— 19 —
اوچنجى مكتوب
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
(او معلوم طلبهسنه گوندريلن مكتوبڭ بر پارچهسيدر.)
خامسًا:بر مكتوبده، بورادهكى حسّياتمه حصّهدار اولمق آرزوسنى يازمشدڭ. ايشته بيڭدن برينى ايشيت.
بر گيجه، يوز طبقهلق إرتفاعده، بر قطران آغاجنڭ باشندهكى يوواده، سمانڭ ييلديزلرله يالديزلانمش گوزل يوزينه باقدم؛ قرآنِ حكيمڭ
فَلَا اُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوَارِ الْكُنَّسِ
قَسَمنده علوى بر نورِ إعجاز و پارلاق بر سرِّ بلاغت گوردم. أوت سيّار ييلديزلره و إستتار و إنتشارلرينه إشارت ايدن شو آيت، غايت عالى بر نقشِ صنعت و عالى بر لوحهِٔ عبرت، نظرِ تماشايه گوسترييور. أوت شو سيّارهلر، قوماندانلرى اولان گونشڭ دائرهسندن چيقييورلر، ثابت ييلديزلر دائرهسنه گيرهرك سماده يڭى يڭى نقشلرى و صنعتلرى گوسترييورلر. بعضًا كنديلرى گبى پارلاق بر ييلديزه اوموز اوموزه ويرر گوزل بر وضعيت گوسترييورلر. بعضًا كوچك ييلديزلر ايچنه گيروب بر قوماندان صورتنى گوسترييورلر. خصوصيله بو موسمده، آقشامدن صوڭره اُفقده زهره ييلديزى و فجردن أوّل ديگر پارلاق بر آرقداشى، غايت شيرين و گوزل بر وضعيت گوسترييورلر. صوڭره وظيفهِٔ تفتيشيهلرينى و نقشِ صنعتده مكيكلك خدمتنى ايفادن صوڭره ينه دونوب سلطانلرى اولان گونشڭ
— 20 —
شعشعهلى دائرهسنه گيروب گيزلهنييورلر. شيمدى شو "خنّس، كنّس" تعبير ايديلن سيّارهلرله شو زمينمزى كائنات فضاسنده برر گمى، برر طيّاره صورتنده كمالِ إنتظامله دونديرن و سير و سياحت ايتديرن ذاتڭ حشمتِ ربوبيتنى و شعشعهِٔ سلطنتِ الوهيتنى گونش گبى پارلاقلغيله گوسترييورلر. باق بر سلطنتڭ حشمتنه كه، گميلرى و طيّارهلرى ايچنده اويلهلرى وار كه، بيڭ دفعه كُرهِٔ أرض قدر بر جسامتده و بر ثانيهده سكز ساعت مسافهيى قطع ايدن سرعتدهدر.
ايشته بويله بر سلطانه عبوديت و ايمانله إنتساب ايتمك و شو دنياده اوڭا مسافر اولمق نه قدر عالى بر سعادت، نه درجه بيوك بر شرف اولديغنى قياس ايت.
صوڭره قمره باقدم.
وَ الْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتّٰى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ
آيتنڭ غايت پارلاق بر نورِ إعجازى إفاده ايتديگنى گوردم. أوت قمرڭ تقديرى و تدويرى و تدبير و تنويرى و زمينه و گونشه قارشى غايت دقيق بر حسابله وضعيتلرى، او قدر حيرتفزا، او درجه خارقهدر كه، اونى اويله تنظيم ايدن و تقدير ايدن بر قديره هيچ بر شى آغير گلمز. "اونى اويله ياپان هر شيئى ياپابيلير" فكرينى، تماشا ايدن هر بر ذىشعوره درس ويرر. هم اويله بر طرزده گونشى تعقيب ايدييور كه؛ بر ثانيه قدر يولنى شاشيرمييور، ذرّه قدر وظيفهسندن گرى قالمييور. دقّتله باقانه:
سُبْحَانَ مَنْ تَحَيَّرَ فِى صُنْعِهِ الْعُقُولُ
ديديرتييور. خصوصًا مايسڭ آخرنده اولديغى گبى، بعض وقتده اينجه هلال شكلنده ثريّا منزلنه گيرديگى وقت، خرما آغاجنڭ أگيلمش بياض بر دالى صورتنى و ثريّا بر صالقيم صورتنى گوسترديگندن، او يشيل سما پردهسى آرقهسنده، خياله نورانى بيوك بر آغاجڭ وجودينى تخيّل ايتديرر. گويا او آغاجدن بر دالنڭ بر سيورى اوجى، او پردهيى دلمش، بر صالقيميله برابر باشنى چيقارمش، ثريّا و هلال اولمش و سائر ييلديزلر ده او
— 21 —
غيبى آغاجڭ ميوهلرى اولديغنى خياله تلقين ايدر. ايشته كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ تشبيهنڭ لطافتنى، بلاغتنى گور.
صوڭره
هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِى مَنَاكِبِهَا
آيتى خاطريمه گلدى كه؛ زمين مسخّر بر سفينه، بر مركوب اولديغنى إشارت ايدييور. او إشارتدن كنديمى فضاىِ كائناتده سرعتله سياحت ايدن پك بيوك بر گمينڭ يوكسك بر موقعنده گوردم. آت و گمى گبى بر مركوبه بينيلديگى زمان قرائتى سنّت اولان
سُبْحَانَ الَّذِى سَخَّرَ لَنَا هٰذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ
آيتنى اوقودم.
هم گوردم كه: كُرهِٔ أرض شو حركتله، سينهما لوحهلرينى گوسترن بر ماكينه وضعيتنى آلدى؛ بتون سماواتى حركته گتيردى، بتون ييلديزلرى محتشم بر اوردو گبى سَوقه باشلادى. اويله شيرين و يوكسك منظرهلرى گوستردى كه، أهلِ فكرى مست و حيران ايدر. "فسبحان اللّٰه!" ديدم؛ نه قدر آز بر مصرفله نه قدر چوق و بيوك و غريب و عجيب، عالى و غالى ايشلر گورولويور. بو نقطهدن ايكى نكتهِٔ ايمانيه خاطره گلدى:
برنجيسى:بر قاچ گون أوّل بر مسافرم بڭا سؤال ايتدى. او شبههلى سؤالڭ أساسى شودر: جنّت و جهنّم پك چوق اوزاقدرلر. هايدى أهلِ جنّت، لطفِ إلٰهى ايله برق و براق گبى اوچارق حشردن گچرلر، جنّته گيدرلر. فقط أهلِ جهنّم، ثقيل جسملرى و بيوك و آغير گناهلرڭ يوكلرى آلتنده ناصل گيدهجكلر؟ هانگى واسطه ايله؟
ايشته خاطره گلن شودر: ناصلكه مثلا آمريقاده، بتون ملّتلر عمومى بر قونغرهيه دعوت ايديلسه، هر ملّت بيوك گميسنه بينر، اورايه گيدر. اويله ده:
— 22 —
بحرِ محيطِ كائناتده، بر سنهده يگرمى بش بيڭ سنهلك اوزون بر سياحته آليشان كُرهِٔ أرض؛ أهاليسنى آلير، گيدر محشر ميداننه بوشالتير. هم هر اوتوز اوچ مترهده بر درجهِٔ حرارت تزايد ايتديگى دلالتيله، مركزِ أرضده بولونان جهنّم آتشنڭ حديثجه بيان اولونان درجهِٔ حرارتنه موافق ايكى يوز بيڭ درجهِٔ حرارتى طاشييان و حديثڭ رواياتنه گوره، دنياده و برزخده بيوك جهنّمڭ بعض وظيفهلرينى گورن آتشنى جهنّمه دوكر؛ صوڭره أمرِ إلٰهى ايله داها گوزل و باقى بر صورته تبدّل ايدر؛ آخرت عالمندن بر منزل اولور.
خاطره گلن ايكنجى نكته:صانعِ قدير، فاطرِ حكيم، واحدِ أحد كمالِ قدرتنى و جمالِ حكمتنى و دليلِ وحدتنى گوسترمك ايچون، پك آز بر شيله چوق ايشلرى گورمك؛ پك كوچك بر شيله، پك بيوك وظيفهلرى گورديرمگى عادت ايتمشدر. بعض سوزلرده ديمشدم كه: أگر بتون أشيا بر تك ذاته إسناد ايديلسه، وجوب درجهسنده بر سهولت، بر قولايلق پيدا ايدر. أگر أشيا متعدّد صانعلره، أسبابلره إسناد ايديلسه؛ إمتناع درجهسنده بر صعوبت، بر مشكلات اورتهيه دوشر. چونكه بر ضابط گبى ويا اوسته گبى بر تك ذات، كثرتلى أفراده و كثرتلى طاشلره بر فعل ايله، بر حركت ايله و سهولتله بر وضعيت ويروب بر نتيجه حاصل ايدر كه؛ أگر او وضعيتى آلماسى و او نتيجهيى إستحصال ايتمهسى، او اوردودهكى أفراده و او ديركسز قبّهدهكى طاشلره حواله ايديلسه پك چوق فعللرله، پك چوق مشكلاتله، پك چوق قاريشيقلقلرله آنجق ياپيلابيلير.
ايشته شو كائناتدهكى رقص و دوران، سير و جولان و تماشاءِ تسبيحفشان و فصولِ أربعه و گيجه - گوندوزدهكى سيران گبى أفعال، أگر وحدته ويريلسه؛ بر تك ذات، بر تك أمرله، بر تك كرهيى تحريك ايله موسملرڭ دگيشمهسندهكى عجائبِ صنعتى و گيجه گوندوزڭ دورانندهكى غرائبِ حكمتى و ييلديزلرڭ و
— 23 —
شمس و قمرڭ صورى حركتلرنده شيرين تماشا لوحهلرينى گوسترمك گبى او عالى وضعيتلرى و غالى نتيجهلرى إستحصال ايدر. چونكه عموم موجودات اوردوسى اونڭدر. ايستهسه، أرض گبى بر نفرى، عموم ييلديزلره قوماندان تعيين ايدر؛ قوجه گونشى، أهاليسنه ايصيديجى و ايشيق ويريجى بر لامبا و ألواحِ نقوشِ قدرت اولان فصولِ أربعهيى ده بر مكيك و صحائفِ كتابتِ حكمت اولان گيجه گوندوزى ده بر ياى ياپار. هر بر گوننه، آيرى بر شكلده بر قمرى گوسترهرك، أوقاتڭ حسابى ايچون تقويمجيلك ياپديرر.. و ييلديزلرڭ كنديلرينه، رقصه گلن و جذب ايدن رقص ايدن ملائكهنڭ أللرنده سوسلى و شيرين، پارلاق نازنين مصباحلر صورتنى ويرمك گبى، أرضه عائد چوق حكمتلرينى گوسترر. أگر بو وضعيتلر، عموم موجوداته حكمى و نظامى و قانونى و تدبيرى متوجّه اولان بر ذاتدن إيستهنيلمزسه، او وقت عموم گونشلر، ييلديزلر، حقيقى حركت ايله و حدسز بر سرعتله حدسز بر مسافهيى هر گون قطع ايتملرى لازم گلير.
ايشته وحدتده نهايتسز سهولت و كثرتده نهايتسز صعوبت بولونديغندندر كه؛ أهلِ صنعت و تجارت، كثرته بر وحدت ويرر، تا سهولت و قولايلق اولسون، يعنى شركتلر تشكيل ايدرلر.
الحاصل:ضلالت يولنده نهايتسز مشكلات وار، هدايت و وحدت يولنده نهايتسز سهولت وار.
اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭