— 134 —
اوننجى لمعه
شفقت طوقاتلرى رسالهسى
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ اَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ اَمَدًا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللّٰهُ نَفْسَهُ وَاللّٰهُ رَؤُفٌ بِالْعِبَادِ
آيتنڭ بر سرّينى، خدمتِ قرآنيهده آرقداشلريمڭ بشريت مقتضاسى اولارق سهو و خطالرينڭ نتيجهسنده ييدكلرى شفقت طوقاتلرينى بيان ايتمكله تفسير ايدييور. خدمتِ قرآنيهنڭ بر سلسلهِٔ كرامتى و او خدمتِ قدسيهنڭ أطرافنده إذنِ إلٰهى ايله نظارت ايدن و همّت و دعاسيله يارديم ايدن غوثِ أعظمڭ بر نوع كرامتى بيان ايديلهجك. تا كه، بو خدمتِ قدسيهده بولونانلر، جدّيتلرنده، خدمتلرنده ثبات ايتسينلر.
— 135 —
بو خدمتِ قدسيهنڭ كرامتى اوچ نوعدر:
برنجى نوعى:او خدمتى إحضار ايتمك و خادملرينى او خدمته سَوق ايتمك جهتيدر.
ايكنجى قسم:مانعلرى بَرطرف ايتمك و مضرلرڭ شرّينى دفع ايدوب، اونلرى طوقاتلامقدر.
بو ايكى قسمڭ حادثهلرى چوقدر، هم چوق اوزوندر.
(٭): مثلا: خلق پارتيسى، نور طلبهلرينه ويردكلرى عذاب و صيقنتى و إهانتلردن، كنديلرى دنياده داها زياده جزاسنى چكديلر، عيننى گورديلر.
باشقه وقته تعليقًا، أڭ خفيف اولان اوچنجى بر قسمدن بحث ايدهجگز.
اوچنجى قسم شودر كه:خدمتده خالصًا چاليشانلره فتور گلديگى وقت، شفقتلى بر طوقات يرلر، إنتباهه گلهرك ينه او خدمته گيررلر. بو قسمڭ حادثاتى، يوزدن فضلهدر. يالڭز يگرمى حادثهدن اون اوچ اون دردى شفقتلى طوقات يميشلر، آلتى يديسى زجر طوقادى گورمشلر.
برنجيسى:بو بيچاره سعيددر. هر نه وقت خدمته فتور ويرر، "نهمه لازم" دييوب خصوصى نفسمه عائد ايشلرله مشغول اولديغم زمان طوقات ييمشم. هم ده قناعتم گلييور كه؛ إهمالمدن طوقات ييدم. چونكه هانگى مقصدم بنى إغفاله سَوق ايتمش ايسه، اونڭ عكسى ايله طوقات يردم. سائر خالص آرقداشلريمڭ ده ييدكلرى شفقت طوقاتلرى، دقّت ايده ايده، بنم گبى هانگى مقصد ايچون إهمال ايتمشسه، اونڭ عكسيله شفقت طوقاتلرينى ييدكلرندن قناعتمز گلمش كه: او حادثهلر، خدمتِ قرآنيهنڭ كرامتندندر.
— 136 —
مثلا: بو بيچاره سعيد، وانده درسِ حقائقِ قرآنيه ايله مشغول اولديغم مقدارجه شيخ سعيد حادثاتى زماننده وسوسهلى حكومت، هيچ بر جهتده بڭا ايليشمدى و ايليشهمدى. وقتا كه "نهمه لازم" ديدم، كندى نفسمى دوشوندم. آخرتمى قورتارمق ايچون أرَكْ طاغنده خرابه مغاره گبى بر يره چكيلدم. او وقت سببسز بنى آلديلر نفى ايتديلر. بوردوره گتيريلدم.
اوراده ينه خدمتِ قرآنيهده بولونديغم مقدارجه، (او وقت منفيلره چوق دقّت ايديلييوردى، هر آقشام إثباتِ وجود ايتمكله مكلّف اولدقلرى حالده) بن و خالص طلبهلرم مستثنا قالدق. بن هيچ بر وقت إثباتِ وجوده گيتمهدم، حكومتى طانيمادم. اورانڭ واليسى، اورايه گلن فوزى پاشايه شكايت ايتمش. فوزى پاشا ديمش: "اوڭا ايليشمهيڭز، حرمت ايديڭز!" بو سوزى اوڭا سويلتديرن، خدمتِ قرآنيهنڭ قدسيتيدر. نه وقت نفسمى قورتارمق، يالڭز آخرتمى دوشونمك فكرى بڭا غلبه ايتدى. خدمتِ قرآنيهده موقّت فتور گلدى؛ عكسِ مقصدمله طوقات ييدم. يعنى، بر منفادن ديگرينه (إسپارطهيه) گوندريلدم.
إسپارطهده ينه خدمت باشنه گچدم. يگرمى گون گچدكدن صوڭره بعض قورقاق إنسانلرڭ إخطارلريله: "بلكه بو وضعيتى حكومت خوش گورميهجك، بر پارچه تأنّى ايتسهڭ، داها ايى اولور." ديديلر. بنده تكرار يالڭز كنديمى دوشونمك خاطرهسى قوّت بولدى. "امان خلقلر گلمهسين" ديدم. ينه او منفادن دخى اوچنجى نفى اولارق بارلايه ويريلدم.
بارلاده نه وقت بڭا فتور گلمش ايسه، يالڭز كنديمى دوشونمك خاطرهسى قوّت بولمش ايسه، بو أهلِ دنيانڭ ييلانلرندن، منافقلرندن بريسى بڭا مسلّط اولمش. بو سكز سنهده سكسان حادثهيى، كندى باشمدن گچديگى ايچون حكايه ايدهبيليرم. اوصانديرمامق ايچون قيصه كسييورم.
— 137 —
أى قارداشلرم! باشمه گلن شفقت طوقاتلرينى سويلهدم. سزلرڭ ده باشڭزه گلن شفقت طوقاتلرينى، إذن ويرسهڭز و حلال ايتسهڭز سويلهيهجگم. گوجنمهيڭز. گوجهنن اولورسه إسمنى تصريح ايتميهجگم.
ايكنجيسى:ئوز قارداشم و أڭ برنجى و يوكسك و فداكار بر طلبهم اولان عبد المجيدڭ وانده گوزل بر أوى واردى. إدارهسى يرنده، هم معلّم ايدى. خدمتِ قرآنيهنڭ داها رواجلى بر يرى اولان حدوده گيتمكلگم ايچون آرزومڭ خلافنه اولارق تشبّث ايدنلره، إجتهادنجه گويا منفعتم ايچون إشتراك ايتمدى، رأى ويرمدى. گويا بن حدوده گيتسه ايدم، هم خدمتِ قرآنيه سياستسز، صافى اولميهجق، هم اونى واندن چيقارهجق ايديلر دييه إشتراك ايتمدى. مقصدينڭ عكسيله شفقتلى بر طوقات يدى. هم واندن، هم او گوزل أويندن، هم مملكتندن آيريلدى؛ أرغنىيه گيتمگه مجبور قالدى.
اوچنجيسى:خدمتِ قرآنيهنڭ پك مهمّ بر أعضاسى اولان خلوصى بك، أگيرديردن مملكته گيتديگى وقت، سعادتِ دنيويهيى تام ذوق ايتديرهجك و تأمين ايدهجك أسباب بولونديغندن، بر درجه صِرف اُخروى اولان خدمتِ قرآنيهده فتوره يوز گوسترمگه دائر أسباب خاضرلاندى. چونكه هم چوقدن گورمديگى پدر و والدهسنه قاووشدى، هم وطننى گوردى، هم شرفلى، رتبهلى بر صورتده گيتديگى ايچون دنيا اوڭا گولدى، گوزل گوروندى. حالبوكه خدمتِ قرآنيهده بولونانه؛ يا دنيا اوڭا كوسملى ويا او دنيايه كوسملى. تا إخلاص ايله، جدّيت ايله خدمتِ قرآنيهده بولونسون.
ايشته خلوصينڭ قلبى چندان لايتزلزل ايدى. فقط بو وضعيت اونى فتوره سَوق ايتديگندن شفقتلى طوقات يدى. تام بر ايكى سنه بعض منافقلر اوڭا مسلّط
— 138 —
اولديلر. دنيانڭ لذّتنى ده قاچيرديلر. هم دنيايى اوندن، هم اونى دنيادن كوستورديلر. او وقت وظيفهِٔ معنويهسندهكى جدّيته تام معناسيله صاريلدى.
دردنجيسى:مهاجر حافظ أحمددر. او كنديسى سويلهيور: أوت بن إعتراف ايدييورم كه: خدمتِ قرآنيهده آخرتم نقطهِٔ نظرنده إجتهادمده خطا ايتدم. خدمته فتور ويرهجك بر آرزوده بولوندم. شفقتلى، فقط شدّتلى و كفّارتلى بر طوقات ييدم. شويله كه: استادم يڭى ايجادلره (٭): يعنى: توركجه أذان گبى، شعائرِ إسلاميهيه مخالف بدعتلردر. طرفدار اولماديغى ايچون (بنم جامعم اونڭ قومشوسيدر؛ شهورِ ثلاثه گلييور، جامعمى ترك ايتسهم هم بن چوق ثواب غائب ايدييورم، هم محلّه نمازسزلغه آليشهجق. يڭى اصول ياپمازسهم منع ايديلهجگم. ايشته بو إجتهاده گوره) روحم قدر سَوْديگم استاديمڭ موقّةً باشقه بر كويه گيتمهسنى آرزو ايتدم. بيلمهدم كه، او يرينى دگيشديرسه، باشقه بر مملكته گيتسه، خدمتِ قرآنيهيه موقّةً فتور گلير. تام او صيرهلرده بن طوقات ييدم. شفقتلى، فقط اويله دهشتلى بر طوقات ييدم كه، اوچ آيدر داها عقلم باشمه گلمدى. فقط ِللّٰه الحمد، استاديمڭ قطعى إخباريله، اوڭا إخطار ايديلمش كه؛ او مصيبتڭ هر دقيقهسى، بر گون عبادت حكمنده اولديغنى رحمتِ إلٰهيهدن اميدوار اولابيليرز. چونكه او خطا، بر غرضه بناءً دگلدى. صِرف آخرتمى دوشونمك نقطهسنده او آرزو گلدى.
بشنجيسى:حقّى أفنديدر. شيمدى بوراده اولماديغى ايچون، خلوصىيه وكالت ايتديگم گبى، اوڭا ده وكالةً ديرم كه: حقّى أفندى طلبهلك وظيفهسنى حقّيله ايفا ايدركن، أخلاقسز بر قائمِمقام گلدى. هم استادينه، هم ده كندينه ضرر گلمهمك ايچون، يازدقلرينى صاقلادى. موقّةً خدمتِ نوريهيى ترك ايتدى. بردن بر شفقت طوقادى معناسنده بيڭ ليرايى ويرمگه مكلّف اولاجق بر دعوا باشنه
— 139 —
آچيلدى. بر سنه او تهديد آلتنده قالدى. تا گلدى، بوراده گوروشدك، عودتنده خدمتِ قرآنيهيه طلبهلك وظيفهسنه گيردى. شفقت طوقادينڭ حكمى قالقدى، تبرئه ايتدى.
صوڭره قرآنى يڭى بر طرزده
(حاشيه): توافق معجزهسنى گوسترر بر صورتده ديمكدر.
يازمق خصوصنده طلبهلره بر وظيفه آچيلدى. حقّى أفندىيه ده حصّه ويريلدى. الحقّ او، حصّهسنه صاحب چيقدى. بر جزئى گوزل يازدى، فقط دردِ معيشت ضرورتيله كندينى مجبور بيلوب گيزلى دعوا وكالتنه تشبّث ايتدى. بردن بر شفقت طوقادى داها يدى. قلمى طوتان پارمغى، موقّةً قيريلدى. بو پارمقله هم دعوا وكالتى ياپمق، هم قرآنى يازمق اولميهجق دييه، لسانِ معنا ايله إخطار ايديلدى. دعوا وكالتنه تشبّثنى بيلمديگمز ايچون پارمغنه حيرت ايدييوردق. صوڭره آڭلاشيلدى كه: قدسى، صافى خدمتِ قرآنيه، غايت تميز كندينه مخصوص پارمقلرى باشقه ايشه قاريشديرمق ايستهمييور. هر نه ايسه... خلوصى بگى كندم گبى بيلدم، اوڭا بدل قونوشدم. حقّى أفندى ده عينًا اونڭ گبيدر. أگر بنم وكالتمه راضى اولمازسه، كندى طوقادينى كندى يازسين.
آلتنجيسى:بكر أفنديدر. شيمدى حاضر اولماديغى ايچون؛ بن، قارداشم عبد المجيده وكالت ايتديگم گبى، اونڭ إعتماد و صداقتنه إعتمادم و شاملى حافظ و سليمان أفندى گبى بتون خاص دوستلريمڭ حكملرينه (بيلدكلرينه) إستنادًا دييورم كه: بكر أفندى، اوننجى سوزى طبع ايتدى. إعجازِ قرآنه دائر يگرمى بشنجى سوزى يڭى حروف چيقمهدن طبع ايتمك ايچون اوڭا گوندردك. اوننجى سوزڭ مطبعه فيآتنى گوندرديگمز گبى، اونى ده گوندرهجگز دييه يازدق. بكر أفندى، بنم فقرِ حالمى دوشونوب مطبعه فيآتى درت يوز بانقنوط قدر اولديغنى
— 140 —
ملاحظه ايدهرك و كندى كيسهسندن ويرمك، بلكه خواجه راضى اولماز دييه اونڭ نفسى اونى آلداتدى. طبع ايديلمدى. خدمتِ قرآنيهيه مهمّ بر ضرر اولدى. ايكى آى صوڭره طوقوز يوز ليرا خيرسزلرڭ ألنه گچدى. شفقتلى و شدّتلى بر طوقات يدى. إن شاء اللّٰه ضياعه گيدن طوقوز يوز ليرا، صدقه حكمنه گچدى.
يدنجيسى:شاملى حافظ توفيقدر. او كنديسى دييور: أوت إعتراف ايدييورم كه: بن بيلميهرك و ياڭليش دوشونهرك، خدمتِ قرآنيهده فتور ويرهجك حركاتم سببيله ايكى شفقتلى طوقات ييدم. شبههم قالمادى كه، بو طوقات او جهتدن گلدى.
برنجيسى:للّٰه الحمد، بنم خطِّ عربيهم قرآنه بر درجه اويغون بر طرزده إحسان ايديلمشدى. استادم أڭ أوّل اوچ جزء بڭا يازديرمقله سائر آرقداشلريمه تقسيم ايتدى. قرآن يازمق إشتياقى، رسالهلرڭ تبييض و تسويدندهكى خدمتمه آرزومى قيردى. هم عربى خطّى بولونميان سائر آرقداشلره تفوّق ايدهجگم دييه غروركارانه بر طورده بولوندم. حتّى استادم يازىيه عائد بر تدبير بڭا سويلهديگى وقت، "بو ايش بڭا عائددر" او وقت ديدم؛ "بن بونى بيلييورم، درس آلمغه إحتياجم يوقدر" گبى مغرورانه سويلهدم. ايشته بو خطامه گوره فوق العاده هيچ خاطره گلمهين بر طوقات ييدم. أڭ آز عربى خطّى اولان بر قارداشمه (خسروه) يتيشهمدم. بزلر بتون حيرت ايتدك. شيمدى آڭلادق كه؛ او بر طوقاتدر.
ايكنجيسى:بن إعتراف ايدييورم كه: خدمتِ قرآنيهدهكى كمالِ إخلاص و صِرف لِوجه اللّٰه ايچون خدمتى، ايكى وضعيتم إخلال ايدييوردى. شدّتلى بر طوقات ييدم. چونكه بن بو مملكتده غريب حكمندهيم، غريبم. هم شكوا اولماسين، استاديمڭ أڭ مهمّ بر دستورى اولان إقتصاده و قناعته رعايت ايتمديگمدن فقرِ حاله معروضم. خودبين، مغرور إنسانلرله إختلاطه مجبور
— 141 —
اولديغمدن (جنابِ حق عفو ايتسين) مروّتكارانه بر صورتده ريايه و تبصبصه ده مجبور اولويوردم. استادم چوق دفعه بنى ايقاظ و إخطار و تكدير ايدييوردى. مع التأسّف كنديمى قورتارهمييوردم. حالبوكه قرآنِ حكيمڭ روحِ خدمتنه ضد اولان بو وضعيتمدن شيطانِ جنّى و إنسى إستفاده ايتمكله برابر خدمتمزه ده بر صوغوقلق، بر فتور ويرييوردى.
ايشته بن بو قصوريمه قارشى شدّتلى، فقط إن شاء اللّٰه شفقتلى بر طوقات ييدم. شبههمز قالمادى كه؛ بو طوقات، او قصوره بناءً گلمش. او طوقات ده شودر: سكز سنهدر بن، استاديمڭ هم مخاطبى، هم مسوّدى، هم مبيّضى اولديغم حالده، سكز آى قدر نورلردن إستفاده ايدهمدم. بو حاله حيرت ايتدك. بن ده و استادم ده "بو نهدن بويله اولويور؟" دييه أسباب آرايوردق. شيمدى قطعى قناعتمز گلدى كه: او حقائقِ قرآنيه نوردر، ضيادر. تصنّع، تملّق، تذلّل ظلمتلريله برلشهمييور. اونڭ ايچون بو نورلرڭ حقيقتلرينڭ مئالى، بندن اوزاقلاشييور طرزنده بولونهرق، بڭا يبانى گورونويور، يبانى قالييوردى. جنابِ حقدن نياز ايدييورم كه: بوندن صوڭره جنابِ حق بڭا او خدمته لايق إخلاص إحسان ايتسين، أهلِ دنيايه تصنّع و ريادن قورتارسين. باشده استادم اولارق، قارداشلرمدن دعا رجا ايدييورم.
پرقصور
شاملى حافظ توفيق
سكزنجيسى:سيرانيدر. بو ذات، خسرو گبى نوره مشتاق و درايتلى بر طلبهمدى. أسرارِ قرآنيهنڭ بر آناختارى و علمِ جفرڭ مهمّ بر مفتاحى اولان توافقاته دائر إسپارطهدهكى طلبهلرڭ فكرلرينى إستمزاج ايتدم. اوندن باشقهلرى، كمالِ شوق ايله إشتراك ايتديلر. او ذات باشقه بر فكرده و باشقه بر مراقده بولونديغى ايچون، إشتراك ايتمهمكله برابر، بنى ده قطعى بيلديگم حقيقتدن واز گچيرمك
— 142 —
ايستدى. جدًّا بڭا طوقونمش بر مكتوب يازدى. أيواه ديدم، بو طلبهمى غائب ايتدم! چندان فكرينى تنوير ايتمك ايستدم. باشقه بر معنا داها قاريشدى. بر شفقت طوقاتنى يدى. بر سنهيه قريب بر خلوتخانهده (يعنى حپسده) بكلهدى.
طوقوزنجيسى:بيوك حافظ زهديدر. بو ذات، آغروسدهكى نور طلبهلرينڭ باشنده ناظرلرى حكمنده اولديغى بر زمان، سنّتِ سنيهيه إتّباع و بدعهلردن إجتنابى مسلك إتّخاذ ايدن طلبهلرڭ معنوى شرفنى كافى گورميهرك و أهلِ دنيانڭ نظرنده بر موقع قزانمق أمليله مهمّ بر بدعهنڭ معلّملگنى درعهده ايتدى. تماميله مسلگمزه ضد بر خطا ايشلدى. پك مدهش بر شفقت طوقاتنى يدى. خانَداننڭ شرفنى زير و زبر ايدهجك بر حادثهيه معروض قالدى. فقط مع التأسّف كوچك حافظ زهدى، هيچ طوقاته إستحقاقى يوقكن، او أليم حادثه اوڭا ده تماس ايتدى. بلكه إن شاء اللّٰه او حادثه، اونڭ قلبنى دنيادن قورتاروب تماميله قرآنه ويرمك ايچون بر عملياتِ جرّاحيهِٔ نافعه حكمنه گچر.
اوننجيسى:حافظ أحمد (رح) نامنده بر آدمدر. بو ذات، رسالهلرڭ يازمهسنده ايكى اوچ سنه تشويقكارانه بر صورتده بولونويوردى و إستفاده ايدييوردى. صوڭره أهلِ دنيا، ضعيف بر طمارندن إستفاده ايتدى. او شوق زدهلندى. أهلِ دنيايه تماس ايتدى. بلكه او جهتله أهلِ دنيانڭ ضررينى گورمهسين، هم اونلره سوزينى گچيرسين و بر نوع موقع قزانسين و طار اولان معيشتنه بر سهولت اولسون.
ايشته خدمتِ قرآنيهيه او صورتله او يوزدن گلن فتور و ضرره مقابل ايكى طوقات يدى. برى؛ طار معيشتيله برابر بش نفوس داها علاوه ايديلدى، پريشانيتى أهمّيت كسب ايتدى. ايكنجى طوقات: شرف و حيثيت نقطهسنده حسّاس و
— 143 —
حتّى بر تك آدمڭ تنقيد و إعتراضنى چكهمهين او ذات، بيلميهرك بعض دسّاس إنسانلر اونى اويله بر صورتده كنديلرينه پرده ايتديلر كه، شرفى زير و زبر اولدى، يوزده طقساننى غائب ايتدى و يوزده طقسان آدمى عليهنه چويردى. هر نه ايسه... اللّٰه عفو ايتسين، بلكه إن شاء اللّٰه بوندن إنتباهه گلير، ينه قسمًا وظيفهسنه دونر.
اون برنجيسى:بلكه رضاسى يوق دييه يازيلمادى...
اون ايكنجيسى:معلّم غالبدر (رح). أوت بو ذات، صادقانه و تقديركارانه، رسالهلرڭ تبييضنده چوق خدمت ايتدى و هيچ بر مشكلات قارشيسنده ضعف گوسترمدى. أكثر گونلرده گلييوردى، كمالِ شوق ايله ديڭلهيوردى و إستنساخ ايدييوردى. صوڭره كندينه، اوتوز ليرا اجرت مقابلنده عموم سوزلرى و مكتوباتى يازديردى. اونڭ مقصدى، مملكتنده نشر ايتمك و هم همشهريلرينى تنوير ايتمك ايدى. صوڭره بعض دوشونجهلر نتيجهسنده رسالهلرى تصوّر ايتديگى گبى نشر ايتمدى، صنديغه بيراقدى. بردن أليم بر حادثه يوزندن بر سنه غم و غصّه چكدى. رسالهلرڭ نشرى ايله اوڭا عداوت ايدهجك رسمى بر قاچ دشمنلره بدل، ظالم إنصافسز چوق دشمنلرى بولدى؛ بر قسم دوستلرينى غائب ايتدى.
اون اوچنجيسى:حافظ خالددر (رح). كنديسى دير: "أوت إعتراف ايدييورم، استاديمڭ خدمتِ قرآنيهده نشر ايتديگى آثارڭ تسويدنده حرارتلى بر صورتده بولونديغم زمان محلّهمزده بر جامع إماملغى واردى. أسكى كسوهِٔ علميهمى، صاريغى باغلامق نيّتيله موقّةً او خدمته فتور ويروب، بيلميهرك چكيلدم. مقصديمڭ عكسيله شفقتلى بر طوقات ييدم. سكز طوقوز آى إماملق ايتديگم
— 144 —
حالده، مفتينڭ چوق وعدلرينه رغمًا، فوق العاده بر صورتده صاريغى صارامدم. شبههمز قالمادى كه، او قصوردن بو شفقتلى طوقات گلدى. بن استاديمڭ هم بر مخاطبى، هم بر مسوّدى ايدم. بنم چكيلمهم ايله تسويد خصوصنده صيقنتى چكمشدى. هر نه ايسه... ينه شكر كه؛ قصوريمزى آڭلادق و بو خدمتڭ ده نه قدر قدسى اولديغنى بيلدك و شاهِ گيلانى گبى آرقهمزده مَلكِ صيانت گبى بر استاد بولونديغنه إعتماد ايتدك.
أضعف العباد
حافظ خالد
اون دردنجيسى:اوچ مصطفىنڭ كوچوجك "اوچ طوقات" ييمهلريدر.
برنجيسى:مصطفى چاوش (رح) سكز سنهدر بزم خصوصى كوچك جامعه، هم صوباسنه، هم غازياغنه، هم كبريتنه قدر خدمت ايدييوردى. حتّى غازياغنى و كبريتنى سكز سنهدر كندى كيسهسندن صرف ايتديگنى صوڭره اوگرندك. جماعته، خصوصًا جمعه گيجهلرنده غايت ضرورى بر ايش اولماينجه گرى قالمييوردى. صوڭره أهلِ دنيا اونڭ صفوتِ قلبندن إستفاده ايدهرك ديديلر كه: "سوزلرڭ بر كاتبى اولان حافظڭ صاريغنه ايليشهجكلر. هم گيزلى أذان، موقّةً ترك ايديلسين. سن كاتبه سويله، جبر گورمهدن أوّل صاريغى چيقارسين."
او بيلمييوردى كه: خدمتِ قرآنيهده بولونان بريسنڭ صاريغنى چيقارمغه دائر سوزى تبليغ ايتمك، مصطفى چاوش گبى يوكسك روحليلره پك آغيردر. اونلرڭ سوزلرينى تبليغ ايتمش. او گيجه رؤياده بن گورويوردم كه: مصطفى چاوشڭ أللرى كيرلى، قائمِمقام آرقهسنده اولارق اوطهمه گلدى. ايكنجى گون اوڭا ديدم: مصطفى چاوش، سن بوگون كيم ايله گوروشدڭ؟ سنى ألڭ ملوّث بر صورتده
— 145 —
قائمِمقامڭ آرقهسنده گوردم. ديدى: "أيواه! بڭا بويله بر سوز، مختار سويلهدى، كاتبه سويله. بن آرقهسنده نه اولديغنى بيلمهدم."
هم عين گونده بر اوقّهيه ياقين غازياغنى جامعه گتيرمش. هيچ وقوع بولميان، او گون قپو آچيق قالمش، بر كچى ياوروسى ايچرىيه گيرمش، بيوك بر آدم گلمش، كچى ياوروسنڭ سجّادهمه ياقين بيراقديغى مزخرفاتى ييقامق ايچون، ابريقدهكى غازياغنى صو ظن ايدوب بتون او غازياغنى تميزلك ياپييورم دييه جامعڭ هر طرفنه سرپمش. عجائبدر كه، قوقوسنى طويمامش. ديمك او مسجد لسانِ حال ايله مصطفى چاوشه دييور: "سنڭ غازياغڭ بزه لازم دگل. ايتديگڭ خطا ايچون غازياغنى قبول ايتمدم." دييه إشارت ويرمك ايچون او آدمه قوقو ايشيتديرلمدى. حتّى او هفته ايچنده جمعه گيجهسنده و بر قاچ مهمّ نمازده، او قدر چاليشديغى حالده جماعته يتيشهمييوردى. صوڭره جدّى بر ندامت، بر إستغفار ايتدكدن صوڭره صفوتِ أصليهسنى بولدى.
ايكنجى مصطفىلر:قلهاوڭندهكى قيمتدار، چاليشقان مهمّ بر طلبهم اولان مصطفى ايله، اونڭ چوق صادق و فداكار آرقداشى حافظ مصطفىدر. (رح) بن بايرامدن صوڭره، أهلِ دنيا بزه صيقنتى ويروب خدمتِ قرآنيهيه فتور ويرمهمك ايچون شيمديلك گلمهسينلر، دييه خبر گوندرمشدم. شايد گلهجك اولورلرسه برر برر گلسينلر. حالبوكه بونلر اوچ آدم بردن، بر گيجه گلديلر. فجردن أوّل هوا مساعد ايسه گيتمك نيّت ايديلدى. هيچ وقوع بولماديغى بر طرزده هم مصطفى چاوش، هم سليمان أفندى، هم بن، هم اونلر، ظاهر بر تدبيرى دوشونهمدك، بزه اونوتديريلدى. هر بريمز اوتهكينه بيراقوب إحتياطسزلق ايتدى. اونلر فجردن أوّل گيتديلر. اويله بر فورطنه اونلرى ايكى ساعت متماديًا طوقاتلادى كه؛ بو فورطنهدن
— 146 —
قورتولميهجقلر، دييه تلاش ايتدم. شيمدىيه قدر بو قيشده نه اويله بر فورطنه اولمش و نه ده بو قدر كيمسهيه آجيمشدم. صوڭره سليمانى، إحتياطسزلغنڭ جزاسى اولارق آرقهلرندن گوندروب صحّت و سلامتلرينى آڭلامق ايچون گوندرهجكدم. مصطفى چاوش ديدى: او گيتسه، او ده قالاجق. بن ده اونڭ آرقهسندن گيدوب آرامق لازم. بنم آرقهمدن ده عبد اللّٰه چاوش گلمك لازم." بو خصوصده "تَوَكَّلْنَا على اللّٰه" ديدك، إنتظار ايتدك.
سؤال:خاص دوستلريڭزه گلن مصيبتلرى، طوقات أثرى دييوب خدمتِ قرآنيهده فتورلرى جهتنده بر عتاب تلقّى ايدييورسڭ. حالبوكه سزه و خدمتِ قرآنيهيه حقيقى دشمنلق ايدنلر، سلامتده قالييورلر. نهدن دوسته طوقات وورولييور، دشمنه ايليشيلمييور؟
الجواب:
اَلظُّلْمُ لَا يَدُومُ وَالْكُفْرُ يَدُومُ
سرّنجه: دوستلرڭ خطالرى، خدمتمزده بر نوع ظلم حكمنه گچديگى ايچون، چابوق چارپيلييور. شفقتلى طوقات ير، عقلى وارسه إنتباهه گلير. دشمن ايسه، خدمتِ قرآنيهيه ضدّيتى، ممانعتى، ضلالت حسابنه گچر. بيلهرك ويا بيلميهرك خدمتمزه تجاوزى، زندقه حسابنه گچر. كفر دوام ايتديگى ايچون، اونلر أكثريتله چابوق طوقات ييمييورلر. ناصلكه كوچك قباحتلرى ايشلهينلرڭ، ناحيهلرده جزالرى ويريلير. بيوك قباحتلرى ده بيوك محكمهلره گوندريلير. اويله ده: أهلِ ايمانڭ و خاص دوستلرڭ حكمًا كوچك خطالرى، چابوق اونلرى تميزلهمك ايچون قسمًا دنياده و سرعةً ويريلير. أهلِ ضلالتڭ جنايتلرى، او قدر بيوكدر كه: قيصهجق حياتِ دنيويهيه جزالرى صيغيشمديغندن، مقتضاىِ عدالت اولارق عالمِ بقادهكى محكمهِٔ كبرايه حواله ايديلديگى ايچون، أكثريتله بوراده جزايه چارپيلمييورلر.
— 147 —
ايشته حديثِ شريفده اَلدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَجَنَّةُ الْكَافِرِ مذكور حقيقته دخى إشارت ايدييور. يعنى: دنياده شو مؤمن، قسمًا قصوراتندن جزاسنى گورديگى ايچون دنيا اونڭ حقّنده بر دارِ جزادر. دنيا، اونلرڭ سعادتلى آخرتلرينه نسبةً بر زندان و جهنّمدر. و كافرلر مادام جهنّمدن چيقميهجقلر. حسناتلرينڭ مكافاتلرينى قسمًا دنياده گوردكلرى و بيوك سيّئاتلرى تأخير ايديلديگى جهتله، اونلرڭ آخرتنه نسبةً دنيا، جنّتلريدر. يوقسه مؤمن بو دنياده دخى كافردن معنًا و حقيقت نقطهِٔ نظرنده چوق زياده مسعوددر. عادتا مؤمنڭ ايمانى، مؤمنڭ روحنده بر جنّتِ معنويه حكمنه گچييور؛ كافرڭ كفرى، كافرڭ ماهيتنده معنوى بر جهنّمى آتشلنديرييور.
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
٭ ٭ ٭