ديڭهجگنه، هپ صيزلايوب آجييان قلبلرڭ خادم اولديغڭ نورلرله تسلّى بولهجغنه بل باغلامش و اينانمشدق.
بويله بر أمرِ حق وقوع بولديغنده سنى نرهده دفن ايدهجگز؟ قونيهده حضرتِ مولاناده مى؟ جوارِ حضرتِ أيّوبده مى؟ يوقسه جنّت المعلّا ويا جنّت البقيعده مى؟ بونى بزه آچيقجه بيلدير. خاير، استادم! گل بز سنى رسالهِٔ نور ترجمانى شخصيتيله گوڭلمزه گومهلم. هر زمان سنى اوراده گورهلم، گوروشهلم، هر زمان سوهلم، سويشهلم و سويلهشهلم. ياخود بو جهتى
ما قبض اللّٰه نبيّا الّا فى الموضع الّذى يجب انْ يدفن فيه
حديثِ عاليسنه حواله ايدهرك وصيتنامهڭزده اونڭ ايچون مى بيان و تصريح بيورماديڭز؟ أگر بويله ايسه أميرطاغنى إنتخاب و إختيار ايتديگڭز آڭلاشيلييور.
آه او أميرطاغى! بز اونڭ ناصل بر طاغ اولديغنى حالا آڭلايهمدق. اوندهكى أسرارى حالا چوزهمدك. او طاغ حقيقةً أميرطاغى مى، يوقسه أسير طاغى مى؟ او طاغ بزه بر داغ اولدى. او طاغڭ وورديغى داغ ينه بزى داغلادى. اونڭ داغى بزى ياقدى، قاووردى. او طاغ بزم بر داغمز اوزرينه بيڭلرله داغ ووروب، هپمزى داغدارِ حزن و ألم ايتدى. آه او طاغ يوز بيڭلرله قارداشڭ يتيم قالماسنه قصد ايتدى.
— 368 —
هپمزى ديرى ديرى آتشلره ياقدى. حاصلى او طاغ سنى خراب، بزى كباب ايتدى استادم؟ اوڭا أميرطاغى دگل، أمر طاغى و أجل طاغى ديمهلى. سنى آرامزدن آلوب، كندينه و ايچنه چكن او طاغه أميرطاغى دگل، أمن طاغى ديمهلى.
أى اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ نَفَسِ رحمانيسيله ديريلن استاديمز! سعيد ئولدى ديسهك اينانيرلر مى؟ هم سعيد ئولور مى؟ ئولن شقى و حيوان دگل ميدر؟ بيورديغڭ گبى بو آنجق بر ير دگيشديرمه و موقّت بر آيريلمادر. فقط بزم ايچون چوق آجى، چوق...
"أى بنم قيمتلى بابام" دييه آغلايان فاطمة الزهرا آنامز گبى، "أى سيّديمز، أى استاديمز! وا أسفاه، وا كُرْبتاه!" دييه ياشلر دوكوب آغلايورز. او آنامزڭ ديديگى
صُبَّتْ عَلَىَّ مَصَائِبٌ لَوْ اَنَّهَا ٭ صُبَّتْ عَلَى الْاَيَّامِ صِرْنَ لَيَالِيَا
مِثللو بز ده ديرز: آه سَوْگيلى استاديمز! اوزريمزه اويله مصيبتلر چوكدى و دوكولدى كه، أگر او مصيبتلر شو گونشلى گوزل گوندوزلر اوزرينه دوكولسه و ياغسه ايدى گوندوزلر قرارير، محقّق گيجه اولوردى. آرتيق بوندن صوڭره ياپاجغمز بر شى وارسه، او ده "سملر ايچوب غملر چكن استاديڭز گوچدى بقايه، حسرت قالان قارداشلرم، دوستلرم سزه اولسون الوداع" دييوب آغلامق، هپ آغلامق.
استادم! سن دنيا لذّتلرينى طاتمادن، عمرڭده بر كرّه اولسون بو فنا گوللرينه أل اوزاتمهدن و اوزانه اوزانه بر ساعت بيله صيجاق و راحت دوشكلرده ياتمادن عاقبت بيراقوب گيدييورسڭ. شيمدى بز حِجَّةُ الوداعسز بويله بر ئولومه ناصل اينانالم؟ خطبة الوداعسز بر هجرانه ناصل طايانالم؟
أى فخرِ عالمڭ نوردن بر اينجيسى! أى أهلِ إسلامڭ بر منجيسى! گل سڭا بر دگل بو سفر بيڭ بدل ويرهلم ده شو رحلت، شو هجرت، شو هجران داها بر
— 369 —
قاچ سنه صوڭرهيه قالسين. هپ برابر أرضِ حجازه وارالم، كعبهيه يوزلر سورهلم. بزى عرفاته چيقار. صوڭ سوزلريڭى هنددن، يمندن، عراقدن و أفغاندن و دنيانڭ هر يرندن او محلِّ مبارك و مقدّسده طوپلانان بتون مسلمانلره، بتون عاشقلره و بتون هجرانلى گوڭللره سويله. بزه اَلَا هَلْ بَلَّغْتُ يى تكرارلايوب فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ مِنْكُمُ الْغَائِبَ ديركن، عالمِ غيب و أرواحه ايشته اورادن پرواز ايت. مبارك جسديڭى آلوب، حرمتله حرمِ شريفه گتيروب، پاك اولان وجوديڭى آبِ زمزم ايله غسل ايدركن بز ده بر طرفدن هيچ طورمادن آقان گوزياشلريمزله ييقانوب آرينالم. مبارك نعشڭى رسالهِٔ النوردن ياپيلان آق كَفنه قات قات صاروب مسك عنبرله بخورلادقدن صوڭره، عود آغاجندن ياپيلان خصوصى تابوته قويوب صوڭ دفعه اولمق اوزره بر داها أللريڭى اوپهرك كعبهِٔ معظّمهنڭ قره پردهسنى ده اوستڭه چكهرك حجر الأسود حضورينه چيقالم. كعبه حوليسنده طوپلانان و دائرهلر شكلنده صف صف ديزيلن يوز بيڭلرله أهلِ ايمان و ملائكهِٔ أرض و آسمانه او عزيز روحڭ إمام اولوب جنازه نمازيڭى أدا ايدهلم. عرشدن و هاتفدن طويولان "نيجه بيليرسڭز؟" سؤالنه:
فخرِ عالمڭ نوردن بر اينجيسى بو
أهلِ إسلامڭ بيوك بر منجيسى بو
شاننده سويلهمش قرآنِ مجيد
ديرز هپ فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَعِيدٌ
دييه جملةً جواب ويروب اورادن باشلريمز و پارمقلريمز اوستنده يالين آياق و باش آچيق، أرضِ حجازى ولوَلهيه و دهشته صالان تكبير و تهليل صدالرى و مَلكلرڭ ده چيقارديغى ياس و ماتم سسلريله مدينهِٔ رسول اللّٰهه و روضهِٔ مطهّرهيه وارالم.
— 370 —
"الصّلاة وَ السَّلَامُ عليك يا رسول اللّٰه! ايشته أمانتڭ، ايشته رسالة النورڭ قهرمانى!
ايشته قرآنڭده سعيد و حديثڭده سيّد دييه سويلهنن مبارك استاديمز!" دييهرك سنى فخرِ عالمه صونالم. او نورانى يشيل پردهلر آرقهسنده اوزانان محمّديمزڭ (عصم)، محبوبمزڭ نور أللرى تابوتڭى كندينه و قبرِ سعادتنه چكركن
هپمز باييلوب بر داها آييلمامق اوزره اللّٰه نعرهسيله روضهِٔ پاكه سريلوب و
اِنَّا ِللّٰهِ وَ اِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
اولوب بز ده جانلريمزى جانانمزه ويرهلم. و
وَلَوْ اَنَّهُمْ اِذْ ظَلَمُوا اَنْفُسَهُمْ جَاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوَّابًا رَحِيمًا
سرّينه ايرهلم.
٭ ٭ ٭
— 371 —
حضرتڭزه بورادن آيريلق سويلهمشدم
چكيلوب نورِ هدايت ينه زندان اولاجق
ينه فرقت، ينه حسرت، ينه خسران اولاجق.
ينه سن، ياش يرينه قان آقيتوب آغلا گوزم
چونكه هجران طولو قلبم ينه هجران اولاجق.
ينه گوچ وار دييه مجنونه خبر ويرمه صاقين
ينه ماتم، ينه زارى، ينه أفغان اولاجق.
آچيلان اول گُلِ توحيد، صاراروب صولسه گرك
قپانوب كعبهِٔ عرفان، ينه ويران اولاجق.
خبر آلدم كه يارين ياد اولاجقمش بزه يار
نه بيوك ياره كه، كيملر بوڭا درمان اولاجق.
بو بيوك دردِ ألمدن كيمه شكوا ايدهيم
ايشيدن نالهمى، هپ بن گبى نالان اولاجق.
— 372 —
او شفابخش اولان أنواريڭى سن چكسهڭ أگر
بڭا كيم نور ويرهجك، كيم بڭا لقمان اولاجق.
او تميز پاك نفسڭ، آبِ حياتى بو چولڭ
اونى دور ايتمه كه هر فرد اوڭا ريّان اولاجق.
هله اول نورِ شريفڭ كيمه دگمشسه أگر
كوچوجك ذرّه ده اولسه، مهِ تابان اولاجق.
او لطفكار، او كرمكار ألى اوپدكجه، بنم
بو كوچك قلبِ حزينم ينه خندان اولاجق.
بابِ فيضڭدن ايراق اولمايى أصلا چكهمم
دخى نذرم بو كه جانم سڭا قربان
(حاشيه): بو شهيد قارداش گبى نورڭ قهرمان فداكار شاكردلرينڭ پك قوّتلى دعالرى او زهرى قيردى. او وصيتنامهنڭ حكمنى تأخيره وسيله اولدى.
سعيد النورسى اولاجق.
نظرڭ ايرسه غريب باشمه أى نورِ هدا
بوگون آرتيق بو حقير بندهده عمّان اولاجق.
— 373 —
بو عناصر، يوزيڭه هر نه قدر چكسه حجاب
ينه حقسڭ، بوڭا شاهد ينه قرآن اولاجق.
قاب قوسَيْندن آلوب درسمى بيلدم كه عيان
او گوزل نورِ بديع، معنوى سلطان اولاجق.
صاقينوب، فيضئِ بيچارهيه بحث آچمه بوگون
يڭى باشدن ينه شيدا، ينه گريان اولاجق.
بيچاره طلبهڭز
حسن فيضى
٭ ٭ ٭
— 374 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
يَا اَللّٰهُ يَا رَحْمٰنُ يَا رَحِيمُ يَا فَرْدُ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ يَا حَكَمُ يَا عَدْلُ يَا قُدُّوسُ
إسمِ أعظمڭ حقّنه و قرآنِ معجز البيانڭ حرمتنه و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ شرفنه، بو مجموعهيى باصديرانلرى و مبارك يارديمجيلرينى جنّت الفردوسده سعادتِ أبديهيه مظهر أيله، آمين. و خدمتِ ايمانيه و قرآنيهده دائما موفّق أيله، آمين. و دفترِ حسناتلرينه سراج النورڭ هر بر حرفنه مقابل بيڭ حسنه يازدير، آمين. و نورلرڭ نشرنده ثبات و دوام و إخلاص إحسان أيله، آمين.
يا أرحم الرّاحمين! عموم رسالهِٔ نور شاكردلرينى ايكى جهانده مسعود أيله، آمين. إنسى و جنّى شيطانلرڭ شرلرندن محافظه أيله، آمين. و بو عاجز و بيچاره سعيدڭ قصوراتنى عفو أيله، آمين...
عموم نور شاكردلرى نامنه
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭