اون طوقوزنجى لمعه

إقتصاد رساله‌سى

(إقتصاد و قناعته، إسراف و تبذيره دائردر.)

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لَا تُسْرِفُوا

شو آيتِ كريمه، إقتصاده قطعى أمر و إسرافدن نهىِ صريح صورتنده غايت مهمّ بر درسِ حكمت ويرييور. شو مسئله‌ده"يدى نكته"وار.

برنجى نكته:

خالقِ رحيم، نوعِ بشره ويرديگى نعمتلرڭ مقابلنده شكر ايسته‌يور. إسراف ايسه شكره ضددر، نعمته قارشى خسارتلى بر إستخفافدر. إقتصاد ايسه، نعمته قارشى تجارتلى بر إحترامدر. أوت إقتصاد هم بر شكرِ معنوى، هم نعمتلرده‌كى رحمتِ إلٰهيه‌يه قارشى بر حرمت، هم قطعى بر صورتده سببِ بركت، هم بدنه پرهيز گبى بر مدارِ صحّت، هم معنوى ديلنجيلك ذلّتندن قورتاره‌جق بر سببِ عزّت، هم نعمت ايچنده‌كى لذّتى حسّ ايتمه‌سنه و ظاهرًا

لذّتسز گورونن نعمتلرده‌كى لذّتى طاتمه‌سنه قوّتلى بر سببدر. إسراف ايسه، مذكور حكمتلره مخالف اولديغندن، وخيم نتيجه‌لرى واردر.

ايكنجى نكته:

فاطرِ حكيم، إنسانڭ وجودينى مكمّل بر سراى صورتنده و منتظم بر شهر مثالنده ياراتمش. آغزده‌كى قوّهٔ‌ِ ذائقه‌يى بر قپوجى، أعصاب و طمارلرى تلفون و تلغراف تللرى گبى (قوّهٔ‌ِ ذائقه ايله، مركزِ وجودده‌كى معده ايله بر مدارِ مخابره‌لريدر) كه؛ آغزه گلن مادّه‌يى او طمارلرله خبر ويرر. بدنه، معده‌يه لزومى يوقسه "ياساقدر!" دير، طيشارى آتار. بعضًا ده بدنه منفعتى اولمامقله برابر ضررلى و آجى ايسه؛ همان طيشارى آتار، يوزينه توكورور.

ايشته مادام آغزده‌كى قوّهٔ‌ِ ذائقه بر قپوجيدر؛ معده، جسدڭ إداره‌سى نقطه‌سنده بر أفندى و بر حاكمدر. او سرايه وياخود او شهره گلن و سرايڭ حاكمنه ويريلن هديه‌نڭ يوز درجه قيمتى وارسه، قپوجى‌يه بخشيش نوعندن آنجق بش درجه‌سى موافق اولور، فضله اولاماز. تا كه؛ قپوجى غرورلانوب، باشدن چيقوب وظيفه‌يى اونوتوب، فضله بخشيش ويرن إختلالجيلرى سراى داخلنه صوقماسين. ايشته بو سرّه بناءً، شيمدى ايكى لقمه فرض ايدييورز. بر لقمه، پينير و يمورطه گبى مُغَدّى مادّه‌دن قرق پاره؛ ديگر لقمه، أڭ أعلا باقلاوادن اون غروش اولسه.. بو ايكى لقمه، آغزه گيرمه‌دن، بدن إعتباريله فرقلرى يوقدر، مساويدرلر؛ بوغازدن گچدكدن صوڭره، جسد بسلمه‌سنده ينه مساويدرلر بلكه بعضًا قرق پاره‌لق پينير داها ايى بسلر. يالڭز، آغزده‌كى قوّهٔ‌ِ ذائقه‌يى اوقشامق نقطه‌سنده ياريم دقيقه بر فرق وار. ياريم دقيقه خاطرى ايچون قرق پاره‌دن اون غروشه چيقمق، نه قدر معناسز و ضررلى بر إسراف اولديغى قياس ايديلسين. شيمدى، سراى حاكمنه گلن هديه قرق پاره اولمقله برابر، قپوجى‌يه طوقوز دفعه فضله بخشيش ويرمك، قپوجى‌يى باشدن چيقارير، "حاكم بنم" دير. كيم فضله بخشيش و لذّت ويرسه اونى

ايچرى‌يه صوقه‌جق، إختلال ويره‌جك، يانغين چيقاره‌جق، "امان دوقتور گلسين، حرارتمى تسكين ايتسين، آتشمى سوندورسين." ديديرمگه مجبور ايده‌جك.

ايشته إقتصاد و قناعت، حكمتِ إلٰهيه‌يه توفيقِ حركتدر. قوّهٔ‌ِ ذائقه‌يى قپوجى حكمنده طوتوب، اوڭا گوره بخشيش ويرر. إسراف ايسه؛ او حكمته ضد حركت ايتديگى ايچون چابوق طوقات ير، معده‌يى قاريشديرر، إشتهاىِ حقيقى‌يى غائب ايدر. تنوّعِ أطعمه‌دن گلن صنعى بر إشتهاىِ كاذبه ايله يديرر، هضمسزلغه سببيت ويرر، خسته ايدر.

اوچنجى نكته:

سابق ايكنجى نكته‌ده، قوّهٔ‌ِ ذائقه قپوجيدر ديدك. أوت أهلِ غفلت و روحًا ترقّى ايتمه‌ين و شكر مسلگنده ايلرى گيتمه‌ين إنسانلر ايچون بر قپوجى حكمنده‌در. اونڭ تلذّذى خاطرى ايچون إسرافاته و بر درجه‌دن اون درجه فيآته چيقمه‌مق گركدر. فقط، حقيقى أهلِ شكرڭ و أهلِ حقيقتڭ و أهلِ قلبڭ قوّهٔ‌ِ ذائقه‌سى (آلتنجى سوزده‌كى موازنه‌ده بيان ايديلديگى گبى، قوّهٔ‌ِ ذائقه‌سى) رحمتِ إلٰهيه‌نڭ مطبخلرينه بر ناظر و بر مفتّش حكمنده‌در. و او قوّهٔ‌ِ ذائقه‌ده طعاملر عددنجه ميزانجقلرله نعمتِ إلٰهيه‌نڭ أنواعنى طارتمق و طانيمق؛ بر شكرِ معنوى صورتنده جسده، معده‌يه خبر ويرمكدر. ايشته بو صورتده قوّهٔ‌ِ ذائقه، يالڭز مادّى جسده باقمييور. بلكه قلبه، روحه، عقله دخى باقديغى جهتله معده‌نڭ فوقنده حكمى وار، مقامى وار.

إسراف ايتمه‌مك شرطيله و صِرف وظيفهٔ‌ِ شكرانيه‌يى يرينه گتيرمك و أنواعِ نعمِ إلٰهيه‌يى حسّ ايدوب طانيمق قيدى ايله و مشروع اولمق و ذلّت و ديلنجيلگه وسيله اولمامق شرطيله، لذّتنى تعقيب ايده‌بيلير. و او قوّهٔ‌ِ ذائقه‌يى طاشييان لسانى، شكرده إستعمال ايتمك ايچون لذيذ طعاملرى ترجيح ايده‌بيلير. بو حقيقته إشارت ايدن بر حادثه و بر كرامتِ غوثيه:

بر زمان حضرتِ غوثِ أعظم شيخ گيلانى‌نڭ (ق‌س) تربيه‌سنده، نازدار و إختياره بر خانمڭ بر تك أولادى بولونويورمش. او محترم إختياره، گيتمش اوغلنڭ حجره‌سنه؛ باقييور كه، اوغلى بر پارچه قورو و سياه أكمك ييور. او رياضتدن ضعفيتيله والده‌سنڭ شفقتنى جلب ايتمش. اوڭا آجيمش. صوڭره حضرتِ غوثڭ ياننه شكوا ايچون گيتمش. باقمش كه، حضرتِ غوث قيزارتيلمش بر طاووق ييور. نازدارلغندن ديمش: "يا استاد! بنم اوغلم آجلقدن ئولويور. سن طاووق يرسڭ!" حضرتِ غوث طاووغه ديمش: قُمْ بِاِذْنِ اللّٰه‌! او پيشمش طاووغڭ كميكلرى طوپلانوب، طاووق اولارق يمك قابندن طيشارى آتيلديغنى، معتمد و موثوق چوق ذاتلردن حضرتِ غوث گبى كراماتِ خارقه‌يه مظهريتى دنياجه مشهور بر ذاتڭ بر كرامتى اولارق معنوى تواترله نقل ايديلمش. حضرتِ غوث ديمش: "نه وقت سنڭ اوغلڭ ده بو درجه‌يه گليرسه، او زمان او ده طاووق يسين."

ايشته حضرتِ غوثڭ بو أمرينڭ معناسى شودر كه: نه وقت سنڭ اوغلڭ ده روحى جسدينه، قلبى نفسنه، عقلى معده‌سنه حاكم اولسه و لذّتى شكر ايچون ايسته‌سه، او وقت لذيذ شيلرى ييه‌بيلير...

دردنجى نكته:

"إقتصاد ايدن، معيشتجه عائله بلاسنى چكمز" مئالنده لَا يَعُولُ مَنِ اقْتَصَدَ حديثِ شريفى سرّيله: إقتصاد ايدن، معيشتجه عائله زحمت و مشقّتنى چوق چكمز. أوت إقتصاد، قطعى بر سببِ بركت و مدارِ حسنِ معيشت اولديغنه او قدر قطعى دليللر وار كه، حدّ و حسابه گلمز. أزجمله: بن كندى شخصمده گورديگم و بڭا خدمت و آرقداشلق ايدن ذاتلرڭ شهادتلريله دييورم كه: إقتصاد واسطه‌سيله بعضًا بره اون بركت گوردم و آرقداشلرم گورديلر. حتّى طوقوز سنه (شيمدى اوتوز سنه) أوّل بنمله برابر بوردوره نفى ايديلان

رئيسلردن بر قسمى، پاره‌سزلقدن ذلّت و سفالته دوشمه‌مكلگم ايچون، زكاتلرينى بڭا قبول ايتديرمگه چوق چاليشديلر. او زنگين رئيسلره ديدم: "گرچه پاره‌م پك آزدر؛ فقط إقتصادم وار، قناعته آليشمشم. بن سزدن داها زنگينم." مكرّر و مصرّانه تكليفلرينى ردّ ايتدم. جاىِ دقّتدر كه: ايكى سنه صوڭره، بڭا زكاتلرينى تكليف ايدنلرڭ بر قسمى إقتصادسزلق يوزندن بورجلانديلر. ِللّٰه‌ الحمد اونلردن يدى سنه صوڭره، او آز پاره إقتصاد بركتيله بڭا كافى گلدى؛ بنم يوز صويومى دوكديرمدى، بنى خلقلره عرضِ حاجته مجبور ايتمدى. حياتمڭ بر دستورى اولان "ناسدن إستغنا" مسلگمى بوزمادى.

أوت إقتصاد ايتمه‌ين، ذلّته و معنًا ديلنجيلگه و سفالته دوشمگه نامزددر. بو زمانده إسرافاته مدار اولاجق پاره، چوق بهاليدر. مقابلنده بعضًا حيثيت، ناموس رشوت آلينييور. بعضًا مقدّساتِ دينيه مقابل آلينييور، صوڭره منحوس بر پاره ويريلييور. ديمك معنوى يوز ليرا ضرر ايله، مادّى يوز پاره‌لق بر مال آلينير. أگر إقتصاد ايدوب حاجاتِ ضروريه‌يه إقتصار و إختصار و حصر ايتسه

اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ

سرّيله،

وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِى الْاَرْضِ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ رِزْقُهَا

صراحتيله؛ اومماديغى طرزده ياشايه‌جق قدر رزقنى بولاجق. چونكه شو آيت تعهّد ايدييور. أوت رزق ايكيدر:

برى حقيقى رزقدر كه، اونڭله ياشايه‌جق. بو آيتڭ حكمى ايله او رزق، تعهّدِ ربّانى آلتنده‌در. بشرڭ سوءِ إختيارى قاريشمازسه، او ضرورى رزقى هر حالده بولابيلير. نه ديننى، نه ناموسنى، نه عزّتنى فدا ايتمگه مجبور اولماز.

ايكنجيسى: رزقِ مجازيدر كه، سوءِ إستعمالات ايله حاجاتِ غيرِ ضروريه حاجاتِ ضروريه حكمنه گچوب، گوره‌نه‌ك بلاسيله ترياكى اولوب، ترك

ايده‌مييور. ايشته بو رزق، تعهّدِ ربّانى آلتنده اولماديغى ايچون؛ بو رزقى تحصيل ايتمك، خصوصًا بو زمانده چوق بهاليدر. باشده عزّتنى فدا ايدوب ذلّتى قبول ايتمك، بعضًا آلچاق إنسانلرڭ آياقلرينى اوپمك قدر معنًا بر ديلنجيلك وضعيتنه دوشمك، بعضًا حياتِ أبديه‌سنڭ نورى اولان مقدّساتِ دينيه‌سنى فدا ايتمك صورتيله او بركتسز منحوس مالى آلير. هم بو فقر و ضرورت زماننده، آج و محتاج اولانلرڭ ألملرندن أهلِ وجدانه رقّتِ جنسيه واسطه‌سيله گلن تألّم؛ او غيرِ مشروع بر صورتده قزانديغى پاره ايله آلديغى لذّتى، وجدانى وارسه آجيلاشديرييور. بويله عجيب بر زمانده، شبهه‌لى ماللرده، ضرورت درجه‌سنده إكتفا ايتمك لازمدر. چونكه

اِنَّ الضَّرُورَةَ تُقَدَّرُ بِقَدْرِهَا

سرّيله: حرام مالدن، مجبوريتله ضرورت درجه‌سنى آلابيلير؛ فضله‌سنى آلاماز. أوت مضطر آدم، مردار أتدن طوق اولونجه‌يه قدر ييه‌مز. بلكه، ئولميه‌جك قدر ييه‌بيلير. هم يوز آج آدمڭ حضورنده، كمالِ لذّت ايله فضله ينيلمز.

إقتصاد، سببِ عزّت و كمال اولديغنه دلالت ايدن بر واقعه:

بر زمان، دنياجه سخاوتله مشهور حاتمِ طائى، مهمّ بر ضيافت ويرييور. مسافرلرينه غايت فضله هديه‌لر ويرديگى وقت، چولده گزمگه چيقييور. باقار كه: بر إختيار فقير آدم، بر يوك تيكنلى چالى و گوه‌نلرى بلنه يوكله‌مش؛ جسدينه باتييور، قنادييور. حاتم اوڭا ديدى: "حاتمِ طائى، هديه‌لرله برابر مهمّ بر ضيافت ويرييور. سن ده اورايه گيت؛ بش غروشلق بو چالى يوكنه بدل بش يوز غروش آليرسڭ." او مقتصد إختيار ديمش كه: "بن، بو تيكنلى يوكمى عزّتمله چكه‌رم، قالديريرم. حاتمِ طائينڭ منّتنى آلمام." صوڭره، حاتمِ طائيدن صورمشلر: "سن كندڭدن داها جوانمرد، عزيز، كيمى بولمشسڭ؟" ديمش: "ايشته او صحراده

راست گلديگم او مقتصد إختيارى بندن داها عزيز، داها يوكسك، داها جوانمرد گوردم."

بشنجى نكته:

جنابِ حق كمالِ كرمندن، أڭ فقير آدمه أڭ زنگين آدم گبى و گدايه (يعنى فقيره) پادشاه گبى، لذّتِ نعمتنى إحساس ايتديرييور. أوت بر فقيرڭ، قورو بر پارچه سياه أكمكدن آجلق و إقتصاد واسطه‌سيله آلديغى لذّت، بر پادشاهڭ و بر زنگينڭ إسرافدن گلن اوصانج و إشتهاسزلق ايله يديگى أڭ أعلا باقلاوادن آلديغى لذّتدن داها زياده لذّتليدر. جاىِ حيرتدر كه، بعض مسرف و مبذّر إنسانلر، بويله إقتصادجيلرى "خسّت" ايله إتهام ايدييورلر. حاشا... إقتصاد، عزّت و جومردلكدر. خسّت و ذلّت، أهلِ إسراف و تبذيرڭ ظاهرى مردانه كيفيتلرينڭ ايچ يوزيدر. بو حقيقتى تأييد ايدن، بو رساله‌نڭ تأليفى سنه‌سنده إسپارطه‌ده حجره‌مده جريان ايدن بر واقعه وار. شويله كه:

قاعده‌مه و دستورِ حياتمه مخالف بر صورتده، بر طلبه‌م ايكى بچق اوقّه‌يه ياقين بر بالى، بڭا هديه قبول ايتديرمگه إصرار ايتدى. نه قدر قاعده‌مى ايلرى سوردم، قانمدى. بِالمجبوريه، يانمده‌كى اوچ قارداشمه يديرمك و شعبانِ شريف و رمضانده او بالدن إقتصاد ايله اوتوز قرق گون اوچ آدم يسين و گتيرن ده ثواب قزانسين و كنديلرى ده طاتليسز قالماسين دييه‌رك، "آليڭز" ديدم. بر اوقّه بال ده بنم واردى. او اوچ آرقداشم، گرچه مستقيم و إقتصادى تقدير ايدنلردندى. فقط هر نه ايسه، بربرينه إكرام ايتمك و هر برى اوته‌كينڭ نفسنى اوقشامق و كندى نفسنه ترجيح ايتمك اولان بر جهتده علوى بر خصلت ايله إقتصادى اونوتديلر. اوچ گيجه‌ده ايكى بچق اوقّه بالى بيتيرديلر. بن گوله‌رك ديدم: "سزى، اوتوز قرق گون او بال ايله طاتلانديراجقدم. سز، اوتوز گونى اوچه اينديرديڭز. عافيت

اولسون." ديدم. فقط، بن كندى او بر اوقّه بالمى إقتصاد ايله صرف ايتدم. بتون شعبان و رمضانده هم بن ييدم، هم ِللّٰه‌ الحمد او قارداشلريمڭ هر بريسنه إفطار وقتنده برر قاشق (حاشيه): يعنى، بيوكجه بر چاى قاشغى ايله‌در. ويروب، مهمّ ثوابه مدار اولدى.

بنم حالمى گورنلر، او وضعيتمى بلكه خسّت تلقّى ايتمشلردر. اوته‌كى قارداشلريمڭ اوچ گيجه‌لك وضعيتلرينى بر جوانمردلك تلقّى ايده‌بيليرلر. فقط حقيقت نقطه‌سنده، او ظاهرى خسّت آلتنده علوى بر عزّت و بيوك بر بركت و يوكسك بر ثواب گيزلنديگنى گوردك. و او جوانمردلك و إسراف آلتنده، أگر واز گچيلمسه ايدى، بر ديلنجيلك و غيرڭ ألنه طمعكارانه و منتظرانه باقمق گبى، خسّتدن چوق آشاغى بر حالتى نتيجه ويرر ايدى.

آلتنجى نكته:

إقتصاد و خسّتڭ چوق فرقى وار. تواضع، ناصلكه أخلاقِ سيّئه‌دن اولان تذلّلدن معنًا آيرى و صورةً بڭزر بر خصلتِ ممدوحه‌در. و وقار، ناصلكه كوتو خصلتلردن اولان تكبّردن معنًا آيرى و صورةً بڭزر بر خصلتِ ممدوحه‌در. اويله ده:

أخلاقِ عاليهٔ‌ِ پيغمبريه‌دن اولان و بلكه كائناتده‌كى نظامِ حكمتِ إلٰهيه‌نڭ مدارلرندن اولان إقتصاد ايسه، سفيللك و بخيللك و طمعكارلق و حرصڭ بر خليطه‌سى اولان خسّت ايله هيچ مناسبتى يوق. يالڭز، صورةً بر بڭزه‌يش وار. بو حقيقتى تأييد ايدن بر واقعه:

صحابه‌نڭ عَباَدِلَهٔ‌ِ سبعهٔ‌ِ مشهوره‌سندن اولان عبد اللّٰه‌ ابن عُمَر حضرتلرى كه؛ خليفهٔ‌ِ رسول اللّٰه‌ اولان فاروقِ أعظم حضرتِ عُمَرڭ (ر‌ض) أڭ مهمّ و بيوك

مخدومى و صحابه عالملرينڭ ايچنده أڭ ممتازلرندن اولان او ذاتِ مبارك چارشو ايچنده، آليش ويريشده، قرق پاره‌لق بر مسئله‌دن، إقتصاد ايچون و تجارتڭ مدارى اولان أمنيت و إستقامتى محافظه ايچون شدّتلى مناقشه ايتمش. بر صحابه اوڭا باقمش. روىِ زمينڭ خليفهٔ‌ِ ذى‌شانى اولان حضرتِ عُمَرڭ مخدومنڭ قرق پاره ايچون مناقشه‌سنى عجيب بر خسّت توهّم ايده‌رك او إمامڭ آرقه‌سنه دوشوب، أحوالنى آڭلامق ايستر. باقدى كه حضرتِ عبد اللّٰه‌ خانهٔ‌ِ مباركنه گيردى. قپوده بر فقير آدم گوردى. بر پارچه أگلندى؛ آيريلدى، گيتدى. صوڭره خانه‌سنڭ ايكنجى قپوسندن چيقدى، ديگر بر فقيرى اوراده ده گوردى. اونڭ ياننده ده بر پارچه أگلندى؛ آيريلدى، گيتدى. اوزاقدن باقان او صحابه مراق ايتدى. گيتدى او فقيرلره صوردى: "إمام سزڭ يانڭزده طوردى، نه ياپدى؟" هر بريسى ديدى: "بڭا بر آلتون ويردى." او صحابه ديدى: "فسبحان اللّٰه‌! چارشو ايچنده قرق پاره ايچون بويله مناقشه ايتسين ده، صوڭره خانه‌سنده ايكى يوز غروشى كيمسه‌يه سزديرمه‌دن كمالِ رضاىِ نفسله ويرسين!" دييه دوشوندى، گيتدى، حضرتِ عبد اللّٰه‌ ابن عُمَرى گوردى. ديدى: "يا إمام! بو مشكلمى حلّ ايت. سن چارشوده بويله ياپدڭ، خانه‌ڭده ده شويله ياپمشسڭ." اوڭا جوابًا ديدى كه: "چارشوده‌كى وضعيت إقتصاددن و كمالِ عقلدن و آليش ويريشڭ أساسى و روحى اولان أمنيتڭ، صداقتڭ محافظه‌سندن گلمش بر حالتدر؛ خسّت دگلدر. خانه‌مده‌كى وضعيت، قلبڭ شفقتندن و روحڭ كمالندن گلمش بر حالتدر. نه او خسّتدر و نه ده بو إسرافدر."

إمامِ أعظم، بو سرّه إشارت اولارق

لَا اِسْرَافَ فِى الْخَيْرِ كَمَا لَا خَيْرَ فِى الْاِسْرَافِ

ديمش. يعنى: "خيرده و إحسانده (فقط مستحق اولانلره) إسراف اولماديغى گبى، إسرافده ده هيچ بر خير يوقدر."

يدنجى نكته:

إسراف، حرصى إنتاج ايدر. حرص، اوچ نتيجه‌يى ويرر.

برنجيسى:قناعتسزلكدر. قناعتسزلك ايسه سعيه، چاليشمايه شوقى قيرار. شكر يرينه شكوا ايتديرر، تنبللگه آتار. و مشروع، حلال، آز مالى

(حاشيه): إقتصادسزلق يوزندن مستهلكلر چوغالير، مستحصللر آزالير. هركس گوزينى حكومت قپوسنه ديكر. او وقت حياتِ إجتماعيه‌نڭ مدارى اولان "صنعت، تجارت، زراعت" تناقص ايدر. او ملّت ده تدنّى ايدوب سقوط ايدر، فقير دوشر.

ترك ايدوب؛ غيرِ مشروع، كلفتسز بر مالى آرار. و او يولده عزّتنى، بلكه حيثيتنى فدا ايدر.

حرصڭ ايكنجى نتيجه‌سى:خيبت و خسارتدر. مقصودينى قاچيرمق و إستثقاله معروض قالوب، تسهيلات و معاونتدن محروم قالماقدر. حتّى اَلْحَرِيصُ خَائِبٌ خَاسِرٌ يعنى "حرص، خسارت و موفّقيتسزلگڭ سببيدر." اولان ضربِ مَثله ماصدق اولور. حرص و قناعتڭ تأثيراتى، ذى‌حيات عالمنده غايت گنيش بر دستور ايله جريان ايدييور. أزجمله: رزقه محتاج آغاجلرڭ فطرى قناعتلرى، اونلرڭ رزقنى اونلره قوشديرديغى گبى؛ حيواناتڭ حرص ايله مشقّت و نقصانيت ايچنده رزقه قوشمالرى، حرصڭ بيوك ضررينى و قناعتڭ عظيم منفعتنى گوسترر. هم ضعيف عموم ياورولرڭ لسانِ حاللريله قناعتلرى، سوت گبى لطيف بر غدانڭ اومماديغى بر يردن اونلره آقماسى و جاناوارلرڭ حرص ايله نقصان و ملوّث رزقلرينه صالديرماسى؛ دعوامزى پارلاق بر صورتده إثبات ايدييور. هم سميز باليقلرڭ وضعيتِ قناعتكارانه‌سى، مكمّل رزقلرينه مدار اولماسى؛ و تيلكى و مايمون گبى ذكى حيوانلرڭ حرص ايله رزقلرى پشنده طولاشمقله برابر كافى درجه‌ده

بولماملرندن جيليز و ضعيف قالمالرى، ينه حرص نه درجه سببِ مشقّت و قناعت نه درجه مدارِ راحت اولديغنى گوسترر. هم يهودى ملّتى حرص ايله، ربا ايله، حيله طولابى ايله رزقلرينى ذلّتلى و سفالتلى، غيرِ مشروع و آنجق ياشايه‌جق قدر رزقلرينى بولماسى و صحرانشينلرڭ (يعنى بدويلرڭ) قناعتكارانه وضعيتلرى، عزّتله ياشامسى و كافى رزقى بولماسى؛ ينه مذكور دعوامزى قطعى إثبات ايدر. هم چوق عالملرڭ

(حاشيه-١): ايرانڭ عادل پادشاهلرندن نوشيروان عادلڭ وزيرى، عقلجه مشهور عالم اولان بُزُرْجمهردن (بُزُرْگمِهْر) صورمشلر: "نه‌دن علماء، اُمرا قپوسنده گورونويور ده؛ اُمرا علماء قپوسنده گورونمييور. حالبوكه علم، أمارتڭ فوقنده‌در؟" جوابًا ديمش كه: "علمانڭ علمندن، اُمرانڭ جهلندندر." يعنى؛ اُمرا، جهلندن علمڭ قيمتنى بيلمييورلر كه، علمانڭ قپوسنه گيدوب علمى آراسينلر. علماء ايسه؛ معرفتلرندن ماللرينڭ قيمتنى دخى بيلدكلرى ايچون اُمرا قپوسنده آرايورلر. ايشته بُزُرْجمهر، علمانڭ آراسنده فقر و ذلّتلرينه سبب اولان ذكاوتلرينڭ نتيجه‌سى بولونان حرصلرينى ظريف بر صورتده تأويل ايده‌رك نازكانه جواب ويرمشدر.

خسرو

و أديبلرڭ

(حاشيه-٢): بونى تأييد ايدن بر حادثه: فرانسه‌ده أديبلره، ايى ديلنجيلك ياپدقلرى ايچون ديلنجيلك وثيقه‌سى ويريلييور.

سليمان رشدى

ذكاوتلرينڭ ويرديگى بر حرص سببيله فقرِ حاله دوشمه‌لرى و چوق آبدال و إقتدارسزلرڭ، فطرى قناعتكارانه وضعيتلرى ايله زنگينلشمه‌لرى قطعى بر صورتده إثبات ايدر كه: رزقِ حلال، عجز و افتقاره گوره گلير؛ إقتدار و إختيار ايله دگل. بلكه او رزقِ حلال، إقتدار و إختيار ايله معكوسًا متناسبدر. چونكه چوجقلرڭ إقتدار و إختيارى گلدكجه رزقى آزالير، اوزاقلاشير، ثقيللشير. اَلْقَنَاعَةُ كَنْزٌ لَا يَفْنٰى حديثنڭ سرّيله؛ قناعت، بر دفينهٔ‌ِ حسنِ معيشت و راحتِ حياتدر. حرص ايسه، بر معدنِ خسارت و سفالتدر.

اوچنجى نتيجه:حرص إخلاصى قيرار، عملِ اُخرويه‌يى زده‌لر. چونكه بر أهلِ تقوانڭ حرصى وارسه، توجّهِ ناسى ايستر. توجّهِ ناسى مراعات ايدن، إخلاصِ تامّى بولاماز. بو نتيجه چوق أهمّيتلى، چوق جاىِ دقّتدر.

الحاصل: إسراف، قناعتسزلگى إنتاج ايدر. قناعتسزلك ايسه چاليشمانڭ شوقنى قيرار، تنبللگه آتار؛ حياتندن شكوا قپوسنى آچار، متماديًا شكوا ايتديرر.

(حاشيه): أوت، هانگى مسرف ايله گوروشسه‌ڭ شكوالر ايشيده‌جكسڭ. نه قدر زنگين اولسه ده، ينه ديلى شكوا ايده‌جكدر. أڭ فقير، فقط قناعتكار بر آدمله گوروشسه‌ڭ؛ شكر ايشيده‌جكسڭ.

هم إخلاصى قيرار، ريا قپوسنى آچار. هم عزّتنى قيرار، ديلنجيلك يولنى گوسترر. إقتصاد ايسه، قناعتى إنتاج ايدر.

عَزَّ مَنْ قَنَعَ ذَلَّ مَنْ طَمَعَ

حديثڭ سرّيله؛ قناعت، عزّتى إنتاج ايدر. هم سعيه و چاليشمايه تشجيع ايدر. شوقنى زياده‌لشديرر، چاليشديرر. چونكه مثلا بر گون چاليشدى. آقشامده آلديغى جزئى بر اجرته قناعت سرّيله، ايكنجى گون ينه چاليشير. مسرف ايسه؛ قناعت ايتمديگى ايچون، ايكنجى گون داها چاليشماز. چاليشسه ده شوقسز چاليشير. هم إقتصاددن گلن قناعت؛ شكر قپوسنى آچار، شكوا قپوسنى قپاتير. حياتنده دائما شاكر اولور. هم قناعت واسطه‌سيله إنسانلردن إستغنا ايتمك جهتنده توجّهلرينى آراماز. إخلاص قپوسى آچيلير، ريا قپوسى قپانير.

إقتصادسزلق و إسرافڭ دهشتلى ضررلرينى گنيش بر دائره‌ده مشاهده ايتدم. شويله كه: بن، طوقوز سنه أوّل مبارك بر شهره گلدم. قيش مناسبتيله او شهرڭ منابعِ ثروتنى گوره‌مدم. (اللّٰه‌ رحمت ايتسين) اورانڭ مفتيسى بر قاچ دفعه بڭا ديدى: "أهاليمز فقيردر." بو سوز بنم رقّتمه طوقوندى. بش آلتى سنه صوڭره‌يه قدر دائما او شهر أهاليسنه آجييوردم. سكز سنه صوڭره يازڭ ينه او شهره گلدم.

باغلرينه باقدم. مرحوم مفتينڭ سوزى خاطريمه گلدى. فسبحان اللّٰه‌ ديدم، بو باغلرڭ محصولاتى شهرڭ حاجتنڭ پك فوقنده‌در. بو شهر أهاليسى پك چوق زنگين اولمق لازم گلير. حيرت ايتدم. بنى آلداتميان و حقيقتلرڭ دركنده بر رهبرم اولان بر خاطرهٔ‌ِ حقيقتله آڭلادم: إقتصادسزلق و إسراف يوزندن بركت قالقمش كه، او قدر منابعِ ثروتله برابر او مرحوم مفتى "أهاليمز فقيردر" دييوردى. أوت زكات ويرمك و إقتصاد ايتمك، مالده بِالتجربه سببِ بركت اولديغى گبى؛ إسراف ايتمك ايله زكات ويرمه‌مك، سببِ رفعِ بركت اولديغنه حدسز واقعات واردر.

إسلام حكماسنڭ أفلاطونى و حكيملرڭ شيخى و فيلسوفلرڭ استادى، داهئِ مشهور أبو على ابن سينا، يالڭز طب نقطه‌سنده

كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لَا تُسْرِفُوا

آيتنى شويله تفسير ايتمش. ديمش:

جَمَعْتُ الطِّبَّ فِى الْبَيْتَيْنِ جَمْعًا وَ حُسْنُ الْقَوْلِ فِى قَصْرِ الْكَلَامِ:

فَقَلِّلْ اِنْ اَكَلْتَ وَ بَعْدَ اَكْلٍ تَجَنَّبْ وَ الشِّفَاءُ فِى الْاِنْهِضَامِ

وَ لَيْسَ عَلَى النُّفُوسِ اَشَدُّ حَالًا مِنْ اِدْخَالِ الطَّعَامِ عَلَى الطَّعَامِ

يعنى: "علمِ طبّى ايكى سطرله طوپلايورم. سوزڭ گوزللگى قيصه‌لغنده‌در. ييديگڭ وقت آز يه. ييدكدن صوڭره درت بش ساعت قدر داها يمه. شفا، هضمده‌در. يعنى، قولايجه هضم ايده‌جگڭ مقدارى يه. نفسه و معده‌يه أڭ آغير و يوروجى حال، طعام طعام اوستنه يمكدر."

(حاشيه): يعنى وجوده أڭ مضر، درت بش ساعت فاصله ويرمه‌دن يمك يمك وياخود تلذّذ ايچون متنوّع يمكلرى بربرى اوستنه معده‌يه طولديرمقدر.

جاىِ حيرت و مدارِ عبرت بر توافق: إقتصاد رساله‌سنى، اوچى عجمى اولارق بش آلتى آيرى آيرى مستنسخ، آيرى آيرى يرده، آيرى آيرى نسخه‌دن يازوب بربرندن اوزاق، خطلرى بربرندن آيرى، هيچ ألفلرى دوشونميه‌رك يازدقلرى هر بر نسخه‌نڭ ألفلرى؛ دعاسز أللى بر، دعا ايله برابر أللى اوچده توافق ايتمكله برابر؛ إقتصاد رساله‌سنڭ تاريخِ تأليف و إستنساخى اولان روميجه أللى بر و عربى أللى اوچ تاريخنده توافقى ايسه، شبهه‌سز تصادف اولاماز. إقتصادده‌كى بركتڭ كرامت درجه‌سنه چيقديغنه بر إشارتدر. و بو سنه‌يه،"سنهٔ‌ِ إقتصاد"تسميه‌سى لايقدر. چونكه إقتصاد شيمدى هركسه فرضدر.

أوت زمان ايكى سنه صوڭره بو كرامتِ إقتصاديه‌يى، ايكنجى حربِ عموميده هر طرفده‌كى آجلق و تخريبات و إسرافاتله و نوعِ بشر و هركس إقتصاده مجبور اولماسيله إثبات ايتدى.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

٭ ٭ ٭