— 300 —
فهرست
مقدّمه
١ - لمعهلر
توحيده دائر اولوب رسالهٔ نوردهكى يگرمى ايكنجى سوزڭ أساسى و بر جهتده عربجهسيدر. اون درت لمعه ايله توحيدڭ أڭ اينجه حقيقتلرينى، أڭ مفصّل بر صورتده
وَ فِى كُلِّ شَيْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ
حقيقتنه مظهر ايدهجك بر سلسلهٔ دلائل و شهادتى إبراز ايدن چوق قيمتدار و هوا، صو، أكمك گبى هركسڭ محتاج اولديغى بر رسالهدر.
نورڭ مثنويسنڭ باشنده درج ايديلن "لاسيّمالر"، "لمعهلر"، "رشحهلر" إسملرندهكى اوچ رساله، آخردهكى رسالهلر گبى متفرّق مسئلهلردن باحث دگلدر. عين موضوع اوزرنده گيدييورلر.
٢ - رشحهلر
بو رشحهلر رسالهسى، ايمانڭ أڭ مهمّ اوچ أركانندن نبوّتڭ حقيقتنى و نبوّتِ أحمديهيى (عصم) غايت قطعى و پارلاق برهانلرله إثبات ايدييور. شمس ناصل ضيا ويرمهمسى ممكن دگلدر. عينًا اويله ده: الوهيت ده رسالتسز ممكن اولماديغنى إثبات ايدييور. و نبوّتڭ حقيقتنى گونش گبى گوسترييور. كائناتى مجسّم بر قرآنِ كبير اولارق تمثيل ايدوب، محمّدِ عربى عليه الصلاة والسلام اونڭ آيت الكبراسى اولديغنى، گوزنده پرده و قلبنده پاس اولميانلره إرائه ايدييور.
بو خارقه رساله "اون بر رشحه"در. اون برنجى رشحهده، يگرمى بر معجزاتِ أحمديهيه (عصم) إشارت ايدن بر صلواتِ شريفهيى او نبىِّ ذىشان عليه الصلاة والسلام أفنديمزه گتيرييور.
— 301 —
اون برنجى رشحهدن صوڭره اوزون بر إعلمده، نبوّتِ أحمديهيه (عصم) (باشقه بر طرزده) گورولمهمش دليللرى گوسترييور.
بو رسالهنڭ توركجهسى، رسالهٔ نوردهكى اون طوقوزنجى سوزدهدر.
مثنوينڭ باشندهكى بو اوچ رساله "أسكى سعيد"ڭ أثرلرندن اولمايوب، استاديمزڭ تعبيريله، "يڭى سعيد"ڭ أثرلريدر. استاديمزڭ أسكى أثرلرندن رسالهِٔ نوره گيرنلر اولديغى گبى؛ رسالهِٔ نورى تأليفى زماننده يازديغى عربجه أثرلرى ده، بو صورتله مثنوئِ عربيهيه إدخال اولونمشدر.
٣ - لاسيّمالر
ايمانِ حشره دائر اولان بو رساله رسالهٔ نوردهكى اوننجى سوزڭ أساسى اولوب بارلاده، استاديمزڭ (بر بهار گوننده) رحمتِ إلٰهيهنڭ آثارينى باغ و باغچهلرده مشاهدهسندن و إختيارسز اولارق
فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
آيتِ كريمهسنى قرق دفعهيه ياقين اوقوماسندن صوڭره طلوع ايتمش غايت قيمتدار و بو زمانده چوق لزوملى و إنكارِ حشر مفكورهسنى كوكيله كسوب ابن سينا گبى عجيب بر داهىنڭ "حشر بر مسئلهِٔ نقليهدر، عقل بو يولده گيدهمز" ديديگى حشرى أڭ بسيط فهمه ده قبول ايتديرن؛ و حشرڭ بيڭلر نمونهلرينى أرض يوزنده گوسترن؛ و حشرى إقتضا ايدن پك چوق أسماءِ إلٰهيهدن طوت، تا ماهيتِ إنسانيهده دخى حشرى إثبات ايدن بر رسالهدر.
بر قاعدهِٔ حسنهنڭ تظاهرى اولارق، هر رسالهنڭ باشنده اولديغى گبى بو رسالهنڭ باشنده ده جنابِ حقّه تحميدات و نبىِّ ذىشانه صلات و سلام واردر. ايمانِ بِاللّٰه، ايمانِ بِالنّبى، ايمانِ بِالحشر و شهودِ كائنات مابيْننده بر إرتباطِ تامّه و تلازمِ قطعيه اولديغندن، بو رساله قيصهجه اولارق "توحيد و رسالت" حقيقتلرندن بحث ايدهرك أساس مسئله اولان مسئلهِٔ حشريهيه "لاسيّما"لرله گچمشدر. رسالهِٔ نورڭ يگرمى سكزنجى سوزينڭ ايكنجى مقامى
— 302 —
اولان بو رساله، يگرمى سنهدر استاديمزڭ ألنه يڭى گچمشدر.
٤ - قطره
بو قطره رسالهسى، بر مقدّمه، بر خاتمه و درت بابدن عبارتدر. مقدّمهده استاديمز، قرق سنه عمرنده، تأليف أيلديگى سنهيه نسبتله اوتوز سنهلك علم سيرنده، درت كلمه ايله درت كلام تحصيل ايتديگنى و بو درت كلمهنڭ برى "معناىِ حرفى"، ايكنجيسى "معناىِ إسمى"، اوچنجيسى "نيّت"، دردنجيسى "نظر" اولديغنى.. درت كلام ايسه، برى "بن كندى كنديمه مالك دگلم"، ايكنجيسى "اَلْمَوْتُ حقٌّ"، اوچنجيسى "ربّى وَاحِدٌ"، دردنجيسى "أنانڭ بر نقطهِٔ سودا و بر واحدِ قياسى" اولديغنى سويلهيور. بو رساله اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ حقيقتنى، برنجى باب اولارق، كائنات أركانندن هر بر ركن أللى بش كلّى و غايت ظاهر لسانله إثبات ايدييور.
تقريض
قطرهنڭ خاتمهسى
متفرّق و قيصه، فقط چوق لزوملى و مهمّ حقيقتلردن بحث ايدر. باشنده "يأس، عُجب، غرور، سوءِ ظن" گبى نفسڭ درت خستهلغنى؛ صوڭره درت حقيقتى و داها صوڭره ده "قطره"ده ذكر ايديلن برنجى بابدهكى "لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰه" حقيقتنى و دوامى اولارق بابِ ثانيده "سبحان اللّٰه"؛ بابِ ثالثده "الحمد للّٰه"؛ بابِ رابعده "اللّٰه أكبر" مرتبهلرينى بيان ايتدكدن صوڭره، نقطه و نكته باشلقلريله موضوع إعتباريله بربرندن فرقلى إعلملره گچر.
قطرهنڭ ذيلى
"رمز"لر و "إعلم"لر عنوانى آلتنده، هر بريسى بر رسالهيه موضوع اولاجق قيمتده حقيقتلردن عبارتدر. باشنده صلات و سلامدن صوڭره برنجى "إعلم" نمازده أوّل وقته رعايت ايتمهنڭ و خيالًا كعبهيه متوجّه اولمانڭ فضيلتنى و أوهام و وسوسهِٔ شيطانيهيى ناصل مضمحل ايتديگنى و مصلّينڭ بتون لطائف و حواسّنڭ ناصل فيضلنديگنى بيان ايدر.
— 303 —
بو گچن رسالهلر عين زمانده أركانِ ايمانيهدن بحث ايتمكله هم ايمان، هم علم، هم معرفت اللّٰه، هم ذكر اولديغندن؛ اوقوماسى دخى بر نوع عبادتدر.
٥ - حباب
برى توركجه ديگرى عربجه ايكى ذيلى اولان بو چوق مهمّ رساله، استاديمزڭ "خطواتِ ستّه"يى نشرى مناسبتيله تلطيف ايچون آنقرهيه چاغيريلديغنده، آنقرهده إسلام اوردوسنڭ يونانه غلبهسندن نشئه آلان أهلِ ايمانڭ قوّتلى أفكارى ايچنه غايت مدهش بر زندقه فكرى گيرمك و بوزمق و زهرلنديرمك ايچون دسّاسانه چاليشديغنى گورديگى هنگامده تأليف ايتديگى ايكى أثردن بريسيدر.
بو رسالهنڭ باشنده بولونان صلات و سلام چوق أهمّيتليدر. بو مثنوئِ نوريهنڭ فوق العاده اولان و هيچ بر أثرده راستلانميان بر خصوصيتى ده بر پارمغڭ حركتيله بر قاچ ماكينهيى بردن چاليشديرمق گبى غايت بلاغتلى بر بيان طرزينه صاحب اولوشيدر. سابقًا ذكر ايديلديگى گبى، بو معظّم مجموعهده هم ذكر، هم ايمان، هم تفكّر، هم علمى بر آراده بولمق دائما ممكندر. مثلا: صلات و سلامى يالڭز ذكر اولارق درج ايتمييور. عين زمانده اونده بر ايمان إنكشافى، عين زمانده بر علم، عين زمانده مؤمنِ مصلّىيى أوهام و شبهاتدن قورتاران حقيقتلرى سرد ايدهرك لا أقل اوچ معنا مرتبهسنى بيان ايدييور.
بو خارقه رساله مهمّ بر "إعلم"نده، مدنى مؤمن ايله مدنى كافرڭ صورت و سيرت و ظاهر و باطن فرقلرينى غايت بليغ بر طرزده بيان ايدييور. و نتيجهده بو فرقى كورلره ده گوسترمك ايچون دييور كه: "أگر ايسترسهڭ خيالڭله نورشين قريهسندهكى سيدانڭ مجلسنه گيت باق: اوراده فقرا قيافتنده مَلِكلر، پادشاهلر و إنسان ألبسهسنده ملائكهلرى بر صحبتِ قدسيهده گورهجكسڭ. صوڭره پاريسه گيت و أڭ بيوك لوجهلرينه گير، گورهجكسڭ كه، عقربلر إنسان لباسى گيمشلر و عفريتلر آدم صورتنى آلمشلر إلى آخر" دييهرك داها باشقه جهتدهكى فرقلرينى "لمعات" و "سنوحات"ه حواله ايدر.
باشقه بر "إعلم"ده، رسالهٔ نورده يگرمى يدنجى سوز نامنى آلان إجتهاد رسالهسنى درت صحيفهده خلاصه ايدييور.
— 304 —
حبابڭ برنجى ذيلى
فارسى بر مناجاتله باشلار. بو مناجاتڭ توركجهسى يدنجى رجاده و اون يدنجى سوزڭ ذيلنده واردر.
استاديمز هيچ فارسى تحصيل ايتمديگى حالده او قدر مكمّل فارسى بر لسان ايله تأليف ايديلمشدر كه، او زمانكى افغان سفيرى بو أثرى تقدير حسلرى ايچريسنده افغانستانه گوندرمشدر. بو فارسى مناجاتڭ عقبنده: "أى مجاهدينِ إسلام" باشلغى آلتنده توركجه اولارق مبعوثانه اون مادّهلك بر خطاب واردر. بو خطابڭ تأثيريله مجلسِ مبعوثانده كوچك بر اوطه اولان مسجد، بيوك بر صالونه تبديل ايديلمشدر.
ذيل الحباب
حبابڭ ايكنجى ذيلى ده چوق مهمّ حقيقتلرى إحتوا ايتمكدهدر.
٦ - حبّه
ايكى ذيلى واردر. بو رسالهنڭ برنجى "إعلم"ى، حقيقتِ محمّديه (عصم) عالمڭ هم سببِ خلقتى، هم چكردگى، هم ميوهسى، هم نتيجهِٔ خلقتِ عالم اولديغنى غايت أديبانه بر اُسلوب ايله بيان ايدييور. دييور كه: أگر عالمى بر كتابِ كبير اولارق گورسهڭ، كاتبنڭ قلمنڭ مركّبى نورِ محمّد عليه الصلاة والسلامدر. أگر عالمى بر شجره صورتنده گورسهڭ، أوّلا چكردگى، صوڭره ميوهسى ينه نورِ محمّد عليه الصلاة والسلامدر. أگر عالمى بر ذىحيات لباسنى گيمش گورسهڭ، اونڭ روحى نورِ محمّدى عليه الصلاة والسلامدر. أگر عالمى بر گُل باغچهسى اولارق گورسهڭ اونڭ عندليبِ ذىشانى ينه نورِ محمّدى عليه الصلاة والسلامدر."
رسالهنڭ صوڭنده غايت گوزل بر تضرّع و نياز و إستغفار واردر.
ذيل الحبّه
— 305 —
حبّهنڭ برنجى ذيلنڭ آخرلرنده،
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ ٭ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ الْعَلِىِّ الْعَظِيمِ
مرتبهلرينڭ يگرمى طوقوزنجى لمعهٔ عربيهيه نسبةً قيصه و غايت گوزل بيانلرى مندرجدر.
ذيل الذيل
حبّهنڭ ايكنجى ذيلنده، غايت مهمّ بر رساله اولان هم عربجه، هم توركجه اولارق كثرتله إنتشار ايدن عصاىِ موسى مجموعهسنده يگرمى اوچنجى لمعه نامندهكى "طبيعت رسالهسى"نڭ مختصر قيصه عربجهسى ده واردر.
بو رساله، آنقرهده تأليف ايديلديگى زمان بر مطبعهده طبع ايديلمشدر. إنسانلرڭ آغزندن چيقان دهشتلى اوچ كلمهنڭ بطلاننى إثبات ايدهرك طبيعت باتاقلغنده بوغولانلرى قورتارييور.
٧ - زهره
اوزون بر حقيقتڭ يالڭز اوجنى گوسترمك و پارلاق بر نورڭ يالڭز بر شعاعنى إرائه ايتمك مقصديله يازيلان بو چوق مهمّ رساله، غايت أهمّيتلى حقيقتلرى إحتوا ايتديگندن أڭ ممتاز نور شاكردلرينڭ مصرّانه طلبلرى اوزرينه (أكثريسى عربجه بيلمهين او شاكردلرڭ إستفادهلرينه مدار اولمق ايچون) قسمًا ايضاحلى، قسمًا قيصه بر مئالى استاديمز طرفندن توركجهيه چوريلمش و اون يدنجى لمعه ناميله اون بش نوطه اولارق رسالهٔ نور كلّياتنڭ لمعهلر قسمنه إلحاق ايديلمشدر.
زهره شويله بر حقيقتله باشلار: دنيادهكى هر ذىحيات، مالكنڭ إسميله، ناميله حسابيله چاليشان موظّف بر عسكر گبيدر. كيم كندينى كندينه مالك ظن ايتسه او كيمسه هالكدر.
صوڭره اوزون و محيط بر صلات و سلامى متعاقب هر برى بر رسالهنڭ گويا خلاصهسى و چكردگى ماهيتندهكى شموللى "إعلم"لره گچر. "إعلم"لرڭ بريسنده، قرآن تلميذى ايله فلسفه تلميذينى إجتماعى و شخصى جهتلردن مقايسه ايدهرك فلسفهنڭ سقيم و مضر قسمنڭ باطل حكملرينى چوروتور. صوڭ "إعلم"ى ده، غايت گوزل و حزين بر مناجات إحتوا ايتمكدهدر. داها فضله معلوماتى توركجه اولان نوطهلر رسالهسنه حواله ايدرز.
— 306 —
بو مثنوئِ نوريهنڭ فهرستهسنده، او قيمتدار خارقه رسالهلردهكى يوزر حقيقتلردن يالڭز بر ايكيسنى ناقص فهممزله و قاصر إفادهمزله گوسترمگه چاليشدق. يوقسه گوسترديگمز مثاللر، او خارقهِٔ علم و عرفانڭ نه أڭ جانلى نقطهلرى اولابيلير و نه ده أڭ قيمتلى جوهرلرى اولابيلير. بلكه او شمسڭ جزئى بر شعاعى و او بحرڭ كوچك بر قطرهسيدر.
٨ - ذرّه
شيطانڭ و أهلِ إلحادڭ بعض وسوسهلرينى طرد ايدن متفرّق مسئلهلردن بحث ايدن خارقه و فوق العاده بر رساله اولوب ايكى قسمدن عبارتدر.
ايمان و أخلاقياتى و وسوسهلرڭ إزالهسنى و إنساندهكى تشخّصاتِ وجهيهنڭ حكمتنى بيان ايدن إعلملر، بو رسالهنڭ مندرجاتندندر. بر إعلمنده
وَ مِنْ اٰيَاتِهِ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ وَ اخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْ
آيتنده ذكر ايديلن سماوات و أرضڭ خلقتى و بشرڭ لسان و رنكلرينڭ إختلافى جنابِ خالقِ ذو الجلالڭ آيتلرندن اولديغنڭ حقيقتنى غايت گوزل بر طرزده بيان ايدييور. دييور كه:
"بتون بشرڭ أساساتِ أعضاده إتّفاقى، صانعڭ وحدتنه؛ تشخّصاتِ وجهيهده تمايزى، صانعڭ مختار و حكيم اولديغنه غايت باهر و ظاهر دليلدر" دير، إثبات ايدر. بشرڭ بربرندن تشخّصجه فرقلرينڭ حكمتنى و ديگر مخلوقاتده بو تمايزڭ فردًا فردا اولمايوب نوع نوع اولوشى حكمتڭ اويله إقتضا ايتديگنى ايضاح ايدييور.
باشقه بر إعلمده، شيطانِ إنسى و جنّينڭ، بقرهنڭ باطنًا غايت مكمّل، ظاهرًا مسكين اولوشى حقّندهكى بر وسوسهسنى طرد ايدر و دير كه: "أى شيطانِ جنّىيه استاد اولان شيطانِ إنسى! أگر هر شى، هر شيئى مصلحت مقداريله و لايق وجهيله ياپان قديرِ أزلينڭ صنعتى اولماسه ايدى، سنڭ أشگڭڭ قولاغى سندن و سنڭ استادلرڭدن داها عقللى و داها حاذق اولماسى لازم گليردى." دييه إنسى و جنّّى شيطانلرڭ وسوسهلرى يوزلرينه چارپيلارق؛ بقرهنڭ يعنى اينگڭ داخلنڭ مطلق اولديغنڭ و خارجنڭ مقيّد اولوشنڭ
— 307 —
حكمتنى عقلًا و علمًا غايت مقنع بر صورتده بيان ايدر.
أخلاقه دائر بر إعلمنده دير كه: "أى فاسق! بيل كه مدنيتِ سفيهه اويله مدهش بر ريايى إبراز ايتمش و ميدانه چيقارمش كه، أهلِ مدنيتڭ اوندن قورتولماسى ممكن دگلدر. چونكه أهلِ مدنيت او ريايه شان و شرف نامنى ويرمش. إنسانى شخصلره قارشى رياكارلغه بدل، عنصرلره و ملّتلره و دولتلره قارشى رياكارلغه تشويق ايتمش و تاريخى اونلره مشوِّق و آلقيشجى و جريدهلرى ده، يعنى غزتهلرى ده دلّال ياپمش. ئولومى اونوتديروب "گويا" عنصرلرى ايچنده بر حياتلرى وار دييه، زمانِ جاهليتدهكى غدّار ظالملرڭ دسيسهلرى نوعندن بر دسيسه ايله، بشرى تصنّع و رياكارلغه سَوق ايتمشدر." نه قدر اوقونسه اوقونمغه لايق اولان بو رساله دخى، بر إستغفار و حضرتِ مولانانڭ بر بيتيله نهايت بولمشدر.
٩ - شَمَّه
كائناتڭ مجموعندن تا ذرّهيه قدر متنازلًا هر بر موجودڭ، پك چوق أسماءِ إلٰهيهدن اللّٰه، ربّ، مالك، مدبّر، مربّى، متصرّف و ناظم إسملرينه شهادت ايتدكلرينى إثبات ايدر. باشقه بر إعلمنده، هيچ بر كيمسهنڭ صانعِ عالمدن شكايته حقّى اولماديغنى گوسترر. ديگر بر إعلمنده قرآنِ حكيمڭ ايلك و أكثر مخاطبى اولان جمهورِ عوامڭ فهملرينى ناصل اوقشاديغنى و اونلرڭ إدراكلرينه ناصل مراعات ايتديگنى اوزون بر حقيقتله بيان ايدر. هم طىِّ مكان و بسطِ زمان و أنانڭ ماهيتى و ايكى وجهى گبى پك چوق اينجه حقائقى بيان ايدن متفرّق موضوعلردن متشكّل بر قيمتدار رسالهدر.
بو رساله:
مدد أى قافلهسالارِ رسل خُذْ بِيَدِى،
سنسڭ أى نورِ كرم جملهمزڭ معتمدى
إنتسابم سڭادر ايشته ديلمده سندى:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰه.
— 308 —
دييه بر منظوم قطعهدن صوڭره اوزون و محيط بر إستغفار و دعايه گچهرك ختامه ايرر.
اوننجى رساله:
ديگرلرينه نسبتله بيوك اولان بو رسالهده، سوزلردن بعضيلرينڭ خلاصهلريله، متفرّق و مختلف موضوعلردن عبارت إعلملر واردر.
برنجى إعلمنده
وَ جَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ
آيتِ كريمهسنڭ تفسيرينى، سماواته چيقمق ايستهين شيطانلرڭ رجم ايديلملرينى يدى باصامق ايله بيان ايدر.
برنجى باصامغنده: سمادهكى سكونت و سكوته و إنتظامه إشارتله دير كه: "سما أهلى، أرض أهلى گبى خيرلرڭ و شرلرڭ قاريشماسندن و ضدلرڭ إجتماعندن ميدانه گلن مناقشه و إختلافات و تذبذب ايچنده دگللردر. بلكه اونلر، كنديلرينه خالقلرى طرفندن أمر ايديلن شيلرى كمالِ إطاعتله ياپان مطيعلردر."
شيطانلرڭ رجم ايديلملرينى بيان و إثباتدن صوڭره باشقه بر إعلمده (استاديمز) قرآندن إستفاده ايتديگى درت طريقى درت خطوه ايله غايت وجيز بر طرزده ايضاح ايدر. رسالهِٔ نورڭ سوزلر قسمنده مفصّل ايضاحى بولونان بو إعلم چوق مهمدر.
ديگر بر إعلمنده، عبوديتڭ مقدّمهِٔ مكافاتِ لاحقه دگل، نتيجهِٔ نعمتِ سابقه اولديغنى بياندن صوڭره چوق حقيقتلى و گنيش معنادهكى إعلملره گچهرك نورڭ ايلك قپوسنده و كوچك سوزلرده بر درجه مئاللرى بولونان حقيقتلرڭ إيضاحيله بو قيمتدار و مهمّ رساله ختامه ايرر. بو قيمتدار رسالهنڭ مندرجاتندن شمس گبى نورلى قمر گبى پارلاق بر مثالى شودر: قرآنِ حكيم كائناتدهكى إنسانه راجع و منفعتلى اولان أشيايى إخطار ايچون ذكر ايدييور. يوقسه قرآنِ حكيمڭ او بياناتى يالڭز او فائدهسنه إنحصار ايتمييور. چونكه إنسان كنديسيله علاقهسى اولان و فائدهسى طوقونان بر ذرّهيه، كنديسى ايله علاقهسى اولميان بر شمسدن زياده أهمّيت ويرر. مثلا:
وَ الْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ ٭ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسَابَ
يعنى، قمرڭ كُرهِٔ أرض أطرافنده دورينڭ جنابِ حق طرفندن تقدير ايديلمهسنڭ پك چوق حكمتلرندن بر حكمتى ده بشرڭ گونلرينى، آيلرينى، سنهلرينى حساب ايتمهسى،
— 309 —
بيلمهسيدر. يوقسه قمرڭ تقديرى، بزجه چوق لزومى بولونان بو فائدهسنه إنحصار ايتمز. خالقِ ذو الجلالڭ أسماسنه آيينهدارلق ايدن بيڭلر حكمتلرى داها وار.
بو قيمتدار رسالهنڭ آخرنده، آلتى قطرهده إعجازِ قرآنى خلاصه ايدن كوچك فقط او نسبتده شموللى بر رساله واردر.
معجزهٔ كبرادن بر قاچ قطرهيى تضمّن ايدن اون دردنجى رشحه
پيغمبر عليه الصلاة والسلامڭ رسالتنڭ حقّانيتنه بر دليل ده قرآنِ معجز البياندر... قرآنِ حكيمڭ قرقه ياقين وجهِ إعجازى، لمعات و إشارات الإعجاز تفسيرنده بيان ايديلديگندن اونلره حواله ايدهرك برنجى قطره نهايت بولور.
ايكنجى قطرهده: يگرمى بشنجى سوزده ذكر ايديلن "قرآن نهدر؟" دييه اولان تعريفڭ قيصه بر عربجهسى واردر.
اوچنجى قطره: آلتى نقطهدر. اوچنجى نقطهسنده: ناصلكه إنسان مختلف حاجاتِ جسمانيهيه مختلف وقتلرده محتاجدر... مثلا: هوايه هر آن، حرارته، صويه هر وقت، غدايه هر گون، ضيايه هر هفته محتاجدر. اويله ده حاجاتِ معنويهِٔ إنسانيه ده مختلفدر. بر قسمنه هر آن محتاجدر. لفظ اللّٰه گبى. بر قسمنه هر وقت محتاجدر. بسم اللّٰه گبى. بر قسمنه هر ساعت محتاجدر. "لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰه" گبى. و هكذا قياس ايت.
دردنجى قطره: آلتى نكتهدر. بشنجى نكتهسنده چوق آيتِ كريمه بولونماسندن؛ و اوراسى ده ايضاح مقامى اولماديغندن معجزاتِ قرآنيهيه حواله ايديلهرك او نكته طىّ ايديلمشدر. بعضًا بر حرفِ قرآنيده، قرآنڭ إعجازينى إثبات ايدن بو رساله و آرقداشلرى اولان "إشارات الإعجاز" و "معجزاتِ قرآنيه" رسالهلرى قرآنِ حكيمڭ برر ألماس قلنجيدرلر.
آلتنجى قطره: بلاغتِ قرآنيهنڭ بر سرّينى كشف ايدهرك؛ أديبلرڭ "اُنْظُرْ اِلٰى مَنْ قَالَ" يعنى "كيم سويلهمش" ديمهلرينه مقابل "اُنْظُرْ اِلٰى مَنْ قَالَ و لِمَنْ قَالَ و لِمَا قَالَ و فِيمَا قَالَ" دييهرك إعجازِ قرآنيهيى پارلاتديرييور. بو آلتنجى قطره، بلاغتِ قرآنيه ايچون مهمّ بر آناختاردر.
— 310 —
١٠ - شعله
ايكى صحيفهلك بر ذيلى اولان كوچك حجمده بر رسالهدر.
١١ - نقطه
چوق مختصر اولديغى ايچون ئوزتلنمهدى.
اَللّٰهُمَّ اخْتِمْ لَنَا بِالسَّعَادَةِ وَ الشَّهَادَةِ وَ الْكَرَامَةِ وَ الْبُشْرٰى اٰمِينَ اٰمِينَ اٰمِينَ
٭ ٭ ٭
— 311 —
إعتذار
فهرستى ختامه ايرن مثنوئِ نوريه، حياتڭ حياتى و غايهسى و أڭ يوكسك حقيقت اولان ايمانى تقليددن تحقيقه، تحقيقدن علم اليقين مرتبهسنه، علم اليقين مرتبهسندن عين اليقين درجهسنه و داها صوڭره ده حقّ اليقينه اولاشديران معظّم و محتشم و پك چوق رسالهلرى تضمّن ايدن محيط و خارقه بر أثردر.
بو أثرڭ حقيقى قيمتنى تبارز ايتديرهجك أڭ حقيقى فهرستى، ينه اونڭ عزيز و محترم مؤلّفى استاديمز ياپابيليردى. بزم چوق قيصه آڭلايشمز و ضعيف إدراكمز و قاصر فهممز و عربجهيه اولان وقوفسزلغمز، علماءِ متبحّرينڭ قطرهسنه بحر ديدكلرى بو أمثالسز أثرڭ فهرستنى قارئلره پك نقصان اولارق تقديم ايتمهمزڭ عامللرى اولمشدر.
محترم قارء! بو فهرسته باقوب ده طلسمِ كائناتڭ كشّافى، حقائقِ أشيانڭ مفتاحى، حكمتِ خلقتڭ دلّالى اولان بو معنوى خزينه حكمندهكى مجموعهيى ده او ميزان ايله طارتمه. چونكه بزدهكى عجز و نقصانلق او مجموعهنڭ قيمتيله مبسوطًا دگل، معكوسًا متناسبدر. گونشڭ بر ذرّه جام پارچهسندهكى تمثالنه باقوب ده "گونش ده بو قدردر" ديمه. چونكه او ذرّه، قابليتى قدر او گونشدن فيض آلير. سن ايسه آيينهنڭ بيوكلگى نسبتنده او معنوى شمسدن فيض آلاجقسڭ.
هم بو مجموعهده بولونان يوزلرجه إعلملردن يالڭز پك آز بر قسمنڭ پك جزئى بر معناسى يالڭز إشارت ايچون ذكر ايديلمش. يوقسه هر بر رساله، حتّى هر بر إعلم ايچون بو مثنوى فهرستنڭ مجموعى قدر بر فهرست ياپمق لازم گليردى. بوڭا ده نه بزم إقتدارِ علميمز و نه ده مقام و نه ده زمان مساعد دگلدر.
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا
رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا بِاَحْسَنِ قَبُولٍ هٰذِهِ الْفِهْرِسْتَةَ النَّاقِصَةَ بِحُرْمَةِ سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ وَ اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِينَ اٰمِينَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
مصطفى گُل و طاهرى موطلى
٭ ٭ ٭