— 395 —
يگرمى اوچنجى مكتوب
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ اَبَدًا بِعَدَدِ عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ عُمْرِكَ وَ ذَرَّاتِ وُجُودِكَ
عزيز، غيرتلى، جدّى، حقيقتلى، خالص، درايتلى قارداشم!
بزم گبى حقيقت و آخرت قارداشلرڭ، إختلافِ زمان و مكان صحبتلرينه و اُنسيتلرينه بر مانع تشكيل ايتمز. برى شرقده، برى غربده، برى ماضيده، برى مستقبلده، برى دنياده، برى آخرتده اولسه ده برابر صاييلابيليرلر و صحبت ايدهبيليرلر. خصوصًا بر تك مقصد ايچون بر تك وظيفهده بولونانلر، بربرينڭ عينى حكمندهدرلر. سزى هر صباح يانمده تصوّر ايدوب، قزانجمڭ بر قسمنى، بر ثلثنى (اللّٰه قبول ايتسين) سزه ويرييورم. دعاده، عبد المجيد و عبد الرحمن ايله برابرسڭز. إن شاء اللّٰه هر وقت حصّهڭزى آليرسڭز. سزڭ دنياجه بعض مشكلاتڭز، سنڭ حسابڭه بنى بر پارچه متأثّر ايتدى. فقط مادام دنيا باقى دگل و مصيبتلرنده بر نوع خير واردر؛ سنڭ بدلڭه "ياهو بو ده گچر" قلبمه گلدى. لَا عَيْشَ اِلَّا عَيْشُ اْلٰاخِرَةِ دوشوندم، اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصَّابِرِينَ اوقودم، اِنَّا ِللّٰهِ وَ اِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
— 396 —
ديدم. سنڭ يريڭه تسلّى بولدم. جنابِ حق بر عبدينى سَورسه، دنيايى اوڭا كوسدورر، چركين گوسترر. إن شاء اللّٰه سن ده او سَوْگيليلرڭ صنفندنسڭ. "سوزلر"ڭ نشرينه مانعلرڭ چوغالمهسى سزى متأثّر ايتمهسين. إن شاء اللّٰه نشر ايتديگڭ مقدار بر رحمته مظهر اولديغى زمان، پك بركتلى بر صورتده او نورلى چكردكلر، كثرتلى چيچكلر آچاجقلر.
بعض سؤاللر صورييورسڭز. عزيز قارداشم، يازيلان غالب سوزلر و مكتوبلر؛ إختيارسز، دفعى و آنى بر صورتده قلبه گلييوردى، گوزل اولويوردى. أگر إختيار ايله أسكى سعيد گبى قوّهِٔ علميه ايله دوشونوب جواب ويرسهم؛ سونوك دوشر، نقصان اولور. بر مقداردر كه؛ طلوعاتِ قلبيه توقّف ايتمش، حافظه قامچيسى قيريلمش، فقط جوابسز قالمامق ايچون غايت مختصر برر جواب يازاجغز:
برنجى سؤالڭز:مؤمنڭ مؤمنه أڭ ايى دعاسى ناصل اولماليدر؟
الجواب:أسبابِ قبول دائرهسنده اولمالى. چونكه بعض شرائط داخلنده دعا مقبول اولور. شرائطِ قبولڭ إجتماعى نسبتنده مقبوليتى زيادهلشير. أزجمله: دعا ايديلهجگى وقت، إستغفار ايله معنوى تميزلنمهلى، صوڭره مقبول بر دعا اولان صلواتِ شريفهيى شفاعتجى گبى ذكر ايتملى و آخرده ينه صلوات گتيرملى. چونكه ايكى مقبول دعانڭ اورتهسنده بر دعا مقبول اولور. هم بِظَهْرِ الْغَيْبِ يعنى "غيابًا اوڭا دعا ايتمك"؛ هم حديثده و قرآنده گلن مأثور دعالرله دعا ايتمك. مثلا:
اَللّٰهُمَّ اِنِّى اَسْئَلُكَ الْعَفْوَ وَ الْعَافِيَةَ لِى وَ لَهُ فِى الدِّينِ وَ الدُّنْيَا وَ اْلٰاخِرَةِ
رَبَّنَا اٰتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِى اْلٰاخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ
— 397 —
گبى جامع دعالرله دعا ايتمك؛ هم خلوص و خشوع و حضورِ قلب ايله دعا ايتمك؛ هم نمازڭ صوڭنده، بِالخاصّه صباح نمازندن صوڭره؛ هم مواقعِ مباركهده، خصوصًا مسجدلرده؛ هم جمعهده، خصوصًا ساعتِ إجابهده؛ هم شهورِ ثلاثهده، خصوصًا ليالئِ مشهورهده؛ هم رمضانده، خصوصًا ليلهِٔ قدرده دعا ايتمك قبوله قرين اولماسى رحمتِ إلٰهيهدن قويًا مأمولدر. او مقبول دعانڭ يا عينًا دنياده أثرى گورونور وياخود دعا اولونانڭ آخرتنه و حياتِ أبديهسى جهتنده مقبول اولور. ديمك عين مقصد يرينه گلمزسه، دعا قبول اولمادى دينيلمز؛ بلكه داها ايى بر صورتده قبول ايديلمش دينيلير.
ايكنجى سؤالڭز:صحابهِٔ كرام حضراتنه رضى اللّٰه عنه دينيلديگنه بناءً، باشقهلره ده بو معناده سويلهمك موافق ميدر؟
الجواب:أوت دينيلير. چونكه رسولِ أكرمڭ بر شعارى اولان عليه الصلاة والسلام كلامى گبى رضى اللّٰه عنه تركيبى، صحابهيه مخصوص بر شعار دگل، بلكه صحابه گبى وراثتِ نبوّت دينيلن ولايتِ كبراده بولونان و مقامِ رضايه يتيشن أئمّهِٔ أربعه، شاهِ گيلانى، إمامِ ربّانى، إمامِ غزالى گبى ذاتلره دينيلملى. فقط عُرفِ علماده صحابهيه، رضى اللّٰه عنه؛ تابعين و تبعِ تابعينه، رحمه اللّٰه؛ اونلردن صوڭرهكيلره، غَفَرَهُ اللّٰه؛ و أوليايه، قُدِّسَ سِرُّهُ دينيلير.
اوچنجى سؤالڭز:باشده مجتهدينِ عظام إماملرى مى أفضل، يوقسه حق طريقتلرڭ شاهلرى، أقطابلرى مى أفضلدر؟
الجواب:عموم مجتهدين دگل؛ بلكه أبو حنيفه، مالك، شافعى، أحمد ابن حنبل؛ شاهلرڭ، أقطابلرڭ فوقندهدرلر. فقط خصوصى فضيلتلرده شاهِ گيلانى گبى
— 398 —
بعض خارقه قطبلر، بر جهتده داها پارلاق مقامه صاحبدرلر. فقط كلّى فضيلت إماملرڭدر. هم طريقت شاهلرينڭ بر قسمى، مجتهدلردندر؛ اونڭ ايچون عموم مجتهدين، أقطابدن داها أفضلدر دينيلمز. فقط أئمّهِٔ أربعه، صحابهدن و مهديدن صوڭره أڭ أفضللردر دينيلير.
دردنجى سؤالڭز:
اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصَّابِرِينَ
ده حكمت و غايه نهدر؟
الجواب:جنابِ حق، حكيم إسمى مقتضاسى اولارق، وجودِ أشياده بر نردبانڭ باصامقلرى گبى بر ترتيب وضع ايتمش. صبرسز آدم تأنّى ايله حركت ايتمديگى ايچون، باصامقلرى يا آتلار دوشر ويا نقصان بيراقير؛ مقصود دامنه چيقاماز. اونڭ ايچون حرص محروميته سببدر. صبر ايسه مشكلاتڭ آناختاريدر كه،
اَلْحَرِيصُ خَائِبٌ خَاسِرٌ ٭ وَ الصَّبْرُ مِفْتَاحُ الْفَرَجِ
ضروبِ أمثال حكمنه گچمشدر. ديمك جنابِ حقّڭ عنايت و توفيقى، صبرلى آدملرله برابردر. چونكه صبر اوچدر:
برى:معصيتدن كندينى چكوب صبر ايتمكدر. شو صبر تقوادر، اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ سرّينه مظهر ايدر.
ايكنجيسى:مصيبتلره قارشى صبردر كه، توكّل و تسليمدر.
اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ ٭ اِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ
شرفنه مظهر ايدييور. و صبرسزلق ايسه اللّٰهدن شكايتى تضمّن ايدر. و أفعالنى تنقيد و رحمتنى إتهام و حكمتنى بگنمهمك چيقار. أوت مصيبتڭ ضربهسنه قارشى شكوا صورتيله ألبته عاجز و ضعيف إنسان آغلار؛ فقط شكوا اوڭا اولمالى، اوندن اولماملى. حضرتِ يعقوب عليه السلامڭ
اِنَّمَا اَشْكُوا بَثّىِ وَ حُزْنِى اِلَى اللّٰهِ
ديمسى گبى اولمالى.
— 399 —
يعنى: مصيبتى اللّٰهه شكوا ايتملى، يوقسه اللّٰهى إنسانلره شكوا ايدر گبى، "أيواه! اوف!" دييوب، "بن نه ايتدم كه، بو باشمه گلدى" دييهرك، عاجز إنسانلرڭ رقّتنى تحريك ايتمك ضرردر، معناسزدر.
اوچنجى صبر:عبادت اوزرينه صبردر كه، شو صبر اونى مقامِ محبوبيته قدر چيقارييور. أڭ بيوك مقام اولان عبوديتِ كامله جانبنه سَوق ايدييور.
بشنجى سؤالڭز:سنِّ مكلّفيت اون بش سنه قبول ايديلييور. حضرتِ پيغمبر عليه الصلاة والسلام، نبوّتدن أوّل ناصل عبادت ايدردى؟
الجواب:حضرتِ إبراهيم عليه السلامڭ، عربستانده چوق پردهلر آلتنده جريان ايدن بقيّهِٔ دينى ايله؛ فقط فرضيت و مجبوريت صورتيله دگل، بلكه إختياريله و مندوبيت صورتيله عبادت ايدردى. شو حقيقت اوزوندر، شيمديلك قيصه قالسين.
آلتنجى سؤالڭز:سنِّ كمال إعتبار اولونان قرق ياشنده نبوّتڭ گلمهسى و عمرِ سعادتلرينڭ آلتمش اوچ اولماسندهكى حكمت نهدر؟
الجواب:حكمتلرى چوقدر. بريسى شودر كه: نبوّت، غايت آغير و بيوك بر مكلّفيتدر. مَلكاتِ عقليه و إستعداداتِ قلبيهنڭ إنكشافى و تكمّلى ايله او آغير مكلّفيت تحمّل ايديلير. او تكمّلڭ زمانى ايسه قرق ياشيدر. هم هوساتِ نفسانيهنڭ هيجانلى زمانى و حرارتِ غريزيهنڭ غليانلى هنگامى و إحتراصاتِ دنيويهنڭ فورانلى وقتى اولان گنجلك و شبابيت ايسه، صِرف إلٰهى و اُخروى و قدسى اولان وظائفِ نبوّته موافق دوشمييور. قرقدن أوّل نه قدر جدّى و خالص بر آدم اولسه ده، شهرتپرستلرڭ خاطرلرينه بلكه دنيانڭ شان و شرفى ايچون چاليشير وهمى گلير. اونلرڭ إتهامندن چابوق قورتولاماز. فقط قرقدن صوڭره، مادام قبر
— 400 —
طرفنه نزول باشلايور و دنيادن زياده آخرت اوڭا گورونويور. حركات و أعمالِ اُخرويهسنده چابوق او إتهامدن قورتولور و موفّق اولور. إنسانلر ده سوءِ ظندن قورتولور، خلاص اولور.
امّا عمرِ سعادتنڭ آلتمش اوچ اولماسى ايسه، چوق حكمتلرندن بريسى شودر كه: شرعًا أهلِ ايمان، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامى غايت درجهده سومك و حرمت ايتمك و هيچ بر شيئندن نفرت ايتمهمك و هر حالنى گوزل گورمكله مكلّف اولديغندن؛ آلتمشدن صوڭرهكى مشقّتلى و مصيبتلى اولان إختيارلق زماننده، حبيبِ أكرمنى بيراقمييور؛ بلكه إمام اولديغى اُمّتڭ عمرِ غالبى اولان آلتمش اوچده ملأِ أعلايه گوندرييور، ياننه آلييور؛ هر جهتده إمام اولديغنى گوسترييور.
يدنجى سؤالڭز:
خَيْرُ شَبَابِكُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِكُهُولِكُمْ وَ شَرُّ كُهُولِكُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِشَبَابِكُمْ
حديث ميدر؛ بوندن مراد نهدر؟
الجواب:حديث اولارق ايشيتمشم. مراد ده شودر كه: "أڭ خيرلى گنج اودر كه؛ إختيار گبى ئولومى دوشونوب آخرتنه چاليشهرق، گنجلك هوساتنه أسير اولمايوب غفلتده بوغولمياندر. و إختيارلريڭزڭ أڭ كوتوسى اودر كه؛ غفلتده و هوساتده گنجلره بڭزهمك ايستر؛ چوجقجهسنه هوساتِ نفسانيهيه تابع اولور."
سنڭ لوحهڭده گورديگڭ ايكنجى پارچهنڭ صحيح صورتى شودر كه؛ بن باشمڭ اوستنده اونى بر لوحهِٔ حكمت اولارق تعليق ايتمشم. هر صباح و آقشام اوڭا باقارم، درسمى آليرم:
— 401 —
دوست ايسترسهڭ اللّٰه يتر.أوت او دوست ايسه، هر شى دوستدر.
ياران ايسترسهڭ قرآن يتر.أوت اوندهكى أنبيا و ملائكه ايله خيالًا گوروشور و وقوعاتلرينى سير ايدوب اُنسيت ايدر.
مال ايسترسهڭ قناعت يتر.أوت قناعت ايدن، إقتصاد ايدر؛ إقتصاد ايدن، بركت بولور.
دشمن ايسترسهڭ نفس يتر.أوت كندينى بگهنن، بلايى بولور زحمته دوشر؛ كندينى بگنمهين، صفايى بولور، رحمته گيدر.
نصيحت ايسترسهڭ ئولوم يتر.أوت ئولومى دوشونن، حبِّ دنيادن قورتولور و آخرتنه جدّى چاليشير.
يدنجى مسئلهڭزه بر سكزنجىيى بن علاوه ايدييورم. شويله كه:بر ايكى گون أوّل بر حافظ، سورهِٔ يوسفدن بر عشر، تا
تَوَفَّنِى مُسْلِمًا وَ اَلْحِقْنِى بِالصَّالِحِينَ
ه قدر اوقودى. بردن آنى بر صورتده بر نكته قلبه گلدى. قرآنه و ايمانه عائد هر شى قيمتليدر، ظاهرًا نه قدر كوچك اولورسه اولسون قيمتجه بيوكدر. أوت سعادتِ أبديهيه يارديم ايدن كوچك دگلدر. اويله ايسه، "شو كوچك بر نكتهدر، شو ايضاحه و أهمّيته دگمز" دينيلمز. ألبته شو چشيد مسائلده أڭ برنجى طلبه و مخاطب اولان و نكتِ قرآنيهيى تقدير ايدن إبراهيم خلوصى، او نكتهيى ايشيتمك ايستر. اويله ايسه ديڭله:
أڭ گوزل بر قصّهنڭ گوزل بر نكتهسيدر. احسن القصص اولان قصّهِٔ يوسف عليه السلام خاتمهسنى خبر ويرن
تَوَفَّنِى مُسْلِمًا وَ اَلْحِقْنِى بِالصَّالِحِينَ
آيتنڭ، علوى و لطيف و مژدهلى و إعجازكارانه بر نكتهسى شودر كه: سائر فرحلى
— 402 —
و سعادتلى قصّهلرڭ آخرندهكى زوال و فراق خبرلرينڭ آجيلرى و ألمى، قصّهدن آلينان خيالى لذّتى آجيلاشديرييور، قيرييور. باخصوص كمالِ فرح و سعادت ايچنده بولونديغنى إخبار ايتديگى هنگامده، موتنى و فراقنى خبر ويرمك داها أليمدر؛ ديڭلهينلره "أيواه!" ديديرتير. حالبوكه شو آيت، قصّهِٔ يوسفڭ (عس) أڭ پارلاق قسمى كه؛ عزيزِ مصر اولماسى، پدر و والدهسيله گوروشمسى، قارداشلريله سَويشوب طانيشمهسى اولان، دنياده أڭ بيوك سعادتلى و فرحلى بر هنگامده، حضرتِ يوسفڭ موتنى شويله بر صورتده خبر ويرييور و دييور كه: شو فرحلى و سعادتلى وضعيتدن داها سعادتلى، داها پارلاق بر وضعيته مظهر اولمق ايچون، حضرتِ يوسف كنديسى جنابِ حقدن وفاتنى ايستدى و وفات ايتدى؛ او سعادته مظهر اولدى. ديمك او دنيوى لذّتلى سعادتدن داها جاذبهدار بر سعادت و فرحلى بر وضعيت قبرڭ آرقهسنده واردر كه؛ حضرتِ يوسف عليه السلام گبى حقيقتبين بر ذات، او غايت لذّتلى دنيوى وضعيت ايچنده غايت آجى اولان موتى ايستدى، تا اوتهكى سعادته مظهر اولسون.
ايشته قرآنِ حكيمڭ شو بلاغتنه باق كه، قصّهِٔ يوسفڭ خاتمهسنى نه صورتله خبر ويردى. او خبرده ديڭلهينلره ألم و تأسّف دگل، بلكه بر مژده و بر سُرور علاوه ايدييور. هم إرشاد ايدييور كه: قبرڭ آرقهسى ايچون چاليشڭز، حقيقى سعادت و لذّت اوندهدر. هم حضرتِ يوسفڭ عالى صدّيقيتنى گوسترييور و دييور: دنيانڭ أڭ پارلاق و أڭ سرورلى حالتى دخى اوڭا غفلت ويرمييور، اونى مفتون ايتمييور، ينه آخرتى ايستهيور.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭