List Dwudziesty Pierwszy
...i dla rodziców - dobroć! A jeśli jedno z nich lub oboje osiągną przy tobie starość, to nie mów im: "Precz!" i nie popychaj ich, lecz mów do nich słowami pełnymi szacunku!
Pochylaj ku nim skrzydło łagodności, przez miłosierdzie, i mów: "Panie mój, bądź dla nich miłosierny, tak jak oni byli, wychowując mnie, kiedy byłem mały".
Wasz Pan wie najlepiej, co jest w waszych duszach, jeśli jesteście dobrzy. I On, zaprawdę, jest przebaczający dla tych, którzy się nawracają! Koran, 17:23-25.
O, niedbały człowieku, który masz w swym domu podeszłego w latach rodzica, chorego lub kogoś, kto już nie jest w stanie pracować, spośród tych, z którymi łączy cię braterstwo w religii! Przyjrzyj się uważnie powyższym wersetom i spójrz, jak na pięciu poziomach oraz na różne sposoby wzywają one dzieci do tego, by były uprzejme dla swych starszych rodziców. Tak, najbardziej wzniosłą spośród prawd tego świata jest litość rodziców wobec ich dzieci, a najbardziej wzniosłym prawem - prawo do szacunku, jaki jest im należny w zamian za ich współczucie, jako że z największą przyjemnością poświęcają własne życie, spędzając je w ten
sposób, by mieć na względzie życie i dobro ich dzieci. Każde dziecko, które nie zatraciło człowieczeństwa i nie stało się potworem, poważa owych szanownych, wiernych i gotowych do poświęceń przyjaciół, służy im z prawdziwą szczerością, stara się zadowolić ich i sprawić, by byli szczęśliwi. Również wujowie i ciotki, krewni od strony matki i krewni od strony ojca powinni być traktowani tak, jak rodzice.
Pojmij dzięki temu, co napisaliśmy, jak podły i pozbawiony sumienia jest ten, kto pogardliwie traktuje owe błogosławione, starsze osoby lub pragnie ich śmierci. Dowiedz się, jak wielką nikczemnością i podłością jest pragnienie, by szybko przeminęło życie tych, którzy sami poświęcili swe życie dla ciebie!
O ty, który walczysz o zabezpieczenie własnych środków do życia! Twoi starsi lub ślepi krewni, których nie doceniasz, są źródłem dostatku i miłosierdzia dla twego domu, a także pomagają odsunąć od twego domu nieszczęście. Strzeż się! Nie mów: "Sam niewiele zarabiam i ledwie wiążę koniec z końcem", jako że gdyby nie bogactwo wynikające z ich obecności, warunki, w jakich żyjesz, byłyby jeszcze skromniejsze. Uwierz w to, o czym mówię! Mógłbym dowieść owego faktu w sposób rozstrzygający i przekonać cię, jednak wolę streszczać się i nie przedłużać dyskusji, byś nie poczuł się znużony. Niechaj to, co powiem, będzie dla ciebie wystarczające. Przyrzekam, że są to słowa całkowitej pewności, z którymi zgadzają się nawet moja nakazująca zło dusza i towarzyszący mi diabeł. Niechaj zatem przekona cię to, co skruszyło nawet zatwardziałość mojej duszy i zmusiło do milczenia owego diabła!
Tak, Szczodry Stwórca, Któremu należy się wszelka chwała, Który - jak zaświadcza o tym wszechświat - jest nieskończenie Miłosierny, Litościwy, Łaskawy i Hojny, dostarcza dzieciom najwspanialszego zaopatrzenia, kiedy zsyła je na ten świat, sprawiając, że wypływa ono wprost do ich ust ze źródeł, jakimi są piersi matek. Tak samo - w formie majątku - zapewnia On zaopatrzenie ludziom starszym, którzy są podobni dzieciom, lecz mają większe potrzeby i jeszcze bardziej zasługują na uprzejme i litościwe traktowanie. Zaiste, On nie da obfitości środków do życia chciwcowi ani skąpcowi! Wszystkie stworzenia żywe i wszystkie ich gatunki głoszą językami właściwymi ich istocie prawdę Bożej szczodrości, wyrażoną m.in. przez poniższe wersety:
Zaprawdę, nie tylko zaopatrzenie starszych krewnych zsyłane jest w formie dostatku; w tej samej formie - i wraz z pożywieniem dla ludzi - zsyłane jest zaopatrzenie zwierząt przyjaznych człowiekowi, takich jak koty. A oto przykład na poparcie owej tezy, który zaobserwowałem na własne oczy:
Pewien mój bliski przyjaciel dobrze wie, że przez dwa lub trzy lata porcją jedzenia, jaką wyznaczałem sobie na jeden dzień, było pół bochenka chleba. Bochenki wypiekane w wiosce, w której wówczas przebywałem, były małe, zatem taka racja często była dla mnie niewystarczająca. Wówczas przyszła do mnie czwórka kotów, które pozostały u mnie jako moi goście, a wtedy taka porcja zaczęła wystarczać i dla mnie, i dla nich, a często zdarzało się, że nawet coś zostawało. Powtarzało się to tak często, aż nabrałem niezbitego przekonania, że korzystam z dostatku będącego wynikiem obecności kotów. Stwierdzam z całą stanowczością, że nie stały się one dla mnie żadnym ciężarem i nie one miały zobowiązania wobec mnie, lecz ja wobec ich.
O, człowieku! Jeśli na pół dzikie zwierzę może przynieść ci dostatek, kiedy przyjdzie jako gość do twego domu, rozważ, jaki dostatek i jakie miłosierdzie może przynieść człowiek, który jest najszlachetniejszym ze stworzeń. Wierni są najdoskonalszymi spośród ludzi; bezsilni i schorowani starcy są najbardziej godnymi szacunku i litości spośród wiernych; krewni są tymi spośród starców, którzy najbardziej zasługują na uprzejmość, miłość i służenie im, zaś spośród nich najbardziej godni tego są rodzice - owi najwierniejsi i najszczersi przyjaciele spośród krewnych - jeśli na stare lata przebywają w twoim domu. Zgodnie ze znaczeniem hadisu:
możesz ujrzeć znaczącą rolę, jaką odgrywają oni w odpychaniu nieszczęść od twego domostwa.
O, człowieku, oprzytomniej! Ty również się zestarzejesz, jeśli nie umrzesz młodo. Jeśli nie szanujesz swoich rodziców, to wiedz, że - zgodnie z zasadą mówiącą:
twoje dzieci nie będą
miały szacunku dla ciebie i nie zadbają o ciebie. Jeśli pragniesz zabezpieczyć swe życie ostateczne, oto przed tobą skarbiec pełen bogactwa: dbaj o swoich rodziców i zdobądź ich zadowolenie! Jeśli tym, czego pragniesz, są rzeczy tego świata, również staraj się ich zadowolić, ponieważ dzięki temu twoje życie stanie się łatwe, a twoje zaopatrzenie obfite. Jeśli jednak traktujesz ich z pogardą, życzysz sobie ich śmierci, ranisz ich delikatne i wrażliwe serca, wiedz, że będziesz tym, w którym przejawi się znaczenie wersetu:
Jeśli pragniesz zasłużyć na miłosierdzie Najbardziej Miłosiernego z miłosiernych, sam bądź miłosierny dla twych domowników, których powierzył On twej opiece.
Kiedyś zauważyłem, że jeden z mych braci w życiu ostatecznym, Mustafa Cavus, wiódł szczęśliwe życie zarówno jeśli chodziło o sprawy religii, jak i o sprawy tego świata. Nie wiedziałem, jaka jest przyczyna jego pomyślności, i dopiero później pojąłem, że powodem jego osiągnięć był fakt, iż zrozumiał on prawa należne jego starszym rodzicom i przestrzegał ich co do joty, dzięki czemu odnalazł w życiu łatwość i miłosierdzie. Za zezwoleniem Boga będzie również tym, który będzie cieszył się dobrem w życiu ostatecznym. Każdy, ktokolwiek pragnie wielkiego dobra, powinien starać się o to, by stać się podobnym do niego.