Słowo Trzydzieste Trzecie

[1]

Pytanie: Chcielibyśmy, byś zwięźle wyjaśnił nam, w jaki sposób człowiek i wszechświat, to jest mikrokosmos i makrokosmos, wskazują na konieczność istnienia Boga, na Jego jedność, na atrybuty i działania Wszechwładnego, jak na to wskazują dwie części powyższego wersetu. Niewierni posunęli się za daleko, mówiąc: "Jak długo mamy mówić:

[2] i wznosić ręce w modlitwie?"

Odpowiedź: Trzydzieści trzy Słowa, które zostały spisane, są trzydziestoma trzema kroplami z oceanu tego wersetu, a także z wypływającego z niego morza prawdy. Jeśli na nie spojrzycie, znajdziecie odpowiedź na wasze pytanie. To, co powiemy teraz, to jedynie pewnego rodzaju wskazanie na ledwie jedną z kropel tryskających z owego oceanu.

Jeśli na przykład ten, kto posiada moc czynienia cudów, chce wybudować wspaniały pałac, przede wszystkim z mądrością i regularnie osadza jego fundamenty, układając plan pałacu w sposób stosowny do jego przyszłych zamysłów i rezultatów. Później umiejętnie dzieli pałac na poszczególne

części i komnaty. Następnie porządkuje i urządza komnaty, ozdabia je gobelinami, a później rozświetla elektrycznymi lampami. Następnie, by odnowić swe zmyślne dzieła i łaski zawarte w owym wspaniałym i zdobnym pałacu, na każdym jego poziomie dokonuje nowych stworzeń, nowych zmian i przemian. Następnie w każdej komnacie instaluje telefon, łączący z jego komnatą, a także w ścianie każdej z komnat otwiera Okno, z którego można go ujrzeć.

Dokładnie w ten sam sposób - وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى [4] - Stwórca, Który nie ma równego Sobie, Który posiada tysiąc i jedno święte Imię - jak na przykład "Ten, Któremu należy się wszelka chwała", "Wszechmądry Władca" czy "Najsprawiedliwszy z sędziów" - zapragnął stworzenia pałacu wszechświata i drzewa kosmosu, które tworzą makrokosmos. W ciągu sześciu dni, dzięki zasadom Jego mądrości i prawom Jego przedwiecznej wiedzy, osadził fundamenty pałacu i korzenie drzewa. Następnie podzielił pałac oraz drzewo na wyższe i niższe poziomy i gałęzie, kształtując je poprzez zasady Bożego zarządzenia. Następnie upiększył we właściwy dla nich sposób każdą rzecz i każdy świat, jak niebiosa ozdobił gwiazdami, a ziemię kwiatami. Następnie na obszarze owych uniwersalnych praw i powszechnych zasad ukazał i uczynił świetlistymi Swe Najpiękniejsze Imiona. Następnie w szczególny sposób wysłał na pomoc tym, którzy wzywają pomocy z powodu ograniczeń, jakie nakładają na nich owe uniwersalne prawa, Swe Imiona "Najbardziej Miłosierny" i "Najbardziej Litościwy". To znaczy, że w owych uniwersalnych i ogólnych zasadach zawarł On szczególne łaski, szczególne wspomożenie, szczególne przejawy - po to, by każda rzecz mogła u Niego poszukiwać pomocy i ku Niemu spoglądać w każdej chwili i w każdej potrzebie. Następnie otworzył umieszczone w każdej komnacie, na każdym poziomie, w każdym świecie, w każdym królestwie istot, w każdym stworzeniu i w każdej rzeczy okna, by ukazać Siebie Samego, to jest umożliwić poznanie Swego istnienia i Swojej jedności, a ponadto w każdym sercu umieścił aparat telefoniczny.

Nie będziemy podejmować próby omówienia wszystkich owych niezliczonych okien, ponieważ tak czy inaczej przekracza to nasze możliwości. Pozostawiając je obejmującej każdą rzecz wiedzy Boga, wskażemy pokrótce i zwięźle na jedynie trzydzieści trzy Okna (aby ich liczba odpowiadała błogosławionej liczbie tasbih odmawianego po modlitwach obowiązkowych), zaś po bardziej szczegółowe objaśnienia tego, co stanowi List Trzydziesty Trzeci i Słowo Trzydzieste Trzecie, zaś składa się z blasków wersetów Koranu, odsyłamy czytelników do pozostałych Słów.

Okno Pierwsze

Jeśli tylko spojrzymy na wszystkie rzeczy, ujrzymy, że mają one - a dotyczy to zwłaszcza stworzeń żywych - liczne a różne potrzeby. Wszystko, co zaspokaja owe potrzeby, jest im dostarczane we właściwym czasie, w niespodziewany dla nich sposób; wsparcie przychodzi do nich z miejsc, których nie znają i których ich ręce nie są w stanie dosięgnąć. Jednak moc owych potrzebujących istot jest niewystarczająca nawet dla uzyskania najmniejszych spośród rzeczy, których pragną; nie są one w stanie zaspokoić własnych potrzeb. Zastanów się nad sobą samym: jak wielu rzeczy, których potrzebujesz, nie są w stanie dosięgnąć twoje ręce; jak wiele jest potrzeb twoich zewnętrznych i wewnętrznych zmysłów? Porównaj z samym sobą inne żywe stworzenia. Spójrz tylko, jak każde z nich zaświadcza o istnieniu Tego, Którego istnienie jest konieczne, i wskazuje na Jego jedność, a wszystkie razem ukazują powód istnienia Tego, Którego istnienie jest konieczne, za zasłoną tego, co niewidzialne, Jedynego w Swej jedności pośród takich Jego tytułów, jak "Najbardziej Hojny", "Najbardziej Litościwy", "Ten, Który daje zaopatrzenie" czy też "Ten, do Którego należy rozkaz dotyczący każdej rzeczy".

O ty, który jesteś nieświadomy, niewierny, rozpustny i niedbały! Czym wytłumaczysz owo mądre dostrzeganie każdej rzeczy i litościwe działanie? Głuchą naturą? Ślepą siłą? Bezrozumnym przypadkiem? Czyż możesz wyjaśnić je poprzez bezsilne i pozbawione życia pozorne przyczyny?

Okno Drugie

Choć w istnieniu każdej z nich wszelkie rzeczy błąkają się wśród niezliczonych możliwych dróg, wahające się, oszołomione i pozbawione kształtu, nagle zostaje im nadany najlepiej uporządkowany i najmądrzejszy aspekt indywidualności. Na przykład na obliczu każdej istoty ludzkiej znajdują się cechy szczególne, które odróżniają ją od wszystkich jej braci w człowieczeństwie; każdy człowiek został również wyposażony z największą mądrością w zmysły zewnętrzne i wewnętrzne. Ten fakt udowadnia, że twarz człowieka jest najbardziej olśniewającą pieczęcią Bożej jedności. Jak każda twarz zaświadcza o istnieniu Wszechmądrego Stwórcy i wskazuje na Jego istnienie, tak pieczęć jedności, którą ukazują wszystkie twarze, ukazuje oczom rozumu fakt, iż wszystkie rzeczy są pieczęcią przynależną ich Stwórcy.

O ty, który zaprzeczasz prawdzie! Działaniu jakiego warsztatu możesz przypisać owe pieczęcie, których w żaden sposób nie da się podrobić, a także pieczęć Tego, Który jest Wieczny i ponad wszelką możliwą potrzebę, odciśniętą na wszystkich rzeczach jako całości?

Okno Trzecie

Armia wszystkich różnorodnych gatunków zwierząt i roślin na obliczu ziemi składa się z czterystu tysięcy różnych grup.

{(*):}

Zarządzanie nimi i sprawianie, że wzrastają, jakie zachodzą w doskonałej równowadze i w doskonałym porządku poprzez dostarczanie im zaopatrzenia, gazet, broni, mundurów, instrukcji (a choć wszystkie owe istoty i wszystkie rzeczy, jakie są im dostarczane, różnią się od siebie nawzajem, żadna nie staje się przyczyną zamieszania ani żadna nie zostaje zapomniana), a także poprzez ich demobilizację, jest - w co w żaden sposób nie można powątpiewać - jasną jak słońce pieczęcią Tego, Który jest Jedyny w Swej jedności. Któż inny prócz Tego, do Którego należą bezgraniczna moc, obejmująca każdą rzecz wiedza i nieskończona mądrość, miałby posiadać jakikolwiek udział w owym zarządzaniu, które jest cudowne w najwyższym stopniu? Gdyby ten, kto nie jest w stanie zarządzać wszystkimi owymi gatunkami i narodami, z których jeden jest częścią innego, kto nie jest w stanie sprawić, by wzrastały, wtrąciłby się w sprawy któregokolwiek z nich, wywołałby wielkie zamieszanie, tymczasem zgodnie ze znaczeniem wersetu:

[3]

nie istnieje żadna oznaka zamieszania. Oznacza to, że nikt nie jest w stanie wyciągnąć nawet jednego palca, by wtrącać się w owe sprawy.

Okno Czwarte

Wszystkie suplikacje, jakie są składane językiem ukrytej zdolności przez wszystkie nasiona, językiem wrodzonej potrzeby przez wszystkie zwierzęta, językiem ciężkiego położenia przez nieszczęśnika - są przyjmowane.

Zaiste, jak każda z owych niezliczonych suplikacji w widoczny sposób jest przyjmowana i spotyka się z odpowiedzią, tak - w większej skali - wszystkie owe suplikacje jako całość z całą oczywistością wskazują na

istnienie Najbardziej Litościwego i Najbardziej Hojnego Stwórcy, Tego, Który odpowiada na modlitwę.

Okno Piąte

Widzimy, że wszystkie rzeczy, a szczególnie istoty żywe, są powoływane do istnienia nagle, w jednej chwili. Jednak choć rzeczy, które nagle wyłaniają się z prostej substancji, same również powinny być proste, bezkształtne i pozbawione kunsztu, widzimy, że są one stworzone tak, by ukazywać kunszt i piękno wymagające wielkich umiejętności, że są one upiększone starannie wykonanymi haftami, których sporządzenie wymagało wiele czasu, a także przyozdobione cudownymi dziełami sztuki, jakich wykonanie wymagałoby licznych narzędzi. Zatem jak każde z owych wykonywanych w jednej chwili, cudownych dzieł i każda z owych pięknych kombinacji wskazują na konieczność istnienia Wszechmądrego Stwórcy oraz na jedność Jego wszechwładzy, tak wszystkie owe dzieła jako całość ukazują w najbardziej olśniewający sposób nieskończenie Wszechmocnego, nieskończenie Wszechmądrego, Którego istnienie jest konieczne.

A zatem, o ty, który jesteś ogłupiony i zaprzeczasz prawdzie, jakże to wyjaśnisz? Poprzez naturę, która jest nieświadoma, bezsilna i głupia jak ty? Czy też chcesz popełnić ów nieskończenie wielki błąd i nazwać "naturą" Przenajświętszego Stwórcę, a by mieć pretekst do nazwania Go w ten sposób, przypiszesz naturze wszystkie atrybuty Jego mocy, dając początek po tysiąckroć bardziej niedorzecznemu absurdowi?

Okno Szóste

[4]

Powyższy werset zarówno wskazuje na istnienie Boga i na Jego jedność, jak też kształtuje prawdziwie wielkie Okno, ukazujące Najwspanialsze Imię Boga.

Sens owego wersetu jest następujący: Wszystkie światy na niższych i wyższych poziomach wszechświata ukazują swymi różnymi językami jeden efekt, to jest wszechwładzę Jedynego i Wszechmądrego Stwórcy. Jak w niebiosach - co przyznaje nawet astronomia - nadzwyczaj systematyczny ruch ciał niebieskich służy ukazaniu nadzwyczaj rozległych rezultatów i ukazuje istnienie, jedność i doskonałość wszechwładzy Wszechmocnego, Któremu należy się chwała, tak na ziemi - co zaświadcza i potwierdza nawet geografia - najbardziej uporządkowane zmiany (jak zmiana pór roku) służą najbardziej rozległym korzyściom i ukazują istnienie, jedność i doskonałość wszechwładzy Tego Samego Wszechmocnego i Chwalebnego.

Ponadto jak wszystkie zwierzęta lądu i morza, otrzymując swe zaopatrzenie z doskonałym miłosierdziem, będąc przyodzianymi w różne kształty z doskonałą mądrością i ustrojonymi we wszystkie rodzaje zmysłów przez doskonałą wszechwładzę, zaświadczają istnienie Wszechmocnego, Któremu należy się chwała, i wskazują na Jego jedność, tak w większej skali wszystkie owe stworzenia jako całość ukazują ogrom Jego boskości i doskonałość Jego wszechwładzy.

Ponadto jak każda z regularnie ukształtowanych roślin ogrodu, jak misternie upiększone kwiaty przejawiające się w roślinach, jak ukształtowane w odpowiednich proporcjach owoce przejawiające się w kwiatach, jak zdobne hafty przejawiające się w owocach zaświadczają o istnieniu Wszechmądrego Stwórcy i wskazują na Jego jedność, tak w swej całości wszystkie owe rzeczy najbardziej olśniewająco ukazują piękno Jego miłosierdzia i doskonałość Jego wszechwładzy.

Ponadto jak krople deszczu zsyłanego z chmur na niebie mają swe obowiązki, służące ważnym przykładom mądrości, celom, a także niezbędnym korzyściom i rezultatom (co również ukazuje konieczność istnienia, jedność i doskonałą wszechwładzę Wszechmądrego Stwórcy po tylekroć, ile jest kropel deszczu), tak wszystkie góry na ziemi, będące magazynami służących licznym, a różnym korzyściom minerałów o różnych właściwościach, ukazują z siłą i stałością góry istnienie i jedność Wszechmądrego Stwórcy oraz doskonałość Jego wszechwładzy.

Ponadto jak każdy z pagórków na równinach i pośród gór, będąc upiększonym licznymi rodzajami harmonijnie ukształtowanych kwiatów, zaświadcza o konieczności istnienia Wszechmądrego Stwórcy i wskazuje na Jego jedność, zaś wszystkie razem ukazują majestat Jego panowania i doskonałość Jego wszechwładzy, tak wielka różnorodność uporządkowanych kształtów wszystkich liści traw i drzew, wszystkie rozmaite etapy

owych liści i stany, jakim liście podlegają, cały ich zrównoważony i ekstatyczny ruch - to wszystko również ukazuje konieczność istnienia, jedność i doskonałość wszechwładzy Wszechmądrego Stwórcy.

Ponadto jak regularne rozwijanie się ciał wszystkich istot żywych w czasie ich wzrastania, jak fakt, że każda z owych istot jest wyposażona we wszelkiego rodzaju narządy, jak fakt, że zwracają się one ku licznym, a różnorakim owocom, również zaświadcza o konieczności istnienia Wszechmądrego Stwórcy i wskazuje na jego jedność, zaś wszystkie owe istoty jako całość ukazują w prawdziwie wielkiej skali Jego obejmującą każdą rzecz moc, Jego wszechobejmującą wiedzę, piękno Jego kunsztu i doskonałość Jego wszechwładzy, tak dusze oraz istoty duchowe umieszczone w ciałach wszystkich zwierząt, uzbrojenie owych zwierząt w najbardziej uporządkowany sposób we wszelkiego rodzaju układy i zdolności, a także wysyłanie ich z niezliczonymi a różnorodnymi zleceniami, jakie odbywa się z doskonałą mądrością, po tylekroć, ile jest wszystkich zwierząt (zaiste, po tylekroć, ile jest wszystkich zdolności wszystkich zwierząt!) - zaświadcza o konieczności istnienia Wszechmądrego Stwórcy i wskazuje na Jego jedność, zaś wszystkie zwierzęta jako całość w najbardziej olśniewający sposób ukazują piękno Jego miłosierdzia i doskonałość Jego wszechwładzy.

Ponadto jak inspiracje ze świata tego, co niewidzialne - które docierają do ludzkich serc i umożliwiają im poznanie wszelkich nauk, wszelkich dziedzin wiedzy i prawdy, a także nauczają wszystkie zwierzęta zdobywania tego, co zaspokoi ich potrzeby - ukazują istnienie Najbardziej Litościwego Pana (ar. Ar-Rabb) i wskazują na Jego wszechwładzę, tak wszystkie zewnętrzne i wewnętrzne zmysły ludzi i zwierząt, będące niczym promienie, w których gromadzą się bezcielesne kwiaty z ogrodu wszechświata, są kluczami do różnych światów i ukazują z jasnością równą jasności słońca konieczność istnienia Jedynego, Jego jedność i doskonałość wszechwładzy Wszechmądrego Kształtującego, Wszechwiedzącego i Najbardziej Litościwego Stwórcy, Najbardziej Hojnego, Który daje zaopatrzenie.

Zatem owe dwanaście okien i dwanaście aspektów, jakie wymieniliśmy w tym miejscu, otwiera wielkie Okno, które ukazuje w mającym dwanaście barw świetle prawdy jedność Jedynego i doskonałość wszechwładzy Wszechmocnego Boga.

O, nieszczęsny, który zaprzeczasz prawdzie! Czym możesz zasłonić to Okno, wielkie jak cały świat, jak orbita dorocznego obiegu Ziemi? Czym możesz zgasić owo źródło światła lśniącego jak słońce? Za jaką zasłoną niedbalstwa możesz je ukryć?!

Okno Siódme

Doskonały porządek wszystkich dzieł kunsztu rozsianych po całym obliczu wszechświata, ich doskonałe proporcje i równowaga, doskonałość ich upiększenia, łatwość, z jaką zostały stworzone, ich wzajemne podobieństwo, a także ukazywanie przez owe dzieła jednej natury - to wszystko ukazuje w wielkiej skali konieczność istnienia, doskonałą moc i jedność Wszechmądrego Stwórcy.

Co więcej, jak stworzenie niezliczonych, rozmaitych, dobrze uporządkowanych i skomplikowanych istot z nieożywionych i prostych pierwiastków również zaświadcza po tylekroć, ile jest owych skomplikowanych istot, o konieczności istnienia Wszechmądrego Stwórcy, a także wskazuje na Jego jedność, tak wszystkie owe istoty jako całość ukazują w prawdziwie olśniewający sposób Jego jedność i doskonałość Jego mocy.

Poza tym krańcowe zróżnicowanie wszystkich istot, podczas gdy są one odnawiane, choć to gromadzą się, to rozpraszają (to jest podczas tego, co nazywa się stwarzaniem istot), będąc w najwyższym stopniu przemieszanymi i przeplatającymi się, jak na przykład rozróżnienie kiełków, pędów nasion i korzeni, w którym nie ma żadnego nieładu, choć wszystkie są przemieszane ze sobą, jak również sposób, w jaki przemieszane substancje pobierane przez drzewo są rozdzielane między liście, korzenie i kwiaty, a składniki odżywcze wnikające w ciało są jak gdyby miksturą, rozdzielaną w doskonałej mądrości i doskonałej równowadze między poszczególne komórki ciała - to wszystko również ukazuje konieczność istnienia, doskonałą moc i jedność Wszechmądrego, Wszechwiedzącego i Wszechmocnego.

Poza tym uczynienie świata drobnych cząsteczek rozległym i bezgranicznym polem uprawnym, na którym w każdej chwili odbywają się siew i żniwa, które w każdej chwili wydaje świeży plon wszystkich będących jego częścią wszechświatów, a także fakt, że owe nieożywione, bezsilne i nieświadome cząsteczki zostały uczynione takimi, by mogły w najbardziej świadomy i mądry sposób, ukazując największe zdolności, wykonywać niezliczone a uporządkowane obowiązki - to wszystko również ukazuje konieczność istnienia Wszechmocnego, Któremu należy się chwała, Stwórcy, do Którego należy doskonałość, Jego doskonałą moc, wspaniałość Jego panowania, Jego jedność oraz doskonałość Jego wszechwładzy.

Na owe cztery sposoby otwiera się wielkie Okno wychodzące na poznanie Boga, które zwracając się do rozumu, ukazuje w wielkiej skali Wszechmądrego Stwórcę.

O ty, nieszczęsny i niedbały! Jeśli nie chcesz ujrzeć Go ani poznać Go w ten sposób, pozbądź się swego rozumu! Stań się zwierzęciem, a wtedy nie będziesz musiał Go oglądać!

Okno Ósme

Świadectwo wszystkich proroków (niech będzie z nimi pokój), będących tymi spośród ludzkości, którzy posiadali świetliste dusze, świadectwo opierające się na ich oczywistych i ewidentnych cudach; świadectwo wszystkich świętych (ar. ałlija) o świetlistych sercach, którzy byli biegunami duchowymi ludzkości, opierające się na ich oświeceniach i zdolności czynienia cudów; świadectwo wszystkich uczonych o czystych duszach i świetlistych umysłach, opierające się na ich badaniach i na potwierdzeniu prawdy - wszystkie owe świadectwa zaświadczają konieczność istnienia, jedność i doskonałość wszechwładzy Tego, Który jest Jedyny w Swej jedności, Tego, Którego istnienie jest konieczne, Stwórcy wszechrzeczy, tworząc prawdziwie wielkie i wypełnione światłem Okno.

O, nieszczęśniku, który zaprzeczasz prawdzie! Komu zaufasz, jeśli nie zwracasz uwagi na owe świadectwa? Czy zamykając oczy na światło dnia wyobrażasz sobie, że świat pogrążył się w ciemnościach nocy?

Okno Dziewiąte

Powszechne akty czci całego kosmosu w sposób oczywisty ukazują Tego, Który jest Doskonałym obiektem wszelkiej czci. Tak, doskonałe posłuszeństwo oraz akty czci wszystkich aniołów i istot duchowych (a ta kwestia została ustalona dzięki świadectwu tych, którzy przeniknęli do świata duchowego i świata wewnętrznego wymiaru każdej rzeczy, by tam spotkać się z aniołami oraz istotami duchowymi); wszystkie istoty żywe, które z całą oczywistością wypełniają swe obowiązki w doskonałym posłuszeństwie, oddając cześć ich Stwórcy; wszystkie istoty nieożywione, które wykonują swe obowiązki doskonale Mu poddane i przepełnione najwyższą czcią - to wszystko ukazuje konieczność istnienia i jedność Tego, Który jest Jedynym Prawdziwym obiektem czci.

Również prawdziwa wiedza o poznaniu Boga, mająca siłę jednomyślności; owocne podziękowania składne Mu przez tych, którzy dziękują; promienne wychwalanie Go przez tych, którzy recytują Najpiękniejsze Imiona Boga; zwiększająca dary Boga egzaltacja tych, którzy śpiewają hymn głoszący Jego chwałę; rozstrzygające dowody i opisy Bożej jedności sporządzone przez tych, którzy ją potwierdzili; prawdziwa miłość i namiętność tych, którzy

miłują Boga; prawdziwa wola i pragnienie tych, którzy Go poszukują; gorliwe poszukiwania i skrucha tych, którzysię Ku niemu zwracają - to wszystko ukazuje konieczność istnienia, doskonałość wszechwładzy i jedność Przedwiecznego, Któremu należy się cała cześć, Który uczynił Siebie Poznanym, Któremu składa się dzięki, Który jest wspominanym i wychwalanym, Który jest Jeden, Umiłowany i Upragniony, Którego się poszukuje.

Co więcej, wszystkie sprawiające Mu zadowolenie akty czci istot ludzkich pragnących doskonałości, cały duchowy blask, wszystkie suplikacje, wizje i oświecenia wynikające z owych aktów czci - również ukazują konieczność istnienia, jedność i doskonałość wszechwładzy Przedwiecznego, Który trwa i Któremu należy się cześć. Tak, owe trzy aspekty otwierają szerokie i dające światło Okno, wychodzące na jedność Boga.

Okno Dziesiąte

[5]

Wzajemne wspieranie się i współpraca istot wszechświata, a także fakt, że wzajemnie odpowiadają one na swoje potrzeby, ukazują, że wszystkie stworzenia wzrastają dzięki Jedynemu, Który daje zaopatrzenie, są zarządzane przez Jedynego dyrektora, podlegają jurysdykcji Jedynego, do Którego należy rozkaz, są sługami Jedynego Pana. Zgodnie z owym obejmującym każdą rzecz prawem wzajemnej pomocy słońce na rozkaz Boga przyrządza to, co jest niezbędne do życia żywym istotom ziemi; księżyc służy za kalendarz; światło, powietrze, woda i zaopatrzenie spieszą z pomocą istotom żywym; rośliny spieszą z pomocą zwierzętom, zwierzęta spieszą z pomocą istotom ludzkim, jedna część ciała spieszy z pomocą drugiej, a nawet cząsteczki pożywienia spieszą z pomocą komórkom ciała. Owa najbardziej mądra i hojna wzajemna pomoc, a także fakt, że stworzenia wzajemnie odpowiadają na swoje potrzeby, że wspierają się i umacniają nawzajem zgodnie z prawem hojności, prawem litości i prawem miłosierdzia - to wszystko jasno i z całą oczywistością ukazuje, iż są one sługami, urzędnikami i stworzeniami Tego, Który nie ma podobnego Sobie, Który jest Jedynym w Swej jedności, Przedwiecznego, Który nie ma Sobie równych i jest ponad wszelką potrzebę, Wszechmocnego,

Wszechwiedzącego, Najbardziej Litościwego, Najbardziej Hojnego, Tego, Którego istnienie jest konieczne.

O, nieszczęsna, upadła filozofio! Co masz do powiedzenia w obliczu tego wielkiego Okna? Czyż twój przypadek może wtrącać się w sprawy Tego, Którego ukazuje owo Okno?

Okno Jedenaste

[6]

Poprzez poznanie Jedynego Stwórcy, dusze i serca zostają wybawione od rozpaczy i zamieszania, jakie są efektami zbłądzenia, a także od duchowych cierpień, jakie mają swój początek w owej rozpaczy. Zostają uratowane poprzez przypisanie wszystkich bytów Jedynemu Stwórcy. Znajdują bezpieczeństwo przez wspominanie Jedynego Boga. Jak zostało to bezapelacyjnie udowodnione w Słowie Dwudziestym Drugim, jeśli nie przypiszemy wszystkich istot Jedynemu, stanie się koniecznym przypisanie jednej rzeczy niezliczonym przyczynom, a wówczas zaistnienie jednej rzeczy stanie się tak trudne, jak zaistnienie wszystkich istot. Jeśli przypiszemy owe niezliczone rzeczy Bogu, staną się one przypisanymi Jedynemu, zaś jeśli nie przypiszemy ich Bogu, stanie się koniecznym przypisanie każdej rzeczy niezliczonym przyczynom. Wówczas stworzenie jednego owocu stanie się tak trudne, jak stworzenie wszechświata, a nawet, zaiste, jeszcze trudniejsze. Jeśli zarządzanie jednym żołnierzem zostanie oddane stu różnym ludziom, powstanie sto różnych trudności, jeśli zaś setkę żołnierzy oddamy pod rozkazy jednego oficera, zarządzanie nimi będzie tak łatwe, jak zarządzanie jednym żołnierzem. Tak samo zgoda na to, by w stworzeniu jednej rzeczy miały udział liczne a różne pozorne przyczyny, po stokroć zwiększa wszelkie trudności, zaś jeśli stworzenie wielu rzeczy powierzymy Jedynemu, stanie się ono po stokroć łatwiejsze.

Zatem jedynie poprzez uznanie jedności Stwórcy i jedynie dzięki poznaniu Boga człowiek może zostać wybawiony od bezgranicznych nieszczęść, będących wynikiem właściwego jego naturze pragnienia dotarcia do prawdy. Skoro na drodze niewiary i przypisywania Bogu Jedynemu towarzyszy czekają niezliczone trudności i cierpienia, owa droga z pewnością jest niemożliwością i zaprzeczeniem prawdzie, zaś skoro zgodnie z łatwością stwarzania stworzeń, ich obfitością i pięknym kunsztem widocznym w ich stworzeniu na drodze Bożej jedności czeka bezgraniczna łatwość, owa droga z pewnością jest koniecznością i prawdą.

O, nędznicy, którzy jesteście ludźmi zbłądzenia! Spójrzcie, jak ciemną i pełną cierpień jest droga zbłądzenia! Cóż sprawiło, że ją wybraliście? Spójrzcie, jak łatwa i przyjemna jest droga wiary i potwierdzenia Bożej jedności! Wybierzcie tę drogę, a będziecie zbawieni!

Okno Dwunaste

[7]

Zgodnie ze znaczeniem tego wersetu wszystkim rzeczom, a zwłaszcza istotom żywym, został nadany kształt i regularne proporcje zgodne z mądrością tak wielką, jakby owe istoty wyłoniły się z ukształtowanej w przemyślany sposób formy. W owych odmierzonych proporcjach zawarte zostały skomplikowane krańcowości, które jednak wydają różnorakie korzyści i przynoszą pożytek. Szaty, w jakie odziane są stworzenia, mają określony kształt i proporcje, zmieniają się w ciągu życia istot, które je noszą, a każda z nich jest niematerialna, dobrze uporządkowana i odmierzona, zaś zostały ułożone - również w zgodzie z mądrością i określonymi korzyściami - z wyznaczonych wydarzeń, jakie zachodzą podczas życia stworzeń. Ten fakt jasno ukazuje, że owe niezliczone stworzenia, których kształty i proporcje zostały zaprojektowane w sferze zarządzenia Wszechmocnego, Któremu należy się chwała, Wszechmądrego, do Którego należy doskonałość i Który nadał stworzeniom postać ukształtowaną w warsztacie Bożej mocy, wskazują na konieczność Jego istnienia oraz niezliczonymi językami zaświadczają Jego jedność i doskonałość Jego mocy. Spójrz na własne ciało i jego członki, spójrz na wszystkie owoce jego skomplikowanych zawiłości, a ujrzysz doskonałą moc w doskonałej mądrości!

Okno Trzynaste

Zgodnie ze znaczeniem wersetu:

[10]

każda rzecz właściwym dla niej językiem przypomina o swym Stwórcy i głosi Jego świętość. Tak, wszelkie istoty w głos, językiem ich istnienia wypowiadają wychwalania Boga, ukazując istnienie Jedynego i Przenajświętszego. Świadectwo ich przyrodzonego usposobienia nie może zostać odrzucone, nie może również być przedmiotem wątpliwości, zwłaszcza jeśli przychodzi ze wszystkich stron. Spójrz! Wszystkie istoty w swej regularnej budowie i poprzez sposób, w jaki zostały stworzone,

mieszczą w sobie niekończące się świadectwo, składane na niezliczone sposoby językiem ich usposobienia, wszystkie są niczym koncentryczne okręgi wskazujące na jeden, wspólny dla wszystkich środek - to wszystko są języki wychwalające Boga. Podobnie wszystkie ich dobrze odmierzone i zrównoważone kształty również są zaświadczającymi o Bogu językami. Doskonałe życie każdej z nich również jest wychwalającym Boga językiem. Zatem, jak zostało to udowodnione w Słowie Dwudziestym Czwartym, ich wychwalanie Boga, wysławianie Go, ich zaświadczanie wszystkimi owymi językami istnienia Jedynego i Przenajświętszego - ukazują Tego, Którego istnienie jest konieczne, z jasnością równą jasności słońca, a także wskazują na doskonałość Jego boskości.

Okno Czternaste

[8]

[56]

[49]

[9]

Zgodnie ze znaczeniem powyższych wersetów, każda rzecz w każdej sprawie i we wszelkich okolicznościach potrzebuje Jedynego Stwórcy, Któremu należy się wszelka chwała. Zaiste, spoglądamy na istoty wszechświata i widzimy, że w absolutnej słabości istnieje przejaw absolutnej siły, a w absolutnej bezsilności widoczne są ślady absolutnej wszechmocy, jak ukazują to na przykład cudowne stany, jakim podlegają rośliny na poszczególnych etapach swego rozwoju, kiedy w ich nasionach i korzeniach budzi się siła życia. Ponadto w absolutnym ubóstwie i jałowości istnieje przejaw absolutnego bogactwa, jak jest to w przypadku ubóstwa drzew i gleby zimą oraz ich olśniewającego majątku i bogactwa wiosną. Ponadto w absolutnej martwocie widoczne są przejawy absolutnego życia (podobne życiodajnemu deszczowi), jak ma to miejsce w przypadku przekształcenia pierwiastków w żyjącą materię. Co więcej, w absolutnej ignorancji istnieje przejaw absolutnej i obejmującej każdą rzecz świadomości, co widać w tym, że każda rzecz, od drobnych cząsteczek aż do gwiazd, funkcjonuje tak, jakby posiadała świadomość, zgodnie z porządkiem we wszechświecie, a także z postulatami mądrości oraz wymaganiami życia.

Zatem owe moc w bezsilności, siła w słabości, majątek i bogactwo w ubóstwie, życie i świadomość w martwocie i ignorancji z całą koniecznością i oczywistością otwierają na oścież okna wychodzące na konieczność istnienia i jedność Tego, do Którego należą absolutna siła, absolutna wszechmoc, absolutne bogactwo, na Wszechwiedzącego Żyjącego, Który nigdy nie umiera, na Tego, Który istnieje Sam z Siebie. Te wszystkie przejawy jako całość w wielkiej skali wskazują na prowadzący ku Niemu, świetlisty trakt.

A zatem o ty, niedbały, który upadłeś w bagno natury! Jeśli nie porzucisz natury i nie uznasz mocy Boga, będziesz musiał zaakceptować to, że w każdej rzeczy - nawet w drobnych cząsteczkach! - tkwią nieskończone siła i moc, bezgraniczna mądrość oraz zdolność dostrzegania większości innych istot, poznania ich i zarządzania nimi.

Okno Piętnaste

Zgodnie ze znaczeniem wersetu:

[48]

każda rzecz jest wykrojona stosownie do swych przyrodzonych umiejętności, wedle doskonałej miary i doskonałego porządku, a także ukształtowana z najpiękniejszym kunsztem, w najszybszy i najłatwiejszy sposób, w najlepszej postaci i najbardziej praktycznym kształcie. Spójrz na przykład na szaty ptaków i na to, z jaką łatwością stroszą one pióra, by je wyczyścić, jak nieprzerwanie ich używają! Ponadto rzeczom zostały dane ciała; zostały one odziane w kształt z mądrością, która niczego nie marnotrawi i niczego nie czyni na próżno; zaświadczają po tylekroć, ile jest wszelkich istot, konieczność istnienia Wszechmądrego Stwórcy, i wskazują na Tego, do Którego należą absolutna wszechmoc i absolutna wszechwiedza.

Okno Szesnaste

Porządek i uporządkowanie widoczne w stwarzaniu istot (które są odnawiane na ziemi w kolejno następujących porach roku) i zarządzaniu nimi jasno ukazują powszechną mądrość. Jako że cecha nie może istnieć bez tego, kogo określa, owa powszechna mądrość z całą koniecznością ukazuje Wszechmądrego. Cudowne ozdoby zasłony mądrości w oczywisty sposób ukazują doskonałą dobroczynność, zaś owa doskonała dobroczynność z całą koniecznością wskazuje na Łaskawego, Najbardziej Hojnego Stwórcę. Obejmująca każdą rzecz dobroczynność oraz obdarowanie widoczne

w zasłonie dobroczynności z całą oczywistością ukazują obejmujące każdą rzecz miłosierdzie, zaś owo obejmujące każdą rzecz miłosierdzie z całą koniecznością ukazuje Najbardziej Miłosiernego i Najbardziej Litościwego. Zaopatrzenie i pożywienie doskonale dostosowane do potrzeb wszystkich żywych stworzeń jasno ukazuje ponad zasłoną miłosierdzia utrzymującą każdą rzecz przy życiu opatrzność oraz litościwą wszechwładzę, zaś utrzymywanie przy życiu oraz zarządzanie z całą koniecznością wskazują na Najbardziej Hojnego, Który daje zaopatrzenie.

Tak, wszystkie stworzenia na obliczu ziemi, wzrastające z tak doskonałą mądrością, upiększone z doskonałą dobroczynnością, obdarowane z doskonałym miłosierdziem, karmione z doskonałą litością - zaświadczają niezbędne istnienie Wszechmądrego, Szczodrego, Litościwego Stwórcy, Który daje zaopatrzenie, oraz wskazują na Jego jedność.

Spójrz również na powszechną mądrość, jaka jest widoczna na obliczu ziemi jako całości (spójrz i zastanów się nad nią!), a która jasno ukazuje zamysł i wolę; spójrz na doskonałą dobroczynność obejmującą wszystkie stworzenia, która zawiera w sobie mądrość; spójrz na obejmujące każdą rzecz i wszystkie stworzenia ziemi miłosierdzie, które zawiera w sobie dobroczynność i mądrość; spójrz na najbardziej hojne utrzymywanie przy życiu i karmienie, które zawierają w sobie miłosierdzie, dobroczynność i mądrość, a obejmują wszystkie żywe stworzenia! Jak siedem kolorów tworzy światło, a rozjaśniające oblicze ziemi światło bez wątpienia ukazuje słońce, tak owe dobroczynność w mądrości, miłosierdzie w dobroczynności, a utrzymywanie przy życiu i karmienie w miłosierdziu ukazują olśniewająco, na wielką skalę i w najwyższym stopniu jedność i doskonałość wszechwładzy Wszechmądrego, Najbardziej Hojnego, Najbardziej Litościwego, Który daje zaopatrzenie, Którego istnienie jest konieczne.

O ty, ogłupiony i niedbały, który zaprzeczasz prawdzie! Czym możesz wytłumaczyć owo mądre, hojne, litościwe, zaopatrujące utrzymywanie istot przy życiu? Czym możesz wytłumaczyć ów zdumiewający, wspaniały i cudowny stan rzeczy, jaki masz przed oczami? Przypadkiem i zbiegiem okoliczności, które nie mają żadnego celu, jak ty? Siłą, która jest ślepa jak twoje serce? Naturą, która jest głucha jak twoja głowa? Pozornymi przyczynami, które są bezsilne, pozbawione życia i nieświadome, jak ty? Czy też chcesz nadać imię natury - która jest całkowicie bezsilna, nieświadoma, głucha, ślepa, zależna i nędzna - Temu, Któremu należy się wszelka chwała, Który jest Przenajświętszy, Przeczysty, ponad wszystko Wyniosły, Który jest wolny od jakiejkolwiek ułomności, Wszechmocny, Wszechwiedzący, wszystko Słyszący i wszystko Widzący? Czy chcesz

popełnić w ten sposób nieskończenie wielki błąd? Zatem za pomocą jakiej siły możesz zgasić ową prawdę, olśniewającą jak słońce? Za jaką zasłoną niedbalstwa możesz ją skryć?

Okno Siedemnaste

[10]

Jeśli obserwujemy oblicze ziemi podczas lata, widzimy, że w całkowitej harmonii i porządku ukazują się absolutna szczodrość i hojność, które ze swej natury powinny wymagać zamieszania i dezorganizacji. Spójrz na wszystkie rośliny, które przyozdabiają oblicze ziemi!

W doskonałej równowadze ukazuje się najwyższa szybkość stwarzania wszelkich rzeczy, która ze swej natury powinna wymagać braku równowagi i nieporządku. Spójrz na wszystkie owoce, które zdobią oblicze ziemi!

W doskonałym pięknie kunsztu widoczna jest absolutna mnogość, która ze swej natury powinna wymagać znikomości, a zaiste, nawet szpetoty. Spójrz na wszystkie kwiaty, które wyzłacają oblicze ziemi!

W nieskończonym kunszcie, w umiejętności i staranności widoczna jest absolutna łatwość stworzenia wszystkich rzeczy, która ze swej natury powinna wymagać braku kunsztu i prostoty. Spójrz uważnie na wszystkie nasiona, które są niczym drobne szkatułki, w jakich ukryto plany wszystkich części drzew i roślin, niczym skrzyneczki zawierające historie życia drzew i roślin!

We wzajemnej zgodności widoczne są wielkie odległości, które ze swej natury powinny wymagać różnorodności. Spójrz na wszystkie gatunki zbóż, zasianych w każdej części ziemi!

Z drugiej strony, w doskonałej różnorodności i doskonałym rozgraniczeniu widoczne jest całkowite przeplatanie się wszystkich rzeczy, które ze swej natury powinno wymagać zamieszania i bałaganu. Rozważ doskonałą różnorodność kiełkujących nasion! Choć zostały one wrzucone w ziemię, będąc całkowicie przemieszanymi ze sobą nawzajem, a także są podobne do siebie nawzajem, jeśli chodzi o substancję, z której są stworzone, to jednak rozmaite substancje, jakie przedostają się do drzewa, są doskonale rozdzielane między liście, kwiaty i owoce, tak jak wszystkie rodzaje pożywienia, które przemieszane docierają do żołądka, są doskonale rozdzielane między rozmaite części ciała i jego komórki. Ujrzyj doskonałą moc w doskonałej mądrości!

Wspaniała obfitość i nieskończona hojność, które ze swej natury powinny wymagać znikomości i bezwartościowości, jawią się nadzwyczaj wartościowymi i drogocennymi dla stworzeń i dzieł Stwórcy na obliczu ziemi. Spośród tych niezliczonych cudów kunsztu rozważ choćby odmiany morwy, owe słodycze Bożej mocy, zapisane na tablicy Najbardziej Miłosiernego, jaką jest oblicze ziemi! Spójrz na nie poprzez doskonałe miłosierdzie i doskonały kunszt!

Zatem jak dzień ukazuje światło, a światło ukazuje słońce, tak wielka wartość wraz z całkowitą obfitością, bezgraniczne przeplatanie się i połączenie wraz z całkowitą różnorodnością i rozgraniczeniem w całkowitej obfitości, wielkie odległości wraz z największą zgodnością i podobieństwem w bezgranicznej różnorodności, nieskończona łatwość wraz ze starannością stworzenia w najwyższym stopniu podobieństwa, absolutna szybkość wraz z całkowitą równowagą oraz brakiem marnotrawstwa w stwarzaniu w najbardziej piękny sposób, nieskończona obfitość i mnogość wraz z najwyższym stopniem piękna w zupełnym braku marnotrawstwa, a także najwyższa szczodrość wraz z absolutnym porządkiem w najwyższym stopniu piękna kunsztu - wszystkie zaświadczają konieczność istnienia, doskonałość mocy, piękno wszechwładzy i jedność Jedynego, Wszechmocnego, Któremu należy się chwała, Wszechmądrego, do Którego należy doskonałość, Najbardziej Litościwego i Najpiękniejszego. Wszystkie ukazują znaczenie wersetu:

[11]

A zatem, o nieświadomy, niedbały i uparty nędzniku! Za pomocą czego zinterpretujesz tę wielką prawdę? Czym wytłumaczysz ten nieskończenie cudowny i wspaniały stan rzeczy? Jakiej rzeczy możesz przypisać owe prawdziwie nadzwyczajne dzieła kunsztu? Jaką zasłoną niedbalstwa możesz zasłonić to Okno, szerokie jak cała ziemia? Gdzież są twój przypadek i twój zbieg okoliczności, twoi nieświadomi towarzysze, na których polegasz, nazywając ich "naturą", twoi przyjaciele, wspierający cię w zbłądzeniu? Czyż jakiekolwiek ingerowanie w tak doniosłe sprawy nie jest dla przypadku i zbiegu okoliczności niemożliwością? Czyż przypisanie choćby tysięcznej części owych spraw "naturze" nie jest niemożliwością po tysiąckroć większą?

A może pozbawiona życia i bezsilna natura posiada bezcielesne maszyny i prasy drukarskie znajdujące się w każdej rzeczy i stworzone specjalnie dla każdej rzeczy, których jest tyle, ile jest wszystkich istot?

Okno Osiemnaste

[12]

Zastanów się nad porównaniem, które zostało objaśnione w Słowie Dwudziestym Drugim: Misternie wykonane i dobrze zaplanowane dzieło z całą oczywistością wskazuje na dobrze zaplanowane działanie. Oznacza to, że budynek wskazuje na czynność budowania. Z kolei umiejętne i dobrze zaplanowane działanie wskazuje na biegłość, na zręcznego mistrza w swym fachu, na architekta. Określenia takie, jak "biegły w swym fachu mistrz" czy "architekt" wskazują na doskonały atrybut, to jest na zdolność wykonywania danego fachu. Doskonały atrybut i doskonała zdolność w danym rzemiośle w oczywisty sposób wskazują na istnienie doskonałej, wrodzonej zdolności, zaś doskonała, wrodzona zdolność wskazuje na istnienie wzniosłej duszy i wzniosłej istoty.

Dokładnie w ten sam sposób stale odnawiane dzieła, które wypełniają oblicze ziemi, a nawet, zaiste, cały wszechświat, jasno ukazują najbardziej doskonałe działania, zaś owe działania, obejmowane przez całkowity porządek i całkowitą mądrość, jasno wskazują na Tego, Którego tytuły oraz Imiona są doskonałe. Jest oczywistym, że dobrze zaplanowane i mądrze wykonane działania nie mogą zajść bez tego, kto je wykonuje. Tytuły właściwe najwyższej doskonałości wskazują na absolutnie doskonałe atrybuty. Ponieważ zgodnie z zasadami gramatyki forma czynna pochodzi od bezokolicznika (a w gramatyce arabskiej od tego, co nazywa się rdzeniem), zatem tak samo źródłem i korzeniami rzeczowników, imion i tytułów są atrybuty, zaś atrybuty ukazujące najwyższy stopień doskonałości niewątpliwie wskazują na całkowicie doskonałe cechy zasadnicze. Z kolei owe zasadnicze cechy - których nie jesteśmy w stanie opisać - wskazują z całą pewnością na istotę, która osiągnęła najwyższy szczyt doskonałości.

Zatem skoro dzieła kunsztu i stworzenia są doskonałymi w każdej części świata, każde z nich świadczy o działaniu, działanie świadczy o Imieniu, Imię świadczy o atrybucie, atrybut o cesze, zaś cecha o istocie. Jak każde z owych stworzeń świadczy o konieczności istnienia Stwórcy, Któremu należy się wszelka chwała, i wskazuje na Jego jedność po tylekroć, ile jest wszystkich stworzeń, tak wszystkie razem wznoszą się ku Bożej wiedzy z siłą łańcucha wszystkich bytów. Fakt, że wszelkie istoty stale są powoływane do życia, jedne po drugich, tworzy dowód prawdy, do którego nie jest w stanie przeniknąć żadna wątpliwość.

A zatem, o ty, niedbały nędzniku, który zaprzeczasz prawdzie! Czym możesz rozbić na kawałki ów dowód, który jest tak potężny, jak cały łańcuch wszechświata? Czym możesz zasłonić owo zakratowane Okno otwierające się na niezmierzone przestrzenie, Okno, przez które wpada tyle lśniących promieni prawdy, ile jest wszystkich stworzeń? Jaką zasłonę niedbalstwa możesz nad nim rozciągnąć?

Okno Dziewiętnaste

Zgodnie ze znaczeniem wersetu:

[25]-[26]

Stwórca, Któremu należy się wszelka chwała, powiązał z ciałami niebieskimi niezliczone znaczenia i przykłady mądrości, jak gdyby po to, by wyrażały one Jego chwałę i piękno; ozdobił niebiosa światami słońc, księżyców i gwiazd. Przykłady mądrości, znaczenia i cele powiązał On również z istotami w atmosferze, jak gdyby po to, by sprawić, że przemawiają słowami grzmotu, błyskawicy czy kropel deszczu, by przekazać naukę w doskonałości Jego mądrości i w pięknie Jego miłosierdzia.

Sprawia On również, że głowa ziemi przemawia wymownymi słowami, znanymi jako zwierzęta i rośliny. Ukazuje wszechświatowi doskonałość Swego kunsztu. Następnie czyni rośliny i drzewa mówiącymi, czyni je słowami głowy ziemi poprzez słowa ich liści, kwiatów i owoców, jeszcze raz głosząc doskonałość Swego kunsztu i piękno Swego miłosierdzia. Zatem nadstawimy uszu i posłuchamy jednego pędu i jednego kwiatu spośród owych niezliczonych słów wychwalających Boga, posłuchamy tego, jak się wyrażają, i poznamy sposób, w jaki składają swe świadectwo.

Tak, wszystkie rośliny i wszystkie drzewa opisują ich Stwórcę wieloma językami w taki sposób, że sprawiają one, iż ci, którzy je badają, pozostają w zadziwieniu, wykrzykując: "Chwała niech będzie Bogu Jedynemu! Jak cudowne jest świadectwo o Nim, które składają drzewa i rośliny!"

Tak, wychwalanie Boga przez rośliny w czasie, gdy otwierają się ich kwiaty, w chwili, gdy wydają one nowe pędy, uśmiechając się poprzez swoje słowa, jest tak piękne i jasne, jak rośliny jako takie. Poprzez piękne usta każdego kwiatu, poprzez języki uporządkowanych pędów, poprzez słowa precyzyjnie odmierzonych nasion ów porządek ukazuje

mądrość i staje się widoczny w równowadze ukazującej wiedzę. Równowaga jest zawarta w hafcie Bożego kunsztu, ukazującym zręczność i doskonałość rzemiosła. Haft kunsztu jest zawarty w przyozdobieniu, ukazującym łaskę i szczodrość. Przyozdobienie jest zawarte w delikatnych zapachach, ukazujących miłosierdzie i obdarowanie. Wszystkie owe wymowne cechy, zawarte jedna wewnątrz drugiej, tworzą język świadectwa, które opisuje Najpiękniejszego Stwórcę poprzez Jego Imiona, przedstawia Go poprzez Jego atrybuty, wyjaśnia przejawy Jego Najpiękniejszych Imion i wyraża fakt, iż uczynił On Samego Siebie Umiłowanym oraz Poznanym.

Jeśli słyszysz tak wspaniałe świadectwo jednego kwiatu, czyż twoje wątpliwości, podejrzenia i twe niedbalstwo przetrwają, kiedy posłuchasz wszystkich kwiatów w ogrodach Wszechwładnego na obliczu ziemi, kiedy usłyszysz, z jak wzniosłą siłą głoszą one konieczność istnienia oraz jedność Stwórcy, Któremu należy się wszelka chwała? Jeśli twe wątpliwości pozostaną, czyż będzie można powiedzieć o tobie, że jesteś świadomą istotą ludzką?

Dalejże, spójrzuważniena drzewo! Spójrz, jak jego delikatne usta ukazują się w uporządkowanym pojawianiu się liści podczas wiosny, w kwiatach otwierających się wedle ustalonej miary, w owocach, które pęcznieją z mądrością i miłosierdziem, tańcząc w rękach gałęzi, w podmuchach bryzy, jakby były niewinnymi dziećmi. Spójrz na sprawiedliwą równowagę w owym mądrym porządku, wyrażanym przez liście, które zielenią się na znak hojnej dłoni, przez kwiaty, które uśmiechają się radośnie z powodu doznanej łaski, przez słowa owoców, które śmieją się dzięki przejawom miłosierdzia. Spójrz na starannie wykonane dzieła sztuki i hafty widoczne w równowadze ukazującej sprawiedliwość; na miłosierdzie widoczne w umiejętnie wykonanych haftach i upiększeniach; na rozmaite słodkie smaki i rozkoszne zapachy, które wskazują na miłosierdzie i obdarowanie; na ziarna, z których każde jest cudem Bożej mocy, ukazującym się w ich przyjemnym smaku - to wszystko z największą jasnością wskazuje na konieczność istnienia i jedność Wszechmądrego, Hojnego, Litościwego, Łaskawego Stwórcy, Który czyni dobro, Który zsyła dary Swego piękna i Swej łaski, na piękno Jego miłosierdzia i doskonałość Jego wszechwładzy. Jeśli jesteś w stanie posłuchać w tej samej chwili języka usposobienia wszystkich drzew na ziemi, ujrzysz i zrozumiesz, jak wspaniałe klejnoty można znaleźć w skarbcu wersetu:

[35]

O ty, nieszczęsny i niedbały, który przez swą niewdzięczność masz sam siebie za wolnego! Gdyby Najbardziej Hojny, do Którego należy piękno, nie chciał, byś dzięki owym niezliczonym językom poznał Go i umiłował, sprawiłby, żeby zamilkły. Ponieważ jednak nie zamilkły, powinieneś zwracać uwagę na to, co mówią. Nie zostaniesz zbawiony, jeśli w swym niedbalstwie zatkasz sobie uszy! Nawet jeśli tak zrobisz, wszechświat nie zamilknie, jego stworzenia nie ucichną, a ci, którzy zaświadczają jedność Boga, nie wstrzymają swych języków, ty zaś z pewnością zostaniesz przez nich przeklęty.

Okno Dwudzieste

Pewnego razu memu sercu przyszło na myśl prawdziwe znaczenie owego Okna w języku arabskim, a jest ono następujące:

Światło lśni dzięki temu, że Ty rozświetlasz je i umożliwiasz jego poznanie.

Mijające wieki obracają się dzięki temu, że Ty zatrudniasz je i wysyłasz tam, gdzie tego chcesz.

Chwała niech będzie Tobie; jakże wielka jest Twa władza! Rzeki płyną dzięki temu, że Ty zaopatrujesz je w wodę i podporządkowujesz je Sobie. Kamienie są tak zdobne dzięki temu, że Ty zaplanowałeś je i ukształtowałeś.

Chwała niech będzie Tobie; jakże wzniosła jest Twa mądrość!

Kwiaty uśmiechają się dzięki temu, że Ty przyozdobiłeś je i upiększyłeś. Owoce są tak upiększone dzięki Twojemu obdarowaniu i szczodrości.

Chwała niech będzie Tobie; jakże piękny jest Twój kunszt!

Ptaki śpiewają dzięki temu, że uczyniłeś je mówiącymi i dzięki korzyściom, jakie im dałeś.

Piosenka deszczu rozbrzmiewa dzięki temu, że Ty w Swym obdarowaniu sprawiłeś, że pada deszcz.

Chwała niech będzie Tobie; jakże wielkie jest Twe miłosierdzie!

Ruch księżyców zachodzi dzięki Twemu zarządzeniu i Twemu planowi; Ty sprawiasz, że obracają się, Ty je rozświetlasz.

Chwała niech będzie Tobie; jakże olśniewające są dowody na Twe istnienie i jakże oślepiającym jest blask Twego panowania!

[18]

[56]

[13]

Jak doskonała mądrość i piękno kunsztu ukazują się w tym, co poszczególne, w efektach i szczegółach, tak to, co powszechne, żywioły i wielkie stworzenia, również zajmują swe pozycje zgodnie z mądrością i kunsztem, choć pozornie zdają się przemieszane przypadkowo i bez żadnego porządku. I tak światło - jak ukazują to inne jego ważne obowiązki - lśni po to, by ukazać Boże stworzenia na powierzchni ziemi i umożliwić ich poznanie, za zezwoleniem swego Pana (ar. Ar-Rabb). Oznacza to, że światło jest zatrudnionym przez Mądrego Stwórcę, Który za jego pomocą czyni widocznymi dzieła Swego pradawnego kunsztu na wystawie targowiska tego świata.

Teraz zastanów się nad wiatrami! Zgodnie ze świadectwem innych ich mądrych obowiązków, a także korzyści, jakie hojnie przynoszą, spieszą one ku nadzwyczaj licznym i ważnym zadaniom. Oznacza to, że w swym ruchu podobnym ruchowi fal są one zatrudniane, wysyłane i wykorzystywane przez Wszechmądrego Stwórcę. Wykonując swą pracę, nadzwyczaj szybko spełniają rozkazy ich Pana (ar. Ar-Rabb).

Teraz zastanów się nad źródłami, strumieniami i rzekami! Tryskają one z ziemi i spośród gór bynajmniej nie przez przypadek. Świadectwo korzyści, jakie przynoszą, a także owoców, jakie wydają owe dzieła Bożego miłosierdzia, jak również twierdzenie, mówiące o tym, że ich woda jest magazynowana w górach w równowadze zgodnej z mądrością proporcjonalną do potrzeby - ukazują, że wszystkie strumienie i rzeki są podporządkowane Wszechmądremu Panu (ar. Ar-Rabb) i przez Niego zebrane, zaś ich wypływanie z ziemi ukazuje, że z radością podporządkowują się one Jego rozkazowi.

Teraz zastanów się nad wszelkimi rodzajami ukrytych w ziemi kamieni, klejnotów i minerałów! Ich ozdoby oraz mądrze powiązany z nimi, przynoszący korzyść majątek, a także fakt, że zostały one przygotowane w taki sposób, by stały się odpowiednimi dla potrzeb ludzi i zwierząt oraz dla tego, co jest owym istotom niezbędne do życia - to wszystko ukazuje, że zostały one stworzone w ten sposób poprzez przyozdobienie, rozmieszczenie, zaplanowanie i ukształtowanie ich przez Wszechmądrego Stwórcę.

Teraz zastanów się nad kwiatami i owocami! Wszystkie ich uśmiechy, smaki, piękne hafty i zapachy są niczym zaproszenia do stołu Najbardziej Szczodrego Stwórcy i Najbardziej Litościwego, Który zsyła dary, są niczym karty dań z owego stołu, jakie dano każdemu z gatunków istot poprzez rozmaite kolory, zapachy i smaki owoców i kwiatów.

Teraz zastanów się nad ptakami! Znakiem, który z pewnością wskazuje na to, że ich ćwierkanie i świergot rozbrzmiewają, ponieważ

Wszechmądry Stwórca uczynił ptaki mówiącymi, jest zadziwiający sposób, w jaki w rozmowach z innymi ptakami potrafią one wyrazić swe uczucia i określić swe intencje.

Teraz zastanów się nad chmurami! Znakiem stanowczo wskazującym na to, że stuk kropel deszczu nie jest dźwiękiem pozbawionym znaczenia, zaś grzmot gromu i błyskawicy nie jest daremnym hałasem, jest fakt, że owe zadziwiające istoty, jakimi są chmury, zostały stworzone w pustej przestrzeni. Krople deszczu, które są niczym woda życia, spływają niczym mleko z chmur, które karmią piersią potrzebujące ich i tęskniące za nimi żywe stworzenia ziemi. Te fakty ukazują, że stuk kropel deszczu i grzmot są dźwiękami wielce wymownymi i pełnymi mądrości, jako że na rozkaz Najbardziej Hojnego Pana (ar. Ar-Rabb) deszcz woła do tych, którzy za nim tęsknią: "Oto dobra wiadomość! Nadchodzę!". Tak, właśnie takie znaczenie wyrażają owe dźwięki!

Teraz spójrz na niebo, aby spośród wszystkich niezliczonych ciał niebieskich zastanowić się choćby tylko nad księżycem! Fakt, że jego ruch zachodzi na rozkaz Wszechmocnego i Wszechmądrego, jest ukazywany przez ważne przykłady mądrości związane z ruchem księżyca, jakie dotyczą Ziemi. Ponieważ objaśniliśmy je w innych miejscach Traktatów Światła, w tym miejscu przerwiemy.

A zatem, części wszechświata, jakie wyliczyliśmy (od światła aż do księżyca) otwierają prawdziwie wielkie Okno. Oznajmiają one i ukazują jedność Tego, Którego istnienie jest konieczne, doskonałość Jego mocy i wspaniałość Jego panowania.

A zatem, o ty, niedbały! Jeśli jesteś w stanie uciszyć ten głos, który grzmi jak grom, jeśli jesteś w stanie zgasić to światło, olśniewające jak światło słońca, zapomnij o Bogu! W przeciwnym razie oprzytomnij! Powiedz: "Tobie niech będzie wszelka chwała!" i wypowiedz werset:

[25]

Okno Dwudzieste Pierwsze

[52]

Lampa wszechświata, jaką jest słońce, kształtuje Okno wychodzące na istnienie i jedność Stwórcy wszechświata, które jest tak olśniewające i świetliste, jak słońce samo w sobie. Zaiste, mimo wielkich różnic między nimi, dotyczących wielkości, położenia czy prędkości, dwanaście planet

(wliczając w to Ziemię), które są znane jako Układ Słoneczny, pozostaje w ruchu i obraca się w doskonałym porządku i doskonałej równowadze, zgodnie z mądrością i bez choćby sekundy zamieszania. Owe planety są związane ze słońcem poprzez Boże prawo znane jako grawitacja, to jest podążają za swym przywódcą jak modlący się podążają za imamem. Ukazuje to w wielkiej skali ogrom Bożej mocy, a także jedność Pana (ar. Ar-Rabb) wszystkich planet. Te pozbawione życia ciała niebieskie, te wielkie i nieświadome masy wirują, będąc zatrudnionymi wedle całkowitego porządku i mądrej równowagi. Mając różne kształty, pokonując różne odległości, poruszając się z różnymi prędkościami (a sam możesz porównać owe różne wartości), dowodzą najwyższego stopnia mocy i mądrości Boga. Gdyby przypadek miał wtrącić się w sprawy choćby najmniejszej ilości owej wielkiej i skomplikowanej materii, spowodowałoby to wybuch tak wielki, że rozpadłby się wszechświat. Gdyby uwięzić jedną z planet choćby na minutę, zatrzymując jej ruch, sprawiłoby to, że opuściłaby ona swoją orbitę, a także byłoby możliwe, że zderzy się z inną planetą. Sam możesz pojąć, jak straszliwym byłoby zderzenie ciał niebieskich po tysiąckroć większych od Ziemi.

Pozostawimy obejmującej każdą rzecz wiedzy Boga cuda Układu Słonecznego, to jest dwunastu planet, które są uczniami i owocami słońca, a zastanowimy się jedynie nad naszą planetą - nad Ziemią, którą mamy przed oczami. Widzimy, że nasza planeta została stworzona w taki sposób, by poprzez rozkaz Boga pokonywała długą drogę wokół słońca, zaś jej najważniejszym obowiązkiem - jak zostało to opisane w Liście Trzecim - jest ukazywanie wspaniałości Bożego majestatu, wyniosłości Bożego panowania, a także doskonałości miłosierdzia Boga i Jego mądrości. Ziemia została uczyniona okrętem Wszechwładnego, wypełnionym cudami Jego kunsztu. Jest przemieszczającym się miejscem zamieszkania, jest niczym wystawa, na którą spoglądają posiadający świadomość słudzy Boga. Księżyc został związany z Ziemią wedle precyzyjnego wyliczenia oraz dla ukazania wielkich przykładów mądrości, takich jak ten, poprzez który księżyc jest niczym odmierzająca godziny wskazówka zegara. Wyznaczono mu również rozmaite stacje, poprzez które podróżuje. Wszystkie te aspekty naszej błogosławionej planety udowadniają konieczność istnienia i jedność Tego, do Którego należy absolutna moc, a ich świadectwo jest tak potężne, jak sama kula ziemska. Sam możesz z tego przykładu wyciągnąć analogie dotyczące pozostałych planet Układu Słonecznego.

Co więcej, słońce zostało uczynione obracającym się wokół własnej osi; jest ono niczym kołowrotek, który nawija na koło bezcielesne wątki zwane

grawitacją, wiążące planety i rozmieszczające je we właściwym porządku. Wraz ze swymi planetami jest wprawiane w ruch, podczas którego Układ Słoneczny w ciągu sekundy pokonuje odległość pięciu godzin drogi - podążając czy to w kierunku (jak wynika z pewnych obliczeń) gwiazdozbioru Herkulesa, czy też ku Temu, Który jest Słońcem wszystkich słońc. Z całą pewnością musiało to nastąpić poprzez moc Tego, Któremu należy się wszelka chwała, na rozkaz Króla wieczności i przedwieczności. Jest tak, jakby sprawił On, że Układ Słoneczny wykonuje owe manewry tak, jak pluton wojska pod rozkazami oficera ćwiczy musztrę. W ten sposób ukazuje On majestat Swej wszechwładzy.

O wy, astronomowie! Jakiż przypadek może ingerować w te sprawy? Ręce jakich pozornych przyczyn mogą ich dosięgnąć? Jakaż siła może się do nich zbliżyć? Dalejże, mówcie! Czyż Król, Któremu należy się wszelka chwała, miałby okazać bezsilność, pozwalając innym na to, by odgrywali pewną rolę w Jego panowaniu? Czyż miałby przekazać w inne ręce Swoje stworzenia, a zwłaszcza stworzenia żywe, które są owocem, rezultatem, celem i istotą wszechświata? Czyż miałby pozwolić innym na wtrącanie się w Jego sprawy? Pomyślcie zwłaszcza o człowieku - czyż Bóg miałby pozostawić go samemu sobie, choć człowiek jest najbardziej wszechstronnym z owoców, najdoskonalszym z rezultatów, namiestnikiem Boga na ziemi i Jego gościem, który jest dla Niego niczym zwierciadło? Czyż miałby pozostawić go naturze i przypadkowi, pozwalając w ten sposób, by zmalały do zera majestat Jego panowania i Jego doskonała mądrość?

Okno Dwudzieste Drugie

[14]

[11]

Glob ziemski jest głową posiadającą sto tysięcy ust, w każdych ustach znajduje się sto tysięcy języków, a na każdym języku sto tysięcy dowodów, z których każdy na różne sposoby zaświadcza konieczność istnienia, jedność, święte atrybuty i Najpiękniejsze Imiona Tego, Któremu należy się wszelka chwała.

Tak, kiedy zastanawiamy się nad pierwszym stworzeniem ziemi, widzimy, że z materii w stanie ciekłym została stworzona skała, a ze skał - gleba. Gdyby owa materia pozostała cieczą, Ziemia byłaby niezamieszkana, zaś gdyby ciecz po tym, jak stała się skałą, pozostała twarda jak żelazo, byłaby

bezużyteczna. Zatem tym, co nadało jej odpowiedni stan, z pewnością była mądrość Wszechmądrego Stwórcy, który widział potrzeby mieszkańców ziemi. Następnie w warstwę gleby wbito pale gór - po to, aby wnętrze ziemi, w którym rodzą się jej trzęsienia, mogło oddychać poprzez góry, aby ziemia nie trzęsła się z powodu swego ruchu i wykonywania swych obowiązków, aby góry zabezpieczyły ziemię przez pochłanianiem jej przez morze, aby stały się magazynami tego, co niezbędne do życia, aby oczyściły powietrze ze szkodliwych gazów, pozwalając istotom żywym na oddychanie, a także po to, aby góry skumulowały w sobie rezerwy wody i aby mogły stać się źródłami i kopalniami minerałów niezbędnych dla żywych stworzeń.

Ów stan rzeczy zaświadcza zatem z największą jasnością i największą mocą konieczność istnienia i jedność Wszechmocnego, Wszechmądrego i Najbardziej Litościwego.

O wy, geografowie! Czym to wytłumaczycie? Jakiż przypadek mógłby sprawić, by ów okręt Wszechwładnego, wyładowany wspaniałymi stworzeniami, które uczyniły go wystawą cudów, krążył po swej orbicie, pokonując w ciągu roku odległość, na przebycie której człowiek potrzebowałby dwudziestu czterech tysięcy lat, nie pozwalając przy tym na to, by spadła choć jedna z umieszczonych na nim rzeczy?

Zastanów się również nad zadziwiającymi dziełami kunsztu na obliczu ziemi. Z jaką mądrością pierwiastki wykonują swe obowiązki! Jak dobrze usługują gościom Najbardziej Miłosiernego na ziemi dzięki rozkazowi Wszechmądrego i Wszechmocnego, jak pospieszają, by im służyć!

Spójrz ponadto na owe linie, wyhaftowane na dziełach zadziwiającego i cudownego kunsztu, jakie wypełniają oblicze ziemi! Spójrz, jak wielobarwne i pełne zdumiewającej mądrości są owe hafty! Spójrz, jak potoki i strumienie, morza i rzeki, góry i pagórki zostały uczynione mieszkaniami i środkami transportu właściwymi dla rozmaitych stworzeń Boga i Jego sług. Zobacz, jak następnie zostały one z doskonałą mądrością i we wspaniałym porządku wypełnione setkami tysięcy odmian roślin i zwierząt, jak dają życie owym stworzeniom i sprawiają, iż istoty się radują, z jaką regularnością - minuta po minucie - stworzenia uwalniane są od ich obowiązków, a ich mieszkania pustoszeją wraz ze śmiercią istot, aby na nowo zapełnić się wedle właściwego porządku i w sposób, który ukazuje Zmartwychwstanie. Tak, ów fakt setkami tysięcy języków zaświadcza konieczność istnienia i jedność Wszechmocnego, Któremu należy się chwała, Wszechmądrego, do Którego należy doskonałość.

W skrócie: Ziemia, której oblicze jest wystawą dziwów kunsztu i cudów stworzenia, miejscem, przez które przechodzą całe karawany

istot, meczetem i mieszkaniem dla szeregów czcicieli Boga, jest niczym serce całego wszechświata, a zatem ukazuje ona światło Bożej jedności w tym samym stopniu, w jakim ukazuje je wszechświat.

O, geografie! Jeśli głowa ziemi posiada sto tysięcy ust, jeśli umożliwia poznanie Boga poprzez słowa, jakie każde usta wypowiadają stoma tysiącami języków, a ty wciąż nie uznajesz Go i zanurzasz głowę w bagnie natury, zastanów się nad tym, jak wielki jest twój błąd! Dowiedz się, jak ciężką jest kara, na którą zasługujesz! Oprzytomnij i wyciągnij głowę z owego bagna! Powiedz:

[15]

Okno Dwudzieste Trzecie

[16]

Życie jest najbardziej świetlistym i najpiękniejszym z cudów mocy Wszechwładnego. Jest najpotężniejszym i najbardziej olśniewającym z dowodów Bożej jedności. Jest najdoskonalszym i najbardziej lśniącym ze zwierciadeł ukazujących przejawy Tego, Który jest Wieczny i ponad wszelką potrzebę. Tak, życie samo w sobie umożliwia poznanie Żyjącego, Samoistnego, wraz ze wszystkimi Jego Imionami oraz działaniami. Życie jest światłem, jest lekiem, jest niczym eliksir łączący w sobie rozmaite przymioty. Jak siedem barw łączy się w świetle, jak różne lecznicze składniki łączą się w lekarstwie, tak życie zaprawdę jest stworzonym z licznych cech. Niektóre z owych cech rozwijają się dzięki zmysłom, odsłaniają się one i stają się zróżnicowane. Jednakże większą ich część poznajemy przez emocje, zaś one same stają się znanymi poprzez fakt, że wypływają z życia.

Co więcej, życie mieści w sobie zaopatrzenie, miłosierdzie, łaskę i mądrość, które są czynnikami dominującymi w zarządzaniu wszechświatem. Jest tak, jakby życie ciągnęło je do miejsc, do których docierają. Na przykład, kiedy życie wnika w ciało, ukazuje się również Najpiękniejsze Imię Boga "Wszechmądry", które sprawia, że ciało staje się domem, i porządkuje ów dom zgodnie z zasadami mądrości. W ten sam sposób ukazuje się Najpiękniejsze Imię "Najbardziej Hojny", które urządza ów dom dla życia i przyozdabia go stosownie do potrzeb. Równocześnie ukazuje się przejaw Najpiękniejszego Imienia "Najbardziej Litościwy", które obdarowuje życie wszelkimi rodzajami darów, jakie zapewniają mu trwanie i doskonałość. Również w tym samym czasie ukazuje się przejaw Najpiękniejszego Imienia "Ten, Który daje zaopatrzenie", które

wytwarza zarówno materialne, jak duchowe zaopatrzenie, konieczne dla uwiecznienia życia i ukazania go, a także częściowo magazynuje owo zaopatrzenie w ciele istoty żywej. Oznacza to, że życie jest punktem, w którym skupiają się - jeden wewnątrz drugiego - rozmaite atrybuty, stając się jednym i tym samym. Jest tak, jakby w swej całości życie było zarówno wiedzą, jak też (jednocześnie) mocą, jak też (jednocześnie) mądrością i miłosierdziem, i tak dalej... Zatem odnośnie do swej wszechstronnej istoty życie jest zwierciadłem dla tego, Który jest Wieczny i ponad wszelką potrzebę, odbijającym zasadnicze atrybuty Wszechwładnego. Z powodu owej tajemnicy Ten, Którego istnienie jest konieczne, Który jest Wiecznie Żyjący i Samoistny, stwarza życie w wielkiej obfitości, rozsiewa je daleko i szeroko, przekazuje je, a także gromadzi wszelkie rzeczy wokół życia, aby mu służyły, jako że obowiązek życia jest wielki i wspaniały. Tak, niełatwo być zwierciadłem dla Wiecznego, Który jest ponad wszelką potrzebę; taki obowiązek nie jest jakimś drobiazgiem!

Zatem nieprzerwane, a zachodzące w jednej chwili, powoływanie do istnienia z niebytu niezliczonych i nieprzeliczonych istot żywych, które w każdej chwili widzimy na własne oczy (a także dusz, które są początkiem i esencją życia), ich wysyłanie tam, gdzie zechce tego Bóg - ukazują konieczność istnienia, święte atrybuty i Najpiękniejsze Imiona Tego, Którego istnienie jest konieczne, Wiecznie Żyjącego, Który istnieje Sam z Siebie, z jasnością równą tej, z jaką promienie słoneczne ukazują istnienie słońca. Jak ten, kto nie uznaje i nie przyjmuje do wiadomości istnienia słońca, zmuszony jest do tego, by zaprzeczyć istnieniu światła dnia, tak ten, który nie uznaje istnienia słońca jedności Jedynego Boga, Który jest Wiecznie Żyjący i Samoistny, Który daje życie i Który daje śmierć, musi zaprzeczyć istnieniu wszystkich istot żywych, jakie wypełniają ziemię, a nawet przeszłość i przyszłość. Tak, taki człowiek musi spaść na poziom po stokroć niższy od poziomu zwierząt, na poziom, na którym stanie się czymś całkowicie nieświadomym i pozbawionym życia!

Okno Dwudzieste Czwarte

[17]

Tak samo, jak życie jest dowodem wszechwładzy Boga, tak jej dowodem jest śmierć, która jest najpotężniejszym dowodem Bożej jedności. Jak wskazuje na to werset:

[18]

śmierć nie jest nieistnieniem, unicestwieniem i niebytem, nie jest pozbawioną autora zagładą, lecz raczej - jak zostało to ukazane w Liście Pierwszym - jest zwolnieniem ze służby przez Wszechmądrego, jest zmianą miejsca zamieszkania i zamianą ciał, jest odpoczynkiem od obowiązków, jest uwolnieniem z więzienia ciała, jest uporządkowanym dziełem mądrości. Zaiste, jak żyjące oblicze ziemi, a także jego żywe stworzenia, ukształtowane we właściwy sposób, zaświadczają konieczność istnienia i jedność Wszechmądrego Stwórcy, tak śmierć owych żywych stworzeń świadczy o wieczności i jedności Wiecznie Żyjącego, Samoistnego. W Słowie Dwudziestym Drugim udowodniono i wyjaśniono fakt, że śmierć jest nadzwyczaj potężnym dowodem jedności i wieczności Boga, odsyłamy zatem czytelnika do omówienia owego tematu w tamtym Słowie, zaś w tym miejscu wyjaśnimy jedynie jeden ważny punkt, a jest on następujący:

Istoty żywe zarówno poprzez swe istnienie wskazują na istnienie Tego, Którego istnienie jest konieczne, jak też poprzez ich śmierć zaświadczają wieczność i jedność Wiecznie Żyjącego i Wiekuistego. Na przykład oblicze ziemi, które jest niczym jedno żywe stworzenie, wskazuje na swego Stwórcę poprzez warunki, jakie panują na ziemi, a także poprzez jej uporządkowanie, jak również wskazuje na Niego wtedy, kiedy obumiera. Kiedy zima okrywa oblicze ziemi swym białym całunem, sprawia, że spojrzenia ludzi odwracają się od niej i zwracają ku przeszłości, poza zwłoki wiosny, która odeszła, ukazując owym spojrzeniom daleko bardziej rozległy widok. Oznacza to, że wszystkie wiosny, jakie przeminęły na ziemi (a wszystkie były cudami Bożej mocy), informują ludzi o tym, że kolejnej wiosny pojawią się inne żyjące stworzenia, a jako że wszystkie zaświadczają istnienie owych przyszłych cudów Bożej mocy, z których każdy jest niczym żyjąca ziemia, zatem również wszystkie - w olśniewający sposób, z mocą i w wielkiej skali - zaświadczają konieczność istnienia, jedność oraz wieczność Stwórcy, Któremu należy się wszelka chwała, Wszechmocnego, do Którego należy doskonałość, Wiecznie Żyjącego; wszystkie ukazują dowody tak olśniewające, że sprawiają one, iż człowiek, czy chce tego, czy nie, oznajmia:

[19]

W skrócie: Zgodnie ze znaczeniem wersetu:

[20]

jak żyjąca ziemia zaświadcza istnienie Stwórcy poprzez wiosnę, tak poprzez swą śmierć sprawia, że spojrzenie człowieka zwraca się ku cudom Bożej mocy, ustawionych w szeregach na dwóch skrzydłach czasu, jakimi

są przeszłość i przyszłość. Tak, poprzez swą śmierć ziemia wspomina nie o jednym cudzie Bożej mocy, lecz o tysiącach takich cudów. Każda z minionych wiosen składa świadectwo bardziej niezachwiane od świadectwa teraźniejszej wiosny, ponieważ te, które odeszły do przeszłości, odeszły wraz z ich pozornymi przyczynami, a jednak na ich miejsce przyszły inne, podobne tamtym. Oznacza to, że pozorne przyczyny są niczym, że to Wszechmocny, Któremu należy się chwała, łączy wiosny z ich pozornymi przyczynami, ukazując w Swej mądrości fakt, że to On jest Tym, Który wysłał je na świat. Co się tyczy wszelkich postaci oblicza ziemi, jakie stoją w szeregach w przyszłości, one zaświadczają o tym w sposób jeszcze bardziej olśniewający, ponieważ będą odnawiane z nicości, z niebytu, a następnie wysyłane na ziemię i na niej umieszczane; wykonają swoje obowiązki, a później zostaną odesłane.

A zatem, o ty, niedbały, który zboczyłeś z drogi w bagno natury i w nim się pogrążasz! Jak coś, co nie jest wystarczająco mądre i nie posiada rąk wystarczająco potężnych, by dosięgnąć nimi przeszłości i przyszłości, może ingerować w życie ziemi? Czyż może ingerować w nie całkowita nicość twojej natury? Jeśli pragniesz zostać zbawiony, powiedz: "Natura jest najwyżej notatnikiem Bożej mocy, zaś co się tyczy przypadku, to jest on zasłoną, która okrywa mądrość Boga i naszą ignorancję". Zbliż się do prawdy!

Okno Dwudzieste Piąte

Jak uderzony wskazuje na tego, kto go uderzył; jak misternie ukształtowane dzieło sztuki wymaga istnienia artysty; jak potomstwo wymaga istnienia rodziców; jak to, co pod powierzchnią, wymaga istnienia powierzchni, i tak dalej... Jak wszystkie rzeczy, które znamy jako względne, nie są absolutem i nie mogą istnieć bez siebie nawzajem, tak zależność - widoczna zarówno we wszystkim, co we wszechświecie poszczególne, jak też i we wszechświecie jako całości - wskazuje na konieczność. Każde podleganie działaniu wskazuje na działanie; fakt, że wszystkie istoty zostały stworzone, wskazuje na dzieło stworzenia; mnogość i złożoność wymagają jedności, zaś konieczność, działanie, stworzenie i jedność z całą jasnością i koniecznością wymagają istnienia Tego, Który nie jest zależnym od nikogo i niczego, Tego, Który działa, kształtuje i stwarza, Tego, Który posiada atrybuty, jakich istnienie jest konieczne, Jednego Stwórcy. Wobec tego wszelka zależność, wszelkie podleganie działaniu, wszystkie stworzenia, wszelka mnogość i złożoność zaświadczają istnienie Tego, Którego istnienie jest konieczne, Tego, Który czyni to, co chce, Stwórcy wszechrzeczy, Który jest Jedynym w Swej jedności.

W skrócie: Jak konieczność ukazuje się poprzez to, co zależne, działanie poprzez podleganie działaniu, jedność poprzez mnogość, a to, co pierwsze, poprzez to, co późniejsze, tak w ten sam sposób takie cechy stworzeń, jak bycie stworzonymi czy otrzymywanie tego, co zaspokaja wszystkie ich potrzeby, jasno wskazują na istnienie takich atrybutów Boga, jak kształtowanie czy dostarczanie zaopatrzenia. Z kolei istnienie owych atrybutów z całą koniecznością i całą oczywistością wskazuje na istnienie Najbardziej Litościwego, Kształtującego Stwórcy, Który daje zaopatrzenie. Oznacza to, że każda rzecz językami setek atrybutów tego rodzaju zaświadcza prawdziwość setek Najpiękniejszych Imion Tego, Którego istnienie jest konieczne.

Jeśli nie przyznasz racji owemu świadectwu, stanie się konieczne zaprzeczenie wszelkim atrybutom tego rodzaju, zrodzonym przez wszystkie istoty!

Okno Dwudzieste Szóste

{(*):}

Stale odnawiające się przykłady piękna i urody, jakie ukazują się na obliczach istot wszechświata, ukazują, iż są one cieniami przejawów Wiecznego i Najpiękniejszego. Tak, pęcherzyki piany skrzące się na powierzchni rzeki, a następnie znikające, inne pęcherzyki, które przychodzą po nich i skrzą się tak samo jak tamte, ukazują, iż są one zwierciadłami odbijającymi promienie wiecznego słońca. W ten sam sposób błyski piękna skrzącego się w istotach, jakie podróżują rzeką upływającego czasu, wskazują na Wiecznego, Najpiękniejszego, będąc Jego znakami.

Ponadto żarliwa miłość obecna w sercu wszechświata wskazuje na Umiłowanego, Który nie umiera. Dobrze znana prawda, która mówi, że nic, co nie znajduje się w drzewie, nie może prawdziwie znajdować się w owocu, wskazuje na to, że żarliwe umiłowanie Boga przez rodzaj ludzki, będący wrażliwym owocem drzewa wszechświata, ukazuje prawdziwe miłość i namiętność, jakie można odnaleźć w całym wszechświecie, choć w innej postaci, a wobec tego prawdziwa miłość i namiętność obecne w sercu wszechświata wskazują na Przedwiecznego Umiłowanego. Co więcej, wszelkie przyciągania i siły magnetyczne, które w rozmaitych postaciach ukazują się w sercu wszechświata, pokazują sercom, które są świadome, iż są one właśnie takimi dzięki powabowi i przyciąganiu prawdy.

Ponadto zgodnie z jednomyślnym stanowiskiem świętych (ar. ałlija) oraz tych, przed którymi odsłoniły się tajemnice stworzenia (a są oni najbardziej wrażliwymi i świetlistymi ze stworzeń, zaś ich stwierdzenia opierały się na oświeceniu i prawdomównym świadectwie), ich udziałem stał się przejaw Najpiękniejszego, Któremu należy się wszelka chwała, zaś dzięki swym oświeceniom dostrzegli fakt, że Chwalebny, do Którego należy piękno, sprawił, iż poznali Go i umiłowali. Ich jednogłośne relacje ukazują w stopniu całkowitej pewności istnienie Tego, Którego istnienie jest konieczne, istnienie Najpiękniejszego, Któremu należy się wszelka chwała, a także fakt, iż uczynił On Samego Siebie Poznanym przez człowieka.

Ponadto pióro, które wykonuje swą pracę, upiększając i przyozdabiając wszelkie istoty oraz oblicze wszechświata, jasno wskazuje na piękno Imion Tego, do Którego należy. Zatem piękno oblicza wszechświata, miłość obecna w jego sercu, przyciąganie w jego piersi, odkrywające tajemnice świadectwo jego oka, a także piękno i upiększenie wszechświata jako całości - otwierają prawdziwie delikatne i świetliste Okno, ukazujące świadomym umysłom i sercom Najpiękniejszego, Któremu należy się chwała, Umiłowanego, Który nie umiera i Wiecznego, Który jako Jedyny jest godny czci, zaś wszystkie Jego Imiona są piękne.

O ty, niedbały, który grzęźniesz w duszących cię wątpliwościach, pogrążony w mroku materii i w ciemnościach ułudy! Oprzytomnij! Podźwignij się do stanu godnego człowieczeństwa! Spójrz przez cztery otwierające się okna, ujrzyj piękno Bożej jedności, osiągnij doskonałość wiary, stań się istotą prawdziwie ludzką!

Okno Dwudzieste Siódme

[21]

Spójrzmy na rzeczy, które ukazują się we wszechświecie jako przyczyny i skutki, a ujrzymy, że nawet najbardziej wzniosła przyczyna nie posiada mocy wystarczającej dla wydania najbardziej zwyczajnego skutku. Oznacza to, że przyczyny są jedynie zasłoną, zaś tym, co sprawia skutek, jest coś innego. Jako niewielki przykład spośród wszystkich niezliczonych stworzeń rozważmy zdolność pamięci, która jest umieszczona w głowie człowieka i zajmuje przestrzeń wielkości ziarnka gorczycy, a zobaczymy, że jest ona podobna obejmującej wiele tematów księdze - a zaiste, całej bibliotece - w której spisano bez żadnego nieładu całą historię ludzkiego życia.

Cóż można ukazać jako przyczynę owego cudu mocy? Szarą materię mózgu? Proste i nieświadome cząsteczki jego komórek? Wiatry przypadku i zbiegu okoliczności? Nie, taki cud kunsztu może być jedynie dziełem Wszechmądrego Stwórcy, Który - by poinformować człowieka o wszystkich jego uczynkach, by zostały one zapisane, a następnie przypomniane w Dniu Rozliczenia - spisał niewielki wyciąg z wielkiej księgi czynów człowieka, jaka zostanie opublikowana w Dniu Zmartwychwstania, i oddał go w ręce umysłu. Sam możesz wyciągnąć analogie dotyczące jaj, ziaren i nasion (jako że są one porównywalne ze zdolnością ludzkiej pamięci), a następnie porównać inne skutki z owymi małymi, lecz obejmującymi wiele spraw cudami, ponieważ na jakikolwiek skutek i na jakiekolwiek dzieło sztuki nie spojrzysz, zawiera ono w sobie tak wspaniałe cuda kunsztu, że nie tylko jedna pospolita przyczyna, lecz nawet wszystkie zgromadzone razem przyczyny musiałyby wyznać w obliczu owego skutku swoją bezsilność.

Przypuśćmy na przykład, że słońce, które ludzie wyobrażają sobie jako wielką przyczynę, posiada wolę i świadomość. Gdyby zostało zapytane: "Czy jesteś w stanie stworzyć choćby muchę?", odpowiedziałoby: "Dzięki darom mojego Stwórcy mam w swym sklepie dostatek światła, ciepła i barw, lecz takich rzeczy zawartych w istocie muchy, jak wzrok, słuch czy życie, ani nie znajdzie się w moim sklepie, ani też stworzenie ich nie leży w mej mocy".

Co więcej, cudowny kunszt i wszelkie upiększenia widoczne w skutkach odbierają pozornym przyczynom moc stwarzania, zaś wskazują na Tego, Którego istnienie jest konieczne, na Tego, Który jest Pierwszą Przyczyną wszystkich przyczyn, a Sam Swojej przyczyny nie ma, zaś zgodnie ze znaczeniem wersetu:

[22]

oddają wszystkie sprawy w Jego ręce. W ten sam sposób związane ze skutkami rezultaty, zamysły i korzyści z całą oczywistością ukazują fakt, że są one dziełami Najbardziej Hojnego Pana (ar. Ar-Rabb), Najbardziej Mądrego i Litościwego, Ukrytego poza zasłoną przyczyn, ponieważ nieświadome przyczyny z całą pewnością nie mogą ani myśleć o żadnym celu, ani też pracować na rzecz jego osiągnięcia. Widzimy również, że każde stworzenie, które jest powoływane do istnienia, podąża nie ku jednemu celowi, lecz ku wielu celom, zamysłom i przykładom mądrości. Oznacza to, że Tym, Który stwarza owe rzeczy i wysyła je na świat, jest Wszechmądry i Litościwy Pan (ar. Ar-Rabb). To On uczynił określone korzyści celami istnienia owych stworzeń.

Wyobraź sobie, że zanosi się na deszcz. Oczywistym jest, jak odległe są przyczyny, które jedynie pozornie wywołują skutek w postaci deszczu, od myślenia o zwierzętach, od odczuwania współczucia i litości dla nich. Oznacza to, że deszcz jest wysyłany na pomoc zwierzętom poprzez mądrość Litościwego Stwórcy, Który stwarza zwierzęta i zapewnia im zaopatrzenie. Deszcz bywa nawet nazywany miłosierdziem, ponieważ zawarto w nim tak wiele dzieł miłosierdzia i tak wiele korzyści, jakby miłosierdzie przyjęło postać deszczu, kształt jego kropel, i wraz z deszczem przybywało do tych, którzy go potrzebują.

Co więcej, wszystkie misternie upiększone rośliny, które uśmiechają się do stworzeń, a także wszystkie upiększenia ukazane w zwierzętach, z całą oczywistością wskazują na konieczność istnienia i na jedność Tego, Któremu należy się wszelka chwała, Ukrytego poza zasłoną tego, co niewidzialne, Tego, Który pragnie uczynić Siebie Poznanym i Umiłowanym poprzez owe pięknie i misternie przyozdobione dzieła Jego kunsztu. Oznacza to, że ozdoby i upiększenia wszelkich rzeczy z pewnością ukazują atrybuty zezwolenia na poznanie i umiłowanie, a także wskazują na owe atrybuty, podczas gdy owe atrybuty z całą oczywistością zaświadczają konieczność istnienia i jedność Wszechmocnego, Poznanego i Umiłowanego Stwórcy.

W skrócie: Jako że przyczyny są czymś nadzwyczaj trywialnym i bezsilnym, zaś przypisywane im skutki są wielce drogocenne i pełne przejawów kunsztu, ów fakt odbiera pozornym przyczynom moc stwarzania. Cele i korzyści skutków również odbierają wszelkie sprawy nieświadomym i pozbawionym życia pozornym przyczynom, przekazując je Wszechmądremu Stwórcy. Ponadto upiększenie i umiejętność widoczne na obliczu skutków wskazują na Mądrego Stwórcę, Który pragnie tego, by istoty świadome poznały Jego moc i umiłowały Go.

O, nieszczęsny czcicielu pozornych przyczyn! Czym wytłumaczysz owe doniosłe prawdy? Jak możesz zwodzić samego siebie? Jeśli jesteś przytomny, rozerwij zasłonę przyczyn i oznajmij:

a będziesz wybawiony od niezliczonych złudzeń!

Okno Dwudzieste Ósme

[5]

Patrzymy na wszechświat i widzimy, że mądrość i uporządkowanie obejmują każdą rzecz, od komórek ciała aż do świata jako całości.

Patrzymy na komórki ciała i widzimy, że na rozkaz oraz zgodnie z prawem Tego, Który rozważa, co będzie dla ciała korzystne i Który nim zarządza, owe maleńkie komórki podlegają doniosłemu zarządzaniu. Z jednej strony zaopatrzenie magazynowane jest w żołądku w postaci tłuszczu, a następnie wydawane, kiedy zachodzi taka potrzeba, zaś z drugiej strony widzimy, że owo zaopatrzenie w ściśle odmierzonej ilości jest zdeponowane w komórkach.

Patrzymy na rośliny i ukazuje się najmądrzejsze zaplanowanie ich i karmienie.

Patrzymy na zwierzęta i widzimy ich hodowanie i karmienie wedle hojności najwyższego stopnia.

Patrzymy na wielkie żywioły wszechświata i widzimy majestatyczną władzę i oświecenie, wiodące ku doniosłym celom.

Patrzymy na wszechświat jako całość i widzimy doskonałe uporządkowanie, służące wyniosłym przykładom mądrości i wzniosłym zamysłom, jakby wszechświat był krajem, miastem lub pałacem.

Jak zostało to opisane i udowodnione w Pierwszym Miejscu Postoju Słowa Trzydziestego Drugiego, wszelkie rzeczy od drobnych cząsteczek do gwiazd, nawet te najmniejsze, nie pozwalają na przypisywanie towarzyszy Bogu Jedynemu. Wskutek tego wszystkie istoty są tak powiązane ze sobą nawzajem, że ten, kto nie może podporządkować sobie wszystkich gwiazd i mieć ich w swym ręku, nie jest w stanie sprawić, by choćby cząsteczka zważała na jego roszczenia mówiące o tym, że ów człowiek jest jej panem. Zostać prawdziwym Panem (ar. Ar-Rabb) jednej cząsteczki może tylko Ten, do Którego należą wszystkie gwiazdy.

Co więcej, jak zostało to opisane i udowodnione w Drugim Miejscu Postoju Słowa Trzydziestego Drugiego, ten, kto nie jest zdolny do stworzenia i uporządkowania niebios, nie jest w stanie stworzyć cech szczególnych twarzy człowieka. Oznacza to, że kto nie jest Panem (ar. Ar-Rabb) całych niebios, nie jest w stanie stworzyć cech szczególnych nawet jednej ludzkiej twarzy.

Oto zatem Okno wielkie jak cały wszechświat, a jeśli przez nie spojrzymy, wówczas oczom umysłu ukażą się poniższe wersety, wypisane wielkimi literami na stronicach wszechświata:

[23]

Kto tego nie dostrzega, jest albo bezrozumny, albo pozbawiony serca, albo też jest zwierzęciem w ludzkiej postaci!

Okno Dwudzieste Dziewiąte

[26]

Pewnej wiosny wyruszyłem w podróż. W kraju, przez który jechałem, byłem obcy, więc pogrążyłem się w rozmyślaniach. Kiedy przejeżdżałem przez pewien pagórek, moje oczy uderzył widok olśniewających, żółtych jaskrów. Natychmiast pomyślałem o kwiatach tego samego gatunku, które wiele lat wcześniej oglądałem w moich rodzinnych stronach, a także w innych krajach. Oto, jakie znaczenie zostało oznajmione memu sercu:

"Ktokolwiek byłby tym, którego pieczęcią, sygnaturą i odbiciem są owe kwiaty, z pewnością do niego należą pieczęcie wszystkich kwiatów tego gatunku na całej ziemi".

Po owym wyobrażeniu sobie pieczęci, przyszła mi do głowy następująca myśl:

"Jak pieczęć odciśnięta pod listem wskazuje na autora listu, tak samo ów kwiat jest pieczęcią i znakiem Najbardziej Miłosiernego, zaś owo wzgórze, które jest zapisane pełnymi znaczeń wersami tych roślin i wypełnione odciskami pieczęci owego gatunku kwiatu, jest przesłaniem od Stwórcy kwiatów. Wzgórze również jest pieczęcią, zaś cały ten płaskowyż i cała równina przybrały kształt przesłania Najbardziej Miłosiernego".

Następnie przyszło mi na myśl, co następuje:

"Każda rzecz niby pieczęć przypisuje istnienie wszystkich rzeczy swemu Stwórcy i udowadnia, że każda z nich jest listem Tego, Który zapisał jej przesłanie. Zatem wszystkie rzeczy są oknami wychodzącymi na Bożą jedność, jako że każda z nich przypisuje wszystkie inne Temu, Który jest Jedynym w Swej jedności".

Oznacza to, że każda rzecz - zwłaszcza jeśli jest istotą żywą - ukazuje odcisk pieczęci tak wspaniały i kunszt tak cudowny, że mówią one, iż

ten, kto ją stworzył i zapisał w niej swe przesłanie, jest w stanie stworzyć wszystkie rzeczy, zaś Tym, Który stwarza wszystkie rzeczy, z pewnością jest Bóg. Oznacza to, że kto nie jest w stanie stworzyć wszystkich rzeczy, ten nie jest w stanie stworzyć jednej z nich.

O ty, niedbały! Spójrz na oblicze wszechświata! Spójrz na karty istot, zawartych jedna wewnątrz drugiej, a zobaczysz, że owe karty są niczym listy Wiecznego, Który jest ponad każdą potrzebę, zaś pod każdym listem odciśnięte są niezliczone pieczęcie Bożej jedności! Któż jest w stanie zaprzeczyć świadectwu owych pieczęci? Jakaż moc może je uciszyć? Niezależnie od tego, którejkolwiek z istot posłuchasz uchem swego serca, usłyszysz, że oznajmia ona:

[7].

Okno Trzydzieste

[63]

[17]

Oto Okno uczonych w teologii (ar. kalam), którzy w swych twierdzeniach opierają się na zależności i stwarzaniu, oto ich szeroki trakt wiodący do udowodnienia istnienia Tego, Którego istnienie jest konieczne. Po wszystkie szczegóły odsyłamy cię do wspaniałych ksiąg owych uczonych, takich jak Szarh al-Małaqif czy Szarh al-Maqasid, zaś w tym miejscu ukażemy jedynie jeden lub dwa spośród promieni blasku Koranu, jakie padają na duszę przez to Okno.

Warunkiem władzy i panowania jest to, że nie uznają one przeciwników, odrzucają wspólników i odtrącają jakąkolwiek ingerencję w ich sprawy. Z tego powodu gdyby wioska miała dwóch naczelników, zniszczyłoby to panujący w niej spokój i porządek. Gdyby dystryktem rządzili dwaj namiestnicy, bądź gdyby prowincją rządzili dwaj gubernatorzy, stałoby się to przyczyną chaosu. Gdyby krajem władali dwaj królowie, spowodowałoby to całkowity i burzliwy nieład. Skoro już blady cień i drobny przykład władzy i panowania bezsilnych istot ludzkich, które potrzebują pomocy, ukazuje fakt, że władza nie uznaje rywali, przeciwników ani równych panującemu, poprzez porównanie sam możesz zrozumieć, do jakiego stopnia owo prawo, odrzucające wszelką ingerencję w sprawy władcy, obowiązuje w przypadku władzy królewskiej Wszechwładnego i Wszechmocnego. Oznacza to, że najbardziej stanowczym i niezmiennym warunkiem boskości i Bożej wszechwładzy jest jedność Jedynego. Jasnym

dowodem i pewnym świadectwem tego faktu są doskonały porządek i piękna harmonia panujące we wszechświecie. We wszystkich istotach - od skrzydełka muchy aż do lamp w niebiosach - widoczny jest taki porządek, że rozum w zachwycie i podziwie bije przed nim czołem, oznajmiając: "Chwała niech będzie Bogu! Oto, jakich cudów zechciał Bóg! Jak wspaniałe są błogosławieństwa Boga!" Gdyby pozostała choćby jota przestrzeni dla towarzyszy Boga, gdyby istniała jakakolwiek ingerencja, wówczas, jak wskazuje na to werset:

[63]

zostałby zniszczony cały porządek, uległby zmianie kształt każdej rzeczy i stałyby się widoczne oznaki nieładu. Jednak, jak stwierdzają i jak wskazują na to wersety:

[24]

niezależnie od tego, jak bardzo ludzkie spojrzenie starałoby się znaleźć jakiekolwiek błędy w Bożym dziele stworzenia, nie znajdzie żadnego i nigdzie, aż znużone powróci do oka, które jest jego mieszkaniem, i powie umysłowi, który wysłał je na poszukiwania owych błędów: "Trudziłeś mnie na próżno, nie istnieje żadna niedoskonałość". Ukazuje to fakt, że porządek i regularność w Bożym dziele stworzenia są najdoskonalsze, a to oznacza, że porządek wszechświata jest definitywnym zaświadczeniem Bożej jedności.

Zastanówmy się nad stworzeniem. Oto, co stwierdzili uczeni w teologii:

"Świat podlega zmianom. Każda rzecz, która podlega zmianom, została stworzona. Każda rzecz, która została stworzona, ma swojego stwórcę, a zatem istnieje Przedwieczny Stwórca wszechświata".

My zaś mówimy: Tak, wszechświat został stworzony. Widzimy, że w każdym stuleciu - a zaiste, nawet każdego roku czy podczas każdej pory roku - jeden wszechświat, jeden świat odchodzi, a na jego miejsce przychodzi inny. Oznacza to, że istnieje Wszechmocny, Któremu należy się chwała, Który stwarzając wszechświat na nowo, stwarza go każdego roku (a zaiste, podczas każdej pory roku, a nawet każdego dnia) i ukazuje go tym, którzy są świadomi i nie postradali zmysłów. Następnie zabiera ów wszechświat z powrotem i zastępuje go innym. Wiąże owe wszechświaty ze sobą, jak spaja się ogniwa łańcucha, i zawiesza je na sznurze czasu. Z pewnością wszechświaty, które na naszych oczach pojawiają się

z niczego i znikają każdej wiosny, są cudami mocy Wszechpotężnego, Który je stworzył; każdy wszechświat jest cudem Jego mocy, tak samo jak ten świat. Ten, Który nieprzerwanie stwarza i zmienia światy tego świata, z całą pewnością stworzył również ten świat i uczynił świat oraz oblicze ziemi gospodą dla owych wspaniałych gości.

Przejdźmy teraz do tematu zależności. Oto, co powiedzieli uczeni w teologii:

"Zależność jest równa odnośnie do istnienia i odnośnie do niebytu, to jest prawdopodobieństwo zaistnienia i nieistnienia jest równe, a zatem dla zaistnienia niezbędne jest istnienie Tego, Który określa, decyduje i stwarza. Byty zależne nie mogą stwarzać jeden drugiego w nieprzerwanym i niekończącym się łańcuchu przyczynowo-skutkowym. Jedna istota nie może stworzyć innej ani stać się jej przyczyną, a zatem istnieje Ten, Który stwarza je wszystkie, Ten, Którego istnienie jest konieczne".

Teoria owego niekończącego się związku przyczynowo-skutkowego została obalona poprzez dwanaście kategorycznych dowodów nazwanych stopniami, które ukazały, że przyczynowość jest niemożliwa. W ten sposób uczeni przerwali łańcuch pozornych przyczyn i udowodnili istnienie Tego, Którego istnienie jest konieczne.

My zaś mówimy: Bardziej pewnym i łatwiejszym do ukazania jest fakt, że na każdej rzeczy została odciśnięta pieczęć przynależna Stwórcy wszechrzeczy niż fakt, że łańcuch pozornych przyczyn został przerwany poprzez dowody obalające teorię przyczynowości. Na owym twierdzeniu, dzięki blaskowi Koranu, opierają się wszystkie Okna i wszystkie Słowa, niemniej jednak kwestia tego, co zależne, jest nieskończenie rozległa. Ukazuje ona istnienie Tego, Którego istnienie jest konieczne, w nieskończenie wielu aspektach. Nie jest ona ograniczona do drogi, jaką obrali uczeni w teologii, do drogi przecinającej łańcuch przyczyn, która zaprawdę jest wspaniałym i szerokim traktem, lecz otwiera ona drogę prowadzącą do poznania Tego, Którego istnienie jest konieczne, na niezliczone sposoby.

Widzimy, że każda rzecz w swym istnieniu, w swych atrybutach, w długości swego życia, choć waha się między nieskończonymi możliwościami (to jest, między prawdziwie licznymi drogami i aspektami), podąża wyznaczoną drogą przez wzgląd na nieskończone aspekty swego istnienia. Wszystkie atrybuty i stany, jakim podlega przez całe swoje życie, zostały określone w ten sam sposób. Oznacza to, że została ona skierowana na wybraną spośród niezliczonych dróg drogę mądrości przez

wolę Tego, Który określa każdą rzecz, przez wybór Tego, Który wyboru dokonuje, przez stworzenie Mądrego Stwórcy. On odziewa każdą rzecz w dobrze zaplanowane atrybuty i stany, a następnie sprawia, że kończy się jej osamotnienie i staje się ona częścią złożonego ciała, a wówczas liczba ewentualnych możliwości wzrasta, ponieważ owa rzecz można stać się częścią ciała na tysiące różnych sposobów. Tymczasem spośród owych wszystkich bezowocnych możliwości zostaje wybrany i nadany jej określony kształt, dzięki któremu czerpie ona z owego ciała liczne korzyści i może spełniać ważne funkcje. Następnie ciało staje się częścią innego ciała, a liczba możliwości ponownie wzrasta, ponieważ ten fakt może zaistnieć na tysiące sposobów, spośród których ponownie zostaje wybrany jeden stan. Poprzez ów stan ciało spełnia ważne funkcje, i tak dalej. Owe kolejne etapy ukazują konieczność istnienia Wszechmądrego, Który zaplanował każdą rzecz, ukazują fakt, iż każda rzecz jest wprawiania w ruch poprzez rozkaz Wszechwiedzącego dowódcy. Każde ciało będące częścią innego ciała, każda ze złożonych całości, które jedna wewnątrz drugiej stają się częściami innych całości, każda rzecz posiada określoną funkcję i obowiązek, a także jest we właściwy dla niej sposób powiązana z innymi, tak samo jak żołnierz posiada określony obowiązek względem drużyny, kompanii, batalionu, pułku, dywizji i całej armii, a także jest związany z każdym z owych oddziałów (a jeden z nich wchodzi w skład drugiego) we właściwy dla każdego z nich sposób. Komórka źrenicy twego oka ma obowiązki i powiązania, które łączą ją z okiem, a także spełnia ważne funkcje i wykonuje ważne obowiązki w twojej głowie, z którą również jest powiązana. Jeśli w ten stan rzeczy wkradłoby się choć najmniejsze zamieszanie, zakłócone zostałyby zdrowie i porządek całego ciała, jako że komórka źrenicy posiada poszczególne funkcje związane z każdą z żył, z nerwami czuciowymi i ruchowymi, a nawet z całym ciałem, będąc z nimi w mądry sposób powiązana. Ów ściśle określony stan został wybrany spośród tysięcy możliwości i nadany jej przez mądrość Wszechmądrego Stwórcy.

Dokładnie w ten sam sposób każde ze stworzeń wszechświata zaświadcza o istnieniu Tego, Którego istnienie jest konieczne, poprzez swój szczególny byt, mądry kształt i atrybuty, które przynoszą jej korzyści, zaś wszystkie owe cechy, jakie zostały jej dane, zostały wybrane spośród tysięcy możliwości. Owe stworzenia głoszą istnienie swego Stwórcy również wtedy, kiedy staną się częścią złożonej całości, czyniąc to właściwymi dla owej całości językami. Krok po kroku, aż do największej całości, poprzez ich relacje, funkcje i obowiązki zaświadczają konieczność istnienia, wybór i wolę Wszechmądrego Stwórcy, ponieważ Tym, Który

umieszcza daną rzecz we wszystkich złożonych całościach, zachowując przy tym jej mądre powiązania z innymi rzeczami, musi być Stwórca wszystkich złożonych całości. Oznacza to, że jest tak, jakby jedna rzecz świadczyła o Nim tysiącami języków. Zatem z punktu widzenia tego, co zależne, świadectw istnienia Tego, Którego istnienie jest konieczne, nie jest tyle, ile jest wszystkich istot wszechświata, lecz tyle, ile jest atrybutów wszystkich istot oraz wszystkich złożonych z nich całości.

O ty, niedbały! Sam powiedz, czyż ten, kto nie słyszy owego świadectwa, owych głosów, które wypełniają cały wszechświat, nie musi być martwy i bezrozumny?

Okno Trzydzieste Pierwsze

[58]

[25]

To Okno jest Oknem człowieka, związanym z jego jaźnią. Jeśli chcesz sięgnąć do bardziej szczegółowych omówień tego tematu, odsyłamy cię do opisujących wszystkie jego detale ksiąg uczonych świętych, zaś w tym miejscu wskażemy jedynie na kilka zasad, jakich zrozumienia dostąpiliśmy dzięki blaskowi Koranu.

Jak zostało to wyjaśnione w Słowie Jedenastym, "człowiek jest przesłaniem tak wszechstronnym, że poprzez jego naturę Wszechmocny Bóg sprawił, iż może on dostrzec wszystkie Najpiękniejsze Imiona". Po szczegóły odsyłamy cię do innych Słów, zaś w tym miejscu objaśnimy jedynie trzy Punkty.

PUNKT PIERWSZY

Człowiek jest zwierciadłem dla Najpiękniejszych Imion Boga w trzech Aspektach.

Aspekt Pierwszy: Jak ciemności nocy ukazują istnienie światła, tak człowiek poprzez swoją słabość i bezsilność, poprzez swoje ubóstwo i biedę, poprzez swoje braki i przywary umożliwia poznanie mocy, siły, bogactwa, miłosierdzia (i tak dalej...) Wszechmocnego, Któremu należy się chwała, służąc w ten sposób za zwierciadło licznym atrybutom Boga. Nawet kiedy w swej nieskończonej słabości i bezgranicznej niemocy poszukuje punktu oparcia w obliczu swych nieprzeliczonych wrogów, jego świadomość stale spogląda ku Temu, Którego istnienie

jest konieczne. Ponieważ w swym całkowitym ubóstwie i w swej nieskończonej biedzie jest zmuszony do tego, by poszukiwać pomocy w obliczu swych niezliczonych celów, pod tym względem jego świadomość przez cały czas szuka oparcia na dworze Najbardziej Litościwego, do Którego należy bogactwo, i wznosi dłonie, zanosząc suplikacje do Niego. Oznacza to, że odnośnie do tego punktu oparcia oraz pomocy w świadomości człowieka otwierają się dwa Okna, wychodzące na dwór miłosierdzia Wszechmocnego i Najbardziej Litościwego, przez które można spoglądać o każdej porze.

Aspekt Drugi: Poprzez takie cechy poszczególne, jak ograniczona wiedza i moc, jak zmysły wzroku i słuchu, jak częściowe prawo własności i panowanie (które wszystkie są pewnego rodzaju próbkami danymi człowiekowi), człowiek służy za zwierciadło dla wiedzy, mocy, wzroku, słuchu, panowania i wszechwładzy Pana wszechświata, pojmuje je i poznaje. Mówi na przykład: "Jak ja zbudowałem ten dom i wiem, jak to uczynić, jak widzę go, jak należy on do mnie, a ja nim zarządzam, tak wielki pałac wszechświata ma swojego Stwórcę, który zna ów pałac, widzi go, stwarza i zarządza nim", i tak dalej.

Aspekt Trzeci: Człowiek służy za zwierciadło dla Najpiękniejszych Imion Boga, które odcisnęły na nim swój ślad. Z górą siedemdziesiąt Imion w widoczny sposób odcisnęło swój ślad we wszechstronnej naturze człowieka, co do pewnego stopnia zostało opisane na początku Trzeciego Miejsca Postoju Słowa Trzydziestego Drugiego. Na przykład poprzez jego stworzenie człowiek ukazuje Najpiękniejsze Imiona "Kształtujący"i "Stwórca"; poprzez fakt, że jest on najdoskonalszym z wzorców, ukazuje Najpiękniejsze Imiona "Najbardziej Miłosierny i Najbardziej Litościwy"; poprzez piękny sposób, w jaki otrzymuje pożywienie i wzrasta, ukazuje Najpiękniejsze Imiona "Najbardziej Hojny" i "Ten, Który zsyła Swoje łaski", i tak dalej. Człowiek ukazuje różne ślady różnych Najpiękniejszych Imion poprzez wszystkie swoje części ciała i zdolności, wszystkie narządy i kończyny, wszystkie delikatne zmysły, wszystkie uczucia i emocje. Oznacza to, że jak wśród Najpiękniejszych Imion Boga znajduje się Najwspanialsze Imię, tak pośród śladów owych Imion znajduje się najwspanialszy ślad, a jest nim człowiek.

O ty, który uważasz, że prawdziwie jesteś człowiekiem! Odczytaj przesłanie, jakim jesteś ty sam, a jeśli tego nie uczynisz, stań się podobnym zwierzęciu lub pozbawionym życia!

PUNKT DRUGI

Ów Punkt wskazuje na ważną tajemnicę jedności Jedynego Boga.

Relacje zachodzące między duszą człowieka a jego ciałem są tego rodzaju, że sprawiają, iż wszystkie części ciała wspierają się nawzajem. Oznacza to, że dusza człowieka jest prawem posiadającym moc rozkazywania wśród praw przynależnych stworzeniu, które jest przejawem woli Boga. To prawo, będące subtelną zdolnością Wszechwładnego, zostało przyodziane w zewnętrzny kształt. Jeśli chodzi o zarządzanie częściami ciała, słyszenie ich bezcielesnych głosów oraz dostrzeganie ich potrzeb, to żadna z owych rzeczy nie jest przeszkodą dla innej ani też nie wprowadza zamieszania w duszy. W odniesieniu do duszy nie ma różnicy między tym, co bliskie, a tym, co dalekie, a jedne z owych rzeczy nie przesłaniają drugich. Jeśli dusza tego zechce, może sprawić, że większość przybędzie z mocą temu, co pojedyncze. Jeśli tego zechce, może poznawać rzeczy, dostrzegać je i zarządzać nimi poprzez każdą część ciała, a nawet - jeśli jej udziałem stała się wspaniała świetlistość - może widzieć i słyszeć poprzez wszystkie części ciała.

W ten sam sposób - وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى [4] - skoro dusza, która jest rozkazującym prawem Wszechmocnego Boga, ukazuje tę zdolność poprzez ciało i części ciała człowieka, który jest mikrokosmosem, zatem z pewnością bezgraniczne dzieła, niezliczone głosy, niekończące się suplikacje i nieprzeliczone kwestie wszechświata, który jest makrokosmosem, bez trudu ukażą się obejmującej każdą rzecz woli i absolutnej mocy Tego, Którego istnienie jest konieczne. Żadna z nich nie będzie przeszkodą dla innej i ani nie zaprzątną one Stwórcy, Któremu należy się wszelka chwała, ani też nie zdezorientują Go. Dla Niego nie ma różnicy między tym, co bliskie, a tym, co dalekie. Jeśli tego zapragnie, może wysłać wszystkie rzeczy na pomoc jednej. Może widzieć każdą rzecz i we wszystkim usłyszeć głos każdej rzeczy. Poznaje on każdą rzecz poprzez każdą rzecz, i tak dalej.

PUNKT TRZECI

Natura życia jest najbardziej ważna, zaś jej funkcje są wielce doniosłe, jednak ponieważ ten temat został szczegółowo omówiony w Oknie życia, jakim jest Okno Dwudzieste Trzecie, a także w Wyrażeniu Ósmym Listu Dwudziestego, odsyłamy cię do tamtych traktatów, zaś w tym miejscu zamieścimy jedynie krótkie przypomnienie:

Liczne Najpiękniejsze Imiona Boga oraz Jego zasadnicze przymioty odcisnęły na życiu swe liczne ślady, które przeplatają się, rosną i przyjmują kształt emocji. Owe emocje służą jako zwierciadła odbijające w najbardziej olśniewający sposób zasadnicze cechy Wiecznie Żyjącego, Który istnieje Sam z Siebie. Nie mamy jednak czasu na to, by objaśniać ową tajemnicę tym, którzy nie uznają Boga lub jeszcze nie w pełni potwierdzili Jego istnienie, zatem w tym miejscu zamkniemy prowadzące do niej drzwi.

Okno Trzydzieste Drugie

[26]

[27]

Oto Okno Proroka Muhammada (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie), owego słońca na niebie posłannictwa, a nawet, zaiste, słońca wszystkich słońc. Ponieważ to, jak świetlistym i oczywistym jest to najbardziej olśniewające, szerokie i życiodajne Okno, zostało udowodnione w Słowie Dwudziestym Pierwszym, w traktacie o Wniebowstąpieniu, w traktacie o proroctwie Muhammada, a także w dziewiętnastu Znaczących Wskazówkach Listu Dziewiętnastego, pomyślmy o owych Słowach i o owym Liście wraz z jego Znaczącymi Wskazówkami, i oddajmy im głos. W tym miejscu powiemy jedynie, co następuje:

Muhammad (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie), ów żyjący i wyraźny dowód Bożej jedności, przez całe swoje życie ukazywał i głosił jedność Boga poprzez dwa skrzydła - posłannictwa i świętości, to jest z siłą obejmującą zgodność wszystkich proroków, którzy byli przed nim, i jednomyślność wszystkich świętych mężów (ar. ałlija) oraz uczonych o czystych duszach, którzy przyszli po nim. Otworzył on wychodzące na poznanie Boga Okno tak szerokie, olśniewające i świetliste, jak cały świat islamu. Miliony prawdomównych uczonych o czystych duszach - takich jak Imam Al-Ghazali, Imam Rabbani, Muhjiddin Ibn al-'Arabi czy 'Abd Al-Qadir al-Gajlani - spoglądają przez to Okno oraz ukazują je również innym. Czyż istnieje jakakolwiek zasłona, która może zasłonić

takie Okno? Czy o człowieku, który oskarżając owych uczonych i świętych, nie spogląda przez to Okno, można powiedzieć, że posiada rozum? Dalejże, mów!

Okno Trzydzieste Trzecie

[28]

[29]

Pomyśl o wszystkich Oknach, które wymieniliśmy, tak, jakby były one ledwie kilkoma kroplami z oceanu Koranu, a poprzez to porównanie będziesz w stanie pojąć, jak wiele świateł Bożej jedności (a są one niczym woda życia) zawiera Koran. Nawet jeśli zastanowimy się nad Koranem - który jest źródłem, początkiem i fontanną wszystkich Okien - nadzwyczaj pokrótce i całkiem zwyczajnie, nadal stanowi on najbardziej olśniewające, świetliste i obejmujące każdą rzecz Okno. Jeśli chcesz ujrzeć, jak pewnym, lśniącym i świetlistym jest jego Okno, odsyłamy cię do Słowa Dwudziestego Piątego, będącego traktatem o cudowności Koranu, a także do Osiemnastej Znaczącej Wskazówki Listu Dziewiętnastego. Zanosząc błagania do Pana Wielkiego Tronu, Miłosiernego, Któremu należy się wszelka chwała i Który zesłał nam Koran, mówimy:

[50]

[30]

[31]

[32]

Jeśli Bóg zechce, ów List Trzydziesty Trzeci składający się z trzydziestu trzech Okien poprowadzi do wiary tych, którzy nie wierzą, umocni wiarę tych, których wiara jest słaba, da pewność wiary tym, których wiara jest silna, lecz w swej wierze jedynie naśladują oni innych, da jeszcze bardziej rozległą wiarę tym, których wiara jest rozległa, a także poprowadzi ich do dokonania postępu w poznaniu Boga, które jest podstawą wszelkiej prawdziwej doskonałości i środkiem służącym jej osiągnięciu, oraz sprawi, że otworzy się przed nimi jeszcze bardziej olśniewający widok. Nie możesz zatem powiedzieć: "Wystarczy mi jedno Okno", ponieważ jeśli nawet zadowoliłoby ono twój rozum, twe serce, dusza i wyobraźnia także pragną otrzymać należną im część owego światła. Pozostałe Okna są zatem niezbędne, ponieważ każde z nich zawiera inne korzyści.

W traktacie poświęconym wniebowstąpieniu Proroka Muhammada (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie) zwracaliśmy się przede wszystkim do człowieka wierzącego, podczas gdy niewierzący był jedynie tym, który się przysłuchuje. Jednak w niniejszym traktacie zwracaliśmy się do tego, który zaprzecza prawdzie, podczas gdy wierzący był tym, który się przysłuchuje. Powinno to zostać wzięte pod uwagę przy spojrzeniu na ów traktat.

Niestety pewien ważny powód sprawił, iż niniejszy List spisywany był w wielkim pośpiechu, zatem pozostał w takiej postaci, jaką miał jego pierwszy szkic. Z pewnością znajdą się w nim zatem pewne nieprawidłowości oraz błędy w sposobie wyrażania się, które należy przypisać wyłącznie mnie. Proszę zatem moich braci, aby spojrzeli na owe błędy z pobłażliwością, poprawili je, jeśli będą w stanie to uczynić, a także poprosili Boga o to, by wybaczył mi moje grzechy.

[33]

[6]

[34]