— 61 —
اون ايكنجى مكتوب
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ عَلٰى رُفَقَائِكُمْ
عزيز قارداشلرم!
او گيجه بندن سؤال ايتديڭز، بن جوابنى ويرمدم. چونكه مسائلِ ايمانيهنڭ مناقشه صورتنده بحثى جائز دگلدر. سز مناقشه صورتنده بحث ايتمشديڭز. شيمديلك مناقشهڭزڭ أساسى اولان اوچ سؤالڭزه غايت مختصر بر جواب يازييورم. تفصيلنى، أجزاجى أفندينڭ إسملرينى يازمش اولديغى سوزلرده بولورسڭز. يالڭز، قدر و جزءِ إختيارىيه عائد يگرمى آلتنجى سوز خاطريمه گلمهمشدى، سزه سويلهمهمشدم، اوڭا ده باقڭز، فقط غزته گبى اوقومايڭز. أجزاجى أفندينڭ او سوزلرى مطالعه ايتمهسنى حواله ايتديگمڭ سرّى شودر كه: او چشيد مسئلهلردهكى شبههلر، أركانِ ايمانيهنڭ ضعفندن ايلرى گلييور. او سوزلر ايسه، أركانِ ايمانيهيى تماميله إثبات ايدرلر.
— 62 —
برنجى سؤالڭز:حضرتِ آدمڭ (عس) جنّتدن إخراجى و بر قسم بنى آدمڭ جهنّمه إدخالى نه حكمته مبنيدر؟
الجواب:حكمتى، توظيفدر. اويله بر وظيفه ايله مأمور ايديلهرك گوندريلمشدر كه؛ بتون ترقّياتِ معنويهِٔ بشريهنڭ و بتون إستعداداتِ بشريهنڭ إنكشاف و إنبساطلرى و ماهيتِ إنسانيهنڭ بتون أسماءِ إلٰهيهيه بر آيينهِٔ جامعه اولماسى، او وظيفهنڭ نتائجندندر. أگر حضرتِ آدم جنّتده قالسه ايدى؛ مَلك گبى مقامى ثابت قاليردى، إستعداداتِ بشريه إنكشاف ايتمزدى. حالبوكه يكنسق مقام صاحبى اولان ملائكهلر چوقدر، او طرز عبوديت ايچون إنسانه إحتياج يوق. بلكه حكمتِ إلٰهيه، نهايتسز مقاماتى قطع ايدهجك اولان إنسانڭ إستعدادينه موافق بر دارِ تكليفى إقتضا ايتديگى ايچون، ملائكهلرڭ عكسنه اولارق مقتضاىِ فطرتلرى اولان معلوم گناهله جنّتدن إخراج ايديلدى. ديمك حضرتِ آدمڭ جنّتدن إخراجى، عينِ حكمت و محضِ رحمت اولديغى گبى؛ كفّارڭ ده جهنّمه إدخاللرى، حقدر و عدالتدر.
اوننجى سوزڭ اوچنجى إشارتنده دينيلديگى گبى: چندان، كافر آز بر عمرده بر گناه ايشلهمش، فقط او گناه ايچنده نهايتسز بر جنايت وار. چونكه كفر، بتون كائناتى تحقيردر، قيمتلرينى تنزيل ايتمكدر و بتون مصنوعاتڭ وحدانيته شهادتلرينى تكذيبدر و موجودات آيينهلرنده جلوهلرى گورونن أسماءِ إلٰهيهيى تزييفدر. اونڭ ايچون، موجوداتڭ حقّنى كافردن آلمق اوزره، موجوداتڭ سلطانى اولان قهّارِ ذو الجلالڭ كافرلرى أبدى جهنّمه آتمهسى، عينِ حق و عدالتدر. چونكه نهايتسز جنايت، نهايتسز عذابى ايستر.
— 63 —
ايكنجى سؤالڭز:شيطانلرڭ خلقى و ايجادى نه ايچوندر؟ جنابِ حق، شيطانى و شرلرى خلق ايتمش، حكمتى نهدر؟ شرّڭ خلقى شردر، قبيحڭ خلقى قبيحدر؟
الجواب:حاشا!.. خلقِ شر، شر دگل، بلكه كسبِ شر شردر. چونكه خلق و ايجاد، بتون نتائجه باقار؛ كسب، خصوصى بر مباشرت اولديغى ايچون، خصوصى نتائجه باقار. مثلا: ياغمورڭ گلمهسنڭ بيڭلرله نتيجهلرى وار، بتونى ده گوزلدر. سوءِ إختياريله بعضلرى ياغموردن ضرر گورسه، "ياغمورڭ ايجادى رحمت دگلدر" دييهمز؛ "ياغمورڭ خلقى شردر" دييه حكم ايدهمز. بلكه سوءِ إختياريله و كسبيله اونڭ حقّنده شر اولدى. هم آتشڭ خلقنده چوق فائدهلر وار؛ بتونى ده خيردر. فقط بعضلر سوءِ كسبيله، سوءِ إستعماليله آتشدن ضرر گورسه، " آتشڭ خلقى شردر" دييهمز. چونكه آتش يالڭز اونى ياقمق ايچون ياراديلمامش؛ بلكه او، كندى سوءِ إختياريله، يمگنى پيشيرن آتشه ألنى صوقدى و او خدمتكارينى كندينه دشمن ايتدى.
الحاصل:خيرِ كثير ايچون، شرِّ قليل قبول ايديلير. أگر شرِّ قليل اولمامق ايچون، خيرِ كثيرى إنتاج ايدن بر شر ترك ايديلسه؛ او وقت شرِّ كثير إرتكاب ايديلمش اولور. مثلا: جهاده عسكر سَوق ايتمكده ألبته بعض جزئى و مادّى و بدنى ضرر و شر اولور. فقط او جهادده خيرِ كثير وار كه، إسلام كفّارڭ إستيلاسندن قورتولور. أگر او شرِّ قليل ايچون جهاد ترك ايديلسه، او وقت خيرِ كثير گيتدكدن صوڭره شرِّ كثير گلير. او عينِ ظلمدر. هم مثلا: غانغرن اولمش و كسيلمسى لازم گلن بر پارمغڭ كسيلمسى خيردر، اييدر؛ حالبوكه ظاهرًا بر شردر. پارمق كسيلمزسه، أل كسيلير؛ شرِّ كثير اولور.
— 64 —
ايشته كائناتدهكى شرلرڭ، ضررلرڭ، بليّهلرڭ و شيطانلرڭ و مضرلرڭ خلق و ايجادلرى، شر و چركين دگلدر؛ چونكه چوق نتائجِ مهمّه ايچون خلق اولونمشلردر. مثلا: ملائكهلره شيطانلر مسلّط اولمادقلرى ايچون، ترقّياتلرى يوقدر؛ مقاملرى ثابتدر، تبدّل ايتمز. كذا حيواناتڭ دخى، شيطانلر مسلّط اولمادقلرى ايچون، مرتبهلرى ثابتدر، ناقصدر. عالمِ إنسانيتده ايسه مراتبِ ترقّيات و تدنّيات نهايتسزدر. نمرودلردن، فرعونلردن طوت، تا صدّيقينِ أوليا و أنبيايه قدر غايت اوزون بر مسافهِٔ ترقّى وار.
ايشته كومور گبى اولان أرواحِ سافلهيى، ألماس گبى اولان أرواحِ عاليهدن تمييز و تفريق ايچون، شيطانلرڭ خلقتيله و سرِّ تكليف و بعثِ أنبيا ايله، بر ميدانِ إمتحان و تجربه و جهاد و مسابقه آچيلمش. أگر مجاهده و مسابقه اولماسه ايدى، معدنِ إنسانيتدهكى ألماس و كومور حكمنده اولان إستعدادلر، برابر قالاجقدى. أعلاىِ علّيّيندهكى أبو بكرِ الصدّيقڭ روحى، أسفلِ سافليندهكى أبو جهلڭ روحيله بر سويهده قالاجقدى. ديمك شياطين و شرلرڭ ياراديلماسى، بيوك و كلّى نتيجهيه باقديغى ايچون ايجادلرى شر دگل، چركين دگل؛ بلكه سوءِ إستعمالاتدن و كسب دينيلن مباشرتِ خصوصيهدن گلن شرلر، چركينلكلر، كسبِ إنسانه عائددر؛ ايجادِ إلٰهىيه عائد دگلدر.
أگر سؤال ايتسهڭز كه:بعثتِ أنبيا ايله برابر شيطانلرڭ وجودندن أكثر إنسانلر كافر اولويور، كفره گيدييور، ضرر گورويور. "اَلْحُكْمُ لِلْاَكْثَرِ" قاعدهسنجه، أكثر اوندن شر گورسه، او وقت خلقِ شر شردر، حتّى بعثتِ أنبيا دخى رحمت دگل دينيلهبيلير؟
— 65 —
الجواب:كميتڭ، كيفيته نسبةً أهمّيتى يوق. أصل أكثريت، كيفيته باقار. مثلا: يوز خرما چكردگى بولونسه، طوپراق آلتنه قونوب صو ويريلمزسه و معاملهِٔ كيميويه گورمزسه و بر مجاهدهِٔ حياتيهيه مظهر اولمازسه، يوز پاره قيمتنده يوز چكردك اولور. فقط صو ويريلديگى و مجاهدهِٔ حياتيهيه معروض قالديغى وقت، سوءِ مزاجندن سكسانى بوزولسه، يگرميسى ميوهدار يگرمى خرما آغاجى اولسه، دييهبيلير ميسڭ كه "صويى ويرمك شر اولدى، أكثريسنى بوزدى"؟ ألبته دييهمزسڭ. چونكه او يگرمى، يگرمى بيڭ حكمنه گچدى. سكسانى غائب ايدن، يگرمى بيڭى قزانان، ضرر ايتمز؛ شر اولماز. هم مثلا: طاووس قوشنڭ يوز يمورطهسى بولونسه، يمورطه إعتباريله بش يوز غروش ايدر. فقط او يوز يمورطه اوستنده طاووس اوطوردولسه، سكسانى بوزولسه؛ يگرميسى، يگرمى طاووس قوشى اولسه، دينيلهبيلير مى كه: "چوق ضرر اولدى، بو معامله شر اولدى، بو قولوچقهيه قپانمق چركين اولدى، شر اولدى"؟ خاير اويله دگل، بلكه خيردر. چونكه او طاووس ملّتى و او يمورطه طائفهسى، درت يوز غروش فيآتنده بولونان سكسان يمورطهيى غائب ايدوب، سكسان ليرا قيمتنده يگرمى طاووس قوشى قزاندى.
ايشته نوعِ بشر بعثتِ أنبيا ايله، سرِّ تكليف ايله، مجاهده ايله، شيطانلرله محاربه ايله قزاندقلرى يوز بيڭلرله أنبيا و ميليونلرله أوليا و ميليارلرله أصفيا گبى عالمِ إنسانيتڭ گونشلرى، آيلرى و ييلديزلرى مقابلنده؛ كميتجه كثرتلى، كيفيتجه أهمّيتسز حيواناتِ مضرّه نوعندن اولان كفّارى و منافقلرى غائب ايتدى.
— 66 —
اوچنجى سؤالڭز:جنابِ حق مصيبتلرى ويرييور، بلالرى مسلّط ايدييور. خصوصًا معصوملره، حتّى حيوانلره بو ظلم دگل مى؟
الجواب:حاشا! ملك اونڭدر. ملكنده ايستديگى گبى تصرّف ايدر. هم عجبا: صنعتكار بر ذات، بر اجرت مقابلنده سنى بر مودهل ياپوب غايت صنعتكارانه ياپديغى مرصّع بر لباسى سڭا گيديرييور، هنرينى، مهارتنى گوسترمك ايچون قيصهلتييور، اوزالتييور، بيچييور، كسييور.. سنى اوطوردييور، قالديرييور. سن اوڭا دييهبيلير ميسڭ كه: "بنى گوزللشديرن ألبسهيى چركينلشديردڭ؛ بڭا، اوطوردوب قالديرمقله زحمت ويردڭ"؟ ألبته دييهمزسڭ. ديرسهڭ، ديوانهلك ايدرسڭ. عينًا اويله ده: صانعِ ذو الجلال گوز، قولاق، لسان گبى طويغولرله مرصّع غايت صنعتكارانه بر وجودى سڭا گيديرمش. متنوّع أسماسنڭ نقشلرينى گوسترمك ايچون سنى خسته ايدر، مبتلا ايدر، آج ايدر، طوق ايدر، صوسز ايدر.. بو گبى أحوالده يووارلاتير. ماهيتِ حياتيهيى قوّتلشديرمك و جلوهِٔ أسماسنى گوسترمك ايچون، سنى بويله چوق طورلرده گزديرييور. سن أگر ديسهڭ: "بنى نه ايچون بو مصائبه مبتلا ايدييورسڭ؟" تمثيلده إشارت ايديلديگى گبى، يوز حكمت سنى صوصديرهجق. ذاتًا سكون و سكونت، عطالت، يكنسقلق، توقّف؛ بر نوع عدمدر، ضرردر. حركت و تبدّل؛ وجوددر، خيردر. حيات، حركاتله كمالاتنى بولور؛ بليّات واسطهسيله ترقّى ايدر. حيات جلوهِٔ أسماء ايله مختلف حركاته مظهر اولور، تصفّى ايدر، قوّت بولور، إنكشاف ايدر، إنبساط ايدر، كندى مقدّراتنى يازماسنه متحرّك بر قلم اولور، وظيفهسنى ايفا ايدر، اجرتِ اُخرويهيه كسبِ إستحقاق ايدر.
ايشته، مناقشهڭزڭ ايچندهكى اوچ سؤالڭزڭ مختصر جوابلرى بو قدردر. ايضاحلرى اوتوز اوچ عدد "سوزلر"دهدر.
— 67 —
عزيز قارداشم، سن بو مكتوبى أجزاجىيه و مناقشهيى ايشيدنلردن مناسب گوردكلريڭه اوقو. بنم طرفمدن ده، يڭى بر طلبهم اولان أجزاجىيه سلام ايت؛ دى كه:
"مذكور مسائل گبى دقيق مسائلِ ايمانيهيى، ميزانسز مجادله صورتنده جماعت ايچنده بحث ايتمك جائز دگلدر. ميزانسز مجادله اولديغندن، ترياق ايكن زهر اولور. ديينلره، ديڭلهينلره ضرردر. بلكه بويله مسائلِ ايمانيهنڭ إعتدالِ دمله، إنصافله، بر مداولهِٔ أفكار صورتنده بحثى جائزدر." و دى كه: "أگر سنڭ قلبڭه بو نوع مسائلده شبههلر گليرسه و سوزلردن ده جوابنى بولمازسهڭ، خصوصى بڭا يازارسڭز..."
هم أجزاجىيه دى كه: مرحوم پدرى حقّنده گورديگى رؤيا ايچون خاطريمه شويله بر معنا گلدى كه: مرحوم پدرى دوقتور اولمق مناسبتيله، چوق صالح و مبارك، بلكه ولى إنسانلره فائدهسى طوقونمش و اوندن ممنون اولان و منفعت گورن او مباركلرڭ أرواحلرى، اونڭ وفاتى هنگامنده قوشلر صورتنده أڭ ياقين أقرباسى اولان اوغلنه گورونمش، اونڭ روحنه شفاعتكارانه بر خوش آمدى نوعندن بر إستقبال ايتدكلرى خاطريمه گلدى. او گيجه بوراده برابر بولونان بتون دوستلره سلام و دعا ايدرم.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭