— 385 —
يگرمى دردنجى لمعه
تستّر حقّنده
(اون بشنجى نوطهنڭ ايكنجى و اوچنجى مسئلهلرى ايكن، أهمّيتنه بناءً يگرمى دردنجى لمعه اولمشدر.)
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ وَ بَنَاتِكَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ
إلى آخر... آيتى، تستّرى أمر ايدييور. مدنيتِ سفيهه ايسه، قرآنڭ بو حكمنه قارشى مخالف گيدييور. تستّرى، فطرى گورمييور، "بر أسارتدر" دييور.
(٭): محكمهيه قارشى و محكمهيى صوصديران لايحهِٔ تمييزڭ مدافعاتندن بر پارچه:
"بن ده عدليهنڭ محكمهسنه ديرم كه: بيڭ اوچ يوز أللى سنهده و هر عصرده اوچ يوز أللى ميليون إنسانلرڭ حياتِ إجتماعيهسنده أڭ قدسى و حقيقى و حقيقتلى بر دستورِ إلٰهىيى، اوچ يوز أللى بيڭ تفسيرڭ تصديقلرينه و إتّفاقلرينه إستنادًا و بيڭ اوچ يوز أللى سنه ظرفنده گچمش أجداديمزڭ إعتقادلرينه إقتداءً تفسير ايدن بر آدمى محكوم ايدن حقسز بر قرارى، ألبته روىِ زمينده عدالت وارسه، او قرارى ردّ و بو حكمى نقض ايدهجكدر!.."
— 386 —
الجواب:قرآنِ حكيمڭ بو حكمى تام فطرى اولديغنه و مخالفى غيرِ فطرى اولديغنه دلالت ايدن چوق حكمتلرندن، يالڭز درت حكمتنى بيان ايدرز.
برنجى حكمت:
تستّر، قادينلر ايچون فطريدر و فطرتلرى إقتضا ايدييور. چونكه قادينلر خلقةً ضعيف و نازك اولدقلرندن، كنديلرينى و حياتندن زياده سَوْديگى ياورولرينى حمايه ايدهجك بر أركگڭ حمايه و يارديمنه محتاج بولونديغندن، كندينى سَوْديرمك و نفرت ايتديرمهمك و إستثقاله معروض قالمامق ايچون، فطرى بر مَيلى وار. هم قادينلرڭ اون عدددن آلتى يديسى يا إختياردر، يا چركيندر كه؛ إختيارلغنى و چركينلگنى هركسه گوسترمك ايستهمزلر. يا قيصقانجدر؛ كندندن داها گوزللره نسبةً چركين دوشمهمك ويا تجاوزدن و إتهامدن قورقار، تعرّضه معروض قالمامق و قوجهسى نظرنده خيانتله متّهم اولمامق ايچون، فطرةً تستّر ايسترلر. حتّى دقّت ايديلسه، أڭ زياده كندينى صاقلايان إختيارلردر. و اون عدددن آنجق ايكى اوچ دانهسى بولونهبيلير كه؛ هم گنج اولسون، هم گوزل اولسون، هم كندينى گوسترمكدن صيقيلماسين. معلومدر كه؛ إنسان سومديگى و إستثقال ايتديگى آدملرڭ نظرندن صيقيلير، متأثّر اولور. ألبته آچيق صاچيقلق قيافتنه گيرن گوزل بر قادين، باقماسنه خوشلانديغى نامحرم أرككلردن اونده ايكى اوچى وارسه، يدى سكزندن إستثقال ايدر. هم تفحّش و تفسّخ ايتمهين بر گوزل قادين، نازك و سريع التأثّر اولديغندن، مادّةً تأثيرى تجربه ايديلن بلكه سملنديرن پيس نظرلردن ألبته صيقيلير. حتّى ايشيدييورز؛ آچيق صاچيقلق يرى اولان آوروپاده چوق قادينلر، بو دقّتِ نظردن صيقيلهرق، "بو آلچاقلر بزى گوز حپسنه آلوب صيقييورلر" دييه پوليسلره شكوا ايدييورلر. ديمك مدنيتڭ رفعِ تستّرى، خلافِ فطرتدر. قرآنڭ تستّر أمرى فطرى اولمقله برابر، او معدنِ شفقت و قيمتدار برر رفيقهِٔ أبديه اولابيلن قادينلرى، تستّر ايله سقوطدن، ذلّتدن و معنوى أسارتدن و سفالتدن قورتارييور.
— 387 —
هم قادينلرده، أجنبى أرككلره قارشى فطرةً قورقاقلق، تخوّف وار. تخوّف ايسه، فطرةً تستّرى إقتضا ايدييور. چونكه سكز طوقوز دقيقه بر ذوقى جدًّا آجيلاشديرهجق سكز طوقوز آى آغير بر ولد يوكنى زحمت ايله چكمكله برابر، حاميسز بر ولدڭ تربيهسيله سكز طوقوز سنه، او سكز طوقوز دقيقه غيرِ مشروع ذوقڭ بلاسنى چكمك إحتمالى وار. و كثرتله واقع اولديغندن، جدًّا شدّتله نامحرملردن فطرتى قورقار و جبلّيتى صاقينمق ايستر. و تستّر ايله نامحرمڭ إشتهاسنى آچمامق و تجاوزينه ميدان ويرمهمك، ضعيف خلقتى أمر ايدر و قوّتلى إخطار ايدر. و بر سپرى و قلعهسى چارشافى اولديغنى گوسترييور. مسموعاتمه گوره: مركز و پاىتختِ حكومتده، چارشو ايچنده، گوندوزده، أهالينڭ گوزلرى اوڭنده، غايت عادى بر قوندوره بوياجيسى، دنياجه رتبةً بيوك بر آدمڭ آچيق باجاقلى قاريسنه بِالفعل صارقينتيلق ايتمهسى، تستّر عليهنده اولانلرڭ حياسز يوزلرينه بر شامار وورويور!..
ايكنجى حكمت:
قادين و أركك اورتهسنده غايت أساسلى و شدّتلى مناسبت، محبّت و علاقه؛ يالڭز دنيوى حياتڭ إحتياجندن ايلرى گلمييور. أوت بر قادين، قوجهسنه يالڭز حياتِ دنيويهيه مخصوص بر رفيقهِٔ حيات دگلدر. بلكه حياتِ أبديهده دخى بر رفيقهِٔ حياتدر. مادام حياتِ أبديهده دخى قوجهسنه رفيقهِٔ حياتدر؛ ألبته أبدى آرقداشى و دوستى اولان قوجهسنڭ نظرندن غيرى باشقهسنڭ نظرينى كندى محاسننه جلب ايتمهمك و اونى طاريلتمامق و قيصقانديرمامق لازم گلير. مادام مؤمن اولان قوجهسى، سرِّ ايمانه بناءً اونڭ ايله علاقهسى حياتِ دنيويهيه منحصر و يالڭز حيوانى و گوزللك وقتنه مخصوص موقّت بر محبّت دگل؛ بلكه حياتِ أبديهده دخى بر رفيقهِٔ حيات نقطهسنده أساسلى و جدّى بر محبّتله، بر حرمتله علاقهداردر. هم يالڭز گنجلگنده و گوزللك زماننده دگل، بلكه إختيارلق و چركينلك وقتنده دخى او جدّى حرمت و محبّتى طاشييور. ألبته
— 388 —
اوڭا مقابل، او ده كندى محاسننى اونڭ نظرينه تخصيص و محبّتنى اوڭا حصر ايتمسى مقتضاىِ إنسانيتدر. يوقسه پك آز قزانير، فقط پك چوق غائب ايدر.
شرعًا قوجه، قارىيه كفو اولمالى، يعنى بربرينه مناسب اولمالى. بو كفو و دنك اولمق، أڭ مهمّى ديانت نقطهسندهدر.
نه موطلى او قوجهيه كه؛ قاديننڭ ديانتنه باقوب تقليد ايدر، رفيقهسنى حياتِ أبديهده غائب ايتمهمك ايچون متديّن اولور.
بختياردر او قادين كه؛ قوجهسنڭ ديانتنه باقوب "أبدى آرقداشمى غائب ايتميهيم" دييه تقوايه گيرر.
ويل او أركگه كه؛ صالحه قاديننى أبدى غائب ايتديرهجك اولان سفاهته گيرر. نه بدبختدر او قادين كه؛ متّقى قوجهسنى تقليد ايتمز، او مبارك أبدى آرقداشنى غائب ايدر.
بيڭلر ويل او ايكى بدبخت زوج و زوجهيه كه؛ بربرينڭ فسقنى و سفاهتنى تقليد ايدييورلر. بربرينه آتشه آتيلماسنده يارديم ايدييورلر!..
اوچنجى حكمت:
بر عائلهنڭ سعادتِ حياتيهسى؛ قوجه و قارى مابيْننده بر أمنيتِ متقابله و صميمى بر حرمت و محبّتله دوام ايدر. تستّرسزلك و آچيق صاچيقلق، او أمنيتى بوزار، او متقابل حرمت و محبّتى ده قيرار. چونكه آچيق صاچيقلق قيلغنه گيرن اون قاديندن آنجق بر دانهسى بولونور كه، قوجهسندن داها گوزلى گورمديگندن، كندينى أجنبىيه سَوْديرمگه چاليشماز. طوقوزى، قوجهسندن داها اييسنى گورور. و يگرمى آدمدن آنجق بر دانهسى، قاريسندن داها گوزلنى گورمييور. او وقت او صميمى محبّت و حرمتِ متقابله گيتمكله برابر، غايت چركين و غايت آلچاقجه بر حسّ اويانديرمغه سببيت ويرهبيلير. شويله كه:
— 389 —
إنسان، همشيره مِثللو محرملرينه قارشى فطرةً شهوانى حسّ طاشييهمييور. چونكه محرملرڭ سيمالرى، قرابت و محرميت جهتندهكى شفقت و محبّتِ مشروعهيى إحساس ايتديگى جهتله؛ نفسى، شهوانى تمايلاتى قيرار. فقط باجاقلر گبى شرعًا محرملره ده گوسترمسى جائز اولميان يرلرينى آچيق صاچيق بيراقمق، سفلى نفسلره گوره غايت چركين بر حسّڭ اويانماسنه سببيت ويرهبيلير. چونكه محرمڭ سيماسى محرميتدن خبر ويرر و نامحرمه بڭزهمز. فقط مثلا آچيق باجاق، محرمڭ غيريله مساويدر. محرميتى خبر ويرهجك بر علامتِ فارقهسى اولماديغندن، حيوانى بر نظرِ هوسى، بر قسم سفلى محرملرده اويانديرمق ممكندر. بويله نظر ايسه، تويلرى اورپرتهجك بر سقوطِ إنسانيتدر!..
دردنجى حكمت:
معلومدر كه؛ كثرتِ نسل هركسجه مطلوبدر. هيچ بر ملّت و حكومت يوقدر كه، كثرتِ تناسله طرفدار اولماسين. حتّى رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام فرمان ايتمش:
تَنَاكَحُوا تَكَاثَرُوا فَاِنِّى اُبَاهِى بِكُمُ الْاُمَمَ
(أو كما قال) يعنى: "إزدواج ايديڭز؛ چوغالڭز. بن قيامتده، سزڭ كثرتڭزله إفتخار ايدهجگم." حالبوكه تستّرڭ رفعى، إزدواجى تكثير ايتمهيوب، چوق آزالتييور. چونكه أڭ سرسرى و عصرى بر گنج دخى، رفيقهِٔ حياتنى ناموسلى ايستر. كندى گبى عصرى، يعنى آچيق صاچيق اولماسنى ايستهمديگندن بكار قالير، بلكه ده فحشه سلوك ايدر. قادين اويله دگل، او درجه قوجهسنى إنحصار آلتنه آلاماز. چونكه قادينڭ (عائله حياتنده مديرِ داخلى اولمق حيثيتيله قوجهسنڭ بتون مالنه، أولادينه و هر شيئنه محافظه مأمورى اولديغندن) أڭ أساسلى خصلتى صداقتدر، أمنيتدر. آچيق صاچيقلق ايسه بو صداقتى قيرار، قوجهسى نظرنده أمنيتى غائب ايدر، اوڭا وجدان عذابى چكديرر. حتّى أرككلرده ايكى گوزل خصلت اولان جسارت و سخاوت قادينلرده بولونسه، بو أمنيته و صداقته ضرر
— 390 —
اولديغى ايچون، أخلاقِ سيّئهدندر، كوتو خصلت صاييليرلر. فقط قوجهسنڭ وظيفهسى، اوڭا خزينهدارلق و صداقت دگل، بلكه حمايت و مرحمت و حرمتدر. اونڭ ايچون، او أركك إنحصار آلتنه آلينماز. باشقه قادينلرى ده نكاح ايدهبيلير.
مملكتمز آوروپايه قياس ايديلمز. چونكه اوراده دوئللو گبى چوق شدّتلى واسطهلرله آچيق صاچيقلق ايچنده ناموس بر درجه محافظه ايديلير. عزّتِ نفس صاحبى بريسنڭ قاريسنه پيس نظرله باقان، بويننه كفننى طاقار، صوڭره باقار. هم ممالكِ بارده اولان آوروپادهكى طبيعتلر، او مملكت گبى بارد و جامددرلر. بو آسيا، يعنى عالمِ إسلام قطعهسى، اوڭا نسبةً ممالكِ حارّهدر. معلومدر كه؛ محيطڭ، إنسانڭ أخلاقى اوزرنده تأثيرى واردر. او بارد مملكتده، صوغوق إنسانلرده هوساتِ حيوانيهيى تحريك ايتمك و إشتهايى آچمق ايچون آچيق صاچيقلق، بلكه چوق سوءِ إستعمالاته و إسرافاته مدار اولماز. فقط سريع التأثّر و حسّاس اولان ممالكِ حارّهدهكى إنسانلرڭ هوساتِ نفسانيهسنى متماديًا تهييج ايدهجك آچيق صاچيقلق، ألبته چوق سوءِ إستعمالاته و إسرافاته و نسلڭ ضعفيتنه و سقوطِ قوّته سببدر. بر آيده ويا يگرمى گونده إحتياجِ فطرىيه مقابل، هر بر قاچ گونده كندينى بر إسرافه مجبور ظن ايدر. او وقت، هر آيده اونبش گون قدر حيض گبى عارضهلر مناسبتيله قاديندن تجنّب ايتمگه مجبور اولديغندن، نفسنه مغلوب ايسه فحشياته ده مَيل ايدر.
شهرليلر؛ كويليلره، بدويلره باقوب تستّرى قالديرهمز. چونكه كويلرده، بدويلرده، دردِ معيشت مشغلهسيله و بدنًا چاليشمق و يورولمق مناسبتيله، هم شهرليلره نسبةً نظرِ دقّتى آز جلب ايدن معصومه ايشجى و بر درجه قابا قادينلرڭ قسمًا آچيق اولمالرى، هوساتِ نفسانيهيى تهييجه مدار اولامديغى گبى؛ سرسرى و ايشسز آدملر آز بولونديغندن، شهردهكى مفاسدڭ اونده برى اونلرده بولونماز. اويله ايسه اونلره قياس ايديلمز.
— 391 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
أهلِ ايمان آخرت همشيرهلرم اولان قادينلر طائفهسى ايله بر محاورهدر
بعض ولايتلرده طائفهِٔ نسادن صميمى و حرارتلى بر صورتده نورلره قارشى علاقهلرينى گورديگم و حدّمدن پك زياده، اونلرڭ نورلره عائد درسلريمه إعتمادلرينى بيلديگم صيرهلرده، مبارك إسپارطهيه و معنوى مدرسة الزهرايه اوچنجى دفعه گلديگم زمان ايشيتدم كه؛ او مبارك آخرت همشيرهلرم اولان طائفهِٔ نساء، بندن بر درس بكلهيورلرمش. گويا وعظ صورتنده جامعلرده اونلره بر درسم اولاجق. حالبوكه بن درت بش وجهله خستهيم و هم پريشان، حتّى قونوشمغه و دوشونمگه إقتدارسز بولونديغم حالده، بو گيجه شدّتلى بر إخطار ايله قلبمه گلدى كه؛ مادام اونبش سنه أوّل گنجلرڭ ايستهمهلريله گنجلك رهبرينى اونلر ايچون يازدڭ و پك چوق إستفاده ايديلدى. حالبوكه خانملر طائفهسى، گنجلردن داها زياده بو زمانده اويله بر رهبره محتاجدرلر. بن ده بو إخطاره قارشى غايت پريشان و ضعف و عجزمله برابر "اوچ نكته" ايله غايت مختصر بعض لزوملى مادّهلرى، او مبارك همشيرهلريمه و معنوى گنج أولادلريمه بيان ايدييورم.
برنجى نكته:
رسالهِٔ نورڭ أڭ مهمّ بر أساسى شفقت اولماسندن، نساء طائفهسى شفقت قهرمانلرى بولونمالرى جهتيله داها زياده رسالهِٔ نورله فطرةً علاقهداردرلر. و ِللّٰه الحمد، بو فطرى علاقهدارلق چوق يرلرده حسّ ايديلييور. بو شفقتدهكى فداكارلق، حقيقى بر إخلاصى و مقابلهسز بر فداكارلق معناسنى إفاده ايتديگندن، شيمدى بو زمانده پك چوق أهمّيتى وار. أوت بر والده ولدينى تهلكهدن قورتارمق ايچون هيچ بر اجرت ايستهمهدن روحنى فدا ايتمهسى و حقيقى
— 392 —
بر إخلاص ايله وظيفهِٔ فطريهسى إعتباريله كندينى أولادينه قربان ايتمهسى گوسترييور كه؛ خانملرده غايت يوكسك بر قهرمانلق وار. بو قهرمانلغڭ إنكشافى ايله؛ هم حياتِ دنيويهسنى، هم حياتِ أبديهسنى اونڭله قورتارهبيلير. فقط بعض فنا جريانلرله، او قوّتلى و قيمتدار سجيه إنكشاف ايتمز وياخود سوءِ إستعمال ايديلير.
يوزر نمونهلرندن بر كوچك نمونهسى شودر: او شفقتلى والده، چوجغنڭ حياتِ دنيويهده تهلكهيه گيرمهمسى، إستفاده و فائده گورمسى ايچون هر فداكارلغى نظره آلير، اونى اويله تربيه ايدر. "اوغلم پاشا اولسون" دييه بتون مالنى ويرر؛ حافظ مكتبندن آلير، آوروپايه گوندرر. فقط او چوجغڭ حياتِ أبديهسى تهلكهيه گيرديگنى دوشونمييور و دنيا حپسندن قورتارمغه چاليشييور، جهنّم حپسنه دوشمهسنى نظره آلمايور. فطرى شفقتڭ تام ضدّى اولارق او معصوم چوجغنى، آخرتده شفاعتجى اولمق لازم گليركن دعواجى ايدييور. او چوجق، "نيچون بنم ايمانمى تقويه ايتمهدن بو هلاكتمه سببيت ويردڭ؟" دييه شكوا ايدهجك. دنياده ده تربيهِٔ إسلاميهيى تام آلمديغى ايچون، والدهسنڭ خارقه شفقتنڭ حقّنه قارشى لايقيله مقابله ايدهمز، بلكه ده چوق قصور ايدر.
أگر حقيقى شفقت سوءِ إستعمال ايديلميهرك، بيچاره ولدينى حپسِ أبدى اولان جهنّمدن و إعدامِ أبدى اولان ضلالت ايچنده ئولمكدن قورتارمغه او شفقت سرّى ايله چاليشسه؛ او ولدڭ بتون ايتديگى حسناتنڭ بر مِثلى، والدهسنڭ دفترِ أعمالنه گچهجگندن، والدهسنڭ وفاتندن صوڭره هر وقت حسناتلرى ايله روحنه نورلر يتيشديرديگى گبى، آخرتده ده دگل دعواجى اولمق، بتون روح و جانى ايله شفاعتجى اولوب أبدى حياتده اوڭا مبارك بر أولاد اولور.
أوت إنسانڭ أڭ برنجى استادى و تأثيرلى معلّمى، اونڭ والدهسيدر. بو مناسبتله بن كندى شخصمده قطعى و دائما حسّ ايتديگم بو معنايى بيان ايدييورم:
— 393 —
بن بو سكسان سنه عمرمده، سكسان بيڭ ذاتلردن درس آلديغم حالده، قَسَم ايدييورم كه؛ أڭ أساسلى و صارصيلماز و هر وقت بڭا درسنى تازهلر گبى مرحوم والدهمدن آلديغم تلقينات و معنوى درسلردر كه؛ او درسلر فطرتمده، عادتا مادّى وجودمده چكردكلر حكمنده يرلشمش. سائر درسلريمڭ او چكردكلر اوزرينه بنا ايديلديگنى، عينًا گورويورم. ديمك بر ياشمدهكى فطرتمه و روحمه، مرحوم والدهمڭ درس و تلقيناتنى، شيمدى بو سكسان ياشمدهكى گورديگم بيوك حقيقتلر ايچنده برر چكردكِ أساسيه مشاهده ايدييورم.
أزجمله؛ مسلك و مشربمڭ درت أساسندن أڭ مهمّى اولان شفقت ايتمك و رسالهِٔ نورڭ ده أڭ بيوك حقيقتى اولان آجيمق و مرحمت ايتمهيى، او والدهمڭ شفقتلى فعل و حالندن و او معنوى درسلرندن آلديغمى يقينًا گورويورم. أوت بو حقيقى إخلاص ايله حقيقى بر فداكارلق طاشييان والدهلك شفقتى سوءِ إستعمال ايديلوب، معصوم چوجغنڭ ألماس خزينهسى حكمنده اولان آخرتنى دوشونميهرك، موقّت فانى شيشهلر حكمنده اولان دنيايه او چوجغڭ معصوم يوزينى چويرمك و بو شكلده اوڭا شفقت گوسترمك، او شفقتى سوءِ إستعمال ايتمكدر.
أوت قادينلرڭ شفقت جهتيله بو قهرمانلقلرينى هيچ بر اجرت و هيچ بر مقابله ايستهميهرك، هيچ بر فائدهِٔ شخصيه، هيچ بر گوستريش معناسى اولميهرق روحنى فدا ايتدكلرينه؛ او شفقتڭ كوچوجك بر نمونهسنى طاشييان بر طاووغڭ ياوروسنى قورتارمق ايچون آرسلانه صالديرماسى و روحنى فدا ايتمهسى إثبات ايدييور.
شيمدى تربيهِٔ إسلاميهدن و أعمالِ اُخرويهدن أڭ قيمتلى و أڭ لزوملى أساس، إخلاصدر. بو چشيد شفقتدهكى قهرمانلقده او حقيقى إخلاص بولونويور.
أگر بو ايكى نقطه او مبارك طائفهده إنكشافه باشلاسه، دائرهِٔ إسلاميهده پك بيوك بر سعادته مدار اولور. حالبوكه أرككلرڭ قهرمانلقلرى مقابلهسز اولامييور؛
— 394 —
بلكه، يوز جهتده مقابله ايستهيورلر. هيچ اولمازسه شان و شرف ايستهيورلر. فقط مع التأسّف بيچاره مبارك طائفهِٔ نسائيه، ظالم أرككلرينڭ شرلرندن و تحكّملرندن قورتولمق ايچون، باشقه بر طرزده، ضعفيتدن و عجزدن گلن باشقه بر نوعده رياكارلغه گيرييورلر.
ايكنجى نكته:
بو سنه إنزواده ايكن و حياتِ إجتماعيهدن چكيلديگم حالده بعض نورجى قارداشلريمڭ و همشيرهلريمڭ خاطرلرى ايچون دنيايه باقدم. بنمله گوروشن أكثرى دوستلردن، كندى عائلهوى حياتلرندن شكوالر ايشيتدم. "أيواه!" ديدم. إنسانڭ خصوصًا مسلمانڭ تحصّنگاهى و بر نوع جنّتى و كوچك بر دنياسى عائله حياتيدر. بو ده مى بوزولمغه باشلامش ديدم. سببنى آرادم. بيلدم كه: ناصل، إسلاميتڭ حياتِ إجتماعيهسنه و طولاييسيله دينِ إسلامه ضرر ويرمك ايچون گنجلرى يولدن چيقارمق و گنجلك هوساتى ايله سفاهته سَوق ايتمك ايچون بر ايكى قوميته چاليشييورمش. عينًا اويله ده؛ بيچاره نساء طائفهسنڭ غافل قسمنى دخى ياڭليش يوللره سَوق ايتمك ايچون بر ايكى قوميتهنڭ تأثيرلى بر صورتده پرده آلتنده چاليشديغنى حسّ ايتدم. و بيلدم كه: بو ملّتِ إسلامه بر دهشتلى ضربه، او جهتدن گلييور.
بن ده سز همشيرهلريمه و گنجلريڭز اولان معنوى أولادلريمه قطعيًا بيان ايدييورم كه: قادينلرڭ سعادتِ اُخرويهسى گبى، سعادتِ دنيويهلرى ده و فطرتلرندهكى علوى سجيهلرى ده بوزولمقدن قورتولمانڭ چارهِٔ يگانهسى، دائرهِٔ إسلاميهدهكى تربيهِٔ دينيهدن باشقه يوقدر!.. روسيهده او بيچاره طائفهنڭ نه حاله گيرديگنى ايشيدييورسڭز. رسالهِٔ نورڭ بر پارچهسنده دينيلمش كه: عقلى باشنده اولان بر آدم؛ رفيقهسنه محبّتنى و سَوْگيسنى، بش اون سنهلك فانى و ظاهرى حسنِ جمالنه بنا ايتمز. بلكه قادينلرڭ حسنِ جمالنڭ أڭ گوزلى و دائميسى، اونڭ
— 395 —
شفقتنه و قادينلغه مخصوص حسنِ سيرتنه سَوْگيسنى بنا ايتملى. تا كه، او بيچاره إختيارلادقجه، قوجهسنڭ محبّتى اوڭا دوام ايتسين. چونكه اونڭ رفيقهسى، يالڭز دنيا حياتندهكى موقّت بر يارديمجى رفيقه دگل، بلكه حياتِ أبديهسنده أبدى و سَويملى بر رفيقهِٔ حيات اولديغندن، إختيارلندقجه داها زياده حرمت و مرحمت ايله بربرينه محبّت ايتمك لازم گلييور. شيمديكى تربيهِٔ مدنيه پردهسى آلتندهكى حيوانجهسنه موقّت بر رفاقتدن صوڭره أبدى بر مفارقته معروض قالان او عائله حياتى، أساسيله بوزولويور.
هم رسالهِٔ نورڭ بر جزئنده دينيلمش كه: بختياردر او آدم كه؛ رفيقهِٔ أبديهسنى غائب ايتمهمك ايچون صالحه زوجهسنى تقليد ايدر، او ده صالح اولور. هم بختياردر او قادين كه؛ قوجهسنى متديّن گورور، أبدى دوستنى و آرقداشنى غائب ايتمهمك ايچون او ده تام متديّن اولور؛ سعادتِ دنيويهسى ايچنده سعادتِ اُخرويهسنى قزانير. بدبختدر او آدم كه؛ سفاهته گيرمش زوجهسنه إتّباع ايدر؛ واز گچيرمگه چاليشماز، كنديسى ده إشتراك ايدر. بدبختدر او قادين كه؛ زوجنڭ فسقنه باقار، اونى باشقه بر صورتده تقليد ايدر. ويل او زوج و زوجهيه كه؛ بربرينى آتشه آتمقده يارديم ايدر. يعنى؛ مدنيت فانتازيهلرينه بربرينى تشويق ايدر.
ايشته، رسالهِٔ نورڭ بو مئالدهكى جملهلرينڭ معناسى بودر كه: بو زمانده عائله حياتنڭ و دنيوى و اُخروى سعادتنڭ و قادينلرده علوى سجيهلرڭ إنكشافنڭ سببى، يالڭز دائرهِٔ شريعتدهكى آدابِ إسلاميتله اولابيلير.
شيمدى عائله حياتنده أڭ مهمّ نقطه بودر كه؛ قادين، قوجهسنده فنالق و صداقتسزلك گورسه، او ده قوجهسنڭ عنادينه قادينڭ وظيفهِٔ عائلهويسى اولان صداقت و أمنيتى بوزسه؛ عينًا عسكريدهكى إطاعتڭ بوزولماسى گبى، او عائله حياتنڭ فابريقهسى زير و زبر اولور. بلكه او قادين، ألندن گلديگى قدر
— 396 —
قوجهسنڭ قصورينى إصلاحه چاليشماليدر كه، أبدى آرقداشنى قورتارسين. يوقسه او ده، كندينى آچيقلق و صاچيقلقله باشقهلره گوسترمگه و سَوْديرمگه چاليشسه، هر جهتله ضرر ايدر. چونكه حقيقى صداقتى بيراقان، دنياده ده جزاسنى گورور. چونكه نامحرملرڭ نظرندن فطرتى قورقار، صيقيلير، چكيلير. نامحرم يگرمى أركگڭ اون سكزينڭ نظرندن إستثقال ايدر. أركك ايسه، نامحرم يوز قاديندن آنجق بريسندن إستثقال ايدر، باقماسندن صيقيلير. قادين او جهتده عذاب چكديگى گبى، صداقتسزلك إتهامى آلتنه گيرر؛ ضعفيتيله برابر، حقوقنى محافظه ايدهمز.
الحاصل:ناصلكه قادينلر قهرمانلقده، إخلاصده شفقت إعتباريله أرككلره بڭزهمدكلرى گبى، أرككلر ده او قهرمانلقده اونلره يتيشهمييورلر؛ اويله ده او معصوم خانملر دخى، سفاهتده هيچ بر وجهله أرككلره يتيشهمزلر. اونڭ ايچون فطرتلريله و ضعيف خلقتلريله نامحرملردن شدّتلى قورقارلر و چارشاف آلتنده صاقلانمغه كنديلرينى مجبور بيليرلر. چونكه أركك، سكز دقيقه ذوق و لذّت ايچون سفاهته گيرسه، آنجق سكز ليرا قدر بر شى ضرر ايدر. فقط قادين سكز دقيقه سفاهتدهكى ذوقڭ جزاسى اولارق دنياده دخى سكز آى آغير بر يوكى قارننده طاشير و سكز سنه ده او حاميسز چوجغڭ تربيهسنڭ مشقّتنه گيرديگى ايچون سفاهتده أرككلره يتيشهمز، يوز درجه فضله جزاسنى چكر. آز اولميان بو نوع وقوعات ده گوسترييور كه؛ مبارك طائفهِٔ نسائيه، فطرةً يوكسك أخلاقه منشأ اولديغى گبى، فسق و سفاهتده دنيا ذوقى ايچون قابليتلرى يوق حكمندهدر. ديمك اونلر دائرهِٔ تربيهِٔ إسلاميه ايچنده مسعود بر عائله حياتنى گچيرمگه مخصوص بر نوع مبارك مخلوقدرلر. بو مباركلرى إفساد ايدن قوميتهلر قهر اولسونلر!.. اللّٰه بو همشيرهلريمى ده بو سرسريلرڭ شرلرندن محافظه أيلهسين، آمين.
— 397 —
همشيرهلرم! محرمجه بو سوزيمى سزه سويلهيورم: معيشت ديردى ايچون؛ سرسرى، أخلاقسز، فرنكمشرب بر قوجهنڭ تحكّمى آلتنه گيرمكدنسه، فطرتڭزدهكى إقتصاد و قناعتله، كويلى معصوم قادينلرڭ نفقهلرينى كنديلرى چيقارمق ايچون چاليشمهلرى نوعندن كنديڭزى إدارهيه چاليشڭز، صاتمغه چاليشمايڭز. شايد سزه مناسب اولميان بر أركك قسمت اولسه، سز قسمتڭزه راضى اولڭز و قناعت ايديڭز. إن شاء اللّٰه رضاڭز و قناعتڭزله او ده إصلاح اولور. يوقسه شيمديكى ايشيتديگم گبى، محكمهلره بوشانمق ايچون مراجعت ايدهجكسڭز. بو ده، حيثيتِ إسلاميه و شرفِ ملّيهمزه ياقيشماز!
اوچنجى نكته:
عزيز همشيرهلرم؛ قطعيًا بيليڭز كه: دائرهِٔ مشروعهنڭ خارجندهكى ذوقلرده، لذّتلرده؛ اون درجه اونلردن زياده ألملر و زحمتلر بولونديغنى رسالهِٔ نور يوزر قوّتلى دليللرله، حادثاتلرله إثبات ايتمشدر. اوزون تفصيلاتى رسالهِٔ نورده بولابيليرسڭز.
أزجمله: كوچك سوزلردن آلتنجى، يدنجى، سكزنجى سوزلر و گنجلك رهبرى بنم بدلمه سزلره تام بو حقيقتى گوسترهجك. اونڭ ايچون دائرهِٔ مشروعهدهكى كيفه إكتفا ايديڭز و قناعت گتيريڭز. سزڭ خانهڭزدهكى معصوم أولادلريڭزله معصومانه صحبت، يوزر سينهمادن داها زياده ذوقليدر. هم قطعيًا بيليڭز كه؛ بو حياتِ دنيويهده حقيقى لذّت، ايمان دائرهسندهدر و ايماندهدر. و أعمالِ صالحهنڭ هر بريسنده بر معنوى لذّت وار. و ضلالت و سفاهتده، بو دنياده دخى غايت آجى و چركين ألملر بولونديغنى رسالهِٔ نور يوزر قطعى دليللرله إثبات ايتمشدر. عادتا ايمانده بر جنّت چكردگى و ضلالتده و سفاهتده بر جهنّم چكردگى بولونديغنى، بن كندم چوق تجربهلرله و حادثهلرله عين اليقين گورمشم و رسالهِٔ نورده بو حقيقت تكرار ايله يازيلمش. أڭ شديد معنّد و معترضلرڭ ألنه
— 398 —
گيروب؛ هم رسمى أهلِ وقوفلر و محكمهلر او حقيقتى جرح ايدهمهمشلر. شيمدى سزڭ گبى مبارك و معصوم همشيرهلريمه و أولادلرم حكمنده كوچكلريڭزه، باشده تستّر رسالهسى و گنجلك رهبرى و كوچك سوزلر بنم بدلمه سزلره درس ويرسين.
بن ايشيتدم كه؛ بنم سزه جامعده درس ويرمكلگمى آرزو ايدييورسڭز. فقط بنم پريشانيتمله برابر خستهلغم و چوق أسباب، بو وضعيته مساعده ايتمييور. بن ده سزڭ ايچون يازديغم بو درسمى اوقويان و قبول ايدن بتون همشيرهلريمى، بتون معنوى قزانجلريمه و دعالريمه نور شاكردلرى گبى داخل ايتمگه قرار ويردم. أگر سز بنم بدلمه رسالهِٔ نورى قسمًا ألده ايدوب اوقوسهڭز ويا ديڭلهسهڭز، او وقت قاعدهمز موجبنجه؛ بتون قارداشلريڭز اولان نور شاكردلرينڭ معنوى قزانجلرينه و دعالرينه ده حصّهدار اولويورسڭز.
بن شيمدى داها زياده يازاجقدم؛ فقط چوق خسته و چوق ضعيف و چوق إختيار و تصحيحات گبى چوق وظيفهلرم بولونديغندن، شيمديلك بو قدرله إكتفا ايتدم.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
دعاڭزه محتاج قارداشڭز
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭