Өте маңызды сұрақтың өзіне лайық маңызды жауабы. Орайы келгендіктен осы жерге жазылды. Рисалей-Нұрдың керемет әсерлі дәрісін бұдан қырық жыл бұрын бұрыңғы Саид білгендей өз хатында осы сұрақ пен жауапты жазған екен.

Көпшілік тарапынан мынадай бір сұрақ қойылуда: "Мұншама дұшпандарға және қырсық философтар мен адасқандарға қарсы Рисалей-Нұрдың төтеп беруі таңғаларлық оқиға. Иман жайлы миллиондаған құнды кітаптар мен Ислам туралы шығармалардың жайылуына тосқауыл болып, азғындық және дүниялық өмірдің ләззаттарын көрсету арқылы көптеген бейшара жастарды, жалпы халықты иман ақиқаттарынан мақұрым қалдырып жатқан мына заманда және Рисалей-Нұрға сұмдық шүйлігіп, небір азғырушы үгіттер жүргізсе де жала жауып, одан адамдарды үркітіп, бас тартқызуға тырысып жатса дағы басқа кітаптармен салыстырғанда Рисалей-Нұрдың таңғажайып түрде кеңінен тарауы, тіпті басым көпшілігі қолжазбамен көбейтіліп, алты жүз мың нұсқа оқырмандар арасынада қызыға оқылып, жасырын жайылып ел арасына, тіпті ел асып, шетелдерге өзін қызығушылықпен оқытуы таңғаларлық жәйт. Мұның хикмет сырын ашып берсеңіз!" деген мағынада көптеген сұрақтарға жауап ретінде былай демекпін:

Хикметке толы Құранның кереметімен оның хақ тәпсірі болған Рисалей-Нұр бұл дүниенің өзінде мағынауи жәһаннам бар екенін, адасушылықтың өзі тозақ екенін көрсетеді. Сондай-ақ, имандылықта

бұл дүнияның өзінде рухани жәннат бар екенін дәлелдеп береді. Және күнә, жамандық, харам нәрселердің ішіндегі рухани азапты көрсетіп, ал жақсы қасиеттерде, шариғаттың ақиқатарында, ізгі амалдарда жұмақтың рахатына ұқсас рухани ләззат бар екенін көрсетеді. Осылайша, азғын жолда адасып жүрген жандарға осы тұрғыдан келіп, егер ақиқатты тыңдарлық ақылы болса құтқарып қалады. Себебі, мына заманда екі сұмдық жағдай бар.

Біріншісі: Істің соңын ойламайтын және кейін болатын үлкен ләззатты дайын тұрған кішкентай ләззатқа айырбастап жіберетін сезім, ақыл мен ой-пікірді билеп алғандықтан азғын жолда жүргендерді қайтарудың бір ғана шарасы бар. Ол: дәл сол ләззаттының ішінде азап бар екенін көрсетіп әлгі, соқыр құмарлық сезімді басу.

Және يَسْتَحِبُّونَ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا аятының ишара еткеніндей, бұл заманда адамдар ақыреттегі алмастай қымбат нығметтерді, мол ләззаттарды біле тұра, тез сынғыш әйнек секілді дүниелік ләззатарды таңдайды. Осы тұрғыдан алғанда дүниеқұмарлыққа салынып қауіпке бас тігеді. Бұдан құтқарудың бір ғана шарасы бар. Ол: Дүнияның өзінде жәһаннам азабына ұқсас азаптар бар екенін көрсету. Міне, Рисалей-Нұр осы әдісті қолданады. Әйтпесе, адамдар күпірліктің кесірінен азғындықтың ықпалынан құтыла алмайды. Оларға Аллаһ Тағаланы таныстырып, жәһаннамның бар екенін дәлелдеп, тозақ отымен қорқытып, "қисық жолдан, харамнан тиыл!" десең, он адамнның тіпті жиырманың бірі құлақ асып, дәріс алады. Дәріс алған соң, "Аллаһ Тағала аса мейірімді де кешірімшіл, әрі тозақтың ауылы алыс қой!" деп, қайтадан бұрынғы азғын жолын жалғастыра береді. Жанын, жүрегін сезім билеп алады.

Міне, Риселей-Нұр көптеген теңеулер арқылы күпірлік пен адасушылықтың дүниядағы салдарын, сұмдық нәтижелерін көрсету арқылы ең қырсық, аса нәпсіқұмар адамдардың өзін әлгі сасық та пасық харам ләззаттардан, азғындықтардан жиіркендіріп, ақылы бар жандарды олардан бастартқызып тәубаға келтіруде. Ондай теңеулер, атап айтсақ, Жетінші, Сегізінші Сөздердегі қысқа мысалдар және Отыз Екінші Сөздің Үшінші тарауындағы ұзақ теңеу. Олар тым азғын, адасып жүрген бейбақты қорқытып, өз дәрісін мойындатқызады.

Мысалы, Нұр аятында қиялмен саяхат жасаған кезімде анық көрген жәйтті қысқаша ишара түрінде баяндап берейін.

Егжей-тегжейлі білгісі келгендер болса, «Сикке-й Ғайбия» кітабының соңғы жағына қарасын.

Сол саяхатта көргенім: Ризыққа мұқтаж хайуанат әлеміне материалистік философия көзімен қарадым. Қарасам, олардың мұң-мұқтажы бастан асады, әрі аш, әрі тым әлсіз, тым бейшара. Ол жан-жануарлар әлемі тым аянышты, ауыр халде көрінді. Осылай, адасқандар мен бейқамдардың назарымен қарағаныма қатты өкіндім. Кенет, Құран хикметімен, имани назармен қарадым. Сонда, Рахман есімі Рәззақ мағынасында жарқ еткен Күндей шыға келді. Әлгі, аш бейшара тірі жандар рахымның сәулесіне бөленді. Енді, хайуандар әлеміндегі жас төлдер мен нәзік нәрестелер назарымды аударды. Олардың бәрі де, тым әлсіз, өте әлжуаз, сонша мұқтаж, жанұшырған ауыр да мұңлы халде екендігі айналасын аяныштан жылатқандай, қараң қалған бір әлемді көрдім. Оларға, адасқандар секілді қарағаныма: "Қап, әттеген-ай!" деп өкіндім. Дереу, иман маған бір көзілдірік сыйлады. Сол көзілдірікпен қарасам, Рахым есімі шәпқат мағынасында жарқ етті. Әлгі, аянышты әлемді керемет сұлу, шырын да әсем бейнеге ауыстырды. Жарқыратып жібергені сонша, қайғы-мұңнан, өкініш пен аяныштан аққан жасты, қуаныш пен шүкірдің шаттық сезімінен рахаттанып аққан қуаныш жасына айналдырды.

Енді, адамзат әлеміне назар аудардым. Оған да адасқандар секілді назармен қарадым, Сонда, ол әлем өте қараңғы, сұмдық қорқынышты көрінді. Жүрегім, аузыма тығылды "Қап!" дедім. Өйткені, адам бойында толассыз армандар, шекс із-талап тілектер, неше түрлі ой-мақсаттар, мәңгі болмысты аңсайтын қалау ниеттер, жәннатты қалайтын талпыныс-қабылеттер және шек қойылмаған түрлі сезімдер мен сансыз мұң-мұқтаждықтар бар. Сонымен қатар, басына небір бәле үйір, сан-алуан қиыншылықтар мен қауіпті дұшпандар қоршаған, өмірі тым қысқа, күн сайын, сағат сайын өлім қаупі төніп тұрады. Аласапыран өмір, қиын тірлік, ауыр тұрмыс, бұл әрине жүректі жаралап, рухты азапқа салады. Бір жағынан, өмірдің аяқталуы мен айырылысып қоштасулар, бір жағынан қараңғы қапастай көрінген қабір. Адамдар топ-топ болып сол қараңғы шұңқырға түсіп жоқ болуда. Міне, адамзат әлемін осындай қараңғы да мұңлы түрде көргенімде, жүрегім де, рухым да, ақылым да тіпті, бүкіл сезімдерім зар еңіреп жылауға дайын еді. Кенет, Құраның Нұры, қуатты иман әлгі адасушылық назарды

жойып, имани назар ұсынды.

Қарасам, Аллаһтың Әділ есімі Хаким көкжиегінде, Рахман есімі Кәрим көкжиегінде, Рахим есімі Ғафур көкжиегінде яғни мағынасында, Баис есімі Уарис көкжиегінде, Мухий есімі Мухсин көкжиегінде, Раб есімі Малик көкжиегінде әрқайсысы Күндей жарқырап, әлгі қараңғы әрі ішінде небір әлемдері бар адамзат әлемін жаппай жарыққа бөлеп, құлпыртып жіберді. Жәһаннамға ұқсас жағдайдан құтқарып, нұрлы ақырет әлеміне қарай тура терезе ашып, әлгі қайғылы адамзат дүниесіне нұр шашты. Мен дән риза болып, "Әлхамдулләһ, Әшшукрулиллаһ" дедім. Сонда, бұл дүнияның өзінде Иманның ішінде мағынауи жұмақ, ал күпірлікте мағынауи тозақ бар екеніне көзім жетті.

Енді, жер шары бір әлем болып көрінді. Қиялмен саяхат еткен кезімде дінді қабылдамайтын философияның қараң қалған табиғат заңдары бойынша қарағандықтан сұмдық қорқынышты боп көрінді. Жер шары зеңбіректің оғынан жетпіс есе жылдам қозғалып барады. Жиырма бес мың жылдық жолды бір жылда жүріп өтеді. Мұндай жылдамдықпен кез келген уақытта быт-шыт болуы мүмкін, ішкі жағы дүмпіп жатқан, әбден қартайған жер шары сұмдық алып кеме тәрізді ұланғайыр кеңістікте саяхат жасап барады, үстінде шарасыз жағдайдағы адамзат бар. Бұл жағдай маған тым ауыр, қорқынышты болып көрінді. Көзім қарауытып, басым айналды. Философияның көзілдірігін жерге бір ұрып сындырдым. Кенет, Құранның хикметі, иманның даналығы арқылы нұрлы көзбен қарадым. Қарасам, Аспан мен жерді жаратқан «Қадир», Алим", "Раб Аллаһтың", "Рабб-ус сәмәуат-и уәл ард", "Мусаххир-үш Шәмси уәл қамар" есімдері, "рахым", "азамет", "рубубият" көкжиегінде Күндей жарқырап нұрға бөледі. Әлгі, қараңғы, үрейлі, сұмдық боп көрінген әлем жап-жарық боп кетті. Сол кезде менің иманды көзіме жер шары керемет, өте бағынышты, еш қауіпсіз, сенімді және әркімнің ризық несібесі ішінде сенімді саяхат кемесі тәрізді көрінді және көңіл көтеру үшін, әрі сауда жасау үшін тіршілік иелерін мінгізіп алып, Күнді айналып кезіп жүрген және жаз, көктем, күз мезгілдерінің өнімдерін тұтынушыларға таситын ұшақ яки поезд тәрізді көрдім. Жер шарының зәррелері санынша «Әлхамдуилләһ ала ниғмәт-ил Иман!» дедім.

Міне, осындай көптеген теңеулермен Рисалей-Нұр адасқандар мен азғындардың бұл дүнияның өзінде жәһаннам азабын шегіп

жүргендігін, ал имандылар мен ізгі амал жасаушылар, бұл дүнияның өзінде рухани жәннатта рахаттанып жүргенін нақты дәлелдеп берген. Әрине, әркім оны иманның дәрежесіне қарай сезінеді. Бірақ, мына аласапыран заманда сезімді шатастыратын, адамның назарын басқа жаққа аударып,ақылын шашыраңқы қылатын ағымдар ақыл-ойды тұсаулап, есеңгіретіп тастағандықтан, адасқандар рухани азапты әзірше нақты сезбей жүр. Һидаят бұйырған имандылар да ғапылдыққа салынып, нағыз рухани ләззаттың дәмін ала алмай, қадірін білмей жүр.

Бұл заманда мутлақ күпірлік және пән-пәлсападан туындаған адасу сондай-ақ, күпірліктен пайда болатын қырсықтық, тәкаппарлық бұрынғы уақытпен салыстырғанда өте көп. Ескі заманда Ислам ғалымдарының дәрістері, айтқан дәлелдері адамдарды толық қанағаттандыратын. Көкейдегі күмән-күдікті тез арада жойып жіберетін. Ол кезде жұрт жаппай Аллаһқа сенетіндіктен Аллаһ туралы айтып, жәһаннам азабын еске түсіргенде көпшілік қисық жолдан қайтып, тәубаға келетін.

Бұрын бір елде бір ғана кәпір болса, қазіргі заманда бір ауылда жүз кәпір бар. Бұрын пәнмен, іліммен адасып, қырсығып иман ақиқаттарына қарсы шығатындардан қазіргілердің саны жүз есе көп. Бұл тоңмойын қырсықтар перғауынға ұқсап тәкаппарлана, қыңыр кетіп иман ақиқаттарына қарсы шығады. Сондықтан, оларға қарсы атом бомбасы секілді қуатты, бұ дүнияда да олардың наным-сенімдерін тас-талқан қылатын құдси, киелі ақиқат ләзім. Сонда, олардың шабуылы тоқтап, кейбіреуі иманға келеді. Міне, Құдайға сансыз шүкір, осы заманның мағынауи дерттеріне дәл шипа боларлық Қасиетті Құранның мағынауи мұғжизасы, нұр сәулесі Рисалей-Нұр көптеген теңеу-мысалдармен ең қырсық, тоңмойындарды да Құранның алмас қылышымен шауып, тас-талқан етуде. Әлемде қанша зәрре болса, сонша уахданиятқа дәлел көрсетеді яғни Аллаһтың бір екенін, иманның ақиқаттары рас екенін нақты түрде, көзге шұқып тұрып көрсетеді. Жиырма бес жылдан бері небір шабуылдарға төтеп беріп, жеңіске жетуде.

Иә, Рисалей-Нұр иман мен күпірді салыстыра отырып, адасу мен тура жол қалай болмақ екенін көзбен көргендей дәлелдейді.

Атап айтар болсақ, Жиырма Екінші Сөздің екі тарауы, ондағы айғақтар, Лемалар, Отыз Екінші Сөздің бірінші бөлімі, Отыз Үшінші Мектубтың терезелер атты бөлімі және Аса-и Мұса жинағының Он бір айғағы міне, осы аталған Рисалелерді салыстыра әрі өте мұқият оқыса, қазіргі замандағы мутлақ күпірліктің, қырсық дінсіздіктің сағын сындыратын, күлін көкке ұшыратын Рисалей-Нұрда көрініс тапқан Құрани ақиқаттар белгілі болады.

Иншаллаһ, Тылсымдар топтамасы кітабында, діннің маңызы зор терең сырлары мен әлемнің жаратылу себептері қалай баяндалған болса, осы аталған жинақтарда солай топтастырылған .

Сондай-ақ, адасқандар бұл дүнияның өзінде тозақи өмір кешуде, ал тура жолдағылар дүниеде де жұмаққа тән рахатта болатынын көзге көрсетіп, иманда жәннаттың мағынауи тұқымы бар екенін, ал күпірлікте Жәһаннамдағы заққұм ағашының тұқымы болатынын дәлелдеген Рисалей-Нұрдың сол тақырыптағы үзінділері қысқа да нұсқа бір кітапшаға жинақталып, жақында жарыққа шығады деген үміттемін, иншаллаһ.