— 399 —
يگرمى بشنجى لمعه
يگرمى بش دوادر
(خستهلره بر مرهم، بر تسلّى، معنوى بر رچته، بر عيادة المريض و گچمش اولسون مقامنده يازيلمشدر.)
إخطار و إعتذار
بو معنوى رچته، بتون يازدقلريمزڭ فوقنده بر سرعتله
(حاشيه): بو رساله، درت بچق ساعت ظرفنده تأليف ايديلمشدر.
أوت: رشدى، أوت: رأفت، أوت: خسرو، أوت: سعيد
تأليف ايديلديگى گبى؛ هم عمومه مخالف اولارق تصحيحاته و دقّته وقت بولميهرق، تأليفى گبى غايت سرعتله، آنجق بر دفعه نظردن گچيريلدى. ديمك مسودّهِٔ أوّل حكمنده مشوّش قالمشدر. قلبه فطرى بر صورتده گلن خاطراتى، صنعتله و دقّتله بوزمامق ايچون، يڭيدن تدقيقاته لزوم گورمدك. اوقويان ذاتلر، خصوصًا خستهلر بعض ناخوش عبارهلردن وياخود آغير كلمهلردن و إفادهلردن صيقيلوب گوجنمهسينلر، بڭا ده دعا ايتسينلر.
— 400 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
اَلَّذِينَ اِذَا اَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ ٭
وَالَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَيَسْقِينِ ٭ وَاِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ ٭
شو لمعهده، نوعِ بشرڭ اون قسمندن بر قسمنى تشكيل ايدن مصيبتزده و خستهلره حقيقى بر تسلّى و نافع بر مرهم اولابيلهجكيگرمى بش دوايىإجمالًا بيان ايدييورز.
برنجى دواء:
أى بيچاره خسته! مراق ايتمه، صبر ايت. سنڭ خستهلغڭ سڭا درد دگل بلكه بر نوع درماندر. چونكه عمر بر سرمايهدر، گيدييور. ميوهسى بولونمازسه ضايع اولور. هم راحت و غفلتله اولسه، پك چابوق گيدييور. خستهلق، سنڭ او سرمايهڭى بيوك كارلرله ميوهدار ايدييور. هم عمرڭ چابوق گچمهسنه ميدان ويرمييور، طوتويور، اوزون ايدييور.. تا ميوهلرى ويردكدن صوڭره بيراقوب گيتسين. ايشته، عمرڭ خستهلقله اوزون اولماسنه إشارةً بو ضربِ مَثل ديللرده دستاندر كه؛ "مصيبت زمانى چوق اوزوندر، صفا زمانى پك قيصه اولويور."
ايكنجى دواء:
أى صبرسز خسته! صبر ايت، بلكه شكر ايت. سنڭ بو خستهلغڭ، عمر دقيقهلرينى برر ساعت عبادت حكمنه گتيرهبيلير. چونكه عبادت ايكى قسمدر. برى مثبت عبادتدر كه؛ نماز، نياز گبى معلوم عبادتلردر. ديگرى منفى عبادتلردر كه؛ خستهلقلر، مصيبتلر واسطهسيله مصيبتزده، عجزينى، ضعفنى حسّ ايدر. خالقِ رحيمنه إلتجا ايدر، يالوارير. خالص، رياسز، معنوى بر عبادته مظهر اولور. أوت خستهلقله گچن بر عمر، اللّٰهدن شكوا ايتمهمك شرطيله، مؤمن
— 401 —
ايچون عبادت صاييلديغنه رواياتِ صحيحه واردر. حتّى بعض صابر و شاكر خستهلرڭ بر دقيقهلق خستهلغى، بر ساعت عبادت حكمنه گچديگى و بعض كامللرڭ بر دقيقهسى بر گون عبادت حكمنه گچديگى، روايتِ صحيحه و كشفياتِ صادقه ايله ثابتدر. سنڭ بر دقيقه عمريڭى، بيڭ دقيقه حكمنه گتيروب، سڭا اوزون عمرى قزانديران خستهلقدن تشكّى دگل، تشكّر ايت.
اوچنجى دواء:
أى تحمّلسز خسته! إنسان بو دنيايه كيف سورمك و لذّت آلمق ايچون گلمديگنه، متماديًا گلنلرڭ گيتمهسى و گنجلرڭ إختيارلاشماسى و متماديًا زوال و فراقده يووارلانماسى شاهددر. هم إنسان، ذىحياتڭ أڭ مكمّلى، أڭ يوكسگى و جهازاتجه أڭ زنگينى، بلكه ذىحياتلرڭ سلطانى حكمنده ايكن، گچمش لذّتلرى و گلهجك بلالرى دوشونمك واسطهسيله، حيوانه نسبةً أڭ أدنا بر درجهده، آنجق كدرلى، مشقّتلى بر حيات گچيرييور. ديمك إنسان، بو دنيايه يالڭز گوزل ياشامق ايچون و راحتله و صفا ايله عمر گچيرمك ايچون گلمهمشدر. بلكه عظيم بر سرمايه ألنده بولونان إنسان، بوراده تجارت ايله، أبدى دائمى بر حياتڭ سعادتنه چاليشمق ايچون گلمشدر. اونڭ ألنه ويريلن سرمايه ده عمردر. أگر خستهلق اولمازسه، صحّت و عافيت غفلت ويرر، دنيايى خوش گوسترر، آخرتى اونوتديرر. قبرى و ئولومى خاطرينه گتيرمك ايستهمييور، سرمايهِٔ عمرينى بادِ هوا بوش يره صرف ايتديرييور. خستهلق ايسه، بردن گوزينى آچديرر. وجودينه و جسدينه دير كه: "لا يموت دگلسڭ، باشى بوش دگلسڭ، بر وظيفهڭ وار. غرورى بيراق، سنى يارادانى دوشون، قبره گيدهجگڭى بيل، اويله حاضرلان." ايشته خستهلق بو نقطهِٔ نظردن هيچ آلداتماز بر ناصح و ايقاظ ايديجى بر مرشددر. اوندن شكوا دگل، بلكه بو جهتده اوڭا تشكّر ايتمك؛ أگر فضله آغير گلسه، صبر ايستهمك گركدر.
— 402 —
دردنجى دواء:
أى شكواجى خسته! سنڭ حقّڭ شكوا دگل شكردر، صبردر. چونكه سنڭ وجودڭ و أعضا و جهازاتڭ، سنڭ ملكڭ دگلدر. سن اونلرى ياپمامشسڭ، باشقه تزگاهلردن صاتون آلمامشسڭ. ديمك باشقهسنڭ ملكيدر. اونلرڭ مالكى، ملكنده ايستديگى گبى تصرّف ايدر. يگرمى آلتنجى سوزده دينيلديگى گبى، مثلا غايت زنگين، غايت ماهر بر صنعتكار؛ گوزل صنعتنى، قيمتدار ثروتنى گوسترمك ايچون، مسكين بر آدمه مودهللك وظيفهسنى گورديرمك مقصديله، بر اجرته مقابل، بر ساعتجك زمانده، مرصّع و غايت صنعتلى ديكديگى بر گوملگى، بر حلّهيى او فقيره گيديرر. اونڭ اوستنده ايشلر و وضعيتلر ويرر. خارقه أنواعِ صنعتنى گوسترمك ايچون كسر، دگيشديرر، اوزالتير، قيصهلتير. عجبا شو اجرتلى مسكين آدم، او ذاته ديسه: "بڭا زحمت ويرييورسڭ، أگيلوب قالقمقله ويرديگڭ وضعيتدن بڭا صيقنتى ويرييورسڭ، بنى گوزللشديرن بو گوملگى كسوب قيصهلتمقله گوزللگمى بوزويورسڭ" ديمگه حق قزانهبيلير مى؟ مرحمتسزلك، إنصافسزلق ايتدڭ دييهبيلير مى؟ ايشته عينًا بو مثال گبى، صانعِ ذو الجلال سڭا أى خسته! گوز، قولاق، عقل، قلب گبى نورانى طويغولرله مرصّع اولارق گيديرديگى جسم گوملگنى، أسماءِ حسنىسنڭ نقشلرينى گوسترمك ايچون، چوق حالات ايچنده سنى چويرر و چوق وضعيتلرده سنى دگيشديرر. سن آجلقله اونڭ رزّاق إسمنى طانيديغڭ گبى، شافى إسمنى ده خستهلغڭله بيل. ألملر، مصيبتلر بر قسم أسماسنڭ أحكامنى گوستردكلرى ايچون، اونلرده حكمتدن لمعهلر و رحمتدن شعاعلر و او شعاعات ايچنده چوق گوزللكلر بولونويور. أگر پرده آچيلسه، توحّش و نفرت ايتديگڭ خستهلق پردهسى آرقهسنده، سَويملى گوزل معنالرى بولورسڭ.
بشنجى دواء:
أى مرضه مبتلا خسته! بو زمانده تجربهمله قناعتم گلمشدر كه؛ خستهلق بعضلره بر إحسانِ إلٰهيدر، بر هديهِٔ رحمانيدر. بو سكز طوقوز سنهدر،
— 403 —
لياقتسز اولديغم حالده، بعض گنج ذاتلر، خستهلق مناسبتيله دعا ايچون بنمله گوروشديلر. دقّت ايتدم كه؛ هانگى خستهلقلى گنجى گوردم، سائر گنجلره نسبةً آخرتنى دوشونمگه باشلايور. گنجلك سرخوشلغى يوق. غفلت ايچندهكى حيوانى هوساتدن بر درجه كندينى قورتارييور. بن ده باقييوردم، اونلرڭ تحمّل داخلندهكى خستهلقلرينى بر إحسانِ إلٰهى اولديغنى إخطار ايدردم. ديردم كه: "قارداشم، سنڭ بو خستهلغڭڭ عليهنده دگلم، خستهلق ايچون سڭا قارشى بر شفقت حسّ ايدوب آجيمييورم كه دعا ايدهيم. خستهلق سنى تام اويانديرنجهيه قدر صبره چاليش و خستهلق وظيفهسنى بيتيردكدن صوڭره خالقِ رحيم إن شاء اللّٰه سڭا شفا ويرر." هم ديردم: "سنڭ بر قسم أمثالڭ صحّت بلاسيله غفلته دوشوب، نمازى ترك ايدوب، قبرى دوشونمهيوب، اللّٰهى اونوتوب، بر ساعتلك حياتِ دنيويهنڭ ظاهرى كيفى ايله، حدسز بر حياتِ أبديهسنى صارصار، زدهلر، بلكه ده خراب ايدر. سن خستهلق گوزيله، هر حالده گيدهجگڭ بر منزلڭ اولان قبريڭى و داها آرقهسنده اُخروى منزللرى گورورسڭ و اونلره گوره طاورانييورسڭ. ديمك سنڭ ايچون خستهلق، بر صحّتدر. بر قسم أمثالڭدهكى صحّت، بر خستهلقدر."
آلتنجى دواء:
أى ألمدن تشكّى ايدن خسته! سندن صورويورم؛ گچمش عمريڭى دوشون و او عمرده گچمش لذّتلى صفا گونلرى و بلا و ألملى وقتلريڭى تخطّر ايت. هر حالده يا اوخ، يا آه دييهجكسڭ. يعنى، يا الحمد ِللّٰه شكر وياخود وا حسرتا، وا أسفا قلبڭ ويا لسانڭ دييهجك. دقّت ايت، سڭا اوخ الحمد ِللّٰه شكر ديديرن، سنڭ باشڭدن گچمش ألملر، مصيبتلرڭ دوشونمسى، بر معنوى لذّتى دشييور كه؛ سنڭ قلبڭ شكر ايدر. چونكه ألمڭ زوالى، لذّتدر. او ألملر، او مصيبتلر زواليله، روحده بر لذّت إرثيت بيراقمش كه، دوشونمكله دشيلسه، روحدن بر لذّت آقييور، شكرلر تقطّر ايدييور. سڭا وا أسفا، وا حسرتا ديديرتن، أسكى
— 404 —
زمانده گچيرديگڭ لذّتلى و صفالى او حاللردر كه؛ زواللريله، سنڭ روحڭده دائمى بر ألم إرثيت بيراقوب، نه وقت دوشونسهڭ، او ألم ينه دشيلييور، أسف و حسرت آقيتيور. مادام بر گونلك غيرِ مشروع لذّت، بعضًا بر سنه معنوى ألم چكديرييور. و موقّت بر گونلك خستهلقله گلن ألم، چوق گونلر معنوى لذّتِ ثوابله برابر، زوالندهكى خلاص و قورتولمقدن گلن معنوى لذّت واردر. سنڭ باشندهكى شيمديلك بو موقّت خستهلغڭ نتيجهسى و ايچ يوزندهكى ثوابى دوشون، "بو ده گچر ياهو!" دى، شكوا يرنده شكر ايت.
آلتنجى دواء:
(حاشيه): فطرى بر صورتده بو لمعه تخطّر ايتديگندن، آلتنجى مرتبهده ايكى دوا يازيلمش. فطريلگنه ايليشمهمك ايچون اويلهجه بيراقدق، بلكه بر سرّ واردر دييه دگيشديرمهدك.
أى دنيا ذوقنى دوشونوب خستهلقدن إضطراب چكن قارداشم! بو دنيا أگر دائمى اولسه ايدى و يولمزده ئولوم اولماسه ايدى و فراق و زوالڭ روزگارلرى أسمسه ايدى و مصيبتلى، فورطنهلى إستقبالده معنوى قيش موسملرى اولماسه ايدى؛ بن ده سنڭله برابر سنڭ حالڭه آجييهجقدم. فقط مادام دنيا بر گون بزه هايدى طيشارى دييهجك، فرياديمزدن قولاغنى قپايهجق، او بزى طيشارى قوغمهدن بز بو خستهلقلر ايقاظاتيله شيمديدن اونڭ عشقندن واز گچملىيز. او بزى ترك ايتمهدن، قلبًا اونى تركه چاليشملىيز. أوت خستهلق بو معنايى بزه إخطار ايدوب دير كه: "سنڭ وجودڭ طاشدن، دميردن دگلدر. بلكه دائما آيريلمغه مساعد مختلف مادّهلردن تركيب ايديلمشدر. غرورى بيراق، عجزيڭى آڭلا، مالكڭى طانى، وظيفهڭى بيل، دنيايه نه ايچون گلديگڭى اوگرن." قلبڭ قولاغنه گيزلى إخطار ايدييور. هم مادام دنيانڭ ذوقى، لذّتى دوام ايتمييور. خصوصًا مشروع اولمازسه هم دوامسز، هم ألملى، هم گناهلى اولويور. او
— 405 —
ذوقى غائب ايتديگڭدن خستهلق بهانهسيله آغلاما؛ بِالعكس خستهلقدهكى معنوى عبادت و اُخروى ثواب جهتنى دوشون، ذوق آلمغه چاليش.
يدنجى دواء:
أى صحّتنڭ لذّتنى غائب ايدن خسته! سنڭ خستهلغڭ صحّتدهكى نعمتِ إلٰهيهنڭ لذّتنى قاچيرمييور، بِالعكس طاتديرييور، زيادهلشديرييور. چونكه بر شى دوام ايتسه تأثيرينى غائب ايدر. حتّى أهلِ حقيقت متّفقًا دييورلر كه:
اِنَّمَا الْاَشْيَاءُ تُعْرَفُ بِاَضْدَادِهَا
يعنى: "هر شى ضدّيله بيلينير." مثلا، قراڭلق اولمازسه ايشيق بيلينمز، لذّتسز قالير. صوغوق اولمازسه حرارت آڭلاشيلماز، ذوقسز قالير. آجلق اولمازسه، ييمك لذّت ويرمز. معده حرارتى اولمازسه، صو ايچمهسى ذوق ويرمز. علّت اولمازسه، عافيت ذوقسزدر. مرض اولمازسه، صحّت لذّتسزدر. مادام فاطرِ حكيم إنسانه هر چشيد إحساننى إحساس ايتمك و هر بر نوع نعمتنى طاتديرمق و إنسانى دائما شكره سَوق ايتمك ايستديگنى، شو كائناتده چشيد چشيد حدسز أنواعِ نعمتى طاداجق طانيهجق درجهده غايت چوق جهازات ايله إنسانى تجهيز ايتمهسى گوسترييور كه؛ ألبته صحّت و عافيتى ويرديگى گبى؛ خستهلقلرى، علّتلرى، دردلرى ده ويرهجكدر. سندن صورويورم: "بو خستهلق سنڭ باشڭده ويا ألڭده ويا معدهڭده اولماسه ايدى؛ سن، باشڭ، ألڭ، معدهڭڭ صحّتندهكى لذّتلى، ذوقلى نعمتِ إلٰهيهيى حسّ ايدوب شكر ايدر مى ايدڭ؟ ألبته شكر دگل، بلكه دوشونميهجكدڭ؛ شعورسز او صحّتى غفلته بلكه سفاهته صرف ايدردڭ."
سكزنجى دواء:
أى آخرتنى دوشونن خسته! خستهلق، صابون گبى، گناهلرڭ كيرلرينى ييقار، تميزلر. خستهلقلر، كفّارت الذنوب اولديغى حديثِ صحيح ايله ثابتدر. هم حديثده واردر كه: "ايرمش آغاجى سيلكمكله ناصل ميوهلرى دوشر؛ ايمانلى بر خستهنڭ تيترهمهسى ده، اويله گناهلرى سيلكر."
— 406 —
گناهلر، حياتِ أبديهده دائمى خستهلقلردر. بو حياتِ دنيوىده دخى قلب، وجدان، روح ايچون معنوى خستهلقلردر. سن أگر صبر ايدوب شكوا ايتمزسهڭ، شو موقّت بر خستهلق ايله دائمى پك چوق خستهلقلردن قورتولويورسڭ. أگر گناهلرى دوشونمييورسهڭ، ياخود آخرتى بيلمييورسهڭ ويا اللّٰهى طانيمييورسهڭ، سنده اويله دهشتلى بر خستهلق وار كه؛ ميليون دفعه سندهكى بو كوچك خستهلقدن داها بيوكدر. اوندن فرياد ايت. چونكه بتون دنيانڭ موجوداتيله قلبڭ، روحڭ و نفسڭ علاقهداردر. متماديًا فراق و زوال ايله او علاقهلر كسيلوب، سنده حدسز يارهلر آچيلير. باخصوص آخرتى بيلمهديگڭ ايچون، ئولومى إعدامِ أبدى تخيّل ايتديگڭدن (عادتا) گويا ياره بره ايچنده، دنيا قدر خستهلقلى بر وجودڭ وار.
ايشته أڭ أوّل حدسز يارهلى و خستهلقلى بو بيوك معنوى وجودڭ حدسز خستهلقلرينه قطعى علاج و قطعى شفا ويريجى بر ترياق اولان ايمان علاجنى آرامق و إعتقاديڭى دوزلتمك گركدر كه، او علاجى بولمقده أڭ قيصه يول، بو مادّى خستهلغڭ ييرتديغى غفلت پردهسنڭ آلتنده سڭا گوسترديگى عجزڭ و ضعفڭ پنجرهسيله، بر قديرِ ذو الجلالڭ قدرتنى و رحمتنى طانيمقدر. أوت اللّٰهى طانيميانڭ دنيا طولوسى بلا باشنده واردر. اللّٰهى طانييانڭ دنياسى نورله و معنوى سرورله طولودر. درجهسنه گوره ايمان قوّتيله حسّ ايدر. بو ايماندن گلن معنوى سُرور و شفا و لذّت آلتنده، جزئى مادّى خستهلقلرڭ ألمى أرير، أزيلير.
طوقوزنجى دواء:
أى خالقنى طانييان خسته! خستهلقلردهكى ألم و توحّش و قورقمق ايسه؛ خستهلق بعضًا ئولومه وسيله اولديغى جهتندندر. ئولوم، نظرِ غفلت و ظاهرى جهتنده دهشتلى اولديغندن، اوڭا وسيله اولابيلن خستهلقلر قورقوتويور، تلاش ويرييور.
— 407 —
أوّلا بيل و قطعى ايمان ايت كه: "أجل مقدّردر، تغيّر ايتمز." چوق آغير خستهلرڭ باشنده آغلايانلر و صحّتلرى يرنده اولانلر ئولمشلر، او آغير خستهلر شفا بولوب ياشامشلر.
ثانيًا: ئولوم، صورةً گورونديگى گبى دهشتلى دگل. چوق رسالهلرده غايت قطعى، شكسز، شبههسز بر صورتده، قرآنِ حكيمڭ ويرديگى نور ايله إثبات ايتمشز كه: أهلِ ايمان ايچون ئولوم، وظيفهِٔ حيات كلفتندن بر ترخيصدر؛ هم دنيا ميدانندهكى إمتحانده، تعليم و تعليمات اولان عبوديتدن بر پايدوسدر؛ هم اوتهكى عالمه گيتمش يوزده طقسان طوقوز أحباب و أقرباسنه قاووشمق ايچون بر وسيلهدر؛ هم حقيقى وطننه و أبدى مقامِ سعادتنه گيرمگه بر واسطهدر؛ هم زندانِ دنيادن بوستانِ جنانه بر دعوتدر؛ هم خالقِ رحيمنڭ فضلندن، كندى خدمتنه مقابل أخذِ اجرت ايتمگه بر نوبتدر. مادام ئولومڭ ماهيتى حقيقت نقطهسنده بودر؛ اوڭا دهشتلى باقمق دگل، بِالعكس رحمت و سعادتڭ بر مقدّمهسى نظريله باقمق گركدر. هم أهل اللّٰهڭ بر قسمنڭ ئولومدن قورقمالرى، ئولومڭ دهشتندن دگلدر. بلكه داها فضله خير قزانهجغم دييه، وظيفهِٔ حياتڭ إدامهسندن قزانهجقلرى خيرات ايچوندر. أوت أهلِ ايمان ايچون ئولوم، رحمت قپوسيدر. أهلِ ضلالت ايچون، ظلماتِ أبديه قويوسيدر.
اوننجى دواء:
أى لزومسز مراق ايدن خسته! سن، خستهلغڭ آغيرلغندن مراق ايدييورسڭ. او مراقڭ، سنڭ خستهلغڭى آغيرلاشديرر. خستهلغڭ خفيفلشمهسنى ايسترسهڭ، مراق ايتمهمگه چاليش. يعنى خستهلغڭ فائدهلرينى، ثوابنى و چابوق گچهجگنى دوشون، مراقى قالدير، خستهلغڭ كوكنى كس. أوت مراق، خستهلغى ايكيلشديرر؛ مادّى خستهلغڭ آلتنده مراق ايله معنوى بر خستهلغى قلبڭه ويرر؛ مادّى خستهلق اوڭا طايانير، دوام ايدر. أگر تسليميتله،
— 408 —
رضا ايله، خستهلغڭ حكمتنى دوشونمكله او مراق گيتسه، او مادّى خستهلغڭ مهمّ بر كوكى كسيلير، خفيفلشير، قسمًا گيدر. خصوصًا أوهامله بر درهم مادّى خستهلق، بعضًا مراق واسطهسيله اون درهم قدر بيور. مراق كسيلمسيله، او خستهلغڭ اونده طوقوزى گيدر. مراق، خستهلغى زياده ايتديگى گبى، حكمتِ إلٰهيهيى إتهام و رحمتِ إلٰهيهيى تنقيد و خالقِ رحيمندن شكوا حكمنده اولديغى ايچون، عكسِ مقصديله طوقات ير، خستهلغنى زيادهلشديرر. أوت ناصلكه شكر نعمتى زيادهلشديرر.. اويله ده شكوا؛ خستهلغى، مصيبتى تزييد ايدر. هم مراقڭ كنديسى ده بر خستهلقدر. اونڭ علاجى، خستهلغڭ حكمتنى بيلمكدر. مادام حكمتنى، فائدهسنى بيلدڭ؛ او مرهمى مراقه سور، قورتول. آه يرينه اوخ دى، وا أسفا يرينه " اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى كُلِّ حَالٍ" سويله.
اون برنجى دواء:
أى صبرسز خسته قارداش! خستهلق، حاضر بر ألمى سڭا ويرمكله برابر؛ أوّلكى خستهلغڭدن بوگونه قدر او خستهلغڭ زوالندهكى بر لذّتِ معنويه و ثوابندهكى بر لذّتِ روحيه ويرييور. بوگوندن، بلكه بو ساعتدن صوڭرهكى زمانده خستهلق يوق، ألبته يوقدن ألم يوق؛ ألم اولمازسه تأثّر اولاماز. سن ياڭليش بر صورتده توهّم ايتديگڭ ايچون صبرسزلق گلييور. چونكه بوگوندن أوّل بتون خستهلق زمانڭڭ مادّيسى گيتمكله، ألمى ده برابر گيتمش؛ كندڭدهكى ثوابى و زوالندهكى لذّت قالمش. سڭا كار و سُرور ويرمك لازم گليركن، اونلرى دوشونوب متألّم اولمق و صبرسزلق ايتمك ديوانهلكدر. گلهجك گونلر داها گلمهمشلر. اونلرى شيمديدن دوشونوب، يوق بر گونده، يوق اولان بر خستهلقدن، يوق اولان بر ألمدن توهّم ايله دوشونوب متألّم اولمق، صبرسزلق گوسترمكله، اوچ مرتبه يوق يوغه وجود رنگى ويرمك، ديوانهلك دگل ده نهدر؟ مادام بو ساعتدن أوّلكى خستهلق زمانلرى ايسه سُرور ويرييور. و مادام ينه بو ساعتدن صوڭرهكى زمان معدوم، خستهلق معدوم، ألم معدومدر. سن، جنابِ حقّڭ سڭا ويرديگى بتون صبر قوّتنى بويله
— 409 —
صاغه صوله طاغيتمه؛ بو ساعتدهكى ألمه قارشى تحشيد ايت؛ "يا صبور!" دى، طايان.
اون ايكنجى دواء:
أى خستهلق سببيله عبادت و أورادندن محروم قالان و او محروميتدن تأسّف ايدن خسته! بيل كه: حديثجه ثابتدر كه؛ متّقى بر مؤمن، خستهلق سببيله ياپامديغى دائمى وردينڭ ثوابنى، خستهلق زماننده ينه قزانير. فرضى، ممكن اولديغى قدر يرينه گتيرن بر خسته، صبر و توكّل ايله و فرضلرينى يرينه گتيرمكله او آغير خستهلق زماننده سائر سنّتلرڭ يرينى، هم خالص بر صورتده، خستهلق طوتار. هم خستهلق، إنساندهكى عجزينى، ضعفنى إحساس ايدر. او عجزڭ لسانيله و ضعفڭ ديليله حالًا و قالًا بر دعا ايتديرر. جنابِ حق، إنسانه حدسز بر عجز و نهايتسز بر ضعف ويرمش.. تا كه دائمى بر صورتده درگاهِ إلٰهيهيه إلتجا ايدوب نياز ايتسين، دعا ايتسين.
قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ
يعنى "أگر دعاڭز اولمازسه نه أهمّيتڭز وار؟" آيتڭ سرّيله إنسانڭ حكمتِ خلقتى و سببِ قيمتى اولان صميمى دعا و نيازڭ بر سببى خستهلق اولديغندن، بو نقطهِٔ نظردن شكوا دگل، اللّٰهه شكر ايتمك و خستهلغڭ آچديغى دعا موصلغنى، عافيتى كسب ايتمكله قپامامق گركدر.
اون اوچنجى دواء:
أى خستهلقدن شكوا ايدن بيچاره آدم! خستهلق بعضلره أهمّيتلى بر دفينهدر، غايت قيمتدار بر هديهِٔ إلٰهيهدر. هر خسته، كندى خستهلغنى او نوعدن تصوّر ايدهبيلير. مادام أجل وقتى معيّن دگل؛ جنابِ حق، إنسانى يأسِ مطلق و غفلتِ مطلقدن قورتارمق ايچون، خوف و رجا اورتهسنده و هم دنيا و هم آخرتى محافظه ايتمك نقطهسنده طوتمق ايچون، حكمتيله أجلى گيزلهمش. مادام هر وقت أجل گلهبيلير؛ أگر إنسانى غفلت ايچنده ياقالاسه، أبدى حياتنه چوق ضرر ويرهبيلير. خستهلق غفلتى طاغيتير، آخرتى دوشونديرر،
— 410 —
ئولومى تخطّر ايتديرر، اويلهجه حاضرلانير. بعض اويله بر قزانجى اولور كه؛ يگرمى سنهده قزانامديغى بر مرتبهيى يگرمى گونده قزانييور. أزجمله، آرقداشلريمزدن (اللّٰه رحمت ايتسين) ايكى گنج واردى. برى ايلامالى صبرى، ديگرى إسلامكويلى وزيرزاده مصطفى. بو ايكى ذات، طلبهلرم ايچنده قلمسز اولدقلرى حالده، صميميتده و ايمان خدمتنده أڭ ايلرى صفده اولدقلرينى حيرتله گورويوردم. حكمتنى بيلمهدم. وفاتلرندن صوڭره آڭلادم كه؛ هر ايكيسنده ده أهمّيتلى بر خستهلق واردى. او خستهلق إرشاديله، سائر غافل و فرائضى ترك ايدن گنجلره بدل، أڭ مهمّ بر تقوا و أڭ قيمتدار بر خدمتده و آخرته نافع بر وضعيتده بولونديلر. إن شاء اللّٰه ايكى سنهلك خستهلق زحمتى، ميليونلر سنه حياتِ أبديهنڭ سعادتنه مدار اولدى. بن اونلرڭ صحّتى ايچون بعض ايتديگم دعايى، شيمدى آڭلايورم دنيا إعتباريله بددعا اولمش. إن شاء اللّٰه او دعام، صحّتِ اُخرويه ايچون قبول اولونمشدر.
ايشته بو ايكى ذات، بنم إعتقادمجه، اون سنهلك بر تقوا ايله ألده ايديلهجك بر قزانج قدر بر كار بولديلر. أگر ايكيسى، بر قسم گنجلر گبى صحّت و گنجلگنه گووهنوب، غفلت و سفاهته آتيلسه ايديلر؛ ئولوم ده اونلرى ترصّد ايدوب تام گناهلرينڭ پيسلكلرى ايچنده ياقالاسه ايدى؛ او نورلر دفينهسى يرينه، قبرلرينى عقربلر و ييلانلر يوواسى ياپاجقلردى.
مادام خستهلقلرڭ بويله منفعتى وار، اوندن شكوا دگل توكّل، صبر ايله، بلكه شكر ايدوب، رحمتِ إلٰهيهيه إعتماد ايتمكدر.
اون دردنجى دواء:
أى گوزينه پرده گلن خسته! أگر أهلِ ايمانڭ گوزينه گلن پردهنڭ آلتنده ناصل بر نور و معنوى بر گوز اولديغنى بيلسهڭ "يوز بيڭ شكر ربِّ رحيممه" ديرسڭ. بو مرهمى ايضاح ايچون بر حادثه سويلهيهجگم. شويله كه:
— 411 —
بڭا سكز سنه كمالِ صداقتله هيچ گوجنديرمهدن خدمت ايدن بارلالى سليمانڭ خالهسنڭ، بر وقت گوزى قپاندى. او صالحه قادين، بڭا قارشى حدّمدن يوز درجه فضله حسنِ ظن ايدهرك، "گوزيمڭ آچيلمهسى ايچون دعا ايت" دييهرك، جامع قپوسنده بنى ياقالادى. بن ده، او مبارك و مجذوبه قادينڭ صلاحتنى دعامه شفاعتجى ياپوب، "يا ربّى، اونڭ صلاحتى حرمتنه اونڭ گوزينى آچ" دييه يالواردم. ايكنجى گون بوردورلى بر گوز حكيمى گلدى، گوزينى آچدى. قرق گون صوڭره ينه گوزى قپاندى. بن چوق متأثّر اولدم، چوق دعا ايتدم. إن شاء اللّٰه او دعا، آخرتى ايچون قبول اولمشدر. يوقسه بنم او دعام، اونڭ حقّنده غايت ياڭليش بر بددعا اولوردى. چونكه أجلى قرق گون قالمشدى. قرق گون صوڭره (اللّٰه رحمت ايتسين) وفات أيلدى.
ايشته او مرحومه، قرق گون بارلانڭ حزينانه باغلرينه رقّتلى إختيارلق گوزيله باقماسنه بدل؛ قبرنده، جنّت باغلرينى قرق بيڭ گونلرده سير ايدهجگنى قزاندى. چونكه ايمانى قوّتلى، صلاحتى شدّتلى ايدى. أوت بر مؤمن گوزينه پرده چكيلسه و گوزى قپالى قبره گيرسه، درجهسنه گوره، أهلِ قبوردن چوق زياده او عالمِ نورى تماشا ايدهبيلير. بو دنياده ناصل چوق شيلرى بز گورويورز، كور اولان مؤمنلر گورمييورلر. قبرده او كورلر، ايمان ايله گيتمش ايسه، او درجه أهلِ قبوردن زياده گورور. أڭ اوزاق گوسترن دوربينلرله باقار نوعنده، قبرنده درجهسنه گوره جنّت باغلرينى سينهما گبى گوروب تماشا ايدرلر.
ايشته بويله غايت نورلى و طوپراق آلتنده ايكن گوكلرڭ اوستندهكى جنّتى گورهجك و سير ايدهجك بر گوزى، بو گوزندهكى پرده آلتنده شكر ايله صبر ايله بولابيليرسڭ. ايشته او پردهيى سنڭ گوزڭدن قالديرهجق، او گوزله سنى باقديرهجق گوز حكيمى، قرآنِ حكيمدر.
— 412 —
اون بشنجى دواء:
أى آه و أنين ايدن خسته! خستهلغڭ صورتنه باقوب آه! أيلهمه. معناسنه باق اوخ! دى. أگر خستهلغڭ معناسى گوزل بر شى اولماسه ايدى، خالقِ رحيم أڭ سَوْديگى عبادينه خستهلقلرى ويرمزدى. حالبوكه حديثِ صحيحده واردر كه:
اَشَدُّ النَّاسِ بَلَاءً َالْاَنْبِيَاءُ ثُمَّ الْاَوْلِيَاءُ َالْاَمْثَلُ فَالْاَمْثَلُ
(أو كما قال) يعنى: "أڭ زياده مصيبت و مشقّته گرفتار اولانلر، إنسانلرڭ أڭ اييسى، أڭ كامللريدرلر." باشده حضرتِ أيوب عليه السلام، أنبيالر صوڭره أوليالر و صوڭره أهلِ صلاحت چكدكلرى خستهلقلره برر عبادتِ خالصه، برر هديهِٔ رحمانيه نظريله باقمشلر؛ صبر ايچنده شكر ايتمشلر. خالقِ رحيمڭ رحمتندن گلن بر عملياتِ جرّاحيه نوعندن گورمشلر. سن أى آه و فيزار ايدن خسته! بو نورانى قافلهيه إلتحاق ايتمك ايسترسهڭ، صبر ايچنده شكر ايت. يوقسه شكوا ايتسهڭ، اونلر سنى قافلهلرينه آلميهجقلر. أهلِ غفلتڭ چوقورلرينه دوشرسڭ!.. قراڭلقلى بر يولده گيدهجكسڭ.
أوت خستهلقلرڭ بر قسمى وار كه؛ أگر ئولومله نتيجهلنسه، معنوى شهيد حكمنده شهادت گبى بر ولايت درجهسنه سببيت ويرر. أزجمله: چوجق طوغورمقدن گلن خستهلقلر (حاشيه): بو خستهلغڭ معنوى شهادتى قزانديرماسى، لخوصه زمانى اولان قرق گونه قدردر. و قارين صانجيسيله، غرق و حرق و طاعون ايله وفات ايدن، شهيدِ معنوى اولديغى گبى، چوق مبارك خستهلقلر وار كه، ولايت درجهسنى ئولومله قزانديرر. هم خستهلق، دنيا عشقنى و علاقهسنى خفيفلشدرديگندن، وفات ايله دنيادن، أهلِ دنيا ايچون غايت أليم و آجى اولان مفارقتى تخفيف ايدر؛ بعضًا ده سَوْديرر.
— 413 —
اون آلتنجى دواء:
أى صيقنتيدن شكوا ايدن خسته! خستهلق، حياتِ إجتماعيهِٔ إنسانيهده أڭ مهمّ و غايت گوزل اولان حرمت و مرحمتى تلقين ايدر. چونكه إنسانى وحشته و مرحمتسزلگه سَوق ايدن إستغنادن قورتارييور. چونكه اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى ٭ اَنْ رَاٰهُ اسْتَغْنٰى سرّيله، صحّت و عافيتدن گلن إستغناده بولونان بر نفسِ أمّاره، شايانِ حرمت چوق اخوّتلره قارشى حرمتى حسّ ايتمز. و شايانِ مرحمت و شفقت اولان مصيبتزدهلره و خستهلقليلره مرحمتى طويماز. نه وقت خسته اولسه، او خستهلقده عجزينى و فقرينى آڭلار، لايقِ حرمت اولان إخوانلرينه إحترام ايدر. زيارتنه گلن ويا اوڭا يارديم ايدن مؤمن قارداشلرينه قارشى حرمتى حسّ ايدر. و رقّتِ جنسيهدن گلن شفقتِ إنسانيه و أڭ مهمّ بر خصلتِ إسلاميه اولان مصيبتزدهلره قارشى مرحمتى حسّ ايدوب، اونلرى نفسنه قياس ايدهرك، اونلره تام معناسيله آجير، شفقت ايدر، ألندن گلسه معاونت ايدر، هيچ اولمازسه دعا ايدر، هيچ اولمازسه شرعًا سنّت اولان كيفنى صورمق ايچون زيارتنه گيدر، ثواب قزانير.
اون يدنجى دواء:
أى خستهلق واسطهسيله خيرات ياپامامقدن شكوا ايدن خسته! شكر ايت، خيراتڭ أڭ خالصنڭ قپوسنى سڭا آچان، خستهلقدر. خستهلق متماديًا خستهيه و ِللّٰه ايچون خستهيه باقيجيلره ثواب قزانديرمقله برابر، دعانڭ مقبوليتنه أڭ مهمّ بر وسيلهدر. أوت خستهلره باقمق أهلِ ايمان ايچون مهمّ ثوابى واردر. خستهلرڭ كيفنى صورمق، فقط خستهيى صيقمامق شرطيله زيارت ايتمك، سنّتِ سنيهدر؛ كفّارت الذنوب اولور. حديثده واردر كه: "خستهلرڭ دعاسنى آليڭز، اونلرڭ دعاسى مقبولدر." باخصوص خسته، أقربادن اولسه، خصوصًا پدر و والده اولسه، اونلره خدمت مهمّ بر عبادتدر، مهمّ بر ثوابدر. خستهلرڭ قلبنى خوشنود ايتمك، تسلّى ويرمك، مهمّ بر صدقه حكمنه گچر.
— 414 —
بختياردر او أولاد كه؛ پدر و والدهسنڭ خستهلق زماننده، اونلرڭ سريع التأثّر اولان قلبلرينى ممنون ايدوب خير دعالرينى آلير. أوت حياتِ إجتماعيهده أڭ محترم بر حقيقت اولان پدر و والدهسنڭ شفقتلرينه مقابل، خستهلقلرى زماننده كمالِ حرمت و شفقتِ فرزندانه ايله مقابله ايدن او ايى أولادڭ وضعيتنى و إنسانيتڭ علويتنى گوسترن او وفادار لوحهيه قارشى، حتّى ملائكهلر دخى "ما شاء اللّٰه، بارك اللّٰه" دييوب آلقيشلايورلر. أوت خستهلق زماننده، خستهلق ألمنى هيچه اينديرهجك غايت خوش و فرحلى، أطرافنده تظاهر ايدن شفقتلردن و آجيمق و مرحمتلردن گلن لذّتلر وار.
خستهنڭ دعاسنڭ مقبوليتى، أهمّيتلى بر مسئلهدر. بن اوتوز قرق سنهدن بَرى، بندهكى قولونج دينيلن بر خستهلقدن شفا ايچون دعا ايدردم. بن آڭلادم كه، خستهلق دعا ايچون ويريلمش. دعا ايله دعايى، يعنى دعا كندى كندينى قالديرمديغندن آڭلادم كه، دعانڭ نتيجهسى اُخرويدر؛
(حاشيه): أوت، بر قسم خستهلق دعانڭ سببِ وجودى ايكن، دعا خستهلغڭ عدمنه سبب اولسه، دعانڭ وجودى كندى عدمنه سبب اولور؛ بو ده اولاماز.
كنديسى ده بر نوع عبادتدر و خستهلق ايله عجزينى آڭلايوب درگاهِ إلٰهيهيه إلتجا ايدر. اونڭ ايچون اوتوز سنهدر شفا دعاسنى ايتديگم حالده، دعام ظاهرى قبول اولماديغندن، دعايى ترك ايتمك قلبمه گلمدى. زيرا خستهلق، دعانڭ وقتيدر؛ شفا، دعانڭ نتيجهسى دگل. بلكه جنابِ حكيمِ رحيم شفا ويرسه، فضلندن ويرر. هم دعا، ايستديگمز طرزده قبول اولمازسه مقبول اولمادى دينيلمز. خالقِ حكيم داها ايى بيلييور، منفعتمزه خيرلى نه ايسه اونى ويرر. بعضًا دنيايه عائد دعالريمزى، منفعتمز ايچون آخرتمزه چويرر، اويله قبول ايدر. هر نه ايسه... خستهلق سرّيله خلوصيت قزانان، خصوصًا ضعف و عجزدن و تذلّل و إحتياجدن گلن بر دعا قبوله چوق
— 415 —
ياقيندر. خستهلق بويله خالص بر دعانڭ مداريدر. هم ديندار اولان خسته، هم خستهيه باقان مؤمنلر ده بو دعادن إستفاده ايتمليدرلر.
اون سكزنجى دواء:
أى شكرى بيراقوب شكوايه گيرن خسته! شكوا، بر حقدن گلير. سنڭ بر حقّڭ ضايع اولمامش كه شكوا ايدييورسڭ. بلكه سنڭ اوستڭده حق اولان چوق شكرلر وار، ياپمادڭ. جنابِ حقّڭ حقّنى ويرمهدن، حقسز بر صورتده حق ايستهيورسڭ گبى شكوا ايدييورسڭ. سن، كندڭدن يوقارى مرتبهلردهكى صحّتلى اولانلره باقوب شكوا ايدهمزسڭ. بلكه سن، كندڭدن صحّت نقطهسنده آشاغى درجهلرده بولونان بيچاره خستهلره باقوب شكر ايتمكله مكلّفسڭ. سنڭ ألڭ قيريق ايسه، كسيلمش أللره باق! بر گوزڭ يوقسه، ايكى گوزى ده اولميان أعمالره باق! اللّٰهه شكر ايت. أوت نعمتده كندندن يوقارىيه باقوب شكوا ايتمگه هيچ كيمسهنڭ حقّى يوقدر. و مصيبتده هركسڭ حقّى، كندندن مصيبت نقطهسنده داها يوقارى اولانلره باقمقدر كه شكر ايتسين.
بو سرّ بعض رسالهلرده بر تمثيل ايله ايضاح ايديلمش. إجمالى شودر كه: بر ذات، بر بيچارهيى، بر منارهنڭ باشنه چيقارييور. منارهنڭ هر باصامغنده آيرى آيرى برر إحسان، برر هديه ويرييور. تام منارهنڭ باشنده ده أڭ بيوك بر هديهيى ويرييور. او متنوّع هديهلره قارشى اوندن تشكّر و منّتدارلق ايستديگى حالده؛ او خيرچين آدم، بتون او باصامقلرده گورديگى هديهلرى اونوتوب وياخود هيچه صايوب شكر ايتميهرك يوقارىيه باقار. كاشكه بو مناره داها اوزون اولسه ايدى، داها يوقارىيه چيقسه ايدم، نه ايچون او طاغ گبى وياخود اوتهكى مناره گبى چوق يوكسك دگل دييوب شكوايه باشلارسه، نه قدر بر كفرانِ نعمتدر، بر حقسزلقدر. اويله ده:
— 416 —
بر إنسان هيچلكدن وجوده گلوب، طاش اولميهرق، آغاج اولمايوب، حيوان قالميهرق، إنسان اولوب، مسلمان اولارق، چوق زمان صحّت و عافيت گوروب، يوكسك بر درجهِٔ نعمت قزانديغى حالده، بعض عارضهلرله، صحّت و عافيت گبى بعض نعمتلره لايق اولماديغى ويا سوءِ إختياريله ويا سوءِ إستعماليله ألندن قاچيرديغى وياخود ألى يتيشمديگى ايچون شكوا ايتمك، صبرسزلق گوسترمك، امان نه ياپدم بويله باشمه گلدى دييه ربوبيتِ إلٰهيهيى تنقيد ايتمك گبى بر حالت؛ مادّى خستهلقدن داها مصيبتلى، معنوى بر خستهلقدر. قيريلمش أل ايله دوگوشمك گبى، شكايتيله خستهلغنى زيادهلشديرر. عاقل اودر كه:
لِكُلِّ مُصِيبَةٍ اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
سرّيله تسليم اولوب صبر ايتسين؛ تا او خستهلق، وظيفهسنى بيتيرسين گيتسين.
اون طوقوزنجى دواء:
جميلِ ذو الجلالڭ بتون إسملرى أسماء الحسنى تعبيرِ صمدانيسيله گوسترييور كه، گوزلدرلر. موجودات ايچنده أڭ لطيف، أڭ گوزل، أڭ جامع آيينهِٔ صمديت ده حياتدر. گوزلڭ آيينهسى گوزلدر. گوزلڭ محاسنلرينى گوسترن آيينه گوزللشير. او آيينهنڭ باشنه او گوزلدن نه گلسه، گوزل اولديغى گبى؛ حياتڭ باشنه دخى نه گلسه، حقيقت نقطهسنده گوزلدر. چونكه گوزل اولان او أسماء الحسنىنڭ گوزل نقشلرينى گوسترر. حيات، دائما صحّت و عافيتده يكنسق گيتسه، ناقص بر آيينه اولور. بلكه بر جهتده عدم و يوقلغى و هيچلگى إحساس ايدوب صيقنتى ويرر. حياتڭ قيمتنى تنزيل ايدر. عمرڭ لذّتنى صيقنتىيه قلب ايدر. چابوق وقتمى گچيرهجگم دييه، صيقنتيدن يا سفاهته، يا أگلنجهيه آتيلير. حپس مدّتى گبى، قيمتدار عمرينه عداوت ايدوب، چابوق ئولديروب گچيرمك ايستهيور. فقط تحوّلده و حركتده و آيرى آيرى طورلر ايچنده يوارلانمقده اولان بر حيات، قيمتنى إحساس ايدييور، عمرڭ أهمّيتنى و لذّتنى بيلديرييور. مشقّتده و مصيبتده دخى اولسه، عمرڭ گچمهسنى ايستهمييور. "امان
— 417 —
گونش باتمادى، يا گيجه بيتمدى" دييه صيقنتيسندن اوف! اوف! ايتمييور. أوت غايت زنگين و ايشسز، إستراحت دوشگنده هر شيئى مكمّل بر أفنديدن صور؛ نه حالدهسڭ؟ ألبته، امان وقت گچمييور، گل بر شَشْ بَشْ اوينايالم، وياخود وقتى گچيرمك ايچون بر أگلنجه بولالم، گبى متألّمانه سوزلرى اوندن ايشيدهجكسڭ.. وياخود طولِ أملدن گلن، بو شيئم أكسيك، كاشكه شو ايشى ياپسه ايدم گبى شكوالرى ايشيدهجكسڭ. سن بر مصيبتزده ويا ايشجى و مشقّتلى بر حالده اولان بر فقيردن صور؛ نه حالدهسڭ؟ عقلى باشنده ايسه دييهجك كه: "شكرلر اولسون ربّمه، ايىيم، چاليشييورم. كاشكه چابوق گونش گيتمسه ايدى، بو ايشى ده بيتيرسه ايدم. وقت چابوق گچييور، عمر طورمييور گيدييور. واقعا زحمت چكييورم، فقط بو ده گچر، هر شى بويله چابوق گچييور." دييه، معنًا عمر نه قدر قيمتدار اولديغنى، گچمسندهكى تأسّفله بيلديرييور. ديمك مشقّت و چاليشمقله، عمرڭ لذّتنى و حياتڭ قيمتنى آڭلايور. إستراحت و صحّت ايسه، عمرى آجيلاشديرييور كه، گچمهسنى آرزو ايدييور.
أى خسته قارداش! بيل كه، باشقه رسالهلرده تفصيلاتيله قطعى بر صورتده إثبات ايديلديگى گبى؛ مصيبتلرڭ، شرلرڭ، حتّى گناهلرڭ أصلى و مايهسى عدمدر. عدم ايسه شردر، قراڭلقدر. يكنسق إستراحت، سكوت، سكونت، توقّف گبى حالتلر عدمه، هيچلگه ياقينلغى ايچوندر كه، عدمدهكى قراڭلغى إحساس ايدوب صيقنتى ويرييور. حركت و تحوّل ايسه وجوددر، وجودى إحساس ايدر. وجود ايسه خالص خيردر، نوردر. مادام حقيقت بودر؛ سندهكى خستهلق، قيمتدار حياتى صافيلشديرمك، قوّتلشديرمك، ترقّى ايتديرمك و وجودڭدهكى سائر جهازاتِ إنسانيهيى او خستهلقلى عضوڭ أطرافنه معاونتدارانه متوجّه ايتمك و صانعِ حكيمڭ آيرى آيرى إسملرينڭ نقشلرينى گوسترمك گبى چوق وظيفهلر ايچون، او خستهلق سنڭ وجوديڭه مسافر اولارق گوندريلمشدر. إن شاء اللّٰه
— 418 —
چابوق وظيفهسنى بيتيرر گيدر. و عافيته دير كه؛ سن گل، بنم يرمده دائمى قال، وظيفهڭى گور، بو خانه سنڭدر، عافيتله قال.
يگرمنجى دواء:
أى دردينه درمان آرايان خسته! خستهلق ايكى قسمدر. بر قسمى حقيقى، بر قسمى وهميدر. حقيقى قسمى ايسه شافئِ حكيمِ ذو الجلال، كُرهِٔ أرض اولان أجزاخانهِٔ كبراسنده، هر درده بر دوا إستيف ايتمش. او دوالر ايسه، دردلرى ايسترلر. هر درده بر درمان خلق ايتمشدر. تداوى ايچون علاجلرى آلمق، إستعمال ايتمك مشروعدر. فقط تأثيرى و شفايى، جنابِ حقدن بيلمك گركدر. درمانى او ويرديگى گبى، شفايى ده او ويرييور. حاذق متديّن حكيملرڭ توصيهلرينى طوتمق، أهمّيتلى بر علاجدر. چونكه أكثر خستهلقلر سوءِ إستعمالاتدن، پرهيزسزلكدن و إسرافدن و خطيئاتدن و سفاهتدن و دقّتسزلكدن گلييور. متديّن حكيم، ألبته مشروع بر دائرهده نصيحت ايدر و وصاياده بولونور. سوءِ إستعمالاتدن، إسرافاتدن منع ايدر، تسلّى ويرر. خسته او وصايا و او تسلّىيه إعتماد ايدوب خستهلغى خفيفلشير، صيقنتى يرنده بر فرحلق ويرر.
امّا وهمى خستهلق قسمى ايسه؛ اونڭ أڭ مؤثّر علاجى، أهمّيت ويرمهمكدر. أهمّيت ويردكجه او بيور، شيشر. أهمّيت ويرمزسه كوچولور، طاغيلير. ناصلكه آريلره ايليشدكجه، إنسانڭ باشنه اوشوشورلر، آلديرمازسهڭ طاغيلير. هم قراڭلقده گوزينه صاللانان بر ايپدن گلن بر خياله أهمّيت ويردكجه بيور. حتّى بعضًا اونى ديوانه گبى قاچيرر؛ أهمّيت ويرمزسه، عادى بر ايپڭ ييلان اولماديغنى گورور، باشندهكى تلاشنه گولر. بو وهمى خستهلق چوق دوام ايتسه، حقيقته إنقلاب ايدر. وهّام و عصبى إنسانلرده فنا بر خستهلقدر. حبّهيى قبّه ياپار؛ قوّهِٔ معنويهسى قيريلير. خصوصًا مرحمتسز ياريم حكيملره وياخود إنصافسز دوقتورلره راست گلسه، أوهامنى داها زياده تحريك ايدر. زنگين ايسه مالى گيدر؛ يوقسه يا عقلى گيدر ويا صحّتى گيدر.
— 419 —
يگرمى برنجى دواء:
أى خسته قارداش! سنڭ خستهلغڭده مادّى ألم وار، فقط او مادّى ألمڭ تأثيرينى إزاله ايدهجك أهمّيتلى بر معنوى لذّت سنى إحاطه ايدييور. چونكه پدر و والدهڭ و أقرباڭ وارسه، چوقدن بَرى اونوتديغڭ غايت لذّتلى او أسكى شفقتلرى سنڭ أطرافڭده يڭيدن اويانوب، چوجقلق زمانڭده گورديگڭ او شيرين نظرلرى ينه گورمكله برابر؛ چوق گيزلى پردهلى قالان أطرافڭدهكى دوستلقلر، خستهلغڭ جاذبهسيله ينه سڭا قارشى محبّتدارانه باقدقلرندن، ألبته اونلره قارشى سنڭ بو مادّى ألمڭ پك اوجوز دوشر. هم سن مفتخرانه خدمت ايتديگڭ و إلتفاتلرينى قزانماسنه چاليشديغڭ ذاتلر، خستهلغڭ حكميله سڭا مرحمتكارانه خدمتكارلق ايتدكلرندن، أفنديلريڭه أفندى اولدڭ. هم إنسانلردهكى رقّتِ جنسيهيى و شفقتِ نوعيهيى كنديڭه جلب ايتديگڭدن، هيچدن چوق يارديمجى أحباب و شفقتلى دوست بولدڭ. هم چوق مشقّتلى خدمتلردن پايدوس أمرينى ينه خستهلقدن آلدڭ، إستراحت ايدييورسڭ. ألبته سنڭ جزئى ألمڭ، بو معنوى لذّتلره قارشى سنى شكوايه دگل، تشكّره سَوق ايتمليدر.
يگرمى ايكنجى دواء:
أى نزول گبى آغير خستهلقلره مبتلا اولان قارداش! أوّلا سڭا مژده ايدييورم كه؛ مؤمن ايچون نزول مبارك صاييلييور. بونى چوقدن أهلِ ولايتدن ايشيدييوردم. سرّينى بيلمزدم. بر سرّى شويله قلبمه گلييور كه: أهل اللّٰه، جنابِ حقّه واصل اولمق و دنيانڭ عظيم معنوى تهلكهلرندن قورتولمق و سعادتِ أبديهيى تأمين ايتمك ايچون، ايكى أساسى إختيارًا تعقيب ايتمشلر:
بريسى:رابطهِٔ موتدر. يعنى: دنيا فانى اولديغى گبى، كنديسى ده ايچنده وظيفهدار فانى بر مسافر اولديغنى دوشونمكله، حياتِ أبديهسنه او صورتله چاليشمشلر.
— 420 —
ايكنجيسى:نفسِ أمّارهنڭ و كور حسّياتڭ تهلكهلرندن قورتولمق ايچون، چلّهلر ايله، رياضتلرله نفسِ أمّارهنڭ ئولديرلمسنه چاليشمشلر.
سزلر أى يارى وجودينڭ صحّتنى غائب ايدن قارداش! سن إختيارسز قيصه و قولاى و سببِ سعادت اولان ايكى أساس سڭا ويريلمش كه؛ دائما سنڭ وجوديڭڭ وضعيتى، دنيانڭ زوالنى و إنسانڭ فانى اولديغنى إخطار ايدييور. داها دنيا سنى بوغامييور، غفلت سنڭ گوزيڭى قپايهمييور. و ياريم إنسان وضعيتنده بر ذاته، نفسِ أمّاره ألبته هوساتِ رذيله ايله و نفسانى مشتهيات ايله اونى آلداتاماز، چابوق او نفسڭ بلاسندن قورتولور.
ايشته مؤمن سرِّ ايمان ايله و تسليميت و توكّل ايله، او آغير نزول گبى خستهلقدن آز بر زمانده، أهلِ ولايتڭ چلّهلرى گبى إستفاده ايدهبيلير. او وقت او آغير خستهلق چوق اوجوز دوشر.
يگرمى اوچنجى دواء:
أى كيمسهسز، غريب، بيچاره خسته! خستهلغڭله برابر كيمسهسزلك و غربت، سڭا قارشى أڭ قاتى قلبلرى رقّته گتيريرسه و نظرِ شفقتى جلب ايدرسه؛ عجبا قرآنڭ بتون سورهلرينڭ باشلرنده كندينى رحمٰن الرحيم صفتيله بزه تقديم ايدن و بر لمعهِٔ شفقتيله عموم ياورولره قارشى عموم والدهلرى، او خارقه شفقتيله تربيه ايتديرن و هر بهارده بر جلوهِٔ رحمتيله زمين يوزينى نعمتلرله طولديران و أبدى بر حياتدهكى جنّت، بتون محاسنيله بر جلوهِٔ رحمتى اولان سنڭ خالقِ رحيمڭه ايمان ايله إنتسابڭ و اونى طانييوب خستهلغڭ لسانِ عجزيله نيازڭ، ألبته سنڭ بو غربتدهكى كيمسهسزلك خستهلغڭ، هر شيئه بدل اونڭ نظرِ رحمتنى سڭا جلب ايدر. مادام او وار، سڭا باقار، سڭا هر شى وار. أصل غربتده، كيمسهسزلكده قالان اودر كه؛ ايمان و تسليميتله اوڭا إنتساب ايتمهسين ويا إنتسابنه أهمّيت ويرمهسين.
— 421 —
يگرمى دردنجى دواء:
أى معصوم خسته چوجقلره و معصوم چوجقلر حكمنده اولان إختيارلره خدمت ايدن خسته باقيجيلر! سزڭ اوڭڭزده مهمّ بر تجارتِ اُخرويه وار. شوق و غيرت ايله او تجارتى قزانيڭز. معصوم چوجقلرڭ خستهلقلرينى، او نازك وجودلره بر إدمان، بر رياضت و ايلريده دنيانڭ دغدغهلرينه مقاومت ويرديرمك ايچون بر شيرينغه و بر تربيهِٔ ربّانيه گبى، چوجغڭ حياتِ دنيويهسنه عائد چوق حكمتلرله برابر و حياتِ روحيهسنه و تصفّئِ حياتنه مدار اولاجق بيوكلردهكى كفّارة الذنوب يرينه، معنوى و ايلريده وياخود آخرتده ترقّياتِ معنويهسنه مدار شيرينغهلر نوعندهكى خستهلقلردن گلن ثواب، پدر و والدهلرينڭ دفترِ أعمالنه، بِالخاصّه سرِّ شفقتله چوجغڭ صحّتنى كندى صحّتنه ترجيح ايدن والدهسنڭ صحيفهِٔ حسناتنه گيرديگى، أهلِ حقيقتجه ثابتدر. إختيارلره باقمق ايسه؛ هم عظيم ثواب آلمقله برابر، او إختيارلرڭ و بِالخاصّه پدر و والده ايسه، دعالرينى آلمق و قلبلرينى خوشنود ايتمك و وفاكارانه خدمت ايتمك، هم بو دنيادهكى سعادته، هم آخرتڭ سعادتنه مدار اولديغى رواياتِ صحيحه ايله و چوق وقوعاتِ تاريخيه ايله ثابتدر. إختيار پدر و والدهسنه تام إطاعت ايدن بختيار بر ولد، أولادندن عين وضعيتى گورديگى گبى؛ بدبخت بر ولد أگر أبويْننى رنجيده ايتسه، عذابِ اُخرويدن باشقه، دنياده چوق فلاكتلرله جزاسنى گورديگى، چوق وقوعاتله ثابتدر. أوت إختيارلره، معصوملره، يالڭز أقرباسنه باقمق دگل؛ بلكه أهلِ ايمان (مادام سرِّ ايمانله اخوّتِ حقيقيه وار) اونلره راست گلسه، محترم خسته إختيار اوڭا محتاج اولسه، روح و جانله اوڭا خدمت ايتمك إسلاميتڭ مقتضاسيدر.
يگرمى بشنجى دواء:
أى خسته قارداشلر! سز غايت نافع و هر درده دواء و حقيقى لذّتلى قدسى بر ترياق ايسترسهڭز، ايمانڭزى إنكشاف ايتديريڭز. يعنى توبه و إستغفار ايله و نماز و عبوديتله، او ترياقِ قدسى اولان ايمانى و ايماندن گلن
— 422 —
علاجى إستعمال ايديڭز. أوت دنيايه محبّت و علاقه يوزندن گويا عادتا أهلِ غفلتڭ دنيا گبى بيوك، خسته، معنوى بر وجودى واردر. ايمان ايسه، او دنيا گبى زوال و فراق ضربهلرينه، ياره و بره ايچنده اولان او معنوى وجودينه بردن شفا ويروب؛ يارهلردن قورتاروب، حقيقى شفا ويرديگنى پك چوق رسالهلرده قطعى إثبات ايتمشز.
— 422 —
هلقلريڭزى كفّارة الذنوب ياپسين. آمين آمين آمين...
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِى هَدٰينَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلَا اَنْ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ ٭
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ طِبِّ الْقُلُوبِ وَ دَوَائِهَا وَ عَافِيَةِ الْاَبْدَانِ وَ شِفَائِهَا وَ نُورِ الْاَبْصَارِ وَ ضِيَائِهَا وَ عَلٰى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلِّمْ
٭ ٭ ٭
— 423 —
وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ
مئالى: "بو كتاب هر درده درماندر." توافقاتِ لطيفهدندر كه؛ رأفت بگڭ برنجى تسويددن غايت سرعتله يازديغى نسخه ايله برابر، خسروڭ يازديغى ديگر بر نسخهده، إختيارسز هيچ دوشونمهدن، سطر باشلرنده گلن ألفلرى صايدق؛ عينًا بو وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ جملهسنه توافق ايدييور.
(حاشيه-١): صوڭرهدن يازيلان إخطارڭ ايكى ألفى بو حسابه داخل اولاميهجغى ايچون داخل ايديلمهمشدر.
هم بو رسالهنڭ مؤلّفنڭ سعيد إسمنه، بر تك فرق ايله ينه توافق ايدييور.
(حاشيه-٢): مادام كرامتِ عَلَويهده و غوثيهده، سعيدڭ آخرنده ندا ايچون وضع ايديلمش بر ألف وار، (سعيدا) اولمش؛ بلكه فضله اولان بو ألف، او ألفه باقييور.
رأفت، خسرو
يالڭز رسالهنڭ عنواننه عائد يازيدهكى بر ألف حسابه داخل ايديلمهمشدر.
جاىِ حيرتدر كه: سليمان رشدينڭ يازديغى نسخه، هيچ ألف خاطره گلمهدن و دوشونمهدن، يوز اون درت ألف، يوز اون درت شفاىِ قدسيهيى تضمّن ايدن، يوز اون درت سُوَرِ قرآنيهنڭ عددينه توافقله برابر وَهُوَ لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ شدّهلى لام بر صاييلمق جهتيله، يوز اون درت حرفنه تام تامنه توافق ايدييور.
٭ ٭ ٭
— 424 —
يگرمى بشنجى لمعهنڭ ذيلى
اون يدنجى مكتوب
(چوجق تعزيهنامهسى)
(مقام مناسبتيله بورايه آلينمشدر.)
بِاسْمِهِ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
عزيز آخرت قارداشم حافظ خالد أفندى!
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ الَّذِينَ اِذَا اَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
قارداشم، چوجغڭ وفاتى بنى متأثّر ايتدى. فقط اَلْحُكْمُ لِلّٰهِ قضايه رضا، قدره تسليم إسلاميتڭ بر شعاريدر. جنابِ حق سزلره صبرِ جميل ويرسين. مرحومى ده، سزه ذخيرهِٔ آخرت و شفاعتجى ياپسين. سزه و سزڭ گبى متّقى مؤمنلره بيوك بر مژده و حقيقى بر تسلّى گوسترهجك "بش نقطه"يى بيان ايدرز:
— 425 —
برنجى نقطه:
قرآنِ حكيمده وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ سرّى و مئالى شودر كه: مؤمنلرڭ قبل البلوغ وفات ايدن أولادلرى، جنّتده أبدى، سَويملى، جنّته لايق بر صورتده دائمى چوجق قالاجقلرينى.. و جنّته گيدن پدر و والدهلرينڭ قوجاقلرنده أبدى مدارِ سرورلرى اولاجقلرينى.. و چوجق سومك و أولاد اوقشامق گبى أڭ لطيف بر ذوقى، أبويْننه تأمينه مدار اولاجقلرينى.. و هر بر لذّتلى شيئڭ جنّتده بولونديغنى.. جنّت تناسل يرى اولماديغندن، أولاد محبّتى و اوقشاماسى اولماديغنى ديينلرڭ حكملرى حقيقت اولماديغنى.. هم دنياده اون سنهلك قيصه بر زمانده تألّماتله قاريشق أولاد سومسنه و اوقشاماسنه بدل صافى، ألمسز ميليونلر سنه أبدى أولاد سومسنى و اوقشاماسنى قزانمق، أهلِ ايمانڭ أڭ بيوك بر مدارِ سعادتى اولديغنى شو آيتِ كريمه وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ جملهسيله إشارت ايدييور و مژده ويرييور.
ايكنجى نقطه:
بر زمان بر ذات، بر زندانده بولونويور. سَويملى بر چوجغى ياننه گوندريلمش. او بيچاره محبوس، هم كندى ألمنى چكييور، هم ولدينڭ إستراحتنى تأمين ايدهمديگى ايچون، اونڭ زحمتيله متألّم اولويوردى. صوڭره مرحمتكار حاكم اوڭا بر آدم گوندرر، دير كه: "شو چوجق چندان سنڭ أولادڭدر، فقط بنم رعيتم و ملّتمدر. اونى بن آلاجغم، گوزل بر سرايده بسلتديرهجگم." او آدم آغلار، صيزلار؛ "بنم مدارِ تسلّيم اولان أولاديمى ويرميهجگم" دير. اوڭا آرقداشلرى دير كه: "سنڭ تأثّراتڭ معناسزدر. أگر سن چوجغه آجييورسهڭ، چوجق شو ملوّث، عفونتلى، صيقنتيلى زندانه بدل؛ فرحلى، سعادتلى بر سرايه گيدهجك. أگر سن نفسڭ ايچون متأثّر اولويورسهڭ، منفعتڭى آرايورسهڭ؛ چوجق بوراده قالسه، موقّةً شبههلى بر منفعتڭله برابر، چوجغڭ مشقّتلرندن چوق صيقنتى و ألم چكمك وار. أگر اورايه گيتسه، سڭا بيڭ منفعتى
— 426 —
وار. چونكه پادشاهڭ مرحمتنى جلبه سبب اولور، سڭا شفاعتجى حكمنه گچر. پادشاه، اونى سنڭله گوروشديرمك آرزو ايدهجك. ألبته گوروشمك ايچون اونى زندانه گوندرميهجك، بلكه سنى زنداندن چيقاروب او سرايه جلب ايدهجك، چوجقله گوروشديرهجك. شو شرطله كه، پادشاهه أمنيتڭ و إطاعتڭ وارسه..."
ايشته شو تمثيل گبى، عزيز قارداشم، سنڭ گبى مؤمنلرڭ أولادى وفات ايتدكلرى وقت شويله دوشونملى: شو ولد معصومدر، اونڭ خالقى دخى رحيم و كريمدر. بنم ناقص تربيه و شفقتمه بدل، غايت كامل اولان عنايت و رحمتنه آلدى. دنيانڭ ألملى، مصيبتلى، مشقّتلى زندانندن چيقاروب جنّت الفردوسنه گوندردى. او چوجغه نه موطلى! شو دنياده قالسه ايدى، كيم بيلير نه شكله گيرردى؟ اونڭ ايچون بن اوڭا آجيمييورم، بختيار بيلييورم. قالدى كندى نفسمه عائد منفعتى ايچون، كنديمه دخى آجيمييورم، أليم متأثّر اولمايورم. چونكه دنياده قالسه ايدى، اون سنهلك موقّت ألمله قاريشق بر أولاد محبّتى تأمين ايدهجكدى. أگر صالح اولسه ايدى، دنيا ايشنده مقتدر اولسه ايدى، بلكه بڭا يارديم ايدهجكدى. فقط وفاتيله، أبدى جنّتده اون ميليون سنه بڭا أولاد محبّتنه مدار و سعادتِ أبديهيه وسيله بر شفاعتجى حكمنه گچر. ألبته و ألبته مشكوك، معجّل بر منفعتى غائب ايدن، محقّق و مؤجّل بيڭ منفعتى قزانان؛ أليم تأثّرات گوسترمز؛ مأيوسانه فرياد ايتمز.
اوچنجى نقطه:
وفات ايدن چوجق، بر خالقِ رحيمڭ مخلوقى، مملوكى، عبدى و بتون هيئتيله اونڭ مصنوعى و اوڭا عائد اولارق أبويْننڭ بر آرقداشى ايدى كه؛ موقّةً أبويْننڭ نظارتنه ويريلمش. پدر و والدهيى اوڭا خدمتكار ايتمش. أبويْننڭ او خدمتلرينه مقابل، معجّل بر اجرت اولارق لذّتلى بر شفقت ويرمش.
— 427 —
شيمدى بيڭدن طوقوز يوز طقسان طوقوز حصّه صاحبى اولان او خالقِ رحيم، مقتضاىِ رحمت و حكمت اولارق او چوجغى سنڭ ألڭدن آلسه، خدمتڭه خاتمه ويرسه؛ صورى بر حصّه ايله، حقيقى بيڭ حصّه صاحبنه قارشى شكوايى آڭديرهجق بر طرزده مأيوسانه حزن و فرياد ايتمك أهلِ ايمانه ياقيشماز، بلكه أهلِ غفلت و ضلالته ياقيشييور.
دردنجى نقطه:
أگر دنيا أبدى اولسه ايدى، إنسان ايچنده أبدى قالسه ايدى و فراق أبدى اولسه ايدى؛ أليمانه تأثّرات و مأيوسانه تألّماتڭ بر معناسى اولوردى. فقط مادام دنيا بر مسافرخانهدر؛ وفات ايدن چوجق نرهيه گيتمشسه، سز ده بز ده اورايه گيدهجگز. و هم بو وفات اوڭا مخصوص دگل، عمومى بر جادّهدر. هم مادام مفارقت دخى أبدى دگل؛ ايلريده هم برزخده، هم جنّتده گوروشولهجكدر. اَلْحُكْمُ لِلّٰهِ ديمهلى.. او ويردى، او آلدى. "الحمد لِلّٰهِ على كلّ حال" صبر ايله شكر ايتملى.
بشنجى نقطه:
رحمتِ إلٰهيهنڭ أڭ لطيف، أڭ گوزل، أڭ خوش، أڭ شيرين جلوهلرندن اولان شفقت؛ بر إكسيرِ نورانيدر. عشقدن چوق كسكيندر. چابوق جنابِ حقّه وصوله وسيله اولور. ناصل عشقِ مجازى و عشقِ دنيوى پك چوق مشكلاتله عشقِ حقيقىيه إنقلاب ايدر، جنابِ حقّى بولور. اويله ده شفقت (فقط مشكلاتسز) داها قيصه، داها صافى بر طرزده قلبى جنابِ حقّه ربط ايدر. گرك پدر و گرك والده، ولدينى بتون دنيا گبى سَورلر. ولدى ألندن آلينديغى وقت، أگر بختيار ايسه، حقيقى أهلِ ايمان ايسه؛ دنيادن يوزينى چويرر، منعمِ حقيقىيى بولور. دير كه: "دنيا مادام فانيدر، دگمييور علاقهِٔ قلبه..." ولدى نرهيه گيتمشسه اورايه قارشى بر علاقه پيدا ايدر، بيوك معنوى بر حال قزانير.
— 428 —
أهلِ غفلت و ضلالت، شو بش حقيقتدهكى سعادت و مژدهدن محرومدرلر. اونلرڭ حالى نه قدر أليم اولديغنى شونڭله قياس ايديڭز كه: بر إختيار خانم غايت سَوْديگى سَويملى تك بر چوجغنى سكراتده گوروب، دنياده توهّمِ أبديت حكمنجه غفلت ويا ضلالت نتيجهسنده؛ موتى، عدم و فراقِ أبدى تصوّر ايتديگندن، يوموشاق دوشگنه بدل قبرڭ طوپراغنى دوشونوب غفلت ويا ضلالت جهتيله، أرحم الراحمينڭ جنّتِ رحمتنى، فردوسِ نعمتنى دوشونمديگندن، نه قدر مأيوسانه بر حزن و ألم چكديگنى قياس ايدهبيليرسڭ. فقط وسيلهِٔ سعادتِ داريْن اولان ايمان و إسلاميت، مؤمنه دير كه: شو سكراتده اولان چوجغڭ خالقِ رحيمى، اونى بو فانى دنيادن چيقاروب جنّتنه گوتورهجك. هم سڭا شفاعتجى، هم أبدى بر أولاد ياپاجق. مفارقت موقّتدر، مراق ايتمه؛
اَلْحُكْمُ لِلّٰهِ ٭ اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
دى، صبر ايت.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭