— 200 —
اون بشنجى سوز
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَ جَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ
أى قوزموغرافيانڭ روحسز مسئلهلريله ذهنى طارلاشان و عقلى گوزينه اينن و شو آيتڭ عظمتلى سرّينى، او صيقيشمش ذهننده يرلشديرهمهين مكتبلى أفندى! شو آيتڭ سماسنه يدى باصامقلى بر مرديوانله چيقيلهبيلير. گل، برابر چيقهجغز!
برنجى باصامق:حقيقت و حكمت ايستر كه: زمين گبى، سماواتڭ ده كندينه مناسب سكنهلرى بولونسون. لسانِ شرعيده او أجناسِ مختلفهيه، ملائكه و روحانيات تسميه ايديلير. أوت، حقيقت اويله إقتضا ايدر. زيرا زمين كوچكلگى و حقارتيله برابر، ذىحيات و ذىشعور مخلوقلردن طولديرلمسى و آرا صيره بوشالتيلوب يڭيدن ذىشعورلرله شنلنديرلمسى إشارت ايدر، بلكه تصريح ايدر كه: شو محتشم برجلر صاحبى، مزيَّن قصرلر حكمنده اولان سماوات دخى، ذىشعور و ذوى الإدراك مخلوقلرله طولودر. اونلر دخى إنس و جنّ گبى، شو عالم سراينڭ سيرجيلرى و شو كائنات كتابنڭ مطالعهجيلرى و شو سلطنتِ ربوبيتڭ دلّاللريدرلر. چونكه كائناتى حدّ و حسابه گلمهين تزيينات و محاسن و نقوش ايله سوسلنديروب تزيين ايتمهسى؛ بِالبداهه متفكّر إستحسان ايديجى و متحيّر تقدير ايديجيلرڭ أنظارينى ايستر. أوت، حُسن ألبته بر عاشق ايستر؛ طعام ايسه، آج اولانه ويريلير. حالبوكه إنس و جنّ، شو نهايتسز وظيفهيه، شو حشمتلى نظارته و شو وسعتلى عبوديته قارشى ميليوندن بريسنى آنجق ياپابيلير. ديمك بو نهايتسز و متنوّع وظائفه و عباداته، نهايتسز ملائكه أنواعى و روحانيات أجناسى لازمدر.
— 201 —
بعض رواياتڭ إشاراتيله و إنتظامِ عالمڭ حكمتيله دينلهبيلير كه: بر قسم أجسامِ سيّاره، سيّاراتدن طوت تا قطراته قدر، بر قسم ملائكهنڭ مراكبيدرلر. اونلر بونلره إذنِ إلٰهى ايله بينرلر، عالمِ شهادتى سير ايدوب گزرلر. هم دينلهبيلير كه، بر قسم أجسامِ حيوانيه، حديثده طُيُورٌ خُضْرٌ تسميه ايديلن جنّت قوشلرندن طوت، تا سينكلره قدر بر جنس أرواحڭ طيّارهلريدرلر. اونلر، بونلرڭ ايچنه أمرِ حق ايله گيررلر، عالمِ جسمانياتى سيران ايدوب او جسدلردهكى حاسّهلرڭ پنجرهلريله، جسمانى معجزاتِ فطرتى تماشا ايدرلر. ألبته كثافتلى طوپراقدن و كدورتلى صودن متماديًا لطافتلى حياتى و نورانيتلى ذوى الإدراكى خلق ايدن خالقڭ، ألبته روحه و حياته مناسب شو نور دڭزندن و حتّى ظلمت بحرندن بر قسم ذىشعور مخلوقلرى واردر. هم چوق كثرتلى اولارق واردر. ملائكه و روحانياتڭ وجودلرينه دائر "نقطه" نامنده بر رسالهمده و يگرمى طوقوزنجى سوزده ايكى كرّه ايكى درت ايدر درجهسنده بر قطعيتله إثبات ايديلمشدر. أگر ايسترسهڭ اوڭا مراجعت ايت.
ايكنجى باصامق:زمين ايله گوكلر، بر حكومتڭ ايكى مملكتى گبى بربرينه علاقهداردرلر. اورتهلرنده أهمّيتلى إرتباط و مهمّ معاملهلر واردر. زمينه لازم اولان ضيا، حرارت و بركت و رحمت گبى شيلر سمادن گلييور، يعنى گوندريلييور. وحيه إستناد ايدن بتون أديانِ سماويهنڭ إجماعى ايله و شهوده إستناد ايدن بتون أهلِ كشفڭ تواتريله، ملائكه و أرواح سمادن زمينه گلييورلر. بوندن، حسّه قريب بر حدسِ قطعى ايله بيلينير كه: سكنهِٔ أرض ايچون، سمايه چيقمق ايچون بر يول واردر. أوت ناصل هركسڭ عقل و خيال و نظرى هر وقت سمايه گيدر. اويله ده: آغيرلقلرينى بيراقان أرواحِ أنبيا و أوليا ويا جسدلرينى چيقاران أرواحِ أموات، إذنِ إلٰهى ايله اورايه گيدرلر. مادام خفّت و لطافت بولانلر اورايه گيدرلر. ألبته جسدِ مثالى گيهن و أرواح گبى خفيف و لطيف بر قسم سكنهِٔ أرض و هوا، سمايه گيدهبيليرلر.
اوچنجى باصامق:سمانڭ سكوت و سكونتى و إنتظام و إطّرادى و وسعت و نورانيتى گوسترر كه: سكنهسى، زمينڭ سكنهسى گبى دگللر؛ بلكه بتون أهاليسى مطيعدرلر. نه أمر اولونسه اونى ايشلرلر. مزاحمه و مناقشهيى ايجاب ايدهجك بر سبب يوقدر. زيرا مملكت گنيش، فطرتلرى صافى، كنديلرى معصوم، مقاملرى ثابتدر. أوت
— 202 —
زمينده أضداد إجتماع ايتمش، أشرار أخياره قاريشمش، ايچلرنده مناقشات باشلامش؛ او سببدن إختلافات و إضطرابات دوشمش و اوندن إمتحانات و مسابقات تكليف ايديلمش و اوندن ترقّيات و تدنّيات چيقمش. شو حقيقتڭ حكمتى شودر كه:
بشر، شجرهِٔ خلقتڭ أڭ صوڭ جزئى اولان ميوهسيدر. معلومدر كه، بر شيئڭ ثمرهسى أڭ اوزاق، أڭ جمعيتلى، أڭ نازك، أڭ أهمّيتلى جزئيدر. ايشته بونڭ ايچون ثمرهِٔ عالم اولان إنسان أڭ جامع، أڭ بديع، أڭ عاجز، أڭ ضعيف و أڭ لطيف بر معجزهِٔ قدرت اولديغندن، بشيگى و مسكنى اولان زمين، آسمانه نسبةً مادّةً كوچكلگيله و حقارتيله برابر معنًا و صنعةً بتون كائناتڭ قلبى، مركزى، بتون معجزاتِ صنعتڭ مشهرى، سرگيسى و بتون تجلّياتِ أسماسنڭ مظهرى، نقطهِٔ محراقيهسى و نهايتسز فعاليتِ ربّانيهنڭ محشرى و معكسى و حدسز خلّاقيتِ إلٰهيهنڭ، خصوصًا نباتات و حيواناتڭ كثرتلى أنواعِ صغيرهسنده، جوّادانه ايجادڭ مدار و چارشيسى؛ و پك گنيش آخرت عالملرندهكى مصنوعاتڭ كوچك مقياسده نمونهگاهى و منسوجاتِ أبديهنڭ سرعتله ايشلهين تزگاهى و مناظرِ سرمديهنڭ سرعتله دگيشن تقليدگاهى و بساتينِ دائمهنڭ تخمجقلرينه سرعتله سنبللهنن طار و موقّت مزرعهسى و تربيهگاهى اولمشدر. ايشته أرضڭ
(حاشيه): أوت، كُرهِٔ أرض كوچكلگيله برابر سماواته قارشى گلهبيلير. چونكه ناصلكه دائمى بر چشمه، وارداتسز بيوك بر گولدن داها بيوك دينلهبيلير. هم بر ئولچك ايله بر شى ئولچهرك باشقه يره نقل ايديلن و اونڭ ألندن گچمش و اوڭا گيرمش چيقمش بر محصولاتله، ظاهرًا بيڭلر دفعه ئولچكدن بيوك و طاغ گبى بر جسمله او ئولچك موازنهيه چيقهبيلير. عينًا اويله ده: كُرهِٔ أرض، جنابِ حق اونى صنعتنه بر مشهر و ايجادينه بر محشر و حكمتنه مدار و قدرتنه مظهر و رحمتنه مزهر و جنّتنه مزرعه و حدسز كائناته و مخلوقات عالملرينه ئولچك و ماضى دڭزلرينه و غيب عالمنه آقاجق بر چشمه حكمنده ايجاد ايتمش. هر سنه قات قات و قتمرلى يوز بيڭ طرزده، مصنوعاتدن طوقونمش گوملكلرينى دگيشديرديگى و چوق دفعه طولوب ماضىيه بوشالتهرق غيب عالمنه دوكديگى بتون او متجدّد عالملرى و أرضڭ متعدّد گوملكلرينى نظره آل؛ يعنى، بتون ماضيسنى حاضر فرض ايت. صوڭره يكنسق و بر درجه بسيط سماواته قارشى موازنه ايت. گورهجكسڭ كه: أرض، زياده گلمزسه، نقصان ده قالماز. ايشته رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ سرّينى آڭلا.
— 203 —
بو عظمتِ معنويهسندن و أهمّيتِ صنعويهسندندر كه، قرآنِ حكيم، سماواته نسبةً، بيوك بر آغاجڭ كوچك بر ميوهسى حكمنده اولان أرضى، بتون سماواته دنك طوتويور. اونى بر كفهده، بتون سماواتى بر كفهده قويويور. مكرّرًا
رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ
دير. هم أرضڭ شو مذكور حكمتلردن نشئت ايدن سرعتلى تحوّلى و دواملى تغيّرى إقتضا ايدر كه؛ سكنهسى ده اوڭا گوره مظهرِ تحوّلات اولسون. هم شو محدود أرض، حدسز معجزاتِ قدرته مظهر اولديغندندر كه، أڭ مهمّ سكنهلرى اولان إنس و جنّڭ قوالرينه، سائر ذىحياتلر گبى فطرى بر حدّ و خلقى بر قيد قونولمديغى ايچون نهايتسز ترقّى و نهايتسز تدنّىيه مظهر اولمشدر. أنبيادن، أوليادن طوت، تا نمرودلره، تا شيطانلره قدر اوزون بر ميدانِ إمتحانلرى پيدا اولمشدر. مادام اويلهدر، ألبته فرعونلاشمش شيطانلر، حدسز شرارتيله سمايه و أهلنه طاش آتهجقلر.
دردنجى باصامق:بتون عالملرڭ ربّى و مدبّرى و خالقى اولان ذاتِ ذو الجلالڭ، أحكاملرى آيرى آيرى پك چوق ناملرى و عنوانلرى و أسماءِ حسنىسى واردر. مثلا: أصحابِ نبى صفنده كفّاره قارشى محاربه ايتمك ايچون ملائكهلرى گوندرمسنى إقتضا ايدن هانگى إسم و عنوان ايسه، او إسم و عنوان إقتضا ايدر كه، ملائكه ايله شياطين اورتهسنده محاربه بولونسون و أخيارِ سماويين و أشرارِ أرضين مابيْنلرنده مبارزه اولسون. أوت كفّارڭ نفوس و أنفاسلرى قبضهِٔ قدرتنده اولان قديرِ ذو الجلال، بر أمر ايله، بر صيحه ايله اونلرى محو ايتمييور. ربوبيتِ عامّه عنوانيله، حكيم و مدبّر إسميله بر ميدانِ إمتحان و مبارزه آچييور. تمثيلده خطا اولماسين، گورويورز كه: ناصلكه بر پادشاهڭ دائرهِٔ حكومتى إعتباريله آيرى آيرى پك چوق عنوانلرى، إسملرى بولونور. مثلا: دائرهِٔ عدليه اونى "حاكمِ عادل" ناميله ياد ايدر. دائرهِٔ عسكريه اونى "قوماندانِ أعظم" ناميله بيلير. دائرهِٔ مشيخت اونى "خليفه" إسميله ذكر ايدر. دائرهِٔ ملكيه اونى "سلطان" ناميله طانير. مطيع أهالى اوڭا "مرحمتكار پادشاه" ديرلر. عاصى إنسانلر اوڭا "قهّار حاكم" ديرلر. داها بونلره قياس ايت. ايشته بعض وقت اولويور كه، بتون أهالى اونڭ ألنده اولان او پادشاهِ عالى؛ عاجز، ذليل بر عاصىيى بر أمر ايله إعدام ايتمييور. بلكه حاكمِ عادل إسميله اونى محكمهيه گوندرر. هم مقتدر، هم صادق بر
— 204 —
مأمورينى تلطيفه لياقتنى بيلييور. فقط خصوصى علميله، خصوصى تلفونيله اونى تلطيف ايتمييور. بلكه حشمتِ سلطنت و تدبيرِ حكومت عنوانيله مكافاته إستحقاقنى تشهير ايتمك ايچون بر ميدانِ مسابقه آچار؛ وزيرينه أمر ايدر، أهالىيى تماشايه دعوت ايدر. بر إستقبالِ سياسى ياپديرر. محتشم بر إمتحانِ علوى نتيجهسنده بر مجمعِ عاليده اونى تلطيف ايدر، لياقتنى إعلان ايدر. داها باشقه جهتلرى بونلره قياس ايت.
ايشته وَ ِللّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى أزل و أبد سلطاننڭ پك چوق أسماءِ حسنىسى واردر. تجلّياتِ جلاليه و تظاهراتِ جماليه ايله پك چوق شئوناتى و عنوانلرى واردر. نور و ظلمت، ياز و قيش، جنّت و جهنّمڭ وجودينى إقتضا ايدن إسم و عنوان و شأن ايسه؛ قانونِ تناسل، قانونِ مسابقه، قانونِ تعاون گبى پك چوق عمومى قانونلر مِثللو، قانونِ مبارزهنڭ دخى بر درجه تعميمنى ايسترلر... قلب أطرافندهكى إلهامات و وسوسهلرڭ مبارزهلرندن طوت، تا سما آفاقنده ملائكه و شيطانلرڭ مبارزهسنه قدر او قانونڭ شمولنى إقتضا ايدر.
بشنجى باصامق:مادام أرضدن سمايه گيدوب گلمك وار. سمادن أرضه اينوب چيقمق اولويور. أهمّيتلى لوازماتِ أرضيه، اورادن گوندريلييور. و مادام أرواحِ طيّبهلر سمايه گيدييورلر. ألبته أرواحِ خبيثه دخى، أخيارى تقليدًا سماوات مملكتنه گيتمگه تشبّث ايدهجكلر. چونكه وجودجه لطافت و خفّتلرى وار. هم شبههسز طرد و ردّ ايديلهجكلر. چونكه ماهيتجه شرارت و نحوستلرى واردر. هم بِلا شك ولا شبهه، شو معاملهِٔ مهمّهنڭ و شو مبارزهِٔ معنويهنڭ عالمِ شهادتده بر علامتى، بر إشارتى بولونهجقدر. چونكه سلطنتِ ربوبيتڭ حكمتى إقتضا ايدر كه: ذىشعور ايچون، باخصوص أڭ مهمّ وظيفهسى مشاهده و شهادت و دلّاللق و نظارت اولان إنسان ايچون تصرّفاتِ غيبيهنڭ مهملرينه بر إشارت قويسون، برر علامت بيراقسين. ناصلكه نهايتسز بهار معجزاتنه ياغمورى إشارت قويمش و خوارقِ صنعتنه أسبابِ ظاهريهيى علامت ايتمش. تا، عالمِ شهادت أهلنى إشهاد ايتسين. بلكه او عجيب تماشايه، عموم أهلِ سماوات و سكنهِٔ أرضڭ أنظارِ دقّتلرينى جلب ايتسين. يعنى او قوجه سماواتى،
— 205 —
أطرافنده نوبتدارلر ديزيلمش، برجلرى تزيين ايديلمش بر قلعه حكمنده، بر شهر صورتنده گوستروب حشمتِ ربوبيتنى تفكّر ايتديرسين. مادام شو مبارزهِٔ علويهنڭ إعلانى، حكمةً لازمدر. ألبته اوڭا بر إشارت واردر. حالبوكه حادثاتِ جوّيه و سماويه ايچنده شو إعلانه مناسب هيچ بر حادثه گورونميور. بوندن داها أنسبى يوقدر. زيرا يوكسك قلعهلرڭ محكم برجلرندن آتيلان منجنيقلر و إشارت فشنكلرينه بڭزهين شو حادثاتِ نجميه، بو رجمِ شيطانه نه قدر أنسب دوشديگى بداهةً آڭلاشيلير. حالبوكه شو حادثهنڭ، بو حكمتدن و شو غايهدن باشقه اوڭا مناسب بر حكمتى بيلينمييور. سائر حادثات اويله دگل. هم شو حكمت، زمانِ آدمدن بَرى مشهوردر و أهلِ حقيقت ايچون مشهوددر.
آلتنجى باصامق:بشر و جنّ، نهايتسز شرّه و جُحوده مستعد اولدقلرندن، نهايتسز بر تمرّد و بر طغيان ياپارلر. ايشته بونڭ ايچون قرآنِ كريم، اويله إعجازكار بر بلاغتله و اويله عالى و باهر اسلوبلرله و اويله غالى و ظاهر تمثيللر و مَثللرله إنس و جنّى عصياندن و طغياندن زجر ايدر كه؛ كائناتى تيترهتير. مثلا:
أى إنس و جنّ! أمرلريمه إطاعت ايتمزسهڭز، هايدى حدودِ ملكمدن ألڭزدن گليرسه چيقيڭز، مَثلنه إشارت ايدن
يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْاِنْسِ اِنِ اسْتَطَعْتُمْ اَنْ تَنْفُذُوا مِنْ اَقْطَارِ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ اِلَّا بِسُلْطَانٍ ٭ فَبِاَىِّ اٰلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ٭ يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَ نُحَاسٌ فَلَا تَنْتَصِرَانِ
آيتندهكى عظمتلى إنذاره و دهشتلى تهديده و شدّتلى زجره دقّت ايت. ناصل، إنس و جنّڭ غايت مغرورانه تمرّدلرينى، غايت معجزانه بر بلاغتله قيرار. عجزلرينى إعلان ايدر. سلطنتِ ربوبيتڭ گنيشلگى و عظمتى نسبتنده نه قدر عاجز و بيچاره اولدقلرينى گوسترر. گويا شو آيتله، هم وَ جَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ آيتيله بويله دييور كه:
"أى حقارتى ايچنده مغرور و متمرّد و أى ضعف و فقرى ايچنده سركش و معنّد اولان جنّ و إنس! ناصل جسارت ايدرسڭز كه عصيانڭزله اويله بر سلطانِ ذىشانڭ
— 206 —
أوامرينه قارشى گلييورسڭز كه؛ ييلديزلر، آيلر، گونشلر أمربر نفرلرى گبى أمرلرينه إطاعت ايدرلر. هم طغيانڭزله اويله بر حاكمِ ذو الجلاله قارشى مبارزه ايدييورسڭز كه، اويله عظمتلى مطيع عسكرلرى وار؛ فرضا شيطانلريڭز طايانهبيلسهلر، اونلرى طاغ گبى گلّهلرله رجم ايدهبيليرلر. هم كفرانڭزله اويله بر مالكِ ذو الجلالڭ مملكتنده عصيان ايدييورسڭز كه، عبادندن و جنودندن اويلهلرى وار كه، دگل سزڭ گبى كوچوجك عاجز مخلوقلرى، بلكه فرضِ محال اولارق طاغ و أرض بيوكلگنده برر عدوِّ كافر اولسيديڭز، أرض و طاغ بيوكلگنده ييلديزلرى، آتشلى دميرلرى، شواظلى نحاسلرى سزه آتابيليرلر، سزى طاغيتيرلر. هم اويله بر قانونى قيرييورسڭز كه، او قانون ايله اويلهلر باغليدر، أگر لزوم اولسه، أرضڭزى يوزيڭزه چارپار. گلّهلر گبى كرهڭز مِثللو ييلديزلرى اوستڭزه ياغديرهبيليرلر."
أوت قرآنده بعض مهمّ تحشيدات واردر كه، دشمنلرڭ قوّتلى اولديغندن ايلرى گلمييور. بلكه حشمتڭ إظهارى و دشمن شناعتنڭ تشهيرى گبى سببلردن ايلرى گلييور. هم بعضًا كمالِ إنتظامى و نهايت عدلى و غايت حلمى و قوّتِ حكمتى گوسترمك ايچون، أڭ بيوك و قوّتلى أسبابى، أڭ كوچك و ضعيف بر شيئه قارشى تحشيد ايدر و اوستنده طوتار؛ دوشورتمز، تجاوز ايتديرمز. مثلا شو آيته باق:
وَ اِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَاِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلٰيهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمَلٰئِكَةُ بَعْدَ ذٰلِكَ ظَهِيرٌ
نه قدر نبى حقّنه حرمت و نه قدر أزواجڭ حقوقنه مرحمت وار. شو مهمّ تحشيدات، يالڭز حرمتِ نبىنڭ عظمتنى و ايكى ضعيفهنڭ شكوالرينڭ أهمّيتنى و حقلرينڭ رعايتنى، رحيمانه إفاده ايتمك ايچوندر.
يدنجى باصامق:مَلكلر و سمكلر گبى، ييلديزلرڭ دخى غايت مختلف أفرادلرى واردر. بر قسمى نهايت كوچك، بر قسمى غايت بيوكدر. حتّى گوك يوزنده هر پارلايانه "ييلديز" دينلير. ايشته بو ييلديز جنسندن بر نوعى ده، نازنين سما يوزينڭ مرصّع زينتلرى و او آغاجڭ منوّر ميوهلرى و او دڭزڭ مسبّح باليقلرى حكمنده، فاطرِ ذو الجلال، صانعِ ذو الجمال اونلرى ياراتمش و مَلكلرينه مسيرهلر، بينكلر، منزللر ياپمشدر و
— 207 —
ييلديزلرڭ كوچك بر نوعنى ده، شياطينڭ رجمنه آلَت ايتمش. ايشته بو رجمِ شياطين ايچون آتيلان شهابلرڭ اوچ معناسى اولابيلير:
برنجيسى:قانونِ مبارزه، أڭ گنيش دائرهده دخى جريان ايتديگنه رمز و علامتدر.
ايكنجيسى:سماواتده هشيار نوبتدارلر، مطيع سكنهلر وار. أرضلى شريرلرڭ إختلاطندن و إستماعلرندن خوشلانميان جنود اللّٰه بولونديغنه إعلان و إشارتدر.
اوچنجيسى:مزخرفاتِ أرضيهنڭ ممثّلاتِ خبيثهلرى اولان جاسوس شيطانلرى، تميز و تميزلرڭ مسكنى اولان سمايى تلويث ايتمهمك و نفوسِ خبيثه حسابنه تجسّس ايتديرمهمك ايچون، أدبسز جاسوسلرى قورقوتمق ايچون آتيلان منجنيقلر و إشارت فشنكلرى مِثللو، او شيطانلرى أبوابِ سمادن او شهابلرله ردّ و طرددر.
ايشته ييلديز بوجگى حكمنده اولان قفا فنارينه إعتماد ايدن و قرآن گونشندن گوزينى يومان قوزموغرافياجى أفندى! شو يدى باصامقلرده إشارت ايديلن حقيقتلره بردن باق. گوزيڭى آچ، قفا فنارينى بيراق، گوندوز گبى إعجاز ايشيغى ايچنده شو آيتڭ معناسنى گور!. او آيتڭ سماسندن بر حقيقت ييلديزى آل، سنڭ باشڭدهكى شيطانه آت، كندى شيطانڭى رجم ايت!.. بز دخى ايتملىيز و
رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ
برابر ديمهلىيز.
فَلِلّٰهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ وَ الْحِكْمَةُ الْقَاطِعَةُ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
٭ ٭ ٭
— 208 —
اون بشنجى سوزڭ ذيلى
(يگرمى آلتنجى مكتوبڭ برنجى مبحثى)
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَ اِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ اِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
حجّة القرآن على الشيطان و حزبه... إبليسى إلزام، شيطانى إفحام، أهلِ طغيانى إسكات ايدن "برنجى مبحث": بىطرفانه محاكمه ايچنده شيطانڭ مدهش بر دسيسهسنى قطعى بر صورتده ردّ ايدن بر واقعهدر. او واقعهنڭ مجمل بر قسمنى اون سنه أوّل لمعاتده يازمشدم. شويله كه:
بو رسالهنڭ تأليفندن اون بر سنه أوّل رمضانِ شريفده إستانبول بايزيد جامعِ شريفنده حافظلرى ديڭلهيوردم. بردن شخصنى گورمدم، فقط معنوى بر سس ايشيتدم گبى بڭا گلدى. ذهنمى كندينه چويردى. خيالًا ديڭلهدم. باقدم كه، بڭا دير:
"سن، قرآنى پك عالى، چوق پارلاق گورييورسڭ. بىطرفانه محاكمه ايت، اويله باق. يعنى بر بشر كلامى فرض ايت باق... عجبا او مزيتلرى، او زينتلرى گورهجك ميسڭ؟" ديدى. حقيقةً بن ده اوڭا آلداندم. بشر كلامى فرض ايدوب، اويله باقدم. گوردم كه: ناصل بايزيدڭ ألكتريق دوگمهسى چوريلوب سوندوريلنجه اورتهلق قراڭلغه دوشر. اويله ده او فرض ايله قرآنڭ پارلاق ايشيقلرى گيزلنمگه باشلادى. او وقت آڭلادم كه، بنم ايله قونوشان شيطاندر. بنى ورطهيه يووارلانديرييور. قرآندن إستمداد ايتدم. بردن بر نور قلبمه گلدى. مدافعهيه قطعى بر قوّت ويردى. او وقت شويلهجه شيطانه قارشى مناظره باشلادى.
— 209 —
ديدم:أى شيطان! بىطرفانه محاكمه، ايكى طرف اورتهسنده بر وضعيتدر. حالبوكه هم سنڭ، هم إنساندهكى سنڭ شاكردلرڭ، ديديگڭز بىطرفانه محاكمه ايسه؛ طرفِ مخالفى إلتزامدر. بىطرفلق دگلدر، موقّةً بر دينسزلكدر. چونكه قرآنه كلامِ بشر دييه باقمق و اويله محاكمه ايتمك، شقِّ مخالفى أساس طوتمقدر. باطلى إلتزامدر، بىطرفانه محاكمه دگلدر. بلكه، باطله طرفگيرلكدر.
شيطان ديدى كه:اويله ايسه نه اللّٰهڭ كلامى، نه ده بشر كلامى ديمه. اورتهده فرض ايت، باق.
بن ديدم:او ده اولاماز. چونكه منازعٌ فيه بر مال بولونسه، أگر ايكى مدّعى بربرينه ياقين ايسه و قربيتِ مكان وارسه؛ او وقت او مال، ايكيسندن باشقه برينڭ ألنده ويا ايكيسنڭ أللرى يتيشهجك بر صورتده بر يره بيراقيلهجق. هانگيسى إثبات ايتسه او آلير. أگر او ايكى مدّعى بربرينه غايت اوزاق، برى مشرقده، برى مغربده ايسه؛ او وقت قاعدةً "صاحب اليد" كيم ايسه اونڭ ألنده بيراقيلهجقدر. چونكه اورتهده بيراقمق قابل دگلدر. ايشته قرآن قيمتدار بر مالدر. بشر كلامى جنابِ حقّڭ كلامندن نه قدر اوزاقسه، او ايكى طرف او قدر، بلكه حدسز بربرندن اوزاقدر. ايشته، ثرادن ثريّايه قدر بربرندن اوزاق او ايكى طرف اورتهسنده بيراقمق ممكن دگلدر. هم اورتهسى يوقدر. چونكه وجود و عدم گبى و نقيضين گبى ايكى ضددرلر. اورتهسى اولاماز. اويله ايسه قرآن ايچون صاحب اليد، طرفِ إلٰهيدر. اويله ايسه اونڭ ألنده قبول ايديلوب، اويلهجه دلائلِ إثباته باقيلهجق. أگر اوتهكى طرف اونڭ كلام اللّٰه اولديغنه دائر بتون برهانلرى برر برر چوروتسه، ألنى اوڭا اوزاتهبيلير. يوقسه اوزاتاماز. هيهات! بيڭلر براهينِ قطعيهنڭ ميخلريله عرشِ أعظمه چاقيلان بو معظّم پيرلانطهيى هانگى أل بتون او ميخلرى سوكوب، او ديركلرى كسوب (اونى) دوشورهبيلير؟
ايشته أى شيطان! سنڭ رغمڭه أهلِ حق و إنصاف بو صورتدهكى حقيقتلى محاكمه ايله محاكمه ايدرلر. حتّى أڭ كوچك بر دليلده دخى قرآنه قارشى ايماننى زيادهلشديررلر. سنڭ و شاكردلريڭڭ گوسترديگى يول ايسه: بر كرّه بشر كلامى فرض
— 210 —
ايديلسه، يعنى عرشه باغلانان او معظّم پيرلانطه يره آتيلسه؛ بتون ميخلرڭ قوّتنده و چوق برهانلرڭ متانتنده بر تك برهان لازم كه، اونى يردن قالديروب عرشِ معنوىيه چاقسين. تا كفرڭ ظلماتندن قورتولوب، ايمانڭ أنوارينه ايريشسين. حالبوكه بوڭا موفّق اولمق پك گوچدر. اونڭ ايچون سنڭ دسيسهڭ ايله شو زمانده، بىطرفانه محاكمه صورتى آلتنده چوقلرى ايماننى غائب ايدييورلر...
شيطان دوندى و ديدى:قرآن بشر كلامنه بڭزهيور، اونلرڭ محاورهسى طرزندهدر. ديمك، بشر كلاميدر. أگر اللّٰهڭ كلامى اولسه، اوڭا ياقيشهجق، هر جهتجه خارق العاده بر طرزى اولاجقدى. اونڭ صنعتى ناصل بشر صنعتنه بڭزهميور، كلامى ده بڭزهمهملى؟
جوابًا ديدم:ناصلكه پيغمبريمز، معجزاتندن و خصائصندن باشقه، أفعال و أحوال و أطوارنده بشريتده قالوب، بشر گبى عادتِ إلٰهيهيه و أوامرِ تكوينيهسنه منقاد و مطيع اولمش. او ده صوغوق چكر، ألم چكر و هكذا... هر بر أحوال و أطوارنده خارق العاده بر وضعيت ويريلمهمش. تا كه امّتنه أفعاليله إمام اولسون، أطواريله رهبر اولسون، عموم حركاتيله درس ويرسين. أگر هر أطوارنده خارق العاده اولسه ايدى، بِالذّات هر جهتجه إمام اولامازدى. هركسه مرشدِ مطلق اولامازدى. بتون أحواليله رحمةً لِلْعالمين اولامازدى. عينًا اويله ده:
قرآنِ حكيم أهلِ شعوره إمامدر، جنّ و إنسه مرشددر، أهلِ كماله رهبردر، أهلِ حقيقته معلّمدر. اويله ايسه، بشرڭ محاوراتى و اسلوبى طرزنده اولمق ضرورى و قطعيدر. چونكه جنّ و إنس مناجاتنى اوندن آلييور، دعاسنى اوندن ئوگرهنييور، مسائلنى اونڭ لسانيله ذكر ايدييور، أدبِ معاشرتنى اوندن تعلّم ايدييور و هكذا... هركس اونى مرجع ياپييور. اويله ايسه، أگر حضرتِ موسى عليه السلامڭ طوُرِ سيناده ايشيتديگى كلام اللّٰه طرزنده اولسه ايدى؛ بشر بونى ديڭلهمكده، ايشيتمكده تحمّل ايدهمزدى و مرجع ايدهمزدى. حضرتِ موسى گبى بر اولو العزم، آنجق بر قاچ كلامى ايشيتمگه تحمّل ايتمشدر. موسى عليه السلام ديمش:
اَهٰكَذَا كَلَامُكَ قَالَ اللّٰهُ لِى قُوَّةُ جَمِيعِ الْاَلْسِنَةِ
— 211 —
شيطان دوندى، ينه ديدىكه:
قرآنڭ مسائلى گبى چوق ذاتلر او چشيد مسئلهلرى دين نامنه سويلهيورلر. اونڭ ايچون بر بشر، دين نامنه بويله بر شى ياپمق ممكن دگل مى؟
جوابًا قرآنڭ نوريله ديدم كه:
أوّلا،ديندار بر آدم؛ دين محبّتى ايچون "حق بويلهدر. حقيقت بودر. اللّٰهڭ أمرى بويلهدر" دير. يوقسه، اللّٰهى كندى كيفنه قونوشديرماز. حدسز درجهده حدّندن تجاوز ايدوب، اللّٰهڭ تقليدينى ياپوب، اونڭ يرنده قونوشماز.
فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللّٰهِ
دستورندن تيترهر.
و ثانيًا،بر بشر كندى باشنه بويله ياپمسى و موفّق اولماسى هيچ بر جهتله ممكن دگلدر. بلكه، يوز درجه محالدر. چونكه بربرينه ياقين ذاتلر بربرينى تقليد ايدهبيليرلر. بر جنسدن اولانلر، بربرينڭ صورتنه گيرهبيليرلر. مرتبهجه بربرينه ياقين اولانلر، بربرينڭ مقاملرينى تقليد ايدهبيليرلر. موقّةً إنسانلرى إغفال ايدرلر. فقط دائمى إغفال ايدهمزلر. چونكه أهلِ دقّت نظرنده على كلّ حال أطوار و أحوالى ايچندهكى تصنّعاتلر و تكلّفاتلر ساختهكارلغنى گوسترهجك. حيلهسى دوام ايتميهجك. أگر، ساختهكارلقله تقليده چاليشان؛ اوتهكندن غايت اوزاقسه، مثلا عادى بر آدم، ابن سينا گبى بر داهىيى علمده تقليد ايتمك ايستهسه و بر چوبان بر پادشاهڭ وضعيتنى طاقينسه ألبته هيچ كيمسهيى آلداتهميهجق. بلكه كندى مسخره اولاجق. هر بر حالى باغيرهجق كه: بو ساختهكاردر. ايشته، حاشا يوز بيڭ دفعه حاشا!.. قرآن، بشر كلامى فرض ايديلديگى وقت: ناصل بر ييلديز بوجگى بيڭ سنه تكلّفسز حقيقى بر ييلديز اولارق رصد أهلنه گورونسون.. هم بر سينك بر سنه تمامًا طاووس صورتنى تصنّعسز، تماشا أهلنه گوسترسين.. هم ساختهكار، عامى بر نفر؛ نامدار، عالى بر مشيرڭ طورينى طاقينسين، مقامنده اوطورسون، چوق زمان اويله قالسين، حيلهسنى إحساس ايتمهسين.. هم مفترى، يالانجى إعتقادسز بر آدم؛ مدّتِ عمرنده دائما أڭ صادق، أڭ أمين، أڭ معتقد بر ذاتڭ كيفيتنى و وضعيتنى أڭ مدقّق نظرلره قارشى تلاشسز گوسترسين، داهيلرڭ نظرنده
— 212 —
تصنّعى صاقلانسين!.. بو ايسه يوز درجه محالدر. اوڭا هيچ بر ذىعقل ممكن دييهمز. اويله ده فرض ايتمك دخى، بديهى بر محالى واقع فرض ايتمك گبى بر هذياندر.
عينًا اويله ده: قرآنى كلامِ بشر فرض ايتمك؛ لازم گلير كه: عالمِ إسلامڭ سماسنده بِالمشاهده پك پارلاق و دائما أنوارِ حقائقى نشر ايدن بر ييلديزِ حقيقت، بلكه بر شمسِ كمالات تلقّى ايديلن "كتابِ مبين"ڭ ماهيتى؛ حاشا بر ييلديز بوجگى حكمنده تصنّعجى بر بشرڭ خرافاتلى بر دوزمهسى اولسون و أڭ ياقيننده اولانلر و دقّتله اوڭا باقانلر فرقنده بولونماسين و اونى دائما عالى و منبعِ حقائق بر ييلديز بيلسين. بو ايسه، يوز درجه محال اولمقله برابر، سن أى شيطان يوز درجه شيطانيتده ايلرى گيتسهڭ، بوڭا إمكان ويرديرهمزسڭ! بوزولمهمش هيچ بر عقلى قانديرهمازسڭ! يالڭز معنًا پك اوزاقدن باقديرمقله آلداتييورسڭ. ييلديزى، ييلديز بوجگى گبى كوچك گوسترييورسڭ.
ثالثًا:هم قرآنى بشر كلامى فرض ايتمك، لازم گلير كه؛ آثاريله، تأثيراتيله، نتائجيله عالمِ إنسانيتڭ بِالمشاهده أڭ روحلى و حياتفشان، أڭ حقيقتلى و سعادترَساَنْ، أڭ جمعيتلى و معجزبيان، عالى مزيتلريله يالديزلى بر فرقانڭ گيزلى حقيقتى؛ حاشا معاونتسز، علمسز بر تك إنسانڭ ساختهكار، عادى فكرينڭ تصنيعاتى اولسون و ياقيندن اونى تماشا ايدن و مراقله دقّت ايدن بيوك ذكالر، علوى دهالر اوندن هيچ بر زمان هيچ بر جهتده ساختهكارلق و تصنّع أثرى گورمهسين! دائما جدّيتى، صميميتى، إخلاصى بولسون! بو ايسه، يوز درجه محال اولمقله برابر، بتون أحواليله، أقواليله، حركاتيله بتون حياتنده أمانتى، ايمانى، أمنيتى، إخلاصى، جدّيتى، إستقامتى گوسترن و درس ويرن و صدّيقينلرى يتيشديرن أڭ يوكسك، أڭ پارلاق، أڭ عالى خصلت تلقّى ايديلن و قبول ايديلن بر ذاتى؛ أڭ أمنيتسز، أڭ إخلاصسز، أڭ إعتقادسز فرض ايتمكله، مضاعف بر محالى واقع گورمك گبى شيطانى دخى اوتانديرهجق بر هذيانِ كفريدر. چونكه شو مسئلهنڭ اورتهسى يوقدر. زيرا فرضِ محال اولارق قرآن كلام اللّٰه اولمازسه، عرشدن زمينه دوشر گبى سقوط ايدر. اورتهده قالماز. مجمعِ حقائق
— 213 —
ايكن، منبعِ خرافات اولور. و او خارقه فرمانى گوسترن ذات، (حاشا ثمّ حاشا) أگر رسول اللّٰه اولمازسه؛ أعلاىِ علّيّيندن أسفلِ سافلينه سقوط ايتمك و منبعِ كمالات درجهسندن معدنِ دسائس مقامنه دوشمك لازم گلير. اورتهده قالماز. زيرا اللّٰه نامنه إفترا ايدن، يالان سويلهين أڭ أدنا بر درجهيه دوشر. بر سينگى، دائمى بر صورتده طاووس گورمك و طاووسڭ بيوك أوصافنى اونده هر وقت مشاهده ايتمك نه قدر محال ايسه، شو مسئله ده اويله محالدر. فطرةً عقلسز، سرخوش بر ديوانه لازم كه، بوڭا إحتمال ويرسين.
رابعًا:هم قرآنى كلامِ بشر فرض ايتمك لازم گلير كه؛ نوعِ بنى آدمڭ أڭ بيوك و محتشم اوردوسى اولان اُمّتِ محمّديهنڭ (عصم) مقدّس قوماندانى اولان قرآن، بِالمشاهده قوّتلى قانونلريله، أساسلى دستورلريله، نافذ أمرلريله او پك بيوك اوردويى، ايكى جهانى فتح ايدهجك بر درجهده بر إنتظام ويرديگى و بر إنضباط آلتنه آلديغى و مادّى معنوى تجهيز ايتديگى و عموم او أفرادڭ درجاتنه گوره عقللرينى تعليم و قلبلرينى تربيه و روحلرينى تسخير و وجدانلرينى تطهير و أعضا و جوارحلرينى إستعمال و إستخدام ايتديگى حالده؛ (حاشا، يوز بيڭ دفعه حاشا) قوّتسز، قيمتسز، أصلسز بر دوزمه فرض ايدوب يوز درجه محالى قبول ايتمك لازم گلمكله برابر.. مدّتِ حياتنده جدّى حركاتيله حقّڭ قانونلرينى بنى آدمه درس ويرن و صميمى أفعاليله حقيقتڭ دستورلرينى بشره تعليم ايدن و خالص و معقول أقواليله إستقامتڭ و سعادتڭ اصوللرينى گوسترن و تأسيس ايدن و بتون تاريخچهِٔ حياتنڭ شهادتيله اللّٰهڭ عذابندن چوق خوف ايدن و هركسدن زياده اللّٰهى بيلن و بيلديرن و نوعِ بشرڭ بشدن بريسنه و كُرهِٔ أرضڭ ياريسنه بيڭ اوچ يوز أللى سنه كمالِ حشمت ايله قوماندانلق ايدن و جهانى ولوَلهيه ويرن و شهرتشعار شئوناتيله نوعِ بشرڭ بلكه كائناتڭ الحقّ مدارِ فخرى اولان بر ذاتى؛ (حاشا، يوز بيڭ دفعه حاشا) ساختهكار، اللّٰهدن قورقماز و بيلمز و حيثيتنى طانيماز، إنسانيتڭ عادى درجهسنده فرض ايتمكله يوز درجه محالى بردن إرتكاب ايتمك لازم گلير. چونكه شو مسئلهنڭ اورتهسى يوقدر. زيرا فرضِ محال اولارق قرآن كلام اللّٰه اولمازسه؛ عرشدن دوشسه، اورتهده قالاماز. بلكه يرده يالانجى برينڭ مالى اولديغنى
— 214 —
قبول ايتمك لازم گلير. بو ايسه أى شيطان! يوز درجه سن قتمرلى بر شيطان اولسهڭ، بوزولمهمش هيچ بر عقلى قانديرهمازسڭ و چورومهمش هيچ بر قلبى إقناع ايدهمزسڭ.
شيطان دوندى، ديدى:ناصل قانديرهمام؟ أكثر إنسانلره و إنسانڭ مشهور عاقللرينه قرآنى و محمّدى إنكار ايتديردم.
الجواب: أوّلا،غايت اوزاق مسافهدن باقيلسه، أڭ بيوك شى، أڭ كوچك شى گبى گورونهبيلير. بر ييلديز، بر موم قدر دينلهبيلير.
ثانيًا:هم تبعى، سطحى بر نظرله باقيلسه، غايت محال بر شى، ممكن گورونهبيلير. بر زمان بر إختيار آدم رمضان هلالنى گورمك ايچون سمايه باقمش. گوزينه بر بياض قيل اينمش. او قيلى آى ظن ايتمش. آيى گوردم ديمش. ايشته محالدر كه؛ هلال، او بياض قيل اولسون. فقط قصدًا و بِالذّات آيه باقديغى و او صاچى تبعى و طولاييسيله و ايكنجى درجهده گورونديگى ايچون او محالى ممكن تلقّى ايتمش.
ثالثًا:هم قبول ايتمهمك باشقهدر، إنكار ايتمك باشقهدر. عدمِ قبول بر لاقيدلقدر، بر گوز قپامقدر و جاهلانه بر حكمسزلكدر. بو صورتده چوق محال شيلر اونڭ ايچنده گيزلنهبيلير. اونڭ عقلى اونلرله اوغراشماز. امّا إنكار ايسه؛ او عدمِ قبول دگل، بلكه او قبولِ عدمدر. بر حكمدر. اونڭ عقلى حركت ايتمگه مجبوردر. او حالده سنڭ گبى بر شيطان اونڭ عقلنى ألندن آلير، صوڭره إنكارى اوڭا يوتديرر. هم أى شيطان! باطلى حق و محالى ممكن گوسترن غفلت و ضلالت و سفسطه و عناد و مغالطه و مكابره و إغفال و گورهنهك گبى شيطانى دسيسهلرله چوق محالاتى إنتاج ايدن إنكار و كفرى، او بدبخت إنسان صورتندهكى حيوانلره يوتديرمشسڭ!
رابعًا:هم قرآنى، كلامِ بشر فرض ايتمك، لازم گلير كه: عالمِ إنسانيتڭ سماواتنده ييلديزلر گبى پارلايان أصفيالره، صدّيقينلره، أقطابلره بِالمشاهده رهبرلك ايدن و بِالبداهه متماديًا حقّ و حقّانيتى، صدق و صداقتى، أمن و أمانتى عموم طبقاتِ أهلِ كماله تعليم ايدن و أركانِ ايمانيهنڭ حقائقيله و أركانِ إسلاميهنڭ دساتيريله ايكى جهانڭ سعادتنى تأمين ايدن و بو إجراآتنڭ شهادتيله بِالضروره حق و خالص و صافى حقيقت و غايت
— 215 —
طوغرى و پك جدّى اولمق لازم گلن بر كتابى؛ كندى أوصافنڭ و تأثيراتنڭ و أنوارينڭ ضدّيله متّصف تصوّر ايدوب، (حاشا ثمّ حاشا) بر ساختهكارڭ تصنيعات و إفترالرينڭ مجموعهسى نظريله باقمق؛ سوفسطائيلرى و شيطانلرى دخى اوتانديرهجق و تيترهتهجك شنيع بر هذيانِ كفرى اولمقله برابر؛ إظهار ايتديگى دين و شريعتِ إسلاميهنڭ شهادتيله و مدّتِ حياتنده گوسترديگى بِالإتّفاق فوق العاده تقواسنڭ و خالص و صافى عبوديتنڭ دلالتيله و بِالإتّفاق كندنده گورونن أخلاقِ حسنهنڭ إقتضاسيله و يتيشديرديگى بتون أهلِ حقيقتڭ و صاحبِ كمالاتڭ تصديقيله أڭ معتقد، أڭ متين، أڭ أمين، أڭ صادق بر ذاتى، (حاشا ثمّ حاشا، يوز بيڭ كرّه حاشا) إعتقادسز، أڭ أمنيتسز، اللّٰهدن قورقماز بر وضعيتده فرض ايتمك؛ محالاتڭ أڭ چركين و منفور بر صورتنى و ضلالتڭ أڭ ظلملى و ظلماتلى بر طرزينى إرتكاب ايتمك لازم گلير.
الحاصل:اون طوقوزنجى مكتوبڭ اون سكزنجى إشارتنده دينلديگى گبى؛ ناصل قولاقلى عامى طبقهسى إعجازِ قرآن فهمنده ديمش: قرآن، بتون ديڭلهديگم و دنياده موجود كتابلره قياس ايديلسه، هيچ بريسنه بڭزهميور و اونلرڭ درجهسنده دگلدر. اويله ايسه يا قرآن عمومنڭ آلتندهدر ويا عمومنڭ فوقنده بر درجهسى واردر. عمومڭ آلتندهكى شق ايسه، محال اولمقله برابر، هيچ بر دشمن حتّى شيطان دخى دييهمز و قبول ايتمز. اويله ايسه قرآن، عموم كتابلرڭ فوقندهدر. اويله ايسه معجزهدر.
عينًا اويله ده، بز ده علمِ اصول و فنِّ منطقجه سبر و تقسيم دينلن أڭ قطعى بر حجّتله ديرز: أى شيطان و أى شيطانڭ شاكردلرى! قرآن، يا عرشِ أعظمدن، إسمِ أعظمدن گلمش بر كلام اللّٰهدر وياخود (حاشا ثمّ حاشا، يوز بيڭ كرّه حاشا) يرده ساختهكار و اللّٰهدن قورقماز و اللّٰهى بيلمز، إعتقادسز بر بشرڭ دوزمهسيدر. بو ايسه أى شيطان، سابق حجّتلره قارشى بونى سن دييهمدڭ و دييهمزسڭ و دييهميهجكسڭ. اويله ايسه بِالضروره و بِلا شبهه قرآن، خالقِ كائناتڭ كلاميدر. چونكه اورتهسى يوقدر و محالدر و اولاماز. ناصلكه قطعى بر صورتده إثبات ايتدك. سن ده گوردڭ و ديڭلهدڭ.
— 216 —
هم محمّد عليه الصلاة والسلام، يا رسول اللّٰهدر و بتون رسوللرڭ أكملى و بتون مخلوقاتڭ أفضليدر وياخود (حاشا يوز بيڭ دفعه حاشا) اللّٰهه إفترا ايتديگى و اللّٰهى بيلمديگى و عذابنه اينانمديغى ايچون إعتقادسز، أسفلِ سافلينه سقوط ايتمش بر بشر فرض ايتمك
(حاشيه): قرآنِ حكيم، كافرلرڭ كفرياتلرينى و غليظ تعبيراتلرينى إبطال ايتمك ايچون ذكر ايتديگنه إستنادًا، أهلِ ضلالتڭ فكرِ كفريلرينڭ بتون بتون محاليتنى و بتون بتون چوروكلگنى گوسترمك ايچون شو تعبيراتى فرضِ محال صورتنده تيترهيهرك قوللانمغه مجبور اولدم.
لازم گلير كه: بو ايسه أى إبليس، نه سن و نه ده گوونديگڭ آوروپا فيلسوفلرى و آسيا منافقلرى بونى دييهمزسڭز و دييهمهمشسڭز و دييهميهجكسڭز و ديمهمشسڭز و ديميهجكسڭز. چونكه بو شقّى ديڭلهيهجك و قبول ايدهجك دنياده يوقدر. اونڭ ايچوندر كه، گوونديگڭ او فيلسوفلرڭ أڭ مفسدلرى و او آسيا منافقلرينڭ أڭ وجدانسزلرى دخى دييورلر كه: "محمّدِ عربى (عصم) چوق عقللى ايدى. چوق گوزل أخلاقلى ايدى." مادام شو مسئله ايكى شقّه منحصردر و مادام ايكنجى شق محالدر و هيچ بر كيمسه بوڭا صاحب چيقمييور و مادام قطعى حجّتلرله إثبات ايتدك كه، اورتهسى يوقدر. ألبته بِالضروره سنڭ و حزب الشيطانڭ رغمنه اولارق بِالبداهه و بِحقّ اليقين، محمّدِ عربى عليه الصلاة والسلام رسول اللّٰهدر و بتون رسوللرڭ أكمليدر، بتون مخلوقاتڭ أفضليدر.
عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ بِعَدَدِ الْمَلَكِ وَ الْاِنْسِ وَ الْجَانِّ
٭ ٭ ٭
— 217 —
شيطانڭ ايكنجى كوچك بر إعتراضى
سورهِٔ قٓ وَ الْقُرْاٰنِ الْمَجِيدِ ى اوقوركن
مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ اِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ ٭ وَ جَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذٰلِكَ مَا كُنْتَ مِنْهُ تَحِيدُ ٭ وَ نُفِخَ فِى الصُّورِ ذٰلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ ٭ وَ جَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَ شَهِيدٌ ٭ لَقَدْ كُنْتَ فِى غَفْلَةٍ مِنْ هٰذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ ٭ وَ قَالَ قَرِينُهُ هٰذَا مَا لَدَىَّ عَتِيدٌ ٭ اَلْقِيَا فِى جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ
شو آيتلرى اوقوركن شيطان ديدى كه:"قرآنڭ أڭ مهمّ فصاحتنى، سز اونڭ سلاستنده و وضوحنده بولويورسڭز. حالبوكه شو آيتده نرهدن نرهيه آتلايور؟ سكراتدن تا قيامته آتلايور. نفخِ صوردن محاسبهنڭ ختامنه إنتقال ايدييور. اوندن جهنّمه إدخالى ذكر ايدييور. بو عجيب آتلامقلر ايچنده هانگى سلاست قالير؟ قرآنڭ أكثر يرلرنده، بويله بربرندن اوزاق مسئلهلرى برلشديرييور. بويله مناسبتسز وضعيتيله سلاست و فصاحت نرهده قالير؟"
الجواب:قرآنِ معجز البيانڭ أساسِ إعجازى، أڭ مهملرندن بلاغتندن صوڭره ايجازدر. ايجاز، إعجازِ قرآنڭ أڭ متين و أڭ مهمّ بر أساسيدر. قرآنِ حكيمده شو معجزانه ايجاز او قدر چوقدر و او قدر گوزلدر كه؛ أهلِ تدقيق، قارشيسنده حيرتدهدرلر. مثلا:
وَ قِيلَ يَا اَرْضُ ابْلَعِى مَاءَكِ وَيَا سَمَاءُ اَقْلِعِى وَ غِيضَ الْمَاءُ وَ قُضِىَ الْاَمْرُ وَ اسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِىِّ وَ قِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
قيصه بر قاچ جمله ايله، طوفان حادثهِٔ عظيمهسنى نتائجيله اويله ايجازكارانه و معجزانه بيان ايدييور كه؛ چوق أهلِ بلاغتى، بلاغتنه سجده ايتديرمش.
هم مثلا:
كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوٰيهَا ٭ اِذِ انْبَعَثَ اَشْقٰيهَا ٭ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللّٰهِ نَاقَةَ اللّٰهِ وَ سُقْيٰيهَا ٭ فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوّٰيهَا ٭ وَلَا يَخَافُ عُقْبٰيهَا
— 218 —
ايشته، قَومِ ثمودڭ عجيب و مهمّ حادثاتنى و نتائجنى و سوءِ عاقبتلرينى، بويله قيصه بر قاچ جمله ايله ايجاز ايچنده بر إعجاز ايله سلاستلى و وضوحلى و فهمى إخلال ايتمز بر طرزده بيان ايدييور.
هم مثلا:
وَ ذَا النُّونِ اِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ اَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادٰى فِى الظُّلُمَاتِ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنِّى كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
ايشته اَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ جملهسندن فَنَادٰى فِى الظُّلُمَاتِ جملهسنه قدر چوق جملهلر مطويدر. او مذكور اولميان جملهلر ايسه، فهمى إخلال ايتمييور، سلاستنه ضرر ويرمييور. حضرتِ يونسڭ قصّهسنده مهمّ أساسلرى ذكر ايدر، متباقيسنى عقله حواله ايدر.
هم مثلا: سورهِٔ يوسفده اَرْسِلُونِ كلمهسندن يُوسُفُ اَيُّهَا الصِّدِّيقُ اورتهسنده يدى سكز جمله ايجاز ايله طىّ ايديلمش. هيچ فهمى إخلال ايتمييور، سلاستنه ضرر ويرمييور. بو چشيد معجزانه ايجازلر قرآنده پك چوقدر، هم پك گوزلدر.
امّا سورهِٔ قٓ ڭ آيتى ايسه؛ اوندهكى ايجاز پك عجيب و معجزانهدر. چونكه كافرلرڭ پك مدهش و چوق اوزون و بر گونى أللى بيڭ سنه اولان إستقبالنه و او إستقبالڭ دهشتلى إنقلاباتنده كافرڭ باشنه گلهجك أليم و مهمّ حادثاته برر برر پارمق باصييور. شمشك گبى فكرى، اونلر اوستنده گزديرييور. او پك چوق اوزون زمانى، حاضر بر صحيفه گبى نظره گوسترييور. ذكر ايديلمهين حادثاتى خياله حواله ايدوب، عالى بر سلاستله بيان ايدر.
وَ اِذَا قُرِئَ الْقُرْاٰنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ اَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
ايشته أى شيطان! شيمدى بر سوزڭ داها وارسه سويله...
شيطان دير: بونلره قارشى گلهمم. مدافعه ايدهمم. فقط چوق أحمقلر وار، بنى ديڭلهيورلر و إنسان صورتنده چوق شيطانلر وار، بڭا يارديم ايدييورلر و فيلسوفلردن چوق فرعونلر وار، أنانيتلرينى اوقشايان مسئلهلرى بندن درس آلييورلر. سنڭ بو گبى سوزلرڭ نشرينه سد چكرلر. بونڭ ايچون سڭا تسليمِ سلاح ايتمهم!
٭ ٭ ٭