— 11 —
(يگرمى سكزنجى مكتوبدن)
يدنجى رساله اولان يدنجى مسئله
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
قُلْ بِفَضْلِ اللّٰهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذٰلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ
شو مسئله"يدى إشارت"در.
أوّلا تحديثِ نعمت صورتنده بر قاچ سرِّ عنايتى إظهار ايدن يدى سببى بيان ايدرز:
برنجى سبب:أسكى حربِ عموميدن أوّل و أوائلنده، بر واقعهِٔ صادقهده گورويورم كه: آرارات طاغى دينيلن مشهور آغرى طاغنڭ آلتندهيم. بردن او طاغ، مدهش إنفلاق ايتدى. طاغلر گبى پارچهلرى، دنيانڭ هر طرفنه طاغيتدى. او دهشت ايچنده باقدم كه، مرحوم والدهم يانمدهدر. ديدم: "آنا قورقمه! جنابِ حقّڭ أمريدر؛ او رحيمدر و حكيمدر." بردن او حالتده ايكن، باقدم كه مهمّ بر ذات، بڭا آمرانه دييور كه: "إعجازِ قرآنى بيان ايت." اوياندم، آڭلادم كه: بر بيوك إنفلاق اولاجق. او إنفلاق و إنقلابدن صوڭره، قرآن أطرافندهكى سورلر قيريلهجق. طوغريدن طوغرىيه قرآن كندى كندينه مدافعه ايدهجك. و قرآنه هجوم ايديلهجك، إعجازى اونڭ چليك بر زرهى اولاجق. و شو إعجازڭ بر نوعنى شو زمانده إظهارينه، حدّمڭ فوقنده اولارق، بنم گبى بر آدم نامزد اولاجق و نامزد اولديغمى آڭلادم.
مادام إعجازِ قرآنى بر درجه بيان، سوزلرله اولدى. ألبته او إعجازڭ حسابنه گچن و اونڭ رشحاتى و بركاتى نوعندن اولان خدمتمزدهكى عناياتى إظهار ايتمك، إعجازه يارديمدر و إظهار ايتمك گركدر.
— 12 —
ايكنجى سبب:مادام قرآنِ حكيم مرشديمزدر، استاديمزدر، إماممزدر، هر بر آدابده رهبريمزدر؛ او، كندى كندينى مدح ايدييور. بز ده اونڭ درسنه إتّباعًا، اونڭ تفسيرينى مدح ايدهجگز.
هم مادام يازيلان سوزلر اونڭ بر نوع تفسيريدر و او رسالهلردهكى حقائق، قرآنڭ ماليدر و حقيقتلريدر. و مادام قرآنِ حكيم أكثر سورهلرده، خصوصًا الٓرٰ لرده حٰمٓ لرده كندى كندينى كمالِ حشمتله گوسترييور، كمالاتنى سويلهيور، لايق اولديغى مدحى كندى كندينه ايدييور. ألبته سوزلرده إنعكاس ايتمش قرآنِ حكيمڭ لمعاتِ إعجازيهسندن و او خدمتڭ مقبوليتنه علامت اولان عناياتِ ربّانيهنڭ إظهارينه مكلّفز. چونكه او استاديمز اويله ايدر و اويله درس ويرر.
اوچنجى سبب:سوزلر حقّنده تواضع صورتنده ديمييورم؛ بلكه بر حقيقتى بيان ايتمك ايچون ديرم كه: سوزلردهكى حقائق و كمالات، بنم دگل قرآنڭدر و قرآندن ترشّح ايتمشدر. حتّى اوننجى سوز، يوزر آياتِ قرآنيهدن سوزولمش بعض قطراتدر. سائر رسالهلر دخى عمومًا اويلهدر. مادام بن اويله بيلييورم و مادام بن فانىيم، گيدهجگم؛ ألبته باقى اولاجق بر شى و بر أثر، بنمله باغلانمامق گركدر و باغلانماملى. و مادام أهلِ ضلالت و طغيان، ايشلرينه گلمهين بر أثرى، أثر صاحبنى چوروتمكله أثرى چوروتمك عادتلريدر؛ ألبته سماىِ قرآنڭ ييلديزلريله باغلانان رسالهلر، بنم گبى چوق إعتراضاته و تنقيداته مدار اولابيلن و سقوط ايدهبيلن چوروك بر ديرك ايله باغلانماملى. هم مادام عُرفِ ناسده، بر أثردهكى مزايا، او أثرڭ مصدرى و منبعى ظن ايتدكلرى مؤلّفنڭ أطوارنده آرانيلييور و بو عُرفه گوره، او حقائقِ عاليهيى و او جواهرِ غاليهيى كندم گبى بر مفلسه و اونلرڭ بيڭده برينى كندنده گوسترهمهين شخصيتمه مال ايتمك، حقيقته قارشى بيوك بر حقسزلق اولديغى ايچون رسالهلر كندى مالم دگل، قرآنڭ مالى اولارق، قرآنڭ رشحاتِ مزيّاتنه مظهر اولدقلرينى إظهار ايتمگه مجبورم. أوت لذّتلى اوزوم صالقيملرينڭ خاصيتلرى، قورو چوبوغنده آرانيلماز. ايشته بن ده اويله بر قورو چوبوق حكمندهيم.
— 13 —
دردنجى سبب:بعضًا تواضع، كفرانِ نعمتى إستلزام ايدييور؛ بلكه كفرانِ نعمت اولور. بعضًا ده تحديثِ نعمت، إفتخار اولور. ايكيسى ده ضرردر. بونڭ چارهِٔ يگانهسى كه؛ نه كفرانِ نعمت چيقسين، نه ده إفتخار اولسون. مزيت و كمالاتلرى إقرار ايدوب، فقط تملّك ايتميهرك، منعمِ حقيقينڭ أثرِ إنعامى اولارق گوسترمكدر. مثلا: ناصلكه مرصّع و مزيَّن بر ألبسهِٔ فاخرهيى برى سڭا گيديرسه و اونڭله چوق گوزللشسهڭ، خلق سڭا ديسه: "ما شاء اللّٰه چوق گوزلسڭ، چوق گوزللشدڭ." أگر سن تواضعكارانه ديسهڭ: "حاشا!.. بن نهيم، هيچ. بو نهدر، نرهده گوزللك؟" او وقت كفرانِ نعمت اولور و حلّهيى سڭا گيديرن ماهر صنعتكاره قارشى حرمتسزلك اولور. أگر مفتخرانه ديسهڭ: "أوت بن چوق گوزهلم، بنم گبى گوزل نرهده وار، بنم گبى برينى گوستريڭز." او وقت، مغرورانه بر فخردر.
ايشته فخردن، كفراندن قورتولمق ايچون ديمهلى كه: "أوت بن گوزللشدم، فقط گوزللك لباسڭدر و طولاييسيله لباسى بڭا گيديرهنڭدر، بنم دگلدر."
ايشته بونڭ گبى، بن ده سسم يتيشسه، بتون كُرهِٔ أرضه باغيرارق ديرم كه: سوزلر گوزلدرلر، حقيقتدرلر؛ فقط بنم دگلدرلر، قرآنِ كريمڭ حقائقندن تلمّع ايتمش شعاعلردر.
وَ مَا مَدَحْتُ مُحَمَّدًا بِمَقَالَتِى ٭ وَ لٰكِنْ مَدَحْتُ مَقَالَتِى بِمُحَمَّدٍ
دستوريله ديرم كه:
وَ مَا مَدَحْتُ الْقُرْاٰنَ بِكَلِمَاتِى ٭ وَ لٰكِنْ مَدَحْتُ كَلِمَاتِى بِالْقُرْاٰنِ
يعنى: "قرآنڭ حقائقِ إعجازينى بن گوزللشديرهمدم، گوزل گوسترهمدم؛ بلكه قرآنڭ گوزل حقيقتلرى، بنم تعبيراتلريمى ده گوزللشديردى، علويلشديردى." مادام بويلهدر؛ حقائقِ قرآنڭ گوزللگى نامنه، سوزلر نامندهكى آيينهلرينڭ گوزللكلرينى و او آيينهدارلغه ترتّب ايدن عناياتِ إلٰهيهيى إظهار ايتمك، مقبول بر تحديثِ نعمتدر.
— 14 —
بشنجى سبب:چوق زمان أوّل بر أهلِ ولايتدن ايشيتدم كه؛ او ذات، أسكى وليلرڭ غيبى إشارتلرندن إستخراج ايتمش و قناعتى گلمش كه: "شرق طرفندن بر نور ظهور ايدهجك، بدعهلر ظلماتنى طاغيدهجق." بن، بويله بر نورڭ ظهورينه چوق إنتظار ايتدم و ايدييورم. فقط چيچكلر بهارده گلير. اويله قدسى چيچكلره زمين حاضر ايتمك لازم گلير. و آڭلادق كه، بو خدمتمزله او نورانى ذاتلره زمين إحضار ايدييورز. مادام كنديمزه عائد دگل، ألبته سوزلر نامندهكى نورلره عائد اولان عناياتِ إلٰهيهيى بيان ايتمكده مدارِ فخر و غرور اولاماز؛ بلكه مدارِ حمد و شكر و تحديثِ نعمت اولور.
آلتنجى سبب:سوزلرڭ تأليفى واسطهسيله قرآنه خدمتمزه بر مكافاتِ عاجله و بر واسطهِٔ تشويق اولان عناياتِ ربّانيه، بر موفّقيتدر. موفّقيت ايسه، إظهار ايديلير. موفّقيتدن گچسه؛ اولسه اولسه بر إكرامِ إلٰهى اولور. إكرامِ إلٰهى ايسه، إظهارى بر شكرِ معنويدر. اوندن دخى گچسه، اولسه اولسه هيچ إختياريمز قاريشمادن بر كرامتِ قرآنيه اولور. بز مظهر اولمشز. بو نوع إختيارسز و خبرسز گلن بر كرامتڭ إظهارى، ضررسزدر. أگر عادى كراماتڭ فوقنه چيقسه، او وقت اولسه اولسه قرآنڭ إعجازِ معنويسنڭ شعلهلرى اولور. مادام إعجاز إظهار ايديلير، ألبته إعجازه يارديم ايدنڭ دخى إظهارى إعجاز حسابنه گچر؛ هيچ مدارِ فخر و غرور اولاماز، بلكه مدارِ حمد و شكراندر.
يدنجى سبب:نوعِ إنسانڭ يوزده سكسانى أهلِ تحقيق دگلدر كه، حقيقته نفوذ ايتسين و حقيقتى حقيقت طانييوب قبول ايتسين. بلكه صورته، حسنِ ظنّه بناءً، مقبول و معتمد إنسانلردن ايشيتدكلرى مسائلى تقليدًا قبول ايدرلر. حتّى قوّتلى بر حقيقتى، ضعيف بر آدمڭ ألنده ضعيف گورور و قيمتسز بر مسئلهيى، قيمتدار بر آدمڭ ألنده گورسه، قيمتدار تلقّى ايدر. ايشته اوڭا بناءً، بنم گبى ضعيف و قيمتسز بر بيچارهنڭ ألندهكى حقائقِ ايمانيه و قرآنيهنڭ قيمتنى، أكثر ناسڭ نقطهِٔ نظرنده دوشورمهمك ايچون، بِالمجبوريه إعلان ايدييورم كه: إختياريمز و خبريمز اولمادن، بريسى بزى إستخدام ايدييور؛ بز بيلميهرك، بزى مهمّ ايشلرده چاليشديرييور. دليلمز ده شودر كه: شعوريمز و إختياريمزدن خارج بر قسم عناياته و تسهيلاته مظهر اولويورز. اويله ايسه، او عنايتلرى باغيرارق إعلان ايتمگه مجبورز.
— 15 —
ايشته گچمش يدى أسبابه بناءً، كلّى بر قاچ عنايتِ ربّانيهيه إشارت ايدهجگز.
برنجى إشارت:يگرمى سكزنجى مكتوبڭ سكزنجى مسئلهسنڭ برنجى نكتهسنده بيان ايديلمشدر كه، "توافقات"در. أزجمله: معجزاتِ أحمديه مكتوباتنده، اوچنجى إشارتندن تا اون سكزنجى إشارتنه قدر آلتمش صحيفه؛ خبرسز، بيلميهرك بر مستنسخڭ نسخهسنده ايكى صحيفه مستثنا اولمق اوزره متباقى بتون صحيفهلرده (كمالِ موازنتله) ايكى يوزدن زياده "رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام" كلمهلرى بربرينه باقييورلر. كيم إنصاف ايله ايكى صحيفهيه دقّت ايتسه، تصادف اولماديغنى تصديق ايدهجك. حالبوكه تصادف، اولسه اولسه بر صحيفهده كثرتلى أمثال كلمهلرى بولونسه، يارى يارىيه توافق اولور، آنجق بر ايكى صحيفهده تمامًا توافق ايدهبيلير. او حالده بويله عموم صحيفهلرده رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام كلمهسى؛ ايكى اولسون اوچ اولسون، درت اولسون ويا داها زياده اولسون، كمالِ ميزان ايله بربرينڭ يوزينه باقسه؛ ألبته تصادف اولماسى ممكن دگلدر. هم سكز آيرى آيرى مستنسخڭ بوزامديغى بر توافقڭ، قوّتلى بر إشارتِ غيبيه، ايچنده اولديغنى گوسترر. ناصلكه أهلِ بلاغتڭ كتابلرنده، بلاغتڭ درجاتى بولونديغى حالده؛ قرآنِ حكيمدهكى بلاغت، درجهِٔ إعجازه چيقمش. كيمسهنڭ حدّى دگل كه اوڭا يتيشسين. اويله ده؛ معجزاتِ أحمديهنڭ بر آيينهسى اولان اون طوقوزنجى مكتوب و معجزاتِ قرآنيهنڭ بر ترجمانى اولان يگرمى بشنجى سوز و قرآنڭ بر نوع تفسيرى اولان رسالهِٔ نور أجزالرنده توافقات، عموم كتابلرڭ فوقنده بر درجهِٔ غرابت گوسترييور. و اوندن آڭلاشيلييور كه؛ معجزاتِ قرآنيه و معجزاتِ أحمديهنڭ بر نوع كرامتيدر كه، او آيينهلرده تجلّى و تمثّل ايدييور.
ايكنجى إشارت:خدمتِ قرآنيهيه عائد عناياتِ ربّانيهنڭ ايكنجيسى شودر كه: جنابِ حق، بنم گبى قلمسز، ياريم اُمّى، ديارِ غربتده، كيمسهسز، إختلاطدن منع ايديلمش بر طرزده؛ قوّتلى، جدّى، صميمى، غيّور، فداكار و قلملرى برر ألماس قلنج اولان قارداشلرى بڭا معاون إحسان ايتدى. ضعيف و عاجز اوموزيمه چوق آغير گلن وظيفهِٔ قرآنيهيى، او قوّتلى اوموزلره بينديردى. كمالِ كرمندن، يوكمى خفيفلشديردى. او مبارك جماعت ايسه؛ (خلوصينڭ تعبيريله) تلسز تلغرافڭ آخذهلرى حكمنده و
— 16 —
(صبرينڭ تعبيريله) نور فابريقهسنڭ ألكتريقلرينى يتيشديرن ماكينهلر حكمنده آيرى آيرى مزيتلرى و قيمتدار مختلف خاصيتلريله برابر، (ينه صبرينڭ تعبيريله) بر توافقاتِ غيبيه نوعندن اولارق، شوق و سعى و غيرت و جدّيتده بربرينه بڭزر بر صورتده أسرارِ قرآنيهيى و أنوارِ ايمانيهيى أطرافه نشر ايتملرى و هر يره ايريشديرملرى و شو زمانده (يعنى حروفات دگيشمش، مطبعه يوق، هركس أنوارِ ايمانيهيه محتاج اولديغى بر زمانده) و فتور ويرهجك و شوقى قيرهجق چوق أسباب واركن، بونلرڭ فتورسز، كمالِ شوق و غيرتله بو خدمتلرى، طوغريدن طوغرىيه بر كرامتِ قرآنيه و ظاهر بر عنايتِ إلٰهيهدر. أوت ولايتڭ كرامتى اولديغى گبى، نيّتِ خالصهنڭ دخى كرامتى واردر. صميميتڭ دخى كرامتى واردر. باخصوص ِللّٰه ايچون اولان بر اخوّت دائرهسندهكى قارداشلرڭ ايچنده جدّى، صميمى تساندڭ چوق كرامتلرى اولابيلير. حتّى شويله بر جماعتڭ شخصِ معنويسى بر ولىِّ كامل حكمنه گچهبيلير، عناياته مظهر اولور.
ايشته أى قارداشلرم و أى خدمتِ قرآنده آرقداشلرم! بر قلعهيى فتح ايدن بر بولوگڭ چاوشنه بتون شرفى و بتون غنيمتى ويرمك ناصل ظلمدر، بر خطادر؛ اويله ده شخصِ معنويڭزڭ قوّتيله و قلملريڭز ايله حاصل اولان فتوحاتدهكى عناياتى بنم گبى بر بيچارهيه ويرهمزسڭز. ألبته بويله مبارك بر جماعتده، توافقاتِ غيبيهدن داها زياده قوّتلى بر إشارتِ غيبيه وار و بن گورويورم؛ فقط هركسه و عمومه گوسترهمييورم.
اوچنجى إشارت:رسالهِٔ نور أجزالرى، بتون مهمّ حقائقِ ايمانيه و قرآنيهيى حتّى أڭ معنّده قارشى دخى پارلاق بر صورتده إثباتى، چوق قوّتلى بر إشارتِ غيبيه و بر عنايتِ إلٰهيهدر. چونكه حقائقِ ايمانيه و قرآنيه ايچنده اويلهلرى وار كه؛ أڭ بيوك بر داهى تلقّى ايديلن ابن سينا، فهمنده عجزينى إعتراف ايتمش، "عقل بوڭا يول بولاماز!" ديمش. اوننجى سوز رسالهسى، او ذاتڭ دهاسيله يتيشهمديگى حقائقى؛ عواملره ده، چوجقلره ده بيلديرييور.
هم مثلا: سرِّ قدر و جزءِ إختيارينڭ حلّى ايچون، قوجه سعدِ تفتازانى گبى بر علّامه؛ قرق أللى صحيفهده، مشهور مقدّماتِ إثنا عشر ناميله تلويح نام كتابنده آنجق
— 17 —
حلّ ايتديگى و آنجق خواصّه بيلديرديگى عين مسائلى، قدره دائر اولان يگرمى آلتنجى سوزده، ايكنجى مبحثڭ ايكى صحيفهسنده تماميله، هم هركسه بيلديرهجك بر طرزده بيانى، أثرِ عنايت اولمازسه نهدر؟
هم بتون عقولى حيرتده بيراقان و هيچ بر فلسفهنڭ أليله كشف ايديلهمهين و سرِّ خلقتِ عالم و طلسمِ كائنات دينيلن و قرآنِ عظيم الشانڭ إعجازيله كشف ايديلن او طلسمِ مشكلكشا و او معمّاىِ حيرتنما، يگرمى دردنجى مكتوب و يگرمى طوقوزنجى سوزڭ آخرندهكى رمزلى نكتهده و اوتوزنجى سوزڭ تحوّلاتِ ذرّاتڭ آلتى عدد حكمتنده كشف ايديلمشدر. كائناتدهكى فعاليتِ حيرتنمانڭ طلسمنى و خلقتِ كائناتڭ و عاقبتنڭ معمّاسنى و تحوّلاتِ ذرّاتدهكى حركاتڭ سرِّ حكمتنى كشف و بيان ايتمشلردر، ميداندهدر، باقيلهبيلير.
هم سرِّ أحديت ايله، شريكسز وحدتِ ربوبيتى؛ هم نهايتسز قربيتِ إلٰهيه ايله، نهايتسز بعديتمز اولان حيرتأنگيز حقيقتلرى كمالِ وضوح ايله اون آلتنجى سوز و اوتوز ايكنجى سوز بيان ايتدكلرى گبى؛ قدرتِ إلٰهيهيه نسبةً ذرّات و سيّارات مساوى اولديغنى و حشرِ أعظمده عموم ذىروحڭ إحياسى، بر نفسڭ إحياسى قدر او قدرته قولاى اولديغنى و شركڭ خلقتِ كائناتده مداخلهسى إمتناع درجهسنده عقلدن اوزاق اولديغنى كمالِ وضوح ايله گوسترن يگرمنجى مكتوبدهكى
وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
كلمهسى بياننده و اوچ تمثيلى حاوى اونڭ ذيلى، شو عظيم سرِّ وحدتى كشف ايتمشدر.
هم حقائقِ ايمانيه و قرآنيهده اويله بر گنيشلك وار كه، أڭ بيوك ذكاءِ بشرى إحاطه ايدهمديگى حالده؛ بنم گبى ذهنى مشوّش، وضعيتى پريشان، مراجعت ايديلهجك كتاب يوقكن، صيقنتيلى و سرعتله يازان بر آدمده، او حقائقڭ أكثريتِ مطلقهسى دقائقيله ظهورى؛ طوغريدن طوغرىيه قرآنِ حكيمڭ إعجازِ معنويسنڭ أثرى و عنايتِ ربّانيهنڭ بر جلوهسى و قوّتلى بر إشارتِ غيبيهدر.
— 18 —
دردنجى إشارت:أللى آلتمش رسالهلر (٭): شيمدى يوز اوتوزدر. اويله بر طرزده إحسان ايديلمش كه؛ دگل بنم گبى آز دوشونن و ظهوراته تبعيت ايدن و تدقيقه وقت بولاميان بر إنسانڭ؛ بلكه بيوك ذكالردن مركّب بر أهلِ تدقيقڭ سعى و غيرتيله ياپيلميان بر طرزده تأليفلرى، طوغريدن طوغرىيه بر أثرِ عنايت اولدقلرينى گوسترييور. چونكه بتون بو رسالهلرده، بتون درين حقائق، تمثيلات واسطهسيله، أڭ عامى و اُمّى اولانلره قدر درس ويريلييور. حالبوكه او حقائقڭ چوغنى بيوك عالملر "تفهيم ايديلمز" دييوب، دگل عوامه، بلكه خواصّه ده بيلديرهمييورلر.
ايشته أڭ اوزاق حقيقتلرى، أڭ ياقين بر طرزده، أڭ عامى بر آدمه درس ويرهجك درجهده؛ بنم گبى توركجهسى آز، سوزلرى مغلق، چوغى آڭلاشيلماز و ظاهر حقيقتلرى دخى مشكللشديرييور دييه أسكيدن بَرى إشتهار بولمش و أسكى أثرلرى او سوءِ إشتهارى تصديق ايتمش بر شخصڭ ألنده بو خارقه تسهيلات و سهولتِ بيان؛ ألبته بِلا شبهه بر أثرِ عنايتدر و اونڭ هنرى اولاماز و قرآنِ كريمڭ إعجازِ معنويسنڭ بر جلوهسيدر و تمثيلاتِ قرآنيهنڭ بر تمثّليدر و إنعكاسيدر.
بشنجى إشارت:رسالهلر عموميتله پك چوق إنتشار ايتديگى حالده، أڭ بيوك عالمدن طوت، تا أڭ عامى آدمه قدر و أهلِ قلب بيوك بر وليدن طوت، تا أڭ معنّد دينسز بر فيلسوفه قدر اولان طبقاتِ ناس و طائفهلر او رسالهلرى گوردكلرى و اوقودقلرى و بر قسمى طوقاتلرينى ييدكلرى حالده تنقيد ايديلمهمسى و هر طائفه درجهسنه گوره إستفاده ايتمهسى، طوغريدن طوغرىيه بر أثرِ عنايتِ ربّانيه و بر كرامتِ قرآنيه اولديغى گبى، چوق تدقيقات و تحرّياتڭ نتيجهسيله آنجق حصول بولان او چشيد رسالهلر، فوق العاده بر سرعتله، هم إدراكمى و فكريمى مشوّش ايدن صيقنتيلى إنقباض وقتلرنده يازيلماسى دخى، بر أثرِ عنايت و بر إكرامِ ربّانيدر.
أوت أكثر قارداشلرم و يانمدهكى عموم آرقداشلرم و مستنسخلر بيلييورلر كه؛ اون طوقوزنجى مكتوبڭ بش پارچهسى، بر قاچ گون ظرفنده هر گون ايكى اوچ ساعتده و
— 19 —
مجموعى اون ايكى ساعتده هيچ بر كتابه مراجعت ايديلمهدن يازيلماسى؛ حتّى أڭ مهمّ بر پارچه و او پارچهده لفظِ رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام كلمهسنده ظاهر بر خاتمِ نبوّتى گوسترن دردنجى جزء، اوچ درت ساعتده، طاغده، ياغمور آلتنده أزبر يازيلمش؛ و اوتوزنجى سوز گبى مهمّ و دقيق بر رساله، آلتى ساعت ايچنده بر باغده يازيلمش؛ و يگرمى سكزنجى سوز، سليمانڭ باغچهسنده بر، نهايت ايكى ساعت ايچنده يازيلماسى گبى، أكثر رسالهلر بويله اولماسى؛ و أسكيدن بَرى صيقنتيلى و منقبض اولديغم زمان، أڭ ظاهر حقيقتلرى دخى بيان ايدهمديگمى، بلكه بيلهمديگمى ياقين دوستلرم بيلييورلر. خصوصًا او صيقنتىيه خستهلق ده علاوه ايديلسه، داها زياده بنى درسدن، تأليفدن منع ايتمكله برابر؛ أڭ مهمّ سوزلر و رسالهلر، أڭ صيقنتيلى و خستهلقلى زمانمده، أڭ سرعتلى بر طرزده يازيلماسى؛ طوغريدن طوغرىيه بر عنايتِ إلٰهيه و بر إكرامِ ربّانى و بر كرامتِ قرآنيه اولمازسه نهدر؟
هم هانگى كتاب اولورسه اولسون، بويله حقائقِ إلٰهيهدن و ايمانيهدن بحث ايتمش ايسه، على كلّ حال بر قسم مسائلى، بر قسم إنسانلره ضرر ويرر و ضرر ويردكلرى ايچون، هر مسئله هركسه نشر ايديلمهمش. حالبوكه شو رسالهلر ايسه؛ شيمدىيه قدر هيچ كيمسهده، (چوقلردن صورديغم حالده) سوءِ تأثير و عكس العمل و تخديشِ أذهان گبى بر ضرر ويرمدكلرى، طوغريدن طوغرىيه بر إشارتِ غيبيه و بر عنايتِ ربّانيه اولديغى بزجه محقّقدر.
آلتنجى إشارت:شيمدى بنجه قطعيت پيدا ايتمشدر كه؛ أكثر حياتم إختيار و إقتداريمڭ، شعور و تدبيريمڭ خارجنده اويله بر طرزده گچمش و اويله غريب بر صورتده اوڭا جريان ويريلمش؛ تا قرآنِ حكيمه خدمت ايدهجك اولان بو نوع رسالهلرى نتيجه ويرسين. عادتا بتون حياتِ علميهم، مقدّماتِ إحضاريه حكمنه گچمش. و سوزلر ايله إعجازِ قرآنڭ إظهارى، اونڭ نتيجهسى اولاجق بر صورتده اولمشدر. حتّى شو يدى سنه نفيمده و غربتمده و سببسز و آرزومڭ خلافنده تجرّدم و مشربمه مخالف يالڭز بر كويده إمرارِ حيات ايتمكلگم؛ و أسكيدن بَرى الفت ايتديگم حياتِ إجتماعيهنڭ چوق
— 20 —
رابطهلرندن و قاعدهلرندن نفرت ايدوب ترك ايتمكلگم؛ طوغريدن طوغرىيه بو خدمتِ قرآنيهيى خالص، صافى بر صورتده ياپديرمق ايچون بو وضعيت ويريلديگنه شبههم قالمامشدر. حتّى چوق دفعه بڭا ويريلن صيقنتى و ظلمًا بڭا قارشى اولان تضييقات پردهسى آلتنده، بر دستِ عنايت طرفندن مرحمتكارانه، قرآنڭ أسرارينه حصرِ فكر ايتديرمك و نظرى طاغيتمامق ايچون ياپيلمشدر قناعتندهيم. حتّى أسكيدن مطالعهيه چوق مشتاق اولديغم حالده؛ بتون بتون سائر كتابلرڭ مطالعهسندن بر منع، بر مجانبت روحمه ويريلمشدى. بويله غربتده مدارِ تسلّى و اُنسيت اولان مطالعهيى بڭا ترك ايتديرن، آڭلادم كه، طوغريدن طوغرىيه آياتِ قرآنيهنڭ استادِ مطلق اولمالرى ايچوندر.
هم يازيلان أثرلر، رسالهلر، (أكثريتِ مطلقهسى) خارجدن هيچ بر سبب گلميهرك، روحمدن تولّد ايدن بر حاجته بناءً، آنى و دفعى اولارق إحسان ايديلمش. صوڭره بعض دوستلريمه گوسترديگم وقت، ديمشلر: "شو زمانڭ يارهلرينه دوادر." إنتشار ايتدكدن صوڭره أكثر قارداشلرمدن آڭلادم كه، تام شو زماندهكى إحتياجه موافق و درده لايق بر علاج حكمنه گچييور.
ايشته إختيار و شعوريمڭ دائرهسى خارجنده، مذكور حالتلر و سرگذشتِ حياتم و علوملرڭ أنواعلرندهكى خلافِ عادت إختيارسز تتبّعاتم؛ بويله بر نتيجهِٔ قدسيهيه منجر اولمق ايچون، قوّتلى بر عنايتِ إلٰهيه و بر إكرامِ ربّانى اولديغنه بنده شبهه بيراقمامشدر.
يدنجى إشارت:بو خدمتمز زماننده، بش آلتى سنه ظرفنده، بِلا مبالغه يوز أثرِ إكرامِ إلٰهى و عنايتِ ربّانيه و كرامتِ قرآنيهيى گوزيمزله گوردك. بر قسمنى، اون آلتنجى مكتوبده إشارت ايتدك؛ بر قسمنى، يگرمى آلتنجى مكتوبڭ دردنجى مبحثنڭ مسائلِ متفرّقهسنده؛ بر قسمنى، يگرمى سكزنجى مكتوبڭ اوچنجى مسئلهسنده بيان ايتدك. بنم ياقين آرقداشلرم بونى بيلييورلر. دائمى آرقداشم سليمان أفندى چوقلرينى بيلييور. خصوصًا سوزلرڭ و رسالهلرڭ نشرنده و تصحيحاتنده و يرلرينه يرلشديرمكده و تسويد و تبييضنده، فوق المأمول كرامتكارانه بر تسهيلاته مظهر اولويورز. كرامتِ قرآنيه اولديغنه شبههمز قالمييور. بونڭ مثاللرى يوزلردر.
— 21 —
هم معيشت خصوصنده او قدر شفقتله بسلهنييورز كه؛ أڭ كوچك بر آرزوىِ قلبمزى، بزى إستخدام ايدن صاحبِ عنايت تطمين ايتمك ايچون؛ فوق المأمول بر صورتده إحسان ايدييور. و هكذا... ايشته بو حال غايت قوّتلى بر إشارتِ غيبيهدر كه، بز إستخدام اولونويورز. هم رضا دائرهسنده، هم عنايت آلتنده بزه خدمتِ قرآنيه ياپديريلييور.
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّى
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ صَلَاةً تَكُونُ لَكَ رِضَاءً وَ لِحَقِّهِ اَدَاءً وَ عَلٰى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ وَ سَلِّمْ تَسْلِيمًا كَثِيرًا اٰمِينَ
٭ ٭ ٭
محرم بر سؤاله جوابدر
(شو سرِّ عنايت أسكيدن محرمجه يازيلمش، اون دردنجى سوزڭ آخرينه إلحاق ايديلمشدى. هر ناصلسه أكثر مستنسخلر اونوتوب يازمامشلردى. ديمك مناسب و لايق موقعى بوراسى ايمش كه، گيزلى قالمش.)
بندن سؤال ايدييورسڭ:"نهدن سنڭ قرآندن يازديغڭ سوزلرده بر قوّت، بر تأثير وار كه، مفسّرلرڭ و عارفلرڭ سوزلرنده نادرًا بولونور. بعضًا بر سطرده، بر صحيفه قدر قوّت وار؛ بر صحيفهده، بر كتاب قدر تأثير بولونويور؟"
الجواب:(گوزل بر جوابدر) شرف، إعجازِ قرآنه عائد اولديغندن و بڭا عائد اولماديغندن، بِلا پروا ديرم: أكثريت إعتباريله اويلهدر. چونكه:
— 22 —
يازيلان سوزلر تصوّر دگل تصديقدر؛ تسليم دگل، ايماندر؛ معرفت دگل، شهادتدر، شهوددر؛ تقليد دگل تحقيقدر؛ إلتزام دگل، إذعاندر؛ تصوّف دگل حقيقتدر؛ دعوا دگل، دعوا ايچنده برهاندر. شو سرّڭ حكمتى بودر كه:
أسكى زمانده، أساساتِ ايمانيه محفوظدى، تسليم قوى ايدى. تفرّعاتده، عارفلرڭ معرفتلرى دليلسز ده اولسه، بياناتلرى مقبول ايدى، كافى ايدى. فقط شو زمانده ضلالتِ فنّيه، ألنى أساساته و أركانه اوزاتمش اولديغندن، هر درده لايق دوايى إحسان ايدن حكيمِ رحيم اولان ذاتِ ذو الجلال، قرآنِ كريمڭ أڭ پارلاق مظهرِ إعجازندن اولان تمثيلاتندن بر شعلهسنى؛ عجز و ضعفمه، فقر و إحتياجمه مرحمةً خدمتِ قرآنه عائد يازيلريمه إحسان ايتدى. فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ سرِّ تمثيل دوربينيله، أڭ اوزاق حقيقتلر غايت ياقين گوستريلدى. هم سرِّ تمثيل جهت الوحدتيله، أڭ طاغنيق مسئلهلر طوپلاتديريلدى. هم سرِّ تمثيل مرديوانيله، أڭ يوكسك حقائقه قولايلقله يتيشديريلدى. هم سرِّ تمثيل پنجرهسيله؛ حقائقِ غيبيهيه، أساساتِ إسلاميهيه شهوده ياقين بر يقينِ ايمانيه حاصل اولدى. عقل ايله برابر وهم و خيال، حتّى نفس و هوا تسليمه مجبور اولديغى گبى، شيطان دخى تسليمِ سلاحه مجبور اولدى.
الحاصل: يازيلرمده نه قدر گوزللك و تأثير بولونسه، آنجق تمثيلاتِ قرآنيهنڭ لمعاتندندر. بنم حصّهم؛ يالڭز شدّتِ إحتياجمله طلبدر و غايت عجزمله تضرّعمدر. درد بنمدر، دوا قرآنڭدر.