Werset 6
Zaprawdę, tym, którzy nie wierzą, jest wszystko jedno, czy ty (Muhammadzie) ich ostrzegasz, czy nie ostrzegasz, oni i tak nie uwierzą
Umiejscowienie tego wersetu (i jego powiązania z tym, co go poprzedza - uz. red. tur.)
Rozważ, co następuje: W świecie Jego przedwiecznych atrybutów Ten, Który nie ma podobnego Sobie, posiada dwa rodzaje przejawów - te, które odnoszą się do Jego chwały (ar. dżalal) i te, które odnoszą się do Jego piękna (ar. dżamal). Poprzez ich przejaw w świecie atrybutów działań ukazują się one jako łaska i gniew, jako dobroć i majestat. Następnie powstają skłaniające się ku światu uczynków przyozdobienie i upiększenie (ar. tahlijja, tazin), które ukazują, że Stwórca jest wolny od atrybutów Swoich stworzeń (ar. tachlijja, tanzih). Następnie, będąc odciśniętymi na świecie podobieństw, który jest jednym ze światów uczynków (ar. 'alam al-asar), łaska przejawia się jako Raj i światło, zaś gniew jako Piekło i ogień, a wspomnienie, odbijając się w świecie pamięci, dzieli się na chwałę (ar. al-hamd) i wychwalanie (ar. tasbih), zaś ukazując się w świecie mowy, stają się nakazem i zakazem. Będąc przedstawionymi w świecie przewodnictwa, dzielą się na zachętę i powściągliwość, na uspokojenie i ostrzeżenie. Poprzez ich przejawy w świadomości rodzą się nadzieja i strach, i tak dalej. Ponadto cechą szczególną przewodnictwa jest zachowywanie równowagi między nadzieją a strachem, aby nadzieja mogła powodować starania i działanie, strach mógł powstrzymywać przed niegodziwością, a człowiek nie tracił nadziei na Boże miłosierdzie, nie popadał w godną nagany rezygnację ani nie zbłądził na manowce, będąc pewnym, że i tak zostanie ukarany. To z powodu tej kolejnej mądrości w Koranie nie ma zachęty bez powstrzymywania ani wychwalania ludzi prawych bez piętnowania grzeszników.
Gdybyś zapytał: Dlaczego nie ma żadnego spójnika między tym a poprzednim wersetem, jak jest to w przypadku wersetów: Zaprawdę, sprawiedliwi będą w szczęśliwości! I zaprawdę, grzesznicy będą w Ogniu piekielnym!, [1]
zostałoby ci powiedziane: Spójnik jest właściwym o tyle, o ile właściwe jest powiązanie (między dwoma częściami wypowiedzi, które
łączy - uz. red. tur.), zaś słuszność owego powiązania zależy od tego, czy (obie owe części są zgodne i - uz. red. tur.) służą temu samemu celowi. Jednak jako że w tym miejscu (to jest w tym i poprzednim wersecie - uz. red. tur.) mamy różne cele, przeto spójnik nie został uznany za właściwy, ponieważ wychwalanie wiernych jest wstępem do wychwalania Koranu i do niego prowadzi, a także jest jego rezultatem, podczas gdy piętnowanie niewiernych służy powstrzymaniu (od grzechu - uz. red. pol.) i przerażeniu, a nie jest wstępem do wychwalania Koranu.
Teraz zastanów się nad subtelnościami umiejscowienia części tego wersetu.
Przede wszystkim zapoznaj się z (partykułą wzmacniającą - uz. red. tur.) inna (ar. zaprawdę), a także z zaimkiem względnym allazina (ar. którzy), ponieważ te słowa są wędrowcami, których najczęściej napotkasz w Koranie na drodze do stacji Objawienia. Z takiego czy innego powodu Koran często je wymienia, ponieważ prócz finezyjnych punktów, które wyrażają stosownie do miejsc, w jakich są użyte, zawierają one dwie ogólne subtelności spośród klejnotów elokwencji:
Cechą szczególną słowa inna jest przebijanie powierzchni i zagłębianie się w prawdę, a także przytwierdzanie do niej znaczenia swej frazy, jak gdyby samo zapuszczało korzenie w prawdzie i tonęło w niej. Weźmy za przykład zwrot: "Zaprawdę, tak to jest"; znaczy on, że to, co zostało stwierdzone, nie jest wyimaginowane, wymyślone, subiektywne ani nowo wynalezione, lecz jest niezmienną prawdą. (Gramatycy - uz. red. tur.) mówią, że zamysłem słowa inna jest ustanowienie lub potwierdzenie faktu (ar. li-l tahqiq), a zatem wskazuje ono na ten fakt czy też cechę. W tym miejscu szczególne jest to, że inna odrzuca wątpliwości i zaprzeczenie, choć Prorok (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie), do którego są kierowane te słowa, był od nich zupełnie wolny; słowo inna nadmienia zatem o przemożnym pragnieniu Posłańca Boga (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie), aby uwierzyli (ci, którzy zaprzeczają prawdzie).
Teraz jeśli chodzi o słowo tym, którzy (ar. allazina), wiedz, że cechą szczególną (zaimka względnego - uz. red. tur.) allazi jest wskazywanie na coś nowego i osobliwego, co umysł dostrzega przed oczami, a co nie jest wyraźne, lecz zrodzone z połączenia rzeczy. Z tego powodu zobaczysz, że spośród partykuł i zaimków wskazujących zaimek względny allazi jest najłatwiejszy dla języka, a najczęściej używany dla oznaczenia zmiany lub odnowienia podmiotu. Kiedy bowiem pojawiło się to, co miało ustanowić
prawdę, to jest Koran, niektóre rzeczy (ar. anła; l. poj. nał) zostały unieważnione i przepadły, zaś ukształtowane zostały inne i narodziły się nowe prawdy.
Zastanów się nad epoką ignorancji; pomyśl, jak relacje społeczne (ar. anła) oparte były na więziach narodowości, a obyczaje (lub dosłownie prawdy, ar. al-haqa'iq) na systemie plemiennym. Wówczas przyszedł Koran, zerwał te więzi i zniszczył owe obyczaje, zaś na ich miejsce ustanowił nowe relacje: więzi religii. Teraz zastanów się nad tym! Kiedy Koran zalśnił nad ludzkością, serca rozkwitły i wydały owoce dzięki jego światłu, i powstała świetlista prawda, którą była grupa społeczna (ar. nał) wiernych. Następnie wobec owego światła niektóre dusze z powodu ich bezeceństw zgniły, a zrodziła się jadowita prawda, owa cecha szczególna grupy społecznej tych, którzy nie uwierzyli. Słowo allazina w tym wersecie i to samo słowo (w wersecie 2:3 - uz. red. tur.) odpowiadają sobie nawzajem (ponieważ jedno z nich wskazuje na prawdę będącą odwrotnością tej, na którą wskazuje drugie - uz. red. tur.).
Wiedz, że jak przedimek określony, tak zaimek względny jest używany dla wyrażenia pięciu znaczeń, z których najlepiej znanym jest opisywanie tego, co jest znane (ar. al-'ahd). W tym miejscu słowo allazina nadmienia o dostojnikach spośród niewiernych, takich jak Abu Dżahl, Abu Lahab czy 'Umajja Ibn Chalaf, którzy zmarli w stanie niewiary. Zatem pod tym względem werset przynosi wiadomość z królestwa tego, co niewidzialne (tj. jest proroctwem dotyczącym przyszłości - uz. red. tur.). Z tego błysku, a także z innych jemu podobnych, rodzi się rodzaj cudowności, a istnieją cztery rodzaje cudowności czy też niepowtarzalności (ar. al-i'dżaz al-manałi) przynależne znaczeniom Koranu.
Jeśli chodzi o słowo oznaczające tych, którzy odrzucają wiarę (ar. kafaru), [2] to niewiara jest ciemnością, polegającą na odrzuceniu tego, co przyniósł Posłaniec Boga (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie), już po uzyskaniu niezachwianej wiedzy na ten temat.
Gdybyś zapytał: Koran jest jednym z fundamentów religii, jednak czy ktoś wiódł spór w temacie jego znaczeń?,
zostałoby ci powiedziane, że w każdym fragmencie Koranu zawarte są trzy założenia:
Pierwsze: Koran jest słowem Najwyższego Boga.
Drugie: Jego zamierzone znaczenie jest prawdą.
Zaprzeczanie owym dwóm założeniom jest (równoznaczne z - uz. red. pol.) niewiarą.
Trzecie: Jego zamierzone znaczenie jest takie-to-a-takie.
Jeśli to ostatnie założenie jest bezsporne lub wyjaśnione, obowiązkiem jest uwierzenie w nie od razu po tym, kiedy zostaliśmy o nim poinformowani, a zaprzeczanie mu jest niewiarą. Jeśli nie jest zupełnie jasne lub też istnieje inne możliwe znaczenie wersetu, zaprzeczenie mu nie jest niewiarą, ponieważ kwestia jest otwarta dla interpretacji, jednakże interpretacja nie może być oparta na osobistych zachciankach. Pod tym względem jednogłośnie przekazany hadis jest tym samym, co werset koraniczny, jednakże jeżeli powoduje zaprzeczenie pierwszemu założeniu, należy starannie go rozważyć. (To jest, powinny zostać starannie rozważone autentyczność hadisu i jednomyślność jego przekazicieli - uz. red. tur.).
Gdybyś zapytał: Niewiara jest ignorancją, jednak w Koranie jest powiedziane: Ci, którym daliśmy Księgę, znają ją tak, jak znają swoich synó. [3] Jak można pogodzić te dwa twierdzenia?,
zostałoby ci powiedziane: Są dwa rodzaje niewiary. Ten pierwszy wynika z ignorancji; człowiek zaprzecza (prawdzie - uz. red. pol.), ponieważ nie wie. Drugi rodzaj to uporczywe odrzucanie; człowiek wie, lecz nie przyjmuje; jest pewien, lecz nie wierzy; potwierdza, lecz nie podporządkowuje się jego świadomość. Zastanów się nad tym uważnie!
Gdybyś zapytał: Czy Szatan w swym sercu zna Boga?,
zostałoby ci powiedziane: Nie, ponieważ z powodu jego wrodzonego usposobienia jego serce stale jest zajęte sprowadzaniem ludzi na manowce, a jego umysł nieprzerwanie myśli o niewierze i o wpajaniu jej innym. Szatan nigdy nie przestaje tego czynić. Idea niewiary nigdy nie opuszcza jego głowy, aby mogło zostać w niej ugruntowane poznanie Boga.
Gdybyś zapytał: Niewiara jest atrybutem serca, jak zatem noszenie splecionej ze sznurków opaski zwanej zunnar czy kapelusza, który można do niej porównać, ma być niewiarą?,
zostałoby ci powiedziane: Prawo szari'a potwierdza zewnętrzne znaki kwestii ukrytych, rozpoznając nawet pozorne przyczyny, które nie mają swego powodu (ar. 'illa [4]) jako takiego. Zatem jako że niektóre opaski przeszkadzają w biciu czołem w modlitwie [5], a niektóre kapelusze uniemożliwiają wykonanie pełnego pokłonu do ziemi, uważa się, że noszenie ich jest powodem niewiary, bowiem z (noszenia - uz. red.
pol.) obu można wywnioskować porzucenie aktów czci i naśladowanie niewiernych, świadczące o pochwalaniu ich wyglądu i narodowości. Zatem dopóki ukryte kwestie nie zostały w bezsporny sposób obalone, osądu dokonuje się stosownie do ich zewnętrznych znaków.
Gdybyś zapytał: Jeśli ludzie zostali ostrzeżeni, dlaczego mieliby być pociągani do odpowiedzialności?,
zostałoby ci powiedziane: Aby odeprzeć ich argumenty i wymówki. (Ponieważ mogliby powiedzieć: "Nie powiedziano nam, że zostaniemy pociągnięci do odpowiedzialności i nie wiedzieliśmy o tym", a to mogłoby ocalić ich od kary - uz. red. tur.).
Gdybyś zapytał: Jako że ich uparte odrzucanie prawdy zostało przepowiedziane, oznacza to, że przeszkodzono im w tym, by uwierzyli. Czyż zatem nie jest niemożliwe pociągnięcie ich do odpowiedzialności?,
zostałoby ci powiedziane: Ani przepowiednia, ani wiedza czy wola Boga nie są bezpośrednio związane z nich niewiarą, niezależnie od jej przyczyny. Są oni powiązani z niewiarą jedynie poprzez ich wolę (ar. ichtijar). Szczegółowe omówienie tego tematu zostanie zamieszczone dalej. Z tego powodu zostało powiedziane: "Powinność narzucona przez wolę nie jest niezgodna (ani sprzeczna - uz. red. tur.) z wolną wolą".
Gdybyś zapytał: Czyż zgodnie z rozsądkiem nie jest dla nich niemożliwością uwierzenie w werset mówiący o tym, że nie uwierzą, a zatem czyż użyte terminy nie są sprzeczne?,
zostałoby ci powiedziane: Nie nakazano im, by uwierzyli w każdy szczegół Koranu, ponieważ to byłoby niemożliwe. Ponadto termin "ci, którzy odrzucili wiarę" (a dosłownie "niewierni", ar. kafaru) użyty jest w czasie dokonanym, z czego można wywnioskować, że wybrali oni niewiarę już po tym, jak prawda stała się jasna, zatem ostrzeganie ich było daremne. (Jak wskazuje na to również słowo wszystko jedno, ar. sała'un - uz. red. tur.).
Teraz co się tyczy słowa wszystko jedno (ar. sała'un), jest to figura retoryczna, oznaczająca: "Czy ostrzeżenie jest daremne, czy też przyniesie upragnione rezultaty, nie ma żadnej różnicy, czy ostrzeżesz ich (Muhammadzie), czy nie, to jest nie ma powodu, dla którego miałbyś ich ostrzegać czy nie ostrzegać".
Jeśli chodzi o słowo "im" (ar. 'alajhim), jest ono znakiem tego, że ludzie ci pozostaną na ziemi, lecz nie uniosą głów ani nie będą zważać na (słowa) ich przywódców. To implikuje (następujące znaczenie): "Jednak tobie (Muhammadzie) nie jest wszystko jedno (czy ostrzegasz ich, czy nie - uz. red. tur.), ponieważ chwalebnym dla ciebie jest przekazanie przesłania [6] ; zaiste: Do Posłańca należy tylko obwieszczeni. [7]
Czy ty ich ostrzegasz, czy nie ostrzegasz (ar. a' anzartahum am lam tunzirhum)
Słowa a' (hamza) lub am (oba oznaczające czy) są tutaj podobne literom wyrażającym wszystko jedno (ar. sała'un), a także potwierdzają słowo sała'un użyte w pierwszej (frazie wersetu - uz. red. tur.), lub też celem ich jest zwrócenie uwagi na dwa wyżej wspomniane znaczenia tego słowa.
Gdybyś zapytał: Dlaczego ten brak różnicy jest wyrażony w formie pytającej (ar. sura-l istifham),
zostałoby ci powiedziane: Jeśli chcesz delikatnie, ale przekonująco ostrzec człowieka, do którego się zwracasz, jeśli chcesz zwrócić jego uwagę na fakt, że to, co robi, jest daremne, musisz zadać pytanie, aby zwrócić na to jego uwagę. Wówczas może on mentalnie przejść od działania do jego rezultatu i poczuć pewność. Istnieje również związek między formą pytającą a brakiem różnicy, ponieważ brak różnicy zawiera się w pytaniu, dopóki bowiem wie to pytający, wszystko jedno, czy rzecz, o którą pyta, istnieje, czy nie. Co więcej, bardzo często również odpowiedź implikuje ten brak różnicy.
Gdybyś zapytał: Dlaczego ostrzeżenie wyrażone przez ostrzegasz ich (ar. anzartahum) wyrażone jest w czasie dokonanym? [8],
zostałoby ci powiedziane, że jest tak, ponieważ może ono oznajmiać: "Próbowałeś tego już wcześniej, Muhammadzie, zatem wiesz, co się stanie!".
Gdybyś zapytał: Dlaczego jest powiedziane: czy ty ich ostrzegasz, czy nie ostrzegasz (ar. am lam tunzirhum), choć jest jasne, że zaniechanie ostrzegania ich nie ma sensu?,
zostałoby ci powiedziane: Ostrzeganie człowieka może zwiększyć jego upór, lecz zachowanie milczenia może skłonić go do uczciwego myślenia.
Gdybyś zapytał: Dlaczego, choć Prorok (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie) jest zarówno przynoszącym dobrą nowinę, jak i ostrzegającym, ten werset jedynie ostrzega i grozi?
zostałoby ci powiedziane: Ponieważ groźba jest właściwa dla niewiary; ponieważ odepchnięcie szkody jest lepsze od przyciągnięcia korzyści i bardziej od niego skuteczne; ponieważ użyta w tym miejscu groźba sprawia, że wyobraźnia drży ze strachu i zdaje sobie sprawę z tego, że po słowach nie uwierzą (ar. la ju'minun), stawi czoło (znaczeniu - uz. red. pol.): "Czy przekażesz im dobrą nowinę, czy nie (dla nich to żadna różnica - uz. red. tur.)".
Wiedz, że każda mowa ma dosłowne znaczenie oraz ukryty zamysł. Te słowa również mają subtelne, unoszące się (nad nimi - uz. red. pol.) znaczenia oraz cel, który się odsłania, a jest nim złagodzenie trudności Proroka (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie) i ulżenie mu w ciążącej na nim presji, a także pocieszenie go i doradzenie mu, by podążał za wcześniejszymi prorokami, ponieważ do wielu z nich skierowano podobne przesłanie. Noe (niech będzie z nim pokój) po otrzymaniu takiego przesłania powiedział nawet: «Panie mój! Nie zostaw na ziemi spośród niewiernych żadnego mieszkańca domostwa!». [9] Ponadto, ponieważ wersety Koranu przypominają odbijające się jedno w drugim zwierciadła, zaś historie proroków są niczym halo [10] otaczające księżyc, wskazują one na sytuację, w jakiej znalazł się Prorok Muhammad (niech będzie z nim pokój i miłosierdzie). Jest tak, jak gdyby ów ustęp mówił: "Oto naturalne prawo Boże, któremu należy być posłusznym".
Dokonawszy tej analizy wiedz, że ten werset oraz werset następny, ze wszystkimi ich częściami aż do: Dla nich kara będzie straszna (ar. ła lahum 'azabun 'azim), [11] zostały przekazane w taki sposób, aby nasuwały na myśl wstręt i wzgardę dla niewiary, aby wywoływały odrazę wobec niej i pośrednio od niej odstraszały, aby upokarzały i piętnowały niewiernych, odstraszały innych od niewiary i groziły im. Poprzez ich słowa owe wersety oznajmiają, że niewiara jest strasznym nieszczęściem, utratą wielkich darów, początkiem dotkliwego cierpienia i ustaniem wzniosłych przyjemności. Wyraźnie stwierdzają one, że niewiara jest rzeczą najbardziej odpychającą i najbardziej szkodliwą, a to jak następuje:
Zastąpienie frazy nie wierzą (ar. la ju'minun) przez "ci, którzy odrzucają wiarę" (ar. kafaru) wskazuje na fakt, że z powodu braku wiary ludzie ci upadli w mrok niewiary, a także implikuje, iż jest to źródłem cierpienia. Z kolei zastąpienie frazy "ci, którzy nie porzucili niewiary" (ar. la jatrukuna-l kufr) przez nie uwierzą (ar. la ju'minun) wskazuje na fakt, że z powodu owej straty ludzie ci utracili swoją wiarę, źródło wszelkiego szczęścia.
Fraza Bóg nałożył pieczęć na ich serca (ar. chatama-llahu 'ala qulubihim) [12] wskazuje na fakt, że przyszedłszy do niewiary, ich serca i sumienia, które otrzymywały życie, radość, szczęście i osiągały doskonałość jedynie poprzez przejaw Bożych prawd i dzięki światłu wiary, stały się podobne zrujnowanym i opuszczonym budynkom, w których roi się od robactwa i rzeczy przynoszących szkodę. Ich drzwi są zatem zamknięte i zapieczętowane, zaś owe budynki omija się z daleka. Są one porzucone i pozostawione skorpionom oraz dzikim zwierzętom.
Fraza i na ich słuch (ar. ła 'ala sam'ihim) [13] wskazuje na to, że z po-wodu ich niewiary ludzie ci utracili wielki dar słuchu, ponieważ kiedy światło wiary stale (lśni - uz. red. tur.) za człowiekiem i dociera do jego ucha, jego ucho słyszy wołania całego świata i pojmuje inwokacje jego istot. Słyszy ono krzyk wszechświata i pojmuje, jak wychwala on Boga. Zaiste, kiedy ucho słyszy mowę Wszechwładnego w szepcie wiejącego wiatru, w huku burzowych chmur, w zaśpiewie falującego morza, w larum, jakim tętnią kamienie, w stuku padającego deszczu i w pieśniach ćwierkających ptaków, kiedy pojmuje ich wzniosłe wychwalania Boga, wszechświat staje się dla niego wielką orkiestrą. Budzi to wzniosły smutek w sercu człowieka i wzbudza namiętność w jego duszy. Człowiek czuje się smutny, przywołując swych przyjaciół i towarzyszy, lecz smutek wynikający z ich nieobecności jest przyjemny. Nie jest tak, że nie ma on żadnych przyjaciół, więc jest oszalały ze strapienia. Kiedy jednak ucho jest zamknięte przez niewiarę, staje się głuche na owe rozkoszne dźwięki i nie słyszy niczego z wyjątkiem płaczu żałoby wszechświata i jego lamentu (towarzyszącego - uz. red. pol.) śmierci. To budzi w sercu wzruszający smutek sieroty; poczucie braku przyjaciół, opuszczenia i wyobcowania, a także braku właściciela lub opiekuna. Z tego powodu prawo szari'a uważa za dozwolone takie dźwięki, które wzbudzają wzniosłą miłość i smutek umiłowania, a oznajmia, iż niedozwolone są jakiekolwiek dźwięki, które rozpalają cielesne żądze i wytwarzają ów smutek sieroty. Jeśli chodzi o jakiekolwiek dźwięki, których szariat nie sprecyzował dla ciebie, sam dokonaj osądu stosownie do efektu, jaki wywierają one na twoją duszę i twoją świadomość.
Fraza a na ich oczach (Bóg) położył zasłonę (ar. ła 'ala absarihim ghiszałatun) nadmienia o utracie wielkiego daru (jakim jest wzrok - uz. red. pol.) w konsekwencji niewiary. Kiedy oko jest rozświetlone światłem wiary zamieszkującym za jego źrenicą, owo światło wspiera je i pobudza, a cały wszechświat staje się dla oka ogrodem przystrojonym w kwiaty
i hurysy. Źrenica oka staje się pszczołą, latającą tu i tam, zbierającą z kwiatów soki rozważań, myślenia, zażyłości, przyjaźni, miłości i powinszowań. Zabiera ich ładunek, który w świadomości staje się miodem doskonałości.
Jeśli jednak - niech Bóg uchroni! - oko przez niewiarę staje się przyćmione i pozbawione blasku, świat staje się dla jego spojrzenia więzieniem, prawdy świata zostają ukryte przed wzrokiem, zaś wszechświat staje się pustkowiem, przyczyniając sercu bólu tak wielkiego, że całkowicie przytłacza on świadomość.
Co więcej, poprzez frazę: Dla nich kara będzie straszna (ar. ła lahum 'azabun 'azim) [14] werset wskazuje na owoc drzewa Az-Zaqqum [15] niewiary w świecie, który nadejdzie, którym to owocem są męczarnie Piekła i straszna kara Bożego gniewu.
Fraza nie uwierzą (ar. la ju'minun) potwierdza słowo wszystko jedno (ar. sała'un), wyjaśniając ów brak różnicy.