Oʻn Oltinchi Yogʻdu
Aziz, siddiq qardoshlarim Xoʻja Sabri, Hofiz Ali, Mas'ud, Mustafolar, Xusrav, Ra'fat, Bekir Bey, Rushdu, Lutfilar, Hofiz Ahmad, Shayx Mustafo va boshqalar... Sizlarga qiziq va soʻrashga sabab boʻlgan "toʻrt kichik masala"ni ma'lumot sifatida qisqacha bayon qilishga qalbimda bir xotira his qildim.
BIRINCHISI: Qardoshlarimizdan Chaprazzoda Abdulloh Afandi kabi ba'zi odamlar ahli kashfdan rivoyat qilib oʻtgan Ramazonda Ahli Sunnat va Jamoat uchun yengillik, zafarlar boʻlishini xabar berganlari holda, sodir boʻlmadi. Ahli valoyat va kashf nima uchun haqiqatga xilof xabar beradilar? deb mendan soʻradilar. Men ham birdan sunuhot navidan bergan javobimning qisqachasi:
Hadisi sharifda kelganki: "Ba'zan balo yuboriladi. Kelarkan qarshisiga sadaqa chiqadi, orqaga qaytaradi." Shu hadisning sirri koʻrsatadiki, taqdir qilinganlar narsalar ba'zi shartlar sodir boʻlgani uchun, orqaga qaytadi. Demak ahli kashf xabardor boʻlgan taqdir qilingan narsalar mutlaq boʻlmagan, balki ba'zi shartlarga bogʻliq boʻlgan. Va oʻsha shartlarning sodir boʻlmasligi bilan oʻsha hodisa sodir boʻlmagan. Faqat oʻsha hodisa ajali muallaq kabi Lavhi Azaliyning bir navi daftari hukmida boʻlgan Lavhi Mahv-Isbotda taqdir qilinib yozilgandir. Kashf kamdan-kam hollarda Lavhi Azaliyga qadar chiqadi. Koʻpchiligi u yerga chiqolmaydi. Bu sirga binoan, oʻtgan Ramazoni Sharifda va Qurbon Bayramida va yana boshqa vaqtlarda istixrojga binoan yoki kashfiyot navidan berilgan xabarlar, bogʻliq sharoitlarini topolmaganlari uchun sodir boʻlmagan va xabar berganlarni yolg'onga chiqarmaydi. Chunki taqdir qilingan, lekin sharti kelmay sodir boʻlmagan. Ha, Ramazoni Sharifda bid'atlarni yoʻq qilishga koʻpchilik Ahli Sunnat va Jamoatning xolis duosi bir shart va muhim bir sabab edi. Afsuski masjidlarga Ramazoni Sharifda bid'atlar kirgani uchun, duolarning qabuliga toʻsiq qoʻyib yengillik kelmadi. Sobiq hadisning sirri bilan: Sadaqa baloni ketkazadi. Aksariyatning xolis duosi ham umumiy yengillikni jalb qiladi. Quvva-i joziba vujudga kelmagani uchun, zafarlar ham berilmadi.
IKKINCHI QIZIQTIRGAN SAVOL: Ikki oy mobaynida hayajonli siyosiy vaziyat qarshisida menga, aloqador boʻlganim koʻp qardoshlarimga kuchli ehtimol bilan huzur beradigan tashabbus qilish kerak edi. Lekin u vaziyatga hech ahamiyat bermasdan aksincha sitam oʻtkazgan ahli dunyoga yon bosadigan bir fikrda boʻldim. Ba'zilar juda qattiq hayratlanishdi. Dedilarki: "Seni qiynoqqa solgan ahli bid'at va qisman munofiq boshdagi insonlar ta'qib qilgan siyosat haqida munosabating qanday, nega qarshi chiqmayapsan?" Bergan javobimning muxtasari shuki: Bu zamonda ahli Islomning eng muhim tahlikasi, fan va falsafadan kelgan zalolat bilan qalblarning buzilishi va iymonning jarohatlanishidir. Buning yagona chorasi Nurdir, nur koʻrsatish kerakki, qalblar isloh boʻlsin, iymon qutulsin. Agar siyosat toʻqmogʻi bilan harakat qilib, gʻalaba qozonilsa, kofirlar munofiq darajasiga tushadi. Munofiq kofirdan ham yomon. Demak, toʻqmoq bunday bir zamonda qalbni isloh qilmaydi. Kufr qalbga kiradi, yashirinadi, munofiqlikka aylanadi. Ham nur, ham toʻqmoq.. ikkalasini bu zamonda men kabi bir ojiz ishlatolmaydi. Shuning uchun butun quvvatim bilan nurni mahkam tutishga majbur boʻlganim uchun, siyosat toʻqmogʻi qay shaklda boʻlsa-boʻlsin, qaramaslik kerak. Ammo moddiy jihodning zarurati esa, u vazifa hozircha bizda emas. Ha, usuliga koʻra kofirning yoki murtadning tajovuzlarini toʻsish uchun toʻqmoq kerak. Bizning esa ikki qoʻlimiz bor. Agar yuz qoʻlimiz boʻlganda ham, faqat nurga kifoya boʻladi. Toʻqmoqni tutadigan qoʻlimiz yoʻq!...
UCHINCHI QIZIQTIRGAN SAVOL: Yaqinda Angliya va Italiya kabi ajnabiylarning hukumatga qarshi chiqishi bilan, eskidan beri bu vatandagi hukumatning haqiqiy tayanch nuqtasi va ma'naviy kuchining manbai boʻlgan Islomiy hamiyatni hayajonlantirish bilan Islom shiorlarining bir daraja jonlanishiga va bid'atlarning bir daraja yoʻqolishiga sabab boʻldi. Sen nima uchun shiddat bilan urushga qarshi chiqding va bu masalaning tinchlik bilan hal qilinishi uchun duo qilding va ahli bid'atning hukumatlariga qattiq yon bosib tarafdor boʻlding? Bu esa, bilvosita bid'atlarga tarafdorlikdir?
Javob: Biz yengillik, tinchlik va sevinch va zafar istaymiz. Lekin kofirlarning qilichi bilan emas. Kofirlarning qilichlari boshlarini yesin. Qilichlaridan kelgan foyda bizga kerak emas. Zero oʻsha qaysar ajnabiylar, munofiqlarni ahli iymonga hujum qildirdi va dinsizlarni yetishtirdi. Urush balosi Qur'on xizmatimizga jiddiy zarardir. Bizning eng fidokor va eng qiymatdor qardoshlarimizning aksari qirq besh yoshdan past boʻlgani uchun, urush uchun Qur'onning muqaddas vazifasini tashlab harbiy xizmatga borishga majbur boʻldi. Pulim boʻlsa, jomin bilan, bunday qiymatdor qardoshlarimning har birini harbiy xizmatdan ozod qilish uchun, badal toʻlovi ming lira boʻlsa ham, berardim. Cuunki yuzlab qiymatdor qardoshlarimizning Risola-i Nurning Qur'onga oid xizmatini tashlab, moddiy jihod qurolini qo'llariga olishlari, bizga yuz ming lira zarar keltirganini his qildim. Hatto Zakoiyning bu ikki yil harbiy xizmati, balki ming liralik ma'naviy foydasini ketkazdi. Nima boʻlganda ham... Qodiri Kulli Shay bir daqiqada bulutlar bilan toʻlgan osmonni supurib tozalab, samoning tiniq yuzida porloq Quyoshni koʻrsatgani kabi, bu zulmatli va rahmatsiz bulutlarni ham yoʻqotib shariatning haqiqatlarini quyosh kabi koʻrsatadi va arzon va tashvishsiz suratda bera oladi. Uning rahmatidan kutamizki, bizga qimmat sotmasin. Boshdagilarning boshlariga aql va qalblariga iymon bersin, yetar. Oʻsha vaqt ish oʻzidan-oʻzi joyiga tushadi.
TOʻRTINCHI QIZIQTIRGAN SAVOL: Aytiladiki: Modomiki sizning qoʻlingizda nur bor ekan, toʻqmoq emas. Nurga qarshi chiqilmaydi va qochilmaydi va izhoridan zarar kelmaydi. Nima uchun birodarlaringizga ehtiyotni tavsiya qilyapsiz? Koʻp nurli risolalarni odamlarga koʻrsatilishini man qilyapsiz?
Bu savolga javobning muxtasar ma'nosi shuki: Boshlardagi boshlarning koʻpi sarxush, oʻqimaydi. Oʻqisa ham tushunmaydi. Xato ma'no berib qarshi chiqadi. Qarshi chiqmasligi uchun aqli boshiga kelishigacha koʻrsatmaslik lozim boʻladi. Ham koʻp vijdonsiz insonlar borki, gʻaraz yoki tama yoxud qoʻrquvdzn nurni inkor qiladi yoki koʻzini yopadi. Shuning uchun qardoshlarimga tavsiya qilamanki: Ehtiyot qilsinlar, noahllarning qoʻliga haqiqatlarni bermasinlar. Ham ahli dunyoning shubhalarini qoʻzgʻaydigan ish qilishmasin.
{(Hoshiya) Jiddiy bir masalaga vosita boʻla oladigan bir latifa: Kecha ertalab bir doʻstimning kuyovi Mahmud yonimga keldi. Sevinib, xushxabar beradigan shaklda dediki: "Bir kitobingizni Ispartada nashr qilishdi, koʻpchilik oʻqimoqda." Men: "U ta'qiqlangan nashr emas. Balki nusxa koʻpaytirish uskunasi bilan ba'zi nusxalar olinganki, hukumat unga hech narsa demaydi", dedim. Yana: "Buni ikki munofiq do'stingga aslo aytma. Ular, bahona qidirishyapti", dedim. Mana qardoshlarim, bu odam bir doʻstimning kuyovi, shuning uchun mening ham doʻstim sanaladi. Lekin sartarosh bo'lgani uchun vijdonsiz muallim va munofiq mudirning doʻstidir. U yerda qardoshlarimizdan biri, bilmasdan shunday degan. Yaxshi boʻldiki, eng avval keldi, menga xabar berdi. Men ham tanbeh berdim, yomonlikning oldi olindi. Va nuxsa koʻpaytirish uskunasi minglab nusxalarni bu parda ostida nashr qildi.}
Xotima
Bugun Ra'fat Beyning bir maktubini oldim. Lihya-i Sharifa haqidagi savoli munosabati bilan aytamanki: Hadislardan ma'lumki, Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning Lihya-i Saodatidan tushgan sochlarning donalari cheklangan. Oʻttiz-qirq dona yoki ellik-oltmish dona kabi oz bir miqdorda ekan, minglab yerda Lihya-i Saodatning sochlari boʻlishi meni bir zamon koʻp oʻylantirdi. Oʻsha vaqt esimga keldiki: Lihya-i Saodat faqat Lihya-i Sharifning sochlaridan iborat emas, balki muborak boshining sochlari olinishi bilan hech bir narsalarini yoʻqotmagan Sahobalar, oʻsha nurli va muborak va doimiy yashaydigan sochlarni muhofaza qilganlar. Ular minglabdir. Hozirgi borlariga teng kela oladilar. Yana oʻsha vaqt xotirladimki: Ajabo, har bir masjidda boʻlgan, sahih dalil bilan bu soch Hazrati Risolatning sochlari ekani isbotlangan. Chunki uning ziyorati maqbul boʻlsin? Birdan xotirga keldiki: U sochlarning ziyorati, vasiladir. Rasuli Akram alayhissalotu vassalomga salovot keltirishga sabab va bir hurmat va muhabbatga sababdir. Vositalik jihati oʻsha narsaning zotiga qaramaydi, vasilalik jihatiga qaraydi. Shuning uchun, agar bir soch haqiqiy boʻlib Lihya-i Saodatdan boʻlmasa, modomiki zohiran shunday deb qabul qilingan va u vasilalik vazifasini qilmoqda va hurmatga va e'tiborga va salovotga vasila boʻlmoqda. Qat'iy hujjat bilan u sochning zotini tashxis va tayin qilish kerak emas. Lekin aksiga qat'iy dalil boʻlmasin, yetar. Chunki ommaning umumiy fikri va ummatning qabuli bir navi hujjat hukmiga oʻtadi. Ba'zi ahli taqvo bunday ishlarda yo taqvo yoki ehtiyot yoki azimat nuqtasida qarshi chiqsalar ham, xususiy qarshi chiqadilar. Bid'at desalar ham, bid'ati hasana naviga kiradi. Chunki salovotga vasiladir. Ra'fat Bey maktubida: "Bu masala birodarlar oʻrtasida tortishuvga sabab boʻlgan", deydi. Qardoshlarimga tavsiya qilamanki: Boʻlinish va ayrilishga sabab boʻladigan tortishuv qilmasinlar. Lekin fikr almashtirish ma'nosida nizosiz bahslashishga oʻrgansinlar.
Aziz, siddiq Senirkentli qardoshlarim Ibrohim, Shukru, Hofiz Bekir, Hofiz Husen, Hofiz Rajab Afandilar!
Hofiz Tavfiq bilan yuborgan uch masalangizga dinsizlar eskidan beri hujum qilaishadi.
oyati ifoda qilgan zohir ma'nosiga koʻra: Quyoshning qizigan va balchiqli bir chashma suvida botganini koʻrgan, deydi.
Ikkinchisi: Saddi Zulqarnayn qayerda?
Uchinchisi: Oxirzamonda Hazrati Isoning (AS) kelishlari va Dajjolni oʻldirishlariga doir.
Bu savollarning javoblari uzun. Faqat muxtasar bir ishora bilan aytamiz: Qur'on oyatlari Arab tili uslubida va zohiran hamma tushunadigan tarzda ifoda qilgani uchun, koʻp marta tashbeh va misol keltirish suratida bayon qiladi.
Zulqarnayn, تَغْرُبُ ف۪ى عَيْنٍ حَمِئَةٍ ya'ni, Quyoshning qizigan va balchiqli chashma boʻlib koʻringan Atlantika Okeanining sohilida yoki vulqonli, olovli, tumanli togʻning vulqon ogʻzida botganini koʻrgan. Ya'ni: Zohiran Atlantika Okeanining sohillarida, yozning shiddatli harorati bilan atrofidagi botqoqlik haroratlangan, bugʻlangan vaqtda oʻsha bugʻ orqasida katta bir chashma havzasi suratida Zulqarnaynga uzoqdan koʻringan Atlantika Okeanining bir qismida Quyoshning zohiriy botishini koʻrgan. Yoki vulqonli, tosh va tuproq va ma'dan suvlarini aralashtirib otib chiqargan togʻning boshida yangi ochilgan otashli vulqon ogʻzida samovotning koʻzi boʻlgan Quyoshning yashiringanini koʻrgan.
Ha, Qur'oni Hakimning moʻ'jizali shaklda ifodasining balogʻati bu jumla bilan koʻp masalalarni dars beradi. Avvalo: Zulqarnaynning gʻarb tarafiga sayohati, shiddatli issiqlik vaqtida va botqoqlik tarafiga va Quyoshning botish oniga va vulqonli bir togʻning otilishi vaqtiga tasodif boʻlganini bayon qilib, Afrikaning toʻliq istilosi kabi koʻp ibratli masalalarga ishora qiladi. Ma'lumdirki, koʻringan Quyoshning harakati zohiriydir va Yer kurrasining maxfiy harakatiga dalildir, uni xabar beradi. Botishi murod emas. Chashma esa, tashbehdir. Uzoqdan katta bir dengiz, kichik bir hovuz kabi koʻrinadi. Issiqlikdan chiqqan tuman va bugʻlar va botqoqliklar orqasida koʻringan bir dengizni, balchiq ichida chashmaga tashbehi va Arabcha ham chashma,
ham Quyosh, ham koʻz ma'nosida boʻlgan عَيْنٍ kalimasi, balogʻat sirlari jihatidan gʻoyat ma'nodor va munosibdir. {(Hoshiya) ف۪ى عَيْنٍ حَمِئَةٍ daki عَيْنٍ ta'biri balogʻat sirlari jihatidan latif bir ma'noni ramzan eslatadi: "Samo va samo yuzi, Quyosh koʻzi bilan zamin yuzidagi jamoli rahmatni tomoshadan soʻng, zamin ham dengiz koʻzi bilan yuqoridagi azamati Ilohiyani tomoshadan soʻng, oʻsha ikki koʻz bir-biri ichiga berkinar ekan, zamin yuzidagi koʻzlarni yopadi" deya moʻ'jizali shaklda bir kalima bilan xotirlatadi va koʻzlar vazifasiga yakun ishorasini ko'rsatadi.} Zulqarnaynning nazarida uzoqlik jihati bilan shunday koʻringani kabi, Arshi A'zamdan kelgan va samoviy jismlarga qoʻmondonlik qilgan samoviy Qur'on xitobi, bir musofirxona-i Rahmoniyada qandil vazifasini bajargan itoatkor Quyoshni Atlantika Okeani kabi bir chashma-i Rabboniyda yashirinadi deyishi, azamatiga va buyukligiga yarashadi va moʻ'jizali shakldagi uslubi bilan dengizni haroratli bir chashma va tumanli bir koʻz qilib koʻrsatadi. Va samoviy koʻzlarga shunday koʻrinadi.
Bir soʻz bilan, Atlantika Okeaniga nisbatan balchiqli bir chashma ta'biri, oʻsha ulkan dengizni Zulqarnayn juda uzoqdan chashma kabi koʻrganidan. Qur'onning nazari esa hamma narsaga yaqin boʻlish jihati bilan, Zulqarnaynning nazarning aldashi navidagi nazariga koʻra qarolmaydi, balki Qur'on samovotga qarab kelgani uchun Yer kurrasini goh bir maydon, goh bir saroy, ba'zan bir beshik, ba'zan bir sahifa kabi koʻrganidan, tumanli, bugʻli ulkan Atlantika Okeanini bir chashma deb ta'bir etishi, azamati ulviyatini koʻrsatadi.
Ikkinchi savolingiz: Saddi Zulqarnayn qayerda? Yajuj, Ma'juj kimlar?
Javob: Ilgari bu masalaga doir bir risola yozgandim. Oʻsha zamonning dinsizlari u bilan jim boʻlishga majbur boʻlishgandi. Hozir ham oʻsha risola yonimda yoʻq, ham quvva-i hofizam ishini toʻxtatgan, yordam bermayapti. Ham Yigirma toʻrtinchi Soʻzning Uchinchi Shoxida bu masaladan ozroq bahs qilingan. Shuning uchun bu masalaning yolgʻiz ikki-uch nuktasiga gʻoyat muxtasar ishora qilamiz. Jumladan:
Ahli tahqiqning bayoniga koʻra, Zulqarnayn unvonining ishorasi bilan, Yaman podshohlaridan Zulyazan kabi "zu" kalimasi bilan boshlangan ismlari boʻlgani uchun, Zulqarnayn Iskandari Rumiy emas. Balki Yaman podshohlaridan biri boʻlib, Hazrati Ibrohim (AS) zamonida boʻlgan va Hazrati Hizrdan dars olgan. Iskandari Rumiy esa taqriban uch yuz yil oldin kelgan, Aristoteldan dars olgan. Bahariyat tarixi muntazam suratda uch ming yilga qadar uzangan. Bu noqis va qisqa tarix nazari Hazrati Ibrohim zamonidan avvalgi xodisalarni to'g'ri qamray olmaydi. Yo xurofotga oʻxshash, yo inkor tarzida, yo gʻoyat muxtasar yoritadi. Yamaniy Zulqarnayn tafsirlarda eskidan beri Iskandar nomi bilan mashhur boʻlishining sababi, yo Zulqarnaynning bir ismi Iskandarki, Iskandari Kabir va Eski Iskandardir. Yoxud Qur'on oyatlari zikr qilgan xususiy hodisalar, umumiy hodisalarning uchlari boʻlish jihati bilan...
Zulqarnayn deyilgan Iskandari Kabirning paygʻambar kabi irshodi bilan zolim qavmlar bilan mazlum millatlar oʻrtasida toʻsiq va zolimlarning talon-taroj qilishlariga mone boʻladigan mashhur Xitoy Devorini qurgani kabi, Iskandari Rumiy kabi koʻplab jahongirlar va kuchli podshohlar, moddiy jihatdan va ma'naviy insoniyat olamining podshohlari boʻlgan bir qism paygʻambarlar va ba'zi buyuk avliyolar ham ma'naviy va irshodiy jihatdan oʻsha Zulqarnaynning orqasidan borib, togʻlar oʻrtalarida mazlumlarni zolimlardan qutqaradigan to'siqlarni, {(Hoshiya) Yer yuzida zamon oʻtishi bilan togʻ shaklini olgan, tanilmagan juda koʻp sun'iy toʻsiqlar bor.} soʻngra togʻlar tepalarida qal'alarni qurishgan. Yo shaxsan moddiy kuchlari bilan yoxud irshod va tadbirlari bilan ta'sis etganlar. Soʻngra shaharlarning atrofida devorlarni va oʻrtalarida qal'alarni, nihoyat oxirgi chora qirq ikki dyuymlik zambaraklarni va sayyor qal'a kabi ulkan harbiy kemalarni qurganlar. Hatto yer yuzining eng mashhur toʻsigʻi va necha kunlik uzoq bir masofa boʻlgan Xiyoy Devorini Qur'on tili bilan Ya'juj va Ma'jujning va boshqa ta'bir bilan tarix tilida Manchur va Moʻgʻil deyilgan va bashariyat olamini necha marta chil-parchin qilgan va Himalay togʻlarining orqasidan chiqqan va sharqdan gʻarbga qadar xarob qilgan vahshiy qavmlar va bosqinchi millatlarning Hind va Xitoydagi mazlum qavmlarga tajovuzlarini toʻxtatsish uchun Himalay silsilalariga yaqin ikki togʻ orasida uzun toʻsiq qilgani va oʻsha vahshiy qavmlarning ko'p sonli hujumlariga uzoq vaqt mone boʻlgani kabi, Kavkaz togʻlarida Darband tomonida bosqinchi tajovuzkor Totor qavmlarining hujumini toʻxtatish uchun Zulqarnayn-misol eski Eron podshohlarining himmati bilan toʻsiqlar qurilgan. Bunga o'xshash koʻp toʻsiqlar mavjud. Qur'oni Hakim umum bashariyatga xitob qilgani uchun, zohiran xususiy hodisani zikr qilib, oʻsha hodisaga oʻxshash umumiy hodisalarni eslatib gapiradi.
Demak bu nuqtai nazardan, Toʻsiqqa hamda Ya'juj va Ma'jujga doir rivoyatlar va mufassirlarning izohlari xilma-xil kelgan.
Yana, Qur'oni Hakim ifodalar orasidagi munosabatlar jihatidan bir hodisadan uzoq hodisaga tegishli bo'ladi. Bu munosabatni bilmagan odam, ikki hodisaning davri bir-biriga yaqin deb oʻylaydi. Qur'on Toʻsiqning buzilishi bilan qiyomatning qoim boʻlishini xabar berishi, zamonning yaqinligi jihatidan emas, balki ifodalar orasidagi munosabatlar jihatidan ikki nukta uchun:
Ya'ni, bu toʻsiq buzilishi kabi, dunyo ham buziladi. Yana, qandayki tabiiy va Ilohiy toʻsiqlar xisoblangan togʻlar metin, lekin qiyomatning qoim boʻlishi bilan buzilar ekan, xuddi shuning kabi, bu toʻsiq ham togʻ kabi metindir, lekin dunyoning buzilishi bilan yer bilan bir boʻlishi mumkin. Vaqt oʻtishi bilan sodir boʻlgan oʻzgarishlar vayrongarchiliklar qilsa ham, koʻpi beshikast qoladi deganidir. Ha, Saddi Zulqarnaynning koʻp misollaridan bittasi Xitoy Devori minglab yil mavjud boʻlgani holda, hali ham oyoqda turibdi. Insonning qoʻli bilan zamin sahifasida yozilgan jismlashgan, toshga aylangan sahifalar, uzoq qadimgi ma'nodor tarixdan oʻqilmoqda.
Uchinchi savolingiz: Hazrati Iso alayhissalomning Dajjolni oʻldirishlari, Birinchi Maktubda va Oʻn Beshinchi Maktubda gʻoyat muxtasar va sizga kifoya bir javob bor.
Aziz, fidokor, siddiq, vafodor qardoshlarim Xoʻja Sabri (RH) va Hofiz Ali (RH). "Mugʻayyiboti Xamsa"ga doir surasining oxiridagi oyat haqida muhim savolingizga gʻoyat jiddiy bir javob kutgan edingiz. Afsuski hozirgi ruhiy holatim va moddiy ahvolim u javobga uygʻun emas. Faqat savolingizga tegishli bir-ikki nuqtaga gʻoyat qisqa ishora qilamiz. Shu savolingizning ma'nosi koʻrsatadiki, ahli ilhod tarafidan tanqid suratida mugʻayyiboti xamsadan yomgʻirning kelish vaqtiga va ona bachadonidagi chaqaloqning holatiga e'tiroz qilingan. Aytishganki: "Rasadxonalarda bir asbob bilan yomgʻirning yogʻish vaqti aniqlanmoqda. Uni Allohdan boshqasi ham bilmoqda. Yana, rentgen nuri bilan ona bachadonidagi chaqaloqning erkak, ayol boʻlgani anglashilmoqda. Demak, mugʻayyiboti xamsani bilish mumkin ekanda?"
Javob: Yomgʻirning yogʻish vaqti bir qoidaga bogʻliq boʻlmagani uchun, toʻgʻridan-toʻgʻri mashiati xossa-i Ilohiyaga bogʻliq va xazina-i rahmatdan xususiy irodaga tobe boʻlganining hikmatining bir sirri shuki: Koinotda eng muhim haqiqat va eng qiymatdor mohiyat nur, vujud va hayot va rahmat bo'lib, ushbu toʻrt narsa pardasiz, vositasiz, toʻgʻridan-toʻgʻri qudrati Ilohiya va mashiati xossa-i Ilohiyaga bog'liq. Boshqa san'atli asarlarda zohiriy sabablar qudratning tasarrufida parda boʻladi. Va muntazam davom etgan qonunlar va qoidalar bir daraja iroda va istakka parda boʻladi. Lekin mavjud boʻlish, hayot, nur, rahmatga pardalar qoʻyilmagan. Chunki pardalar hikmatining sirri u ishda amalga oshmaydi.
Modomiki mavjudlikda eng muhim haqiqat, rahmat va hayot ekan, yomgʻir hayotga manba va rahmatning sababi, balki rahmatning oʻzi hisoblanadi. Demak vositalar parda boʻlmaydi. Qoida va bir xillik ham, mashiati xossa-i Ilohiyani toʻsmaydi. Toki har vaqt, harkim, hamma narsada shukr va ubudiyatga, soʻrash va duoga majbur boʻlsin. Agar bir qoidaga boʻysunsa edi, unga ishonib shukr va niyoz eshigi yopilardi. Quyoshning chiqishida qanchadan qancha manfaatlar borligi ma'lum. Holbuki muntazam davom etgan qoidaga tobe boʻlgani uchun, Quyoshning chiqishi uchun duo qilinmaydi va chiqishiga doir shukr ham qilinmaydi. Va bashar ilmi oʻsha qoidaning yoʻli bilan ertaga Quyoshning chiqishini bilgani uchun, gʻaybdan sanalmaydi. Lekin yomgʻirning juz'iyoti bir qoidaga tobe boʻlmagani uchun, har doim insonlar niyoz va duo bilan dargohi Ilohiyaga iltijo qilishga majbur boʻladilar. Va bashar ilmi yogʻish vaqtini aniqlay olmagani uchun, bu faqatfina xazina-i rahmatdan maxsus bir ne'mat deb hisoblab, haqiqiy shukr qiladilar. Ushbu oyat bu nuqtai nazardan yomgʻirning yogʻish vaqtini mugʻayyiboti xamsaga kiritadi. Rasadxonalardagi asbob bilan yomgʻirning muqaddimalarini his qilib vaqtini aniqlash, gʻaybni bilish emas, balki gʻaybdan chiqib olami shahodatga yaqinlashgan vaqtida ba'zi muqaddimalardan xabardor boʻlib bilishga kiradi. Qandayki, eng yashirin gʻaybiy ishlar sodir boʻlayotganda yoxud sodir boʻlishga yaqinlashgandan soʻng hissi qoblal vuqu'ning bir turi bilan bilinadi. U gʻaybni bilish emas, balki mavjudni yoki muqorrab-ul vujudni bilishga kiradi. Hatto men baʻzan asablarimda yogʻadigan yomg'irni yigirma toʻrt soat avval seaman. Demak, yomgʻirning muqaddimalari, boshlanishlari bor. Oʻsha boshlanishlar namlik bilan oʻzini koʻrsatadi, orqasidan yomgʻirning kelganini bildiradi. Bu hol, qoida kabi, bashar ilmining gʻaybdan chiqib hali shahodat olamiga kirmagan ishlarga yetishishga bir vosita boʻladi. Lekin hali olami shahodatga oyoq bosmagan va mashiati xossa bilan rahmati xossadan chiqmagan yomgʻirning yogʻish vaqtini bilish, ilmi Allam-ul Gʻuyubga maxsusdir.
Ikkinchi masala qoldi: Rentgen nuri bilan ona bachadonidagi bolaning erkak va ayolligini bilish وَ يَعْلَمُ مَا فِى الْاَرْحَامِ oyatining gʻaybga oid ma'nosiga zid emas. Chunki oyat faqat erkaklik va ayollik holatiga emas, balki bolaning ajib xususiy iste'dodi va istiqbolda qozonadigan vaziyatiga sabab boʻlgan hayot taqdirining boshlanishi, hatto siymosidagi juda ajib sikka-i Samadiyat murod bo'lib, bolaning oʻsha tarzda bilinishi ilmi Allam-ul Gʻuyubga maxsusdir. Yuz ming rentgen-misol bashar fikri birlashsa ham bolaning umum bashariyatga nisbatan farq qiluvchi alomati xisoblangan haqiqiy yuzining siymosini kashf qilolmaydi.
Endi, yuzining siymosidan yuz marta yanada hayratlanarli hisoblangan iste'dodidagi ma'naviy siymoni kashf qilishga yo'l bo'lsin. Boshda aytdikki: Mavjud boʻlish va hayot va rahmat bu koinotda eng muhim haqiqatlardir va eng muhim maqom ularnikidir. Shuning uchun jamlovchi hayot haqiqati butun nozikliklari va oʻziga xos xususiyatlari bilan iroda-i xossaga va rahmati xossaga va mashiati xossaga qarashining bir sirri shuki: Hayot butun jihozlari bilan va jihatlari bilan shukr va ubudiyat va tasbehning manba va oʻzagi boʻlgani uchun, iroda-i xossaga parda boʻlgan bir xillik va qonuniyat va rahmati xossaga parda boʻlgan zohiriy sabablar qoʻyilmagan. Janobi Haqning ona bachadonidagi bolalarning moddiy va ma'naviy siymolarida ikki jilvasi bor:
Biri: Vahdatini va Ahadiyatini va Samadiyatini koʻrsatadi. Bola asosiy tana a'zolarda va insoniy jihozlarning turlarida boshqa insonlar bilan muvofiq va uygʻun boʻlishi, Xoliq va Sone'ning vahdatiga shahodat qiladi. Oʻsha chaqaloq til bilan: "Menga bu siymo va a'zoni bergan kim boʻlsa, barcha asosiy tana a'zolarda menga oʻxshagan barcha insonlarning sone'i ham Oʻshadir. Va barcha jonzotlarning sone'i ham Oʻshadir." deb jar soladi.
Ona bachadonidagi chaqaloqning bu tili gʻaybiy emas, qoidaga va tartibga va naviga tobe boʻlgani uchun ma'lumdir, bilinishi mumkin. Olami shahodatdan olami gʻaybga kirgan shox va tildir.
Ikkinchi jihat: Xususiy iste'dod siymosi va shaxsiy yuzining siymosi tili bilan Sone'ining ixtiyorini, irodasini va xohishini va rahmati xossasini va hech bir qayd ostiga kirmasligini bor ovozi bilan koʻrsatadi. Lekin bu til gʻayblarning gʻaybidan keladi. Ilmi azaliydan boshqasi kelishdan oldin buni koʻrolmaydi va qamray olmaydi. Ona bachadonida ekan, bu siymoning mingdan bir jihozini koʻrish bilan bilinmaydi!
Bir soʻz bilan, chaqaloq iste'dodining siymosida va yuzining siymosida ham vahdoniyat dalili bor, ham ixtiyor va iroda-i Ilohiyaning hujjati bor. Agar Janobi Haq muvaffaq qilsa, mugʻayyiboti xamsaga doir ba'zi nuktalar yoziladi. Hozircha bundan ortiq vaqtim va holim izn bermadi, tugataman.