يگرمى ايكنجى مكتوب

بِاسْمِهِ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ

(شو مكتوب، ايكى مبحثدر. برنجى مبحث، أهلِ ايمانى اخوّته و محبّته دعوت ايدر.)

برنجى مبحث

بِسْمِ اللّٰه‌ِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ فَاَصْلِحُوا بَيْنَ اَخَوَيْكُمْ ٭ اِدْفَعْ بِالَّتِى هِىَ اَحْسَنُ فَاِذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَاَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِيمٌ ٭ وَ الْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَ الْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَ اللّٰه‌ُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

مؤمنلرده نفاق و شقاق، كين و عداوته سببيت ويرن طرفگيرلك و عناد و حسد؛ حقيقتجه و حكمتجه و إنسانيتِ كبرا اولان إسلاميتجه و حياتِ شخصيه‌جه و حياتِ إجتماعيه‌جه و حياتِ معنويه‌جه چركين و مردوددر، مضر و

ظلمدر و حياتِ بشريه ايچون زهردر. شو حقيقتڭ غايت چوق وجوهندن آلتى وجهنى بيان ايدرز:

برنجى وجه:حقيقت نظرنده ظلمدر.

أى مؤمنه كين و عداوت بسله‌ين إنصافسز آدم! ناصلكه سن بر گميده ويا بر خانه‌ده بولونسه‌ڭ، سنڭله برابر طوقوز معصوم ايله بر جانى وار. او گمى‌يى غرق و او خانه‌يى إحراق ايتمگه چاليشان بر آدمڭ، نه درجه ظلم ايتديگنى بيليرسڭ. و ظالملگنى، سماواته ايشيتديره‌جك درجه‌ده باغيره‌جقسڭ. حتّى بر تك معصوم، طوقوز جانى اولسه؛ ينه او گمى هيچ بر قانونِ عدالتله باتيريلماز.

عينًا اويله ده: سن، بر خانهٔ‌ِ ربّانيه و بر سفينهٔ‌ِ إلٰهيه اولان بر مؤمنڭ وجودنده ايمان و إسلاميت و قومشولق گبى طوقوز دگل، بلكه يگرمى صفاتِ معصومه واركن؛ سڭا مضر اولان و خوشڭه گيتمه‌ين بر جانى صفتى يوزندن اوڭا كين و عداوت باغلامقله، او خانهٔ‌ِ معنويهٔ‌ِ وجودڭ معنًا غرق و إحراقنه، تخريب و باتماسنه تشبّث ويا آرزو ايتمك، اونڭ گبى شنيع و غدّار بر ظلمدر.

ايكنجى وجه:هم حكمت نظرنده دخى ظلمدر. زيرا معلومدر كه: عداوت و محبّت، نور و ظلمت گبى ضددرلر. ايكيسى، معناىِ حقيقيسنده اولارق برابر جمع اولامازلر.

أگر محبّت، كندى أسبابنڭ رجحانيتنه گوره بر قلبده حقيقى بولونسه، او وقت عداوت مجازى اولور؛ آجيمق صورتنه إنقلاب ايدر. أوت مؤمن، قارداشنى سَور و سوملى. فقط فنالغى ايچون يالڭز آجير. تحكّمله دگل، بلكه لطفله إصلاحنه چاليشير. اونڭ ايچون نصِّ حديث ايله: "اوچ گوندن فضله مؤمن مؤمنه كوسوب قطعِ مكالمه ايتميه‌جك."

أگر أسبابِ عداوت غلبه چالوب، عداوت حقيقتيله بر قلبده بولونسه؛ او وقت محبّت مجازى اولور، تصنّع و تملّق صورتنه گيرر.

أى إنصافسز آدم! شيمدى باق كه: مؤمن قارداشنه كين و عداوت نه قدر ظلمدر. چونكه ناصلكه سن عادى كوچك طاشلرى، كعبه‌دن داها أهمّيتلى و جبلِ اُحُددن داها بيوك ديسه‌ڭ، چركين بر عقلسزلق ايدرسڭ. عينًا اويله ده: كعبه حرمتنده اولان ايمان و جبلِ اُحُد عظمتنده اولان إسلاميت گبى چوق أوصافِ إسلاميه؛ محبّتى و إتّفاقى ايستديگى حالده، مؤمنه قارشى عداوته سببيت ويرن و عادى طاشلر حكمنده اولان بعض قصوراتى، ايمان و إسلاميته ترجيح ايتمك، او درجه إنصافسزلق و عقلسزلق و پك بيوك بر ظلم اولديغنى عقلڭ وارسه آڭلارسڭ!..

أوت توحيدِ ايمانى، ألبته توحيدِ قلوبى ايستر. و وحدتِ إعتقاد دخى، وحدتِ إجتماعيه‌يى إقتضا ايدر. أوت إنكار ايده‌مزسڭ كه: سن بر آدمله برابر بر طابورده بولونمقله، او آدمه قارشى دوستانه بر رابطه آڭلارسڭ؛ و بر قوماندانڭ أمرى آلتنده برابر بولونديغڭزدن آرقداشانه بر علاقه تلقّى ايدرسڭ. و بر مملكتده برابر بولونمقله اخوّتكارانه بر مناسبت حسّ ايدرسڭ. حالبوكه ايمانڭ ويرديگى نور و شعور ايله و سڭا گوسترديگى و بيلديرديگى أسماءِ إلٰهيه عددنجه وحدت علاقه‌لرى و إتّفاق رابطه‌لرى و اخوّت مناسبتلرى وار. مثلا:

هر ايكيڭزڭ خالقڭز بر، مالكڭز بر، معبوديڭز بر، رازقڭز بر.. بر بر، بيڭه قدر بر بر. هم پيغمبريڭز بر، دينڭز بر، قبله‌ڭز بر.. بر بر، يوزه قدر بر بر. صوڭره كوييڭز بر، دولتڭز بر، مملكتڭز بر.. اونه قدر بر بر. بو قدر بر برلر وحدت و توحيدى، وفاق و إتّفاقى، محبّت و اخوّتى إقتضا ايتديگى و كائناتى و كره‌لرى بربرينه باغلايه‌جق معنوى زنجيرلر بولوندقلرى حالده؛ شقاق و نفاقه، كين و عداوته سببيت ويرن

ئورومجك آغى گبى أهمّيتسز و ثباتسز شيلرى ترجيح ايدوب مؤمنه قارشى حقيقى عداوت ايتمك و كين باغلامق؛ نه قدر او رابطهٔ‌ِ وحدته بر حرمتسزلك و او أسبابِ محبّته قارشى بر إستخفاف و او مناسباتِ اخوّته قارشى نه درجه بر ظلم و إعتساف اولديغنى؛ قلبڭ ئولمه‌مش ايسه، عقلڭ سونمه‌مش ايسه آڭلارسڭ!

اوچنجى وجه:عدالتِ محضه‌يى إفاده ايدن وَ لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى سرّينه گوره؛ بر مؤمنده بولونان جانى بر صفت يوزندن سائر معصوم صفتلرينى محكوم ايتمك حكمنده اولان عداوت و كين باغلامق، نه درجه حدسز بر ظلم اولديغنى و باخصوص بر مؤمنڭ فنا بر صفتندن طاريلوب كوسوب، او مؤمنڭ أقرباسنه عداوتنى تشميل ايتمك، اِنَّ الْاِنْسَانَ لَظَلُومٌ صيغهٔ‌ِ مبالغه ايله غايت عظيم بر ظلم ايتديگنى، حقيقت و شريعت و حكمتِ إسلاميه سڭا إخطار ايتديگى حالده؛ ناصل كنديڭى حقلى بولورسڭ، "بنم حقّم وار" ديرسڭ؟

حقيقت نظرنده سببِ عداوت و شرّ اولان فنالقلر، شر و طوپراق گبى كثيفدر؛ باشقه‌سنه سرايت و إنعكاس ايتمه‌مك گركدر. باشقه‌سى اوندن درس آلوب شرّ ايشله‌سه، او باشقه مسئله‌در. محبّتڭ أسبابى اولان اييلكلر، محبّت گبى نوردر؛ سرايت و إنعكاس ايتمك، شأنيدر. و اوندندر كه؛ "دوستڭ دوستى دوستدر" سوزى، ضروبِ أمثال صيره‌سنه گچمشدر. هم اونڭ ايچوندر كه؛ "بر گوز خاطرى ايچون چوق گوزلر سَويلير" سوزى عمومڭ لساننده گزر.

ايشته أى إنصافسز آدم! حقيقت بويله گورديگى حالده، سومديگڭ بر آدمڭ، سَويملى معصوم بر قارداشنه و تعلّقاتنه عداوت ايتمك؛ نه قدر خلافِ حقيقت اولديغنى حقيقت‌بين ايسه‌ڭ آڭلارسڭ.

دردنجى وجه:حياتِ شخصيه نظرنده دخى ظلمدر. شو دردنجى وجهڭ أساسى اولارق بر قاچ دستورى ديڭله:

برنجيسى:سن، مسلگڭى و أفكاريڭى حق بيلديگڭ وقت؛ "مسلگم حقدر ويا داها گوزلدر" ديمگه حقّڭ وار. فقط "يالڭز حق بنم مسلگمدر" ديمگه حقّڭ يوقدر.

وَ عَيْنُ الرِّضَا عَنْ كُلِّ عَيْبٍ كَلِيلَةٌ وَ لٰكِنَّ عَيْنَ السُّخْطِ تُبْدِى الْمَسَاوِيَا

سرّنجه، إنصافسز نظرڭ و دوشكون فكرڭ حَكم اولاماز. باشقه‌سنڭ مسلگنى بطلان ايله محكوم ايده‌مز.

ايكنجى دستور:سنڭ اوزريڭه حقدر كه: هر سويله‌ديگڭ حق اولسون. فقط هر حقّى سويله‌مگه سنڭ حقّڭ يوقدر. هر ديديگڭ طوغرى اولمالى. فقط هر طوغرى‌يى ديمك طوغرى دگلدر. زيرا سنڭ گبى نيّتى خالص اولميان بر آدم، نصيحتى بعضًا طماره طوقونديرر، عكس العمل ياپار.

اوچنجى دستور:عداوت ايتمك ايسترسه‌ڭ، قلبڭده‌كى عداوته عداوت ايت؛ اونڭ رفعنه چاليش. هم أڭ زياده سڭا ضرر ويرن نفسِ أمّاره‌ڭه و هواءِ نفسڭه عداوت ايت، إصلاحنه چاليش. او مضر نفسڭ خاطرى ايچون، مؤمنلره عداوت ايتمه. أگر دشمنلق ايتمك ايسترسه‌ڭ؛ كافرلر، زنديقلر چوقدر؛ اونلره عداوت ايت. أوت ناصلكه محبّت صفتى، محبّته لايقدر؛ اويله ده عداوت خصلتى، هر شيدن أوّل كنديسى عداوته لايقدر.

أگر خصمڭى مغلوب ايتمك ايسترسه‌ڭ، فنالغنه قارشى اييلكله مقابله ايت. چونكه أگر فنالقله مقابله ايدرسه‌ڭ، خصومت تزايد ايدر. ظاهرًا مغلوب بيله اولسه، قلبًا كين باغلار، عداوتى إدامه ايدر. أگر اييلكله مقابله ايتسه‌ڭ، ندامت ايدر؛ سڭا دوست اولور.

اِذَا اَنْتَ اَكْرَمْتَ الْكَرِيمَ مَلَكْتَهُ وَ اِنْ اَنْتَ اَكْرَمْتَ اللَّئِيمَ تَمَرَّدًا

حكمنجه؛ مؤمنڭ شأنى، كريم اولمقدر. سنڭ إكرامڭله سڭا مسخّر اولور. ظاهرًا لئيم بيله اولسه، ايمان جهتنده كريمدر. أوت فنا بر آدمه "اييسڭ اييسڭ" ديسه‌ڭ، اييلشمه‌سى و ايى آدمه "فناسڭ فناسڭ" ديسه‌ڭ، فنالاشمه‌سى چوق وقوع بولور. اويله ايسه

وَ اِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا ٭ وَ اِنْ تَعْفُوا وَ تَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا فَاِنَّ اللّٰه‌َ غَفُورٌ رَحِيمٌ

گبى دساتيرِ قدسيهٔ‌ِ قرآنيه‌يه قولاق وير، سعادت و سلامت اونده‌در.

دردنجى دستور:أهلِ كين و عداوت هم نفسنه، هم مؤمن قارداشنه، هم رحمتِ إلٰهيه‌يه ظلم ايدر، تجاوز ايدر. چونكه كين و عداوت ايله نفسنى بر عذابِ أليمده بيراقير. خصمنه گلن نعمتلردن عذابى و قورقوسندن گلن ألمى نفسنه چكديرر، نفسنه ظلم ايدر. أگر عداوت حسددن گلسه، او بتون بتون عذابدر. چونكه حسد أوّلا حاسدى أزر، محو ايدر، يانديرر. محسود حقّنده ضررى يا آزدر ويا يوقدر.

حسدڭ چاره‌سى:حاسد آدم، حسد ايتديگى شيلرڭ عاقبتنى دوشونسون. تا آڭلاسين كه؛ رقيبنده اولان دنيوى حُسن و قوّت و مرتبه و ثروت؛ فانيدر، موقّتدر. فائده‌سى آز، زحمتى چوقدر. أگر اُخروى مزيتلر ايسه، ذاتًا اونلرده حسد اولاماز. أگر اونلرده دخى حسد ياپسه؛ يا كنديسى رياكاردر، آخرت مالنى دنياده محو ايتمك ايستر وياخود محسودى رياكار ظن ايدر، حقسزلق ايدر، ظلم ايدر.

هم اوڭا گلن مصيبتلردن ممنون و نعمتلردن محزون اولوب قدر و رحمتِ إلٰهيه‌يه، اونڭ حقّنده ايتديگى اييلكلردن كوسويور. عادتا قدرى تنقيد و رحمته إعتراض ايدييور. قدرى تنقيد ايدن باشنى ئورسه وورور، قيرار. رحمته إعتراض ايدن، رحمتدن محروم قالير.

عجبا، بر گون عداوته دگمه‌ين بر شيئه، بر سنه كين و عداوتله مقابله ايتمگى هانگى إنصاف قبول ايدر، بوزولمه‌مش هانگى وجدانه صيغار؟ حالبوكه مؤمن قارداشڭدن سڭا گلن بر فنالغى، بتون بتون اوڭا ويروب، اونى محكوم ايده‌مزسڭ. چونكه أوّلا، قدرڭ اونده بر حصّه‌سى وار. اونى چيقاروب او قدر و قضا حصّه‌سنه قارشى رضا ايله مقابله ايتمك گركدر. ثانيًا، نفس و شيطانڭ حصّه‌سنى ده آييروب، او آدمه عداوت دگل، بلكه نفسنه مغلوب اولديغندن آجيمق و ندامت ايده‌جگنى بكله‌مك. ثالثًا، سن كندى نفسڭده گورمديگڭ ويا گورمك ايسته‌مديگڭ قصوريڭى گور؛ بر حصّه ده اوڭا وير. صوڭره باقى قالان كوچك بر حصّه‌يه قارشى أڭ سلامتلى و أڭ چابوق خصمڭى مغلوب ايده‌جك عفو و صفح ايله و علوّجنابلقله مقابله ايتسه‌ڭ، ظلمدن و ضرردن قورتولورسڭ. يوقسه سرخوش و ديوانه اولان و شيشه‌لرى و بوز پارچه‌لرينى ألماس فيآتيله آلان جوهرجى بر يهودى گبى، بش پاره‌يه دگمه‌ين فانى، زائل، موقّت، أهمّيتسز امورِ دنيويه‌يه؛ گويا أبدى دنياده طوروب أبدى برابر قالا‌جق گبى شديد بر حرص ايله و دائمى بر كين ايله متماديًا بر عداوتله مقابله ايتمك، صيغهٔ‌ِ مبالغه ايله بر ظلوميتدر ويا بر سرخوشلقدر و بر نوع ديوانه‌لكدر.

ايشته حياتِ شخصيه‌جه بو درجه مضر اولان عداوته و فكرِ إنتقامه، (أگر شخصڭى سَورسه‌ڭ) يول ويرمه كه قلبڭه گيرسين. أگر قلبڭه گيرمش ايسه، اونڭ سوزينى ديڭله‌مه. باق، حقيقت‌بين اولان حافظِ شيرازى‌يى ديڭله:

دُنْيَا نَه مَتَاعِيسْتِى كِه اَرْزَدْ بَنِزَاعِى

يعنى: "دنيا اويله بر متاع دگل كه، بر نزاعه دگسين." چونكه فانى و گچيجى اولديغندن قيمتسزدر. قوجه دنيا بويله ايسه، دنيانڭ جزئى ايشلرى نه قدر أهمّيتسز اولديغنى آڭلارسڭ!.. هم ديمش:

آسَايِشِ دُو گِيتِى تَفْسِيرِ اِينْ دُو حَرْفَسْتْ

بَادُوسِتَانْ مُرُوَّتْ بَادُشْمَنَانْ مُدَارَا

يعنى: "ايكى جهانڭ راحت و سلامتنى ايكى حرف تفسير ايدر، قزانديرر: دوستلريڭه قارشى مروّتكارانه معاشرت و دشمنلريڭه صلحكارانه معامله ايتمكدر."

أگر ديرسه‌ڭ"إختيار بنم أليمده دگل؛ فطرتمده عداوت وار. هم طماريمه طوقونديرمشلر، واز گچه‌مييورم."

الجواب:سوءِ خُلق و فنا خصلت أثرى گوستريلمزسه و غيبت گبى شيلرله و مقتضاسيله عمل ايديلمزسه؛ قصورينى ده آڭلاسه ضرر ويرمز. مادام إختيار سنڭ ألڭده دگل، واز گچه‌مييورسڭ. سنڭ معنوى بر ندامت، گيزلى بر توبه و ضمنى بر إستغفار حكمنده اولان قصوريڭى بيلمه‌ڭ و او خصلتده حقسز اولديغڭى آڭلامه‌ڭ؛ اونڭ شرّندن سنى قورتارير. ذاتًا بو مكتوبڭ بو مبحثنى يازدق، تا بو معنوى إستغفارى تأمين ايتسين؛ حقسزلغى حق بيلمه‌سين، حقلى خصمنى حقسزلقله تشهير ايتمه‌سين.

جاىِ دقّت بر حادثه:بر زمان، بو غرضكارانه طرفگيرلك نتيجه‌سى اولارق گوردم كه: متديّن بر أهلِ علم، فكرِ سياسيسنه مخالف بر عالمِ صالحى، تكفير درجه‌سنده تزييف ايتدى. و كندى فكرنده اولان بر منافقى، حرمتكارانه مدح ايتدى. ايشته سياستڭ بو فنا نتيجه‌لرندن اوركدم، "اَعُوذُ بِاللّٰه‌ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ السِّيَاسَةِ" ديدم، او زماندن بَرى حياتِ سياسيه‌دن چكيلدم.

بشنجى وجه:حياتِ إجتماعيه‌جه، عناد و طرفگيرلك، غايت مضر اولديغنى بيان ايدر.

أگر دينيلسه:حديثده اِخْتِلَافُ اُمَّتِى رَحْمَةٌ دينيلمش. إختلاف ايسه، طرفگيرلگى إقتضا ايدييور. هم طرفگيرلك مرضى؛ مظلوم عوامى، ظالم خواصّڭ شرّندن قورتارييور. چونكه بر قصبه‌نڭ و بر كويڭ خواصّى إتّفاق ايتسه‌لر، مظلوم عوامى أزرلر. طرفگيرلك اولسه، مظلوم بر طرفه إلتجا ايدر، كنديسنى قورتارير. هم تصادمِ أفكاردن و تخالفِ عقولدن حقيقت تماميله تظاهر ايدر.

الجواب:برنجى سؤاله ديرز كه: حديثده‌كى إختلاف ايسه، مثبت إختلافدر. يعنى: هر برى كندى مسلگنڭ تعمير و رواجنه سعى ايدر. باشقه‌سنڭ تخريب و إبطالنه دگل، بلكه تكميل و إصلاحنه چاليشير. امّا منفى إختلاف ايسه كه: غرضكارانه، عداوتكارانه بربرينڭ تخريبنه چاليشمقدر؛ حديثڭ نظرنده مردوددر. چونكه بربريله بوغوشانلر، مثبت حركت ايده‌مزلر.

ايكنجى سؤاله ديرز كه:طرفگيرلك أگر حق نامنه اولسه، حقليلره ملجأ اولابيلير. فقط شيمديكى گبى غرضكارانه، نفس حسابنه اولان طرفگيرلك، حقسزلره ملجأدر كه؛ اونلره نقطهٔ‌ِ إستناد تشكيل ايدر. چونكه غرضكارانه طرفگيرلك ايدن بر آدمه شيطان گلسه، اونڭ فكرينه يارديم ايدوب طرفدارلق گوسترسه، او آدم او شيطانه رحمت اوقويه‌جق. أگر مقابل طرفه مَلك گبى بر آدم گلسه، اوڭا حاشا لعنت اوقويه‌جق درجه‌ده بر حقسزلق گوستره‌جك.

اوچنجى سؤاله ديرز كه:حق نامنه، حقيقت حسابنه اولان تصادمِ أفكار ايسه؛ مقصدده و أساسده إتّفاق ايله برابر، وسائلده إختلاف ايدر. حقيقتڭ هر كوشه‌سنى إظهار ايدوب، حقّه و حقيقته خدمت ايدر. فقط طرفگيرانه و غرضكارانه، فرعونلاشمش نفسِ أمّاره حسابنه خودفروشلق، شهرت‌پرورانه بر طرزده‌كى تصادمِ أفكاردن بارقهٔ‌ِ حقيقت دگل، بلكه فتنه آتشلرى چيقييور. چونكه

مقصدده إتّفاق لازم گليركن، اويله‌لرڭ أفكارينڭ كُرهٔ‌ِ أرضده دخى نقطهٔ‌ِ تلاقيسى بولونماز. حق نامنه اولماديغى ايچون، نهايتسز مفرطانه گيدر. قابلِ إلتيام اولميان إنشقاقلره سببيت ويرر. حالِ عالم بوڭا شاهددر.

الحاصل:

اَلْحُبُّ ِللّٰه‌ِ ٭ وَ الْبُغْضُ فِى اللّٰه‌ِ ٭ وَ الْحُكْمُ ِللّٰه‌ِ

اولان دساتيرِ عاليه دستورِ حركات اولمازسه نفاق و شقاق ميدان آلير. أوت

اَلْبُغْضُ فِى اللّٰه‌ِ ٭ وَ الْحُكْمُ ِللّٰه‌ِ

ديمزسه، او دستورلرى نظره آلمازسه، عدالت ايتمك ايستركن ظلم ايدر.

جاىِ عبرت بر حادثه:بر وقت، إمامِ على رضى اللّٰه‌ عنه، بر كافرى يره آتمش. قلنجنى چكوب كسه‌جگى زمان، او كافر اوڭا توكورمش. او كافرى بيراقمش، كسمه‌مش. او كافر، اوڭا ديمش كه: "نه‌دن بنى كسمه‌دڭ؟" ديدى: "سنى اللّٰه‌ ايچون كسه‌جكدم. فقط بڭا توكوردڭ، حدّته گلدم. نفسمڭ حصّه‌سى قاريشديغى ايچون إخلاصم زده‌لندى. اونڭ ايچون سنى كسمه‌دم." او كافر اوڭا ديدى: "بنى چابوق كسمه‌ڭ ايچون سنى حدّته گتيرمكدى. مادام دينڭز بو درجه صافى و خالصدر، او دين حقدر." ديدى.

هم مدارِ دقّت بر واقعه:بر زمان بر حاكم، بر خيرسزڭ ألنى كسديگى وقت أثرِ حدّت گوسترديگى ايچون، اوڭا دقّت ايدن عادل آمرى اونى او وظيفه‌دن عزل ايتمش. چونكه شريعت نامنه، قانونِ إلٰهى حسابنه كسسه ايدى، نفسى اوڭا آجييه‌جق ايدى. و قلبى حدّت ايتمه‌يوب، فقط مرحمت ده ايتميه‌جك بر طرزده كسه‌جكدى. ديمك نفسنه او حكمدن بر حصّه چيقارديغى ايچون، عدالتله ايش گورمه‌مشدر.

جاىِ تأسّف بر حالتِ إجتماعيه و قلبِ إسلامى آغلاته‌جق مدهش بر مرضِ حياتِ إجتماعى:"خارجى دشمنلرڭ ظهور و تهاجمنده داخلى عداوتلرى اونوتمق و بيراقمق" اولان بر مصلحتِ إجتماعيه‌يى أڭ بدوى قَوملر دخى تقدير ايدوب ياپدقلرى حالده، شو جماعتِ إسلاميه‌يه خدمت دعوا ايدنلره نه اولمش كه؛ بربرى آرقه‌سنده تهاجم وضعيتنى آلان حدسز دشمنلر واركن، جزئى عداوتلرى اونوتمايوب، دشمنلرڭ هجومنه زمين حاضر ايدييورلر. شو حال بر سقوطدر، بر وحشتدر. حياتِ إجتماعيهٔ‌ِ إسلاميه‌يه بر خيانتدر.

مدارِ عبرت بر حكايه:بدوى عشيرتلرندن حسنان عشيرتنڭ بربرينه دشمن ايكى قبيله‌سى وارمش. بربرندن بلكه أللى آدمدن فضله ئولديردكلرى حالده؛ سيپكان ويا حَيْدَران عشيرتى گبى بر قبيله قارشيلرينه چيقديغى وقت؛ او ايكى دشمن طائفه، أسكى عداوتى اونوتوب اوموز اوموزه ويروب، او خارجى عشيرتى دفع ايدنجه‌يه قدر، داخلى عداوتى خاطرلرينه گتيرمزلردى.

ايشته أى مؤمنلر!أهلِ ايمان عشيرتنه قارشى تجاوز وضعيتنى آلمش نه قدر عشيرت حكمنده دشمنلر اولديغنى بيلير ميسڭز؟ بربرى ايچنده‌كى دائره‌لر گبى يوز دائره‌دن فضله واردر. هر بريسنه قارشى تساند ايده‌رك، أل أله ويروب مدافعه وضعيتى آلمغه مجبور ايكن؛ اونلرڭ هجومنى تسهيل ايتمك، اونلرڭ حريمِ إسلامه گيرمه‌لرى ايچون قپولرى آچمق حكمنده اولان غرضكارانه طرفگيرلك و عداوتكارانه عناد؛ هيچ بر جهتله أهلِ ايمانه ياقيشير مى؟ او دشمن دائره‌لر أهلِ ضلالت و إلحاددن طوت، تا أهلِ كفرڭ عالمنه، تا دنيانڭ أهوال و مصائبنه قدر بربرى ايچنده سزه قارشى ضررلى بر وضعيت آلان، بربرى آرقه‌سنده سزه حدّت و

حرص ايله باقان، بلكه يتمش نوع دشمنلر وار. بتون بونلره قارشى قوّتلى سلاحڭ و سپرڭ و قلعه‌ڭ: اخوّتِ إسلاميه‌در. بو قلعهٔ‌ِ إسلاميه‌يى، كوچك عداوتلرله و بهانه‌لرله صارصمق؛ نه قدر خلافِ وجدان و نه قدر خلافِ مصلحتِ إسلاميه اولديغنى بيل، آييل!..

أحاديثِ شريفه‌ده گلمش كه:آخر زمانڭ سفيان و دجّال گبى نفاق و زندقه باشنه گچه‌جك أشخاصِ مدهشهٔ‌ِ مضرّه‌لرى، إسلامڭ و بشرڭ حرص و شقاقندن إستفاده ايده‌رك آز بر قوّتله نوعِ بشرى هرج و مرج ايدر و قوجه عالمِ إسلامى أسارت آلتنه آلير.

أى أهلِ ايمان!ذلّت ايچنده أسارت آلتنه گيرمه‌مك ايسترسه‌ڭز، عقلڭزى باشڭزه آليڭز! إختلافڭزدن إستفاده ايدن ظالملره قارشى اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ قلعهٔ‌ِ قدسيه‌سى ايچنه گيريڭز؛ تحصّن ايديڭز. يوقسه نه حياتڭزى محافظه و نه ده حقوقڭزى مدافعه ايده‌بيليرسڭز. معلومدر كه؛ ايكى قهرمان بربريله بوغوشوركن؛ بر چوجق، ايكيسنى ده دوگه‌بيلير. بر ميزانده ايكى طاغ بربرينه قارشى موازنه‌ده بولونسه؛ بر كوچك طاش، موازنه‌لرينى بوزوب اونلرله اوينايه‌بيلير؛ برينى يوقارى، برينى آشاغى اينديرر. ايشته أى أهلِ ايمان! إحتراصلريڭزدن و خصومتكارانه طرفگيرلكلريڭزدن قوّتڭز هيچه اينر، آز بر قوّتله أزيله‌بيليرسڭز. حياتِ إجتماعيه‌ڭزله علاقه‌ڭز وارسه،

اَلْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ الْمَرْصُوصِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا

دستورِ عاليه‌يى دستورِ حيات ياپيڭز، سفالتِ دنيويه‌دن و شقاوتِ اُخرويه‌دن قورتولڭز!..

آلتنجى وجه:حياتِ معنويه و صحّتِ عبوديت، عداوت و عناد ايله صارصيلير. چونكه واسطهٔ‌ِ خلاص و وسيلهٔ‌ِ نجات اولان "إخلاص" ضايع اولور. زيرا طرفگير بر معنّد، كندى أعمالِ خيريه‌سنده خصمنه تفوّق ايستر. خالصًا لِوجه اللّٰه‌ عمله پك ده موفّق اولاماز. هم حكم و معاملاتنده طرفگيرينى ترجيح ايدر، عدالت ايده‌مز. ايشته أفعال و أعمالِ خيريه‌نڭ أساسلرى اولان "إخلاص" و "عدالت"، خصومت و عداوتله غائب اولور. شو آلتنجى وجه چوق اوزوندر. فقط قابليتِ مقام قيصه اولديغندن قيصه كسييورز.

٭ ٭ ٭

ايكنجى مبحث

بِسْمِ اللّٰه‌ِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

اِنَّ اللّٰه‌َ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ٭ وَ كَاَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰه‌ُ يَرْزُقُهَا وَ اِيَّاكُمْ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

أى أهلِ ايمان! سابقًا، عداوت نه قدر ضررلى اولديغنى آڭلادڭ. هم آڭلا كه؛ عداوت قدر حياتِ إسلاميه‌يه أڭ مدهش بر مرضِ مضر دخى حرصدر. حرص، سببِ خيبتدر و علّت و ذلّتدر و محروميت و سفالتى گتيرر. أوت هر ملّتدن زياده حرص ايله دنيايه صالديران يهودى ملّتنڭ ذلّت و سفالتى، بو حكمه بر شاهدِ قاطعدر. أوت حرص، ذى‌حيات عالمنده أڭ گنيش بر دائره‌دن طوت، تا أڭ جزئى بر فرده قدر سوءِ تأثيرينى گوسترر. توكّل‌وارى طلبِ رزق ايسه، بِالعكس مدارِ راحتدر و هر يرده حسنِ تأثيرينى گوسترر.

ايشته بر نوع ذى‌حيات و رزقه محتاج اولان ميوه‌دار آغاجلر و نباتلر، توكّل‌وارى، قناعتكارانه يرلرنده طوروب حرص گوسترمدكلرندن، رزقلرى اونلره قوشوب گلييور. حيوانلردن پك فضله أولاد بسله‌يورلر. حيوانات ايسه، حرص ايله رزقلرى پشنده قوشدقلرى ايچون، پك چوق زحمت و نقصانيت ايله رزقلرينى ألده ايده‌بلييورلر.

هم حيوانات دائره‌سى ايچنده ضعف و عجز لسانِ حاليله توكّل ايدن ياورولرڭ مشروع و مكمّل و لطيف رزقلرى خزينهٔ‌ِ رحمتدن ويريلمسى؛ و حرص ايله رزقلرينه صالديران جاناوارلرڭ غيرِ مشروع و پك چوق زحمت ايله قزاندقلرى ناخوش رزقلرى گوسترييور كه: حرص، سببِ محروميتدر؛ توكّل و قناعت ايسه، وسيلهٔ‌ِ رحمتدر.

هم دائرهٔ‌ِ إنسانيه ايچنده هر ملّتدن زياده حرص ايله دنيايه ياپيشان و عشق ايله حياتِ دنيويه‌يه باغلانان يهودى ملّتى پك چوق زحمت ايله قزانديغى، كندينه فائده‌سى آز، يالڭز خزينه‌دارلق ايتديگى غيرِ مشروع بر ثروتِ ربائى ايله بتون ملّتلردن ييدكلرى سيللهٔ‌ِ ذلّت و سفالت، قتل و إهانت گوسترييور كه: حرص معدنِ ذلّت و خسارتدر.

هم حريص بر إنسان، هر وقت خسارته دوشديگنه دائر او قدر واقعه‌لر وار كه، اَلْحَرِيصُ خَائِبٌ خَاسِرٌ ضربِ مَثل حكمنه گچمش، عمومڭ نظرنده بر حقيقتِ عامّه اولارق قبول ايديلمشدر. مادام اويله‌در؛ أگر مالى چوق سَورسه‌ڭ، حرص ايله دگل، بلكه قناعت ايله مالى طلب ايت، تا چوق گلسين.

أهلِ قناعت ايله أهلِ حرص، ايكى شخصه بڭزر كه؛ بيوك بر ذاتڭ ديوان‌خانه‌سنه گيرييورلر. بريسى قلبندن دير: "بنى يالڭز قبول ايتسين، طيشاريده‌كى صوغوقدن قورتولسه‌م بڭا كافيدر. أڭ آشاغيده‌كى إسكمله‌يى ده بڭا ويرسه‌لر، لطفدر." ايكنجى آدم گويا بر حقّى وارمش گبى و هركس اوڭا حرمت ايتمگه مجبور ايمش گبى مغرورانه دير كه: "بڭا أڭ يوقارى إسكمله‌يى ويرمه‌لى." او حرص ايله گيرر، گوزينى يوقارى موقعلره ديكر، اونلره گيتمك ايستر. فقط ديوان‌خانه صاحبى اونى گرى دونديروب آشاغى اوطوردور. اوڭا تشكّر

لازمكن، تشكّره بدل قلبندن قيزييور. تشكّر دگل، بِالعكس خانه صاحبنى تنقيد ايدييور. خانه صاحبى ده اوندن إستثقال ايدييور. برنجى آدم متواضعانه گيرييور؛ أڭ آشاغيده‌كى إسكمله‌يه اوطورمق ايسته‌يور. اونڭ او قناعتى، ديوان‌خانه صاحبنڭ خوشنه گيدييور. "داها يوقارى إسكمله‌يه بيورڭ" دير. او ده گيتدكجه تشكّراتنى زياده‌لشديرر، ممنونيتى تزايد ايدر.

ايشته دنيا بر ديوان‌خانهٔ‌ِ رحماندر. زمين يوزى، بر سفرهٔ‌ِ رحمتدر. درجاتِ أرزاق و مراتبِ نعمت دخى، إسكمله‌لر حكمنده‌در.

هم أڭ جزئى ايشلرده ده هركس حرصڭ سوءِ تأثيرينى حسّ ايده‌بيلير.

مثلا: ايكى ديلنجى بر شى ايستدكلرى وقت، حرص ايله إلحاح ايدن ديلنجيدن إستثقال ايدوب ويرمه‌مك؛ ديگر ساكن ديلنجى‌يه مرحمت ايدوب ويرمك، هركس قلبنده حسّ ايدر. هم مثلا: گيجه‌ده اويقوڭ قاچمش، سن ياتمق ايسته‌سه‌ڭ، لاقيد قالسه‌ڭ اويقوڭ گله‌بيلير. أگر حرص ايله اويقو ايسته‌سه‌ڭ: "امان ياتايم، امان ياتايم" ديرسه‌ڭ، بتون بتون اويقوڭى قاچيريرسڭ. هم مثلا: مهمّ بر نتيجه ايچون بريسنى حرص ايله بكلرسڭ؛ "امان گلمدى، امان گلمدى" دييوب أڭ نهايت حرص سنڭ صبريڭى توكتوب قالقار گيدرسڭ؛ بر دقيقه صوڭره او آدم گلير؛ فقط بكله‌ديگڭ او مهمّ نتيجه بوزولور.

شو حادثاتڭ سرّى شودر كه: ناصلكه بر أكمگڭ وجودى، تارلا، خرمان، دگرمن، فرونه ترتّب ايدر. اويله ده: ترتيبِ أشياده بر تأنّئِ حكمت واردر. حرص سببيله تأنّى ايله حركت ايتمديگى ايچون، او ترتيبلى أشياده‌كى معنوى باصامقلرى مراعات ايتمز؛ يا آتلار دوشر وياخود بر باصامغى نقصان بيراقير؛ مقصده چيقاماز.

ايشته أى دردِ معيشتله سرسم اولمش و حرصِ دنيا ايله سرخوش اولمش قارداشلر! حرص بو قدر مضر و بلالى بر شى اولديغى حالده، ناصل حرص يولنده هر ذلّتى إرتكاب و حرام حلال ديمه‌يوب هر مالى قبول و حياتِ اُخرويه‌يه لازم چوق شيلرى فدا ايدييورسڭز؟ حتّى أركانِ إسلاميه‌نڭ مهمّ بر ركنى اولان زكاتى، حرص يولنده ترك ايدييورسڭز؟ حالبوكه زكات، هر شخص ايچون سببِ بركت و دافعِ بليّاتدر. زكاتى ويرميه‌نڭ هر حالده ألندن زكات قدر بر مال چيقه‌جق؛ يا لزومسز يرلره ويره‌جكدر، يا بر مصيبت گلوب آلاجقدر.

حقيقتلى بر رؤياىِ خياليه‌ده، برنجى حربِ عمومينڭ بشنجى سنه‌سنده، بر عجيب رؤياده بندن صورولدى:

"مسلمانلره گلن بو آجلق، بو ضايعاتِ ماليه و مشقّتِ بدنيه نه‌دندر؟"

رؤياده ديمشدم:

"جنابِ حق، بر قسم مالدن اونده بر (حاشيه ١): يعنى هر سنه تازه ويرديگى بغداى گبى ماللردن اونده بر.

ويا بر قسم مالدن قرقده بر (حاشيه ٢): يعنى أسكيدن ويرديگى قرقدن كه؛ هر سنه‌ده غالبًا و لا أقل ربحِ تجارى و نسلِ حيوانى جهتيله او قرقدن تازه اولارق اون عدد ويرر. ، كندى ويرديگى مالندن بريسنى بزدن ايستدى؛ تا بزه فقرالرڭ دعالرينى قزانديرسين و كين و حسدلرينى منع ايتسين. بز حرصمز ايچون طمعكارلق ايدوب ويرمدك. جنابِ حق متراكم زكاتنى، قرقده اوتوز، اونده سكزينى آلدى. هم هر سنه‌ده يالڭز بر آيده يتمش حكمتلى بر آجلق بزدن ايستدى. بز نفسمزه آجيدق، موقّت و لذّتلى بر آجلغى چكمدك. جنابِ حق جزا اولارق يتمش جهتله

بلالى بر نوع اوروجى بش سنه جبرًا بزه طوتديردى. هم يگرمى درت ساعتده بر تك ساعتى، خوش و علوى، نورانى و فائده‌لى بر نوع تعليماتِ ربّانيه‌يى بزدن ايستدى. بز تنبللك ايدوب، او نمازى و نيازى يرينه گتيرمدك. او تك ساعتى ديگر ساعتلره قاته‌رق ضايع ايتدك. جنابِ حق اونڭ كفّارتى اولارق، بش سنه تعليم و تعليمات و قوشديرمقله بزه بر نوع نماز قيلديردى." ديمشدم.

صوڭره آييلدم، دوشوندم، آڭلادم كه؛ او رؤياىِ خياليه‌ده پك مهمّ بر حقيقت واردر. يگرمى بشنجى سوزده، مدنيتله حُكمِ قرآنى موازنه بحثنده إثبات و بيان ايديلديگى اوزره؛ بشرڭ حياتِ إجتماعيسنده بتون أخلاقسزلغڭ و بتون إختلالاتڭ منشئى ايكى كلمه‌در:

بريسى:"بن طوق اولدقدن صوڭره، باشقه‌سى آجلقدن ئولسه بڭا نه؟"

ايكنجيسى:"سن چاليش، بن ييه‌يم."

بو ايكى كلمه‌يى ده إدامه ايدن، جريانِ ربا و تركِ زكاتدر. بو ايكى مدهش مرضِ إجتماعى‌يى تداوى ايده‌جك تك چاره، زكاتڭ بر دستورِ عمومى صورتنده إجراسيله، وجوبِ زكات و حرمتِ ربادر. هم دگل يالڭز أشخاصده و خصوصى جماعتلرده، بلكه عموم نوعِ بشرڭ سعادتِ حياتى ايچون أڭ مهمّ بر ركن بلكه دوامِ حياتِ إنسانيه ايچون أڭ مهمّ بر ديرك، زكاتدر. چونكه بشرده، خواص و عوام ايكى طبقه وار. خواصدن عوامه مرحمت و إحسان و عوامدن خواصّه قارشى حرمت و إطاعتى تأمين ايده‌جك، زكاتدر. يوقسه يوقاريدن عوامڭ باشنه ظلم و تحكّم اينر، عوامدن زنگينلره قارشى كين و عصيان چيقار. ايكى طبقهٔ‌ِ بشر دائمى بر مجادلهٔ‌ِ معنويه‌ده، بر كشماكشِ إختلافده بولونور. گله گله تا روسيه‌ده اولديغى گبى، سعى و سرمايه مجادله‌سى صورتنده بوغوشمغه باشلار.

أى أهلِ كرم و وجدان و أى أهلِ سخاوت و إحسان!

إحسانلر زكات نامنه اولمازسه، اوچ ضررى وار. بعضًا ده فائده‌سز گيدر. چونكه اللّٰه‌ نامنه ويرمديگڭ ايچون، معنًا منّت ايدييورسڭ؛ بيچاره فقيرى منّت أسارتى آلتنده بيراقييورسڭ. هم مقبول اولان دعاسندن محروم قالييورسڭ. هم حقيقةً جنابِ حقّڭ مالنى عبادينه ويرمك ايچون بر توزيعات مأمورى اولديغڭ حالده، كنديڭى صاحبِ مال ظن ايدوب بر كفرانِ نعمت ايدييورسڭ. أگر زكات نامنه ويرسه‌ڭ؛ جنابِ حق نامنه ويرديگڭ ايچون بر ثواب قزانييورسڭ، بر شكرانِ نعمت گوسترييورسڭ. او محتاج آدم دخى سڭا تَبَصبُصْ ايتمگه مجبور اولماديغى ايچون، عزّتِ نفسى قيريلماز و دعاسى سنڭ حقّڭده مقبول اولور. أوت زكات قدر، بلكه داها زياده نافله و إحسان، ياخود سائر صورتلرده ويروب ريا و شهرت گبى، منّت و تذليل گبى ضررلرى قزانمق نره‌ده؟ زكات نامنه او اييلكلرى ياپوب، هم فرضى أدا ايتمك، هم ثوابى، هم إخلاصى، هم مقبول بر دعايى قزانمق نره‌ده؟

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ ۨالَّذِى قَالَ اَلْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ الْمَرْصُوصِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا وَ قَالَ اَلْقَنَاعَةُ كَنْزٌ لَا يَفْنٰى وَ عَلٰى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِينَ اٰمِينَ وَ الْحَمْدُ ِللّٰه‌ِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

٭ ٭ ٭

خاتمه

(غيبت حقّنده‌در)

بِاسْمِهِ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ

يگرمى بشنجى سوزڭ برنجى شعله‌سنڭ برنجى شعاعنڭ بشنجى نقطه‌سنڭ مقامِ ذمّ و زجرڭ مثاللرندن اولان بر تك آيتڭ، معجزانه آلتى طرزده غيبتدن تنفير ايتمه‌سى؛ قرآنڭ نظرنده غيبت نه قدر شنيع بر شى اولديغنى تماميله گوسترديگندن، باشقه بيانه إحتياج بيراقمامش. أوت قرآنڭ بيانندن صوڭره بيان اولاماز، إحتياج ده يوقدر.

ايشته

اَيُحِبُّ اَحَدُكُمْ اَنْ يَاْكُلَ لَحْمَ اَخِيهِ مَيْتًا

آيتنده آلتى درجه ذمّى، ذمّ ايدر. غيبتدن آلتى مرتبه شدّتله زجر ايدر. شو آيت بِالفعل غيبت ايدنلره متوجّه اولديغى وقت، معناسى گله‌جك طرزده اولويور. شويله كه:

معلومدر: آيتڭ باشنده‌كى همزه، صورمق (آيا) معناسنده‌در. او صورمق معناسى، صو گبى آيتڭ بتون كلمه‌لرينه گيرر. هر كلمه‌ده بر حُكمِ ضمنى وار.

ايشته برنجيسى،همزه ايله دير: آيا، سؤال و جواب محلّى اولان عقلڭز يوق مى كه، بو درجه چركين بر شيئى آڭلامييور؟

ايكنجيسى،يُحِبُّ لفظيله دير: آيا، سومك و نفرت ايتمك محلّى اولان قلبڭز بوزولمش مى كه، أڭ منفور بر ايشى سَور؟

اوچنجيسى،اَحَدُكُمْ كلمه‌سيله دير: جماعتدن حياتنى آلان حياتِ إجتماعيه و مدنيتڭز نه اولمش كه، بويله حياتڭزى زهرله‌ين بر عملى قبول ايدر؟

دردنجيسى،اَنْ يَاْكُلَ لَحْمَ كلاميله دير: إنسانيتڭز نه اولمش كه، بويله جاناوارجه‌سنه آرقداشڭزى ديش ايله پارچه‌لامايى ياپييورسڭز؟

بشنجيسى،اَخِيهِ كلمه‌سيله دير: هيچ رقّتِ جنسيه‌ڭز، هيچ صلهٔ‌ِ رحمڭز يوق مى كه، بويله چوق جهتلرله قارداشڭز اولان بر مظلومڭ شخصِ معنويسنى إنصافسزجه ديشله‌يورسڭز؟ و هيچ عقلڭز يوق مى كه، كندى أعضاڭزى كندى ديشڭزله ديوانه گبى ايصيرييورسڭز؟

آلتنجيسى،مَيْتًا كلاميله دير: وجدانڭز نره‌ده؟ فطرتڭز بوزولمش مى كه، أڭ محترم بر حالده بر قارداشڭزه قارشى، أتنى يمك گبى أڭ مستكره بر ايشى ياپييورسڭز؟

ديمك شو آيتڭ إفاده‌سيله و كلمه‌لرڭ آيرى آيرى دلالتيله: ذمّ و غيبت، عقلًا و قلبًا و إنسانيةً و وجدانًا و فطرةً و ملّيةً مذمومدر. ايشته باق ناصل شو آيت، ايجازكارانه آلتى مرتبه ذمّى ذمّ ايتمكله، إعجازكارانه آلتى درجه او جُرمدن زجر ايدر.

غيبت، أهلِ عداوت و حسد و عنادڭ أڭ چوق إستعمال ايتدكلرى آلچاق بر سلاحدر. عزّتِ نفس صاحبى، بو پيس سلاحه تنزّل ايدوب إستعمال ايتمز. ناصل مشهور بر ذات ديمش:

اُكَبِّرُ نَفْسِى عَنْ جَزَاءٍ بِغِيْبَةٍ ٭ فَكُلُّ اِغْتِيَابٍ جَهْدُ مَنْ لَا لَهُ جَهْدٌ

يعنى: "دشمنمه غيبتله جزا ويرمكدن نفسمى يوكسك طوتويورم و تنزّل ايتمييورم. چونكه غيبت؛ ضعيف و ذليل و آشاغيلرڭ سلاحيدر."

غيبت اودر كه: غيبت ايديلن آدم حاضر اولسه ايدى و ايشيتسه ايدى، كراهت ايدوب طاريلاجقدى. أگر طوغرى ديسه، ذاتًا غيبتدر. أگر يالان ديسه؛ هم غيبت، هم إفترادر. ايكى قاتلى چركين بر گناهدر.

غيبت، مخصوص بر قاچ مادّه‌ده جائز اولابيلير:

بريسى:شكوا صورتنده بر وظيفه‌دار آدمه دير، تا يارديم ايدوب او مُنكَرى، او قباحتى اوندن إزاله ايتسين و حقّنى اوندن آلسين.

بريسى ده:بر آدم اونڭله تشريكِ مساعى ايتمك ايستر. سنڭ ايله مشورت ايدر. سن ده صِرف مصلحت ايچون غرضسز اولارق، مشورتڭ حقّنى أدا ايتمك ايچون ديسه‌ڭ: "اونڭ ايله تشريكِ مساعى ايتمه. چونكه ضرر گوره‌جكسڭ."

بريسى ده:مقصدى، تحقير و تشهير دگل؛ بلكه مقصدى، تعريف و طانيتديرمق ايچون ديسه: "او طوپال و سرسرى آدم فلان يره گيتدى."

بريسى ده:او غيبت ايديلن آدم فاسقِ متجاهردر. يعنى فنالقدن صيقيلمييور، بلكه ايشلديگى سيّئاتله إفتخار ايدييور؛ ظلمى ايله تلذّذ ايدييور، صيقيلميارق آشكاره بر صورتده ايشله‌يور.

ايشته بو مخصوص مادّه‌لرده غرضسز و صِرف حق و مصلحت ايچون غيبت جائز اولابيلير. يوقسه غيبت، ناصل آتش اودونى ير بيتيرر؛ غيبت دخى أعمالِ صالحه‌يى ير بيتيرر.

أگر غيبت ايتدى وياخود ايستيه‌رك ديڭله‌دى؛ او وقت اَللّٰهُمَّ اغْفِرْلَنَا وَ لِمَنِ اغْتَبْنَاهُ ديمه‌لى، صوڭره غيبت ايديلن آدمه نه وقت راست گلسه، "بنى حلال ايت" ديمه‌لى.

اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى

سعيد النورسى

٭ ٭ ٭