BİRİNCİ BÖLÜM - AKÂİD

Din, insana yaratılışdaki gayeye ulaşabilmesi için, takip etmesi gereken yolu gösteren ilâhi bir nizâmdır. İnsanlar tarafından teşrî edilen kanun ve nizamlar din olmadığı gibi, tahrif'e uğramış ilâhî dinler de din olmaktan çıkar. Binaenâleyh mutlak olarak din" kelimesi söylendiği zaman, ondan murat, hak dindir. Bâtıl ve muharref din, ancak mukayyed olarak zikredilir.

Allah Teâla tarafından gelen bütün dinlerin menşei bir olup hepsi de insanları Allah'a iman etmeye ve O'na kulluk yapmaya davet etmişlerdir. Bu hususta zaman, mekân ve âdetlerin tesiri olmamış ve olmaması da lâzımdır. Bütün ilâhî dâvetçiler bunda ittifak halindedirler. Fakat zaman, mekân ve âdetler, ibâdet ve muâmelâtta tesirli olduğundan her ümmetin ayrı ayrı ibâdet ve muâmelâtı olmuştur.

İslâm, semavî olan bütün dinlerin adı olup, "din" kelimesinin manâsını ifade eder. Zannedildiği gibi, yalnız Hz. Muhammed (S.A.V.) e gelen dinin has ismi değildir. Cenab-ı Hak Kur'an-ı Kerim' de, Nuh Aleyhisselâm'ın dilinden şöyle buyuruyor:

"Müslümanlardan olmakla emrolundum."

(Yunus : 72).

İbrahim ile İsmail (A.S.)'e atfen de şöyle buyuruyor:

"Ey Rabbimiz, bizi sana teslim olmakta sabit kıl."

(Bakara : 128)

İslâm, Allah'a teslim olmaktan ibarettir; dışını Allah'a teslim eden kimseye müslüman denir. Peygamberler, herkesten ziyade Allah'a teslim olduklarından ilk ve gerçek müslümanlar da onlardır. Cenab-ı Hak buyuruyor:

De ki: "Şüphesiz benim namazım, ibadetlerim, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi olan Allah içindir."

(En'âm : 162).

İslâm, sadece namaz, oruç, hac, zekât ve kelime-i şehadetten ibaret değildir. Bunlar İslâmın en mühim cüz'leridir. Hz. Ömer (R.A.)'in rivayet ettiği meşhur hâdis de, bir bütün olan İslâmı ehemmiyetine binaen cüz ile tarif etmiştir.

İmân, Allahu Teâlâ'nın gönderdiği semavi hükümleri kâlp ile kat'î sûrette tasdik etmektir.

İmânın altı rüknü vardır:

1-Allah'ı,

2-Meleklerini,

3-Kitaplarını,

4-Peygamberlerini,

5-Ahiret gününü,

6-Kader'i bilip onlara kalben inanmaktır.

Allah'a imân, Allah'ı bilip ona inanmak, varlığını, birliğini, bütün kemâl sıfatlarıyla muttasıf ve eksik sıfatlardan münezzeh olduğunu kabul etmektir.

Allah'ın varlığına ve birliğine inanan, iyilik edeni mükâfatsız, kötülük yapanı da cezasız bırakmıyacağını ve adâletini icra etmek için ahiret alemini yarattığını kabul eden kişi saadet ve huzur içindedir. Bunun için, ebedi âleme açılan Kabir kapısından da korkmaz. Belki o, kendisi için bir sevinç kaynağıdır. Fakat, Allah'ı tanımayan insan, servet, konfor, makam ve evlât gibi refah ve saadet vesileleri telakki edilen bütün esbaba sahib de olsa mes'ud değildir. Kabir ve ölüm düşüncesi her an kalbini kurcalayıp kendisine ızdırap ve azap vermektedir.

Her uzvun vazifesi vardır. Gözün vazifesi görmek ise aklın da vazifesi düşünmek ve anlamaya çalışmaktır. Beşerin aklı düşünmezse hayat felce uğrar. Bunun için Cenab-ı Hak, insanı düşünmeye davet edip buyuruyor ki:

"De ki: Bakın göklerde ve yerde neler var."

(Yunus: 101)

Düşünen insan, kendisini ihata eden varlığa bakar. Nereden geldiğini, kimin tarafından yaratıldığını, hakiki sahibinin kim olduğunu araştırır ve onu bulmaya çalışır. Bir binanın kendi

kendine var olması mümkün olmadığı gibi, varlık binasının da kendi kendine var olması mümkün değildir. Mutlaka bir hâlık'ı vardır. Bir bedeviye Allah'ın vardığını ne ile isbat edebilirsin diye sorduklarında şöyle demiştir:

"Dışkı deve'ye, ayak izleri yürüyüşe delâlet eder de burçlarla süslenmiş gökyüzü ve etraflı yeryüzü, Lâtif ve Habir olan Allah'a delâlet etmez mi?" Evet yeryüzü ve onun insanı, hayvanı, bitkisi, câmidi, semâ ve onun güneşi, ayı, yıldızları ve bütün bunların ince ve ölçülü nizâmları Allah'ın varlığına, birliğine ve bütün kemâl sıfatlarına açıkça delâlet ederler.

Allah'ın üç çeşit sıfatı vardır:

a)Sıfat-ı Selbiyye,

b)Sıfat-ı Sübûtiyye,

c)Sıfat-ı Esmâ.

SIFAT-I SELBİYYE

Sıfat-ı Selbiyye, Cenabı Allah'a yakışmayan ve eksikliği ifade eden hallerden Allah'ı tenzih eden sıfatlardır. Bunlar da altıdır:

1- VAHDANİYYET: Cenab-ı Allah'ın zât, sıfat ve ef'alinde bir olmasıdır.

Zâtında bir olması demek, zatı parçalardan mürekkep olmayıp, mülkünde ortağı bulunmamasıdır. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"De ki: Allah birdir." (İhlâs: 1)

Sıfatında bir olmak demek; hiçbir kimsenin sıfatının, Allah'ın sıfatına benzememesidir.

Efalinde bir olmak demek; Cenab-ı Allah her şeyin hâlik-ı olduğundan dünyada cârî olan bütün fiiller onundur. Hiçbir kimsenin fiili yoktur, insanların ancak kesbi vardır.

Hristiyanlık akidesi her ne kadar aslında semavî isede, tahrife uğradığından, insanlar tarafından vaz'edilen inançlar halini almış ve İslâm'ın kabul ettiği vahdaniyyeti ortadan kaldırmıştır.

Onların akidesine göre Allah, Baba-Oğul ve Ruhul-Kudüsten ibarettir. Her biri ayrı ayrı ve diğerinden müstakil olmakla beraber, Allah her üçünden mürekkeptir.

Hristiyanlardan biri şöyle diyor:

"O, İlâhdır, İlâh'ın oğludur ve Ruh'dur. Üçü de bir olup bölünmez."

Üçlü akidesi (teslis) Hristiyanlıkta bulunduğu gibi, Brahma dininde de bulunur. Onlara göre, kâinat'ı yaratan zat, önce Brahman sonra Vişno, sonra da Sîvo ile birleşmiş ve üçünün birleşmesiyle asıl ilâh meydana gelmiştir.

Budistler, Vişno'nun alemi günahlardan kurtarmak için bazı cisimlerle birleştiğini ve Dokuzuncu defada Buda'ya hülul ettiğini iddia ederler.

2 - KIDEM: Cenab-ı Allah'ın varlığının başlangıcı olmaması, yani ezelî olması demektir. Bunun zıddı, sonradan olmaktır. Cenab-ı Allah, Kıdem sıfatı ile muttasıf olduğundan, varlığı için bir başlangıç olamaz. Geçmiş zamanın en münteha noktasına kadar uzansak yine de mevcut olmadığı bir zamanı tasavvur edemeyiz.

3- BEKÂ: Varlığı için sonu olmamasıdır. Bunun zıddı yok olmaktır. Cenab-ı Allah ezeli olduğu gibi, ebedidir de. Varlığı için nihayet yoktur. Gelecekte mevcut omayacağı bir zaman tasavvur edilemez.

"Evvel de O, ahir de O'dur." (El-Hadid: 3)

4 - MÜHALEFETÜL HAVADİS: Sonradan varedilmiş olan şeylere muhalif olması, yaratıkların hiç birine benzememesidir. Yaratıklar birbirine benzeyebilirler ve başka başka şekillerde de olabilirler. Fakat Cenab-ı Allah, yarattıklarından hiç birisine benzemez. O, insanın hatırına gelen her şekil ve suretin dışındadır. Şekil ve suretten münezzehtir. Kur'an-ı Kerim buyuruyor ki:

"Onun misli gibi hiçbir şey yoktur." (Şura: 11)

Alim, Kerîm ve Rahîm gibi Cenab-ı Allah'ın bazı vasıfları insanlar için kullanılırsa da, kullanışı sûridir. Yani Cenab-ı Allah ile insanlar hakkında kullanıldığı zaman manâsı ayrı ayrıdır. Meselâ Alim, Allah'ın vasfı olarak kullanıldığında her şeyi, cüz'i, külli, ezelde bilen zat kastedilir. Bir insan için kullanıldığında da, bazı mahdut şeylerin bilgisini sonradan elde eden manâsına gelir.

5- KIYÂM BİNEFSİHİ : Cenab-ı Allah'ın kendi kendine kâim olması, tam istiklâl sahibi olup zaman ve mekân gibi hiçbir şeye muhtaç olmamasıdır. Çünkü ezelî ve ebedî olan Allah'ın sonradan yarattığı şekillere muhtaç olması tasavvur edilemez.

6- VÜCUT : Var olmaktır.

Sıfat-ı Sübütiyye yedidir. (Mâturidi'ye, göre sekizdir).

a - Hayat: Diri olması. Kâinatta insan, hayvan ve bitki gibi canlı mahlukları dirilten Allahu Azîmüşşan olduğuna göre, onun diri olmasında şüphe yoktur. Çünkü diri olmayan, başkasına dirilik veremez.

b - İlim: Bilgili olması. Cenab-ı Allah, geçmişte, gelecekte ve şimdiki halde küçük, büyük, cüz'î, küllî her şeyi bilir. Onun bilgisi dışında hiçbir şey olamaz. Kâinatın nizamı ve hikmetli düzeni bunun en büyük şâhididir. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Gayb'ın anahtarları, Allah'ın katındadır. Onları ancak Allah bilir. Karada ve denizde ne varsa hepsini O bilir. O'nun ilmi dışında bir yaprak dahi düşmez. Yerin karanlıkları içindeki tek bir tane, yaş ve kuru her şey Allah'ın ilmindedir." (El-En'am: 59)

c - İrade: Cenab-ı Allah'ın yaratacağı şeyleri kendi hikmetine uygun bir tarzda birer veche tahsis etmesidir. Cenab-ı Hak İrade sıfatıyla herhangi bir şeyi, uzun veya kısa, güzel veya çirkin, âlim veya câhil şurada veya burada halk eder. Cenab-ı Hak buyurur:

"Rabbın dilediğini yaratır ve seçer. İrade serbestlik onların değil, Allah, münezzehtir ve onların ortak koştukları şeylerden yücedir." (El-Kasas: 68)

d- Kudret: Güçlü olması. Cenab-ı Allah'ın ezelî bir sıfatı olup, mümkinat'a taallûk eder. Bu sıfat ile mümkinatta tasarruf eder, mevcudu yok edebildiği gibi mümkin ve mâdum olan herşeyi de var edebilir.

e - Semî: İşitmesi. Cenab-ı Hakk'ın ezelî bir sıfat'ı olup, duyulması mümkün olan şeylere taalluk eder. Bu sıfat ile en gizli sesleri bile işitir, duyar.

f- Basar: Görmesi. Cenab-ı Hakk'ın ezelî bir sıfatı olup, görülmesi mümkün olan şeylere taalluk eder.

g - Kelâm: Söz söylemesi. Cenab-ı Allah emir verip nehyettiği için konuşur. Fakat onun konuşması bizimki gibi değil, ezelidir. Nasıl ki "ateş yakıcı bir maddedir" denildiği zaman, yakıcı madde, kâğıt üzerine yazılan veya ağızla söylenen, ateş olmayıp hariçteki medlülü olduğu gibi, kâğıt üzerine yazılan veya ağızla okunan Kur'an-ı Kerim de ezelî olmayıp ezelî olan ancak onun medlülüdür.

Maturidî'ye göre, sıfat'ı sübutiyye'nin sekizincisi, sıfatı ef'alın menşe'i olan TEKVİN sıfatıdır. Cenabı Hak, bu sıfat ile istediği her hangi bir şeyi var eder, veya variken yokeder.

Şunu bilmemiz gerekir ki, Cenab-ı Allah'ın zâtı hiçbir keyfiyet ile mütekeyyif olmadığı ve idrâk edilmediği gibi, Allah'ın sıfatlarının da keyfiyetini bilemeyiz. Bizim aklımız bunu idrâk etmekten âcizdir. Semî ve Basar gibi sıfatları, bizim bildiğimiz aletlere, ışık, hava, uzaklık, yakınlık gibi şartlara bağlı değildirler.

SİFATÜL-ESMÂ: Cenab-ı Hakk'ın zât ve sıfatına delâlet eden sıfatlardır. Bunlar da Sıfat'ı Sübutiyye'den müştak olan sıfatlardır ki şunlardır:

HAY : Daima diri olan,

ÂLİM : Her şeyi bilen,

MÜRİD : Dileyen,

KADİR : Her şeye gücü yeten,

SEMİ: Her sesi işiten,

BASİR : Her şeyi gören,

MÜTEKELLİM : Konuşan'dır.

Melekler, duyularımızla idrâk edilemiyen nurânî mahlûklardır. Hayvanî şehvet ve nefsanî arzulardan münezzehtirler. Yemezler, içmezler, yatmazlar ve evlenmezler. Erkeklik, dişilik gibi vasıfları yoktur. Allah'ın izniyle çeşitli şekillere girebilirler. Cenab-ı Allah şöyle buyuruyor:

"Kur'andaki Meryem kıssasını oku. Hani O, ailesinden ayrılıp doğu tarafında bir yere çekilmişti. Sonra ailesinin önlerinde bir perde kurmuştu. Nihayet ona Ruhumuzu "Cebrail'i" gönderdik de kendisine bir düzgün insan şeklinde göründü." (Meryem: 16-17)

Emri İlâhi ne ise mutlaka yerine getirirler ve Allah'a karşı gelmezler. Kur'an-ı Kerim buyuruyor:

"Allah kendilerine ne emr etti ise, ona isyan etmezler ve emredildikleri şeyi yaparlar." (Tahrim: 6)

Melekler, âlemi gaybden olup, gözle görülmeyen, kulakla işitilmeyen, el ile tutulmayan mahluklardır. Kur'an-ı Kerim ve ondan önceki semavî kitaplar onlardan kesin olarak haber verdikleri için inkâr etmek küfürdür.

Beşer, cinsi itibariyle melekten efdâldır. Onun için nebi ve resuller insanlardan gönderilmiş ve insan, yer yüzünde Allah'ın halifesi olmuştur. Ancak Cebrail, Mikâil, İsrafil ve Azrâil gibi meleklerin havassı, insanların avamından efdaldırlar.

Melekler'in çeşitli görevleri vardır. Bir kısmı şunlardır:

1- Allah'a hamdü sena ve tesbih etmek. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Gerçekten Rabbinin katında olanlar rahmetine yakın melekler, Allah'a kulluk etmekten asla kibirlenmezler. Onu tenzih eder, yüceltirler ve yalnız ona ibadet için secde ederler." (El-Araf: 206)

2- Arş'ın işlerini tedvir etmek. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Arş'ı yüklenen melekler ve onun etrafındakiler Rablerini hamd ile tesbih ederler, O'na iman ederler." (Mü'min: 7)

3- Cennet işlerini düzene sokup hizmet etmek.

4- Cehennem işlerini düzenleyip hizmet etmek.

5- İnsanlarla bulunup, onların hasenât - iyilik - ve seyyiat -günahlarını- yazıp onlar için dosya tutmak.

Meleklerin en büyükleri, Cebrail, Mikâil, İsrâfil ve Azrâil'dir.

Cebrail, Peygamberlere vahiy getirip semavi sahife ve kitapları inzal ediyordu. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Ey Resûlüm söyle; Her kim Cibril'e düşman ise (kininden helâk olsun.) Gerçekten Cibril, daha önce indirilen kitapları tasdik etmekte olan Kur'an'ı, Allah'ın izniyle senin kalbine indirdi." (Bakara: 97)

Mikâil, rüzgâr, bulut, yağmur ve bitki gibi şeylerle görevli bulunan meleklerin başındadır.

İsrâfil, kıyamet gününün vücuda gelmesi ve ölülerin dirilmeleri için görevlendirilmiş olan meleklerin başıdır.

Azrâil ve Melekülmevt, canlı mahlûkların ruhlarını almakla görevli meleklerin başıdır. Ruhları kabzeden yalnız Azrâil olmayıp onun maiyetinde sayılarını bilmediğimiz bir çok melek vardır. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Sonunda, sizden birinize ölüm geldiği vakit, gönderdiğimiz melekler onun ruhunu alırlar. Görevlerinde noksanlık etmezler." (El-En'am: 61)

Cenab-ı Allah yer yüzünde halife olarak seçtiği ve mükellef olarak addettiği insanı, başı boş bırakmamış, dünya ve ahirette mes'ud olabilmesi için nasıl hareket edeceğini, nasıl davranacağını göstermiş, emir ve nehiylerini Cebrail vasıtasiyle insanların en ileri gelenleri olan peygamberlere tebliğ etmiştir.

Bu emir ve nehiyleri bazen sahifeler halinde göndermiştir. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Yoksa Musa'nın sahifelerinde olan kendisine bildirilmedi mi? Ve İbrahim için de aynı şey ifa edilmedi mi? Musa'ya olsun, İbrahim'e olsun verilen haber şuydu ki: Hiçbir günahkâr diğerlerinin günah yükünü çekemez. İnsan için kendi çalıştığından başka bir şeyle karşılık görmek yoktur. Çalıştığı -insanın elde ettiği semereler -ileride- kıyamet gününde -görülecektir. Sonra buna en kâmil mükâfat verilecektir. Şüphesiz en son dönüş ancak Rabbinedir." (Necm: 36-42).

Bazı rivayetlere göre, 10 sahife Hz. Adem'e 50 sahife Hz. Adem'in oğlu Şit (A.S.)'e 30 sahife Hz. İdris (A.S.)'e 10 sahife de Hz. İbrahim (A.S.)'e verilmiştir.

Bazen emir ve nehiyleri de kitaplar halinde inzal etmiştir. Kitaplar şunlardır:

Tevrat, Zebûr, İncil ve Kur'an. Bugün Yahudilerin elinde bulunan Tevrat tahrife uğradığından değerini kaybettiği gibi, ondan sonra gelen İncil'de Tevrat'ı yürürlükten kaldırmış; daha sonra İncil dahi tamamen ortadan kaybolmuş ve Hıristiyanların elinde bulunan dört İncil, Hz. İsa'dan çok sonra malûm şahıslar tarafından yazılmıştır.

En son kitap olan Kur'an-ı Kerim'e gelince, Cenab-ı Hak onu yirmi üç sene zarfında âyet âyet, sûre sûre, son peygamber Hz. Muhammed (S.A.V.)'e inzal buyurdu. Tahrife uğramaması ve kayb olmaması için, Allah'ın Resulü onu ezberlediği gibi, müminlerin de ezberlemelerini emretti. Bunun için her asırda yüz binlerce hâfız bulunmuş ve bulunmaktadır. Bu sayede Asr-ı Saadette okunan Kur'an-ı Kerim ile bu asırda okunan Kur'an-ı Kerim arasında hiçbir fark yoktur. Olduğu gibi muhafaza edilmiş ve böylece şu vad'i İlâhî tahakkuk etmiş oluyor:

"Hiç şüphe yok ki, Kur'an-ı biz indirdik ve muhakkak ki onu, tahrif ile tebdilden- biz koruyacağız." (Hicr: 9)

Hz. Ebubekir (R.A.)'ın zamanına kadar Kur'an-ı Kerim dağınık olup bir araya getirilmemiş, sûre ve ayetler halinde sahabelerin yanında bulunuyordu. Yemâme muharebesinde yetmiş kadar hâfız şehid olunca, Kur'ân-ı Kerim'in kaybolmasından endişe eden Hz. Ömer'in teklifi üzerine Ebûbekir'in emriyle Zeyd İbni Sabit'in başkanlığı altında bir hey'et tarafından bir araya getirildi. Hz. Osman zamanında da çoğaltıldı.

Kur'an-ı Kerim'in bir çok meziyetleri olup bazıları şunlardır:

1- Kur'an-ı Kerim bütün semavî kitapların tâlim ve irşadlarının hulasasını içine alır. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Ey Resûlüm, sana da bu hak kitabı (Kur'an'ı), kendinden önceki kitapları hem tasdikçi, hem onlar üzerine bir şahid olarak indirdik." (El-Maide: 48).

2- Kur'an-ı Kerim beşerin hidayeti için Allah'ın son sözüdür. Tahrif ve el sürmekten masun kalacağından ve her asrın ihtiyacını karşılayabilecek bir durumda olduğundan, başka semavî kitaba ihtiyaç bırakmamıştır. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Muhakkak ki o, çok şerefli bir kitapdır. Ona ne önünden ne ardından bâtıl yaklaşamaz. O, Hakîm ve Hamid olan Allah'dan indirilmedir." (Fussilet: 41-42).

3- İlim ve teknik ne kadar ilerlerse ilerlesin, asla Kur'an-ı Kerim'in hiçbir hükmüne ters düşmez. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"İleride biz onlara hem yer yüzü etrafında, hem bizzat nefislerinde âyetlerimizi öyle göstereceğiz ki, nihayet peygamberin söylediği şeyin haiz olduğu kendilerine zâhir olacaktır." Rabbinin her şeye şahit olması kafi değil midir? (Fussilet: 53).

4- Cenab-ı Allah Kur'an-ı Kerim'in ezberlenmesini, Arap olsun, olmasın herkes için kolaylaştırmıştır. Sıkıntı çekmeden herkes onu ezberliyebilir. Ama başka sözler böyle değildir. Meselâ İngilizce bilmeyen bir kimse İngilizce olarak yazılmış bir kitabı veya kitabın birkaç sayfasını ezberlemeye kalkışırsa çok zahmet çeker; hem de gereği gibi ne telaffuz edebilir, ne de meharic-i hurufun hakkını verebilir. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"And olsun ki, biz Kur'an'ı düşünüp öğüt almak için kolaylaştırdık. Fakat düşünen mi var?" (Kamer: 17)

Âlemlerin Rabbi olan Allah, hayvanların yaşayışı için gereken ne ise onu karşılamak için onlara istidat verdiği gibi, insanların bekası ve fıtrî vazifelerini yapabilmek için de lider ve mürşidleri olan peygamberlere vahiy inzal etmiştir. Bu peygamberler de kendilerine gelen vahyi, insanlara tebliğ edip Allah ile kullar arasında elçilik yapmışlardır. Bunun için bütün peygamberlere imân etmemiz farzdır. Bir kısmına inanmak bir kısmını inkâr etmek küfürdür. Kur'an-ı Kerim buyuruyor:

"Peygamberlerinden hiç birinin arasını ayırd etmeyiz." (Bakara: 285)

Peygamberlerin ilki Hz. Adem (A.S.), sonuncusu Hz. Muhammed (S.A.V)'dır. Aralarında, sayıları kesin olarak bilinmeyen bir çok peygamberler vardır. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"- Gönderdiğimiz öyle peygamberler vardır ki, onları bundan önce sana beyan ettik. Öyle peygamberler de vardır ki, sana onların kıssalarını bildirmedik." (En-Nisa: 164).

Çok yaşlı olan bu dünyada, yaşayan her millet için, mutlaka birer peygamber gönderilmiştir. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Hiçbir ümmet yoktur ki, içlerinden Cehennem ile korkutucu bir peygamber geçmiş olmasın." (Fatır: 24). Başka bir âyette:

"Her ümmet için bir peygamber vardır." buyuruyor. (Yunus: 47).

Kur'an-ı Kerim'de adları geçen peygamberlerin sayıları yirmibeştir: Adem, İdris, Nuh, Salih, İbrahim, Lût, İsmail, İshak, Yakub, Yusuf, Eyyüb, Şuayb, Musa, Harun, Davud, Süleyman, İlyas, Elyesa, Yunus, Zülkifl, Zekeriyya, Yahya, İsa, Muhammed "Aleyhisselam".

Kur'anda adı geçen, Üzeyr, Lokman ve Zülkarneyn hazretleri peygamber olmayıp Allah'ın salih kullarıdırlar.

Peygamberler herkes gibi, yer, içer, evlenir, hastalanır ve vefat ederler. Kendilerine bildirilmezse, gaybi bilmezler. Kur'an-ı Kerim buyuruyor:

"De ki: Ben, ancak sizin gibi bir insanım." (Kehf: 110). Başka bir âyette:

"O, bütün gaybi bilendir. Gaybe dair ilmini ise, hiç kimseye açmaz. Ancak bir peygamber olarak seçtiği müstesnadır." (El-Cin: 26-27). denilmektedir.

Peygamber mutlaka erkektir. Kadınlardan peygamber gelmemiştir. Cenab-ı Allah buyuruyor:

"Biz, senden önce de, ancak kendilerine vahy ettiğimiz bir takım erkek peygamberler gönderdik."

(El-Enbiya: 7).

Peygamberler, bütün güzel hasletlerle muttasıf olmakla beraber, en bariz sıfatları beştir:

1-Doğruluk,

2-Emanet,

3-Fetanet,

4-İsmet,

5-Tebliğdir.

Peygamberlere isnad edilen ve masiyet gibi görüNen şeyler, günah olmadıklarından, onların ismetini ihlâl etmezler. Meselâ, Hz. Adem (A.S.) her ne kadar yasak olan ağaçtan yemiş ise de, unutkanlık neticesinde onu işlediğinden günahkâr sayılmamıştır. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Doğrusu bundan önce Adem'e - bu ağaçtan yeme diye- emr ettik de unuttu. Biz onda, bir sabır ve sebat bulmadık." (Tâhâ: 115)

Cenab-ı Hak gönderdiği peygamberlerin, nübüvvet davasını tasdik etmek için mûcize ile tabir edilen harikülâde -adet

üstü- bazı şeylerle onları te'yid edip doğruluklarını tasdik etmiştir. Meselâ, İbrahim (A.S.) ateşe atıldığında, Cenab-ı Allah ateş'in yakıcılık hassasını gidererek onu muhafaza etmiş ve getirdiği dinin, hak olduğunu göstermiştir. Musa (A.S.)'ya, âsâ vererek onunla sihirbazların sihrini ibtal etmiş, İsa (A.S.)'ya âmâ'nın gözünü iyileştirecek ve ölüyü diriltecek kadar kendisine selahiyet vermiş ve Hz. Muhammed (S.A.V.)'e Kur'an-ı Kerim başta olmak üzere yüzlerce mûcize vermiştir.

Kerâmet de mûcize gibi harikulâdedir, ancak, peygamberlik davasında bulunmayan salih zatlara verilir.

Peygamberlerin görev ve gayeleri, toplumu iyiye sevk edip, kötülükten kurtarmak, küfür ve ilhad karanlığından çıkarıp, imanın nuruna kavuşturmaktır. Her birinin görevi, kendilerinden önceki peygamberlerin tamirine çalıştığı insanlık binasına bir taş koyup, o binayı daha yükseltmek idi. Nihayet en şerefli ve en son peygamber olan Hz. Muhammed (S.A.V.) gelip, o binayı tamamladı. Artık başka bir peygamber'in gelmesine ihtiyaç bırakmadı. Şayet başka peygamberler gelseydi yeni bir şey ilave etmiyecekti. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Bu gün sizin için dininizi kemâle erdirdim, üzerinizdeki ni'metimi tamamladım ve size din olarak İslâm'ı seçtim." (El-Maide: 3).

Başka bir âyette de şöyle buyuruyor:

"Muhammed, erkeklerinizden hiç birinin babası değildir. Fakat o, Allah'ın resûlü ve peygamberlerin sonuncusudur." (Ahzap: 40).

Peygamber Aleyhisselamın gerçekleştirdiği en büyük işler şunlardır:

1- Putperestliği kökünden kazıyıp yerine, Allah'a ve ahiret gününe iman etmeyi yerleştirdi.

2- Cahiliyye adet ve rezaletini ortadan kaldırıp, yerine, fazilet, edep ve terbiye koydu.

3- Büyük bir inkılâp yaparak toplumun akıl, ruh ve karakterini değiştirdi.

4- Arap milleti ile arap olmayan müslüman milletleri birleştirerek, Kur'an-ı Kerim'in sancağı altında onları bir araya getirip, kardeşlik bağı ile birbirine bağladı.

İmân silsilesinin beşinci halkası ahiret gününe imân etmektir.

Kur'an-ı Kerim, Allah'a imândan sonra, Ahiret'e imân etmeye çok ehemmiyet vermiştir. Çünkü, Allah'a imân, varlığın çıkış kaynağını gösteriyorsa, ahiret gününe imân etmek de, varlığın sonucunu gösteriyor. İnsan ancak bunun ışığı altında hedef ve gayesini çizebilir. Ahiret'e imân olmazsa insan gayesiz kalır, yüce meziyetlerden mahrum olur.

Cenab-ı Allah Kur'ân-ı Kerim'in birçok yerlerinde, bütün mahlukattan üstün tuttuğu, yerde ve gökte ne varsa ona musahhar kıldığı ve kendine halife olarak seçtiği insanı, boşuna yaratmadığını, bu fâni âlemden sonra bâki bir âlemin mevcud olduğunu ve bütün insanların oraya dönüp, müstahak oldukları ceza ve mükâfatı göreceklerini katî bir sûrette beyan ediyor. Kur'an-ı Kerim buyuruyor ki:

"Sizi ancak boşuna yarattığımızı ve gerçekten bize döndürülmiyeceğinizi mi zannettiniz?" (El-Mü'minûn: 115).

Bu hususda bütün Enbiya ve Semavî kitaplar ittifak halindedirler.

Kıyamet'in ne zaman kopacağı her ne kadar belli değilse de, küçük büyük bir takım alâmetleri vardır. Küçük alâmetlerin en önemlileri şunlardır:

1- Resûlüllah'ın Risaleti ve nübüvvet'in son halkasının gelmesi. Allah'ın Resûlü buyuruyor:

"Ben, kıyamete nisbetle bunlar (Orta ve Şehadet parmakları) gibi gönderildim."

Yani Peygamberimiz (S.A.V.) ile kıyamet yanyana olup, aralarında başka bir peygamber olmayacak demektir.

2- Depremlerin çoğalması,

3- Çok uzak mesafelerin, kısa bir zamanda kat' edilmesi,

4- Yüksek binaların yapılması hususunda yarış edilmesi.

Büyük işaretler ise şunlardır:

1- Güneş'in batıdan doğuşu, kıyamet kopmadan önce Allah'ın izniyle kâinatın nizamı değişip, güneş batıdan doğacaktır.

"Güneş batıdan doğmadıkça kıyamet kopmayacaktır."

2- Dabbetülard'ın çıkıp insanlarla konuşması. Dabbetülard'ın nasıl bir hayvan olduğu ve ne gibi konuşmalar yapacağı, kesin olarak bilinmemektedir. Gaybi olduğundan münakaşasını yapmak, doğru değildir. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Kıyametin kopacağına dair-" o sözün, üzerine vukuu yaklaştığı zaman, yerden bir "Dabbe çıkarırız da, insanların âyetlerimize yakînen iman etmemiş olduklarını kendilerine söyler." (En-Neml: 82)

3- Mehdi ile Deccal'ın zuhurları. Kıyamete yakın bir zamanda Mehdi diye anılan müslüman bir kumandan çıkacak ve müslümanların imanlarını tazeleyip, yeryüzünde yaygın bir halde bulunan zulüm ve tecavüzleri kaldırıp, yerine hak ve adâleti yerleştirecektir.

Bir çok hadis ve akide kitaplarında açıkça ifade edildiği gibi, Mehdi'nin çıkışını müteakib, Deccal diye anılan, yahudi bir kumandan çıkar, kumandası altında yetmiş bin muharib ile İslâmî faaliyeti durdurmak için harekete geçer ve bunun neticesinde müslümanlarla çarpışır, önce her ne kadar galip gelirse de, neticede mağlup olacaktır.

Hazreti Mehdi ile Deccal hakkında varid olan hadiseler, birbiriyle çelişmiş gibi görünüyorlarsa da bir çok Mehdi ve Deccallar bulunup, bu hadisler o ayrı ayrı şahıslar hakkında varid olduğundan, aralarında çelişme yoktur.

4- Hz. İsa'nın gökten nüzûlü: Şu anda Gökte melekler gibi yaşayan Hz. İsa (A.S.) Allah'ın emriyle göğe çıktığı gibi, kıyamete yakın bir zamanda yine Allah'ın emriyle yer yüzüne inecek ve İslâm adâletini tatbik edecektir. İmanı zaif olan kimse bunu mümkün görmeyebilir. Fakat Allah'ın kudretine isnad ettikten sonra gayet kolaydır.

İnsan, ruh ile cesetten mürekkeb bir mahlûktur. Yürüyen, oturup kalkan cesed ise, düşünen, bilen, seven ve buğz eden de ruhdur. Bunun için ölüm neticesinde cesedden ayrılan ruhun, şuuru ve idrâki yerindedir. Hz. Aişe (R.A.) Hz. Ömer'in defninden sonra, Resûlüllah'ın ve Ebubekir'in mezarları yanında iken başını örttü ve dedi ki:

"Burada medfun olanlar babam ile kocamdı. Ömer ise yabancıdır." İşte buna binaen Ehli Sünnet İttifak etmişler

ki: Her insan öldükten sonra mutlaka kendisine kabir suali sorulacak. Salih olan kabrin saadetini, fasık de azabını görecektir.

Cenab-ı Allah kemâl sıfatları ile muttasıf ve âdil-i mutlak olduğundan, asla hiçbir kimseye zulm etmez, kafir ile mümini muti ile âsiyi, zâlim ile mazlumu bir tutmaz. Cenab-ı Hak buyurur: "Biz, o gök ile yeri ve aralarındakini boşuna yaratmadık. O, kâfirlerin zannıdır. Bu yüzden kâfirlere ateşten şiddetli bir azab vardır. Yoksa, biz, iman edip de salih ameller işliyenleri, o yer yüzündeki müfsidler gibi yapar mıyız? Yoksa Allah'dan korkan takva sahiblerini kâfirler gibi yapar mıyız?" (Saad: 27-28).

Yukarda zikri geçenleri bir tutmamak için, onları hesaba çekecek, zerre miktarı iyilik edene sevab, kötülük yapana da azab verecektir.

Hesab gününün şahidleri, peygamberler, iyilik ve kötülükleri kayd eden melekler, ve günah işliyen âzâlar olacaktır. Cenab-ı Hak buyuruyor:

"Halbuki üzerinde gözetleyici melekler var. Kerim olan kâtip melekler var. Her ne yaparsanız bilirler." (el-İnfitar: 10-11-12) Başka ayette de şöyle buyuruyor:

"Kıyamet gününde aleyhlerinde dilleri, elleri ve ayakları bütün yaptıklarına şahidlik edecektir." (En-Nur: 24) buyuruyor.

Mahşerde Cennet'e girmeden evvel, her peygamber'in birer havuzu olduğu gibi, Peygamberimizin de havuzu vardır. Ondan bir yudum su içen kimse, artık hiç susamaz. Resûlullah (S.A.V.) buyuruyor:

"Havuz üzerinde ben sizin öncünüzüm. Bana uğrayan ondan içer. Ondan içen de asla susamaz."

Hesap işleri görüldükten sonra, Cennet ve Cehenneme gitmek üzere, Cehennemin üzerine kurulan, "Sırat" denilen köprü üzerinden geçiş olacaktır.

Cennet ve Cehennem'in halen mevcud olduklarına dair delâlet eden bir çok âyet ve hadis vardır.

Salih olan kimseler Cennet'te ebediyyen kalacakları gibi, ehl-i küfür de Cehennem'de ebediyyen kalacaklardır. Âsi mü'minler ise gereği kadar cezalarını gördükten sonra Cehennemden çıkacaklardır.

Şefâat günah işleyip hududu tecavüz eden kimsenin affedilmesi için Allah'a yalvarıp istirham etmektir. Şefâat, bir çok âyet ve hadislerle sabit olduğundan onu inkâr etmek küfürdür. Cenab-ı Hak buyuruyor ki:

"Onun izni olmadıkça katında kim şefâat edebilir?" (Bakara: 255)

Resûlüllah (S.A.V.) buyuruyor:

"Her bir peygamber'in müstecap birer duası var. O duayı yapmıştır ben ise duamı saklamak istiyorum, ahirette ümmetime şefâat etmek için."

Resûlüllah'ın üç çeşit şefâatı vardır:

1- Dünyada iken şefâatı Kur'an-ı Kerim şöyle buyuruyor:

"Eğer onlar, nefislerine zulmettikleri zaman sana gelseler de günahlarına Allah'dan mağrifet dileseler, Peygamber de kendileri için afv isteseydi; elbette Allah'ı tevbeleri ziyade kabul edici, çok esirgeyici bulacaklardı." (Nisa: 64)

Sahabeler herhangi bir günah işledikleri zaman Allah'ın Resûlüne gidip derlerdi ki: "Şunu, bunu yaptım. Benim için istiğfar buyur ey Allah'ın Resûlü."

2- Berzahda iken şefâat: İbni Mez'undan rivayet olunmuştur:

"Ümmetimin selâmını bana ileten Allah'ın seyyah melekleri vardır." Başka bir hadisde de şöyle buyuruyor:

"Hayatta olmam da, vefatım da sizin için hayırlıdır.

Amelleriniz bana gösterilir. Hayırlı olan için Allah'a hamdeder, gördüğüm kötülük içinse istiğfar ederim."

3- Kıyamet günündeki şefâatı. Resûlullah (S.A.V.) buyuruyor: "Şefâatım büyük günah işliyenler içindir."

Peygamberler âsiler için şefâat edecekleri gibi, salih kimseler de şefâat edeceklerdir.

Kader'e İman, iman silsilesinin son halkası olduğundan her mü'minin kader'e iman etmesi lazımdır. Kâinatı ve kâinatta cereyan eden bütün hâdiseleri yaratan Allahu Azimüşşan'dır. Onun kudret ve iradesi dışında hiçbir hadise olamaz: Yaratılmış olan her şey ölçüsüz olmayıp bir "KADER" programına dayanır. İmam Nevevî Kader'i şöyle tarif ediyor:

"- Olacak şeyleri, muayyen zaman ve mekânlarda vücud bulacağı vasıflar üzerine takdir etmesidir. Kaza ise, takdir edilen eşyayı, zaman, mekân ve vasıflar üzerine icad etmesidir. Binaenaleyh, kader, ilim sıfatının şubesi olduğu gibi kaza da, kudret sıfatının şubesidir."

Cenab-ı Hak'ın, insanların ne yapacaklarını bilip takdir etmesi, onların ihtiyarlarını selb etmez. Çünkü bir insan, bir şeyi yapmak isterse, ihtiyarını o işe sarfeder. Allah Teâlâ da onu dilerse halk eder. Yani o insan, ihtiyarını o işe verdiği için kâsib, Allah Teâlâ da onu halk ettiği için Halık olur. Bunun için, şu günahı işledim, ne yapayım, kader böyle imiş deyip, iş ve davranışında kendisini mecbur imiş gibi göstermek doğru değildir. İhtiyarını o işe sarf etmeseydi Allah da onu halk etmezdi.