Yigirma Sakkizinchi Yog'du
Shu oyati karimaning ochiq ma'nosi koʻp tafsirlarning bayoniga koʻra yuksak i'jozi Qur'oniyni koʻrsatmaganidan, koʻp payt zehnimni mashg'ul qilar edi. Qur'onning fayzidan kelgan gʻoyat goʻzal va yuksak ma'nolaridan uch jihatini qisqacha bayon qilamiz.
Birinchisi: Janobi Haq Rasuliga oid boʻla oladigan ba'zi hollarni Rasulini hurmat va sharaflantirish nuqtasida ba'zan oʻziga nisbat beradi.
Mana bu yerda ham: "Rasulim sizga risolat vazifasi va ubudiyatni tablig' xizmatiga muqobil sizdan bir ajr va haq va mukofot, taom yedirishni istamaydi" ma'nosida, "Men sizni ibodat uchun xalq etganman, Menga rizq berish va taom yedirish uchun emas" ma'nosidagi oyat, Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamga oid taom yedirish va rizq berishni murod qilgan bo'lishi kerak. Boʻlmasa gʻoyat yaqqol bir ma'lumni bildirish navidan boʻladi. I'jozi Qur'onning balog'atiga uygʻun kelmaydi.
Ikkinchi jihat: Inson rizqqa koʻp mubtalo boʻlgani uchun, rizq uchun ishlash bahonasini ubudiyatga mone deb oʻylab, oʻziga bir uzr topmaslik uchun oyati karima deydiki: "Siz ubudiyat uchun xalq etilgansiz. Xilqatingizning natijasi ubudiyatdir. Rizq uchun ishlash, amri Ilohiy nuqtasida bir navi ubudiyatdir. Mening maxluqotim va rizqlarini bo'ynimga olganim nafslaringiz va oilangiz va hayvonlaringizning rizqini ta'minlash, go'yo menga oid rizq va taom berishni tayyorlash uchun yaratilmagansiz. Chunki Razzoq menman. Sizning yaqinlaringiz boʻlgan bandalarimning rizqini men beryapman. Siz buni bahona qilib ubudiyatni tark qilmanglar!" Agar bu ma'no boʻlmasa, Janobi Haqqa rizq berish va taom yedirish maholligi yaqqol va ma'lum boʻlganidan, ma'lumni bildirish navidan boʻladi. Ilmi Balog'atda bir muqarrar qoida borki: Bir kalomning ma'nosi ma'lum va yaqqol boʻlsa, u ma'no murod emas, uning bir lozimi, bir tobesi muroddir. Masalan, sen birovga: "Sen hofizsan", desang. U ma'lumini bildirish navidan boʻladi. Demak maqsud ma'nosi shuki: "Men sening hofiz boʻlganingni bilaman." Bilganimni bilmagani uchun unga bildiryapman.
Mana shu qoidaga binoan, oyat Janobi Haqqa rizq berishni va taom yedirishni rad qilishdan kinoya boʻlgan ma'no shudir: "Menga oid boʻlib va rizqlariga kafil bo'lganim maxluqotimga rizq yetishtirish uchun xalq etilmagansiz. Balki asl vazifangiz ubudiyatdir. Amrlarimga koʻra rizq uchun g'ayrat ko'rsatish ham bir navi ibodatdir."
Uchinchi jihat: Ixlos surasida qandayki لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ ochiq ma'nosi ma'lum va yaqqol boʻlganidan, u ma'noning bir lozimi muroddir. Ya'ni: "Volida va valadi boʻlganlar, iloh boʻlolmaslar." ma'nosida va Hazrati Iso (AS) va Uzayr (AS) va maloika va yulduzlarning va haq bo'lmagan ma'budlarning uluhiyatlarini rad qilish qasdi bilan azaliy va abadiy ma'nosida Janobi Haqning لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ gʻoyat yaqqol va ma'lum hukm qilgani kabi, aynan shuningdek, bu misolimizda ham "rizq va yedirish qobiliyati boʻlgan narsalar iloh va ma'bud boʻlolmaslar" ma'nosida Ma'budingiz boʻlgan Razzoqi Zuljalol sizdan oʻziga rizq istamaydi va siz unga taom yedirish uchun yaratilmagansiz ma'nosidagi oyat, rizqqa muhtoj va taomlantirilgan mavjudot ma'budiyatga loyiq emaslar, deganidir.
Ra'fat, اَوْ هُمْ قَٓائِلُونَ oyati jalilasidaki قَٓائِلُونَ kalimasining ma'nosini qiziqib soʻrashi munosabati bilan va qamoqda bomdod namozdan soʻng boshqalar kabi yotishidan kelgan lanjlik sababli, olmos kabi qalamini tanballikka yoʻliqtirmaslik uchun yozilgan. Uyqu uch navdir:
Birinchisi: Gʻayluladirki, bomdoddan soʻng qarohat vaqti tugagunga qadardir. Bu uyqu rizqning nuqsonli va barakasiz bo'lishiga, hadisda aytilishicha, sabab bo'lgani uchun, sunnatga xilofdir. Chunki rizq uchun ishlashning muqaddimalarini tayyorlashning eng munosib zamoni, salqinlik vaqtidir. Bu vaqt oʻtgandan soʻng bir lanjlik hosil bo'ladi. U kungi mehnatga va natijada rizqqa ham zarar bergani kabi, barakasizlikka ham sabab bo'lgani koʻp tajribalar bilan tasdiqlangan.
Ikkinchisi: Fayluladirki, asr namozidan soʻng shomga qadardir. Bu uyqu umrning nuqsonli bo'lishiga, ya'ni uyqudan kelgan karaxtlik jihati bilan u kungi umri navm-olud, yarim uyqu, qisqacha bir shakl olganidan, moddiy bir nuqsonlik koʻrsatgani kabi, ma'naviy jihati bilan ham u kun hayotining moddiy va ma'naviy natijasi aksariyat bilan asrdan soʻng ko'ringanidan, u vaqtni uyqu bilan oʻtkazish, u natijani koʻrmaslik hukmiga oʻtganidan, goʻyo u kunni yashamagandek boʻladi.
Uchinchisi: Qayluladirki, bu uyqu sunnati saniyadir. Zuho vaqtidan peshindan biroz oʻtganga qadardir. Bu uyqu kechqurun uyg'onishga sabab bo'lgani uchun, sunnat boʻlish bilan barobar, Arabiston yarim orolida peshin vaqti deyilgan shiddatli issiqlik zamonida ishni to'xtatib turish, qavm va muhitning odati boʻlganidan, u sunnati saniyani yanada ziyoda quvvatlantirgandir. Bu uyqu ham umrni, ham rizqni ziyodalashtirishga sababdir. Chunki yarim soat qaylula, ikki soat kechki uyquga teng keladi. Demak, umriga har kun bir yarim soat qo'shadi. Rizq uchun ishlash muddatiga yana bir yarim soatni oʻlimning qardoshi boʻlgan uyquning qoʻlidan qutqarib yashatadi va ishlash zamoniga qo'shadi.
jumlasi namoz tasbehotida oʻqilarkan inkishof etgan latif bir nuktani uzoq-uzoqdan koʻrdim. Hammasini tutolmadim, lekin ishora navidan bir-ikki jumlasini aytaman. Koʻrdimki: Tun olami dunyoning yangi ochilgan bir manzili kabidir. Xufton namozida u olamga kirdim. Xayolning hayratomuz kengayishidan va inson mohiyatining butun dunyo bilan aloqadorligidan, ulkan dunyoni o'sha tunda bir manzil kabi koʻrdim. Zihayotlar va insonlar shu daraja kichraydilarki, koʻrinmay qoldilar. Faqat u manzilni jonlantirgan va unsiyatlantirgan va nurlantirgan bitta shaxsiyati ma'naviya-i Muhammadiyani (ASV) xayolan mushohada qildim. Bir odam yangi bir manzilga kirgan vaqti, manzildagi zotlarga salom bergani kabi, "Minglab salom {(Hoshiya) Zoti Ahmadiyaga (ASV) kelgan rahmat, umum ummatning abadiy zamondagi ehtiyojlariga qaraydi. Shuning uchun cheksiz salot oʻrinlidir. Ajabo, dunyo kabi ulkan, buyuk va gʻaflat bilan qorongʻu, qo'rqinchli va xoli bir xonaga birov kirsa. Qanchalar dahshatga tushadi, qo'rqadi, xavotirlanadi. Va birdan u xonani nurlantirib anis, munis, habib, mahbub bir Yovari Akram to'rda koʻrinib, u xonaning Moliki Rahiymi Karimini u xonaning har narsasi bilan ta'rif qilib tanittirsa, qanchalar sevinch, unsiyat, surur, ziyo, huzur berganini qiyos qilinglar. Zoti Risolatdagi salovotning qiymatini va lazzatini taqdir qilinglar!} senga Ey Rasululloh!" deyishga bir orzuning ichimda joʻshayotganini koʻrdim. Goʻyo butun insu jinning sanog'icha salom beraman, ya'ni senga bay'atimni yangilab, boshqaruvingni qabul va keltirgan qonunlaringga itoat va amrlaringga taslim va hujumimizdan xalos bo'lishingni salom bilan ifoda qilib, mening dunyomning qismlari, ziyshuur maxluqlari boʻlgan umum jin va insonlarni gapirtirib, har birlarining nomidan bir salomni, mazkur ma'nolar bilan taqdim qildim. Ham u keltirgan nur va hadyasi bilan, mening bu dunyomni nurlantirgani kabi, harkasning bu dunyodagi dunyolarini nurlantiradi, ne'matlantiradi deya u hadyasiga shokirona bir javob berish navidan "Minglab salovot senga tushsin!" dedim. Ya'ni, sening bu yaxshiligingga qarshi biz javob qaytarolmaymiz, balki Xoliqimizning xazina-i Rahmatidan kelgan va samovot ahlining sanog'icha rahmatlar senga kelishini niyoz bilan shukonamizni izhor qilamiz, ma'nosini xayolan his qildim.
U Zoti Ahmadiya (ASV) ubudiyati jihati bilan -xalqdan Haqqa yuzlanishi e'tibori bilan- rahmat ma'nosidagi salotni istaydi. Risolati jihati bilan -Haqdan xalqqa elchiligi munosabati bilan- salom istaydi. Qandayki jin va insonlar sanog'icha salomga loyiq va jin va insonlar sanog'icha umumiy bay'atni yangilashni taqdim qilamiz. Xuddi shuning kabi, samovot ahli sanog'icha xazina-i Rahmatdan har birining nomidan bir salotga loyiqdir. Chunki keltirgan nuri bilan har bir narsaning kamoli koʻrinadi va har bir mavjudning qiymati namoyon bo'ladi va har bir maxluqning vazifa-i Rabboniyasi mushohada qilinadi va har bir san'at asaridagi maqosidi Ilohiya o'rtaga chiqadi.
Shuning uchun har bir narsa hol tili bilan boʻlgani kabi, so'zlashish tili ham boʻlsa edi, "Assalotu vassalamu alayka ya Rasululloh" deyishlari qat'iy boʻlganidan, biz umum ularning nomidan
deb ma'nan aytamiz.
Aziz qardoshim!
Vahdat-ul vujudga doir bir oz izoh istayapsiz. Bu masalaga doir Oʻttiz Birinchi Maktubning bir Yog'dusida Hazrat Muhyiddinning bu masaladagi fikriga qarshi gʻoyat quvvatli va izohli bir javob bor. Hozircha bu qadar deymizki:
Bu vahdat-ul vujud masalasini hozirgi insonlarga talqin qilish jiddiy zarar beradi. Qandayki tashbehlar va tamsillar olimlar qoʻlidan avomning qoʻliga hamda ilmning qoʻlidan jaholatning qoʻliga kirsa, haqiqat deb qabul qilinadi. {(Hoshiya) Qandayki ikkita maloika, tashbehning sirri munosabati bilan Savr va Hut deb nomlangan, avom tomonidan kattakon bir hoʻkiz va ulkan bir baliq deb qabul qilingandir.} Xuddi shuning kabi, vahdat-ul vujud masalasi kabi yuksak haqiqatlar, ahli gʻaflat va sabablar ichiga shoʻngʻigan avomlarga kirsa, tabiat deb qabul qilinadi va uchta muhim zarar beradi:
Birinchisi: Vahdat-ul vujudning mashrabi, Janobi Haq hisobiga koinotni go'yo inkor qilish ekan, avomga kirgan sari, gʻofil avomlarga, xususan moddiyun fikrlari bilan bulg'angan fikrlarga kirgan sari, koinot va moddiyot hisobiga uluhiyatni inkor yoʻliga ketadi.
Ikkinchisi: Vahdat-ul vujud mashrabi, mosivo-i Ilohiyning rububiyatini shu daraja shiddat bilan rad qiladiki, mosivoni inkor va ikkilikni olib tashlaydi. Nafaqat nafsi ammoralarning, balki har bir narsaning mustaqil vujudini koʻrmaslik ekan, bu zamonda tabiat fikrining istilosi bilan hamda gʻurur va anoniyatning nafsi ammorani shishirishi bilan hamda oxiratni va Xoliqni bir daraja unutish jihati bilan ba'zi nafsi ammoralar kichik bittadan fir'avn, go'yo nafsini ma'bud deb qabul qilish iste'dodida boʻlgan insonlarga vahdat-ul vujudni talqin qilish, "Alloh saqlasin", nafsi ammorani shunday taltaytiradiki, itoatdan chiqadi.
Uchinchisi: O'zgarmoq, almashmoq, bo'linmoq, joy egallamoqdan muqaddas, pok, uzoq, yuksak boʻlgan Zoti Zuljalolning vujubi vujudiga va muqaddaslik va ayblardan uzoq bo'lishiga muvofiq tushmagan tasavvurlarga sabab bo'ladi va botil talqinlarga mador boʻladi. Ha, vahdat-ul vujuddan bahs qilgan, fikran Yerdan yulduzlarga chiqib, koinotni orqasida qoldirib nazarini Arshi A'loga tikkan, istig'roqiy bir suratda koinotni yo'q deb sanab hamma narsani toʻgʻridan-toʻgʻri iymon quvvati bilan Vohidi Ahaddan koʻra oladi. Boʻlmasa koinotning orqasida turib koinotga qaragan va qarshisida sabablarni koʻrgan va Yerdan nazar qilgan, albatta sabablar ichida boʻgʻilib, tabiat botoqligiga tushish ehtimoli bor. Fikran Arshga chiqqan, Jaloliddin Rumiy kabi deya oladi: "Qulogʻingni och! Harkasdan eshitgan soʻzlaringni, fitriy fonograflar kabi Janobi Haqdan eshita olasan." Boʻlmasa, Jaloliddin kabi bu daraja yuksakka chiqmagan va Yerdan Arshga qadar mavjudotni oyna shaklida koʻrmagan odamga, "Diqqat bilan quloq sol, harkasdan Kalomullohni eshitasan" desang, ma'nan Arshdan Yerga qulaganday haqiqatga xilof botil tasavvurlarga giriftor boʻladi!..
Mustafo Sabri bilan Muso Bekufning tushunchalarini muvozana qilish uchun vaqtim uyg'un emas. Faqat bu qadar deymanki: "Biri ifrot qilgan, boshqasi tafrit qilmoqda." Mustafo Sabri garchi mudofaalarida Muso Bekufga nisbatan haqlidir,
lekin Muhyiddin kabi Islomiy ilmlarning bir moʻ'jizasi boʻlgan bir zotni kamsitishda haqsizdir. Ha, Muhyiddin oʻzi hadiy va maqbuldir. Ammo har kitobida muhdiy va murshid boʻlolmaydi. Haqiqatlarda koʻpincha mezonsiz ketganidan, Ahli Sunnat qoidalariga muxoliflik qiladi. Va ba'zi kalomlari zohiriy zalolatni ifoda qiladi, faqat oʻzi zalolatdan uzoqdir. Ba'zan kalom kufr koʻrinadi, ammo sohibi kofir boʻlolmaydi. Mustafo Sabri bu nuqtalarni nazarga olmagan. Ahli Sunnat qoidalariga mutaassiblik jihati bilan ba'zi nuqtalarda tafrit qilgan. Muso Bekuf esa, ziyoda islohotga tarafdor va zamonaviylikka mumashatkor tushunchalari bilan juda xato ketmoqda. Ba'zi Islomiy haqiqatlarni xato ta'villar bilan buzmoqda. Abul Ala-i Ma'arri kabi nomaqbul bir odamni muhaqqiqlardan ustun tutganidan va oʻz tushunchalariga uygʻun kelgan Muhyiddinning Ahli Sunnatga muxoliflik qilgan masalalariga ziyoda tarafdorligidan, ziyoda ifrot qilmoqda. قَالَ مُحْيِى الدّ۪ينِ : تَحْرُمُ مُطَالَعَةُ كُتُبِنَا عَلٰى مَنْ لَيْسَ مِنَّا ya'ni: "Bizdan boʻlmagan va maqomimizni bilmagan kitoblarimizni oʻqimasin, zarar koʻradi." Darhaqiqat, bu zamonda Muhyiddinning kitoblari, xususan vahdat-ul vujudga doir masalalarini oʻqish, zararlidir.
Bashariyatning yigʻlanadigan kulishlariga, istiqbol xavotiri va oqibatni ko'rishlik a'dasasi bilan, gʻoyat dabdabali bir bayramda qamoqxona derazasidan qararkan, xayolim nazariga inkishof etgan bir vaziyatni bayon qilaman. Kinoda, anchadan beri mozoristonda yotganlarning hayotdagi vaziyatlari koʻringani kabi, yaqin bir istiqbolda mozoriston ahli boʻladiganlarning, harakatlanayotgan janozalarini koʻrganday boʻldim. U kulganlarga yigʻladim. Birdan bir qo'rquv, bir achinish hissi keldi. Aqlimga yo'naldim, haqiqatdan: "Bu xayol nima?" deb soʻradim. Haqiqat dediki: "Ellik yildan keyin, bu batamom quvonch bilan kulayotgan va vaqtichog'lik qilayotgan bechoralardan elliktadan beshtasi yetmish yoshli keksalar kabi beli bukilgan, qirq beshtasi mozoristonda chirigan boʻladilar. U goʻzal siymolar, u quvonchli kulishlar zidlariga aylangan boʻladilar." كُلُّ اٰتٍ قَر۪يبٌ qoidasi bilan, modomiki yaqinda keladigan narsalarning kelganday koʻrilishi bir daraja haqiqatdir, albatta koʻrganing xayol emas.
Modomiki dunyoning gʻaflatli kulishlari bunday yigʻlanadigan achchiq hollarning pardasidir va vaqtinchalik va zavolga ma'ruzdir. Albatta bechora insonlarning abadparast qalbini va baqo ishqiga maftun boʻlgan ruhini kuldiradigan, sevintiradigan, mashru' doirada va shukr qilib, huzurda bo'lgandek, gʻaflatsiz, begunoh vaqtichog'liklardir va savob jihati bilan boqiy qolgan sevinchlardir. Shuning uchundirki, bayramlarda gʻaflat istilo qilib, gʻayri mashru' doiraga kirmaslik uchun, rivoyatlarda zikrullohga va shukrga juda azim tagʻribot bor. Toki, bayramlarda u sevinch va shodlik ne'matlarini shukrga aylantirib, u ne'matni davom ettirsin va ziyodalashtirsin. Chunki shukr ne'matni ziyodalashtiradi, gʻaflatni haydaydi.
Ma'nosi: {(Hoshiya) Bu qismning ham hammaga foydasi bor.} "Nafs doimo yomon narsalarga boshlaydi" oyatining, hamda اَعْدٰى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّت۪ى بَيْنَ جَنْبَيْكَ sharafli ma'nosi: "Sening eng zararli dushmaning nafsingdir" hadisining bir nuktasidir.
Poklanmagan nafsi ammorasi boʻlish sharti bilan, o'z nafsini yoqtirgan va sevgan odam, boshqasini sevolmaydi. Agar zohiriy sevsa ham, samimiy sevolmaydi, balki undagi manfaatini va lazzatini sevadi. Doimo oʻzini yaxshi ko'rsatishga va sevdirishga urinadi hamda kamchilikni nafsiga olmaydi, balki advokat kabi oʻzini mudofaa qiladi va oqlaydi. Mubolagʻalar bilan, balki yolgʻonlar bilan nafsini madh va aybu-nuqsonlardan uzoq bilib, go'yo muqaddaslashtiradi va darajasiga koʻra مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ oyatining bir ta'zirini yeydi. O'zini-o'zi maqtash va sevdirishi esa, aks ta'sir bilan yoqtirmaslikni jalb qiladi, sovuq ko'rinadi. Yana, uxraviy amalda ixlosni yoʻqotadi, riyoni aralashtiradi. Oqibatni koʻrmaydigan va natijalarni o'ylamaydigan va shu onki lazzatga mubtalo boʻlgan hisga va havo-i nafsga magʻlub boʻlib, yoʻlini adashtirgan hisning fatvosi bilan, bir soat lazzat uchun bir yil qamoqda yotadi. Bir daqiqa gʻurur yoki intiqom sababli oʻn yil jazo koʻradi. Go'yo, dars olgan "Amma" porasini bir dona qandga sotgan havoyi bir bola kabi,
hissini erkalash uchun va havosini mamnun qilish uchun va havasini qondirish uchun, olmos qiymatida boʻlgan savoblarini ahamiyatsiz shisha parchalari hukmidagi lazzatlarga, anoniyatlarga vasila qilib, foydali ishlarda zarar qiladi.
SAVOL: Qisqa bir zamondagi kufrga muqobil, hadsiz bir zamon Jahannamda hibs qanday adolat boʻladi?
JAVOB: Bir yil uch yuz oltmish besh kun bo'lish hisobi bilan, bir daqiqada qilingan qotillik uchun, yetti million sakkiz yuz sakson toʻrt ming daqiqa hibsni adolat qonuni talab qilar ekan; bir daqiqa kufr, mingta qotillik hukmida boʻlganidan, yigirma yil umrini kufr bilan oʻtkazgan va kufr bilan oʻlgan bir odam, adolat qonuni bilan ellik yetti trillion ikki yuz bir milliard ikki yuz million yil basharning adolat qonuni bilan hibsga haqdor boʻladi. Albatta خَالِد۪ينَ ف۪يهَا اَبَدًا adolati Ilohiy bilan uyg'unlik tomoni bundan tushuniladi.
Bir-biridan gʻoyat uzoq bo'lgan ikki sonning munosabat sirri shuki: Qotillik va kufr, bizg'unchilik va tajovuz boʻlgani uchun, boshqasiga ta'sirlar qiladi. Bir daqiqada qotillik, loaqal zohiriy odatga koʻra oʻn besh yil o'ldirilganning hayotini yo'qotadi, uning oʻrniga hibsga kiradi. Bir daqiqa kufr, ming bir Asmo-i Ilohiyani inkor va naqshlarini kamsitish va koinotning huquqiga tajovuz va kamolotini inkor va hadsiz vahdoniyat dalillarini yolg'onlash va shahodatlarini rad qilish boʻlganidan.. kofirni minglab yildan ziyoda asfali sofiliynga otadi, خَالِد۪ينَ da hibs qiladi.
Risola-i Nur shogirdlarini ayblagan va jazolarini istagani 163-chi moddasiga, Risola-i Nur muallifining madrasasiga, bir yuz ellik ming lira berilishiga doir loyihaning, 200 deputatdan 163 deputatning soniga tavofuq qilib, ma'nan u tavofuq deydiki: Jumhuriyat Hukumati 163 deputatining taqdirlaydigan imzolari, 163-chi qonun moddasining hukmini u haqida bekor qiladi.
Ham yana ma'nodor bir latif tavofuqlardandirki, Risola-i Nurning 128 qismi 115 qism kitob boʻladi. Risola-i Nur shogirdlari va muallifi qamalishlarining boshlanishi bo'lgan 27 aprel 1935 sanasi bilan, mahkamaning qaror va hukm sanasi boʻlgan 19 avgust 1935 sanasi boʻlishiga nazaran, 115 kun boʻlib, Risola-i Nur kitoblari soniga tavofuq qilish bilan barobar, so'roq qilingan 115 aybdor qilib koʻrsatilgan shaxslarning ham soniga aynan tavofuq qilgani kabi.. koʻrsatadiki: Risola-i Nur muallifining va shogirdlarining boshiga kelgan musibat, bir inoyat qo'li bilan tartiblanmoqda.
{(Hoshiya) Diqqatga sazovordirki: Risola-i Nur shogirdlari qamalishlarining bir qismi 25 aprel 1935 sanasida boshlangan boʻlib, qarornomada aybdor qilib koʻrsatilgan 117 kishi boʻlsa ham, ikkitasining ismi takrorlanganiga nazaran bu surat bilan shogirdlarning soni 117 soniga u qismning qamalishidan hukm sanasiga qadar 117 kun boʻlish bilan tavofuq qilib, avvalgi tavofuqlarga yana bir latofat qoʻshgandir.}
Bu Yog'duning boshida Imomi Ali (RA) Risola-i Nurga ishora qilganidan, bir qardoshimiz hayajonli bir ishtiyoq bilan Risola-i Nurga Olmos, Gavhar, Nur ismini qoʻyib takrorlab yozgan edi. Bu Yog'duning oxirida kirgizilishi munosib koʻrildi:
Taqvo doirasida boʻlgan talaba telba ham boʻlsa, ajabo Risola-i Nurning va qiymatli olmosning nuridan ayrila oladimi? Shunday taxmin qilamanki: Risola-i Nurning bu ojiz talabingiz qadar karomatini, fazilatini, lazzatini yegan, shirin mevasidan uzgan nodirdir. Ham bu qadar ojizligim bilan barobar, Risola-i Nurga xizmat qilolmaganim holda, koʻrsatgan e'tiboringiz uchun shukrda qarzdorman. Shunga binoan, Risola-i Nurdan bandangiz emas, hech bir talabangiz u muborak olmosdan va lazzatdan ayrilolmaydi. Marhamatingizga ishonib, Risola-i Nurning bu dafagi tintuvlarida ikki karomati aynan sodir boʻlgan. Qamoqxona ichida politsiya, jandarma va nazoratchilar mudhish tintuv qilarkan, oʻsha payt hech kim koʻrmasdan, yetti-sakkiz yoshli singlimning oʻgʻli maktab papkasining ichiga Risola-i Nurning nusxalarini qoʻyib olib ketgan. Tintuv bandangizning xonasida edi. Bola xonaga keldi, xonada to's-to'polonni koʻrib, xonaning bir tarafida alohida turgan Risola-i Nurlarni papkasiga qoʻydi va ichkaridagi xodimlarning hech biri farqiga bormadi, bolaga ham hech narsa demadilar. Fidokor bola toʻgʻri onasining yoniga boradi. "Togʻam doimo bizga oʻqigan Risola-i Nurlarni keltirdim. Bularni olmoqchi ekanlar. Men ularning xabari boʻlmasdan, ular boshqa maktub, kitob titkilarkan oldim, papkamga qoʻydim. Bularni yaxshigina bir yerga qoʻying, muhofaza qiling.
Men bularning oʻqilishini juda yaxshi ko'raman. Togʻam bizga bularni oʻqir edi. U oʻqirkan menda boshqa bir holat kasb etardim." deya volidasiga aytib, maktabiga qaytadi. Bu soyada Olmos, Gavhar, Nurlar qoʻlga oʻtmaydi. Bu karomat bo'lmasdan nima? Qur'oniy bir moʻ'jiza bo'lmasdan nima? Ajabo, bu fazilat, ajabo bu lazzat, ajabo bu Olmos, Gavhar qaysi yozilgan asarlarda borki, bu Olmos, Gavhar, Nurlar hozirga qadar qaysi zotning ogʻzidan toʻkilgan. Men ham qamoq emas, bu Olmos, Gavhar, Nurlar uchun har on, har daqiqa, har fidokorlikni mamnuniyat bilan qabul qilaman. Mendan soʻng bu Olmos, Gavhar, Nurlar yoʻlida avlodim Amin ham butun hayotini sarf qilishga tayyordir.
Mana bu Olmos, Gavhar, Nurning ikkinchi karomatini isbot qilish bilan, uch yoshdan sakkiz yoshga qadar qarindoshlarim va avlodim bu Olmos, Gavhar, Nurlar uchun fidokorona va bu yoʻlda hayotlarini hech oʻylamasdan fido qilishlarini isbot qilaman. Chunki bu Olmos, Gavhar, Nurni oʻqirkan hammasi boshimda toʻplandilar. Ularni erkaladim va bittadan choy berdim. Bu Olmos, Gavhar, Nurni oʻqishni davom qildim. Hammasi birdan "Bu nima? Bu yozuv qanday yozuv?" deb soʻradilar. Men ham dedim: "Bu Olmos, Gavhar, Nurdir!" deya bularga oʻqishni boshladim. Oʻninchi Soʻzni oʻqirkan soatlar oʻtgan. Bolalar qiziqqanlaridan, tushunmagan vaqtlari darrov bandangizdan soʻrar edilar. Men ham bu Olmos, Gavhar, Nurni ular tushuna oladigan shaklda izoh qilarkan, bolalarning ranglari rang-barang boʻlardi va goʻzallashardi. Bandangiz ham bolalarning yuziga qaragan sari, hammasida boshqa-boshqa nurli Said koʻrardim. Savollarida "Nur qaysisi? Gavhar qaysisi va Olmos qaysisi?" deb soʻraganlarida, "Ha, Nur buni oʻqishdir. Qara, sizlarda bir goʻzallik hosil boʻldi." Ular ham bir birlarining yuzlariga qaradilar, tasdiq qildilar. "Olmos nima? Bu soʻzlarni yozishdir. U vaqt, ya'ni yozgan vaqtingiz sizning yozuvlaringiz olmos kabi qiymatli boʻladi." Tasdiq qildilar. "Gavhar nima? U ham bu kitobdan olgan iymoningizdir." Hammalari birdan shahodat keltirdilar. Bu suhbatda uch-toʻrt soat oʻtgan, bandangiz farqiga bormabman.
Mana Olmos, Gavhar, Nur budir dedim. Tasdiq qildilar. Hammalari birdan menga qarardilar va "Buni kim yozdi?" derdilar.
Bu sahar tushimda, Istanbulning Toʻpxona sohiliga oʻxshash sof va tiniq bir dengiz sohilida ekanman. Menimcha choshgoh vaqtidagi Quyoshning ziyosi u ulkan dengizning ustida lobar yog'dular hosil qilayotgan edi. Men dengizga yoʻnalganman. Dengizning oʻrta va janubi tarafidan suzib-suzib sohilga kelgan bir yigit yelkasidagi bir omochni sohilga chiqardi. U yerda barcha qardoshlarimizni kutib olinayotgan ekanlar, sohil boʻylab gʻarbdan chopqillab ikki otli kelayotgan edi. "Ustoz kelmoqdalar!" dedilar. Bu gavjumlik yorildi, hech to'xtamasdan bu haybatli yagʻiz otli va bugʻdoy rang chehrali ikki zot sharq tomon uzoqlashdilar. Men u dengizga shoʻngʻiyotgan ekanman, uygʻondim.
Gar madh qilish bo'lsa faxrlanib oʻzingizni maqsadingiz
Risola-i Nurning eng soʻniq yulduzining yoʻldoshisiz
Zinhor sayyora deb oʻylama qardoshim, Risola-i Nurning
Arz emas, Oftob ham yoʻldoshidir uning
Juda yaqinda porlaydi olamda Risola-i Nur
Soʻnmas, balki yashirinar, zero nurun ala nur
Bir nurki, bahri haqiqat va mahzi hidoyatdir u
مَنْ اَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِىِّ وَ مَنِ اهْتَدٰى ni oʻqi.
Haqdan boʻlmas shikoyat, balki maqsad hikoyat
Sharrning ustida ketarkan Haqqa ma'lum
Risola-i Nurgaki, aylamishtim ham da xizmat
Risola-i Nurki, Aliyyul Murtazo va Gʻavsi A'zam
Jaljalutiyada va ba'zi qasidalarda qilganlar ishora
Risola-i Nurki, urvat-ul vusqo, lanfisam
Yopishib olganman zero, ham hidoyat va ayni haqiqat
Qoʻydilar bizlarniki, u yerda turgandi Yusuf Alayhissalom
Hamda barobarimizda edi Hazrati Ustoz.
Yigirma Sakkizinchi Yog'duning Yigirma Sakkizinchi Nuktasi
kabi oyatlarning muhim bir nuktasi, ahli zalolatning bir tanqidi munosabati bilan bayon qilinadi. Jumladan:
Jin va shaytonlarning josuslari, samovot xabarlariga quloq oʻgʻriligi qilib, gʻaybiy xabarlarni keltirib, kohinlar va moddiyunlar va ba'zi ispirtizmachilar kabi, gʻaybdan xabar berishlarini, vahiyning nozil bo'lishining boshida vahiyga bir shubha keltirmaslik uchun ularning u doimiy josusligi o'sha vaqt yanada ziyoda uchar yulduzlar bilan toshbo'ron va man qilinganiga doir boʻlgan mazkur oyatlar munosabati bilan gʻoyat muhim uch qismli bir savolga muxtasar bir javobdir.
Savol: Shu kabi oyatlardan tushuniladiki, juz'iy va ba'zan shaxsiy g'aybiy bir hodisadan ham xabar olish uchun gʻoyat olis bir masofa boʻlgan samovot mamlakatiga josus shaytonlarning suqilishi va u juda keng mamlakatning har tarafida u juz'iy hodisadan bahs bordek, qaysi shayton boʻlmasin, qaysi yerga suqilmasin, chala-chulpa u xabarni eshitadi, keltiradi degan bir ma'noni aql va hikmat qabul qilmaydi. Ham nassi oyat bilan, samovotning ustida boʻlgan Jannatning mevalarini ba'zi ahli risolat va ahli karomat, yaqin bir yerdan olayotganday olar ekanlar. Ba'zan yaqindan Jannatni tomosha qilarkanlar deb haddan ortiq uzoqlik haddan ortiq yaqinlik ichida bir masaladirki, bu asrning aqlga sigʻmaydi? Yana, juz'iy bir shaxsning juz'iy bir ahvoli kulliy va keng boʻlgan samovot mamlakatidagi Mala-i A'loning bahsiga sabab boʻlishi, gʻoyat hakiymona boʻlgan koinotning idorasi hikmatiga muvofiq kelmaydi? Holbuki bu uch masala ham Islomiy haqiqatlardan sanaladi?
Javob: Birinchidan: Oʻn Beshinchi Soʻz nomli bir risolada "yettita pog'ona" nomli yettita qat'iy muqaddima bilan
oyati ifoda qilgan, yulduzlar bilan shayton josuslarining samovotdan yo'qotilishi va quvilishi shunday bir suratda isbot qilinganki, eng qaysar moddiyunni ham ishontiradi, jim qiladi va qabul qildiradi.
Ikkinchidan: Bu uzoq deb oʻylangan u uch Islomiyat haqiqatini qisqa zehnlaga yaqinlashtirish uchun bir tamsil bilan ishora qilamiz. Masalan: Bir hukumatning doira-i askariyasi mamlakatning sharqida va doira-i adliyasi gʻarbida va doira-i maorifi shimolida va doira-i ilmiyasi janubida va doira-i mulkiyasi oʻrtasida boʻlsa; simsiz telefon, telegraf bilan, gʻoyat muntazam bir suratda har doira aloqador boʻlgan vaziyatlarni koʻrsa, xabar olsa; xuddi butun u mamlakat, adliya doirasi boʻlgani holda, askariy doirasidir va mulkiya doirasi boʻlgani kabi, ilmiya doirasi boʻladi.
Ham masalan: Farqli davlatlar va boshqa-boshqa poytaxtlari boʻlgan hukumatlarning ba'zan boʻladiki, mustamlakalar jihati bilan yoki imtiyozlar e'tibori bilan yoki tijoratlar munosabati bilan birgina mamlakatda boshqa-boshqa hokimiyatliklari boʻladi. Raiyat va millat bir boʻlgani holda, har bir hukumat oʻz imtiyozi jihati bilan u raiyat bilan munosabatdordir. Bir-biridan juda uzoq u hukumatlarning muomalalari bir-biriga tegiladi. Har bir uyda bir-biriga yaqinlashadi va har odamda ishtiroklari boʻladi. Juz'iy masalalari tegilish nuqtalaridagi juz'iy bir doirada koʻriladi. Boʻlmasa har bir juz'iy masala kulliy doiradan olinmaydi, lekin u juz'iy masalalardan bahs qilingan vaqt, toʻgʻridan-toʻgʻri kulliy doiraning qonuni bilan boʻlish jihati bilan, kulliy doiradan olinayotgandek va u doirada bahsga sabab boʻlgan bir masala shakli beriladigan tarzda ifoda qilinadi.
Xullas bu ikki tamsil kabi, samovot mamlakati, poytaxt va markaz e'tibori bilan gʻoyat uzoq boʻlgani holda, Arz mamlakatida insonlarning qalblariga uzangan ma'naviy telefonlari boʻlgani kabi, samovot olami faqat olami jismoniyga qaramaydi, balki olami arvohni va olami malakutni ichiga olganidan, bir jihatda parda ostida olami shahodatni qamragandir. Yana, olami boqiydan va dori baqodan boʻlgan Jannat ham, hadsiz uzoqligi bilan barobar, yana u tasarruf doirasi parda-i shahodat ostida, har tarafda nuroniy bir suratda uzangan, yoyilgan. Sone'-i Hakiymi Zuljalolning hikmati bilan, qudrati bilan, qandayki insonning boshida joylashtirgan tuygʻularining markazlari alohida-alohida boʻlgani holda, har biri umum u vujudga, u jismga hukm qiladi va tasarrufi doirasiga olib biladi. Xuddi shuning kabi, bu insoni akbar boʻlgan koinot ham, ichma-ich va bir-biri ichida boʻlgan doiralar kabi, minglab olamlarni ichiga oladi. Ularda jarayon qilgan ahvolning va hodisalarning kulliy va juz'iyati va xususiyati va azamati jihati bilan nazarni o'zida jamlaydi, ya'ni u juzlar juz'iy va yaqin yerlarda hamda kulliy va azamatlilar kulliy va buyuk maqomlarda koʻriladi.
Lekin ba'zan juz'iy va xususiy bir hodisa buyuk bir olamni istilo qiladi. Qaysi burchakda eshitilsa, o'sha hodisa eshitiladi. Va ba'zan esa buyuk tahshidot, dushmanning quvvatiga qarshi emas, balki hashamatni izhor qilish uchun qilinadi. Masalan: Hodisa-i Muhammadiya (ASV) va vahyi Qur'onning muqaddas hodisasi, umum samovot mamlakatida, hatto u mamlakatning har burchagida eng muhim bir hodisa boʻlganidan, toʻgʻridan-toʻgʻri juda uzoq va juda yuksak boʻlgan ulkan samovotning burjlarida soqchilar tizilib, yulduzlardan manjaniqlarni otib, josus shaytonlarni quvish va daf qilish vaziyatida koʻrsatish va ifoda qilish bilan, vahyi Qur'oniyning hashamati darajasini va saltanatining dabdabasini va hech bir jihatdan shubha kirmagan haqqoniyati darajasini e'longa bir ishorati Rabboniya boʻlib, u vaqtda va u asrda yanada ziyoda yulduzlar tushurilgan va otilgan ekan. Qur'oni Moʻ'jiz-ul Bayon ham u e'loni takviniyni tarjima qilib e'lon qiladi va u samoviy ishoraga ishora qiladi. Darhaqiqat, bitta maloikaning puflashi bilan uchirib boʻladigan josus shaytonlarni bunday bir samoviy azim ishora bilan, maloikalar bilan muboraza ettirish, albatta u vahyi Qur'oniyning saltanati hashamatini koʻrsatish uchundir. Yana, bu hashamatli boʻlgan bayoni Qur'oniy va azamatli tahshidoti samoviya esa; jinniylarning, shaytonlarning samovot ahlini muborazaga va mudofaaga chorlaydigan bir iqtidorlari, bir mudofaalari boʻlganini ifoda qilish uchun emas, balki qalbi Muhammadiydan (ASV) to samovot olamiga, to Arshi A'zamga qadar boʻlgan uzun yoʻlda, hech bir yerda jin va shaytonning aralashuvlari boʻlmaganiga ishora qilish uchun, vahyi Qur'oniy ulkan samovotda umum maloika tomonidan bahs sababi boʻlgan bir haqiqatdirki, bir daraja unga tegilish uchun, shaytonlar samovotga qadar chiqishga majbur boʻlib, hech bir narsaga muvaffaq boʻlolmasdan toshbo'ron qilinishi bilan ishora qiladiki; qalbi Muhammadiyga (ASV) kelgan vahiy va huzuri Muhammadiyaga (ASV) kelgan Jabroil va nazari Muhammadiyga (ASV) koʻringan gʻaybiy haqiqatlar ishonchli va mustaqimdir, hech bir jihat bilan shubha kirmaydi deb Qur'oni Moʻ'jiz-ul Bayon moʻ'jizona xabar beradi.
Ammo Jannatning uzoqligi bilan barobar olami baqodan boʻlgani holda eng yaqin yerlarda koʻrilishi va ba'zan undan meva olinishi esa; avvalgi ikki tamsil sirri bilan tushunilgani kabi, bu olami foniy va olami shahodat esa, olami gʻaybga va dori baqoga bir pardadir. Jannatning markazi kubrosi uzoqda boʻlish bilan barobar, olami misol oynasi vositasi bilan har tarafda koʻrinishi mumkin boʻlgani kabi, haqqalyaqiyn darajasidagi iymonlar vositasi bilan, Jannatning bu olami foniyda -tamsilda xato boʻlmasin- bir navi mustamlakalari va doiralari boʻlishi mumkin va qalb telefoni bilan yuksak ruhlar bilan xabarlashishlari boʻlishi mumkin, hadyalari kelishi mumkin.
Ammo bir doira-i kulliyaning juz'iy bir hodisa-i shaxsiya bilan mashgʻul boʻlishi, ya'ni kohinlarga gʻaybiy xabarlarni keltirish uchun shaytonlar samovotgacha chiqib quloq soladilar, chala-chulpa xato xabarlar keltiradilar deb tafsirlardagi ifodalarning bir haqiqati shu boʻlishi kerakki: Samovot mamlakatining poytaxtiga qadar ketib u juz'iy xabarni olish emasdir. Balki javvi havoni ham qamragan samovot mamlakatining -tashbehda xato yoʻq- posbon xonalari hukmida ba'zi mavqelari borki, u mavqelarda Arz mamlakati bilan munosabatdorlik boʻladi; juz'iy hodisalar uchun u juz'iy maqomlardan quloq oʻgʻirligi qiladilar. Hatto qalbi insoniy ham u maqomlardan biridirki, malaki ilhom bilan shaytoni xususiy u mavqeda muboraza etadilar. Va haqoiqi iymoniya va Qur'oniya va hodisoti Muhammadiya (ASV) esa, naqadar juz'iy boʻlmasin, eng katta, eng kulliy bir muhim hodisa hukmida eng kulliy bir doira boʻlgan Arshi A'zamda va doira-i samovotda -tamsilda xato boʻlmasin- muqaddaroti koinotning ma'naviy gazetalarida nashr boʻladiganday har burchakda bahsga sabab boʻladi, deya bayon bilan barobar, qalbi Muhammadiydan (ASV) to doira-i Arshga borgunga qadar esa, hech bir jihat bilan aralashish imkoni boʻlmaganidan, samovotni tinglashdan boshqa, shaytonlarning chorasi qolmaganini ifoda bilan, vahyi Qur'oniy va nubuvati Ahmadiya (ASV) qay daraja yuksak bir haqqoniyat darajasida boʻlganini va hech bir jihat bilan xilof va xato va hiyla unga yaqinlashishi mumkin boʻlmaganini gʻoyat balig'ona, balki moʻ'jizona e'lon qilish va koʻrsatishdir.