List Dwudziesty Trzeci
Mój drogi, energiczny, poważny, prawdziwy, szczery i roztropny bracie!
Dla braci w życiu ostatecznym i w prawdzie, takich jak my, różnice dotyczące czasu i miejsca nie są przeszkodą w konwersacji ani zażyłości. Nawet jeśli jeden z nich jest na wschodzie, a drugi na zachodzie, jeden w przeszłości, a drugi w przyszłości, jeden na tym świecie, a drugi w świecie, który nadejdzie, wciąż można myśleć o nich tak, jakby byli razem i mogli wieść rozmowę. Zwłaszcza ci, którzy podjęli się tego samego obowiązku dla osiągnięcia tego samego celu, pozostają zjednoczeni. Każdego ranka wyobrażam sobie, że jesteś tu ze mną, a trzecią część swych zysków natury duchowej przeznaczam dla ciebie. Oby Bóg zechciał je przyjąć! Jesteś obecny w moich modlitwach wraz z Abdulmecidem i Abdurrahmanem. Jeśli Bóg zechce, zawsze otrzymasz swoją część wynagrodzenia za te modlitwy. Nieco zasmuciły mnie - ze względu na ciebie - trudności, jakie cierpisz w życiu doczesnym, jednak ponieważ ten świat nie jest wieczny, a nieszczęścia mogą stać się przyczyną dobra, przyszło mi na myśl, by powiedzieć w twym imieniu: "To również przeminie". Pomyślałem
o hadisie, który mówi:
wyrecytowałem werset:
rzekłem:
i znalazłem pocieszenie w twym zastępstwie. Kiedy Wszechmocny Bóg miłuje Swego sługę, sprawia, że ten świat budzi w nim wstręt i ukazuje mu ten świat takim, jakby był on szpetny. In sha'a-llah, będziesz należał do umiłowanych przez Boga. Nie pozwól, by zwiększające się trudności w rozprzestrzenianiu Słów rozdrażniły cię. In sza'a-llah, kiedy te, które rozpowszechniłeś, przybędą, by ukazać Boże miłosierdzie, owe wypełnione światłem nasiona otworzą się i wydadzą obfitość kwiatów.
Zadałeś mi szereg pytań. Mój drogi bracie! Większość Słów i Listów, które zostały napisane, przyszły na myśl memu sercu natychmiast i niemal mimowolnie, i okazały się bardzo dobre. Jeśli odpowiem ci, polegając na mojej woli, sile wiedzy i myśli niby stary Said, odpowiedzi okażą się nieciekawe i niedoskonałe. Od jakiegoś czasu me serce nie otrzymało natchnienia, a bicz mej pamięci został złamany, zatem odpowiem na każde z twych pytań nadzwyczaj zwięźle, by nie pozostawiać cię bez odpowiedzi.
TWOJE PIERWSZE PYTANIE
Jaki jest najlepszy sposób, w który wierni mogą modlić się za innych wiernych?
Odpowiedź: Ich modlitwa powinna pozostawać w granicach tego, co jest możliwe do przyjęcia, jako że suplikacje są przyjmowane pod pewnymi warunkami, a stopień, w jakim są przyjmowane, wzrasta, kiedy te warunki są spełnione. Na przykład kiedy człowiek chce złożyć suplikację, powinien oczyścić się duchowo poprzez poszukiwanie Bożego przebaczenia, następnie powinien wypowiedzieć modlitwę o błogosławieństwo dla Proroka (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie) i modlitwę za jego wstawiennictwo, która będzie przyjęta, a po swej suplikacji powinien ponownie wypowiedzieć modlitwę o błogosławieństwo dla Posłańca Boga (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie). Jest tak dlatego, ponieważ modlitwa wypowiedziana między dwoma innymi modlitwami, które zostaną
przyjęte, sama również zostanie przyjęta, podobnie jak modlitwa za innego człowieka, o której on nie wie. Tradycyjne suplikacje i modlitwy zawarte są w Koranie i w hadisach, jak na przykład:
Ogólnie jeśli ofiarujemy suplikacje podobne powyższym ze szczerością intencji, z pokorą i spokojnym sercem, po pięciu modlitwach obowiązkowych, a zwłaszcza po modlitwie porannej, w świętych miejscach, a w szczególności w meczetach, w piątek, a zwłaszcza w "czasie, kiedy modlitwy spotykają się z odpowiedzią", podczas miesięcy radżab, sza'ban i ramadan, podczas dobrze znanych świętych nocy, takich jak noc narodzin Proroka (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie), noc Ragha'ib, a szczególnie Noc Przeznaczenia - wtedy możemy mocno ufać w Boże miłosierdzie, dzięki któremu takie suplikacje będą przyjęte. Efekty takich dobrze widzianych modlitw albo będą widoczne na tym świecie dokładnie w taki sposób, jak o to prosiliśmy, albo też zostaną przyjęte przez wzgląd na wieczne życie ostateczne tego, kto owe suplikacje wypowiedział. Oznacza to, że jeśli to, o co prosiliśmy, nie zdarza się natychmiast i tak, jak sobie tego życzyliśmy, nie można powiedzieć, że modlitwa nie została przyjęta, ponieważ będzie ona przyjęta w jeszcze lepszy sposób.
TWOJE DRUGIE PYTANIE
Jako że fraza: "Niech Bóg będzie z niego rad" jest używana w odniesieniu do towarzyszy Proroka, czy jest właściwe używanie jej wtedy, gdy chodzi o kogoś innego?
Odpowiedź: Tak, można jej używać, ponieważ - w odróżnieniu od frazy "niech będzie z nim pokój i miłosierdzie", właściwej jedynie dla Posłańca Boga - pozdrowienie "niech Bóg będzie z niego rad" nie jest właściwe jedynie towarzyszom, lecz może być używane również
w odniesieniu do ludzi, którzy podobnie jak towarzysze osiągnęli stopień "większej świętości", znany jako "dziedzictwo proroctwa", wznosząc się aż do stacji osiągnięcia Bożego zadowolenia. Przykładami takich ludzi są czterej imamowie, a także Szejk 'Abd Al-Qadir al-Gajlani, Imam Rabbani (Szejk Ahmad Sirhindi) czy Imam Al-Ghazali. Jednak powszechnym zwyczajem wśród uczonych w religii jest używanie zwrotów «niech Bóg będzie z niego rad» w odniesieniu do towarzyszy Proroka, «oby Bóg się nad nim zmiłował» dla dwóch pokoleń, które przyszły po nich, «oby Bóg mu wybaczył» dla kolejnych pokoleń, i «niech jego tajemnica będzie uświęcona» dla wielkich świętych.
TWOJE TRZECIE PYTANIE
Którzy ludzie byli lepsi, wielcy imamowie i interpretatorzy świętego prawa szari'a, czy szejkowie i ci, którzy wyznaczyli duchowe bieguny prawdziwych dróg sufich?
Odpowiedź: Nie wszyscy spośród interpretatorów mieli pozycję wyższą od tej, jaką osiągnęli szejkowie i ci, którzy byli duchowymi biegunami sufich, lecz jedynie Abu Hanifa, Malik, Szafi'i i Ahmad Ibn Hanbal. Jednak pod pewnym względem niektórzy z ludzi, którzy byli biegunami duchowości, tacy jak Szejk Al-Gajlani, osiągnęli w swych poszczególnych cnotach bardziej olśniewające stacje. Jednakże ogólnie najlepszymi zaletami były te, które posiadali czterej imamowie. Co więcej, niektórzy z szejków dróg sufizmu byli również interpretatorami prawa, nie można zatem powiedzieć, że wszyscy interpretatorzy prawa byli lepsi od duchowych przewodników. Można jednak powiedzieć, że po towarzyszach Proroka i po Mahdim to czterej imamowie byli najlepszymi z ludzi.
TWOJE CZWARTE PYTANIE
Jaki zamysł i cel mają słowa:
Odpowiedź: Jak wymaga tego Jego Imię "Wszechmądry", Wszechmoc ny Bóg umieścił we wszelkich rzeczach odpowiedni porządek, podobny stopniom schodów. Człowiek niecierpliwy nie postępuje powoli i rozważnie, zatem albo przeskakuje niektóre stopnie i spada, albo opuszcza te, które zdają mu się mniej ważne, przez co nie może wspiąć się aż na dach, jakim jest jego cel. Chciwość jest przyczyną straty, a cierpliwość - kluczem do
pokonania wszelkich trudności, zaś słowa "chciwca dotyka rozczarowanie i strata" oraz hadis:
stały się przysłowiowe. Oznacza to, że łaska i życzliwość Boga są z cierpliwymi. Jeśli chodzi o cierpliwość, może ona być trojakiego rodzaju:
Rodzaj pierwszy to cierpliwe wytrwanie w powstrzymywaniu się od grzechu; cierpliwość tego rodzaju jest bogobojnością (ar. at-taqła) i przejawia się w niej znaczenie wersetu:
Rodzaj drugi to cierpliwość w obliczu nieszczęścia, a polega ona na położeniu zaufania w Bogu i na całkowitym podporządkowaniu się Jego woli. Ci, którzy okazują cierpliwość tego rodzaju, zostali zaszczyceni, stając się tymi, w których przejawia się znaczenie wersetów:
Jeśli zaś chodzi o niecierpliwość, to równa się ona uskarżaniu się na Boga, krytykowaniu Jego działań, oskarżaniu Jego miłosierdzia i braku upodobania dla Jego mądrości. Człowiek z pewnością jest słaby i bezsilny, a pod ciosami nieszczęścia szlocha, narzekając, lecz jego skarga musi być skierowana do Boga, a nie wymierzona przeciwko Niemu, powinna przypominać słowa Proroka Jakuba (niech będzie z nim pokój):
Oznacza to, że człowiek powinien skarżyć się przed Bogiem, nie zaś lamentować, mówiąc: "Cóż takiego zrobiłem, że przydarzyło mi się to-a-to?", jakby skarżył się na Boga przed innymi ludźmi, zaś wzbudzanie współczucia bezsilnych ludzi jest szkodliwe i bezcelowe.
Rodzaj trzeci to cierpliwe wytrwanie w oddawaniu czci Bogu Jedynemu, które powoduje, że człowiek wznosi się do stacji bycia umiłowanym przez Boga. Cierpliwość tego rodzaju zachęca go do możliwie doskonałego wykonywania aktów czci i do służenia Bogu, a stacja, do której się wznosi, jest najbardziej wyniosłą ze stacji.
TWOJE PIĄTE PYTANIE
Przyjmuje się, że piętnaście lat to wiek, w którym człowiek osiąga rozwagę i zdolność osądu. W jaki sposób Posłaniec Boga (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie) wykonywał akty czci przed jego misją proroczą?
Odpowiedź: Posłaniec (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie) zwykł oddawać cześć Bogu zgodnie z tym, co pozostało z religii Abrahama (niech będzie z nim pokój), która przetrwała w Arabii, choć w bardzo niewyraźnej formie. Wykonywanie dobrych uczynków było jednak jego własnym wyborem, a nie czymś, do czego byłby zobowiązany lub zmuszony w jakikolwiek sposób. Wyjaśnienie owej prawdy byłoby przydługie, więc na razie na tym poprzestańmy.
TWÓJE SZÓSTE PYTANIE
Jaka mądrość zawarta jest w tym, że misja prorocza Muhammada (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie) rozpoczęła się, gdy miał czterdzieści lat, a uważa się, że w tym wieku człowiek osiąga całkowitą dojrzałość, zaś jego błogosławione życie trwało sześćdziesiąt trzy lata?
Odpowiedź: W tym, o co zapytałeś, zawiera się wiele zamysłów i przykładów mądrości, a jeden z nich jest następujący:
Z proroctwem łączy się niezmiernie ciężka odpowiedzialność. By człowiek mógł udźwignąć ów ciężar, jego zdolności intelektualne muszą dojrzeć, a możliwości jego serca - wzrosnąć i stać się doskonałymi. Czterdzieści lat to wiek, w którym owe zdolności i możliwości są najpełniej rozwinięte. Ponadto czas młodości, w którym goreją namiętności duszy, a krew jest rozpalona i rozbuchana, zaś ambicje tego świata - gwałtowne, nie jest odpowiedni dla obowiązków proroctwa, które w całości należą do Boga, są czyste, uświęcone i dotyczą życia ostatecznego. Jakkolwiek poważny i szczery nie byłby człowiek przed ukończeniem czterdziestu lat, tym, którzy sami poszukują rozgłosu, mogłyby nasunąć się podejrzenia, że pracuje on dla sławy doczesnej, a nie byłoby mu łatwo oczyścić się z takich oskarżeń. Jednak po czterdziestce zaczyna się zstępowanie do grobu, a człowiekowi ukazuje się na horyzoncie życie ostateczne, większe od spraw tego świata. Może on z łatwością obronić się poprzez swoje uczynki, wskazujące na życie ostateczne, i odnieść sukces, a wtedy również inni zostaną wybawieni od myślenia o nim źle.
Jeśli chodzi o to, że błogosławione życie Proroka (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie) trwało sześćdziesiąt trzy lata, oto jeden z przykładów zawartej w tym mądrości:
Prawo szariatu nakłada na wiernych obowiązek miłowania i szanowania Najszlachetniejszego Posłańca Boga (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie) w najwyższym stopniu, nieodrzucania czegokolwiek, co z nim związane, a także postrzegania wszystkiego, co go dotyczy, jako dobra. Zatem Wszechmocny Bóg nie pozostawił na tym świecie Swego najszlachetniejszego i umiłowanego (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie), by miał on wieść trudne i ciężkie życie starego człowieka po ukończeniu sześćdziesięciu trzech lat. Zamiast tego wysłał go na Swój wyniosły dwór, gdy osiągnął on właśnie ten wiek, który jest średnią długością życia wśród społeczności, której był przywódcą. Bóg zabrał go do Siebie, ukazując, iż był on przywódcą pod każdym względem.
TWOJE SIÓDME PYTANIE
Czy słowa:
są hadisem i jakie jest ich znaczenie?
Odpowiedź: Słyszałem, że jest to hadis, a jego znaczenie jest następujące:
"Najlepszym spośród młodych jest ten, który rozmyśla o śmierci, jak czyni to człowiek starszy, i pracuje na rzecz życia ostatecznego, unikając przyłączania się do tych, którzy stali się więźniami namiętności młodego wieku i pogrążyli się w niedbalstwie, zaś najgorszym ze starszych ludzi spośród was jest ten, który stara się być podobny młodemu w niedbalstwie i namiętności, i jak dziecko podąża za żądzami swej duszy".
Poniżej wyjaśnię ci drugą część owej mądrości we właściwy sposób, a wiedz, że zawiesiłem te słowa nad moją głową dla mądrości, jakiej nauczają. Mam je przed oczami każdego ranka i każdego wieczoru, i czerpię z nich następującą naukę:
Jeśli pragniesz przyjaciela, wystarczy ci Bóg. Tak, jeśli On jest twoim przyjacielem, każda rzecz będzie odnosić się do ciebie z przyjaźnią.
Jeśli pragniesz towarzysza, wystarczy ci Koran. Tak, to dzięki niemu w wyobraźni spotykamy się z prorokami i aniołami, obserwujemy wydarzenia, w których brali oni udział, i stajemy się ich znajomymi.
Jeśli pragniesz majątku, wystarczy ci zadowolenie z tego, co posiadasz. Tak, człowiek, który jest zadowolony, jest również oszczędny, a ten, kto jest oszczędny, otrzymuje błogosławieństwo obfitości.
Jeśli pragniesz wroga, wystarczy ci twoja dusza. Tak, człowieka, który polubił samego siebie, nawiedzają nieszczęścia i spotyka się on z trudnościami, podczas gdy ten, kto nie jest rozmiłowany w sobie samym, znajduje szczęście i zyskuje miłosierdzie.
Jeśli pragniesz rady, wystarczy ci śmierć. Tak, człowiek, który myśli o śmierci, jest wybawiony od umiłowania tego świata i rzetelnie pracuje na rzecz życia ostatecznego.
Dwa dni temu pewien recytator Koranu czytał część sury Jusuf aż do wersetu:
W nagłym olśnieniu przyszła mi na myśl następująca kwestia:
Wszystko, co dotyczy Koranu i wiary, jest wartościowe; niezależnie od tego, jak mało znaczącą zdawałaby się dana kwestia, jej wartość jej wielka. Żadna rzecz, która dopomaga w zdobyciu wiecznej szczęśliwości, nie jest bez znaczenia. W takim przypadku nie można powiedzieć, że taki-a-taki punkt jest jedynie drobną kwestią, która nie zasługuje na wyjaśnienie lub na przydawanie jej znaczenia. Z całą pewnością pierwszy z moich uczniów i człowiek, do którego zwracam się w sprawach tego rodzaju, Ibrahim Hulusi, pragnie wysłuchać owej kwestii, a zatem wysłuchaj jej:
Jest to piękna kwestia dotycząca najpiękniejszej ze wszystkich opowieści, wzniosła, delikatna, pełna szczęścia i cudowna kwestia zawarta w wersecie:
który zapowiada, że historia Proroka Józefa (niech będzie z nim pokój), owa najlepsza z historii, osiągnęła swe zakończenie. Smutek śmierci i rozłąki, towarzyszące zakończeniom innych szczęśliwych historii, czyni gorzką przyjemność, jaka w wyobraźni słuchającego opowieści staje się jego udziałem, i rozwiewa ją. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy historia opisuje śmierć i rozłąkę tuż po tym, jak opowiadała o chwilach doskonałej radości i szczęścia; wówczas opowieść staje się jeszcze bardziej bolesna i sprawia, że ci, którzy jej słuchają, płaczą ze smutku. Jednakże powyższy werset, choć wspomina o śmierci Józefa w najbardziej olśniewającym momencie jego historii, kiedy jest on władcą Egiptu, kiedy połączył się z matką i ojcem, spotkał się ze swymi umiłowanymi braćmi i doświadcza szczęścia i radości, czyni to w taki sposób, jak gdyby mówił, że Józef sam prosi Wszechmocnego Boga
o śmierć, by mógł doznać jeszcze większej szczęśliwości w jeszcze bardziej olśniewającym położeniu; umiera i osiąga tę wielką szczęśliwość.
Oznacza to, że poza grobem znajdują się szczęście i radość większe niż przyjemności i szczęście tego świata, a zatem kiedy w tak radosnej chwili życia doczesnego człowiek taki jak Józef (niech będzie z nim pokój), który ujrzał prawdę, życzył sobie goryczy śmierci, czynił tak po to, by osiągnąć tę inną szczęśliwość.
Zwróć uwagę na elokwencję Wszechmądrego Koranu i na sposób, w jaki zapowiada on koniec historii Józefa. Nie wywołuje smutku ani żalu u słuchających tej opowieści, lecz daje im dobrą nowinę i przysparza jeszcze większej radości. Daje również przewodnictwo, mówiąc słuchaczowi:
«Pracuj na rzecz tego, co znajduje się poza grobem, ponieważ tam znajdziesz prawdziwe szczęście i prawdziwą przyjemność!» Wskazuje również na wzniosłą prawdomówność Józefa, mówiąc o tym, że nawet najbardziej olśniewający i radosny stan życia doczesnego nie spowodował, by stał się on niedbałym; nie stał się więźniem owego radosnego stanu, lecz wciąż pragnął życia ostatecznego.