ТАҲЛИЛЛАР

Узун бир айрилиқдан сўнгра

Балки йигирма етти, йигирма саккиз сана бўлди Устозни кўриш керак. Уни кўрмоқ, муборак сиймосини тўя-тўя томоша қилмоқ учун ҳар замон кетиб зиёрат этмоқ истаганим ҳолда машғулиятдан қандай бўлиб вақт тополмадим. Фақат у қалбларда яшагани учун, маънавий борлиғи ила доимо баробар эдик. Бу кўнгиллардаги иштиёқни бир даражага қадар қондирмасмиди? Ўзини кўриб қучоқлашганимиз замон унинг нуроний сиймоси берган завқ моддий ҳасратнинг ҳам нақадар буюк бўлганини кўрсатди.

Устоз ила танишганимизга қирқ санадан ўтди. У замонлар қарийб ҳар кун идорахонага келар. Акифлар, Наимлар, Фаридлар, Измирлилар ила бирликда соатларча ширин-ширин суҳбатларда бўлар эдик. Устоз ўзига махсус шеваси ила юксак илмий масалалардан сўзлашар, унинг сўзлашишидаги жалодат ва шаҳомат бизни ҳам ҳаяжонлантирарди. Ҳориқулода фитрий бир заковат Илоҳий бир ҳадя. Энг қийин масалаларда заковатининг қудрат ва азамати ўзини кўрсатар. Доимо ишлаган ва ўйлаган бир бош. Нақллар ила жуда машғул эмас. Унинг раҳбари ёлғиз Қуръон. Бутун файз ва заковат манбаи бу. Бутун у ёғдулар тўғридан тўғрига бу манбадан оқмоқда. Бир мужтаҳид, бир имом қадар кўриш соҳиби. Қалби бир Саҳобий қадар иймон ила тўла. Руҳида Умарнинг шаҳомати бор. Йигирманчи Асрда Саодат Даврини нафсида яшатган бир мўъмин, бутун ҳадафи иймон ва Қуръон.

Ислом ғоясининг ғояси бўлган "Тавҳид" ва "Аллоҳга Иймон" асоси унинг ва Рисола-и Нурнинг энг буюк дастуридир. Саодат Даврида, Мусулмонликнинг илк қурулиш замонларида бўлсайди, Ҳазрати Пайғамбар Каъбадаги бутларнинг парчаланиши вазифасини унга берарди. Ширкка ва бутпарастликка шу даража душмандир.

Мужоҳада ила кўнгилларда иймон ва Қуръон ҳақиқатларини ерлаштирмоқ учун ўтган узун, бир асрга яқин бир умр. Фазилат ва шаҳомат ила ўтган бир умр. Уруш майдонларида, мужоҳидларнинг қаршисида, қилич қўлида, тим тик оёқда душманга ҳужум қилган бир қаҳрамон. Асоратда, душман қўмондонига қарши қўйган бир қаҳрамон. Иъдом дорёғочида душман қўмондонини ўйлаттирган, инсофга келтирган бир қаҳрамон...

Миллат ва мамлакат учун жонини бермоқдан зарра қадар чекинмаган бир фидоий. Фитнанинг, бузғунчиликнинг энг мудҳиш душмани. Миллатнинг манфаати учун ҳар турли зулмга, исканжага таҳаммул этмоқда. Унга зулм этганларга баддуо ҳам қилмас. Уни зиндонларга отганларга фақат яхшилик ва иймон тилар. Ғоя йўлида ўлим унинг учун оддий бир нарсадир.

Ўзи бир товоқ шўрво, бир пиёла сув, бир луқма нон ила озуқланар. Кўйлаги жуда оддий ва фақиронадир. Оқ Американинг бўзидан пахтали бир кўйлак. Кийимларини кирланмасдан алмаштирар ва тозалатар. Тозаликка фавқулодда диққат этар. Қоғоз пулни тутмас ва устида ташимас. Дунёлик номига дунёда ҳеч бир нарсаси йўқ. Ўзи учун яшамас, жамият учун яшар.

Тузилиши кичик ва заифдир, фақат ҳайбатлидир, ҳашаматлидир. Кўзлари биттадан шамси тобон каби нур сочар. Боқишлари шоҳонадир. Моддатан, балки дунёнинг энг фақир одамидир. Фақат маънавият оламининг султонидир.

Саксондан ортиқ сананинг аламлари юзида бир ажин қилолмаган, ёлғиз сочларини оқартиргандир. Ранги қизғиш оқдир. Сақоли йўқдир. Бир йигит қадар зиндадир. Ҳалим ва салимдир. Фақат ҳаяжонга келгани замон бир арслон ҳолатини олар, икки тиззасининг устига турар, бир шоҳаншоҳ каби сўзлашар.

Энг севмаган нарсаси сиёсатдир. 35 санадир бир газетани қўлига олмагандир. Дунё ишлари ила алоқасини кесгандир. Шом намозидан сўнгра эртаси пешинга қадар ҳеч кимни қабул этмас, ибодат ила машғул бўлар. Жуда оз ухлар. Талабаларини ҳам сиёсатдан шиддат ила ман этар. Мамлакатнинг ҳар тарафида 600 мингни ошган, балки бир миллионга етган талабалари мамлакатнинг энг фазилатли авлодларидир. Университетнинг мухталиф факультетларида мусбат илмлар таҳсил этган шогирдлари жуда кўпдир, юзларчадир, мингларчадир. Ҳеч бир Нур талабаси йўқдирки, синфининг энг фазилатлиси, энг тиришқоғи бўлмасин. Мамлакатнинг ҳар тарафида бўлган бу юз мингларча Рисола-и Нур талабасидан ҳеч бирининг ҳеч бир ерда осойишни бузган ҳеч бир ҳаракати, ҳеч бир воқеаси йўқдир. Ҳар Нур талабаси ҳукуматнинг, низом ва интизомнинг табиий биттадан муҳофизидир. Осойишнинг маънавий қўриқчисидир.

Истанбул саёҳатидан изтиробли бўлиб бўлмаганини сўрадим:

-Менга изтироб берган, деди, ёлғиз Ислом маъруз қолган таҳликалардир. Эскидан таҳликалар хориждан келар эди, шунинг учун муқовамат осон эди. Ҳозир таҳлика ичкаридан келмоқда. Қурт тананинг ичига кирди. Ҳозир муқовамат қийинлашди. Қўрқаманки жамиятнинг тузулиши бунга таяна олмас.. чунки душманни сезмас. Жон томирини қўпорган, қонини ичган энг катта душманини дўст деб ўйлар. Жамиятнинг басират кўзи бундай кўрлаширса, иймон қаласи таҳликададир. Хуллас менинг изтиробим, ягона изтиробим будир. Бўлмаса шахсим маъруз қолган заҳмат ва машаққатларни ўйлашга ҳам вақтим йўқдир. Кошки бунинг минг мисл машаққатга маъруз қолсам ҳам иймон қаласининг истиқболи саломатда бўлса!

-Юз мингларча иймонли талабаларингиз сизга келажак учун умид ва тасалли бермайдими?

-Ҳа, бус-бутун умидсиз эмасман...

Дунё буюк бир маънавий инқироз ўтказмоқда. Маънавий пойдеворлари тебранган ғарб жамияти ичида туғилган бир хасталик, бир вабо, бир вабо фалокати борганча ер юзига тарқалмоқда. Бу мудҳиш юқумли иллатга қарши Ислом жамияти қандай чоралар ила қарши туради? Ғарбнинг чириган, сасиган, бижиган ботил формулалари илами? Бўлмаса Ислом жамиятининг топ тоза иймон асослари илами? Катта бошларни ғафлат ичида кўрмоқдаман. Иймон қалъасини куфрнинг чирик тиргаклари тутолмас. Шунинг учун мен ёлғиз иймон устига ҳаракатимни жамлаганман.

Рисола-и Нурни тушунмаётирлар. Ёхуд англамоқ истамаётирлар. Мени схоластика ботқоқлиги ичида ботиб қолган бир мадраса домласи деб ўйлайдилар. Мен бутун мусбат илмлар ила, ҳозирги аср фан ва фалсафаси ила машғул бўлдим. Бу хусусда энг чуқур масалаларни ҳал этдим. Ҳатто бу хусусда ҳам баъзи асарлар таълиф айладим. Фақат мен ундай мантиқ ўйинлари билмайман. Фалсафа фирибгарликларига ҳам қулоқ солмайман. Мен жамиятнинг ич ҳаётини, маънавий борлигини, виждон ва иймонини тараннум этмоқдаман. Ёлғиз Қуръон таъсис этган тавҳид ва иймон асоси устида ишламоқдаман.. ки Ислом жамиятининг асос тиргаги будир. Бу тебранган куни жамият йўқдир.

Менга, "Сен шуни буни нима учун тегилдинг?" дейдилар. Фарқида эмасман. Қаршимда мудҳиш бир ёнғин бор. Оловдари кўкларга юксалмоқда. Ичида авлодим ёнмоқда, иймоним оташланмиш ёнмоқда. У ёнғинни сўндиришга, иймонимни қутқаришга югурмоқдаман. Йўлда бири мени чалишни истамиш да, оёғим унга урилмиш. Нима аҳамияти бор? У мудҳиш ёнғин қаршисида бу кичик ҳодиса бир қиймат ифода этарми? Тор тушунчалар! Тор кўришлар!

Мени нафсини қутқаришни ўйлаган худгам бир одамми ўйлайдилар? Мен жамиятнинг иймонини қутқармоқ йўлида дунёмни ҳам фидо этдим, охиратимни ҳам. Саксондан ортиқ саналик бутун ҳаётимда дунё завқи номига бир нарса билмайман. Бутун умрим уруш майдонларида, асорат зиндонларида, ёхуд мамлакат қамоқхоналарида, мамлакат маҳкамаларида ўтди. Чекмаганим жафо, кўрмаганим азоб қолмади. Ҳарбий трибуналларда бир қотил каби муомала кўрдим, бир бебош каби мамлакатма мамлакат сургунга йўлландим. Мамлакат зиндонларида ойларча инсонлар ила кўришишдан ман этилдим. Дафаларча заҳарландим. Турли-туман ҳақоратларга маъруз қолдим. Пайти бўлдики, ҳаётдан минг марта зиёда ўлимни таржиҳ этдим. Агар диним жонга суиқасддан мени ман этмасайди, балки бугун Саид тупроқлар остида чириб кетган бўлар эди.

Менинг фитратим зиллат ва ҳақоратга таҳаммул этмас. Иззат ва шаҳомати Исломия мени бу ҳолда бўлмоқдан шиддат ила ман этар. Бундай бир вазиятга тушиш ила, қаршимда ким бўлса бўлсин, истарса энг золим бир жаббор, энг хунхўр бир душман қўмондони бўлса тазаллул этмайман. Зулмини, хунхўрлигини унинг юзига ураман. Мени зиндонга отар, ёхуд иъдом дорёғочига этар.. ҳеч аҳамияти йўқдир, шундай ҳам бўлди. Буларнинг ҳаммасини кўрдим. Бир неча дақиқа яна у хунхўр қўмондоннинг қалби, виждони зулмкорликка таяна олсайди, Саид бугун осилган ва маъсумлар жамоатига қўшилган бўлар эди.

Хуллас, менинг бутун ҳаётим бундай заҳмат ва машаққат ила, фалокат ва мусибат ила ўтди. Жамиятнинг иймони, саодат ва саломати йўлида нафсимни, дунёмни фидо этдим. Ҳалол бўлсин. Уларга баддуо ҳам қилмайман. Чунки бу сояда Рисола-и Нур ҳеч бўлмаса бир неча юз минг, ёхуд бир неча миллион кишининг, ададини ҳам билмайман, шундай демоқдалар. Афён прокурори беш юз минг деганди. Балки янада зиёда, иймонини қутқаришга васила бўлди. Ўлмоқ ила ёлғиз ўзимни қутқараман, фақат ҳаётда қолиб эса заҳмат ва машаққатларга таҳаммул ила бу қадар иймоннинг қутулишига хизмат этдим. Аллоҳга минг карра ҳамд бўлсин.

Сўнгра мен жамиятнинг иймон саломати йўлида охиратимни ҳам фидо этдим. Кўзимда на Жаннат савдоси бор, на Жаҳаннам қўрқуви. Жамиятнинг, йигирма беш миллион Турк жамиятининг иймони номига бир Саид эмас, минг Саид фидо бўлсин. Қуръонимиз ер юзида жамоатсиз қолса, Жаннатни ҳам истамайман. У ер ҳам менга зиндон бўлар. Миллатимизнинг иймонини саломатда кўрарсам, Жаҳаннамнинг оловлари ичида ёнишга розиман. Чунки вужудим ёнаркан, кўнглим гул-гулистон бўлар.

Ҳазрат жўшган эди. Бир вулқон каби лавалар сочаётган эди. Бир тўфон каби кўнгил денгизини тўлқинлантираётган эди. Бир шаршара каби ҳашаматли хуш овозлар ила руҳим энг чуқур нуқталарига урилар эди. Жуда ҳаяжонланган эди. Миллат минбарида жўшган бир хатиб каби давом этаётган, сўзининг тўхтатилишини истамас эди. Чарчаганини ҳис этдим. Бу ҳаяжонли баҳсни ўзгартирайлик, дедим.

-Маҳкамада сиқилдингизми? дея сўрадим.

Диний таълимга, аёлларимизнинг, муҳтарам хонимларимизнинг Ислом тарбияси доирасида иффат ва шарафларини муҳофаза этишларига тарафдор бўлишнинг бир айб бўлганига доир қонунларда бир модда борми? "Қалбга келган ҳақиқат" каби таъбирлари ҳам шахсий нуфуз таъмини мақсадига далил кўрсатишларининг маъносини ҳам бу илм ила, ҳуқуқ ила машғул доцентлардан сўрайман.

Устоз ила кўришишимиз жуда узанган эди. Изн олиб айрилганим замон вақт анча ўтган эди.

1952

АШРАФ АДИБ

Бахтиёр бир ихтиёр бор. Атрофи саккиз ёшдан саксон ёшга қадар бутун насллар тарафидан ўралган. Ёшлар фарқли, бошлар фарқли, ишлар фарқли... Фақат бу фарқлилиқда ғайрилик йўқ! Ҳаммаси бир нарсага ишонган... Аллоҳга!... Оламларнинг Рабби бўлган Аллоҳга... Унинг юксак Пайғамбарига.. Унинг буюк китобига.. Қуръон ҳануз янги нозил бўлган каби ҳаркас қидирганини топган каби бир ҳол бор уларда. Саид Нур ва талабаларини томоша қиларкан, инсон ўзини худди Саодат Асрида ҳис этади. Юзлари нур, ичлари нур, ташқи кўринишлари нур... Ҳаммаси ҳузур ичидадир. Тоза, юксак, сўнгсиз бир нарсага боғланмоқ, ҳар ерда ҳозир, нозир бўлганга, оламларнинг яратувчисига боғланмоқ, у йўлда юримоқ, у йўлни ҳаётининг ғояси деб билмоқ... Ҳа!... Не буюк саодат!

Саид Нур уч давр яшаган бир ихтиёр. Кун кўрган бир ихтиёр. Уч давр: Машрутият, Иттиҳод ва Тараққий, Жумҳурият. Бу уч давр катта қулашлар, йиқилишлар, чўкилишлар ила тўладир. Йиқилмаган қолмаган! Ёлғиз бир одам бор. У оёқда... Шарқ яйловларидан, Қуёш чиққан еридан Истанбулга қадар келган бир одам. Иймони тоғлар каби соғлом. Бу одам уч даврнинг ёмонларига қарши иймонли бағрини қалқон қилган. Аллоҳ деган, Пайғамбар деган, бошқа бир нарса демаган. Боши Арарат Тоғи қадар тик ва мағрур. Ҳеч бир золим уни эголмаган, ҳеч бир олим уни енголмаган... Қоялар каби қаттиқ, мудҳиш бир ирода... Яшинлар каби бир заковат... Мана Саид Нур!... Ҳарбий трибуналлар, маҳкамалар, қўзғолонлар, инқилоблар... Унинг учун қурилган иъдом дорёғочлари... Сургунлар... Бу мудҳиш одамни, бу маънавият одамини йўлидан қайтаролмаган! У буларга иймонидан келган сўнгсиз бир қувват ва жасорат ила қарши турган. Қуръони Каримда "Ишонсангиз муҳаққақ устунсиз" (Ал Имрон сураси 139- оят) буюрилмоқда. Бу Аллоҳ Каломи худди Саид Нурда тажаллий этган!

Маҳкамалардаги мудофааларини ўқидик. Бу мудофаалар бир нафс мудофааси эмасдир, буюк бир даъвонинг мудофаасидир. Жалодат, жасорат, заковат асари, шоҳасари...

Нима учун Сакрат бу қадар буюкдир? Бир фикр йўлида ҳаётни ҳақир кўргани учун эмасми? Саид Нур энг камида бир Сакратдир. Фақат Ислом душманлари тарафидан бир муртажи, бир софта дея тақдим қилинди. Уларга кўра буюк бўла олмоқ учун ажнабий бўлмоқ керак. У маҳкамалардан маҳкамаларга судралди. Маҳкум экан ҳам ҳукм этар эди.

У қамоқхоналардан қамоқхоналарга отилди. Қамоқхоналар, зиндонлар унинг соясида мадраса-и Юсуфия бўлди. Саид Нур зиндонларни нур, кўнгилларни нур айлади. Қанча ваҳший қотиллар, қанча низом ва номус душманлари бу иймон обидасининг қаршисида эридилар, худди янгидан яратилдилар. Ҳаммаси ҳалим-салим мўъминлар ҳолига, хайрли ватандошлар ҳолига келдилар... Сизнинг қайси мактабларингиз, қайси тарбия усулларингиз буни қила олди, қила олар?

Уни диёрма-диёр сурдилар. Ҳар сургун ери унинг ўз ватани бўлди. Қаерга кетса, қаерга сурилса, атрофи соф, тоза мўъминлар тарафидан ўралар эди. Қонунлар, таъқиқлар, полициялар, жандармалар, қалин қамоқхона деворлари уни мўъмин қардошларидан бир он ҳам айиролмади. Буюк муршиднинг талабалари ила орасига ёғилган бу моддий касофатлар дин, ишқ, иймон соясида латофатлар ҳолига келдилар. Кўр қувватнинг, ўлик модданинг бу тахдид ва таҳдидлари руҳ оламининг уммонларида буюк тўлқинлар майдонга келтирди. Бу тўлқинлар қишлоқ хоналаридан бошлаб, ҳар тарафни ўради, университетларнинг эшикларига қадар таянди.

Йиллардир муқаддасотлари оёқ ости қилинган ватан болалари, маҳв этилган насллар, иймонга сувсаганлар унинг йўлига, унинг нурига югурдилар. Устознинг Нур рисолалари қўлдан қўлга, тилдан тилга, вилоятдан вилоятга улашди, кезди. Ёш-кекса, жоҳил-мунаввар, саккизидан саксонига қадар ҳаркас ундан бир нарса олди, унинг нури ила нурланди. Ҳар талаба бир ускуна, бир босмахона бўлди. Иймон техникага бас келди. Нур рисолалари мингларча марта ёзилди, кўпайтирилди.

Кўзларининг нури сўнган, ич оламларининг ишиғи сўнган, харобага айланган кўрлар бу нурдан, бу ишиқдан қўрқдилар. Бу азиз одамни, тиллардан ҳеч туширмаганлари "Инқилобга - лаикликка зид ҳаракат этмоқда" дея, такрор-такрор маҳкамага бердилар. Такрор-такрор қамоқхоналарга отдилар. Неча марта заҳарламоқ истадилар. Унга заҳарлар заҳарга қарши дармон бўлди. Зиндонлар дарсхона... Унинг нури, Қуръоннинг нури, Аллоҳнинг нури ватан чегараларини ҳам ошди. Бутун Ислом Оламини кезди. Ҳозир Туркияда ҳар ташкилотнинг, ватанини севган ҳаркаснинг қаршисида ҳурмат ила туриши лозим келган бир қувват бордир: Саид Нур ва Талабалари. Буларнинг жамияти йўқдир, манзили йўқдир, ери йўқдир, юрти йўқдир, партияси, шовқини, нутқи, кўз қамаштириши, намойиши йўқдир. Бу билинмасларнинг, валийларнинг, ўзини буюк бир даъвога бағишлаганларнинг идрокли, иймонли, ишончли тўдасидир.

О. Юксал Серденгечти

Бундан етти сана олдин қонунлар оёқ ости қилинган, башар ҳақлари чормехга тортилган, ҳурриятлар ҳеч саналган, шахсий орзу ва эҳтирослар қонунлардан устун тутилган бир разилона даврда, Афён Вилоятининг Амиртоғ туманига саксон ёшли бир кекса, бир дин олими сургун қилинади. Яшаш манзилида қайд эттирилиб бу ерда яшашга мажбур этилади. Ягона ғояси Қуръони Каримнинг ҳукмларини таблиғ, инсонларни тўғрига, яхшига ва номуслиликка чорламоқ бўлган бир фикр одами сургун этилади... Ҳар жабҳасида қон тўккан ўз юртида Инквизиция Маҳкамаларининг ҳам инсон ўғлига раво кўрмайдиган зулмга, исканжаларга тобе тутилади. Соқолига, мўйловига, қилиқ қиёфасига ёпишадилар. Жандарма милтиқ дасталари остида ўлимга маҳкум этилади.

Сургун бўлиб юборилган ерида ҳам роҳат қолдирилмайди. Аждодидан мусофирпарварликни, кексаларнинг, ғариб ва кимсасизларнинг ёрдамига югуришни меърос олган ҳар Турк каби, бу туман халқи ҳам илмий асарлари ила, ишлари ва ҳаракатлари ила мусаллам бўлган бу зотнинг ёрдамига югуришни виждоний бир вазифа қабул қилади.

Исломнинг ва илмнинг иззату виқорини шараф ила муҳофаза этишни билган ва асло дунё завқлари учун миннат қабул этмаган бу шахснинг сиёсий ҳеч бир партия ва ташкилотга ҳам қатъиян алоқаси йўқдир.

Туркияда иймон ва феъл-атвор соҳиби ҳар фикр одамига қилингани каби, бу кишининг мухталиф дафалар уйи қидирилган, маҳкамаларга берилган, бутун асарлари, мактублари энг кичик тафсилотларга боргунча қадар мусодара этилиб айбсиз ҳолда қамоқхоналарда паришон этилгандир.

Ҳа, айбсиз ҳолда деймиз. Чунки ҳоким ва раисдан тутингиз да, полиция жандармасига боришга қадар Устозга азоб ва жафо этмоқ, қамоқхоналарда паришон этмоқ бир фахрланиш сабаби, бошлиқнинг кўзига кира олмоқ, мансабда кўтарилмоқ каби суфлий ҳирслар ила ёниб қоврулганлар учун эса топилмас бир фурсат бўлгандир.

Бу зулм, бу исканжанинг сабабларини у даврнинг динга қарши бўлган мойиллигида, виждон ҳурриятига ва Исломиятга қилган тазйиқда қидирмоқ лозимдир. Бу ҳолнинг у даврда ҳеч ҳам ажойиб бўлган бир тарафи йўқдир. Зеро у даврда мамлакатда динсиз, материалист, ҳайвоний ҳисларининг асири, қул руҳли бир насл етиштирилмоқ исталаркан, бу зотнинг ўз ҳаётини камситиш даражасида ўртага отилиб ҳуррият ила, ахлоқ ила, иймон ила тўқ, ҳайвоний ҳисларнинг асири бўлмаган бир ёшлар исташи ва бу йўлда ҳаракат қилиши албатта хуш кўрилмасди. Миллат ҳақларини оёқ ости қилиб, миллионларнинг орқасидан рўдаполар каби яшашни шиор этганлар учун қўрқиладиган бир ҳолдир бу. Таъқиблар, тазйиқлар саналарча давом этди. У ила гапирганларнинг, мактублашганларнинг, хизматига югурганларнинг уйлари қидирилди, ўзлари Афён Қамоқхонасида чиритилиб, бола чақалари кўчаларда паришон бўлишга маҳкум этилди.

Унинг қўл ёзуви Қуръони Карими ила бунинг тафсири бўлган Рисола-и Нур парчалари биттадан ватан хоинлиги варақлари экан каби мусодара этилиб прокаратураларга ўтказилди.

Муҳокамасига қамалган ҳолда давом этилиб йигирма ой айбсиз ҳолда қамоқхонада қолдирилди.

Шундай бир он келдики, бу воқеалар жараён этган Афён Қамоқхонасига Аллоҳга ишонмоқдан ва унинг амрларини ўрнига келтирмоқдан бошқа ҳеч бир айби бўлмаган маъсум ватандошлар ила тўлиб тошди. Уларга раво кўрилган зулм, исканжа шайтонларни ҳам даҳшатга туширди, аён бўлди, қўрқув ҳолини олди. Қандайки Қуддуси Шариф яҳудийларнинг даҳшатига ва пайғамбарларга қилинган зулмларга саҳна бўлган, Афён шаҳри ҳам инсон ҳақларининг оёқ ости қилиниб ватандош ҳақлари чормехга тортилган иккинчи бир шаҳар бўлди.

14 Май сайловлари ила чорак асрнинг диктаторлиги зиру-забар этилиб осонлик ила йиқиларкан, миллат ўз муқаддаротига ҳоким бўлмоқдан туйган ҳудудсиз бир севинч ичида байрам этмоқда.

14 Майдан сўнгра ҳар нарсанинг ўзгаришини кутаркан яна кўрмоқдамизки, ҳоким ва раислар эски одатларини давом этмоқдалар.

Қидирув бўлими ходимлари яна гапирган икки-уч ватандошнинг орқасида ва яна Бадиуззамоннинг уйи назорат остида. Шундайки, бир жандарма човуши ҳам қўлида қидирув амри бўлмасдан Туркия Жумҳурияти қонунлари ила тасдиқланган маскан дахлсизлигига тажовуз этади. Ва бу журъаткор бир турли жазо кўрмайди. Яна Устознинг қилиқ қиёфасига ёпишадилар, собиқ даврда бўлгани каби, зиёратига келганлар яна қайд этилиб полиция ташкилотларига чақирилади...

Ўзини миллатига бағишлаган саксон ёшдаги кекса бир дин олими ўлдирилмоқ истанилади, ҳамда Рамазон Байрами оқшоми ифтор овқатига заҳар қўйилмоқ сурати ила.

Бу не фожиали, бу не таҳаммул этилмас бир ҳолдир. Тажрид этилган, доимий бир тарассуд остида, эшигида кўриқчи. У ичкарида ўлим ила якка қолдирилади.

Ҳайҳот! Келингиз эй мусулмонлар. Бирга бўлиб йиғлайлик. Йўқ, йўқ! Кўз ёшлари ила, фарёд ила даволаниши мумкин эмас бу дарднинг... Аллоҳ учун ҳаракат қилайлик.

Ниҳат Язар

Буюк ва доҳий одамларнинг бешиги бўлган Туркия ҳозирга қадар нақадар кўп мужоҳидлар, мужаддидлар ва бутун маъноси ила буюк инсонлар кўргандир. Улар идрок этган ҳаёт шартлари ва кўрган эътибор, топган ва мазҳар бўлган ҳурмат, қадр ва қийматларига асло нуқсонлик бермаслик ила баробар, юрган ҳақ йўлларида муҳаққакки ўзларига буюк осонликлар таъмин этгандир. Бу шартларнинг тескари тажаллийсига ва зулмнинг энг оғирига маъруз қолганимиз шу ўтган йигирма беш йил, бизга оғир мужодала ва мужоҳадалар ичида қорилган, даъвосининг ва иймонининг азаматидан илҳом олган ва буюклигини дунёнинг энг узоқ бурчакларига ёйган бир доҳий, бир нур ва фазилат тимсоли ҳадя этгандир.

Нури бир қанча қоронғу виждонларни ойдинлатган, қудрати бир қанча заиф иймонли инсонларга жасорат берган, даҳоси бир қанча насибасиз инсонларнинг руҳига илҳом сочган бу буюк одам, ҳеч шубҳа йўқдирки, Саид Нур Ҳазратларидир.

Ундан фазилат ва фидокорлик дарси олган бир қанча йўлини адаштирган инсонлар ўзларини масъуд ва ойдин бир саҳронинг ўртасида топгандирлар. Даҳоси ва жалодати қадар иймони ҳам қувватли бўлган бу муҳтарам инсон йигирма беш йиллик истибдод ва зулмга кўзларини юммасдан чидаган ва унинг қўрқинч исканжа адолатсизлигига иймондан туғилган бир журъат ила қарши қўйган ягона шахсиятдир.

Бутун Мусулмон дунёси бу қутбнинг жозибасидан ўзини қутқаролмагандир. Туркиянинг ҳеч кимсасиз ва танҳо бир бурчагида чиққан бу нур зиёсини Покистонларга, Индонезияларга қадар ёйган ва ўзи ила баробар миллатимизнинг ҳам шон ва шарафига ҳалқалар қўшгандир.

Афсуски бағримиздан жўш урган, бизга шараф қозонтирган, қорайган кўнгилларимизни ойдинлатган, залолат йўлига кирган инсонларни ҳақ йўлига келтирган бу муҳташам ва муборак инсон биздан ҳурмат ўрнига фақатгина тазйиқ ва зулм кўргандир.

Фақат у бундан на қўрққан, на йўлини алмаштиргандир. Аксинча, у янада яхши биладики, мужодаласиз, фидокорликсиз, изтиробсиз ҳеч бир даъво илдиз отмас.

Шу билан бирликда, нақадар биз бу қуёшнинг ишиғини сўндирмоқ истасак ҳам, унинг нури қоронғу кўнгилларда биттадан машъала каби ёнмоқда ва бизни ойдинлатмоқда. Бу буюк инсоннинг ҳаққи ва даъвосининг мевасидир. Қандай ҳам бахтиёрдир у!

ЖЕВАТ РИФАТ АТИЛҲАН

Гўзал Турк ватани етиштириб бутун башариятга ўрнак инсон бўлиб ҳадя этган буюк доҳий, буюк муршид ва муҳташам бир инсоннинг исмидир. Тўқсон йилни тўлдирган ҳаётининг ҳар куни биттадан нур доираси, биттадан фазилат ишиғи, бир азм ва иймон ҳалқаси ҳолида Турк наслларининг руҳларига ва ақлларига кирган, ва бу нур саналар ила бир қанча қоронғу руҳларни ойдинлатиб уларни тўғри, гўзал ва ишиқли йўлларга чорлагандир.

Илоҳий бир заковатнинг рамзи бўлган буюк Устоз Саид Нур Ҳазратлари Аллоҳнинг мустасно бир лутф ва карами бўлган муҳташам даҳосини мўъмин бир азм ва жалодат ила бу азиз миллатнинг хайри, тараққийси ва юксалиши йўлига сарф этган ва унинг нури Турк ҳудутларидан тошиб қўшни мамлакатларга, Покистон ва Индонезияга қадар ёйилгандир.

Бу нурнинг ишиғи ва инсонларга бахш этган ахлоқ ва фазилат шуълаларининг биргина қиймат ва тақдир ўлчовида тўпланиши мумкин эмасдир.

Ундаги азм ва ирода, ундаги юксак қаноат ва устун инсон васфи ҳаммамиз учун ўрнак ташкил этадиган қадар буюкдир.

Ёлғиз биз эмас, ёлғиз Мусулмонлар эмас, бутун инсоният бу буюк инсоннинг шахсиятида асолат ва нажобатнинг, ахлоқ ва фазилатнинг ва айниқса юксак иймоннинг бутун кўз қамаштирувчи мисолларини томоша эта олар. Бутун Турк болалари ватанларининг бу қадар Илоҳий бир заковатга, бу қадар муҳташам бир шахсиятга, бу қадар тоза бир инсонга бешик вазифаси бажарганига ифтихор эта оларлар.

Аввалги кун унинг бир маҳкамаси бор эди. Бу маҳкамадан икки нарса ўргандик: Бири, асл ва ёш Турк наслининг фазилат ва юксак ахлоққа, юксак ишонч ва иродага бўлган чуқур ҳурмати ва юксак алоқаси...

Бошқасида, дабдабаларини, бойликларини, рутба ва мавқеларини ва бугунги фоний ва разил борлиқларини Турк миллатининг қашшоқлик ва қолоқлигида қидирган ва заҳарли илҳомларини ва амрларини ва қувватларини миллатлараро яширин, йиқитувчи ва бузғунчи Турк душманларидан олган бир ахлоқсизлар ва насаблари ноаниқ инсонлар олган ҳоллар.

Мингларча мунаввар Турк ёшлари ташкил этган буюк жамиятдан бир миқдор сесканиб заҳарли, малъун ва муфсид қаламларини қўрқоқ ва титроқ ҳам бўлса маккор-маккор қарши қўллаган ва ортиқ модаси ўтган ёлғонлар ила бу қийматни камситмоқ истаган гуруҳ.

Шундай бир таққослаш қила оламиз: Устози Аъзам ила (асло масон устози эмас), асрдош бўлган буюк одам ва Ҳиндистоннинг қутулиш раҳбари Махатма Ганди. Бири Инглиз жабарутига, Англия империализмига ва унинг қўрқинч истило ва мустамлакачилигига бош кўтарган ва йилларча буюк даъвосига хизмат этиб Англиянинг бутун ҳашамат ва қудратини азим иродаси қаршисида ожиз ва фалаж бир ҳолга келтиргандир. Биз бу турда етиштирган буюк инсоннинг мужодала ва ҳаётининг саъйи ва шакли биринчисига жуда ўхшамоқ ила баробар, ортиғи билан унга Жаноби Ҳақ бахш буюрган Мусулмонлик ва иймон нури ҳам ўз зиёсини Қуёш каби Ислом иқлимларига ва диёрдан диёрга ошириб этгандир.

Орада фақат буюк ва афсусланадиган бир фарқ бордир.

Бу фарқ биринчисига тўрт юз миллионга яқин бир инсон жамоати кўрсатган тебранмас ишонч, ҳурмат ва боғлиқлик... бизникига қарши эса, маҳдуд ҳам бўлса, баъзи асолат фуқароси ахлоқсизларнинг ўртага чиқарган камситиш ва маккор ҳужумлари.

Ё Рабби! Недан бизни бундай ҳар қиймат ва фазилатни латта-путтага айлантирадиган қадар разил қилдинг? Биламиз, сенга қарши гуноҳимиз кўп ва буюкдир. Етар ё Илоҳий, етар бу сукут бизга!

ЖЕВАТ РИФАТ АТИЛҲАН

Бадиуззамон билинган ва ҳалок этувчи жарликлар ила тўла бўлган ижтимоий сайримизни маънавий қийматлар жиҳатидан бир нури иймоний ва зиё-и иршодий ила амният остига олишга тиришган ва бу хусусда билишнинг ўз-ўзини идора этмо, билмасликнинг кўр-кўрона идора қилинмоқ ҳақиқатига вужуд беришини халқ оммалари орасида акс эттирган инсондир.

Бадиуззамон ахлоқий қийматлар ва миллий хислатларнинг мусбат илмлар ила мувозий бўлиб бирга бориб бўлмасликни, бу маъно ва шакл қаршисида етишган чўл қадар қуруқ ва бўш руҳлар ила булғанган ёшларнинг истиқболда миллатимизнинг руъят уфқида бир қора бало бўлиши қатъий ҳақиқатини кўзларга тиққан ва халос чорасини ҳам кўрсатган кишидир.

Бадиуззамон шарқ ва ғарб орасидаги азим фарқлиликнинг, шахсият маъносининг торайиш ва кенгайишидан нашъат этганини кўрган ва асрнинг маймун тақлидчилигига борган шахсиятсизлиги қаршисида шахсият маъносининг Илоҳий юксаклигини кўнгилларнинг кесишиш нуқтасида рамзлаштиришга киришган олимдир.

Бадиуззамон ҳур одамларнинг, ҳур мамлакатининг Илоҳий қурулиш фалсафасини ақлларга ва кўнгилларга нақш этган дин одамидир.

Бу зотдор миллат Бадиуззамон каби нафсидаги манфаат бутини йиқитган инсонларнинг хизматига кўп, аммо кўп муҳтождир.

Ҳуқуқ Факультетидан

ЗИЁ НУР

Нурчиларининг бир суҳбатидир.

Ҳозир миллатнинг орзуси ила Исломийлик аломатларининг эркинлигига васила бўлган Демократлар, ҳам мавқеларини муҳофаза, ҳам ватан ва миллатини мамнун этмоқ ягона чораси иттиҳоди Ислом жараёнини ўзига таянч нуқтаси қилмоқдир. Эски замонда Инглиз, Француз, Америка сиёсатлари ва манфаатлари мунга муориз бўлмоқ ила монеъ бўлардилар. Ҳозир манфаатлари ва сиёсатлари бунга муориз эмас, балки муҳтождирлар. Чунки комунистлик, масонлик, зиндиқлик, динсизлик тўғридан тўғрига анархистликни натижа бермоқда. Ва бу даҳшатли тахриб этувчиларга қарши фақат ва фақат ҳақиқати Қуръония атрофида иттиҳоди Ислом таяна олар. Ва башарни бу таҳликадан қутқаришга васила бўлгани каби, бу ватанни ажнабийлар истилосидан ва бу миллатни анархистликдан қутқарадиган фақат удир. Ва бу ҳақиқатга биноан, Демократлар бутун қувватлари ила бу ҳақиқатга таяниб комунист ва масонлик жараёнига қарши вазият олишлари зарурийдир.

Бир азони Муҳаммадийнинг (С.А.В.) эркинлиги ила ўз қувватларидан йигирма марта зиёда қувват қозондилар. Миллатни ўзларига исинтирдилар, миннатдор қилдилар. Ҳам маънан эски Иттиҳоди Муҳаммадийдан (С.А.В.) бўлган юз минглаб Нурчилар ила, эски замон каби фармасон ва Иттиҳодчиларнинг масон қисмига қарши иттифоқлари каби, ҳозир ҳам айнан Иттиҳоди Исломдан бўлган Нурчилар катта бир тўплам ташкил этар. Демократларга бир таянч нуқтасидир. Фақат Демократга қарши эски партиянинг муфрит ва масон ёки комунист маъносини ташиган қисми икки мудҳиш зарбани Демократларга уришга тайёрланмоқдалар.

Олдин қандай Аҳрорлар икки марта бошга ўтгани ҳолда, оз бир замонда уларни йиқитдилар. Уларнинг муттафиқи бўлган Иттиҳоди Муҳаммадий (С.А.В.) аъзоларининг кўпларини осдилар. Ва "Аҳрор" дейилган Демократларни ўзларидан янада динсиз кўрсатишга уриндилар. Айнан шунинг каби, ҳозир бир қисми диндорлик пардасига кириб Демократларни қарши чорламоқ ёки ўзлари каби тахриботга чорламоқ истаганлари қатъиян тушунилмоқда. Ҳатто олимларнинг расмий бир қисмини ўзларига олиб Демократларга қарши чорламоқ ва Демократнинг тарафида уларга муқобил келадиган Нурчиларни эзмоқ, токи Нурчилар воситаси ила олимлар Демократга илтижо этмасинлар. Чунки Нурчилар қайси тарафга майл этсалар олимлар ҳам тарафдор бўлар. Чунки улардан янада қувватли бир жараён йўқки, унга кирсинлар.

Хуллас модомики ҳақиқат будир, йигирма беш санадан бери илм аҳлини, тариқат аҳлини эзган, ё ўзларига хушомадгўйликка мажбур қилган эски партиянинг муфрит ва масон ва комунист қисми бу нуқтадан фойдаланиб Демократларни йиқитмаслик учун, Демократлар мажбурдирларки ҳам Нурчиларни, ҳам олимларни, ҳам миллатни мамнун ва миннатдор этмоқ, ҳам Америка ва муттафиқларининг ёрдамларини йўқотмаслик учун бутун қувватлари ила азон масаласи каби Исломийлик аломатларини иҳё учун мумкин бўлганча таъмирга уринишлари лозим ва алзамдир.

Афсуски, баъзи муфрит ва масон ва комунистлар Демократга қарши бўлгани ҳолда ўзини Демократ кўрсатадиларки, Демократларни тахриботга чорласин ва динга қарши кўрсатсин, уларни йиқитсин.

Нур талабалари ва Нурчи Университет ёшлари номига

Содиқ, Сунгур, Зиё

Диктаторлар ва бошлиқлар идорасида мамлакатнинг динини, иймонини, жонини, ҳаётини эзган марҳаматсиз эски даврнинг фармасон қулларининг шу ўлим олди азоблари даврида Демократларга йўналтирган қуроллардан энг таъсирлиси уни ўзларидан янада динсиз кўрсатишга уринишларидир. Бир қисми диндорлик пардасига ўралиб, Демократлар миллатга сўз берган дин эркинлигини таъмин этмасликларини ташвиқот этмоқдалар. Бир қисми эса, эскичиликни ҳимоя этмоқда айблови ила Демократларнинг дин эркинлигига тарафдорлик этишини ўнглашга; ўзлари каби Демократларни ҳам динни, дин муассасаларини бузишга, дин аҳлига қарши шиддат кўрсатишга чорламоқдалар.

Демократ Партиясининг бошқарувни қўлга олар олмас комунистларга қарши шиддатли ҳаракати, бошқа тарафдан Азони Муҳаммадийнинг эркинлигини таъмин этиши, бу сабаб ила халқнинг муҳаббатини қозониб ўз қувватидан йигирма марта ортиқ бир қувват қўлга киритиши Халқчиларни мудҳиш андишага туширди.

Эски даврнинг дин аҳлига ва Қуръон аҳли бўлган Нурчиларга қарши таъқиб этган золимона сиёсати уларни бу ҳолга туширганини Демократлар идрок этадиган бир савияда бўлганлари учун, уларнинг йўлларига тушмасликларига эътимодимиз бордир.

Эски даврнинг асосий шиори маълумдир. Демократлар бақоларини таъмин этмоқ истарларса, тамоми ила бу шиорга қарши бир сиёсат таъқиб этишлари ижоб этар. Бир тарафдан комунизмга қарши шиддат, бошқа тарафдан динни ва дин аҳлини ҳимоя. Очиқча ва мардча бу йўлда юрмоқ мажбуриятидадирлар. Бу хусусда кўрсатадиган энг кичкина бир заифлик, ёхуд энг кичкина бир самимиятсизлик уни Халқчиларнинг чуқурига туширар.

Биз Нур Талабалари қатъиян сиёсат ила машғул эмасмиз. Бизнинг ягона истагимиз мамлакатда дин эркинлигининг ҳақиқий суратда таъмини, динга ва дин аҳлига ва Қуръон аҳли бўлган Нурчиларга қарши чорак асрдан бери давом этган зулм ва тазйиқнинг тамоми ила бартараф бўлишидир. Демократ қардошларга тавсия этамиз: Собиқ Даврнинг шайтонкорона ўйинларига, ҳийлаларига алданмасинлар. Улар тушган залолатга тушмасинлар. Миллатнинг руҳини ва иродасини улар каби камситмасинлар. Комунизмга ва динга қарши тутган тўғри йўлда азм ила давом этсинлар.

Нур Талабалари Номига

Содиқ, Сунгур, Зиё

Бергсон "Ахлоқ ила диннинг икки манбаи" номли сўнг китобларидан бирисида, айниқса ахлоқнинг бир инсон жамиятида тубанлашмиш ҳодиса даракасидан улвий мафкура савиясига фақат диндор ва тоза шахсиятлар соясида юксала олишини қайд этар.

Бу қараш инсонлик ва мусулмонлик тарихида саноқсиз ўрнаклар ила ҳар замон таҳаққуқ бўлгандир. Зотан психология илмига таянган тарбия санъати, анъанавий йўлларида бу асосга тутингани ва янги бир истиқомат бериладиган наслларни бу каби ўрнак инсонларни тақлидга чорлагани нисбатда, биздан аввалги даврларда биздан кўп масъуд инсонлар етиштиргандир.

Бадиуззамон қайси жамиятда ва қайси даврда яшаса яшасин, мана бу ишора этганимиз ўрнак инсон васфларини муҳофаза этган тоза ва мустасно шахсиятлардан бирисидир. Турк Миллатини маҳв этмоқ учун жосус қўлларда парда орқасида етиштирилган ва Турк Миллатини ёлғон ила, алдов ила ҳар сония алдатишга ўзига бир тирикчилик манбаи қилган бир қатор ватан хоини ва миллат душмани махлуқлар бу тоза шахсиятнинг йиллардан бери ҳаётини маънавий тазйиқ остига олдилар. Сўраймиз: (Фақат кимдан сўраймиз? Бу сўроқдан ҳам нима кутамиз.) Бутун тарихимизда, ҳар фурсатда энг қўрқинч ва аёвсиз душманлигини исбот этган Фенер Патриархлари муҳташам саройларида салтанат сураркан, бу азиз тупроқнинг асрлардан бери эгаликни тасдиқловчи ҳужжатини, энг оз минг саналик бир мулкият ҳаққи ила терисида ва қалбида ташиган Бадиуззамон бу фасод ўчоғининг бир эшикчиси қадар ҳам яшамоқ ҳаққидан маҳрум қолсинми?

Қайсимиз япроқлари орасида фикрий ва руҳий саёҳатларга турганимиз китобларимизнинг, бирданига муқаддас билинган масканимизга тажовуз этилиб, уйимизда ҳужумга йўлиқиб қўлларимиздан ушланиб тортиб олинишига таҳаммул эта оламиз? Бундай бир ҳаракат, гўё тақлид этилган асрдош маданий жамиятлардан энг орқа қолган Испанияда ҳам содир бўлолмас. Хусусан бўлишидан сўнгра аниқ, асло такрорланолмас.

Биз Бадиуззамоннинг илм, ахлоқ, фазилат ва одоб сифатлари ила безанган тоза ва юксак шахсиятига кўрсатилган ва хусусан сўнг кунларда бутун-бутун шиддатланган ёмон муомалалардан ва бу муомалаларни унга раво кўрганлардан нафрат этамиз. Ахлоқсизлик жирканчининг бир тўфон ҳолида ҳар истиқоматга тошиб узаниб ҳар фазилатни бўғишга қўйилган Туркларнинг бу қадар қоронғу кунларида унинг файзини бир сир каби қалбдан қалбга муқовамати имконсиз бир ҳамла ҳолида ўтишини кўрмоқ ила тасалли топамиз. Кечаларимиз жуда қорайди ва жуда қорайган кечаларнинг наҳорлари жуда яқин бўлар. اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصَّابِر۪ينَ

ЖАВДАТ СЕЗАР

Жуда азиз, жуда муборак, жуда мушфиқ, жуда севгили устозимиз ҳазратлари

Рисола-и Нурни ҳиммат ва дуоларингиз ила, диққат ва тафаккур ила ўқиган сари, бу муаззам асар куллиётининг коинот тилсимининг муаммосини кашф ва ҳал этган бир кашшоф бўлганини, ҳозирги замон ва истиқболнинг бир муршиди акбари ва бир раҳбари аъзами бўлганини яна дуо ва ҳимматингиз ила идрок этмоқдамиз. Ҳа, Устозимиз Ҳазратлари! Рисола-и Нурни ўқиган ҳар идрок соҳиби англайдики, Рисола-и Нур керак бўлса бу асрнинг, керак бўлса олдимиздаги асрнинг башариятини фикр қоронғуликларидан қутқариб, танвир ва иршод этажакдир.

Рисола-и Нур ёлғиз бу ватан ва миллат учун эмас, Ислом Олами ва бутун башариятнинг эҳтиёжига жавоб берадиган бир куллиёт бўлиб таълиф этилгандир. Бугун тарихда ҳеч кўрилмаган бир фажоат ва фалокат ичида типирчилаган башарият учун халоскор бўлиб Рисола-и Нурга ёпишмоқдан ва нима баҳосига бўлса бўлсин, Рисола-и Нурнинг нуроний ва порлоқ парчаларини қўлга киритиб диққат ва тафаккур ила ўқимоқдан бошқа бир қутулиш чораси йўқдир. Рисола-и Нурни ўқиган ҳаркас бу ҳақиқатни идрок этган ва этмоқдадир. Агар биз муқтадир бўлсак, бу ҳақиқатни коинотга қараган бир ерга чиқиб, бутун коинотга эълон этамиз. Фақат модомики бунга муваффақ бўлолмаймиз, ва модомики Рисола-и Нурнинг жаҳоншумул қийматини бу даража Устозимизнинг ҳиммати ила идрок этганмиз, шу ҳолда у нур ва файз хазинаси ирфон ва камолот манбаи бўлган Рисола-и Нурни бир дақиқамизни ҳам бўш ўтказмасдан, доимий ва давомли бир шаклда ҳар кун ва ҳар соат ўқиймиз, ва бу йўлда кеча-кундуз ҳаракат қиламиз, иншааллоҳ. Фақат ҳар он бутун ишларимизда бўлгани каби, бунда ҳам буюк Устозимизнинг дуо ва ҳиммати ила муваффақ бўла оламиз.

Ҳам шу ҳақиқат очиқ ва аниқдирки: Бир киши аллома ҳам бўлса, Рисола-и Нурнинг ва муаллифининг талабасидир. Рисола-и Нурни ўқимоқ зарурат ва эҳтиёждадир. Агар ғафлат этарса, ўзини алдатган анониятига бўйин эгиб, Рисола-и Нур куллиётини ўқимаса, буюк бир маҳрумиятга дучор бўлар. Фақат биз идрок этганимиз бу муаззам ҳақиқат қаршисида, башариятнинг халоскори ва миллиардларча инсонлардан устун бўлган бир маъмури Раббонийга қандай миннатдор ва ундан қандай қарздор бўлганимизни таъриф этолмаймиз. Яна дуо ва ҳимматингиз ила идрок этганмизки, Қуръони Каримнинг бир маънавий мўъжизаси бўлган ҳориқо Рисола-и Нур Куллиётининг бир қаторидан этган истифодамизнинг энг кичик миқдорини ҳам тўлашга кучимиз етишмас. Шунинг учун, фақат Жаноби Ҳаққа шундай ёлворишга қарор бердик:

"Ё Раб! Бизни абадий ҳибси мунфариддан қутқариб боқий ва сармадий бир оламнинг саодатига ноил этадиган бир ҳақиқатлар хазинасининг калитини Рисола-и Нур каби тенгсиз бир асари ила бахш этган севгили ва мушфиқ Устозимизни золимларнинг ва душманларнинг суиқасдларидан муҳофаза айла, Қуръон ва иймон хизматида доимо муваффақ айла. Унга сиҳат ва саломатликлар, узун умрлар эҳсон айла!" дея дуо этмоқдамиз.

Ҳа, Устозимиз Ҳазратлари! Рисола-и Нурни диққат ва тафаккур ила ўқимоқ буюк неъматига ноил бўлган биз бир қисм университет ёшлари бир ҳусни зон ёки бир тахмин ила эмас, таҳқиқий ва тадқиқий бир суратда, тебранас ва тебранмаяжак бўлган илмаляқийн бир иймоний қувват ила ишонмоқдамизки, замин юзининг бу асрга қадар кўрмаган бир ваҳшат ва даҳшатнинг сабаби бўлган динсизлик ва илҳодни Бадиуззамон ўртадан йўқотишга инояти Ҳақ ила муваффақ бўлажакдир.

Бизнинг бу қаноатимиз софдилона ёки тахмин ила эмасдир. Илмий ва далилга таянган бир таҳқиқ иладир. Шунинг учун муориз бўлган ҳам бу ҳақиқатни қалбан тасдиқ этажакдир. Дуо ва шафқат қилинг, Қуръон ва иймон хизматида фидоий бўлайлик. Рисола-и Нурни бир дақиқамизни ҳам йўқотмасдан ўқийлик, ёзайлик, тўлиқ ихлосга муваффақ бўлайлик.

Университет Нур Талабалари Номига

АБДУЛМУХСИН

Жуда муборак устозимиз ҳазратлари

Аввало: Яқинда олинган Нур парчаларининг ҳаммаси тарқалди. Нурнинг муштоқлари сурур ичида қолдилар. Нурдан қисмати бўлганлар бир-бир чиқиб, унга югурмоқдалар. Нур қидирган қалблар, مَنْ طَلَبَ وَ جَدَّ وَجَدَ ҳақиқатича топмоқдалар. Бу сафар Зиё қардошимиз келтирган ўттиз тўрт адад Сўзлар талашиб олинди. Асойи Мусолар Анқарага ва Анадолунинг мухталиф ерларига тарқалмоқда.

...................................................................

Рисола-и Нурнинг парда орқасидаги порлоқлигини кўрмаганлар ҳам унга тарафдордирлар. Рисола-и Нурнинг Мадрасат-уз Заҳроси Анадолу миқёсида ва Ислом Олами ўлчовида кенгайишини Рисола-и Нурдаги ҳақиқатнинг юксаклигидан, ва диққат ва тафаккур ила ўқиган мўъминларнинг ва илм аҳлининг орасида вужудга келган тебранмас ухувват ва қардошликдан англамоқдамиз. Мадрасат-уз Заҳронинг бу муаззам фаолияти замин юзида баҳор мавсумида бўлган Илоҳий ва муаззам нашр каби овозсиз, шовқинсиз, дабдабасиз, намойишсиз ва мутавозе ва фақат муаззам бир шаклда жараён этмоқдадир. Фитратан шошқин бўлган инсон ўғли оламда ҳоким бўлган қонуни Илоҳийни ўйламасдан, ҳар масала истаган вақтида ҳал бўлишини истайди. Кичик доиралардаги вазифаларини ҳатлаб, катта доираларга кирмоқда.

Тухумлари отилган ва гуллаш вақти келган Рисола-и Нур етиштирган ҳақиқий иймонли зотлар, Иншааллоҳ яқин замонда Ислом Оламига биттадан намуна-и имтисол бўлиб нури ҳидоятни кўрсатажакдирлар.

Анқара Университети Нур Талабалари Номига

АБДУЛЛОҲ

Анқарада Нурларни нашр этмоқ буюк неъматига ноил бўлган катта бир олим ва қалб аҳли бир зотнинг устозга ёзган бир мактубидир.

Соҳиб-ул ихлос ван нур вал камол вал иршод мужоҳиди акбар Бадиуззамон Ҳазратлари!

Майдони синов ва имтиҳонга Лиллоҳ ва Филлоҳ учун отилганингиз ондан бу онга қадар ҳуқуқуллоҳ ва ҳуқуқи ибоднинг мудофаа ва муҳофазасига кеча кундуз, Ҳақ ва халқ ҳузурида, зотингизга хос қудрати илмия ва камолия ва нурия ва иршодияларингиз ила фавқулодда оғир шароит доирасида узлуксиз деб бўладиган даража саъю ғайрат ва ҳиммат ила ғайрат қилганингизга Малак, Фалак, Арш, Курси, Лавҳ, Қалам, Арз, Самовот, Олами Кавн, инс ва жин, ва хориждаги аҳли инсон ва Ислом ва бу абди ожиз "Ашҳаду биллаҳ ила охирид даврон" шоҳиди доимий ва абадиймиз.

Соҳибуннур бўлган Бадиуззамонимиз! Зоти нурияларингизнинг абди ожиз жон ва кўнгилдан дўстингизман. Бу дўстлигим келиб кетгувчи, заволга маҳкум дўстликлардан эмасдир. Олами маънода базми азали аластудаги фитрати зотияларимиздан мунтақил дўстлик бўлгани каби, олами шуҳудимизда бир ярим асрга яқинлашган атвор ва ақвол ва ҳаракат ва саканатингиздан ва бу муддат мобайнида даври истибдод ва машрутият ва жумҳуриятда бир-биридан ҳам ёмон синов ва имтиҳон ва азиятларингиздан; ва фарқли замонларда аъзамий оғир шароит доирасида Ҳарбий Трибунал ва бошқа муҳокамаларингиздан; ва майдони ғазоларда ҳарб ва зарбалар ва майдони илмда тенгдош ва ўхшашингизга устун мубоҳасат ва муноқашати илмия, ва интишор қилган асари жалила ва жамилаларингиздан, ихлосга қовушган амали солиҳа ва афкори нурияларингиздан; жиҳоди асғар ва акбарингизнинг сайру томоша ва тиловатидан олганим дарси ибрат ва ҳикматлар зоти акмалингизга бўлган эски дўстлигимни ҳар он орттирди, сўнг даража соғломлаштирди ва қувватлантирди; ишққа, важдга келтирди. Бу ишқ ва шавқ ила Султон Ҳамид замонидан бери зотингизнинг ва Нур Талабаларингизнинг ҳуқуқи умумия ва хусусияларингизнинг ҳасбатан лиллоҳ мудофаа ва муҳофаза ва ҳимояси учун, яқиндан узоқдан, чумоли қудратича, дўстлик мажбуриятларини маънан-моддатан адода камчилик этмасликка аъзамий ҳаракат қилдим, қилмоқдаман ва қиламан. Бу ҳолимга Ҳақ ва халқ ва Нур талабаларингизнинг бир қисми муҳими огоҳдирлар.

Иншааллоҳ, авни Ҳақ ва имдоди Муҳаммадия ила ва жиҳоди асғар ва акбардаги замонга ўхшовсиз ишқи ихлосияларингиз ила, яқинда ҳақ ғолиб, ботил мағлуб бўлар. Олами инсоният Исломиятга инқилоб ва маданияти Муҳаммадия бутун дабдабаси ила чиқмоқда. Инс ва жин, малак ва фалак фақат бирликда иди акбар айлариз. Хусусан, бу жаҳоншумул байрамимизни тўя-тўя ва қониқа-қониқа сиҳат ва саломатлик ила сайру томошаларингизни раҳмати Илоҳиядан оила ила бирликда дуода бардавоммиз. Жаноби Ҳақ даргоҳи Улуҳиятида дуоларимизни Ҳабиби Кибриё ҳурматига мустажоб айласин! Омин! яна омин!

Жуда муборак қалбий, руҳий, сиррий дўстим! Билмайман, абди ожизни хотирладингизми? Ҳар эҳтимолга қарши хотирлатайин: Юртнинг ҳар тарафида мужоҳада-и миллия давом этаркан зоти ҳакимоналарига Анқарада мужоҳада-и миллияга бирликда давомни ичига олган, мухталиф шахслардан ўн саккизи мутажовиз даъватномалар келган замон, бу даъватларга жавоб бериб-бермаслик хусусида Истанбулда истиқоматгоҳингизда орамизда тақаррур этган кунда кўришиб маслаҳат қилганингиз олой муфтиларидан эски дўстингиз Анқарали Усмон Нурийман. Охирги вақтларда Миллий Мудофаа Ваколати Муфтийлигига тайин қилиндим. 25 санага яқин бу ерда муфтийлик қилдим. Уч сана аввал нафақага чиқдим. Ҳозир Анқарада уйимда истиқомат этмоқдаман. Зотингизга ва аҳли инсон ва Исломга кечаю кундуз дуо ила ҳаёт кечирмоқдаман. Энг буюк истагим ва орзуим ўлимдан аввал дунё кўзи ила зотингизни кўрмоқ ва зиёрат этмоқ, ҳасбатан лиллоҳ бир суҳбатингизда бўлмоқдир. Буни жону кўнгилдан орзу этмоқдаман.

Азизларнинг азизи азизим! Камоли тазимот ва такримот ила зоти ҳакимоналарингизни ва талаба-и нурияларингизни ишқ ва шавқ ила саломлар ва хотирлар, икки жаҳонда азиз бўлишларини ва бўлишингизни Ҳақ Таоло ва Тақаддас Ҳазратларидан тазарру ва ниёз айлариз. Жуда муборак қўлларингиздан ҳасрат ва иштиёқ ила ўпар, дуо-и ихлосияларини ва жавоби савобларингизни кутар, Аллоҳга омонат айларим, бизнинг бир дона Соҳибун нур Вал азм Вал ирода Вал иршод Афандимиз Ҳазратлари.

Ал-Боқий Ҳуваллоҳ

Ёри ғорингиз, мунтаҳо-и зирва-и ҳичида биргина абди ғубор

УСМОН НУРИЙ

Устоз Саид Нурсий Афён Қамоғидан бўшатилгандан сўнгра, ёнидаги талабалари ила баробар Амиртоғга кетди. Икки сана қадар Амиртоғда қолди. 1371 йилининг Муҳаррам ойида Эскишаҳарга келди ва бир ярим ой қадар Юлдуз Меҳмонхонасида истиқомат этди. Устознинг бу келиши маънодор эди. 1950 га қадар сургун этилган жойлардан ҳеч бир ерга чиқмаган эди, асосан чиқишига изн берилмаган эди. Кўп вақт яқин бир қишлоққа ҳам кетолмас эди.

Устоз Эскишаҳарда муштоқ талабалари ила кўришди, Рисола-и Нурнинг янги ва тоза мевалари бўлган ёш Нур Талабалари ила гаплашди, бир даража ижтимоий ҳаёт ила алоқадор бўлган эди. У ерда ҳар синф халқдан талабалари касрат ила бўлгани каби, аскарлар ичида, айниқса учувчилардан жуда кўп Нур Талабалари бор эди. Буларнинг ҳар бириси иймонли ва юксак ахлоқ соҳиби бўлиб, шижоати миллия-и Исломия ила сарафроз, ихлосли, қалблари муҳаббати Набавия ва жаҳон-қиймат хизмати Исломия ва ватания ила тўйган кимсалар эди.

Бир муддат сўнгра Устоз Эскишаҳардан Испартага кетди ва етмиш кун қадар у ерда қолди. Бу қаторда Истанбулдаги фаол талабалари "Ёшларга Раҳнамо"ни чоп эттирганлар, бу юздан Устозга қарши даъво очилган ва Устоз маҳкама учун Истанбулга чақирилган эди.

Устоз Испарта ва Истанбулда экан, "Нур Оламининг Бир Калити" исми ила нашр этилган Тавҳид ҳақидаги баҳсларни ёзган ва мактуб сифатида талабаларига юборган эдики, бу баҳслар жуда қийматдор биттадан тавҳид хазинаси ҳукмидадир.

Баъзи университетли ёшлар ёшларнинг иймон ва ахлоқига хизмат мақсади ила "Ёшларга Раҳнамо"ни Истанбулда бостирдилар. Шу сабабли прокаратура тарафидан 163 инчи моддага таянган ҳолда асар лаикликка зид бўлиб, давлатнинг асосий низомларини диний асосларга уйдирмоқ мақсади ила ёзилгани, ташвиқот ва талқин моҳиятида бўлгани даъвоси ила, Устоз Истанбул Биринчи Оғир Жазо Маҳкамасига жалб қилинади.

22 Январь 1952 муҳокама куни бўлмоқ эътибори ила, Бадиуззамон Саид Нурсий Испартадан Истанбулга келиб маҳкамада ҳозир бўлган эди. Устознинг талабалари ёш университетликлар маҳкама залини тўлдирган эди. Коридорларда катта бир гавжумлик кўзга урилаётган эди. Аввало айбнома ва тадқиқ ҳайъати рапорти ўқилди, Устознинг сўроғи қилинган эди. Тадқиқ ҳайъати рапортида: "Муаллифнинг бу асарда дин тушунчасини ёйишга урингани, ёшларга раҳбар бўладиган фикрлар ўртага қўйгани, муаллифнинг тасаттур тарафдори бўлгани; хотинларнинг ярим яланғоч ва очиқ оёқ ила юришларининг Исломиятга зид ва хотиннинг фитратига зид бўлганини баён этгани; хотинни гўзаллаштирган нарсанинг Ислом тарбияси доирасида Қуръон одоби зийнати бўлганини айтгани; диний тадрисот тарафдори бўлгани; шунинг учун давлатнинг асосий низомларини диний асосларга уйдирмоқ истагани..." батафсил изоҳ этилгандир.

Бадиуззамон Саид Нурсийнинг мудофаасини Истанбул Адвакатларидан Саниюддин Бошоқ, Миҳри Ҳалев ва Абдурраҳмон Шараф Лач қилгандирлар.

Ўқилган айбнома ва рапортдан сўнг Устоз Саид Нурсий жавобан:

Ўттиз беш саналик ҳаётини мисол кўрсатиб, сиёсат ила, дунёвий ва манфий жараёнлар ила алоқадор бўлмаганини; ўзини машғул этган ва назарини тортган ягона нарса ҳақоиқи иймония ва хизмати Қуръония бўлганини, бутун қуввати ила иймонни қутқармоқ даъвосида кетганини билдирар, кўпгина маҳкамаларнинг бароат ва қайтариб бериш қарорларини зикр этар. "Ёшларга Раҳнамо" номли асарининг университетлик ёшлар тарафидан бостирилишининг буюк бир мамнуниятни талаб қилиши лозим бўлганини, ичида бўлганимиз асрнинг манфий жараёнларига, айниқса ижтимоий тузилишимизни тебратган ахлоқсизлик ва иймонсизлик эпидемиясига қарши Ёшларга Раҳнамо каби Рисола-и Нурнинг бутун парчаларининг куллият ила интишорининг ёшларга ва маъсум авлодларига ва аёлларга умуман ўқиттирилишининг ватан-миллат саодати нуқта-и назаридан ғоят алзам бўлганини балиғ бир суратда ифода этган, мазкур ғоялар учун ўз хабари бўлмасдан ёш университетликларнинг чоп этганини баён этгандир.

Маҳкама 19 Февраль 1952 кунига қолдирилгандир.

Иккинчи маҳкама кунида Рисола-и Нур Куллиётидан кўп истифода этган бир қанча университет талабалари ва ирфон аҳлидан ташкил топган катта бир гавжумлик маҳкамани тингламоқ учун барвақт коридорларни тўлдирган эдилар. Устоз олқишлар ила университетли Нур Талабаларининг қўллари орасида маҳкама залига кирди. Судланувчи ўриндиғига ўтирди. Адвакатлар ҳам келдилар, ерларини олдилар. Маҳкама залида мудҳиш бир гавжумлик бор эди. Мингларча киши маҳкамани тингламоқ учун залга кирмоқ истар, гавжумлик тўлқинлар ҳолида эшиклардан тошар эди. Бу ҳодисанинг зоҳирий ҳайбат ва ҳашамати акс эттирган маъно янада муаззам ва янада ҳашаматли эди. Исломият нурининг мужассам бир тимсоли мушаххаси бўлган Саид Нурсийга диний маданиятдан маҳрум бўлиб етиштирилган ёшлар таъзим этиб миннатдорлигини ифода этаётган эди. Гўё ҳол лисонлари ила: "Эй йигирманчи асрнинг зулматини Қуръоннинг нури ила ёрган, мусулмонларга нурли ва башоратли уфқлар кўрсатган, инсониятни фитратига муносиб юксак ва абадий саодатга даъват этган буюк мужоҳид! Инсониятга, айниқса бу ватан авлодларига қилганинг буюк хизматни бизлар шукрон ила қаршиламоқдамиз. Ва истиқбол ҳам сени тақдир ила ёд этажакдир. Сен маънан ўлимга юз тутган бир наслни маънавият оби ҳаётига қовуштирган бир ҳаким бўлиб жуда қийматдор ва юксак бир хизмат кўрсатдинг. Йўқликка, абадий шақоватга отилмоқ исталган бир миллатни ва келажак наслларини Қуръоннинг нури ила абадий саодатга улаштиришга ва Аллоҳга қовуштиришга ҳаракат ва ҳаётини бу йўлда фидо этганини биламиз...

Иймонли насллар сени таъқиб этажакдир;

Йилларча, асрларча орқасидан кетажакдир...

демоқдалар.

Залдаги гавжумликнинг ортиқ бўлишидан, маҳкаманинг давомига имкон қолмаган эди. Интизомни таъминга таҳсис этилган полициячилар халқнинг тўпланишиига монеъ бўлолмаётган эди. Ниҳоят маҳкама раисининг халққа хитобан:

Домла ҳазратларини севсангиз, бироз фурсат берингки, маҳкамага давом эта олайлик, дейиши ила халқ чекилишни бошлади. Бу сурат ила маҳкаманинг давомига имкон ҳосил бўлди.

Ёшларга Раҳнамони чоп этган нашриётчи ва сўнгра полициячилар тингланди. Кейин Устоз тадқиқ ҳайъати рапортига қарши эътироз айлади. Аср намози вақти ўтаётган бўлганидан, Устоз намоз қилмоқ учун изн истади. Маҳкама Раиси Устознинг бу илтимосини қабул этиб маҳкамага ниҳоят берди.

Устоз ёш университетликларнинг ва ўзини жондан севган талабаларининг қўллари орасида коридорлардан ўтаркан, мингларча халқ тарафидан олқишланар, ўзи ҳам икки қўли ила севгили талабаларини саломларди. Адлия биносининг қаршисида уч-тўрт минг киши тўпланган. Устозни кўрмоқ учун кутардилар. Устоз мингларча халқнинг олқиш тўфони орасида зинапоялардан тушди. Бу орада ҳаяжондан йиғлаганлар ҳам бор эди. Бу гавжумлик орасида пиёда юрмоқ имконсиз бўлгани учун Нур Талабалари тарафидан Устоз бир автомашинага миндирилиб Султонаҳмад Масжидига борилди ва жамоат ила намоз қилиниб истиқоматгоҳига этилди.

Устоз 5 Март 1952, сўнг маҳкама куни, яна ёш мактаб ўқувчилари ила халқ табақаларидан ташкил топган мингларча ўзини севганлар орасида маҳкама залига кирди. Маҳкама залидаги гавжумликнинг ўтган дафаги каби маҳкаманинг давомига монеъ бўладиган даражага бормаслиги учун, кўплаб полиция бўлинмалари Адлия биносининг зинапояларини ва коридорларни муҳофаза остига олганлар, йўлакларни ёпган эдилар. Бунинг ила баробар, маҳкама зали эшикларга қадар тўлиб тошган эди.

Маҳкама бошлади. Гувоҳ бўлиб Ёшларга Раҳнамони бостирган университет талабаси тингланди. Ифодасида: Шарқ ва Ғарбнинг асарларини ўқиганини, сўнгра Рисола-и Нур қўлига ўтганини, бу асарлардан ақли, фикри, руҳи ва қалби сўнг даража мустафид бўлганини, ирода ва ахлоқига муҳим таъсирлар қилганини, Ёшларга Раҳнамонинг ёшларнинг иймон ва ахлоқини таъмин ва муҳофаза йўлида буюк таъсири бўлиши сабаби ила бир ватанга хизмат қилмоқ нияти ила бостирганини, айб моҳиятига соҳиб бир нарса кўрмаганини айтгандир.

Жуда узун сурган мазлумона, можароли ҳаётимга доир ғоят қисқа маърузот қиламан. Илтимос, тинглашингизни сўрайман.

Маҳкама Устознинг мудофаасини эркин ва роҳатча қилишига изн берди. Устоз ҳам кенг ва енгил бир мудофаа қилди.

-Муҳтарам ҳакамлар, йигирма саккиз сана ўхшовсиз хоинликларга, исканжаларга, тарассуд ва қамоқларга маъруз қолдим. Бутун бу туҳмат ва иснодларнинг асоси бир нечта нуқтага таянар:

1- Энг биринчи айбловлари, мени режимга қарши сифатида қабул этишларидир. Маълумдирки, ҳар ҳукуматда мухолифлар бўлар. Осойишга, амниятга тегилмаслик шарти ила, ҳеч ким виждони ила, қалби ила қабул этган бир фикр, бир метод сабабли масъул бўлмас. Бу ҳуқуқий бир аксиомадир.

Динида жуда мутаассиб ва жаббор бир ҳукумат бўлган Инглизларнинг юз сана ҳокимиятлари остида бўлган юз миллиондан зиёда Мусулмонлар Инглизларнинг куфр режимларини қабул этмасдан Қуръон ила рад этганлари ҳолда, Инглиз маҳкамалари ҳозирга қадар уларга у жиҳатдан тегилмади.

Бу ерда ва бутун Ислом ҳукуматларида эскидан бери Яҳудийлар, Насронийлар тобе бўлганлари мамлакатнинг динига, қудсий режимига мухолиф, зид ва эътироз этганлари ҳолда, у ҳукуматлар ҳеч бир замон қонунлар ила уларга у жиҳатдан тегилмадилар.

Ҳазрати Умар халифалиги замонида оддий бир насроний ила маҳкамада бирликда муҳокама қилиндилар. Ҳолбуки у насроний Ислом ҳукуматининг муқаддас режимларига, динларига, қонунларга мухолиф экан, маҳкамада унинг у ҳоли назарга олинмаслиги очиқча кўрсатарки, адолат муассасаси ҳеч бир жараёнга берилмас, ҳеч бир тарафгирликка тоймас. Бу дин ва виждон ҳурриятининг бир асосий қоидасидирки, комунист бўлмаган Шарқда, Ғарбда, бутун дунё адолат муассасаларида жорий ва ҳокимдир.

Мен ҳам дин ва виждон ҳурриятининг бу асосий қоидасига ишониб юзларча Қуръон оятларига таяниб, маданиятнинг бузуқ қисмига ҳуррият пардаси остида юрган мутлақ бир истибдодга лаиклик ниқоби остида динга ва диндорларга қарши татбиқ этилган энг оғир бир тазйиққа зид ҳаракат этган бўлсам, қонунлар хорижига чиққан бўлдимми?

Бу ҳақиқатга хилоф бир ҳаракат санала оларми? Ҳақсизликка қарши, зулмга қарши, қонунсизликка қарши зид ҳаракат қилмоқ ҳеч бир ҳукуматда айб саналмас, аксинча мухолифлик машруъ ва самимий бир адолат мувозанаси унсуридир.

2- Менга зулм ва жафони раво кўрган собиқ давр қилган иснодларининг иккинчиси амният ва осойишни бузмоқдир. Бу шубҳа ва хаёл ила, бу уйдирмага иснод ила йигирма саккиз сана менга жазо чектирдилар. Мамлакатма-мамлакат, маҳкамама-маҳкама паришон қилдилар. Зиндондан зиндонга отдилар. Ҳеч ким ила кўриштирмадилар. Тажрид этдилар, заҳарладилар, турли-туман ҳақоратларда бўлдилар.

Биз-ки, беш юз минг фидокор Нур талабалари мамлакатнинг ҳар тарафида амният ва осойишнинг ихтиёрий маънавий муҳофизларимиз. Бизга бундай бир иснодда бўлишлари гуноҳларнинг энг каттасидир. Улар бизга шу қадар золимона хоинликларда бўлганлари ҳолда, биз асло ҳисларимизга берилмасдан, кўнгилларда амният ва осойишни таъмин йўлида, иймон ва Қуръонга хизмат йўлида, ғафлат ила анархистликка кирганларни тушганлари чалкашлик ботқоқлигидан қутқармоқ йўлида ҳаракат қилишдан бир он холи қолмадик.

Муҳтарам ҳакамлар, шуни қатъий бўлиб арз этаманки, бу далилсиз бир даъво эмасдир. Бизнинг зулм ва сургун жойимиз бўлган олти вилоятнинг олти маҳкамаси узун ва чуқур тадқиқлар натижасида, амният ва осойишни бузиш йўлида ҳеч бир вуқуот қайд этмагандир. Бу ҳаракатимиз исбот этарки, Нур мактаби ирфонининг талабалари қалблар устида ишлар, амният ва осойишнинг қўриқчисини бошларга, қалбларга ерлаштирар. Бизнинг иймон дарсларимиз анархистликка қаршидир, бузғунчиликка қаршидир, фармасонларга ва комунистларга қаршидир. Мамлакатнинг бутун зобита доираларидан сўралсин, беш юз минг Нур ирфон мактаби талабасидан бирининг бўлсин, низом ва интизомга зид бир вуқуоти бормидир? Йўқдир. Албатта йўқдир. Чунки ҳаммасининг қалбида низом ва интизомнинг энг соғлом муҳофизи бўлган иймон қўриқчиси бордир.

Сабиллуррашоднинг 116 инчи нусхасида "Ҳақиқат сўзламоқда" номли мақоламда бу ҳақиқатларни батафсил изоҳ этдим. Бутун дунёсини, ҳатто ижоб этарса ҳаётини, ҳатто охиратини динига фидо этганини бутун ҳаёти шаҳодат этган, ўттиз беш санадан бери сиёсатни тарк этган, кўплаб маҳкамаларнинг шу қадар тадқиқларига қарамасдан бу йўлда бир далил топилолмаган, саксонни ошган, қабр эшигига келган, дунё молидан ҳеч бир нарсага соҳиб бўлмаган ва аҳамият бермаган бир одам ҳақида "Динни сиёсатга қурол этмоқда" деган ердан кўкка қадар, кўкдан ерга қадар ҳақсиз ва инсофсиздир.

Биз Нур мактаби ирфони шогирдларининг Қуръони Ҳакимдан олганимиз ҳақиқат дарси шудирки: Уйда, ёхуд бир кемада бир маъсум, ўн қотил бўлса, Қуръон адолати шу маъсумнинг ҳаққига зарар бермаслик учун у хонани, у кемани ёқишни ман этгани ҳолда, ўн маъсумни биргина қотил юзидан маҳв учун у хона, у кема ёқиларми? Ёқилса, энг буюк зулм, энг буюк хиёнат ва ғадр бўлмасми? Бу сабаб ила осойишни бузиш йўлида юздан ўн қотил юзидан тўқсон маъсумнинг ҳаётини таҳликага ва зарарга солишга адолати Илоҳия ва ҳақиқати Қуръония шиддат ила ман этгани учун, биз бутун қувватимиз ила бу Қуръон дарсига эргашган ҳолда, осойишни муҳофазага ўзимизни динан мажбур биламиз.

Хуллас, бизни бундай ҳақсиз иснодлар ила айблаган собиқ даврдаги яширин душманларимиз, шубҳа йўқки ё сиёсатни динсизликка восита этмоқ истадилар, ёхуд билиб туриб, билмасдан бузуқ мафкураларни мамлакатимизга ерлаштирмоқ ғайратига тушдилар. Кўрилмоқдаки, низом ва интизомни бузган, моддий, маънавий мамлакатнинг амният ва осойишини бузган бизлар эмас, асл улар эди. Ҳақиқий бир Мусулмон, самимий бир мўъмин ҳеч бир замон анархистликка ва бузғунчиликка тарафдор бўлмас. Дин шиддат ила ман этган нарса фитна ва анархистликдир. Чунки анархист ҳеч бир ҳақ танимас. Инсонлик сажияларини ва маданият асарларини жонивор ҳайвонлар сажиясига ўгирарки, бунинг охир замонда Яжуж ва Мажуж комитети бўлганига Қуръони Ҳаким ишора этмоқдадир.

Хуллас, муҳтарам ҳакамлар, йигирма саккиз сана менга ва талабаларимга бундай азо ва жафода бўлдилар. Ва маҳкамаларда прокурорлар бизга ҳақоратларда бўлмоқдан чекинмадилар. Биз буларнинг ҳаммасига таҳаммул этдик. Иймон ва Қуръонга хизмат йўлида давом этдик. Ва собиқ давр одамларининг бутун у зулм ва жафоларини афв этдик. Чунки улар ҳақдор бўлган оқибатларига йўлиқдилар. Биз ҳам ҳақ ва ҳурриятимизга қовушдик. Сизлар каби одил ва иймонли ҳакамлар ҳузурида сўз сўйламоқ фурсатини Аллоҳ бизга бахш этгани учун шукр этамиз.

Саид Нурсий

Рисола-и Нур муаллифи бутун муаллиф ва муҳаррирларнинг энг мутавозесидир. Шухрат ва такаббурнинг энг буюк душманидир. Бутун дунё молига орқа ўгиргандир. На мол, на шухрат, на нуфуз... Буларнинг ҳеч бириси унинг ҳиссасига улашолмагандир ва улашолмас. Ганди ҳам у қадар дунёдан қўлини тортолмагандир. Кунда эллик грамм нон ила ва бир товоқ шўрво ила озуқланган бу буюк одам, яшаётган бўлса, фақат Қуръон ва иймонга хизмат учун яшамоқда. Бошқа ҳеч, ҳеч бир нарсанинг унинг назарида қиймат ва аҳамияти йўқдир. Бундай экан, асарининг мадҳу-санода бўлди дея уни айблашга уринмоқ, 163 инчи модданинг айб тўрига тиқишга уринмоқ; ҳақ ва адолат ила, инсоф ила, илм ила, инсоний тушунча ила, ҳуқуқ фикри ила, мантиқ ила, ақл ва фикр ила уйғун бўла оларми? Бу ери юксак маҳкаманинг тақдирига оиддир.

Ҳукуматга мухолифлик баҳси ҳақида ҳам бир қанча сўз айтиб маърузотимни натижалантирмоқ истайман. Қаршингизда камоли саффот ва самимият ила одилона қарорларингизга интизор этган бу асрдийда зот, умрида ҳеч бир дафа ҳақиқатга хилоф баёнда бўлишга таназзул этган бир одам эмасдир. Илк маҳкама жараёнида бу кунги ҳукуматдан мамнун бўлганини ва муваффақиятига дуо этганини, у ёқтирмаган ва танқид этган ҳукумат эски ҳукуматлар бўлганини очиқ бир шаклда сўйлагандир. Дарҳақиқат, муваккилим бутун миллат ила баробар истибдодга қарши мужодала этган, ҳуррият ва демократиянинг таъсисига ҳаракат қилган ва бу хусусда вужудга келган муваффақият сабабли ҳам мамнун бўлгандир. Рисола-и Нурнинг ғояси ҳам ижтимоий низом ва интизомни қалбларга ерлаштирмоқдир. Сиёсий одамлар сиёсий соҳада ижтимоий низомни, миллатнинг ҳақ ва ҳурриятларини таъминга уринганлари каби, Рисола-и Нур муаллифи ҳам маънавий соҳада қалбларда буларни ерлаштиришга уринмоқда. Ғоялар умумийдир. Бир мактаби ирфон бўлган Рисола-и Нурнинг муаллифи ва шогирдлари осойишнинг, низом ва интизомнинг ихтиёрий ва маънавий қўриқчиларидир. Маънавий соҳада, қалбларда ва ақлларда анархистликни, бузғунчиликни йўқотишга уринмоқдадирлар. Камоли самимият ила, ҳеч бир бадал ва ғараз бўлмасдан, ҳеч бир қаршилик кутмасдан, ёлғиз Аллоҳ ризоси учун, миллат ва мамлакатнинг манфаати учун ҳаракат қилмоқдалар. Буни қилмоқ бир айб ва жиноят эмас, миллат ва мамлакатга бир хизматдир. Айблашга эмас, тақдирга лойиқдир. Бароатини истамоқ ҳаққимиздир. Қарор юксак маҳкаманинг.

Ундан кейин муаллифнинг бошқа вакили бўлган адвокат Сениюддин Бошоқ турган, қисқа бир нечта сўз сўйлагандир:

-Ортиқ масала ойдинлашган, ҳақиқат Қуёш каби тазоҳур этгандир. Юксак Маҳкама ҳар нарсадан хабардор бўлгандир. Менинг бунга илова этадиган бир сўзим йўқдир. Бундай қийматли, фазилатли, миллат ва мамлакат учун жонини фидо қилиб ва ҳеч бир қаршилик ва бадал муқобили бўлмасдан фисабилиллоҳ ҳаракат қилган зотларни бу ерларга келтирган, жиноят ўриндиқларида ўтқизган тушунча ҳақида баъзи мутолаада бўлмоқ истардим. Фақат унинг ери бу ер эмасдир. Шунинг учун бошқа бир асар ёзмоқ ижоб этар. Чунки бу тушунча ила мужодала ҳаркас учун бир вазифадир. Юксак маҳкаманинг юксак виждони мени мудофаадан мустағни қилажак даражада итминонбахшдир. Муваккилимнинг бароатини истамоқ ила шараф сезаман.

Ундан кейин бошқа мумтоз адвокат биродарлари каби Устознинг мудофаасини ихтиёрий бўлиб қилган иймонли ва қудратли машҳур ва мумтоз адвокат Абдурраҳмон Шараф Лач мудофаани бошлади. Аввало бир муқаддима қилди. Дедики:

-Айбланувчи бўлиб ҳузурингизга келган саксон ёшни ошган бу муборак зотнинг айб ила ҳеч бир муносабат ва алоқаси бўлмагани тамоми ила тазоҳур этгандир. Юксак маҳкамача ҳам бунга тўлиқ қаноат ҳосил бўлганини, бароатига қарор берилишини ҳам қувват ила умид этаман. Фақат бизга қарши бир қарор берилишига мингдан бир эҳтимол бўлса ҳам бўйнимга олган бир маъсумнинг мудофаасини аҳамиятсиз қолдиришни бир вазифасизлик санайман. Юксак Темйиз Маҳкамасининг қаноат ва нуқтаи назарини ҳам ҳисобга олмоқ ижоб этар. Бу ерда баҳс этилмади дея усул нуқтасидан бир камчиликда бўлган бўлмайлик. Шунинг учун мудофаамни қилишга юксак маҳкаманинг изнларини сўрайман.

-Яхши Абдурраҳмон Бей, сўнг мудофаангизни тинглаймиз. Марҳамат қилинг.

.........................................................................................

-Ёшларга Раҳнамо номли асар Қуръони Азимушшоннинг амр ва тафсирларидан иборат бўлишига, Ислом динининг ва бу диннинг амр ва насиҳатларини ичига олишига ва Конститутциянинг 70 инчи моддасига кўра: Шахсий дахлсизлик, виждон, тафаккур, сўз ва нашр ҳақ ва ҳурриятни Туркларнинг табиий ҳақларидан бўлгани.. Конститутциянинг 75 инчи моддасига кўра ҳам ҳеч бир киши мансуб бўлган дини ва мазҳаби сабабли жавобгарликка тортиролмаслигидан, муваккилимнинг Конститутция ила ўзига бахш этилган бўлган бу дин ва нашр ҳурриятидан маҳрум этилиб жазони таъқибга маъруз қолдирилиши Конститутция ҳукмларига зиддир.

.........................................................................................

-Юқорида изоҳ этганимиз қонуний тарафларимиз фарзи маҳол диққат назарига олинмас, Турк Жазо Қонунининг антидемократик 163 инчи моддасига кўра муваккилимнинг таъқиби мумкин фараз этилса, иснод этилган айбнинг таҳлилига ўтамиз ва шундай деймиз:

Бир Мусулмон. Оқ сочли, қари бир Мусулмон. Сочини, бошини ва ёшини бутун умри бўйича нур ила оқартирган бир Мусулмон. Сочи, боши, ёши ва бутун вужуди Аллоҳнинг нури ила ювилган топ-тоза ва оппоқ бир Мусулмон. Бутун умри бўйича инъоми Ҳақ бўлган ҳаётини Турк миллатининг салоҳ ва ҳақиқий саодати учун вақф этган. Амри Илоҳий бўлган руҳини фалакнинг ҳақиқий соҳиби Аллоҳга таслим этгунга қадар айни йўлда юришга азм этган. Бинойи субҳоний бўлган баданини ёлғиз Аллоҳ йўлида ҳолдан тойирган буюк бир Мусулмон, бугун "Демократия бордир" дейилган бир кун, турмоқда, ёлғиз "Аллоҳ" демоқда, "Китоб" демоқда, "Расул" демоқда ва ёшларга "Диққат" демоқда. Дер-демас орқасидан прокурор (даъвони очган прокурор) ёпишмоқда.

-Кел бу ерга... Айб ишладинг! демоқда.

Ва уфқларни қоп-қора бир зулмат қоплагандир.

Фақат боқинг шу олийжаноб ва зотдор кекса Мусулмонга! Нақадар сокин ва нақадар роҳатдир. Зеро касратда эмас, ваҳдатдадир. Кечанинг зулматидан ва кундузнинг рангорангидан зерикмасдир. Бало зиндонида сафони сайр этмоқдадир. Жафо дастурхонида вафо топган, тажаллийга мазҳар бўлгандир. Зеро ашё ҳақиқатларидан хабардордир. Касофатни латофатга алмаштиргандир. Қони чекилган, томирларида қон ўрнига файзи Ҳақ ва нур жараён этмоқдадир ва прокурор (даъвони очган прокурор) бу Мусулмонни қўлидан ушлаган, қамоққа судрамоқдадир.

Нечун? Недан? Нима қилди бу пири фоний? Недир айби бу кекса Мусулмоннинг? Нима қилди? Боқинг прокурорга (даъвони очганга) кўра нелар ва нелар қилди?

"Ёшларга Раҳнамо" номли бир китоб чиқарди.

А- Лаикликка зид ҳаракат этди. Аллоҳ, дин, иймон лаикликка зид бўларми? Бўлар. Хўш, бошқа?

Б- Давлатнинг ижтимоий, иқтисодий, сиёсий ва ҳуқуқий асос низомларини диний асосларга уйдирмоқ истади. Қандай, нима учун ва не мақсад ила қилди буларни?..

В- Шахсий нуфуз таъмин ва таъсис этмоқ мақсади ила. Хўш, ё сиёсий манфаат қасди борми, ажабо? Йўқ, бу эмас. Тадқиқ ҳайъати ҳам бу мақсадни кўрмаган. Прокурор ҳам буни айтмаётир. Хўш, аммо модомики сиёсий манфаат қасди йўқ экан, бу пири фонийнинг шахси, жуссаси, бадани не ки, дунёдан не кутмоқдаки, нуфуз таъмин этмоқ истасин?

Прокурор, "Мен у ёғини билмайман" дейди. Истамоқда. Ҳам буни бундай мутахассислар ҳам айтмоқдалар.

Хўш, қандай қилди бу ишларни бу Мусулмон?

А- Динни, диний ҳиссиётни ва динча муқаддас саналган нарсаларни қурол этмоқ сурати ила.

Недир бу муқаддас танилган нарсалар? Ислом дини, Мусулмонлик ҳислари, Аллоҳ калимасининг қалбдаги қўрқуви, Қуръон, тафсир... Демак прокурор буларни билади. Буларнинг муқаддасот бўлганига ишонади.

Хўш, аммо буларни билмоқ, ишонмоқ ва сўнгра айтмоқ қурол этмоқмидир? Ҳа, даъвони очган прокурорга кўра қурол этмоқдир. Ундай бўлса прокурор ҳам буларни қурол этмоқда.. ҳамда сиёсий бир қонунга қурол этмоқда.. ҳамда бир Мусулмонни маҳкум эттирмоқ учун қурол этмоқда. Шу ҳолда у ҳам 163 инчи моддага кўра айб ишламоқдами?

"Йўқ" дер прокурор, мен ташвиқот қилмаётирман. У ташвиқот ва талқин қилди. Не деди, хўш? Шуларни айтди:

"... Бу замонда зиндиқо залолати Исломиятга қарши мухорабасида нафси амморанинг режаси ила шайтон қўмондонлигига берилган фирқалардан энг даҳшатлиси ярим яланғоч хонимлардирки, очиқ оёғи ила, даҳшатли пичоқлар ила иймон аҳлига таарруз этиб ташланмоқдалар. Никоҳ йўлини ёпишга, фахш йўлини кенгайтиришга уриниб кўпларнинг нафсларини бирдан асир этиб, қалб ва руҳларини кабоир ила яраламоқдалар. Балки у қалблардан бир қисмини ўлдирмоқдалар".

Хўш, ёлғон-ми булар? Фахшни ташвиқ ва никоҳни имҳо этган фоҳишалар гуруҳи инкор-ми этилмоқда? Яширин ва ошкора фахш ила ва давлат қўли ила мужодала йўқми? Жазо Қонуни, Фахш ила Мужодала Низомномаси ва ахлоқ зобитаси булар билан кеча-ю кундуз мужодала этмаётирми?

Бор, бор аммо, бунга биз қўшиламиз, Аллоҳ не қўшилар? демоқда прокурор. Хўш, бундай десин. Десин аммо.. қонун, зобита ва прокурор, айб ишлангандан сўнгра ишлаганни ва ишлатганни ёқалайди. Яъни иш бўлиб битгандан сўнг, номус поймол бўлиб, одам ўлгандан сўнг. Олдинроқ тадбир олишга қонунан имкон йўқ, фақат динан бунга имкон бор: Аллоҳ қўрқуви ва дин. Бу қўрқув соясида ҳар турли разолатнинг олдини олиниб бўлишини билдирмоқда. Ислом дини буни амр этмоқда. Тадбирни аввалдан олинг демоқда. Қандай? Насиҳат этинг, огоҳлантиринг, Аллоҳни танитинг, инсоннинг қалбида Аллоҳ қўрқуви, Аллоҳ севгиси, оташ, Жаҳаннам, абадий азоб, абадий саодат ер олсин, билсин, англасин, севсин ва қўрқсин. Қўрқсинки, ёмонликлардан қочсин, ҳам ўзи қутулсин, ҳамда жамият, прокурор ҳам, давлат ҳам, ҳукумат ҳам, миллат ҳам роҳат этсин. Бунинг учун Аллоҳ қўрқувини ва севгисини инсонларга сингдиринг.

Қандай қилайлик бу ишни? Айтинг, ёзинг, ўқитинг. Хўш, аммо у замон ташвиқот дейдилар. Не бўлар? Булар Аллоҳнинг амрлари, Қуръони Азимушшоннинг ҳикматлари эмасми? Дин сизнинг энг табиий ҳаққингиз эмасми? Ким ман этар сизни бундан (Аллоҳ йўлидан)? Айб демоқдалар бунга. Ундайми? Аллоҳнинг амрини ўқинг:

Маъноси: "Хабарингиз бўлсинки, у куфр этиб халқни Аллоҳ йўлидан ман этган ва ҳақ ўзларига аён бўлгандан сўнгра Пайғамбарга қарши келганлар ҳеч бир замон Аллоҳга заррача бир зарар этажак эмаслар. У уларнинг амалларини зиён этажакдир".

Хўш, аммо тингламасалар? Тинглаганларга, иймон этганларга такрор этинг. Чунки қилганингиз иш яхшидир.. инсонлар учун, жамият учун, миллат учун, ҳукумат учун, давлат учун хайрлидир. Шаррдан, балодан қўриқловчидир. Иймон этганларга дейингки:

Маъноси: "Эй бутун иймон этганлар.. Аллоҳга ва Расулига итоат этинг да амалларингизни йўқ қилманг".

Бунга ҳам ишонмасалар, дейингки: Таҳлика.. ватан ва миллатингиз учун таҳлика, динда, диннинг ташвиқотида эмас, динсизликдадир. Буни Бош Вазиримиз ҳам айтди: "Коммунизмга қарши бўлганларнинг мамлакат учун таҳликали бўлгани кўрилмагандир. Бугун дин ташвиотига монеъ бир ҳол йўқдир, тадбир олишга ҳам эҳтиёж қолмагандир".

Муҳтарам ҳакамлар! Сиз биласиз, фақат бир марта ҳам даъвони очган прокурордан сўрангиз.. қарайлик йўқ дея олажакми? Аллоҳнинг амрлари, Қуръони Азимушшоннинг ҳикматлари ёшларга англатилмаса, билдирилмаса, ташвиқот айбдир дея ман этилса, ахлоқсизлик, иффатсизлик, тубсизлик, фахш, зино, қатл айбларининг қаршисига ўтмоқ ёлғиз жазо қонунлари ила мумкинмидир? "Комунизм" каби бутун дунёни таҳдид этган энг разил офатнинг, яширин ва ошкора, қатор ва маккор тахриботини тамоман нима ила ўнгламоқ мумкиндир?

Муҳтарам ватансевар, Аллоҳига ва муқаддасотига боғлиқ зотдор Турк ҳакамлари! Шу қўрқинч куфр ташвиқотига ёш Мусулмон Турк болаларининг тоза ва соф ақлларини саналарча тахриб этиб фалаж қилган қўрқинч дин душманлари оқитган заҳарларга боқинг.

Не қўрқинч ҳол ва зидликлар ичидамиз. Прокурор буни кўрмас, Ислом динига ва бутун муқаддас динларга қилинган бу қўрқинч таарруз ва ҳақоратни таъқиб этмас-да, бу таарруздан ёшларга муҳофаза тадбирларини тавсия этганни-ми ушлар?

Жуда муҳтарам Турк Мусулмон ҳакамлар! Сиз Қуръони Мубиннинг Аллоҳнинг нурининг шуълалари ила тўла бўлган ва ёлғиз у нури Илоҳийни акс эттирган Рисола-и Нур Ёшларга Раҳнамо сабабли муваккилимни маҳкум этолмайсиз!...

Муҳтарам, олийжаноб ва Мусулмон Турк ҳакамлари! Жуда яхши биласизки, ҳақиқий иршод олимлари Анбиёнинг ворисларидир. Бу муборак зотлар ҳам ўзларига меърос қолган ваъзу насиҳатни Қуръони Мубиннинг амрларига кўра ёймоқ ила мукаллафдирлар. Вазифасини қиларкан ҳеч бир ажр ва бадалнинг толиби эмасдирлар. Вазифаларини фисабилиллоҳ қиларлар. Фақат Аллоҳ ва Расулининг ризосига толибдирлар. Сўнг нафасларига қадар бу муқаддас вазифага давом этарлар. Чунки бу вазифа уларга Аллоҳ ва Расулининг омонатидир. Муваккилим бу омонатни аҳлига бермоқда дея қандай таъқиб қилинар ва азият берилар? Қандай бу кекса ёшида заиф ва наҳиф вужуди ишониб бўлмайдиган оғир бир таклиф ила мукаллаф тутилар?

-Кел, зиндонга кир!

Бу энг қўрқинч бир зулм бўлар. Бу зулмга монеъ бўлмоқ вазифаси ҳам сизларга омонат этилгандир.

Бутун ёмонликларни, гуноҳларни, ахлоқсизликни, разолатни, фасод ва фитнани имҳо этажак нурдир...

Маъноси: "Улар Аллоҳнинг нурини оғизлари ила сўндирмоқ истайдилар. Аллоҳ эса, муҳаққақ нурини тамомламоқ (тамоман порлатмоқ) истайди.. кофирларга ёқмаса ҳам".

Адвокат

АБДУРРАҲМОН ШАРАФ ЛАЧ

Бу мудофаадан сўнг Устоз Саид Нурсийга бошқа бир айтадигани бўлиб бўлмагани маҳкама раиси тарафидан сўралган, Устоз оёққа туриб:

-Ёлғиз бир калима сўйламоқ учун рухсатингизни сўрайман.

-Марҳамат қилинг.

-Муҳтарам вакилларим менинг шахсим ҳақида айтганлари санокор сўзларга мен лойиқ эмасман. Мен Қуръон ва иймон хизматида ҳаракат қилган ожиз бир одамман. Бошқа бир айтадиганим йўқдир.

Шундай қилиб муҳокама тугаган. Ҳакамлар ҳайъати мажлисдан сўнгра иттифоқ ила бароат қарорини таблиғ этган ва бу қарор маҳкамада ҳозир бўлган университетликлар ва халқ тарафидан шиддат ила олқишлангандир. Прокаратура тарафидан темйиз этилмагани учун қарор қатъийлашгандир.

Бадиуззамоннинг Истанбулга ташрифи муносабати ила Университетлик бир Нур Талабасининг дўстига ёзган мактуби:

Севгили Устозимизнинг ташрифи сабабли бизни ва Истанбулни табрикингизга ташаккур этаман. Бу муҳташам, мустасно ҳодиса сабабли катта шаҳар қайнади, ичидан байрам қилмоқда. Олиму-жоҳили, фақиру-бойи, ёшу-қариси маҳкамаларда, менмонхонада ҳар ерда уни кўришга ва тинглашга югурмоқда.

Тушларимиз ҳам нашъа ва фароҳ ила тўла... Душманларимизнинг эса юзлари янада зиёда қорайди. Мунофиқликларининг ҳеч бир нарса қилмаганини ва қиломаслигини ортиқ биладилар. Устозимиз Истанбулнинг шахсият даврининг ёдгори бўлган ҳар нарсага янгидан жон бердилар. Қардошларимиз кўзида шаҳарнинг манзараси бирданига ўзгарди. Авлиё София Саройбурнига қадар узанди. Минораларида яна Азони Муҳаммадий (С.А.В.) ўқилмоқда. Ичида ҳофизлар қайтадан Қуръони Карим тиловатини бошладилар. Фотиҳ ҳар кун мақбарасидан туриб фатҳ этган шаҳарининг буюк ва муборак мусофирига, "Хуш келдингиз!" демоқда ва уни табрик этмоқда. Янги Масжиднинг шарафасидан, Боёғлунинг энг қоронғу ва ифлос ерига қадар нуфуз этадиган ишиқ тўфонини ҳозирдан кўраётгандай бўлмоқдамиз. Ҳаммасининг; Авлиё Софиянинг, Фотиҳнинг, Султон Аҳмаднинг, Айюбнинг ва Сулаймониянинг ва бутун Мусулмон Истанбулнинг ҳижоб пардаларини юзларидан отиши ва бизга янада муҳташам ва янада самимий кўринишлари бу буюк ташрифдан ва бу улвий нурдан... Устозимиз ортиқ бу шаҳарнинг қуёши. У кетса, уфқидаги қуёш ҳам уни таъқиб этажак ва миллионлик шаҳар қораяди. Тасаллимиз Фотиҳ шаҳрининг Рисола-и Нур ила ойдинланиши ва порлаши умидидир.

Устозимизнинг ташрифини телефон ила хабар берганлари замон, жонсиз вужудимдан бирданига бир жараён ўтди. Ўлдирувчи ва карахт қилувчи эмас, тирлтирган, жонлантирган бир жараён... Моддий ва маънвий борлиғимнинг бир онда қувват топиб, муаззам бир магнит мени тортганини ҳис этдим. Оғир Жазо Маҳкамасига борганим замон, бироз аввалги таҳассусларимнинг бутун жамиятда ҳоким бўлганини фарқ этдим. Маҳкаманинг ичи ва ташқариси лим-лим тўла эди. Тўдани ёриб ичкари кирмоқ истадим. Фақат кўзим икки университет талабасининг орасида юраётган Устозга илишди. Маъноси ила бўлгани қадар моддаси ва қиёфаси ила ҳам бошқача бўлган ва шу онда миллионларча кўз унинг устида тўпланган мустасно борлиқ, қандайки ҳеч бир нарса ила алоқадор эмас эди ва ҳеч бир ҳодисадан хабари йўқ эди.

Маҳкаманинг ичидаман. Улвий исм зикр этилар этилмас, буюк одам катта бир миллатнинг, диннинг ва даврнинг тарихий тамсилчиси бўлиб ичкари кирди. Кичкина бир жимжитликдан кейин овоз ҳам йўқ. Ҳаркас бу муҳташам ва муаззам оннинг маъносини ва ҳаяжонини эшитмоқда...

Хастаман дейишларига қарамасдан Устозимизнинг ўринларидан чақмоқ каби отилиб эътироз ва изоҳларни.. маҳкама ҳайъатининг ҳайронлик ила буюк одамни томошаси.. Иккинчи жараёнда янада муаззам бир гавжумлик.. Устозимизнинг илмсиз тадқиқ ҳайъати рапортига шахсан берган ҳориқулода жавоблари.. ва маҳкаманинг 5 мартга қолдирилиши.. титраб, гуноҳ ва заифликларимга минг таассуф ва тавба этиб яқинлашиб, муборак қўлларини сўнгсиз бир иштиёқ ила ўпганим ва ичимни топ тоза тутишга тиришиб кўзларини топишга жасорат этганим у он, у кун хотираларимнинг энг буюк ва энг нодида ёдгори бўлажак. Университетли бошқа қардошларим Устозимизнинг хизматида бўлмоқ ила буюк шарафга қовушганлар. У Устозимиздан Жаноби Ҳақ абадиян рози бўлсин, ва бутун талабаларига ва айниқса мен каби бечора, шўрлик ва ожизларга ақл, заковат, азм ва ихлос эҳсон буюрсин. Омин. Ҳа дўстим, бу асрнинг маънавий шоҳи бўлгани, ҳаёти ва асарлари ила собит бўлган бир Устознинг асарларини биз муҳтожларга лутф этган Жаноби Ҳаққа ҳадсиз шукр ила баробар, шу замоннинг яраларига энг муносиб бир дармон, бир малҳам ва зулматнинг ҳужумига маъруз Исломий тузулишга энг фойдали бир нур ва залолат водийларида ҳайратга тушганлар учун энг тўғри бир раҳбар бўлган Рисола-и Нурни ўлгунча ўқиймиз, нашр этамиз иншааллоҳ.

Истанбул Университети Нур Талабаларидан

КОМИЛ

Устоз Бадиуззамон Истанбулдаги муҳокамасининг бароат ила натижаланишидан сўнг Амиртоғга келди. Амиртоғда рамазон ойининг бир кунида қирга чиққани замон, бир бош човуш ва уч қуролли жандарма ёнига юборилиб, келадиган парчада баён этилгани каби, ўзига шапка кийилиши таклиф этилади. Бу сабаб ила полиция ташкилотига жалб этилади. Шундай қилиб Устоз бир илтимоснома ёзиб, Адлия ва Доҳилия Ваколатига юборади. Айни замонда Анқарадаги бир талабасига ҳам юбориб, алоқадор депутатларга ҳодисанинг эшиттирилишини билдиради. Анқарадаги талабалари бу шикоятнинг бир нусхасини Самсунда интишор этган Буюк Жиҳод газетасига юборадилар. Ёзув Буюк Жиҳодда "Энг Буюк Исбот" сарлавхаси остида ва бир изоҳ илова этилиб нашр этилади. Сўнгра Анқара ва Истанбул Университетидаги Нур Талабалари ҳам икки-уч мақола ёзув Буюк Жиҳод газетасига юборадилар ва нашр этадилар. Бу қаторларда Малатя ҳодисаси содир бўлади, диндорларга қарши бир тур ёлғон, туҳмат, иғво тарғиботи бошланади. Бу таҳликаларга алданган баъзи шахсиятлар диний газеталардан айбланишга сабаб нуқталар топмоқ учун уринадилар. Самсунда ҳам мазкур "Энг буюк Исбот" сарлавҳали ёзув ва Университет Нур талабаларининг мақолалари сабабли газета нашриёт мудири ила Анқарадан бу ёзувларнинг баъзиларини юборган бир Нур талабаси ушланиб маҳкамага берилади. Нурчиликнинг мамлакатда инкишофига қарши газеталарда баёнотлар, қаноатлар илгари сурилади. 600 қадар Нур талабасининг маҳкумиятини ҳадаф этар шаклда, Туркияда йигирма беш ерда қидирув қилиниб, бир қисмида даъво очилади. Натижада Рисола-и Нурда ва Нур Талабаларида айбланишга сабаб бир нуқта бўлмасдан, айб бўлмагани қаноатига борилади.

Самсунда очилган даъвода аввало маҳкумиятга қарор берилган бўлса ҳам, темйиз маҳкамасининг Рисола-и Нур асарлари ва муаллифи Бадиуззамон ҳақида баён қилган мутолаа ила маҳкумият қарорини асосдан бузиши сабаби ила, такрор қилинган жараёнда ёзувларда айб унсури бўлмагани қаноатига борилиб, бароат қарори берилгандир.

"Энг Буюк Исбот" сарлавҳали ёзув сабабли Самсунда Устозимизга қарши ҳам даъво очилган эди. Самсунга маҳкамага жалб қилиниши истанилаётган эди.

Жуда роҳатсиз ва кекса бўлиши сабаби ила туман табиблигидан олган бир рапорти эътибор назарига олинмасдан, мутлақо маҳкамада бўлиши истанилаётган эди. Ниҳоят Устоз Самсунда маҳкамада бўлишга қарор бериб, Истанбулга қадар келди. Фақат соғлигининг ёмонлиги ва таҳаммул этолмаслигидан йўлга давом этолмасдан соғлиқ ҳайъатидан бир рапорт олиб маҳкамага юборди. Рапортда Саид Нурсийнинг қилинган текшириш натижаси, на қуруқликдан, на денгиздан ва на ҳаводан Самсунга кетишга вужуди таҳаммул этолмаслиги ёзилган эди. Маҳкамада прокурор шиддатли қатъий талаблар ила Саид Нурсийнинг мутлақ маҳкамада бўлишини истаган бўлса ҳам, маҳкама ҳайъати соғлик рапортига таянган ҳолда, Бадиуззамоннинг Истанбул маҳкамаларидан бирида истиноба сурати ила ифодасининг олинишига қарор берди. Ниҳоят давом этган маҳкамалар натижасида Самсун маҳкамаси даъво мавзуси ёзувда маҳкумиятни ижоб эттиражак бир қасд кўрмаганидан, Саид Нурсийнинг бароатига қарор берди.

Яширин душманларимиз бу Рамазони Шарифда такрор адлияни менга қарши чорладилар. Масала ҳам бир яширин комунист комитети ила алоқадордир.

Бириси: Бутун-бутун қонунга хилоф бўлиб, мен бир ўзим ва ёлғиз бўлиб қирда ва тоғда ўтираркан, уч қуролли жандарма ила бир бош човуш ёнимга юбордилар, "Сен бошингга шапка киймайсан" дея мажбурлаб мени полиция ташкилотига келтирдилар. Мен ҳам адолатни ҳадаф тутган бутун адлиялардан сўрамоқдаманки:

Бундай беш жиҳат ила қонунсизлик этиб қонун номига беш жиҳат ила Ислом қонунларини синдирган одам ҳақиқий қонунсизлик ила иттиҳом этилмоқ лозим келаркан, уларнинг у ажиб қонунсизлиги ва баҳонси ила, икки санадан бери виждоний азоб берганларидан, албатта маҳкама-и кубро-и ҳашрда бунинг жазосини чекажакдирлар. Ҳа, ўттиз беш санадир мунзавий бўлгани ҳолда, ҳеч бозор ва шаҳарчаларда кезмаган бир одамни, "Сен фиранк сарпушини киймаётирсан" дея иттиҳом этишга дунёда қайси қонун рухсат этар?

Йигирма саккиз санадан бери беш вилоят ва беш маҳкама ва беш вилоятнинг зобиталари унинг бошига илишмаганлари ҳолда, хусусан бу дафа Истанбул адолатли маҳкамасида юздан зиёда полицияларнинг кўзлари қаршисида, ҳам икки ой ҳам пиёда бўлиб ҳар ерни кезгани ҳолда, ҳеч бир полиция илишмагани ва ҳам темйиз маҳкамаси берет ман эмас дея қарор бергани, ҳам бутун хотинлар ва боши очиқ кезганлар ва бутун аскарий нафарлар ва вазифадор маъмурлар кийишга мажбур бўлмаганликларидан ва кийилишида ҳеч бир фойда бўлмаганидан ва менинг расмий бир вазифам бўлмаганидан-ки расмий бир либосдир, беретни кийганлар ҳам масъул бўлмаслар дейилгани ҳолда; хусусан мунзавий ва инсонлар орасига кирмаган ва Рамазони Шарифнинг ичида бундай қонунга хилоф энг чиркин бир нарса ила руҳини машғул этмаслик ва дунёни хотирига келтирмаслик учун хос дўстлари ила ҳам кўришмаган, ҳатто шиддатли хаста бўлгани ҳолда, руҳи ва қалби вужуди ила машғул бўлмаслик учун дармонларни олмаган ва ҳакимларни чақирмаган бир одамга шапка кийдирмоқ, ажнабий попларга ўхшатмоқ учун унга таклиф этмоқ ва адлия ила таҳдид этмоқ, албатта зарра қадар виждони бўлган бундан нафрат этар.

Масалан: Унга таклиф этган деган: "Мен амр қулиман." Жабри кайфий қонун ила амр бўлармики, амр қулиман десин. Ҳа, Қуръони Ҳакимда Яҳудий ва Насронийларга бошда ўхшамаслик учун унга доир оят бўлгани каби,

ояти улул-амирга итоатни амр этар. Аллоҳ ва Расулининг итоатига зид бўлмаслик шарти ила, у итоатнинг амир қулиман дея ҳаракат эта олар. Ҳолбуки, бу масалада Исломий анъаналар қонунлари хасталарга шафқат ила ранжитмаслик, ғарибларга шафқат этиб ранжитмаслик, Аллоҳ учун Қуръон ва иймон илмига хизмат этганларга заҳмат бермаслик ва ранжитмаслик амр этгани ҳолда, хусусан мунзавий, дунёни тарк этган бир одамга ажнабий попларининг сарпушини таклиф этмоқ ўн жиҳат ила эмас, юз жиҳат ила қонунга мухолиф ва Исломнинг анъанавий қонунларига қарши бир қонунсизликдир ва кайфий бир амр ҳисобига у муқаддас қонунларни синдирмоқдир. Мен каби қабр эшигида, ғоят хаста, ғоят кекса, ғариб, фақир, мунзавий, Суннати Санияга зид ҳаракат этмаслик учун ўттиз беш санадан бери дунёни тарк этган бир одамга бу тарз муомалалар қатъиян шак ва шубҳа қолдирмадики, комунист пардаси остида, анархистлик ҳисобига ватан ва миллат ва Исломият ва динга қарши мудҳиш бир суиқасд асари бўлгани каби, Исломиятга ва ватанга хизматга ният этган ва мудҳиш хорижий тахриботга қарши жабҳа олган диндор депутатлар ва демократларга ҳам буюк бир суиқасддир. Диндор депутатлар диққат этсинлар, бу даҳшатли суиқасдга қарши мудофаада мени ёлғиз қолдирмасинлар.

{(Ҳошия) Руснинг бош қўмондони қасддан олдидан уч марта ўтгани ҳолда оёққа турмаган ва таназзул этмаган ва унинг иъдом таҳдидига қарши иззати Исломияни муҳофаза учун унга бошини эгмаган; Истанбулни истило этган Инглиз Бошқўмондонига ва унинг воситаси ила фатво берганларга қарши, Исломият шарафи учун, иъдом таҳдидига беш чақа аҳамият бермаган ва "Тукуринг золимларнинг у ҳаёсиз юзига!" жумласи ила ва матбуот лисони ила қаршилаган; ва Мустафо Камолнинг эллик депутат ичида ҳиддатига аҳамият бермасдан "Намоз қилмаган хоиндир" деган; ва Ҳарбий Трибуналнинг даҳшатли саволларига қарши, "Шариатнинг биргина масаласига руҳимни фидо этишга ҳозирман" деб, тилёғламачилик этмаган; ва йигирма саккиз сана кофирларга ўхшамаслик учун инзивони ихтиёр этган бир Ислом фидоийси ва ҳақиқати Қуръониянин фидокор хизматкорига фойдасиз, қонунсиз дейилсаки: "Сен Яҳудий ва Насроний попларига ўхшаяжаксан, улар каби бошингга шапка кияжаксан, бутун Ислом олимларининг ижмоъига зид ҳаракат этажаксан, бўлмаса жазо берамиз" дейилса, албатта ундай ҳар нарсасини ҳақиқати Қуръонияга фидо этган бир одам, дунёвий қамоқ ёки жазо ва исканжа эмас, балки парча-парча пичоқ ила кесилса, жаҳаннамга ҳам отилса, қатъиян юз руҳи ҳам бўлса, бутун тарихча-и ҳаётининг шаҳодати ила, фидо этажак!

Ажабо, бу ватан ва диннинг яширин душманларининг бу ашаддий намрудона зулмларига қарши, маънавий жуда кўп қуввати бўлган бу фидокорнинг таҳаммули ва моддий қувват ила ва манфий жиҳатда муқобала этмаслигининг ҳикмати недир? Хуллас, буни сизга ва умум виждон аҳлига эълон этмоқдаманки, юздан ўн зиндиқ динсизнинг юзидан тўқсон маъсумга зарар келмаслиги учун, бутун қуввати ила доҳилдаги амният ва осойишни муҳофаза этмоқ учун, Нур дарслари ила ҳаркаснинг қалбига бир қўриқчи қолдирмоқ учун Қуръони Ҳаким унга у дарсни берган. Бўлмаса бир кунда йигирма саккиз саналик золим душманларимдан интиқомимни олишим мумкин. Шунинг учундирки, осойишни маъсумларнинг хотири учун муҳофаза йўлида ҳайсиятини, шарафини таҳқир этганларга қарши мудофаа этмайди ва дейдики: Мен дунёвий ҳаётни эмас, керак бўлса охират ҳаётимни ҳам Исломият миллати ҳисобига фидо этаман.

Саид Нурсий}

Эй Муборак Мушфиқ ва Азиз Устозимиз Ҳазратлари

Бу ажиб модда ва динсизлик асрида назарлар қисқарган, қалблар шарр ва ёмонликлар ила тўлган; ёлғиз ва ёлғиз Қуръони Ҳакимнинг бу замондаги энг ҳақиқий ва қатъий тарашшуҳоти бўлган Рисола-и Нур у қисқарган назарларни, худди модданинг руҳига нуфуз эттиради; у ёмон қалбларнинг зиндон каби қоронғу бўлган ичини нур ила тўлдиради. Шунинг учун бу асрга "Нур асри" дейилиши муносибдир.

.........................................................................................

Рисола-и Нур башариятнинг бу таъмири имкон бўлмаган ярасини ухровий дармонлар ила даволайди.

Рисола-и Нур ва унинг ҳориқо муаллифи сиз муборак Устозимиз мингларча мунаввар ёшларга халоскорлик вазифасини қилган ва қилмоқдасиз. Бунинг бундай бўлганига иймонлари қутқарилган бу ожизлар жонли шоҳидлармиз. Бу даҳшатли асрда, материализмни, моддачиликни асосидан йиқитган, масон ва комунистларнинг ботил мафкураларини бутун илм ва идрок доирасида зиру-забар этган Рисола-и Нур ўқувчиларига, бу асрнинг бахтли инсонларига, бу дунё ила, ҳатто коинот ила ҳам алмашилмас оби ҳаётни, абадийлик сувини, яъни бақо оламининг чиптаси бўлган иймонни бахш этади.

Эй азиз ва муборак Устозимиз! Бу қадар қийматли бир ҳадяни бизларга берган сиз Устозимизга нақадар ҳурмат ва муҳаббат кўрсатсак оздир. Сиз қутқарувчи Устозимиз ила Рисола-и Нур талабалари орасидаги боғ абадий бир боғлиқликдир. Буни ҳеч бир қувват ечолмас. Ҳурмат ила муборак қўлларингиздан ўпаман, дуоларингизни кутаман.

Университет Нур Талабалари Номига

Сиёсий Билимлар Факультетидан

АҲМАД АТАК

БУ МАКТУБ САМСУНДА НАШР ЭТИЛГАН БУЮК ЖИҲОД ГАЗЕТАСИДА ИНТИШОР ЭТГАНДИР. ТУҲМАТЧИЛАРНИНГ ИҒВОЛАРИ ИЛА САМСУНДА МУҲОКАМА ОЧИЛИШИГА ВАСИЛА БЎЛГАНДИР. МУҲОКАМА БАРОАТ ИЛА НАТИЖАЛАНГАНДИР.

Ислом Оламининг халоскори, иймон аҳлининг сартожи, Рисола-и Нурнинг таржимони Устозимиз Бадиуззамон Саид Нурсий Ҳазратларига!

Бу дафа диндор Демократларнинг далолати ила Афён Маҳкамасича Рисола-и Нурнинг эркинлигига, бутун рисола, мактуб ва мажмуаларининг айб мавзуси ташкил этмаганидан қайтарилишларига қарор берилишини саналарча аввал эълон этганингиз "Рисола-и Нур менинг эмас, Қуръоннинг молидир, Қуръоннинг файзидан келгандир. Ҳеч бир қувват уни Анадолунинг сийнасидан қўпориб отолмаяжакдир. Рисола-и Нур Қуръонга боғлиқдир. Қуръон эса Арши Аъзам ила боғлангандир. Кимнинг ҳадди борки, уни у ердан юлиб ташласин" дея бўлган ҳақиқатли баёнотингизнинг очиқ бир тазоҳури ва бу юксак хизматингизнинг Илоҳий ва Қуръоний бўлганининг порлоқ бир далили билиб, бу бароат қарорининг Ислом Оламининг ва айниқса бу Исломият миллати саодатларининг бошланғичи бўлиши эътибори ила, бошда бутун борлиги ила бу зафарларни кутган ва Нур оиласига раис ва ҳақиқатлар дарёсига капитан тайин этилган ва куфр зулмати ила туғён этган инсониятга ҳади эҳсон этилган азиз, севгили Устозимиз ва бунга васила бўлмоқ ила иймон аҳлини ўзларига дўст ва тарафдор айлаган диндор Демократларни ва одил ҳакамлар ҳайъатини сўнгсиз миннатлар ила табрик этамиз ва арз этамизки:

Узун саналардан бери тараққий ва юксалиши учун ҳаракат қилганингиз ва йўлида нафс ва жонингизни фидо айлаганингиз ҳақиқати Қуръониянинг бугун бутун бир мамлакат, бир миллат доирасида иймон аҳлининг қалбларига сурурлар келтириб фавқулодда инкишофи, хизматига маъмур қилганингиз ва феълан муваффақ бўлганингиз муқаддас даъво ва хизматингизнинг нақадар юксак ва порлоқ бўлганини Қуёш каби исбот этади.

Йигирма беш-ўттиз санадан бери бутун монеъларга ва машаққатларга қарамасдан бу қадар сабр ва матонатингиз ва Қуръондан қалби мунавварингизга келган Рисола-и Нурнинг нашри жиҳатида бу ҳориқо хизмат ва мужоҳадаларингиз истиқболнинг наслларига ва Исломнинг қаҳрамон мужоҳидларига бир иқтидо ва имтисол намунаси бўлади. Қуръон қуёшининг сўнмаган нурлари ва абадий ёғдулари бўлган Нур шуалари ила жаҳл ва залолат қоронғуликларини изола этиб, миллионлаб қалбларни у нур ила нурлантириб, иймон аҳлини ўзингиздан миннатдор этдингиз. Бу ватан ва бу миллат, бу тарих ва бу тупроқ сизнинг бу хизматингизни, бу фидокорлигингизни ҳеч бир замон унутмаяжакдир. Абадият оламига кўчганингизда ҳам, сизнинг бу хизматингиз бир уруғ бўлиб, ундан жўшиган бир шажара-и олия ҳар тарафни қоплаяжак ва у Нур дарахтининг атрофига тўпланган буюк жамоатлар ва Рисола-и Нурнинг юксалган абадий шуалари у хизматингизни абадга қадар ва янада порлоқ ва янада дабдабали давом этажаклар.

Сиз Рисола-и Нурнинг таржимони ҳайсияти ила ва бу иймон хизматингизнинг Ислом уфқларида порлаши жиҳати ила бу асрнинг бир ҳидоят сардорисиз.

Қуръони Каримнинг Ўн Тўртинчи Асри Муҳаммадийдаги (С.А.В.) азиз даллоли ва у мудҳиш замоннинг мудҳиш зулматига қарши нури Қуръон ила муқобала этган буюк фидокори ва Рисола-и Нурнинг юз минглаб нусхаларини юз минглаб талабаларининг қаламлари ила ҳар тарафда нашр этиб динсизликка ва куфри мутлаққа қарши бир садди Қуръоний таъсис этган муҳташам қаҳрамон севгили Устозимиз!

Оламларга раҳматлар ва саодатлар келтирган ва инсониятга саломат ва тасаллилар бахш этган бу муқаддас хизматингиз ила иймон аҳлига зуҳурини хушхабар бериб исбот этганингиз ва аломатлари кўринишни бошлаган ва бутун қитъаларга шомил Исломият ҳокимиятининг нурли ва буюк байрамини бутун руҳимиз ила табрик этамиз. Жаноби Ҳақдан узун умрларингизга дуолар этиб, қўлларингиздан таъзим ила ўпамиз.

Анқара Университети Нур Талабаларидан

ИСМОИЛ, СОЛИҲ, АТИФ, АҲМАД, ЗИЁ, МАҲМАД, АБДУЛЛОҲ

1953 санаси ёз ойларида Устоз Амиртоғдан Испартага келди. Испартада жуда кўп содиқ талабалари бор эди. Олдинроқ юборган мактубларида Испартани тоши ила, тупроғи ила муборак қилиб тавсиф этар ва Рисола-и Нурнинг зуҳури ва интишори ила вужуд топган маънавий ҳаётининг давомига энг қувватли мадор Испарта бўлганини баён буюрар эди. Дарҳақиқат, Испарта Устознинг бу илтифотига лойиқ бўлганини узун саналардаги ҳодисаларнинг шаҳодати ила исбот этган ва кўрсатгандир. Чунки Рисола-и Нурнинг биринчи мадрасаси ва таълиф ери бўлган Барла Испартанинг бир туманидир. Рисола-и Нурнинг буюк мажмуалари бу ерда таълиф этилгандир.

Рисола-и Нурни минглаб қаламлар ила энг қўрқинч замонларда ёзиб нашр этганлар Испарта ва қишлоқларидаги талабалардир. Мисол равишда Сав Қишлоғини кўрсатмоқ кифоядир. Устоз Қастамўнуда бўлгани замон, Испартанинг ёлғиз Сав қишлоғида минг қадар қалам саналарча Нурларни ёзган, кўпайтирилишида ҳаракат қилгандир.

Ҳар бириси биттадан вилоят қадар, балки янада зиёда Рисола-и Нурга алоқа кўрсатган ва Нурларнинг ёйилишида биттадан станция каби ҳаракат қилган Нур марказлари Испартададир. Гул ва Нур фабрикалари ва буларнинг атрофида Мадраса-и Нурия шогирдлари, Мубораклар Ҳайъати, ҳаммаси Испарта вилояти доҳилидадир.

Ҳам ҳар бириси хизмати Қуръония эътибори ила биттадан қутб ҳукмида бўлган Нур талабаларининг мадори ифтихор буюк қардошлари ҳам яна Испарталидирлар.

Ҳам Испарта адлияси ва амнияти доимо Нурларга инсоф ила муомала этгандир. Устоз Испарта адлиясига кўп марта дуо этган, бошқа вилоятларга бу нуқтада ҳам Испартани ҳусни мисол кўрсатгандир.

Бу ва бу каби сабаблар тахтида Устоз охир умрини Испартада ўтказмоқ, ўлимини у ердаги муборак содиқ қардошларининг орасида қаршиламоқ, мозорини Испартада Савда ёки Барлада васият этмоқ учун Испартага келди. Киро ила бир уйга ерлашди. Ёнида тўрт-беш талабаси бор эди. Бу талабалари ила Устоз хусусий дарсхона-и Нуриясини вужудга келтирган эди.

{(Ҳошия) Ҳз. Устозимизнинг охирги Испарта ҳаётининг муҳим бир хотираси, бир саҳнаси ва бир лавҳаси дея оладиганимиз бир дарс доираси борки, ноаниқ сабабларга кўра у жуда муаззам ва буюк ҳақиқат бу ерга ёзилмаган. У ҳам: Ёнида хизматида бўлган талабаларга 1954 санасининг бошидан бошлаб Арабий Маснавийи Нурияни ва Арабий Ишорат-ул Иъжозни дарс беришидир. Ва у муносабат ила ва мухталиф василалар ила ҳаётининг бошқа-бошқа босқичларини баён қилишидир.

Бу дарсдан сўнгра Ҳз. Устоз Маснавийи Нурияни ва Ишорат-ул Иъжозни таржима этиши учун укаси Абдулмажид афандига юборгандир. Ҳам Рисола-и Нурнинг янги ҳарф ила Анқарада ва сўнгра Истанбулда матбуотларда чоп этилиши учун нашр этиладиган китоблар Испартада тайёрланган, тасҳиҳ этилган ва матбуотларда чоп асносида ҳам Анқара, ҳам Истанбулда чоп этилган китоблар тасҳиҳ учун форма-форма Испартага юборилган ва шундай қилиб чоп этилган. Ва бу нур мажмуалари чоп қилингандан сўнгра Ҳз. Устоз ила баробар дафаларча бомдод дарслар ҳолида ва пешин ва аср дарслари сифатида ўқилгандир. Бутун мажмуалар бу сурат ила майдонга келгандир.

Начало формы, Конец формы}

Маҳкама босқичлари: Афён Маҳкамаси тарафидан китоблар эркин қолдирилмасдан, Малатя ҳодисаси муносабати ила баъзи вилоят ва шаҳарларда қидирувлар қилинди, маҳкамалар очилди. Жумладан: Мерсинда, Ризеда, Диёрбақирда Нурлар ва Нурчиларга қарши даъво очилди. Натижада маҳкамалар бароат берди. Бир қанча вилоятларда қилинган қидирувлар ва сўроқлашлар ила Нурчиларга қарши умумий бир даъво очилиши учун Испарта прокуратураси ҳаракатга ўтди. Саксонни ошган Нур талабаси ҳақида айбнома ҳозирланди ва ҳужжатлар тергов бошқармасига берилди.

Амниятнинг жуда кўп яширин мансублари Нур талабалари орасида юришни, ҳар ҳаракатларини текширишни бошладилар. Анқара, Истанбул, Адабозори, Сафранболу, Карабук, Динар, Инаболу, Ван каби ерларда қидирувлар, сўроқлар қилинди. Қилинган бутун тадқиқот ва қидирувлар натижаси: Ватан, миллатга қарши зарра қадар бир ҳаракат бўлмасдан, аксинча ҳар ватандошнинг кўксини ифтихор ила кеккайтириб илмий, иймоний, ватаний хизматлар, ахлоқий ғайрат ва фаолиятлар ила ҳаракат этганлари, Рисола-и Нурни ўқимоқ, ўқитмоқ ва нашрига ҳаракат қилмоқдан бошқа бир ғоя ва мақсадлари бўлмагани тушунилиши ила, "Нурчиларда айб тополмаётирмиз, мадори масъулият бир ҳаракат ва фаолиятлари кўрилмагандир" дея умуман қаноат келтирилди. Бу сўроқлашлар Рисола-и Нурнинг ҳаққониятининг тушунилишига васила бўлди. Натидажада Нурларнинг бароатига қарор берилди.

Урфа ва Диёрбақирдаги фаол Нур талабалари биттадан мадраса-и Нурия қурдилар. Рисола-и Нурни ҳар синф халқдан, айниқса талабалардан, ёшлардан келган жамоатга ўқимоқ сурати ила илмий дарсларни бошладилар. Бу замонда жуда аҳамиятли бўлган талаба-и улумнинг шарафини иҳё этдилар. Шарқ атрофида буюк хизмати иймония адо қилинди. Бир вақт Диёрбақирда у ерда Нурлар ила иймонга ва Қуръонга хизмат этган фаол бир Нур талабасига қарши даъво очилди, бароат ила натижаланди, мўъминларнинг сурур ва миннатдорлигига васила бўлди.

Афёнда ҳам давом этган маҳкама натижаланди. 1956 тарихида Рисола-и Нурни тадқиқ қилган Диёнат Ишлари Кенгаш Ҳайъати берган бир рапорт ила, Рисола-и Нурнинг иймон ва ахлоқий камол топишга хизмат хусусидаги васфини эълон этди. Афён маҳкамаси ҳам бу рапортга таянган ҳолда, Рисола-и Нур асарларининг бароатига ва эркинлигига қарор берди, ҳукм қатъийлашди.

Афён Маҳкамасининг бароат қароридан сўнгра, Испарта Тергов Бошқармаси ҳам суд қилмаслик қарори берди. Шундай қилиб, Рисола-и Нур бир қанча адлиявий сузгичлардан ўтиб умумий ва куллий бир эркинлик ва ҳусни қабулга мазҳар бўлди.

Нурларнинг Нашри: Анадолунинг бир қанча ерларида Нурларга хизмат давом этмоқ ила баробар, айниқса Анқара, Истанбул, Диёрбақир, Урфа Мадраса-и Нуриялари ёлғиз бўлганлари муҳитда эмас, жуда кенг бир соҳада хизмати иймонияда бўлдилар. Бу хизматлари ёлғиз бир киши эмас, бир марказ эмас, ёлғиз маълум шахслар эмас, хизмати Қуръония бўлгани учун, жуда кўп жиҳатларда, жуда кўп зотлар тарафидан адо этилди. Исми билинмаган қанчалаб холис талабалар, содиқ мўъминлар бу муқаддас хизматда ҳаракат қилдилар, Нури Муҳаммадийнинг ёйилишига ғайрат этдилар.

Анқарада Университетли талабалар ва муҳтарам ҳамиятпарвар зотлар Рисола-и Нур мажмуаларини матбуотларда чоп ила ҳар тарафга нашрига, айниқса янги ҳарф ила истифодага мунтазир омманинг қўлларига улашишига ҳаракат қилдилар. Рисола-и Нурнинг куллий нашриётини ёшларнинг, мактаб ўқувчиларининг қилишлари, бу хусусда буюк фидокорлик кўрсатишлари эса, бу миллат ва ватан учун буюк бир саодат бўлди. Чунки ҳеч бир шахсий манфаат талаб этмасдан ва ёлғиз ризо-и Илоҳий учун ҳаракат этишлари уларнинг бу асл миллатнинг ҳақиқий авлодлари бўлганини кўрсатди.

Устоз Барладан йигирма беш сана аввал айрилган ва у замонга қадар ҳеч кетмаган эди. Барла ила ўз Нурс қишлоғидан зиёда алоқадор эди. Чунки маънавий ҳаёти бўлган Рисола-и Нур бу ерда таълиф этилишни бошлаган эди. Қуръони Ҳакимнинг ҳидоят нурларини тамсил этган "Сўзлар" ва "Мактубот" ва "Нур Ёғдулари" бу ердан атрофга ёйилган эди. Бу эътибор ила Барла Рисола-и Нур дарсхонасининг илк маркази эди.

Барладаги ҳаёти гарчи сургун ва инзиво ичида ва тарассуд остида ўтмоқ ила ачинарли эди. Фақат Рисола-и Нур ҳақиқатларининг таълиф ери бўлганидан Устознинг энг завқли ва ширин ҳаёти ҳам яна Барла ҳаётидир дейилиб бўлар. Бу дафа Барлага сургун ила эмас, қамоқ ила эмас, ўз розилиги ила ва эркин бўлиб кетаётган эди. Гўзал бир баҳор куни Барлага келди. Барладаги талабаларининг муҳим бир қисми Устозни қаршиладилар. Устоз саккиз саналик истиқоматгоҳи бўлган Мадраса-и Нуриясига яқинлашар экан, ўзини сақлай олмади, муборак кўзларидан ёшлар оқди. Ҳашаматли чинор дарахти ҳам худди ўзини саломлаётган эди. Бир вақтлар, яъни Барлада саккиз сана истиқоматдан сўнгра Испартага жалб этилган эди. У замонги вазиятда муборак чинор дарахти Устозни маънан кузатиб қўйган, ҳашаматли қанотлари бўлган шохларининг Жаноби Ҳаққа бўлган саждаворий убудияти ила Устозни кузатиб қўйган эди. Бу дафа ҳам яна узун бир айрилиқдан сўнгра такрор Устозга қовушишнинг сурури ичида Холиқи Раҳмонга сажда-и шукронга чўкар эди. Устоз у муборак чинор дарахтига ёпишган, ёнидаги талабаларига ва аҳолига ўзини ёлғиз қолдиришларини сўйлаганди. Зотан кўз ёшларини тутолмаётган эди. Сўнгра Нур Дарсхонаси бўлган хонасига кирди ва икки соат қадар қолди, ҳазин йиғлаши ташқаридан эшитилаётган эди.

Ҳа, шубҳасиз раҳмати Илоҳиянинг ниҳоясиз тажаллийларига мазҳар эди. Бир замонлар Шарқий Анадолудан Испарта ўлкасига сургун қилинган эди... Испартадан ҳам тоғлар орасидаги Барла туманига сургун қилинган эди.. Бу ерда ўлиб кетар эди. Эски тарихча-и ҳаётининг шаҳодати ила жуда қаҳрамон ва фидокор бўлган бу зот тўғридан-тўғрига Қуръони Ҳакимнинг ҳақиқатларини ўзлаштирган, шахсий ва миллий саодатни Исломият ҳақиқатларига ёпишишда кўрган ва буни ҳайқирган ва ақлий далиллар ила илм майдонига чиққан бир киши эди.

Уч давр ўтказган, жаббор қўмондонларга бўйин эгмаган, муқаддас даъвосидан қайтмаган. Яраланган, заҳарланган, ўлмаган. Тоғлар каби ҳодисаларнинг тўлқинларидан қўрқмаган эди...

Миллатларни, қавмларни ичига олган, зеҳният ва қабул этишларни алмаштирган, ҳозирги асрнинг жараёнлари бу зотни Қуръон ва иймон даъвосидаги йўлидан ўгиролмаган. У руҳидаги иймоний шижоат ила қатъий ишонар эдики, даъво этган ҳақиқати бир кун миллатча ўзлаштирилажак. Бир Саид минглаб, балки юз минглаб Саид бўлажак. Инсоният жамиятида нашр этган ҳақоиқи иймониянинг футуҳоти ва инкишофи бошланажак.. ва Ислом дунёси уфқларини ўраган зулмат булутлари Қуръондан қўлига берилган бу ҳидоят машъаласи ила тарқатилажак.. Ўлишга юз тутган деб ўйланган иймон руҳи янгидан жонланажак.. Жонларга жон қўшажак.. Маънан ўлишга юз тутган Исломият миллатини иҳё этажак.. Оламга хўжайин бўлган Исломиятнинг биизниллоҳ, жаҳонга хўжайинлигининг моддий-маънавий хушхабарчиси бўлар эди.

Хуллас, бу муқаддас ҳақиқатнинг ҳомили ва ношири бўлган ва ҳақиқатда бу кунги башариятнинг мадори ифтихори бўлган бу азиз зот дин душманларининг режаси ила бир вақтлар бу шаҳарга юборилган, Анадолуда таъсис эттирилган режимга қарши бўлишига, феълий мудоҳаласига тўсиқ бўлинган эди. Ҳайҳот! Асосан ўзи сиёсатдан чекилган эди, дунё аҳлининг дунёсига қўшилмас эди. У истиқболни нурлантирадиган бир ҳақиқатнинг таълиф ва нашрига ҳаракат қилаётган эди. Коинотнинг соҳиби ва ҳодисаларнинг мутасаррифи бўлган Аллоҳ унинг ҳомийси, муини ва ёрдамчиси эди.

Хуллас, ўттиз сана сўнгра такрор Барлага қайтгани замон, хизмати иймониясида ноил бўлган буюк икромларини, иноятларини ўйлаб, мушоҳада этиб масрур бўлди ва суруридан йиғлар эди, сажда-и шукронга борар эди.

Шу онда Устоз Испартада истиқомат этар. Баъзан Амиртоғга, баъзан Барлага борар. Бу ерларни Рисола-и Нурнинг таълиф ва инкишоф марказлари бўлгани учун руҳан жуда алоқадордир. Ҳам ўзи тўқсон ёшга яқинлашгани ва бир қанча дафалар заҳарлангани учун, роҳатсиздир. Хасталиги таъриф этилмайдиган даражада оғирдир ва шиддатлидир. Руҳан ҳиссиёти қувватли, ва олам, айниқса Ислом Олами, айниқса Рисола-и Нур доираси маънавий вужуди ҳукмида бўлганидан, ҳар икки вужудидаги истироб шиддатлидир. Гарчи талабаларининг дуолари ва иймон нурларининг нашри у изтиробига бир малҳам ва даво бўлса ҳам, яна ҳам жуда кенг шафқати эътибори ила замон-замон изтироби шиддатланмоқдадир. Бу эътибор ила ҳаво алмаштиришга жуда муҳтождир. Бир ерда ортиқ қололмайди. Ҳаво алмаштиришга чиққан замони хасталиги қисман камаяди, роҳат нафас олиб билади.

Устоз Рисола-и Нур касрат ила интишор этганидан ва ҳар ерда жуда кўп Нур Талабалари мавжуд бўлганидан халқлар ила гапиришни тамоми ила тарк этгандир. "Рисола-и Нур мен ила суҳбатдан ўн даража зиёда фойдалидир" деб зиёратчи ҳам қабул этмаётирдир. Ҳатто ёнидаги талабалари ила ҳам зарурат ҳолида гаплашмоқдадир.

Ортиқ ҳаётининг сўнг босқичга келганини айтмоқда, доимо ичида яшаган ойни яшай олишидан шубҳа этар бир вазиятда ажалини кутмоқдадир. Нурларнинг нашриётидан мамнун ва муташаккирдир. Миллат ва давлатча Исломият ва саодат йўлида отилган ҳар қадами тақдир ва тасдиқ ила қаршиланмоқда. Ҳақ йўлида юрган, Исломий шиорларни иҳё этганларга дуо этмоқдадир. Айни замонда, Ислом Оламининг моддатан ва маънан саломат ва саодатини тиламоқда ва бу йўлда киришилган доҳил ва хориждаги ғайратлардан ҳадсиз даражада севинч ва мамнуният сезмоқдадир.

Рисола-и Нурни Қуръони Ҳакимнинг бу замонга махсус бир мўъжизаси билмоқда, бу ватанни комунизм таҳликасидан Рисола-и Нурдаги ҳақиқати Қуръония муҳофаза этганини баён этмоқда ва Ислом Олами ила ҳақиқий қардошликка ва ухувватга ва иттифоққа мадор бўлишини, дунёвий ва ухровий саодатимизнинг бу ҳақиқатга ёпишишимизда бўлганини эшиттирмоқдадир.

Рисола-и Нурнинг Анадолудан ташқари бошқа Мусулмон мамлакатларда ёйилишининг зарур бўлгани қаноатидадир. Сиёсий ғайрат ва фаолиятлардан аввал Рисола-и Нурнинг нашр бўлишининг янада манфаатдор бўлишини хабар бермоқдадир.

Қуръоннинг ҳақиқатларини мусбат илм тушунчасига уйғун бир тарзда изоҳ ва исбот этган Рисола-и Нур Куллиёти ҳар инсон учун энг муҳим масала бўлган "Мен кимман? Қаердан келмоқдаман? Қаерга кетаман? Вазифам недир? Бу мавжудот қаердан келиб, қаерга кетмоқдалар? Моҳият ва ҳақиқатлари недир?" каби саволларнинг жавобини очиқ ва қатъий бир шаклда, тортувчи бир услуб ва чиройли бир ифода ила баён этиб, руҳ ва ақлларни нурлантирмоқда ва қондирмоқда.

Йигирманчи асрнинг Қуръон фалсафаси бўлган бу асарлар бир тарафдан техник, фан ва санъат бўлиб моддиётни, бошқа тарафдан иймон ва ахлоқ бўлиб маънавиятни жамлайдиган ва ичига оладиган Турк Маданиятининг фақат моддиётга таянган бошқа маданиятларни орқада қолдиришини ҳам исбот ва эълон этмоқдадир.

Аждодимизнинг бир замонлар қалбларида ерлашган иймон ва эътиқод жиҳати ила замин юзида юз мислидан зиёда давлатларга, миллатларга қарши иймонидан келган бир қаҳрамонлик ила муқобала этиши, Исломият ва маънавий камолотнинг байроғини Осиё, Африка ва ярим Оврупада кездириши ва "Ўлсам шаҳидман, ўлдирсам ғозийман" деб ўлимни кулиб қаршилаб кетма-кет душман ҳодисаларга қарши таяниши каби, миллатча мадори ифтихор олий сажиямизнинг бугун биз ёшларда инкишофи ватан ва миллат манфаати жиҳатидан ва истиқболимизнинг саломати нуқтасидан қай даража алзам бўлгани маълумдир. Мутлақо ҳар ҳаракат ва хизматда моддий бир ҳақ ва шахсий манфаатлар мулоҳаза этмоқ Туркнинг миллий тарихининг шараф ва ҳайсияти ила уйғун бўлолмас. Бизлар фақат Ризо-и Илоҳий учун ҳаракат қимоқдамиз. Шахсан хизматида бўлмоқ ила олганимиз талаззуз қардош ва ватандошларимизга, Исломиятга ва инсониятга ёрдамда бўла олмоқ мазҳариятидан келган абадий ҳаётимизга оид сурур ва умид бизнинг бу бобда олганимиз ва оладиганимиз ягона ҳақиқий муқобала ва ажрдир.

Рисола-и Нур қандай бир тафсирдир?

Тафсир икки қисмдир. Бириси: Маълум тафсирлардирки, Қуръоннинг иборасини ва калима ва жумлаларининг маъноларини баён ва изоҳ ва исбот этарлар. Иккинчи қисм тафсир эса: Қуръоннинг иймоний бўлган ҳақиқатларини қувватли ҳужжатлар ила баён ва исбот ва изоҳ этмоқдир. Бу қисмнинг кўп аҳамияти бор. Зоҳир маълум тафсирлар бу қисмни баъзан мужмал бир тарзда ерлаштирадилар. Фақат Рисола-и Нур тўғридан-тўғрига бу иккинчи қисмни асос тутган, ўхшовсиз бир тарзда муаннид файласуфларни ҳам жим қилган бир маънавий тафсирдир.

Рисола-и Нур субъектив назария ва мутолаалардан узоқ бир шаклда, ҳар асрда миллионларча инсонга раҳбарлик қилган муқаддас китобимиз бўлган Қуръоннинг ҳақиқатларини рационал ва объектив бир шаклда изоҳ этиб инсониятнинг истифодасига арз этилган бир куллиётдир.

Рисола-и Нур!.. Қуръон оятларининг нурли бир тафсири.. Бошдан охиригача иймон ва тавҳид ҳақиқатлари ила далиллантирилган.. Ҳар синф халқнинг тушунишига кўра ҳозирланган... Мусбат илмлар ила жиҳозланган.. Васвасали шубҳачиларни ишонтиради... Энг авомдан энг ҳавасга қадар ҳаркасга хитоб этиб, энг муаннид файласуфларни ҳам таслимга мажбур этади...

Рисола-и Нур!.. Нурли бир куллиёт... Бир юз ўттиз асар... Катта-кичик рисолалар ҳолида... Асрнинг эҳтиёжларига тўлиқ жавоб берар... Ақлни ва қалбни қондирар... Қуръони Каримнинг йигирманчи асрдаги лафзий эмас, маънавий тафсири...

Исбот этади!.. Ақлга келган бутун саволларни... Заррадан Қуёшга қадар иймон мартабаларини... Ваҳдонияти Илоҳияни... Нубувватнинг ҳақиқатини...

Исбот этади!.. Арз ва Самовотнинг табақаларидан, малоика ва руҳ баҳсидан, замоннинг ҳақиқатидан, Ҳашр ва Охиратнинг бўлишидан, Жаннат ва Жаҳаннамнинг борлигидан, ўлимнинг асл моҳиятидан

Абадий саодат ва шақоватнинг манбаига қадар... Ақлга келган ва келмаган бутун иймоний масалаларни энг қатъий далиллар ила ақлан, мантиқан, илман исбот этади... Мусбат илмларнинг ташвиқчиси... Риёзий масалалардан янада қатъий далиллар ила ақлни ва қалбни қондириб, мароқларни изола этган бир шоҳасар...

Оз миқдорда бостира олган, ҳеч бир тижорий ғоя ва тушунча ила ҳаракат қилмасдан сотувчиларга ҳам берилмаган бу асарларнинг фойдаси қолган асарларнинг чоп этилишига ажратилади.

Катта бир инжиқлик ва диққат ила устида турганимиз муҳим бир хусус ҳам Рисола-и Нурнинг лойиқ қўлларга ўтиши ва унинг ҳақиқий баҳоси бўлиб энг оз йигирма беш кишининг истифода этишининг таъмин этилишидир.

Бу маънавий тафсир "Сўзлар", "Мактубот", "Ёғдулар", "Шуалар" дея тўрт катта қисмдан ташкил топган бўлиб, якуни бир юз ўттиз рисоладир.

Нашрида Хизмат Қилганлар

Рисола-и Нурда исбот этилгандирки, баъзан зулм ичида адолат тажаллий этар. Яъни, инсон бир сабаб ила бир ҳақсизликка, бир зулмга маъруз қолар, бошига бир фалокат келар, қамоққа ҳам маҳкум бўлар, зиндонга ҳам отилар. Бу ҳукм бир зулм бўлар. Фақат бу воқеа адолатнинг тажаллийсига бир васила бўлар. Қадари Илоҳий бошқа бир сабаб сабабли жазога, маҳкумиятга ҳақ касб этган бўлган кишини бу дафа бир золим қўли ила жазога йўлиқтирар, фалокатга дучор қилар. Бу Адолати Илоҳиянинг бир нави тажаллийсидир.

Мен ҳозир ўйлаётирман... Йигирма саккиз санадир вилоятма-вилоят, шаҳарма-шаҳар санқитилмоқдаман, маҳкамадан-маҳкамага етакланмоқдаман. Менга бу золимона исканжаларни қилганларнинг қўйганлари айб недир? Динни сиёсатга қурол қилмоқми? Фақат нечун буни таҳаққуқ эттиролмайдилар? Чунки ҳақиқатдан бундай бир нарса йўқдир. Бир маҳкама ойларча, саналарча айб топиб мени маҳкум этишга уринади. У қўйверади.. Бошқа бир маҳкама айни масала сабабли мени такрор муҳокама остига олади, бир муддат энди у машғул бўлади.. Мени тазйиқ этади.. турли-туман исканжаларга маъруз қилади. У ҳам натижа қўлга киритолмайди, қолдиради. Бу дафа бир учинчиси ёқамга ёпишади. Шундай қилиб мусибатдан мусибатга, фалокатдан фалокатга дучор қилиниб кетмоқдаман. Йигирма саккиз сана умрим шундай ўтди. Менга иснод этган айбларининг асли, асоси бўлмаганини ниҳоят ўзлари ҳам тушундилар. Улар бу иттиҳомни қасддан қилдиларми, бўлмаса бир шубҳага тушдиларми? Истар қасд, истар шубҳа бўлсин, менинг бундай бир айб ила муносабат ва алоқам бўлмаганини камоли қатъият ила яқийнан ва виждонан биламан.. Динни сиёсатга қурол этадиган бир одам бўлмаганимни бутун инсоф дунёси ҳам билади. Ҳатто мени бу айб ила иттиҳом этганлар ҳам биладилар... У ҳолда недан менга бу зулмни қилишда қатъиятда турдилар? Недан мен айбсиз ва маъсум бўлганим ҳолда бундай давомли бир зулмга, муаннид бир исканжага маъруз қолдим? Недан бу мусибатлардан қутулолмадим? Бу аҳвол Адолати Илоҳияга мухолиф тушмасми?

Бир чорак асрдир бу саволларнинг жавобларини тополмаётирдим, ранжиётган эдим, изтироб чекаётган эдим. Менга зулм ва исканжа қилганликларининг ҳақиқий сабабини ҳозир билдим. Мен камоли таассур ила сўйлайманки;

Менинг айбим хизмати Қуръониямни моддий-маънавий тараққиётимга, камолотга қурол қилмоқ экан.. Ҳозир буни англамоқдаман, ҳис этмоқдаман. Аллоҳга минглаб шукр этмоқдаманки, узун саналар ихтиёрим хорижида бўлиб хизмати иймониямни моддий ва маънавий камолот ва тараққиётимга, азобдан, Жаҳанамдан қутулишимга, ҳатто абадий саодатимга васила қилишимга, ёхуд ҳар қайси бир мақсадга қурол қилишимга маънавий ғоят қувватли монеълар мени ман этар эди. Бу ички ҳислар ва илҳомлар мени ҳайратлар ичида қолдирди. Ҳаркас хушланган маънавий мақомларни ва ухровий саодатларни солиҳ амаллар ила қозонмоқ ва бу йўлга мутаважжиҳ бўлмоқ ҳаркаснинг машруъ ҳаққи бўлгани, ҳамда ҳеч кимга ҳеч бир зарари бўлмагани ҳолда мен руҳан ва қалбан бу аҳволдан ман этилмоқдаман. Ризо-и Илоҳийдан бошқа фитрий илмий вазифанинг чорлаши ёлғиз ва ёлғиз иймонга хизмат хусуси менга кўрсатилди. Чунки ҳозир бу замонда ҳеч бир нарсага қурол ва тобе бўлмаган ва ҳар ғоядан устун бўлган ҳақоиқи иймонияни фитрий убудият ила билмаганларга, билмоқ эҳтиёжида бўлганларга таъсирли бир суратда билдирмоқ, бу чалкаш дунёсида иймонни қутқаражак ва муаннидларга қатъий қаноат беражак бир тарзда, яъни ҳеч бир нарсага қурол бўлмаяжак бир тарзда бир Қуръон дарси бермоқ лозимдирки, куфри мутлақни ва мутамаррид ва инодчи залолатни синдирсин, ҳаркасга қатъий қаноат бера олсин. Бу қаноат ҳам бу замонда, бу шароит доҳилида диннинг ҳеч бир шахсий, ухровий, дунёвий, моддий ва маънавий бир нарсага қурол этилмаслигини билмоқ ила майдонга кела олар. Бўлмаса комитетчилик ва жамиятчиликдан таваллуд этган даҳшатли динсизлик маънавий шахсиятига қарши чиққан бир шахс энг буюк маънавий бир мартабада бўлса, яна васвасаларни бутун-бутун изола этолмас. Чунки иймонга кирмоқ истаган муанниднинг нафси ва анаси дея оларки: "У шахс даҳоси ила, ҳориқо мақоми ила бизни қондирди". Бундай дер ва ичида шубҳаси қолар.

Аллоҳга мингларча шукрлар бўлсинки: Йигирма саккиз санадир, динни сиёсатга қурол иттиҳоми остида Қадари Илоҳий ихтиёрим хорижида, динни ҳеч бир шахсий нарсага қурол этмаслик учун башарнинг золимона қўли ила маҳзи адолат бўлиб мени таъзирламоқда, огоҳлантирмоқда. Асло демоқда, иймон ҳақиқатини ўз шахсингга қурол қилма. Токи иймонга муҳтож бўлганлар англасинларки, ёлғиз ҳақиқат сўзламоқда, нафснинг шубҳалари, шайтоннинг дасисалари қолмасин, жим бўлсин.

Хуллас, Нур Рисолаларининг катта денгизларнинг катта тўлқинлари каби кўнгиллар устида вужудга келтирган ҳаяжоннинг қалбларда ва руҳларда қилган таъсирнинг сири будир, бошқа бир нарса эмасдир. Рисола-и Нур баҳс этган ҳақиқатларнинг айнисини мингларча олимлар, юз мингларча китоблар янада балиғона нашр этганлари ҳолда, яна куфри мутлақни тўхтатолмаётирлар. Куфри мутлақ ила мужодалада бу қадар оғир шароит остида Рисола-и Нур бир даража муваффақ бўлаётган бўлса, бунинг сири мана будир. Саид йўқдир, Саиднинг қудрат ва иқтидори ҳам йўқдир. Сўзлаётган ёлғиз ҳақиқатдир, ҳақиқати иймониядир.

Модомики нури ҳақиқат иймонга муҳтож кўнгилларда таъсирини қилмоқда.. Бир Саид эмас, минг Саид фидо бўлсин. Йигирма саккиз сана чекканим азо ва жафолар, маъруз қолганим исканжалар, сабр қилганим мусибатлар ҳалол бўлсин. Менга зулм этганларнинг, мени шаҳарма-шаҳар санқитганларнинг, ҳақорат этганларнинг, турли-туман айбловлар ила маҳкум этмоқ истаганларнинг, зиндонларда менга ер ҳозирлаганларнинг ҳаммасига ҳаққимни ҳалол этдим.

Одил қадарга ҳам дейманки: Мен сенинг бу шафқатли таъзирларингга ҳақдор эдим. Бўлмаса ҳаркас каби ғоят машруъ ва зарасиз бўлган бир йўл тутиб шахсимни ўйласайдим, моддий-маънавий файзлар ҳисларимни фидо этмасайдим, иймон хизматида бу буюк маънавий қувватни йўқотар эдим. Мен моддий ва маънавий ҳар нарсамни фидо этдим, ҳар мусибатга таҳаммул этдим, ҳар исканжага сабр этдим. Бу сояда ҳақиқати иймония ҳар тарафга ёйилди. Бу сояда Нур мактаби ирфонининг юз мингларча, балки да миллионларча талабалари етишди. Ортиқ бу йўлда хизмати иймонияда улар давом этажакдирлар. Ва менинг моддий ва маънавий ҳар нарсадан фароғат маслагимдан айрилмаяжакдирлар. Ёлғиз ва ёлғиз Аллоҳ розилиги учун ҳаракат қилажакдирлар.

Бизга исканжа этганлар, билмасдан Қадари Илоҳийнинг сирларига, чуқур тажаллийларига ақли етишмасдан бизнинг даъвомизга, ҳақиқати иймониянинг инкишофига хизмат этдилар. Бизнинг вазифамиз улар учун ёлғиз ҳидоят истагидан иборатдир. Мен жуда хастаман. На ёзишга, на сўзлашга тоқатим қолмади. Балки да булар сўнг сўзларим бўлар. Мадрасатуз заҳронинг Рисола-и Нур талабалари бу васиятимни унутмасинлар.

Саид Нурсий

ИСЛОМИЯТ ДУШМАНЛАРИ ҚИЛГАН ТААРРУЗ ВА ҲАҚИҚАТГА ХИЛОФ МАНФИЙ ТАШВИҚОТЛАРИГА МУҚОБИЛ УНИВЕРСИТЕТ НУР ТАЛАБАЛАРИНИНГ БИР ИЗОҲЛАШИДИР

Азиз, сиддиқ қардошларимиз

Имтиҳон ва ғазотингиз хайрли ўтган бўлсин деб, сизни табрик этамиз. Рисола-и Нурнинг таҳқиқий иймон дарслари ила иймон мартабаларида тараққий этиб ва юксалиб қувватли иймонни қўлга киритган Нур Талабалари учун шундай тааррузлар бир жиҳатдан бир имтиҳондир ва кўмир ила олмосни ажратган бир ўлчовдир. Нур Талабалари учун Аллоҳга иймон, Пайғамбарга иттибо ва Қуръони Карим ила амал сабабли қамоқлар бир Мадраса-и Юсуфиядир. Зулм ва исканжалар биттадан қамчи, биттадан парчиндир. Қадари Илоҳий бизга у ҳужумлар ила ишора бермоқдаки: "Қани турма, ишла!.." Қуръон ва иймон хизмати йўлида маҳкамаларда гапирмоқ Нур Талабаларича бир дўсти ила суҳбат этмоқдир. Полиция ташкилотларига этилиб-келтирилмоқ бозорга бориб келмоқдан фарқсиздир. Кишанлар диний жиҳоди акбарнинг биттадан олтин билак узугидирлар. Башарнинг зулман маҳкум этиши эса, ҳақиқатда Ҳақнинг бароат беришига бир далилдир. Бутун ундай исканжа ва зулмлар Нур Талабалари учун биттадан шараф медалидир. Қандай бахтлики, ўттиз санадан бери Нур Талабалари акаларимиз бу неъматларга мазҳар бўлганлар. Афсус бизларгаки, бизлар бу шарафларга ноил бўлолмадик ва бўлолмаймиз ҳам. Зеро буларни қозонтирган давр ёпилмоқ илинжидадир.

Рисола-и Нур бу ватан ва миллатга амният ва осойишни таъмин этган ва қалбларга биттадан посбон қолдирган иймоний бир асардир. Исломият душманларининг иғволари ила бўлган кўплаб маҳкамаларда Рисола-и Нурга бароатлар берилган, Темйиз Маҳкамаси иттифоқ ила бароат қарорини тасдиқ этиб Рисола-и Нур даъвоси қазия-и муҳкама ҳолини олгандир. Йигирма беш маҳкама ҳам "Рисола-и Нурда айб тополмаётирмиз" дея қарор бергандир. Ўттиз санадан бери юз минглар ила Нур талабаларининг биргина ҳодисаси кўрилмагандир. Шунинг учун Рисола-и Нурнинг нашрига монеъ бўлишга уринганлар амният ва осойишнинг душмани ва ватан ва миллат хоини анархистларнинг ҳисобига билиб ёки билмасдан ҳаракат қилгандирлар. Рисола-и Нурга илишган ҳукумат эмасдир, чунки амният ва зобита англаганки, Бадиуззамон ва Нур Талабаларида сиёсий бир ғоя йўқдир. Буларнинг машғулияти фақатгина иймон ва Исломиятдир. Хуллас, у яширин дин душманларининг тааррузлари қаршисида Нур Талабалари Рисола-и Нурдаги таҳқиқий иймон дарслари берган иймон қуввати ила метин, салобатли ва мағлуб этилмас бир ҳизбул Қуръон ва фатҳ этилмас бир қалъа ҳолидадирлар. Дин душманлари тарафидан ҳужумлар бўлган сари, Нур Талабаларининг Рисола-и Нурга ва устозларига бўлган садоқат ва сабот ва фаолиятлари зиёдалашар, мустаҳкамланар. Бир талабаси устозимизга шундай ёзган:

«Эй менинг азиз қаҳрамон устозим! Муоризларимиз кўпайган сари қувватимиз кўпаймоқда.. Рабби Раҳиймимизга ҳадсиз шукрлар бўлсин».

Ҳа, у бир замонларки, қоронғу, зулматли ва ашаддий зулм ва истибдоди мутлақ даврида ҳаркас жим қилинган. Фақат биргина киши жим бўлмаган ва жим қилинолмаган. Бу якто ва нодир киши бўлган Бадиуззамоннинг талабалари ҳам мағлуб этилолмагандирлар...

Нур талабалари аввало ўз иймонларини қутқармоқ, бу билан баробар дин қардошларининг ҳам иймонларини қутқармоқ учун Қуръони Ҳакимнинг юксак ва порлоқ бир тафсири бўлган Рисола-и Нурни ўқиганлар ва ўқитгандирлар. Иймонларини қутқаришга уринганлари ва Ризо-и Илоҳий учун Қуръонга ва иймонга Рисола-и Нур ила хизмат этганлари қаторда, маъруз қолганлари ҳужум ва тааррузларга ҳеч аҳамият бермасдан у яширин дин душманларининг безовта қилишлари, ҳужумларини ўзлари учун иймон ва Қуръон ҳисобига бир қамчи ва бир ташвиқчи ҳукмига ўтганига қаноат келтиргандирлар. Ўттиз саналик бу нави ҳодисаларнинг ва бу нави таъсирларнинг натижалари бу Миллати Исломия қаршисида майдондадир.

Хуллас, Рисола-и Нурнинг янги ва муштоқ талабалари бўлган қардошларимиз! Сизлар ҳам бундай бир Устознинг ва бундай бир асарнинг талабалари бўлганингиздан сизларнинг ҳам бу самараларга ва меваларга мазҳар бўлиб Нурларга янада зиёда ёпишиб, ҳарорат ва иштиёқингиз янада ортиқ зиёдалашиб, Нурларни сабот ва садоқат ила ўқимоқ даражасига ноил бўлишингиздан ҳам сизларни руҳу жонимиз ила табрик этамиз, ҳам сизларга минглаб салом ва дуолар этиб дуоларингизни кутамиз.

Нурларга бўлган тааррузларнинг бир зарари бўлса, йигирма фойдаси бордир. Албатта йигирма қозончга қарши бир зарар ҳеч ҳукмидадир. Тааррузлар фақат ва фақат Нурнинг нашриёт ва футуҳотининг кенгайишига, инкишофига сабабдир ва Миллати Исломия назарида ишонч ва амният қозонишига мадордир. Рисола-и Нурнинг Анадолу кенглигида ва Ислом Олами вусъатида ва Оврупа ва Америка доирасидаги моддий ва маънавий таъсирот ва футуҳотига ва нашриётига шоҳид бўлган Исломият душманлари яна баъзи тааррузлар қилганлар. Олган хабарларимизга кўра, бу тааррузлардан сўнгра, хусусан шарқ вилоятларида, эскисига назаран Нурнинг футуҳоти ўн кун ичида ўн мисл ортган. Ҳам шундай қилиб халқнинг назари диққати Рисола-и Нурга ва устозимизга ўгирилган, ухлаганлар уйғонган, танбаллар ҳаракатга келган, эҳтиётсизлар эҳтиётга муваффақ бўлгандирлар. Бу аччиқ тааррузлаб келиб кетгувчи бўлмоқ ила баробар, ёлғиз бир қўрқув ва шубҳа ёймоқ қасди ила қилинган василалар ва дасисали манёврлардир. Аҳмоқ дин душманлари гўё Нур Талабаларини қўрқитмоқ савдоси ила расмий кишиларни алдатиб ҳаракатлантириб ва қурол этишга уринмоқдалар. Ажабо, у ғофиллар билмайдилармики, бизлар Нурнинг талабаларимиз.. Динсизларнинг, масонларнинг, комунистларнинг моҳияти ғоят даражада заифдир. Зоҳиран қувватли каби кўринишлари бебош бир боланинг бир хонани бир гугурт ила маҳв этиши каби тахрибот ила иш кўришларидадир. Ҳа, улар сўнг даража заифдирлар. Чунки бир чумчуқ қадар иқтидори бўлмаган ўз борлиқларига ишонарлар. Ҳам сўнг даража зиллат, мискинлик ва пастлик ичидадирлар. Чунки инсонларга қул бўлиб уларга иккиюзламачилик, риёкорлик ва тилёғламачилик этмоқдалар. Иймон аҳли эса, хусусан таҳқиқий иймон ила иймонни инкишоф этганлар кучлидирлар, жуда азиздирлар. Уларнинг ҳар бири бир абди азиз ва бир абди куллийдирлар. Чунки улар бир Қодийри Зулжалолга ва бир Ҳакийми Зулкамолга ва бир Холиқи Коинотга ва бир Раббус Самавати вал Арзга ва бир "Ва Ҳува аъла кулли шайъин Қодийр"га ибодат этарлар.. қуллик этарлар... Унга интисоб этарлар.. ҳам истинод этарлар.

Бу яширин дин душманлари ва мунофиқлар кўпдандир англадиларки, Нур Талабаларининг кафанлари бўйинларидадир. Уларни Рисола-и Нурдан ва устозларидан айирмоқ мумкин эмасдир. Шунинг учун шайтоний режаларини, дасисаларини алмаштирдилар. Бир заиф томирларидан ёки софиятларидан истифода этамиз фикри ила алдатмоқ йўлини тутдилар. У мунофиқлар ёки у мунофиқларнинг одамлари ёки одамларига алданганлар дўст суратига кириб, баъзан эса талаба шаклига кириб дерлар ва дедиртирларки: "Бу ҳам Исломиятга хизматдир, бу ҳам улар ила курашдир. Шу маълумотни қўлга киргизсанг, Рисола-и Нурга янада яхши хизмат этасан. Бу ҳам буюк асардир" каби бир тур қондиришлар ила ёлғиз у Нур Талабасининг Нурлар ила бўлган машғулият ва хизматини аста-аста камайтирмоқ ила ва бошқа нарсаларга назарини ўгириб, ниҳоят Рисола-и Нур ила машғул бўлишга вақт қолдирмаслик каби тузоқларга тушуришга ҳаракат қилмоқдалар. Ва ёхуд маош, сарват, мавқе, шуҳрат каби нарсалар ила алдатишга ёки қўрқитмоқ ила хизматдан воз кечиришга ғайрат этмоқдалар. Рисола-и Нур диққат ила ўқиган кишига шундай бир фикрий, руҳий, қалбий уйғониш ва уйғоқлик берадики, бутун бундай алдатмалар бизни Рисола-и Нурга шиддат ила йўллаш ва ташвиқ ва у дассос мунофиқларнинг мақсадларининг тўлиқ аксига бўлиб бир таъсир ва бир натижа ҳосил этади. Фасубҳаналлоҳ... Ҳатто шундай Нур Талабалари майдонга келмоқдадирки, асл холис ният ва муқаддас ғоядан сўнгра, бир сабаб бўлиб ҳам, мунофиқларнинг мазкур режаларининг аксига, зид равишда дунёни тарк этиб ўзини Рисола-и Нурга вақф этмоқда.. ва устозимизнинг айтгани каби демоқдалар: "Замон Исломият фидоийси бўлмоқ замонидир".

Бизнинг хизмати Иймонияга назаран шиша парчалари ҳукмидаги сиёсат ила алоқамиз йўқдир. Диёнат Раёсати тадқиқ ҳайъати рапортида: "Рисола-и Нур китобларида сиёсатни алоқадор этган мавзулар йўқдир" дегандир. Ҳатто у пайт яна Афён прокурори ҳам айбномасида: "Бадиуззамон ва талабаларининг фаолияти сиёсий эмасдир" дея ҳукм этгандир. Ҳа, Рисола-и Нур Шогирдларининг машғул бўлган вазифалари энг муаззам бўлган дунё масалаларидан янада буюкдир. Сиёсат ила машғул бўлишга вақтимиз йўқдир. Юз қўлимиз ҳам бўлса, фақат Нурга кифоя келар. Америка, Инглиз қадар сарватимиз ҳам бўлса, яна иймонни қутқармоқ даъвосига сарф этамиз. Ҳам бир қанча сиёсий ишлар ила ёки бир қанча ботил жараёнлар ила ва фикрлар ила машғул бўлишга замонимиз йўқдир. Умримиз қисқадир. Вақтимиз тордир. Устозимизнинг айтгани каби, "Фано нарсалар ила машғулият фано таъсир этар. Фано из қолдирар". Хусусан бундай бир асрда "Ботилни яхшилаб тасвир этмоқ соф зеҳнларни адаштиришдир". Ҳа, манфийликларни ўрганиб мужодала этаман каби соф бир ният ила бошлаб манфий нарсалар ила машғул бўла-бўла диний боғларни ва диний салобат ва садоқатни эски ҳолига назаран сустлаштирганлар бўлгандир.

Рисола-и Нур нурни ерлаштириб, зулматни изола этади, йўқ этади. Яхшини ўргатиб, фанони фарқ ва ажраттиради ва воз кечиради. Ҳақиқатни дарс бермоқ ила ботилдан қутқаради ва ботилдан муҳофазалайди.

Хулоса-и калом: Биз фақат нурлар ила машғулмиз.. биз мужавҳароти Қуръония ила машғулмиз. Бизлар Қуръоннинг Коинот кенглигидаги олмос каби ҳақиқатларига ҳаракат қилмоқдамиз. Бизлар фақат боқийга хизмат этмоқдамиз. Бизлар фоний нарсаларга куч сарф этмаймиз. Бизнинг Рисола-и Нур ила бўлган хизмати иймониямиз бошқа нарсалар ила машғулиятимизга эҳтиёж қолдирмайди, ҳар нарсага кифоя келади.

Ал-ҳосил: Устозимиз Бадиуззамон ила ва Рисола-и Нур ила мужодала этган инсофсиз яширин дин душманлари ажзи мутлақ ила абадга қадар мағлубиятдадирлар. Бадиуззамон ва Рисола-и Нур эса абадиян музаффар ва муваффақдир. Шахсни чиритишга уринмоқ ила Рисола-и Нур чиритилмас. Зеро Рисола-и Нур шахсан ўзи ҳужжат ва бурҳондир. Уни ва Унинг муаллифини чиритишга уринганлар чиришга маҳкум бўлгандирлар. Намунаси тарих қаршисида майдондадир, ва ҳамда чирияжакдирлар. Рисола-и Нурдаги юксак ҳақиқат Рисола-и Нурни абадга қадар бардавом қилажакдир...

Ҳа, Нур Талабалари оғир жазо маҳкамаларида деганларки: "Бизни устозимиз Бадиуззамондан ва Рисола-и Нурдан ва бизни биздан айирадиган ҳеч бир башарий қувват йўқдир". Ҳа, у мунофиқларнинг атомлари ҳам бу хусусда ожиздир. Фарзи маҳол қила олсалар, ҳатто жасадимизни ўлдирсалар ҳам, руҳимиз саломат ва саодат ила абадиятга кетажакдир". Ҳам Устозимизнинг Мактубот Мажмуасида айтгани каби деймиз: "Биримиз дунёда, биримиз охиратда, биримиз шарқда, биримиз ғарбда, биримиз шимолда, биримиз жанубда бўлсак, биз яна бир-биримиз ила баробармиз".

Устозимиз ҳеч бир маънавий мақом даъво этмайди. Бошқалар тарафидан ўзига берилган буюк ва мустасно мақомларни рад этади. Фақат Унинг ҳол ва аҳволи, ишлари ва ҳаракати Унинг ким бўлганини тушунишга ва исботга кифоядир. Ҳа, Бадиуззамоннинг ва Рисола-и Нурнинг Қуръон, иймон ва Исломият хизматига монеъ бўла олмоқ учун дунёни қўлида тутиб айлантирадиган бир қувват лозимдир.

Ҳазрати Устозимизнинг иъдом режалари ила йўлиқтирилган маҳкамадаги мудофааларидан Буюк Мудофаалар китобидан баъзи жумлалар:

"Рисола-и Нур Талабалари бошқаларига ўхшамас, улар ила овора бўлинмас, улар мағлуб бўлмаслар. Рисола-и Нур Қуръоннинг молидир. Қуръони Ҳакимдан сизилгандир. Қуръон эса Аршни Фарш ила боғлаган бир нуроний занжирдир... Кимнинг ҳадди борки, бунга қўл узатсин. Рисола-и Нур бу Анадолунинг сийнасига ерлашгандир, ҳеч бир қувват уни юлиб отолмаяжакдир".

Машҳур ва ҳориқулода бир асар бўлган "Оят-ул Кубро Рисоласи"дан:

"Рисола-и Нур ёлғиз бир жузъий тахриботни ва бир кичик хонани таъмир этмаётир. Балки куллий бир тахриботни ва Исломиятни ичига олган ва тоғлар катталигида тошлари бўлган бир муҳит қалъани таъмирлаётир. Ва ёлғиз хусусий бир қалбни ва хос бир виждонни ислоҳга ҳаракат қилмаётир, балки минг йилдан бери ҳозирланган ва йиғилган бузғунчи асбоблар ила даҳшатли яраланган умумнинг қалбини ва омманинг фикрларини ва умумнинг ва айниқса авоми мўъмининнинг паногоҳлари бўлган Исломий асосларни ва жараёнларнинг ва аломатларнинг синиши ила бузилишга юз тутган умумий виждонни Қуръоннинг иъжози ила ва кенг яраларини Қуръоннинг ва иймоннинг дорилари ила даволашга ҳаракат қилаётир. Албатта, бундай куллий ва даҳшатли тахриботга ва жароҳатларга ва яраларга ҳаққаляқийн даражасида, тоғлар қувватида ҳужжатлар, жиҳозлар ва минг тарёқ ҳайсиятида тажрибаланган дорилар ва ҳадсиз даволар бўлиши керакки, бу замонда Қуръони Мўъжиз-ул Баённинг маънавий иъжозидан чиққан Рисола-и Нур у вазифани қилмоқ ила баробар, иймоннинг ҳадсиз мартабаларида тараққиёт ва инкишофларга мадор бўлгандир ва бўлмоқдадир!.."

Азиз қардошларимиз, юзларча олимлар жим қилинган ва диний нашриёт қилдирилмаган ва Қуръоннинг ҳақиқатларини баён ва таблиғ этишга динан вазифадор бўлганлари ҳолда жабран қилдирилмаган ва дин одамларининг имҳо этилиши каби даҳшатли ва тарих кўрмаган бир ҳангомда, Қуръон ва иймон ва Исломиятни йиқитмоқ режалари татбиқ этилган энг мудҳиш бир даврда ва куфри мутлақнинг ва динсизликнинг энг ваҳший бир замонида Бадиуззамон Саид Нурсий Қуръон ва иймон ва Исломиятнинг фидокор ва парвосиз бир мудофаачиси ва муҳофизи бўлиб диний жиҳод майдонида ягона шахс бўлиб кўрилгандир. Ҳа, Бадиуззамон давлатларга, миллатларга муқобил, ёлғиз бир ердаги Фиръавнларга эмас, бутун Оврупа динсизлигига қарши бир ўзи қарши чиққан ва чиқмоқда. Ва Қуръон ҳақиқатларини ашаддий зулм ва истибдоди мутлақ ичида нашр этмоқда.. "Вазифамиз ҳаракат қилмоқдир. Бизни ғолиб этмоқ, мағлуб этмоқ, муваффақ этмоқ ва Нурларни қабул эттирмоқ Жаноби Ҳаққа оиддир. Биз вазифа-и Илоҳияга қўшилмаймиз" деган ва тарихда мислига учралмаган зулм ва исканжалар ичида кўп золимона муомалалар кўрган ва эшигида жандарма ва полиция қўриқчилик қилдирилмоқ сурати ила Жума Намозига ҳам кетишдан ман этилган. Ва бутун бу тарихий фожиаларни ёпмоқ ва ҳеч кимга эшиттирмаслик учун ҳам қаттиқ бир назорат остига олингандир.

Хуллас, бундай оғир шартлар ичида Рисола-и Нурни Ҳазрати Устозимиз инояти Илоҳия ила таълиф этиб, аксариятини Қуръон ҳарфлари ила ва қўл ёзуви ила нашр этгандир. Шундай қилиб, айни замонда Қуръон хатини ҳам муҳофаза этган ва юз минглар ила Мусулмон Турк Ёшлари Рисола-и Нурни ўқий олмоқ учун муқаддас китобимиз бўлган Қуръоннинг ёзувини ўрганмоқ неъмат ва шарафига ноил бўлгандирлар. Устозимиз соҳиб бўлган иймон қуввати ва тўлиқ бир ихлос ила ҳақоиқи Қуръония ва иймонияни авом ва ҳавас талабаларининг умуми истифода эта оладиган ва асрнинг тушунишига уйғун яп-янги бир баён тарзи ила ифода ва изҳор этгандир. Шундай қилиб Рисола-и Нур каби топ-тоза ва порлоқ ва юксак бир тафсири Қуръонийни инояти Ҳақ ила майдонга келтиргандир.

Бу ҳориқулода асарлардирки, бу ватан ва миллатни динсизлик ва комунистликдан муҳофаза этгандир. Ҳам Ислом шиорларининг жабран олиб ташланган жабарут даврида, дунё хотири учун ўзини мажбур деб ўйлаб у муқаддас шиорлардан фидокорлик қилганларнинг ва дин зарарига ҳаракат этганларнинг ва Исломиятга мухолиф фатволарга ва бидъатларга мажбур этилганларнинг кўплиги замонида Бадиуззамон на ҳол лисонида, на қол лисонида ва на ишларида шу қадар зулмлар чеккани ва иъдомлар ила қўрқитилгани ҳолда, энг кичик бир ўзгариш ҳам қилмагандир. Аксинча, "Ажал бирдир, ўзгармас... Ўлим бу фано оламидан бақо оламига ва нур оламига кетмоқ учун бир бўшатилишдир" деб мужодалага отилган, бидъатларни танитган ва тўхтатган ва Ислом шиорларини муҳофаза этган ва Суннати Санияни иҳё этган асарларни парда остида ўттиз санадан бери нашр этган ва муҳитида худди Саодат Даврининг бир жилвасини яшагандир. Бир Суннати Санияга мухолиф ҳаракат этмаслик учун исканжали бир инзивони ихтиёр этгандир. Ўттиз санадан бери миллионларга ҳукм этган динсиз ва ўхшовсиз бир истибдоди мутлақ Бадиуззамонни ҳеч бир жиҳатдан ҳеч бир вақт ҳукми остига ололмаган, аксинча золим мустабидлар Унга мағлуб бўлгандирлар.

Рисола-и Нур тақлидий иймонни таҳқиқий иймонга ўгириб, иймонни қувватлантириб, икки жаҳоннинг саодатини қозонтириб, ҳусни хотимани натижа берар. Энг катта динсиз файласуфларни ҳам илзом этгандир. Рисола-и Нурнинг бир хусусияти ҳам шудирки: Бошқа Мутакаллимийнга мухолиф бўлиб залолат аҳлининг манфийликларини зикр этмасдан, ёлғиз мусбатни дарс бериб, яра қилмасдан даволашидир. Бу эътибор ила бу замонда Рисола-и Нур шубҳа ва васвасаларни маҳв этади, ақлга келган сўроқларни, саволларни нафсни илзом, қалбни қондириб жавоблантиради. Рисола-и Нур ҳам ақлни, ҳам қалбни танвир этар, нурлантирар, ҳам нафсни мусаҳҳар этар. Шунинг учундирки, ёлғиз ақл ила кетган мактаб аҳли ва фалсафа аҳли, ва қалб йўли ила кетган тасаввуф аҳли Рисола-и Нурга ёпишмоқдалар. Ва мактаб ва фалсафа аҳли тушунмоқдаларки, ҳақиқий мунавварлик ақл ва қалб нурининг бирлашиши ила мумкиндир. Ёлғиз ақл ила кетмоқ ақлни кўзга туширади. Бу ҳол эса бир қаноти синиқ бўлганнинг маҳкум бўлгани сукутни натижа беради. Ихлосли, холис тасаввуф аҳли идрок этадики, демак замон эски замон эмасдир. Бундай бир замонда ҳам қалб ила, ҳам ақл ила бизни ҳақиқат йўлида этадиган ва ҳақиқатга восил этадиган Қуръоний бир йўл лозимдирки, биз зулжаноҳайн бўла олайлик.

{(Ҳошия) Етмиш - саксон саналик бир сайри сулук ила қутбиятга ва ғавсиятга эришган жуда нодир зотларнинг бир нуқтага қадар кетиб, "Бу ери мунтаҳодир, давомига кетилмас" деган мартабаларини Бадиуззамон Қуръондан топган бир йўл ила, илм ила янада олдинга кетганини Арабий Маснавийи Нурия Мажмуасини мутолаа этган зотлар айтмоқдалар. Буюк бир шоҳасар бўлган бу Арабий асарни мутолаа этган у мудаққиқ илм аҳли, "Бу асардаги жуда чуқур ва жуда нозик ва ғоят даражада юксак ҳақиқатлардан нақадар истифода эта олсак бизга фойдадир" дейдилар.}

Уйғонган мадраса аҳли хабардор бўлмоқдаларки, эски замонда мадраса усули ила ўн беш санада қўлга киритилган иймоний ва Исломий натижа бу замонда Рисола-и Нур ила ўн беш ҳафтада қўлга киритила олмоқда. Устозимиз буюрмоқдаларки: "Бир сана Рисола-и Нур дарсларини тушуниб ва қабул этиб ўқиган киши бу замоннинг муҳим ва ҳақиқатли бир олими бўлиши мумкин".

Рисола-и Нур Расули Акрам Алайҳиссалоту Вассалам Афандимизнинг нуроний машрабини ва Саҳоба-и Киромнинг олий сажиясини баён этган бир нур ва файз хазинасидир. Хуллас, бу мазкур вазият бу кунги дунёга топ-тоза, нуроний бир ҳаёт ва яп-янги бир шакл бериб шу ҳақиқатни кўрсатадики, кўпдандир бир-бирига муориз деб ўйланган мактаб аҳли ила мадраса аҳлини ва такя аҳлини Рисола-и Нур бирлаштиради ва таълиф этади. Ҳамда муораза ҳолида бўлган Шарқ ила Ғарбни яраштиради.

Иттиҳоди Исломни майдонга келтирмоқ учун ҳаракат қилган мусулмонларга ягона чоранинг Рисола-и Нур бўлгани мутахассис зотлар тарафидан қабул ва тасдиқ этилмоқдадир. Ҳам бу кунги дунёдаги ихтилофларни ҳал этадиган, ақлан, фикран тараққий этган йигирманчи аср инсонларига ҳақ ва ҳақиқатни англата оладиган яп-янги бир илмий кашфиётни ва бир янгиликни Америкада, Оврупада, хусусан Олмонияда қидирган жараёнлар майдонга келган. Агар идрок эта олсалар ва кўра олсалар, мана Рисола-и Нур Куллиёти... Ҳақиқатдан, бу ҳақиқат идрок этилишни бошланганини кўрсатган аломатлар бахтиёр Олмон Миллати ичида кўрилмоқдадир.

{(Ҳошия) Оврупада насронийлар ичида биргина шаҳарда олтмиш беш адад саллали ёш Нур Талабасининг чиқиши бунинг бир намунасидир.}

Эски замон Ғарб файласуфлари ечолмаган ва янги замон файласуфлари ҳам: "Фалсафа ҳануз буни ҳал этолмагандир" деган тугунларни Рисола-и Нурда Қуръоннинг файзи ила кашф ва ҳал этилиб, ақлан ва мантиқан исбот этилгандир. Шарқнинг ҳам файласуфлари қирқ саҳифада тушунтиришга ҳаракат қилганлари мушкуллар Рисола-и Нурнинг бир саҳифасида важиз бир шаклда ифода этилгандир.

Бадиуззамоннинг 1935 санасида иъдом этилмоқ учун берилган Оғиржазо Маҳкамасидаги мудофаасидан бир-икки жумла: "Рисола-и Нур сўнмас, сўндириламас. Рисола-и Нур сўндирилмоқ учун уфладикча порлаган бир нурдир. Рисола-и Нур коинот тилсимининг муаммосини кашф ва ҳал этган бир кашшофдир".

Ҳам жисмоний ҳашр масаласида, файласуфлардан Ибн Сино каби машҳур бир доҳийнинг, "Ҳашр нақлийдир, иймон этамиз. Ақл бу йўлда кетолмас" деган бир ҳақиқати Рисола-и Нурда ҳам умумнинг истифода эта оладигани ўхшовсиз бир тарзда Қуръоннинг файзи ила ақлан исбот этилгандир.

Залолат-олуд Оврупа файласуфларининг ва адашган талабаларининг баъзи муташабиҳ Ояти Карима ва Ҳадиси Шарифларнинг зоҳирий маъноларини тушунмасдан қилганлари қасдли эътирозларга Рисола-и Нурда ақлан, мантиқан жавоблар берилиб, у Оятларнинг ва у Ҳадисларнинг биттадан мўъжиза бўлганлари исбот этилгандир. Шундай қилиб, бу замонда фан ва фалсафадан келган залолат ва шубҳаларни Рисола-и Нур илдизидан кесгандир. Рисола-и Нур буни қиларкан ҳам мусбат бир усул таъқиб этгандир.

Рисола-и Нур фавқулодда мустасно бир абадий устунликка соҳибдир.

Энг машҳур асарлар ила ҳам қиёси мумкин бўлмаган ва бир ўзи бир хусусиятга соҳиб бўлган услубида юксак бир балоғат, фасоҳат ва салосат ва ижоз бордир. Ҳатто Бадиуззамоннинг асарларини Ислом Оламининг қатъийлик ила орзу этиши ила Арабчага таржима эттирмоқ учун буюк Ислом олимларига "Асойи Мусо Мажмуаси" этилган вақт, ўқиганлар ва дегандирларки: "Бадиуззамоннинг асарларини фақат ўзи таржима эта олар. Рисола-и Нурдаги юксак балоғатни ва мислсиз бўлган фасоҳат ва ижозни таржимада муҳофаза қилишдан ва Унинг илмини иҳота этишдан ожизмиз!" Бу сурат ила у юксак олимлар Устозимизнинг фазилатини ва Рисола-и Нурнинг камолотини кўрсатгандирлар.

Бадиуззамон асарларида қарийб бутун буюк муаллиф ва адиблардан фарқли бўлиб лафздан зиёда маънога аҳамият бергандир. Маънони лафзга фидо этмаган, лафзни маънога фидо этгандир. Услубда ўқувчининг бир нави ҳавасини назарга олмаган, ҳақиқатни ва маънони асос тутгандир. Вужудга кўйлакни қиларкан, вужуддан кесмаган, кўйлакдан кесгандир. Рисола-и Нурдаги ақлни, қалбни, руҳни ва виждонни жалб этган ва ҳақиқатга ром этган у Илоҳий жозибадандирки, бола-чақа, ёшу-кекса, авому-ҳавас у Нурга югурмоқдалар ва у жозибадор Нурнинг парвонаси бўлмоқдалар. Бу ҳақиқатнинг порлоқ бир мисоли бўлиб кенг бир талаба оммаси оз замонда дин душманларини титратган бир ҳолга келгандир.

Рисола-и Нурнинг ҳар жиҳатдан бўлгани каби адабий жиҳатдан ҳам қиймат ва аҳамиятини ифода этмоқ адибларнинг, хусусан бизларнинг минг даража ҳаддимиздан узоқдир. Бу хусусдаги чумоли қарорича бўлган сўниқ, фақат самимий ва ҳақиқатли ифодаларимиз Рисола-и Нурдан кўрганимиз азим истифодага муқобил сўнгсиз бир миннат ва шукронимизнинг ифодасидан иборатдир. Бўлмаса бу мавзуларда салоҳият соҳиби ва ихтисос соҳиби фақат ва фақат Рисола-и Нурнинг ўз муаллифи бўлиши мумкин.

Рисола-и Нур бу асрнинг эҳтиёжига тўлиқ жавоб берган ягона тафсири Қуръоний бўлгани анониятини Ҳаққа фидо этган фазилатпарвар Ислом олимлари тарафидан тасдиқ ва фавқулодда бир шаклда тақдир ва таҳсин этилган ва этилмоқдадир. Эллик сана аввал Бадиуззамон Саид Нурсийнинг таълифотидаги хусусиятлар ва бир баҳри уммон каби Унинг илмий даҳосидирки, Миср матбуотида "Бадиуззамон Фотин-ул асрдир" дея юксак илм аҳлига ҳукм бердиргандир.

Бадиуззамон муқобаласиз ҳадя қабул этмасликни ҳаёт дастури этгани душманларича ҳам тасдиқ этилиб, Исломият душманларининг илм аҳлига қилган айбловларни бу дастури ила феълан такзиб ва илмнинг ҳеч бир нарсага қурол бўлмаганини яна ишлари ила исбот этгандир. Ислом олимларининг шараф ва ҳайсиятини ва Исломият иззати ва дин иззатини энг золим ва хунхўр ҳукмдорлар қаршисида ҳам муҳофаза ва мудофаа этгандир. Оч қолган замонларида ҳам ҳаёти бўйича бўлган истиғно қоидасини бузмаган ва "иқтисод ва қаноат икки буюк хазинадир, буларнинг баракаси менга кифоядир" деб халқлардан истиғно этган ва этмоқдадир.

Бадиуззамон Саид Нурсийнинг саналардан бери қамоқдан қамоққа, зиндондан зиндонга отилиши ва бир сургун еридан бошқа ерга кўчирилиши ва ўзига доимо тазйиқлар ва шиддатли зулм ва даҳшатли исканжалар қилиниши ва ўн етти марта заҳар берилиши, бир кунда бир ойлик азоблар чектирилиши ўзининг ва Рисола-и Нур Куллиётининг ҳаққоният ва сидқига биттадан жонли муҳр ва биттадан порлоқ далилдир. Масалан: Ҳиндистонда сўраганлар: "Бадиуззамон қандай бир кишидир?" Жавобан дейилганки: "Хаста, ғариб, фақир, мазлум, ҳадя ва садақаларни қабул этмаган ва ҳозир ҳам кўраётган бўлган шу қадар зулмларга қарамасдан олтмиш санадир даъвосидан воз кечмаган бир кексадир". Улар ҳам: "Ундай бўлса у ҳақиқат айтаётир ва куфри мутлаққа, динсизларга, зиндиқларга бўйин эгмаётир, риёкорлик этмаётир, тилёғламачилик қилмаётир ва Қуръон ва Исломиятга таъсирли ва куллий бир хизмат қилаётирки, улар ҳам Унга зулм этганлар" деганлар.

Устозимиз Бадиуззамон ҳақида тақдиркор ва фазилатпарвар зотларнинг тақдирлари бир санодон иборат эмасдир, бир ҳақиқатдир. Ишлар ва ижроотининг балки юздан бирисини қисқача ожизона ва нуқсон бир тарзда нақл этмоқдир. Ҳам бу мавзуда Рисола-и Нур талабаларининг тақдиркор мақола, мактуб ва парчалари бир мадҳ эмасдир, балки Устозимизнинг диний хизматини ҳадаф тутган, шахсига таарруз этган виждонсиз ва инсофсиз дин душманларига қарши мусбат бир мудофаадир.

{(Ҳошия) Инс ва жин шайтонлари ва динсизларнинг бир дасисаси ҳам будирки, баъзан айтарлар ва айттирарлар: "Устозингиз шахсига қиймат бермайди, сиз эса У ҳақида тақдиркор мактублар ёзиб, Устозингизнинг ризосига уйғун ҳаракат этмаётирсиз". Хуллас, улар Рисола-и Нур ва Устозимизни Исломият душманларига қарши мусбат ва пок бир тарзда мудофаа этмоқдан ман этмоқ учун софдиллик томирларидан истифода ила шундай бир фирк ва сафсата ила Нур Талабаларини алдатишга, гиж-гижлашга ҳаракат қиларлар. Ҳа, Устозимиз Бадиуззамон ихлосининг тақозоси бўлиб шахсига қиймат бермай олар. Бу ҳол Устозимиздаги юксак бир камолот ва олий бир сажиянинг тимсолидир. У шахсига нақадар қиймат бермаётган бўлса, бизнинг Унда миллиардлаб даража ортиқ қиймат ва аҳамиятни кўришимиз басират ва инсониятнинг муқтазосидир. Бир лутфи Илоҳийдир. Зеро Рисола-и Нур каби порлоқ бир тафсири Қуръон бўлган шоҳасар Унинг борлиғидан майдонга келган ва жўшгандир. Ундай бир асарнинг муаллифи ила ёлғиз бу кунги Ислом Олами эмас, ёлғиз ҳозирги аср башарияти эмас, келажак наслдаги миллиардлаб кишиларнинг ҳаёт ва мамот даъвоси Рисола-и Нур ила алоқадордир.}

Шундай бўлгани ҳолда, Устозимиз шундай зотларнинг ва Рисола-и Нур талабаларининг ҳақиқатли тақдир ва баёнларига қарши ғазабланиб, кўп марта ҳам хотирларини синдириб дейдики: "Замон шахс замони эмас, маънавий шахс замонидир. Рисола-и Нурда шахс йўқ, маънавий шахс бор. Мен бир ҳечман, Рисола-и Нур Қуръоннинг молидир, Қуръондан сизилгандир. Шараф ва ҳусн Қуръоннингдир. Шахсим ила Рисола-и Нур чалкаштирилган. Мазият Рисола-и Нурга оиддир. Рисола-и Нурнинг нашридаги ҳориқо муваффақия эса Рисола-и Нур талабаларига оиддир. Ёлғиз шу қадар борки, шиддатли эҳтиёжимга биноан Жаноби Ҳақ Қуръони Ҳакимдан менга дармон ва тарёқларни эҳсон этди, мен ҳам қаламга олдим. Нима бўлганда ҳам, бу замонда биринчи таржимонлик вазифаси менга тушган. Мен ҳам Рисола-и Нурнинг талабасиман. Бир рисолани ҳозирга қадар юз марта ўқиганим ҳолда яна ўқишга муҳтож бўлмоқдаман. Мен сизларнинг дарс арқадошингиз" дер.

Бадиуззамон Саид Нурсийнинг жаҳоншумул Қуръон ва иймон ва Исломият хизматидаги мустасно муваффақият ва зафарининг ва Рисола-и Нурдаги қувватли таъсирларининг сири: Ўзининг тўлиқ ихлосни қозонган бўлишидир. Яъни, ёлғиз ва ёлғиз Ризо-и Илоҳийни асос мақсад қилгандир. Бу хусусда: "Маслагимизнинг асоси аъзамий ихлос ва тарки анониятдир. Ихлосли бир дирҳам амал ихлоссиз юз ботмон амалдан устундир. Инсонларнинг моддий-маънавий ҳадяларидан, ҳурмат ва омманинг эътиборидан, шуҳратдан шиддат ила қочмоқдаман" дер. Зиёратчи қабул этмаслигининг бир ҳикмати ҳам бу сир бўлса керак. Ҳам ихлосга берган ғоят ортиқ аҳамият, бир юз ўттиз парча асаридан ёлғиз "Ихлос Рисоласи"нинг бошига, "Лоақал ҳар ўн беш кунда бир марта ўқилиши керак" қайдини қўйишидан ҳам тушунилади. "Буюк Маҳкама Мудофаалари" китобида: "Рисола-и Нур дунёга эмас, коинотга ҳам қурол этилолмас. Ғоямиз Ризо-и Илоҳийдир" дегандир.

Хуллас, бу ихлос сиридандирки, Имом Ғаззолий (Р.А.) каби энг машҳур Ислом файласуфларининг асарларини тадқиқ қилган муҳаққиқ ва мудаққиқ бир илм аҳли дейдики:

Рисола-и Нурдан ўқиганим бир саҳифанинг менга берган истифодаси бошқа асарларнинг ўн саҳифасидан янада ортиқдир.

Фалсафий асарлар ила машғул бир муаллим:

Мен бу қадар санадир илмий ва фалсафий асарлар ила машғул бўлдим. Рисола-и Нур қадар мени қондирган ва Ғарб асарларидан ва фалсафадан олган яраларни даволаган ва бу замонниг эҳтиёжига тўлиқ жавоб берган бир асарни кўрмадим.

Бир адабиётчи:

Менинг ақлим нурсиз, қалбим мўъмин эди. Рисола-и Нур ҳам ақлимни, ҳам қалбимни танвир ва нафсимни илзом этди. Мени Жаҳаннамий бир азобдан қутқарди.

Бир доктор:

Рисола-и Нурдан истифодага бошлаганим кунни ҳаётга кўзларимни очганим кун бўлиб биламан.

Бахтиёр бир университетлик:

Устозимизга ва Рисола-и Нурга оид бир мактубни Истанбулнинг бир еридан бошқа ерига этмоқ каби бир хизматни депутатликка таржиҳ этаман.

Ўттиз сана аввал ихлосли ва фазилатли кекса бир тасаввуф аҳли Лутфий исмли бир ёшни кўрсатиб: "Бу Нур талабаси мендан олдиндир" дегандирки, булар минглаб эътирофлардан биттадан намунадир.

Яна бу азим ихлос сирига биноандирки, Рисола-и Нур талабалари иймон ва Исломият хизматида оғир шартлар ва қайдлар ва чеклашлар ичида муваффақ бўлмоқдалар ва ҳаётларини Рисола-и Нурга ва Устозларига вақф этганлар. Рисола-и Нурни умр сармояси ва ҳаёт ғояси деб қабул қилганлар. Рисола-и Нур даъвоси ризо-и Илоҳий даъвоси бўлгани учундирки, ҳамияти Исломияга соҳиб мумтоз адвокатлар Рисола-и Нурнинг фахрий адвокати бўлмоқ ва диндор ҳақпараст мужоҳид муҳаррирлар дунёни истило этадиган Нурнинг эълонида ҳиссадор бўлмоқ шараф ва неъматига мазҳар бўлгандирлар. Рисола-и Нурнинг нашриёт ва футуҳоти ва таъсироти овозсиз, буюк бир ҳашамат ила муҳташам бир баҳор мавсумида интишор этган мавжудот кабидир.

Хуллас эй Рисола-и Нур каби ҳадсиз ҳамду-саноларга лойиқ бўлган бир буюк неъматга ноил бўлган Нур қардошларимиз! Бундай бир доҳийи аъзамнинг, бундай бир мутафаккири акбарнинг, бундай бир муаллифи исломнинг ва улуми аввалин ва охиринга воқиф бундай бир аллома-и асрнинг, бундай бир мужоҳиди акбарнинг, бундай бир соҳиби зуҳд ва тақвонинг ҳақоиқи иймониянинг борлиғида худди тажассум этган бундай бир абди куллийнинг, Ризо-и Илоҳийдан бошқа ҳеч бир нарсага илтифот этмаган ва аъзамий ихлоснинг мазҳари бўлган бундай бир тилмизи Қуръон ва ходими Исломнинг ва "Бир кишининг иймонини қутқармоқ учун Жаҳаннамга ҳам отилишга ҳозирман" деган бундай бир халоскори иймоннинг ва иъдом учун юборилган Ҳарбий Трибуналда: "Сен ҳам муртажисан" айбловига қарши: "Агар машрутият бир фирқанинг истибдодидан иборат бўлса, бутун инс ва жин шоҳид бўлсинки, мен муртажиман. Минг руҳим ҳам бўлса, Қуръоннинг биргина масаласига ҳаммасини фидо этишга ҳозирман" деган ва бароатидан сўнгра ҳам ташаккур этмасдан, Боязид майдонидаги гавжумликда: "Яшасин золимлар учун Жаҳаннам... Яшасин золимлар учун Жаҳаннам" дея бақириб борган ва имҳо режаси ила берилган маҳкамаларида йигирма тўрт сана аввал: "Эй мулҳидлар! Эй зиндиқлар! Саид эллик минг аскар қувватида дегансиз... Адашмоқдасиз... Қуръонга ва иймонга хизматим жиҳати ила эллик минг эмас, эллик миллион қувватидаман!... Титрангиз! Ҳаддингиз бўлса илишингиз!...", "Менинг ўлимим сизнинг бошингизда бомба каби портлаб, бошингизни тарқатажакдир. Тупроққа отилган бир тухумнинг юзлаб гуллар бериши каби, бир Саид ўрнига юзлаб Саид сизга у юксак ҳақиқатни ҳайқиражакдир". Ва ўн беш сана аввал: "Сочларим ададича бошларим бўлса, ҳар кун бири кесилса, бу хизмати иймониядан чекилмайман". Ва: "Дунёни бошимга оташ қилсангиз, ҳақиқати Қуръонияга фидо бўлган бу бошни зиндиқога эгмайман" деган ва эллик сана аввал Ислом Оламини сўрган мустамлакачи жаббор ва золим бир Императорликка қарши: "Тукуринг у золимларнинг ҳаёсиз юзига" дея матбуот лисони ила жавоб берган ва Катта Миллат Мажлисида Раисга: "Коинотда энг юксак ҳақиқат иймондир. Иймондан сўнгра намоздир. Намоз қилмаган хоиндир. Хоиннинг ҳукми мардуддир. Жаноби Ҳақ Қуръони Каримида юз ерда адосини амр этган намоздан янада буюк бир ҳақиқат бўлса эди, иймондан сўнгра уни амр этар эди" деган ва ёзган бир баённомадан сўнгра Мажлисда жамоат ила намоз қилиш бошланган ва Биринчи Жаҳон Урушида Кўнгиллилар Полкининг Қўмондони бўлиб асир тушган Русяда Москва Чор Империясига қарши иззати Исломияни муҳофаза этиб, отилишга маҳкум қилиниш ҳангомида: "Охиратга кетмоқ учун менга бир паспорт лозим эди" дея ўлимни камситган бундай бир қаҳрамони Ислом Устозимиз Бадиуззамоннинг асарларини ўқимоқ неъмати узмосига муқобил жонимизни ҳам фидо этсак, умримизни ҳам Унга вақф этсак, зулмдан зулмга ҳам дучор қилинсак, умримизнинг охирига қадар шукрон саждасидан ҳам турмасак, бизга яна арзондир...

Устозимиз тез-тез дейдики: Маслагимиз мусбатдир, манфий ҳаракатдан Қуръон бизни ман этади.

Эй Саййиди санадимиз! Эй руҳимизнинг руҳи, қалбимизнинг қалби, жонимизнинг жони, жононимиз, сартожимиз, севгили Устозимиз Афандимиз!.. Модомики бизга манфий ҳаракатга изн бермаётирсиз. Ундай бўлса, биз ҳам Раҳмати Илоҳиядан ниёз этиб аҳд этамизки, дин душманлиги ила устозимизга зулм этган у ғаддор, инсофсиз золимлардан интиқомимизни шундай қилиб оламиз: Рисола-и Нурни ўлгунча қадар доимо ўқиймиз.. ва нашрида сабот ва садоқат ила хизмат этамиз.. Уни олтин сиёҳлар ила ёзамиз, иншааллоҳ...

Университет Нур Талабалари

Аксар ҳаётим инзивода ўтгани каби, ўттиз-қирқ санадир тарассуд ва тааррузга маъруз қолганимдан, заруратсиз суҳбат этишдан чекиниб таваҳҳуш этаман. Ҳам эскидан бери маънавий ва моддий ҳадялар менга оғир келар эди. Ҳам ҳозир зиёратчилар, дўстлар кўпайган. Ҳам маънавий муқобала лозим келган. Ҳозир моддий бир луқма ҳадя мени хаста этгани каби, маънавий бир ҳадя бўлган зиёрат этмоқ, кўришмоқ, хусусан бошқа ерлардан қўл сиқмоқ учун заҳмат этиб келмоқ зиёрати ҳам аҳамиятли бир маънавий ҳадядир.. Унга муқобала этолмайман. Ҳамда арзон эмас, маънан қимматдир. Мен ўзимни у ҳурматга лойиқ кўрмайман, маънан муқобала ҳам этолмайман. Шунинг учун ҳозирча айнан моддий ҳадя каби, бир эҳсони Илоҳий бўлиб менга маънавий ҳадя каби бўлган суҳбатдан зарурат бўлмасдан ман этилдим. Баъзан мени хаста этар, моддий ҳадянинг тўлиқ муқобилини бермаганим вақт мени хаста этгани каби. Шунинг учун хотирингиз синмасин, хафа бўлмангиз.

Рисола-и Нурни ўқимоқ ўн марта мен ила кўришмоқдан янада фойдалидир. Зотан мен ила кўришмоқ охират, иймон, Қуръон ҳисобигадир. Дунё ила алоқамни кесганим учун дунё ҳисобига кўришмоқ маъносиздир. Охират, иймон, Қуръон учун эса Рисола-и Нур ортиқ менга эҳтиёж қолдирмаган. Ҳатто хизматимиздаги хос қардошларим ила ҳам зарурат бўлмасдан кўришолмайман. Ёлғиз баъзи Рисола-и Нурнинг футуҳотига ва нашриётига оид баъзи хизматлар учун баъзи зотлар ила кўришмоқ истайман. Не вақт бу нуқталар учун кўришмоқ истасам, у пайт кўришмоқ жоиз бўлиши мумкин ва менга машаққат бермас. Бу нуқтани билмаган зиёратга келганларга хабар бермоқдаманки, бир неча санадир газеталар ила эълон этганманки мен ила кўришмоқ истаганларни, хусусан узоқ ердан келиб кўришмасдан кетганларни хусусий дуоларимга доҳил этаман.. ҳар тонг эса дуо этаман.. шунинг учун ҳам ранжимасинлар.

Саид Нурсий

Устозимиз ҳам дедики: Бу "Тарихча-и Ҳаёт"нинг энг муҳим қисми уч марта Сабиулрашод тарафидан, тўрт марта эса ўттиз-қирқ санадан бери ҳам эски ҳарф, ҳам янги ҳарф ила нашр этилган ва ичидаги мудофаалар парчалари ҳам кўплаб маҳкамаларнинг ҳузурида ўқилган ва расман да нашр этилган. Янги бўлиб Мадина-и Мунаввара каби хориж ерлардан бир-икки олим зотнинг изоҳ ва ташаккур навидан бир нечта ҳақиқатли мактублари бор. Шунинг учун маҳкамаларнинг расман буларга илишадиган ҳеч бир жиҳати йўқ.

Иккинчидан: Рисола-и Нур қирқ-эллик санада бутун сиёсат аҳлининг тазйиқлари остида бир ўзи Ислом Оламида ҳориқо бир тарзда нашр бўлгани ҳолда, ҳозир миллионлаб ноширлари бор экан, эски бир партия эмас, дунё тўпланса, унга қарши бир тўсиқ чеколмас, мумкин эмас. Балки бир эълоннома ҳукмига ўтар. Шунинг учун Нур талабалари ранжимасинлар...

Учинчидан: Ҳам эски партиянинг менга қарши зулмларини ҳалол этганим, ҳам Қуръоннинг бир асос қонуни бўлган وَ لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى яъни, бирисининг хатоси ила бошқаси, партияси, қариндоши масъул бўлмас, бўлолмас дея, ҳам Анадолу, ҳам шарқий вилоятларда Рисола-и Нур ила нашр этилгани сабаби ила, осойишга тўлиқ қувватли бир тарзда хизмат этилган. Демак бир маънавий зобита ҳукмида ҳаркаснинг қалбида бир посбон қолдирмоқда. Бу нуқтага биноан, Рисола-и Нур эски партиянинг тўрт-беш хатосини юз даража зиёдалаштиришга монеъдир. Юздан беш одамнинг хатосини тўқсон бешга ҳам бериб йигирма-ўттиз даража зиёдалаштирмаган. Шунинг учун умум у партиянинг аксариси иқтидор партияси қадар Рисола-и Нурга миннатдор бўлиши лозимдир. Чунки бу дарсни, бу Қуръоннинг Асос Қонунини Рисола-и Нур дарс бермаса эди, у беш одамнинг хатоси минглаб одамни ҳам хатокор қилар эди.

Тўртинчидан: Қатъиян таҳаққуқ этганки: Рисола-и Нур хориждан ҳужум этган куфри мутлаққа қарши бу миллатни ва Исломият Оламини муҳофаза этадиган Қуръони Ҳакимнинг маънавий мўъжизасидан бир дарсдирки, динсиз файласуфлардан ҳеч бириси унга қарши муқобала чораси тополмадилар. Қатъиян хабар олдикки: Хорижда баъзи ерда бир миллион ёшлар "Мусаламоти умумияни таъмин этадиган Рисола-и Нурдир" деганлар. Умумий сулҳ тарафдори Олмония ва Америка каби баъзи ажнабийларнинг ҳам Рисола-и Нурни таржима қилишни бошлагани хабарини олдик.

Бешинчидан: Агар расмий одамлар баъзи янги қонунларга хато маънолар бериб бир-икки сатрига илишсалар, менинг бадалимга дейингизки: "Бир одамнинг хатоси ила йигирма минг қўшниси жазолантириларми, қаматиларми? Дунёда бундай ҳукм этган ҳеч бир қонун борми?" Хуллас, ҳар саҳифаси йигирма сатр бўлган беш юз саҳифалик бир китобнинг бир сатрида бир одамга шиддатли таъзир урган бўлса: Аввало, исм муайян эмас, у ерда масъулият йўқ... Шоят бўлса ҳам, цензура каби у сатр ўчирилар. У китобни мусодара этмоқ ўн минг одамни қамоққа тиқмоқ каби коинотда эшитилмаган бир қонунсизлик, бир зулм бўлгани каби, бошқа йигирма минг сатрлар ҳозирга қадар йигирма минг одамнинг иймонини қувватлантиргани жиҳат ила йигирма минг ҳасана ва яхшилик бўлганидан, албатта у хатони ва саййиани афв эттирар...

Мен шиддатли хаста бўлмасайдим, яна гапирар эдим. Сиз хизматкорларим тасҳиҳ ва ислоҳ этарсиз. Ҳатто муносиб кўрсангиз, маънан полицияларнинг бир вазифасини бажарган Рисола-и Нурнинг осойиш хизматида полицияларга буюк бир қувват бўлган дарсларига полициялар ҳаркасдан зиёда тарафдор бўлмоқ лозим келаркан, ҳозир расман қидирув бўлими ходими суратида полицияга қарши бўлган бу хизматни полицияларга беришга руҳим рози эмас. Уларга умуман ҳаққимни ҳалол этганимни айтарсиз.

Олтинчидан: Шиддатли бир таассуф ила "Лайла-и Меърож" вақтида Меърожи Шариф, Шуҳури Салоса ҳурматига васила кутаркан, Тарихча-и Ҳаёт сабабли қидирув ҳодисаси шиддатли бир қайғу берди. "Садақа балони даф этар" маъносидаги саҳиҳ ҳадиснинг ҳукми ила, Рисола-и Нур Анадолу учун балоларни даф этадиган бир садақа ҳукмига ўтгани, унга бароатлар ва эркинликлар берилгани замон балоларнинг даф этилиши, унга ҳужум этилгани замон балоларнинг келиши юз ҳодисаси борки, баъзан зилзила ва тўфонлар ила қайд этилгани каби, бу дафа ҳам ҳаётимда кўрмаганим минус ўн саккиз даражага яқин бир совуқ, таарруз ва қидирувнинг айни вақтида келди.

Устозимиз шиддатли хасталигидан ортиқ гапирмади. Хаста ҳолида хизматкорига деди: Мароқ этмасликлари учун маълумот сифатида баъзи дўстларга ва баъзи расмий зотларга юборарсиз.

Шиддатли хаста устозимизнинг хизматкори

Ҳа, хизматкоримнинг ёзгани тўғридир.

Саид Нурсий

Муҳтарам Устозимиз,

Мужоҳада-и маънавиянгизга ва сабри жамилингизга мукофотан Жаноби Ҳақ тарафидан эҳсон этилган муқаддас иймон даъвонгизнинг таҳаққуқини Рисола-и Нурнинг эркин интишори ила идрок этган бўлмоқдамиз. Саналардан бери давом этиб келган бу муқаддас даъво, бу идеал ва бу қийин мужодала зафар ила натижаланган, Ҳақнинг истагани бўлган, кўнглимизнинг истак ва орзуси содир бўлган, иймон куфрга ғалаба этиб, зулмат пардалари осонлик ила йиртилиб дунё уфқлари Нурнинг порлоқ зиёси ила ойдинлангандир. Бу натижага ва бу зафарга улашмоқ, иймон неъматининг сўнгсиз саодатига қовушмоқ ва демакки Ҳаққа яқинлашмоқ бахтиёрлигини бизларга, Турк миллатига ва балки бутун инсониятга бахш этган Рисола-и Нур бу муаззам ва қўрқинч иймонсизлик урушининг қутқарувчи атоми бўлган, руҳларимизни таъмир, қалбларимизни тақвия, кўнгилларимизни фатҳ айлагандир. Бу жиҳатдан миннат ва шукронларимизни севгили ва жуда азиз Устозимизга арз этаркан, асрлик умри муборакларингиз ўтказган ҳаёт саҳифаларининг ҳар они мужодала, мужоҳада, исканжа, азият, зулм, сургун тўла қўрқинч бир даврнинг азият ва изтироблари ила ўтишига қарамасдан, азмингизнинг, садоқатингизнинг, фароғат ва жасоратингизнинг ва ниҳоят у пўлатдан янада қувватли иймон ва идрокингизнинг, хулоса: Исломиятни тушунишда, инсониятни қаврашда, ичкарида ва ташқарида ўрнак инсон бўлишингизнинг ва айниқса Рисола-и Нур Куллиётингизнинг инсоният олами устига қолдирган таъсири, акс эттирган маъно ила доимо изингиздан, йўлингиздан кетадиган, кетган, кетишга азм этган миллионлаб Нур талабалари сизга ошиқ, сизга муташаккирдирлар.

Муҳтарам Устозимиз, ортиқ бутун чарчаганингизга ва кексалигингизга қарамасдан қийин имтиҳонингизнинг муваффақият ила натижаланиши соясида хотиржам бўлинг. Ортиқ бу муқаддас даъвони, бу иймон ва Қуръон даъвосини давом эттирадиган истиқболнинг ёш Саидлари етишгандир. Иймон нури ва идроки ила улар бу муқаддас ва улвий даъвони юритажаклар ва иншааллоҳ қиёматга қадар давом эттиражаклар ва наслдан наслга интиқол эттиражаклар.

Муҳтарам Афандимиз, эртага тарихнинг олтин саҳифаларида ифтихор ва тантана ила ёд этиладиган янги ва муфассал "Тарихча-и Ҳаёт"ингизнинг Анқарада чоп этилиб якунланишининг севинчи ичида байрам этмоқдамиз. Зеро бу "Тарихча-и Ҳаёт" умрингиз бўйича асос ғоя қиганингиз иймонни қутқармоқ даъвонгиз йўлидаги мужодала ва мужоҳада ҳолатларингизни, минг турли маҳрумиятлар ичида чарчаш билмаган бир азм ила мақсадга восил бўлишингизни ва оламга раҳмат бўлган Рисола-и Нурларнинг таълиф, танзим ва нашри ҳақида қондирувчи маълумот бериши жиҳатидан буюк аҳамиятга соҳибдир. Бугун миллионлаб инсонни жўштириб, саломатга этган бу Нур дарёси доимо тошияжак, куфрни буғажак, зулматни йиртажак, инсониятга ҳомий ва халоскор бўлажакдир.

Сизга шукрда қарздормиз. Энг чуқур севги ва муҳаббатларимиз ила салом ва ҳурматларимизни арз этар, муборак дуоларингизга интизоран қўлларигиздан ўпамиз азиз, севгили Устозимиз.

Истанбул Нур Талабалари

Рисола-и Нур Муаллифи Устоз Бадиуззамон Саид Нурсий ҳазратларининг, энг охирги марта васиятномаси ҳукмида Амиртоғ Иловасининг охирига киргизилган ва нашр этилган бир баёни ила янги Амиртоғ Иловасида нашр этилган энг охирги сана қаламга олган "Раиси Жумҳурга ва Бош Вазирга" деб номланган бир нутқини бу Тарихча-и Ҳаётнинг охирига илова этмоқдамиз.

Нур талабалари Ҳазрати Устознинг бу васиятномасида баён этганлари мусбат хизмат тарзи ила "Нурларни" бутун жаҳонга қарши эълон этдилар. Қуръони Ҳакимнинг бу замонга юзланган мусбат хизмат талаққийси ва иймон нурларини ақл ва қалбларга ерлаштирдилар.

Устоз Ҳазратларининг хизматида бўлган талабалари

Азиз қардошларим,

Бизнинг вазифамиз мусбат ҳаракат этмоқдир. Манфий ҳаракат эмасдир. Ризо-и Илоҳийга кўра ёлғиз хизмати иймонияни қилмоқдир, вазифа-и Илоҳияга қўшилмасликдир. Бизлар осойишни муҳофазани натижа берган мусбат иймон хизмати ичида ҳар бир машаққатга қарши сабр ила, шукр ила мукаллафмиз.

Масалан, ўзимни мисол олиб дейман: Мен эскидан бери зўравонлик ва камситишга қарши бўйин эгмаганман. Ҳаётимда зўравонликни кўтара олмаганим бир қанча ҳодисалар ила собит бўлган. Масалан, Русяда қўмондон қаршисида оёққа турмаслик, Ҳарбий Трибуналда иъдом таҳдидига қарши маҳкамадаги пошшоларнинг саволларига беш чақа аҳамият бермаганим каби, тўрт қўмондонларга қарши бу вазиятим зўравонликларга бўйин эгмаганимни кўрсатади. Фақат бу ўттиз санадир мусбат ҳаракат этмоқ, манфий ҳаракат этмаслик ва вазифа-и Илоҳияга қўшилмаслик ҳақиқати учун, менга қарши қилинган муомалаларга сабр ила, ризо ила муқобала этдим. Жержис Алайҳиссалом каби ва Бадр, Уҳуд урушларида кўп жафо чекканлар каби, сабр ва ризо ила қаршиладим.

Ҳа, масалан саксон бир хатосини маҳкамада исбот этганим бир прокурорнинг хато даъволари ила бизга қарши қарорига қарши баддуо ҳам қилмадим. Чунки асл масала бу замоннинг маънавий жиҳодидир. Маънавий тахриботига қарши тўсиқ қўймоқдир. Бу билан доҳилий осойишга бутун қувватимиз ила ёрдам этмоқдир.

Ҳа, маслагимизда қувват бор. Фақат бу қувват осойишни муҳофаза этмоқ учундир. وَ لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى дастури ила-ки "Бир жиноятчи юзидан унинг қардоши, хонадони, бола-чақаси масъул бўлолмас". Мана бунинг учундирки, бутун ҳаётимда бутун қувватим ила осойишни муҳофаза қилишга ҳаракат қилганман. Бу қувват доҳилга қарши эмас, фақат хорижий тажовузга қарши истеъмол қилиниши мумкин. Мазкур оятнинг дастури ила вазифамиз доҳилдаги осойишга бутун қувватимиз ила ёрдам бермоқдир. Шунинг учундирки, Ислом оламида осойишни бузувчи доҳилий урушлар фақат мингдан бир бўлгандир. У ҳам орадаги бир ижтиҳод фарқи сабабли содир бўлган. Ва маънавий жиҳоднинг энг катта шарти ҳам вазифа-и Илоҳияга қўшилмасликдирки, "Бизнинг вазифамиз хизматдир, натижа Жаноби Ҳаққа оиддир. Биз вазифамизни қилмоқ ила мажбур ва мукаллафмиз".

Мен ҳам Жалолиддин Хоразмшох каби, "Менинг вазифам хизмати иймониядир, муваффақ этмоқ ёки этмаслик Жаноби Ҳақнинг вазифасидир" деб ихлос ила ҳаракат этишни Қуръондан дарс олганман.

Хорижий тажовузга қарши қувват ила муқобала этилар. Чунки душманнинг моли, бола-чақаси ғанимат ҳукмига ўтар. Доҳилда эса ундай эмасдир. Доҳилдаги ҳаракат мусбат бир шаклда маънавий тахриботга қарши маънавий, ихлос сири ила ҳаракат этмоқдир. Хориждаги жиҳод бошқа, доҳилдаги жиҳод бошқадир. Ҳозир миллионлаб ҳақиқий талабаларни Жаноби Ҳақ менга берган. Биз бутун қувватимиз ила доҳилда фақат осойишни муҳофаза учун мусбат ҳаракат этамиз. Бу замонда доҳил ва хориждаги маънавий жиҳоддаги фарқ жуда азимдир.

Бир масала яна бор. У ҳам жуда аҳамиятлидир. Қуръон ҳукмига кўра, бу замонда мимсиз маданиятнинг ижобатидан бўлиб зарурий ҳожатлар тўртдан йигирмага чиққан. Ўрганиб қолиш ила, урф-одат ила ва одатланиш ила ғайри зарурий ҳожатлар зарурий ҳожатлар ҳукмига ўтган. Охиратга иймон келтиргани ҳолда, "Зарурат бор" дея ва зарурат шубҳаси ила дунё манфаати ва маишат дарди учун дунёни охиратга таржиҳ этади.

Қирқ сана аввал бир бош қўмондон мени бир парча дунёга ўргатмоқ учун баъзи қўмондонларни, ҳатто домлаларни менинг ёнимга юборди. Улар дедилар:

"Биз ҳозир мажбурмиз. اِنَّ الضَّرُورَاتِ تُب۪يحُ الْمَحْظُورَاتِ қоидаси ила, Оврупанинг баъзи усулларини маданиятнинг ижобларини тақлидга мажбурмиз" дедилар.

Мен ҳам дедим: "Жуда алдангансиз. Зарурат суи ихтиёрдан келса, қатъиян тўғри эмасдир, ҳаромни ҳалол этмас. Суи ихтиёрдан келмаса, яъни зарурат ҳаром йўл ила бўлмаган бўлса зарари йўқ. Масалан, бир одам суи ихтиёри ила ҳаром бир тарзда ўзини сархуш этса ва сархушлик ила бир жиноят қилса, ҳукм унга қарши жорий бўлар, маъруз саналмас, жазо кўрар. Чунки суи ихтиёри ила бу зарурат содир бўлгандир. Фақат бир мажзуб бола жазба ҳолида бирисини урса, маъруздир. Жазо кўрмас. Чунки ихтиёри доҳилида эмасдир".

Хуллас, мен у қўмондонга ва домлаларга дедим: "Нон емоқ, яшамоқ каби зарурий эҳтиёжлар хорижида бошқа қайси зарурат бор? Суи ихтиёрдан, ғайри машруъ майллардан ва ҳаром муомалалардан таваллуд этган ҳаракатлар ҳаромни ҳалол этишга мадор бўлолмаслар. Кино, театр, рақс каби нарсаларга ўрганиб қолган бўлса, мутлақ зарурат бўлмагани ва суи ихтиёрдан келгани учун, ҳаромни ҳалол этишга сабаб бўлолмас. Башар қонуни ҳам бу нуқталарни назарга олганки, ихтиёр хорижида қатъий зарурат ила суи ихтиёрдан нашъат этган ҳукмларни айиргандир. Аллоҳнинг қонунида эса янада асосли ва соғлом бир шаклда бу асослар ажратилгандир".

Бунинг ила баробар, замоннинг мажбур қилиши ила заруратлар атрофда деб ўйлаб баъзи домлаларнинг бидъатларга тарафдорлиги сабабли уларга ҳужум қилмангиз. Билмасдан "Зарурат бор" фикри ила ҳаракат қилган у бечораларни урмангиз. Шунинг учун қувватимизни доҳилда сарф этмаётирмиз. Бечора, зарурат даражасига кирган, бизга мухолиф бўлганлардан домла ҳам бўлса, уларга илишмангиз. Мен бир ўзим ҳали олдин менга қарши у қадар муоризларга қарши таянганим, зарра қадар умидсизликка тушмаганим, у хизмати иймонияда муваффақ бўлганим ҳолда, ҳозир миллионлаб Нур талабаси бўлгани ҳолда, яна мусбат ҳаракат этмоқ ила уларнинг бутун ҳақоратларига, зулмларига таҳаммул этмоқдаман.

Биз дунёга қарамаймиз. Қараганимиз вақт ҳам уларга ёрдамчи бўлиб ишлаймиз. Осойишни муҳофазага мусбат бир шаклда ёрдам этмоқдамиз. Хуллас, бу каби ҳақиқатлар эътибори ила, бизга зулм ҳам қилсалар, хуш кўришимиз даркор.

Рисола-и Нурнинг нашри ҳар тарафда тўлиқ қаноат бердики, Демократлар динга тарафдордирлар. Ҳозир бир рисолага илишмоқ ватан, миллат фойдасига тамоман зиддир.

Бир маҳрам рисола бор эдики, у маҳрам рисоланинг нашрини ман этгандим. "Ўлганимдан сўнг нашр қилинсин" дегандим. Сўнгра маҳкамалар олиб ўқидилар, тадқиқ этдилар, сўнгра бароат бердилар. Темйиз Маҳкамаси у бароатни тасдиқ этди. Мен ҳам буни доҳилда осойишни таъмин учун ва юздан тўқсон беш маъсумга зарар келмаслиги учун нашр этганларга изн бердим. "Саид машварат ила нашр эта олар" дедим.

Учинчи масала: Ҳозир куфри мутлақ шундай маънавий жаҳаннамнинг нашрига ҳаракат қилмоқдаки, коинотда ҳеч бир кофир унга яқинлашмаслиги лозим келади. Қуръоннинг "раҳматан лил оламин" бўлганининг бир сири будирки: Қандайки мусулмонларга раҳматдир, охиратга иймон, Аллоҳга иймон эҳтимолини бериши ила ҳам, бутун динсизларга ва бутун оламга ва нави башарга раҳмат бўлишига бир нукта, бир ишорадирки, у маънавий жаҳаннамдан дунёда ҳам уларни бир даража қутқарган. Ҳолбуки ҳозир фан ва фалсафанинг залолат қисми, яъни Қуръон ила ярашмаган, йўлдан чиққан, Қуръонга мухолифлик қилган қисми куфри мутлақни комунистлар тарзида нашрни бошладилар. Комунистлик пардасида анархистликни натижа берадиган бир суратда мунофиқлар, зиндиқлар воситаси ила ва баъзи муфрит динсиз сиёсатчилар воситаси ила нашр ила сингдиришга бошлангани учун, ҳозирги ҳаёт динсиз бўлиб мумкин эмасдир, яшамас. "Динсиз бир миллат яшамас" ҳукми бу нуқтага ишорадир. Куфри мутлақ бўлган замон ҳақиқатдан яшанмас. Шунинг учун Қуръони Ҳаким бу асрда бир маънавий мўъжизаси бўлиб Рисола-и Нур шогирдларига бу дарсни берганки, куфри мутлаққа,анархистликка қарши тўсиқ қўйсин. Ҳам қўйган. Ҳа,Чинни, ҳам ярим Оврупани ва Болқонларни истило этган бу жараёнга қарши бизни муҳофаза этган Қуръони Ҳакимнинг бу дарсидирки, у ҳужумга қарши тўсиқ қўйган, бу сурат ила у таҳликага қарши чора топгандир.

Демак, бир мусулмон мумкин эмаски, бошқа бир динга кириб, ё Насроний ва Яхудий, хусусан болшевик каби бўлсин... Чунки бир Исавий мусулмон бўлса, Исо Алайҳиссаломни янада зиёда севар. Бир Мусавий мусулмон бўлса, Мусо Алайҳиссаломни янада зиёда севар. Фақат бир мусулмон Муҳаммад Алайҳиссалоту Вассаламнинг занжиридан чиқса, динини ташласа, ортиқ ҳеч бир динга кирмас, анархист бўлар, руҳида камолотга мадор ҳеч бир ҳолат қолмас. Виждони бузилар, ижтимоий ҳаётга бир заҳар бўлар.

Шунинг учун, Жаноби Ҳаққа шукр, Қуръони Ҳакимнинг ғайбий ишоралари ила, қаҳрамон Турк ва Араб миллатлари ичида Туркча ва Арабча тил ила бу асрни қутқарадиган бир Қуръон мўъжизасининг Рисола-и Нур номи ила бир дарси интишорни бошлаган. Ва ўн олти сана аввал олти юз минг одамнинг иймонини қутқаргани каби, ҳозир миллионлардан ўтгани собит бўлган. Демак, Рисола-и Нур башарни анархистликдан қутқаришга бир даража васила бўлгани каби, Исломнинг икки қаҳрамон қардоши бўлган Турк ва Арабни бирлаштиришга, бу Қуръоннинг асос қонунларини нашр этишга васила бўлганини душманлар ҳам тасдиқ этмоқдалар.

Модомики бу замонда куфри мутлақ Қуръонга қарши чиқмоқда. Куфри мутлақда Жаҳаннамдан зиёда дунёда ҳам янада катта бир жаҳаннам бор. Чунки ўлим модомики ўлдирилмайди. Ҳар кун башарда ўттиз минг жаноза ўлимнинг давомига шаҳодат этади. Бу ўлим куфри мутлаққа тушганларга, ёхуд тарафдор бўлганлагра, ҳам шахснинг иъдоми абадийси ва бутун ўтган, келадиган ақраболарининг ҳам иъдоми абадийси бўлиб ўйлагани учун, Жаҳаннамдан ўн марта ортиқ даҳшатли жаҳаннам азоби тортар. Демак, у жаҳаннам азобини куфри мутлақ ила қалбида сезади. Чунки ҳар бир инсон ақрабосининг саодати ила масъуд, азоби ила азият чеккан бўлгани каби, Аллоҳни инкор этганларнинг эътиқодларича бутун у саодатлари маҳв бўлади, ўрнига азоблар келади. Хуллас, бу замонда, бу дунёда бу маънавий жаҳаннамни инсонларнинг қалбидан изола этган биргина чораси бор. У ҳам Қуръони Ҳакимдир. Ва бу замоннинг фаҳмига кўра унинг бир маънавий мўъжизаси бўлган Рисола-и Нур парчаларидир.

Ҳозир Аллоҳга шукр этмоқдамизки, сиёсий партиялар ичида бир партия бироз буни ҳис этдики, у асарларнинг нашрига монеъ бўлмади, ҳақоиқи иймониянинг дунёда бир маънавий жаннатни иймон аҳлига қозонтирганини исбот этган Рисола-и Нурга монеъ бўлмади, нашрига мусоадакор ҳаракат қилди, ноширларини ҳам ҳам тазйиқ қилишлардан воз кечди.

Қардошларим, хасталигим жуда шиддатли, балки жуда яқинда ўламан ва ёхуд бутун-бутун гапиришдан баъзан ман бўлганим каби, ман этиламан. Шунинг учун менинг Нур охират қардошларим, "аҳванушшар" деб баъзи бечора хаточиларнинг хатоларига ҳужум этмасинлар. Доимо мусбат ҳаракат этсинлар. Манфий ҳаракат вазифамиз эмас... Чунки доҳилда ҳаракат манфийча бўлмас. Модомики сиёсатчиларнинг бир қисми Рисола-и Нурга зарар бермайди, оз мусоадакор, "аҳванушшар" бўлиб қарангиз. Янада "азамушшар"дан қутулмоқ учун, уларга зарарингиз тегилмасин, уларга фойдангиз тегсин. Ҳам доҳилдаги маънавий жиҳод маънавий тахриботга қарши ҳаракат қилмоқдирки, моддий эмас, маънавий хизматлар лозимдир. Шунинг учун сиёсат аҳлига қўшилмаганимиз каби, сиёсат аҳли ҳам биз билан машғул бўлишга ҳеч бир ҳақлари йўқ...

Масалан, бир партия менга минглар жиҳат ила машаққат бергани ҳолда, ҳатто ўттиз санада қамоқлар ҳам, тазйиқлар ҳам бўлгани ҳолда, ҳаққимни ҳалол этдим. Ва азобларига муқобил, у бечораларнинг юздан тўқсон бешини камситиш ва эътирозларга, зулмларга маъруз қолишдан қутулишга васила бўлдимки, وَ لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰى ояти ҳукмича қабоҳат фақат юздан бешига берилди. У бизга қарши бўлган партиянинг ҳозир ҳеч бир жиҳат ила бизга қарши шикоятга ҳақлари йўқдир.

Ҳатто бир маҳкамада хато мухбирларнинг ва жосусларнинг шубҳалари ила бизни, етмиш кишини маҳкум этмоқ учун суи фаҳми ила, диққатсизлиги ила Рисола-и Нурнинг баъзи қисмларига хато маъно бериб саксон хато ила мени маҳкум этишга урингани ҳолда, маҳкамаларда исбот этилгани каби, энг зиёда ҳужумга маъруз бир қардошингиз, маҳбус экан деразадан у прокурорнинг уч ёшли боласини кўрди, сўради. Дедилар: "Бу прокурорнинг қизидир". У маъсумнинг хотири учун у прокурорга баддуо этмади. Балки у берган заҳматлар у Рисола-и Нурнинг, у маънавий мўъжизанинг интишорига, эълонига бир васила бўлгани учун раҳматларга инқилоб этди.

Қардошларим, балки мен ўламан. Бу замоннинг бир хасталиги яна бор. У ҳам менлик, аноният, худфурушлик, ҳаётини гўзал равишда маданият фантазияси ила ўтказмоқ иштаҳаси, ўрганиб қолиш каби хасталиклардир. Рисола-и Нурнинг Қуръондан олган дарсининг энг биринчи асоси менлик, аноният, худфурушликни тарк этмоқ лозимлигидир. Токи ҳақиқий ихлос ила иймоннинг қутулишига хизмат қилинсин. Жаноби Ҳаққа шукр, у аъзамий ихлосни қозонганларнинг жуда кўп фардлари майдонга чиққан. Менлигини, шон ва шарафини энг кичик бир иймон масаласига фидо этган кўпдир. Ҳатто Нурнинг бечора бир шогирдининг душманлари дўст бўлган вақт у ила суҳбат этмоқ кўпайгани учун, раҳмати Илоҳия жиҳатида овози ўчган. Ҳамда унга тақдир ила қараганлар исобати назар ҳукмига ўтиб уни ранжитади. Ҳатто қўл сиқмоқ ҳам таъзир урмоқ каби машаққат беради.

"Сенинг бу вазиятинг нимадир?" дея сўралди. "Модомики миллионлар қадар дўстларинг бор, нима учун буларнинг хотирларини муҳофаза этмаётирсан?"

Жавобан деди: "Модомики маслагимиз аъзамий ихлосдир. Эмас менлик, аноният, дунё салтанати ҳам берилса, боқий бир иймоний масалани у салтанатга таржиҳ этмоқ аъзамий ихлоснинг тақозосидир. Масалан, уруш ичида, овчи ҳаттида, душманнинг замбарак ўқлари орасида Қуръони Ҳакимнинг биргина оятининг, биргина ҳарфининг, биргина нуктасини таржиҳ этиб, у ўқлар ичида Ҳабиб котибига 'Дафтарни чиқар' деб от устида у нуктани ёздирган. Демак Қуръоннинг бир ҳарфининг, бир нуктасини душманнинг ўқларига қарши тарк этмаган руҳининг қутулишига таржиҳ этган".

У қардошимиздан сўрадик: "Бу ажиб ихлосни қаердан дарс олгансан?"

Деган: Икки нуқтадан...

Бириси: Исломият оламининг энг ажиб уруши бўлган Бадр Урушида, намоз вақтида жамоатдан ҳиссасиз қолмаслик учун, душманнинг ҳужуми ила баробар мужоҳидларнинг ярми қуролини ташлаб жамоат хайрига шерик бўлмоқ, икки ракат сўнгра улар ҳам ҳиссадор бўлсин дея Фахри Олам Алайҳиссалоту Вассалам бир ҳадиси шарифи ила амр этган бўлишидир. Модомики урушда бу рухсат бор. Ва модомики жамоат хайри ҳам суннат бўлгани ҳолда, у суннатга риоя этмоқ энг буюк бир дунёвий ҳодисага таржиҳ этилган. Устози мутлақнинг бундай бир ишорасидан бир нуктача олиб, биз ҳам руҳ ва жонимиз ила иттибо этмоқдамиз.

Иккинчиси: Қаҳрамони Ислом Имоми Али Розияллоҳу Анҳ Жалжалутиянинг кўп ерларида ва охирида бир ҳимоячи истаганки, намоз ичида ҳузурига ғафлат келмасин. Душманлари тарафидан унга бир ҳужум маъноси хотирига келмаслик, ёлғиз намоздаги ҳузурига жуда кўп бўлган душманлари тарафидан бир ҳужум тасаввури ила намоздаги ҳузурига монеъ бўлмаслик учун, бир муҳофиз ифритни даргоҳи Илоҳийдан ниёз этган.

Хуллас, бу бечора, умри бу замонда худфурушлик ичида юмалаган бечора қардошингиз ҳам, ҳам сабаби хилқати оламдан, ҳам қаҳрамони Исломдан бу икки кичик нуктани дарс олдим. Ва бу замонда жуда лозим бўлган Қуръоннинг сирларига аҳамият бермоқ ила, уруш ичида руҳининг муҳофазасини тингламасдан, Қуръоннинг бир ҳарфининг бир нуктасини баён этган.

Саид Нурсий

Қабр эшигида ва саксондан ортиқ ёшда, бир қанча хасталик ила хаста бўлган ва ўлимга ўзини яқин кўрган бир бечора ғариб кекса дерки:

Биринчидан: Сизларнинг Покистон ва Ироқ ила ғоят муваффақияткорона иттифоқни бу миллатга камоли самимият ила, сурур ва фароҳ ила қозонишингизни бутун руҳу жонимиз ила табрик этамиз. Бу иттифоқингизни, иншааллоҳ тўрт юз миллион мусулмонларнинг умумий сулҳига ва умумий саломатликнинг таъминига қатъий бир муқаддима бўлиб руҳимда ҳис этдим. Ва намоз тасбеҳотидаги қувватли бир ихтор ила буни сизга ёзишга мажбур қолдим.

Ўттиз-қирқ санадан бери дунёни ва сиёсатни тарк этганим ҳолда, шиддатли бир алоқа ила бу қалбий ихторнинг сабаби: Эллик санадан бери иймонни қутқармоқ учун ғоят қисқа бир йўлни топган ва Қуръоннинг бу замонда бир маънавий мўъжизаси бўлган Рисола-и Нурнинг Арабистон ва Покистонда ҳар ердан янада зиёда таъсирлари бўлгани ва мақбул бўлиши, ҳатто олган хабаримизга кўра, маҳкамача аниқ қилинган миқдорнинг уч мисли Рисола-и Нур талабаларининг у атрофда бўлишларидир. Бу сир учун охир ҳаётимда қабр эшигида бу буюк натижани кўрмоқ ва баён этишга руҳан мажбур бўлдим.

Иккинчидан: Ирқчилик фикри Умавийлар замонида буюк бир таҳлика бергани ва ҳурриятнинг бошида "клублар" суратида буюк зарари кўрилиши ва Биринчи Жаҳон Урушида яна ирқчиликнинг истеъмоли ила муборак қардош Арабларнинг мужоҳид Туркларга қарши зарари кўрилгани каби, ҳозир ҳам ухуввати Исломияга қарши истеъмол этилиши мумкин ва умумий истироҳат душманлари яширин динсизлар яна у ирқчилик ила буюк зарар беришга уринганликларига аломатлар кўринмоқда. Ҳолбуки, манфий ҳаракат ила бошқасининг зарари ила озуқланмоқ ирқчиликнинг фитрий сажияси бўлгани ҳолда, аввало бошда Турк миллати дунёнинг ҳар тарафида Мусулмон бўлганидан, уларнинг ирқчиликлари Исломият ила бирлашган, айрилиши мумкин эмас. Турк мусулмон демакдир. Ҳатто мусулмон бўлмаган қисми туркликдан ҳам чиққанлар. Турк каби Арабларда ҳам Араблик ва Араб миллати Исломият ила бирлашган ва бўлиши лозимдир. Ҳақиқий миллатлари Исломиятдир. У кифоядир. Ирқчилик бутун-бутун бир азим таҳликадир.

Сизнинг бу дафаги Ироқ ва Покистон ила жуда қийматдор иттифоқингиз, иншааллоҳ бу таҳликали ирқчиликнинг зарарини даф этажак ва тўрт-беш миллион ирқчиларнинг ўрнига тўрт юз миллион қардош мусулмонларни ва саккиз юз миллион сулҳ ва умумий келишувга шиддат ила муҳтож Насроний ва бошқа дин соҳибларининг дўстликларини бу ватан миллатига қозонтиришга тўлиқ бир васила бўлишига руҳимга қаноат келганидан, сизга баён этмоқдаман.

Учинчидан: Олтмиш беш сана аввал бир ҳоким менга бир газета ўқиди. Бир динсиз мустамлакалар нозири Қуръонни қўлида тутиб конференция ўтказган. Деганки: "Бу мусулмонларнинг қўлида қолдикча, биз уларга ҳақиқий ҳоким бўлолмаймиз, таҳаккумимиз остида тутолмаймиз. Ё Қуръонни сукут эттиришимиз керак ва ёхуд мусулмонларни ундан совутишимиз керак".

Хуллас, бу икки фикр ила даҳшатли ифсод комитети бу бечора фидокор, маъсум, ҳамияткор миллатга зарар беришга уринганлар. Мен ҳам олтмиш беш сана аввал бу жараёнга қарши Қуръони Ҳакимдан ёрдам сўрадим. Ҳақиқатга қарши қисқа бир йўл ва яна жуда катта бир "Дорулфунуни Исломия" тасаввури ила, олтмиш беш санадир, охиратимизни қутқармоқ ва унинг бир фойдаси бўлиб дунёвий ҳаётимизни ҳам истибдоди мутлақдан ва залолатнинг ҳалокатидан қутқаришга ва мусулмон қавмлар мобайнидаги ухувватини инкишоф эттиришга икки василани топдик.

Биринчи василаси: Рисола-и Нурдирки, ухуввати иймониянинг инкишофига иймон қуввати ила хизмат қилганига қатъий далил ўхшовсиз бир мазлумият ва ожизлик ҳолатида таълиф этилиши ва ҳозир Ислом оламининг аксар ерларида ва Оврупа ва Америкага ҳам таъсирини кўрсатиши ва исёнчиларга ва динсиз фалсафага ва ўттиз санадан бери даҳшатли бир суратда моддиюн ва табииюн каби динсизлик фикрига қарши ғалаба қозониши ва ҳеч бир маҳкама ва тадқиқ ҳайъати ҳам уларни чиритломаслигидир. Иншааллоҳ, бир замон ҳам сиз каби ухуввати Исломиянинг калитини топган зотлар бу мўъжиза-и Қуръониянинг жилвасини Ислом оламига эшиттиражаксиз.

Иккинчи василаси: Олтмиш беш сана аввал Жомеъ-ул Азҳарга кетмоқ истагандим. Ислом Оламининг мадрасасидир дея, мен ҳам у муборак мадрасада бир дарс олишни ният қилдим. Фақат қисмат бўлмади. Жаноби Ҳақ раҳмати ила бир фикр руҳимга бердики:

Жомеъ-ул Азҳар Африкада бир умумий мадраса бўлгани каби, Осиё Африкадан нақадар буюк бўлса, янада буюк бир дорулфунун, бир Ислом университети Осиёда лозимдир. Токи Ислом қавмларини, масалан: Арабистон, Ҳиндистон, Эрон, Кафкас, Туркистон, Курдистондаги миллатларни манфий ирқчилик ифсод этмасин. Ҳақиқий, мусбат ва қудсий ва умумий ҳақиқий миллат бўлган Исломият миллати ила اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ Қуръоннинг бир асос қонунининг тўлиқ инкишофига мазҳар бўлсин. Ва фалсафа фанлари ила диний илмлар бир-бири ила ярашсин ва Оврупа маданияти Исломият асослари ила тўлиқ мусолаҳа этсин. Ва Анадолудаги мактаб аҳли ва мадраса аҳли бир-бирига ёрдамчи бўлиб иттифоқ этсин дея, шарқий вилоятларнинг марказида ҳам Ҳиндистон, ҳам Арабистон, ҳам Эрон, ҳам Кафкас, ҳам Туркистоннинг ўртасида Мадрасатуз Заҳро маъносида Жомеъ-ул Азҳар услубида бир дорулфунун, ҳам мактаб, ҳам мадраса бўлиб бир университет учун тўлиқ эллик беш санадир Рисола-и Нур ҳақиқатларига ҳаракат қилганим каби унга ҳам уринганман. Энг аввал бунинг қийматини (Аллоҳ раҳмат этсин) Султон Рашод тақдир этиб ёлғиз биносини қилмоқ учун йигирма минг олтин лира бергани каби, сўнгра мен Биринчи Жаҳон Урушидаги асоратимдан қайтганим вақт, Анқарада мавжуд икки юз депутатдан бир юз олтмиш уч депутатнинг имзоси ила бир юз эллик минг лира, у замон пулнинг қийматли вақтида, айнан ўша университет учун беришни қабул ва имзо этдилар. Мустафо Камол ҳам ичида эди. Демак, ҳозирги пул ила беш миллион лирага яқин бир таҳсисот бермоқ ила, токи у замонда бундай қийматдор бир университетнинг таъсисига ҳамма нарсадан зиёда аҳамият бердилар. Ҳатто динда жуда лоқайд ва ғарблашишмоқ ва анъаналардан айрилмоқ тарафдори бўлган бир қисм депутатлар ҳам уни имзоладилар. Ёлғиз улардан иккиси дедиларки:

"Биз ҳозир анъанавий илмлар ва диний илмлардан зиёда ғарблашишмоққа ва маданиятга муҳтожмиз".

Сиз, фарзи маҳол бўлиб, ҳеч бир жиҳатда эҳтиёж бўлмаса ҳам, аксар анбиёнинг Осиёда, шарқда зуҳури ва аксар ҳукамонинг ва файласуфларнинг ғарбда келишларининг далолати ила Осиёни ҳақиқий тараққий эттиражак, фан ва фалсафанинг таъсирларидан зиёда диний ҳис бўлгани ҳолда, бу фитрий қонунни назарга олмасдан ғарблашишмоқ номи ила Исломий анъанани ташласангиз ва ладиний бир асос қилсангиз ҳам, тўрт-беш буюк миллатларнинг марказида бўлган шарқий вилоятларда миллат, ватан саломати учун динга, Исломиятнинг ҳақиқатларига қатъиян тарафдор бўлмоқ сизга лозим ва алзамдир. Минглаб мисолларидан бир кичик мисол сизга айтиб бераман:

Мен Ванда экан, ҳамиятли Курд бир талабамга дедимки: "Турклар Исломиятга кўп хизмат қилганлар. Сен уларга не ният ила қарамоқдасан?" дедим.

Деди: "Мен мусулмон бир Туркни фосиқ бир қардошимга таржиҳ этаман. Балки отамдан зиёда унга алоқадорман. Чунки тўлиқ иймонга хизмат этмоқдалар".

Бир замон ўтди, (Аллоҳ раҳмат этсин) у талабам, мен асоратда экан, Истанбулда мактабга кирган. Асоратдан келгандан сўнг кўрдим. Баъзи ирқчи муаллимлардан олган аксул амал ила у ҳам Курдчилик томири ила бошқа бир маслакка кирган. Менга деди: "Мен ҳозир ғоят фосиқ, ҳатто динсиз ҳам бўлса бир Курдни солиҳ бир Туркка таржиҳ этаман".

Сўнгра мен уни бир қанча суҳбатда қутқардим. Тўлиқ қаноати келдики, Турклар бу Исломият миллатининг қаҳрамон бир қўшинидир.

Эй савол сўраган депутатлар! Шарқда беш миллионга яқин Курд бор. Юз миллионга яқин Эронликлар ва Ҳиндлилар бор. Етмиш миллион Араб бор. Қирқ миллион Кафкас бор. Ажабо, бир-бирига қўшни, қардош ва бир-бирига муҳтож бўлган бу қардошларга бу талабанинг Вандаги мадрасадан олган диний дарс-ми кўпроқ лозим? Ва ёхуд у миллатларни чалкаштиражак ва ирқдошларидан бошқа ўйламаган ва ухуввати Исломияни танимаган, ёлғиз фалсафий илмларни ўқимоқ ва Исломий илмларни назарга олмаслик бўлган у марҳум талабанинг иккинчи ҳоли-ми янада яхшидир? Сиздан сўрамоқдаман.

Хуллас, бу жавобимдан сўнгра анъанага қарши ва ҳар жиҳат ила ғарблашишмоқ фикрини ташиганлар турдилар, имзо қўйдилар. Исмларини айтмайман. Аллоҳ нуқсонларини афв этсин, ҳозир вафот этганлар.

Тўртинчидан: Модомики раиси жумҳур ғоят муҳим сиёсий масалалар ичида Шарқ Университетини энг аҳамиятли бир масала қилиб, ҳатто ҳориқо бир тарзда олтмиш миллион лиранинг у университетга сарфи учун бир қонун чиқармоқ даражасида фавқулодда бир хизмат ила мадрасанинг мадори итихори ва ўзига буюк бир шараф бердирган бу мадраса-и Исломияга, эски домлалик ҳиссиёти ила бошланиши, бутун шарқ домлаларини миннатдор этган. Ва ҳозир ўрта шарқда умумий сулҳнинг пойдевори ва биринчи қалъаси бўлган бу университетни яна азим сиёсий масалалар ичида янгидан назарга олиши, албатта бу ватан, бу давлатга, бу миллатга бу азим, фойдали хизматни натижа беражак. Диний илмлар у университетда асос бўлажак. Чунки хориждаги қувват тахриботи маънавийдир, иймонсизлик иладир. У маънавий тахриботга қарши атом бомбаси, фақат маънавий жиҳатида маънавиятдан қувват олиб у тахриботни тўхтата олар.

Модомики эллик беш сана бу масалага бутун ҳаётини сарф этган ва бутун нозикликлари ила ва натижалари ила тадқиқ этган бир одамнинг бу масалада овозини олмоқ ва фикрини сўрамоқ лозим келаркан, Америкада, Оврупада бу масалага доир маслаҳатга ўзингизни мажбур билганингиздан, албатта менинг ҳам бу масалада сўз сўйлашга ҳаққим бор. Ҳамияткор бўлган бутун бир миллат номига сиздан кутмоқдамиз.

Саид Нурсий