— 499 —
يگرمى يدنجى لمعه
مدافعات
أسكيشهر
١٣٥١
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
رسالهِٔ نورى محو و رسالهِٔ نورڭ يوزر شاكردلرينى إمحا ايتمك ايچون، سوءِ قصد ايله إحضار ايديلن غدّار و مدهش بر پلانى عقيم بيراقان فقط غايت ملايمانه بر مدافعهدر كه؛ اوتوز برنجى مكتوبڭ يگرمى يدنجى لمعهسى اولمشدر.
تنبيه:بو لمعه، مدافعاتمڭ اوچ قسمندن بر قسميدر. إختلاطدن منع ايديلديگم ايچون محكمهنڭ ضبطنه و دفترينه گچن يوز صحيفهدن زياده مدافعاتمدن يالڭز بر قسمنى چوق نقصان قلممله قيد ايدهبيلدم. بو قسمڭ ده قيمتى و قوّتى و أهمّيتى نصفِ آخرده تظاهر ايدييور.
سعيد النورسى
أسكيشهر ١٣٥٤
٭ ٭ ٭
— 500 —
بو مدافعهيى أسكيشهر محكمهسى يڭى حرفله متعدّد نسخهلرى چيقارمشدى. إدّعانامهلر و إعتراضنامهلر بونڭ ايكى مِثلى قدردر. برر نسخه بونلردن بزلره ويرديلر.
مادام إسپارطه بنم و رسالهِٔ نور ايچون مباركدر. بو مدافعاتمده هجوم ايتديگم يرده "إسپارطه" كلمهسنى قالديريڭز. يالڭز مخبر و ملحد قالسين.
مدافعات صفحاتنڭ فهرستهسى
برنجى صفحه:صورغو حاكملرينڭ سؤاللرينه قارشى جوابلردر. بو قسم اونلرڭ ضبطنه گچمش. فقط بز قلمه آلامدق.
ايكنجى صفحه:ينه صورغو حاكملرينى معناسز، لزومسز سؤاللردن قورتاروب "صوڭ مدافعات" ناميله مسكت، گلهجك عموم سؤاللره جواب اولارق صوڭ مدافعات نامندهكى قسمدر.
اوچنجى صفحه:صوڭ مدافعاتڭ ايكى غايت مهمّ تتمّهلريدر.
دردنجى صفحه:مدّعىعمومڭ صورغو حاكملرينڭ تحقيقاتنه إستنادًا يگرمى طوقوز صحيفهلك إدّعانامهسنه قارشى اون طوقوز صحيفه برنجى إعتراضنامهدر.
— 501 —
بشنجى صفحه:محكمهده صورغو حاكملرينڭ آلتمش اوچ صحيفهلك لزومِ محاكمه قرارينى بزه قارشى محكمهده اوقودقدن صوڭره، او قرارنامهيى چوروتهجك (بش عمده) ايله آغير بر خستهلق ايچنده صوڭ مدافعاتڭ مقدّمهسى اولان (درت مادّه) ايله مسكت بر جوابدر. هم تحريرى اولارق يگرمى طوقوز صحيفهلك صوڭ مدافعهدر. صورغو حاكملرينه قارشى إستنطاقده سويلنديگى گبى، عينًا محكمهيه ده تحريرى اولارق ويريلدى.
آلتنجى صفحه:مدّعىعمومڭ تجزيه طلبنه دائر إدّعانامهسنه قارشى، ايكى مهمّ نقطهدن عبارت اوچنجى بر إعتراضنامهدر.
يدنجى صفحه:پك حقسز و سببسز محكوميتمزڭ تبليغندن صوڭره دعوامزى تمييزه دائر محكمهِٔ تمييزه ويريلن لايحهِٔ تمييزيهدر.
سكزنجى صفحه:تمييز محكمهسى دعوامزى نقض ايتمهيوب تصديق ايتديگى ايچون، تنقيد و شكايتى متضمّن هيئتِ وكيلهيه يازيلوب گوندريلن بر عرضحالدر.
٭ ٭ ٭
مدافعاتمه گلن كوچك بر تنقيده جوابدر.
سؤال:سن مدافعاتڭده عادته مخالف اولارق، حقيقتى و طوغريلغى تمامًا تعقيب ايتديگڭ حالده، نهدن صورغو حاكملرينڭ آلتمش اوچ صحيفهلك إتهامنامهسنه قارشى آرقداشلريڭى هم قيصهجه مدافعه ايتدڭ، هم رسالهِٔ نور ايله مناسبتلرى پك قوّتلى بولونان بر قسم قارداشلريڭڭ علاقهلرينى پك ضعيف گوسترمشسڭ؟
— 502 —
الجواب:"هر سويلهديگڭ طوغرى اولمق گركدر. فقط هر طوغرىيى سويلهمك طوغرى دگلدر." قاعدهسيله او مصيبتده آرقداشلريمڭ قسمًا إنكارلرينڭ و محكمهنڭ ألندهكى وثيقهلرينڭ تضييقى آلتنده آنجق او قدر طوغريلغى محافظه ايدهبيلدم. قارداشلريمى تكذيب ايتمهمك و وثيقهلرڭ تكذيبنه اوغراتمامق ايچون سكوت ايتدم. سكوت ايسه خلاف صاييلماز. هم بتون مدافعاتمده آرا صيره گورونن ملايمانه و مصالحهكارانه
(حاشيه): حتّى لايحهِٔ تمييزيهنڭ آخرنده اوچ صحيفه أوّل "أگر پك حقلى بو فرياديمى عدليهنڭ يوكسك مقامى ايشيدوب ديڭلهمزسه، شدّتِ مأيوسيتمدن دييهجگم: بو زمانده عدليهده عدالت قالقييور. أى بنى بو بلايه سَوق ايدوب بو حادثهيى ايجاد ايدن إسپارطه مخبرلرى" دييه اولان فقرهيه قارداشلريمڭ خاطرى ايچون "عدليهده عدالت قالقييور." جملهسنى قالديرديغمدن او مقام مشوّش اولمش. هم ده بورادهكى محكمهيى گوجنديرمهمك ايچون، قارداشلريمڭ خاطرينه بناءً إسپارطه مخبرلرى نامنى بزه ظلم ايدن عموم ظالملره ويردم. حالبوكه شكرى قايا. هر نه ايسه...
تعبيرلر ايسه "تَوْرِيَه" نوعندن اولارق محضًا معصوم قارداشلريمى قورتارمق ايچوندر. يوقسه معصوميتم و مظلوميتم بنى چوق شدّتلى قونوشديرهجقدى. امّا قيصهجه مدافعاتمه قارشى محكمه و صورغو حاكملرينڭ إدّعانامه نامندهكى اوزون إتهامنامهلرى ايسه، اونلر اوچ درت آيده آنجق يازدقلرى إتهامنامهلرينه قارشى بتون مدافعاتم درت بش گونڭ محصولى اولديغى و آلتمش اوچ صحيفهلك صورغو حاكملرينڭ إتهامنامه و إدّعانامهلرينه قارشى قرق اوچ صحيفهلك إعتراضنامهم درت بش ساعتڭ محصوليدر. ألبته بو نسبتسز مقابلهده، بو مدافعات خارقه صاييلابيلير. قصورلرينه باقيلماز.
٭ ٭ ٭
— 503 —
محكمهده جوابم
اون اوچ سنه مدّتله منزوى ياشايان بر آدم ألبته رسمى ايشلرى و قانونلرى بيلمز كه، اونلره رعايت ايتسين. اويله ايسه او رسمى سؤال و جواب يرينه، بو إفادهمى ديڭلهمڭزى رجا ايدرم. چونكه إسپارطهده اوچ يرده رسمى بر طرزده إفادهم آلينمش و بو اوزون يڭى إفادهم سزى شاشيرتميهجق. بلكه پك طوغرى اولارق حقّمدهكى تحقيقاتڭزى تنوير ايدهجك. و شيمدى ألڭزده اولان اوتوز كتابڭ تحقيقات و تفتيشندن سزى قورتارهجق. محكمه هيئتِ حاكمهسنڭ و داخليه وكيلنڭ و مجلسِ مبعوثان رياستنڭ نظرِ دقّتلرينه عرض ايديلهجك عينِ حقيقت بر إستدعادر. و چوقلرڭ حياتِ أبديهلرينه تعلّق ايدر بر عرضحالدر.
أى محترم هيئتِ حاكمه!
بنى، درت بش مادّه ايله إتهام ايدوب توقيف ايتديلر.
برنجى مادّه:إرتجاع فكريله دينى آلَت ايدوب، أمنيتِ عموميهيى إخلال ايدهبيلهجك بر تشبّث نيّتى وار اولديغى إخبار ايديلمش.
الجواب: أوّلا؛إمكانات باشقهدر، وقوعات باشقهدر. هر بر فرد، بر چوق فردلرى، آدملرى ئولديرهبيلمهسى ممكندر. بو إمكانِ قتل جهتيله محكمهيه ويريليرلر مى؟ هر بر كبريت، بر خانهيى ياقمهسى ممكندر. بو يانغين إمكاناتيله، كبريتلر إمحا ايديلير مى؟
ثانيًا:يوز بيڭ دفعه حاشا! إشتغال ايتديگمز علومِ ايمانيه، رضاىِ إلٰهيدن باشقه هيچ بر شيئه آلَت اولاماز. أوت گونش قمره پيك و تابع اولماديغى گبى،
— 504 —
سعادتِ أبديهنڭ نورانى و قدسى آناختارى و حياتِ اُخرويهنڭ گونشى اولان ايمان دخى، حياتِ إجتماعيهِٔ دنيويهِٔ سياسيهنڭ آلَتى اولاماز. أوت بو كائناتڭ أڭ معظّم مسئلهسى و شو خلقتِ عالمڭ أڭ بيوك معمّاسى اولان سرِّ ايماندن داها أهمّيتلى بر مسئلهِٔ كائنات يوقدر كه، بو مسئلهِٔ سرِّ ايمان اوڭا آلَت اولسون. حاشا!
أى هيئتِ حاكمه! أگر بو إشكنجهلى توقيفم، يالڭز حياتِ دنيويهمه و شخصمه عائد اولسه ايدى؛ أمين اولڭز كه، اون سنهدر سكوت ايتديگم گبى ينه سكوت ايدهجكدم. فقط بو توقيفم، چوقلرڭ حياتِ أبديهلرينه و معظّم طلسمِ كائناتڭ كشفنى تفسير ايدن رسالهِٔ نوره عائد اولديغندن، يوز باشم اولسه و هر گون برى كسيلسه، بو سرِّ عظيمدن واز گچميهجگم؛ و سزڭ ألڭزدن قورتولسهم، ألبته أجل پنچهسندن قورتولاميهجغم. بن إختيارم، قبر قپوسندهيم. ايشته او مدهش طلسمِ كائناتڭ كشّافى اولان قرآنِ حكيمڭ او معظّم كشفنى گوزه گوسترر بر صورتده تفسير ايدن رسالهِٔ نور، او طلسمه عائد يوزر مسئلهلرندن، بو هركسڭ باشنه گلهجك اولان أجله و قبره عائد يالڭز بو سرِّ ايمانه باقڭز كه:
عجبا بو دنيانڭ بتون معظّم مسائلِ سياسيهسى، ئولومه أجله اينانان بر آدمه داها بيوك اولابيلير مى كه؛ بونى، اوڭا آلَت ايتسين. چونكه وقت معيّن اولماديغندن، هر وقت باش كسهبيلن أجل، يا إعدامِ أبديدر وياخود داها گوزل بر عالمه گيتمگه بر ترخيص تذكرهسيدر. و هيچ بر وقت قپانميان قبر؛ يا هيچلك و ظلماتِ أبديه قويوسنڭ قپوسيدر وياخود داها دائمى و داها نورانى باقى بر دنيانڭ قپوسيدر.
ايشته رسالهِٔ نور، كشفياتِ قدسيهِٔ قرآنيهنڭ فيضيله، ايكى كرّه ايكى درت ايدر درجهسنده قطعيتله گوسترر كه، أجلى إعدامِ أبديدن ترخيص وثيقهسنه و قبرى ديبسز، هيچلك قويوسندن مزيَّن بر باغچه قپوسنه چويرمهسنڭ شبههسز
— 505 —
قطعى بر چارهسى وار. ايشته بو چارهيى بولمق ايچون، بتون دنيا سلطنتى بنم اولسه بِلا تردّد فدا ايدرم. أوت حقيقى عقلى باشنده اولان فدا ايدر...
ايشته أى أفنديلر، بو مسئله گبى يوزر مسائلِ ايمانيهيى كشف و ايضاح ايدن رسالهِٔ نوره، أوراقِ مضرّه گبى، حاشا يوز بيڭ دفعه حاشا سياست جريانلرينه آلَت ايديلمش غرضكار كتابلر نظريله باقمق؛ هانگى إنصاف مساعده ايدر، هانگى عقل قبول ايدر، هانگى قانون إقتضا ايدر؟ عجبا إستقبالڭ نسلِ آتيسى و حقيقى إستقبال اولان آخرتڭ أهلى و حاكمِ ذو الجلالى، بو سؤالى مسبّبلرندن صورميهجقلر مى؟ هم بو مبارك وطنده و فطرةً ديندار بو ملّته حكم ايدنلر، ألبته ديندارلغه طرفدار اولماسى و تشويق ايتمهسى، وظيفهِٔ حاكميت حيثيتيله لازمدر. هم مادام لائك جمهوريت جهتيله و پرنسبيله بىطرفانه قالير و او پرنسبله دينسزلره ايليشمز؛ ألبته ديندارلره دخى بهانهلر ايله ايليشمهمك گركدر.
ثالثًا:بوندن اون ايكى سنه أوّل آنقره رئيسلرى، إنگليزلره قارشى "خطواتِ ستّه" نامندهكى أثرم ايله مجاهداتمى تقدير ايدوب، بنى اورايه ايستديلر. گيتدم. گيديشاتلرى، بنم إختيارلق حسّياتمه اويغون گلمدى. "بزمله برابر چاليش" ديديلر. ديدم: "يڭى سعيد اوتهكى دنيايه چاليشمق ايستهيور، سزڭله برابر چاليشهمز؛ فقط سزه ده ايليشمز."
أوت ايليشمدم و ايليشنلره دگل إشتراك، دگل تمايل بلكه تأسّف ايتدم. چونكه عنعناتِ ملّيهِٔ إسلاميه لهنده إستعمال ايديلهبيلير عجيب بر دهاىِ عسكرىيى، عنعنه عليهنه بر درجه چويرمگه مع التأسّف بر وسيله اولدى. أوت بن، آنقره رئيسلرنده، خصوصًا رئيسِ جمهورده معنّد و بيوك بر دها حسّ ايتدم و ديدم: "بو دهايى قوشقولانديرمقله عنعنات عليهنه چويرمك جائز دگلدر." اونڭ ايچون، نه قدر أليمدن گلمشسه دنيالرندن چكيندم، قاريشمهدم. اون اوچ سنهدن
— 506 —
بَرى سياستدن چكيلدم. حتّى بو يگرمى بايرامدر، بر ايكيسندن باشقه عموملرنده، بو غربتده، كندى اوطهمده يالڭز و محبوس گبى گچيردم؛ تا كه سياسته بولاشمام توهّم ايديلمسين. حكومتڭ ايشلرينه ايليشمهديگمه و قاريشمق ايستهمديگمه دلالت ايدن:
برنجى دليل:اون اوچ سنهدن بَرى، سياست لسانى اولان غزتهلرى بو مدّت ظرفنده هيچ اوقومديغمه؛ طوقوز سنه اوطورديغم بارلا كوينده و طوقوز آى إقامت ايتديگم إسپارطهده دوستلرم بيلييورلر. يالڭز إسپارطه توقيفخانهسنده، غايت إنصافسز بر غزتهجى، دينسزجهسنه، رسالهِٔ نورڭ طلبهلرينه هجومنڭ بر فقرهسى، ايستهمديگم حالده قولاغمه گيردى.
ايكنجى دليل:اون سنهدن بَرى إسپارطه ولايتنده بولونويورم. دنيانڭ چوق تحوّلاتى ايچنده سياسته قاريشمق تشبّثنه دائر هيچ بر أماره، هيچ بر ترشّحات بزده گورولمديگيدر.
اوچنجى دليل:هيچ بر خاطره گلمهين، آنى اولارق بنم إقامتگاهم باصديريلدى، تام تحرّى ايديلدى. اون سنهدن بَرى تراكم ايدن أڭ محرم أوراقمى و كتابلريمى آلديلر. هم والى دائرهسى، هم پوليس دائرهسى، اونلرده سياستِ حكومته ايليشهجك هيچ بر مادّهيى بولامدقلرينى إعتراف ايتمهلريدر. عجبا دگل اون سنه، بلكه اون آى بنم گبى سببسز نفى ايديلن و مرحمتسز ظلم گورن و إشكنجهلى تضييق و ترصّد ايديلن بر آدمڭ أڭ محرم أوراقى ميدانه چيقسه، ظالملرڭ يوزلرينه صاورولاجق اون مادّه چيقماز مى؟
أگر دينيلسه: "يگرميدن زياده مكتوبلرڭ ياقالاندى؟" بن ده ديرم: او مكتوبلر، بر قاچ سنه ظرفنده يازيلمشلر. عجبا اون سنه ظرفنده اون دوسته، اون و
— 507 —
يگرمى و يوز مكتوب چوق مى؟ مادام مخابره سربستدر و دنياڭزه ايليشمزلر، بيڭ اولسه ده بر صوچ تشكيل ايتمز.
دردنجى دليل:مصادره ايديلن بتون كتابلريمى گورييورسڭز كه، سياسته آرقهلرينى چويروب، بتون قوّتلرى ايله ايمانه و قرآنه، آخرته متوجّه اولمالريدر. يالڭز ايكى اوچ رسالهده أسكى سعيد سكوتى ترك ايدهرك، بعض غدّار مأمورلرڭ إشكنجهلرينه قارشى حدّت ايتمش؛ حكومته دگل، بلكه وظيفهسنى سوءِ إستعمال ايدن او مأمورلره إعتراض ايتمش، مظلومانه شكواسنى يازمش. فقط ينه او ايكى اوچ رسالهيى محرم دييوب نشرينه إذن ويرمدم، خاص بر قسم دوستلريمه مخصوص قالمشلردر. حكومت أله باقار و ظاهره دقّت ايدر. قلبنه، گيزلى و خصوصى ايشلره باقمغه حكومتڭ حقّى يوقدر كه، هركس قلبنده و خانهسنده ايستديگنى ياپار و پادشاهلرى ذمّ ايدر، بگنمز.
أزجمله: يدى سنه أوّل (داها يڭى أذان چيقمهدن) بر قسم مأمورلر هم صاريغمه، هم خصوصى شافعيجه عبادتمه مداخله ايتمك ايستهملرينه مقابل، بر قيصه رساله يازيلدى. بر زمان صوڭره يڭى أذان چيقدى؛ بن او رسالهيى محرم ديدم، إنتشارينى منع ايتدم. هم أزجمله: دار الحكمة الإسلاميهده بولونديغم زمان، تستّر آيتى عليهنده آوروپادن گلن إعتراضه قارشى بر جواب يازمشدم. بوندن بر سنه أوّل، أسكى مطبوع رسالهلرمدن آلينان و اون يدنجى لمعه نامندهكى بر رسالهنڭ بر مسئلهسى اولارق قيد ايديلن و صوڭره يگرمى دردنجى لمعه إسمنى آلان قيصهجق تستّر رسالهسى؛ ايلريده يڭى قانونلره تماس ايتمهمك ايچون، او تستّر رسالهسنى ستر ايتدم. هر ناصلسه، ياڭليشلقله بر يره گوندريلمش. هم او رساله؛ مدنيتڭ، قرآنڭ آيتنه ايتديگى إعتراضه قارشى، مسكت و علمى بر جوابدر. بو حرّيتِ علميه، جمهوريت زماننده ألبته قيد آلتنه آلينماز.
— 508 —
بشنجى دليل:طوقوز سنهدر، بر كويده إختيارى اولارق إنزوايى إختيار ايتديگم و حياتِ إجتماعيهدن و سياسيهدن صيريلمق ايستديگم و بو دفعه گبى متعدّد باشمه گلن بتون إشكنجهلره تحمّل ايدوب، دنيا سياستنه قاريشمهمق ايچون بو اون سنهده هيچ بر مراجعت ايتمديگمدر. أگر مراجعت ايتسه ايدم، أمثالم گبى بارلا يرينه إستانبولده اوطورهبيليردم. بلكه بو دفعهكى غدّارانه توقيفمڭ سببى؛ مراجعتسزلقدن كوسن و غرورلرينه طوقونان إسپارطه واليسنڭ و او حكومتڭ بعض مأمورلرينڭ غرضلرندن ويا إقتدارسزلقلرندن حبّهيى قبّه ياپوب، داخليه وكالتنى أوهاملانديرماسيدر.
الحاصل: بنم ايله تماس ايدن بتون دوستلرم بيليرلر كه؛ سياسته دگل قاريشمق، دگل تشبّث، بلكه دوشونمسى دخى أساس مقصديمه و أحوالِ روحيهمه و خدمتِ قدسيهِٔ ايمانيهمه مخالفدر و اولامييور. بڭا نور ويريلمش، سياست طوپوزى ويريلمهمش. بو حالڭ بر حكمتى شودر: حقائقِ ايمانيهيه جدًّا مشتاق و مأموريت مسلگنه گيرن پك چوق ذاتلرى، او حقائقه أنديشهلى و تنقيدكارانه باقديرمامق و اونلردن محروم ايتمهمك ايچون، جنابِ حق سياسته قارشى قلبمه شدّتلى قاچنمق و بر نفرت ويرمشدر قناعتندهيم.
بنم مدارِ إتهامم اولان ايكنجى مادّه:
معجزاتِ أحمديه (عصم) رسالهسنڭ و بقاءِ روح و حشرِ أعظم رسالهسنڭ آخرلرنده گورولن إمضالردر. گويا اونلر بر جمعيتڭ أفرادى ويا بر طريقتڭ درويشلريدر.
الجواب:بتون قوّتمله سزى تأمين ايدرم كه، او إمضا صاحبلرينڭ بو ايشده خطالرى يوقدر. خطا وارسه بنمدر. عجبا معجزاتِ أحمديه بحثنڭ گوز ايله گورولن بر كرامتنى گوزل گوروب و يگرمى طوقوزنجى سوز ألفلرينڭ خارقه
— 509 —
توافقاتنى، حقّانيتنه بر إمضاىِ غيبى بيلوب بر خاطره اولارق إمضا ايدن و يانمه نادر گلهبيلن بر مسافرڭ خطاسى وار مى؟ مسافرخانه صاحبلرينڭ خاطره دفترلرنده بو چشيد إمضالره و بقّاللرڭ دفترلرندهكى إسملره جمعيت نامى ويريلير مى؟ و بويله هركسڭ ألنه گچهبيلن و لوحه گبى بارلادهكى اوطهمده اوچ درت سنه تعليق ايديلن او إمضالر، بر جمعيتِ خفيهنڭ أفرادى اولماسنى هيچ عقل قبول ايدر مى؟ او إمضا صاحبلرينڭ چوغى مسافر ايديلر و بر قسمى ده سياستله علاقهسى اولميان بعض آخرت قارداشلرمدر. بزى يعنى بو إمضا صاحبلرينى چوق صيقمايڭز. چونكه إسپارطهده إستنطاق دائرهسنده غايت ناموسلى مستقيم بر قارداشمز اولان متقاعد بيڭباشى مرحوم عاصم بك إستجواب ايديلدى؛ أگر طوغرى ديسه، استادينه ضرر گلير و أگر يالان ديسه، قرق سنهلك ناموسكارانه و مستقيمانه عسكرلك حيثيتنه چوق آغير گلير دييه دوشونوب، "يا ربّ، حياتمى آل!" ديمش. دعاسى قبول اولوب او دقيقهده تسليمِ روح أيلدى. إستقامت شهيدى اولدى. و دنياده هيچ بر قانونڭ خطا دييهميهجگى بر معاونتِ خيريه و بر تصديقه خطا توهّم ايدنلرڭ چركين خطالرينه قربان اولدى. أوت رسالهِٔ نوردن تام درس آلان، بر صو ايچر گبى قولايجه ترخيص تذكرهسى تلقّى ايتديگى أجل شربتنى ايچر. أگر بندن صوڭره دنياده قالان قارداشلريمڭ تألّملرينى دوشونمسه ايدم، بن ده عالىجناب قارداشم عاصم گبى "يا ربّ! جانمى ده آل" دييه دعا ايدهجكدم. هر نه ايسه...
بنم سببِ إتهامم اولان اوچنجى مادّه:
رسالهِٔ نورڭ مساعدهِٔ حكومت آلينمادن إنتشارى و حسّياتِ ايمانيهيى قوّتلنديرمسيله، ايلريده بلكه حكومتڭ سربستانه پرنسبلرينه سد چكر و أمنيتِ عموميهيى إخلال ايدر، ديمهسيدر.
الجواب:رسالهِٔ نور، نوردر. نوردن ضرر گلمز. سياست طوپوزينى اون اوچ سنهدن بَرى آتمشدر و بو وطنڭ و بو ملّتڭ ايكى حياتلرينڭ تمل طاشلرى اولان
— 510 —
حقيقتِ قدسيهسنى تثبيت ايدر و بو مبارك ملّتڭ يوزده طقسان طوقوزينه ضررسز منفعتى اولديغنه، أجزالرينى اوقويان بتون ذاتلرى إشهاد ايدهبيليرم. هايدى برى چيقسين، ديسين: "بونده بن ضرر گوردم."
ثانيًا:بنم مطبعهم يوق و متعدّد كاتبلرم يوق. بريسنى زور ايله بولابيليرم. و حسنِ خطّم يوق، ياريم اُمّىيم، بر ساعتده آنجق بر صحيفهيى چوق نقصان يازمله يازهبيليرم. مرحوم عاصم بك گبى بعض ذاتلر بنم ايچون بر يادگار اولارق گوزل يازيلريله يارديم ايتديلر. بنم، چوق حزين غربتمدهكى خاطراتمى يازديلر. صوڭره او أنوارِ ايمانيهيى دردينه تام درمان بولان بر قسم ذاتلر اونلرى اوقومق ايستديلر و اوقوديلر؛ حياتِ أبديهلرينه تام بر ترياق اولديغنى حقّ اليقين گورديلر، كنديلرى ايچون إستنساخ ايتديلر. عجبا بوڭا ياساق دييهجك بر قانون وار مى؟ ألڭزه گچن و نظرِ تفتيشڭزده بولونان "فهرسته رسالهسى" گوسترييور كه؛ رسالهِٔ نورڭ هر بر جزئى، بر آيتِ قرآنيهنڭ حقيقتنى تفسير ايدر. خصوصًا أركانِ ايمانيهيه دائر آيتلرى اويله بر وضوحله تفسير ايدر كه، آوروپا فيلسوفلرينڭ بيڭ سنهدن بَرى قرآن عليهنه حاضرلادقلرى هجوم پلانلرينى قيرييور و أساسلرينى بوزويور. شيمديلك ألڭزدهكى إختيارلر رسالهسنڭ اون برنجى رجاسنده بيڭلر ايمانى و توحيدى برهانلردن بر تك برهان وار. نمونه ايچون اوڭا باقڭز، دقّت ايديڭز. بو دعوام طوغرى ميدر، ياڭليش ميدر آڭلارسڭز. هم بو وطنه و بو ملّته نه قدر منفعتلى اولديغنى، نمونه ايچون، رسالهِٔ نورڭ أجزالرندن اولان إقتصاد رسالهسى و خستهلره ايماندن گلن يگرمى بش دوالى رساله و إختيارلره ايماندن گلن يگرمى آلتى رجا و تسلّى رسالهلرى، بو مبارك ملّتڭ ياريسندن زياده بر يكون تشكيل ايدن فقيرلر و خستهلر و إختيارلر طائفهلرينه غايت قيمتدار بر خزينهِٔ ثروت و بر ترياق و بر ضيا اولديغنى إنصاف ايله باقان هركس قبول ايدر قناعتندهيم.
— 511 —
هم وظيفهِٔ تحقيقاتڭزه يارديم ايچون ديرم: فهرسته رسالهسى يگرمى سنهلك رسالهلرڭ بر قسمنڭ فهرستهسيدر. ايچندهكى رسالهلرڭ بر قسمنڭ أصللرى دار الحكمتدن باشلار. هم فهرستهده نومرولرى، تأليف ترتيبيله دگلدرلر. مثلا: يگرمى ايكنجى سوز، برنجى سوزدن و يگرمى ايكنجى مكتوب، برنجى مكتوبدن داها أوّل يازيلمشلر. بونلر گبى چوق وار...
ثالثًا:ايمان علمندن عبارت اولان رسالهِٔ نور أجزالرى، أمنيت و آسايشى تأمين و تأسيس ايدرلر. أوت گوزل سجيهلرڭ و ايى خصلتلرڭ منشأ و منبعى اولان ايمان؛ ألبته أمنيتى بوزماز، تأمين ايدر. ايمانسزلقدر كه، سجيهسزلگى ايله أمنيتى إخلال ايدر.
هم بونى بيليڭز كه، يگرمى اوتوز سنه أوّل بر غزتهده گوردم كه؛ إنگليزلرڭ بر مستملكات ناظرى ديمش: "بو قرآن مسلمانلرڭ ألنده واركن، بز اونلره حقيقى حاكم اولامايز. بونڭ قالديريلماسنه و چوروتولمهسنه چاليشملىيز." ايشته بو كافر معنّدڭ بو سوزى، اوتوز سنهدر نظريمى آوروپا فيلسوفلرينه چويرمش اولديغندن، نفسمدن صوڭره اونلر ايله اوغراشييورم. داخله باقهمييورم و داخلدهكى قصورى، آوروپانڭ خطاسى و فساديدر ديرم. آوروپا فيلسوفلرينه حدّت ايدييورم، اونلرى وورييورم. فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ رسالهِٔ نور، او معنّد كافرڭ ده خولياسنى قيرديغى گبى؛ مادّيون، طبيعيّون فيلسوفلرينى تام صوصديرر بر وضعيته گيرمشدر. دنياده هانگى شكلده اولورسه اولسون، هيچ بر حكومت يوقدر كه كندى مملكتنڭ بويله مبارك بر محصولنى و صارصيلماز بر معدنِ قوّهِٔ معنويهسنى ياساق ايتسين و ناشرينى محكوم أيلهسين! آوروپاده راهبلرڭ سربستيتى گوسترييور كه؛ هيچ بر قانون، تاركِ دنيا اولانلره و آخرته و ايمانه كندى كندينه چاليشانلره ايليشمز.
— 512 —
الحاصل:اون سنه قدر سببسز بر نفيه محكوم و إختلاطدن و مخابرهدن ممنوع غربتده بر إختيار آدمڭ، سعادتِ أبديهنڭ آناختارى اولان ايماننه دائر خاطراتِ علميهسنى يازماسنى، دنياده هيچ بر قانون ياساق دييهمز و ديمز قناعتندهيم. و شيمدىيه قدر هيچ بر عالم طرفندن تنقيد ايديلمهمسى، ألبته او خاطرات، عينِ حق و محضِ حقيقت اولديغنى إثبات ايدر.
إتهام و توقيفمه سبب گوستريلن دردنجى مادّه:
دولتجه ياساق ايديلن طريقت درسنى ويرمكله إخبار ايديلمش.
الجواب:أوّلا، ألڭزده بولونان بتون كتابلرم شاهددرلر كه، بن حقائقِ ايمانيه ايله مشغولم. هم متعدّد رسالهلرمده يازمشم كه: "طريقت زمانى دگل، بلكه ايمانى قورتارمق زمانيدر. طريقتسز جنّته گيدهجك پك چوق، فقط ايمانسز جنّته گيرهجك هيچ يوق. اونڭ ايچون ايمانه چاليشمق لازمدر." دييه بيان ايتمشم.
ثانيًا:شو اون سنهدر إسپارطه ولايتنده بولونويورم. برى چيقسين، "بڭا طريقت ويرمش" ديسين. أوت بعض خاص آخرت قارداشلريمه علومِ ايمانيه و حقائقِ عاليه درسنى، خواجهلق إعتباريله ويرمشم. بو، طريقت تعليمى دگل، بلكه حقيقت تدريسيدر. يالڭز بو قدر وار كه؛ بن شافعىيم، نماز صوڭندهكى تسبيحاتم حنفى تسبيحاتندن برآز فرقليدر. هم آقشام نمازندن تا ياتسو نمازينه قدر و فجردن أوّل، هيچ كيمسهيى قبول ايتمهمك شرطيله، كندى كنديمه گناهلرمدن إستغفار و آيتلرى اوقومق گبى شيلرله مشغوليتم وار. ظن ايدرم، دنياده هيچ بر قانون بو حاله ياساق دييهمز.
بو مسئلهِٔ طريقت مناسبتيله حكومت و محكمه مأمورلرى طرفندن صورولويور:
— 513 —
نه ايله ياشايورسڭ؟
الجواب:طوقوز سنه إقامت ايتديگم بارلا خلقنڭ مشاهدهسيله، شدّتِ إقتصاد بركتيله و تام قناعت خزينهسيله. و أكثر گونلرده هر بر گون قرق پاره ايله، بعض داها آز بر مصرفله ياشاديغمى، بنمله تماس ايدن دوستلرم بيليرلر. حتّى يدى سنه ظرفنده؛ ألبسه، پاپوچ گبى شيلره يدى بانقنوط ايله إداره ايتدم.
هم ألڭزده بولونان تاريخچهِٔ حياتمڭ شهادتيله، بتون حياتمده خلقلرڭ هديه و صدقهلرندن إستنكاف ايدوب، أڭ صادق دوستلريمڭ خاطرلرينى رنجيده ايدهرك هديهسنى ردّ ايتمشم. أگر مجبوريتله هديه آلمش ايسهم، مقابلنى ويرمك شرطيله آلديغمى، بڭا خدمت ايدن دوستلرم بيليرلر. دار الحكمة الإسلاميهده آلديغم معاشدن چوغنى، او زمان يازديغم كتابلرڭ طبعنه صرف ايتدم؛ آز بر قسمنى، حجّه گيتمك ايچون صاقلادم. ايشته او جزئى پاره، إقتصاد و قناعت بركتيله اون سنه بڭا كافى گلدى و يوز صويومى دوكديرمدى؛ داها او مبارك پارهدن برآز وار.
أى هيئتِ حاكمه! بو اوزون إفاداتمى ديڭلهمكدن اوصانمهمق گركدر. چونكه اوتوز قرق كتابم، بنم توقيفنامهمڭ أوراقى ايچنه گيرمشلر. بو قدر إتهام أوراقمه قارشى، ألبته اوزون اولان بو إفاده پك قيصه قالير. بن اون اوچ سنهدر دنيا سياستنه قاريشمديغمدن، قانونلرى بيلمييورم. هم كنديمى مدافعه ايتمك ايچون، آلداتمغه تنزّل ايتمديگمه تاريخچهِٔ حياتم شاهددر. بن، حقيقتِ حالى اولديغى گبى بيان ايتدم. سزڭ وجدانڭز وار و قانونلرڭ غدرسز وجهِ تطبيقلرينى بيليرسڭز، حقّمده حكمڭزى ويررسڭز.
بونى ده بيليڭز كه: بعض إقتدارسز مأمورلرڭ يا إقتدارسزلقلرندن ويا أوهاملرندن ويا كچى قورد بهانهسى نوعندن ويا كنديلرينه بر پايه ويرمك ويا حكومته يارانمق فكريله، يڭى سربستى قانونلرينڭ تطبيقلرينه زمين حاضرلامق
— 514 —
أنتريقهلرندن، حقّمده دوربين ايله باقهرق حبّهيى قبّه گوسترديلر. بيڭلر ليرا بزلره ضرر ويرديلر. سزلردن اميديمز بودر كه؛ إقتداريڭزدن، اونلرڭ أوهاملرينڭ قبّهسنى حبّه اولديغنى گوسترمكدر. يعنى دوربينلرينى عكسنه چويروب باقهسڭز.
هم بر رجام وار: مصادره ايديلن كتابلريمڭ، بيڭ ليرادن زياده بنجه قيمتلرى وار. بڭا إعاده ايديڭز. اونلرڭ مهمّ بر قسمنڭ، اون ايكى سنه أوّل آنقره كتبخانهسنه إفتخار و تشكّر ايله قبول ايديلديگنى، كتبخانه ناظرى غزته ايله إعلان ايتمشدر.
شيمديلك حياتمه حكملرى گچن هيئتڭزڭ رأييله، بو إفادهمڭ بر صورتنى مدّعىعمومىيه ويروب بنى بو ضرره صوقانلر عليهنده إقامهِٔ دعوا ايتمك و بر صورتنى داخليه وكالتنه و بر صورتنى ده مجلسِ مبعوثانه ويرمك ايستهرم.
٭ ٭ ٭
يوقاريدهكى مدافعاتمڭ برنجى تتمّهسى
بنى إستنطاق ايدن ذاتڭ و هيئتِ حاكمهنڭ نظرِ دقّتلرينه!
أوّلكى إفادهمهاوچ مادّهيىعلاوه ايدييورم.
برنجى مادّه:بزى حيرتده بيراقان و غايت شاشيرتان و بر غرضى إحساس ايدن و بِالإلتزام هيچدن بر سببِ إتهام ايجاد ايتمك نوعندن، مصرّانه بر جمعيت و تشكيلات وارمش گبى صورويورلر و "بو تشكيلاتى ياپمق ايچون نرهدن پاره آلييورسڭز؟" دييورلر.
— 515 —
الجواب:أوّلا، بن دخى صورانلردن صورويورم: بويله بر جمعيتِ سياسيهنڭ، بزم طرفمزدن وجودينه دائر هانگى وثيقه، هانگى أمارهلر وار و پاره ايله تشكيلات ياپديغمزه هانگى دليل و هانگى حجّت بولمشلر كه، بو قدر مصرّانه صورويورلر؟ بن اون سنهدر إسپارطه ولايتنده شدّتلى ترصّد آلتنده بولونمشم. بر ايكى خدمتكار و اون گونده بر ايكى يولجيدن باشقه آدملرى گورمهين غريب، كيمسهسز، دنيادن اوصانمش، سياستدن غايت شدّتله نفرت ايتمش و قوّتلى سياسى مخالف جمعيتلرڭ نه قدر عكس العمللرى ايله ضررلى و عقيم قالديغنى مكرّر مشاهداتله گورمش و كندى قوم و بيڭلر دوستلرى ايچنده، أڭ مهمّ فرصتده، سياسى جمعيت و جريانلرى ردّ ايتمش و قاريشمامش و ايمانِ تحقيقينڭ غايت قدسى و هيچ بر شيله زدهلنمهسى جائز اولميان خدمتى بوزمق و أغراضِ سياسى ايله چوروتمگى أڭ بيوك بر جنايت تلقّى ايدهرك شيطاندن قاچار گبى سياستدن قاچان و اون اوچ سنهدن بَرى "اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ السِّيَاسَةِ" يى كندينه دستور ايدن و حيلهيى حيلهسزلكده بولان، عصبى و بِلا پروا أسرارينى فاش ايدن، اون سنه إسپارطه ولايتنڭ حسّاس و جسّاس مأمورلرينه بويله تشكيلات سزديرمهين بو آدمه، "بويله بر تشكيلات وار و سياسى بر دولاب چويرييورسڭز" ديينلره قارشى، يالڭز بن دگل، بلكه إسپارطه ولايتى و بتون بنى طانييانلر، بلكه بتون أهلِ عقل و وجدان، اونلرڭ إفترالرينى نفرتله قارشيلار و "غرضكارانه يالانلر ايله اونى إتهام ايدييورسڭز" دييهجكلر.
ثانيًا:مسئلهمز ايماندر. ايمان اخوّتيله بو مملكتده و إسپارطهنڭ يوزده طقسان طوقوز آدملرى ايله اخوّتمز وار. حالبوكه جمعيت ايسه، أكثر ايچنده أقلّيتڭ إتّفاقيدر. بر آدمه قارشى، طقسان طوقوز آدم جمعيت اولماز. مگر غايت إنصافسز بر دينسز، هركسى (حاشا) كنديسى گبى توهّم ايدوب، بو مبارك، ديندار ملّتى تحقير ايتمك نيّتيله بويله إشاعه ايدر.
— 516 —
ثالثًا:بنم گبى جدّى بر محبّتله تورك ملّتنى سَون و قرآنڭ ثناسنه مظهريتلرى جهتيله تورك ملّتنى پك چوق تقدير ايدن و آلتى يوز سنهدن بَرى بتون دنيايه قارشى قويان و قرآنڭ بايراقدارى اولان بو ملّته قارشى غايت شدّتلى طرفدار بولونان و بيڭ توركڭ شهادتيله، بيڭ ملّيتجى توركجيلر قدر تورك ملّتنه بِالفعل خدمت ايدن و قيمتدار اوتوز قرق تورك گنجلرينى، نمازسز اوتوز بيڭ همشهريلرينه ترجيح ايتمكله بو غربتى إختيار ايدن و خواجهلق حيثيتيله عزّتِ علميهيى محافظه ايدن و حقائقِ ايمانيهيى پك واضح بر صورتده درس ويرن بر إنسانڭ؛ اون سنه و بلكه يگرمى اوتوز سنه ظرفنده، يگرمى اوتوز دگل، بلكه يوز و بيڭ طلبهسى، صِرف ايمان و حقيقت و آخرت نقطهسنده اونڭله فداكارانه باغلانسه و آخرت قارداشى اولسه چوق ميدر و ضررى مى وار؟ هيچ أهلِ وجدان و إنصاف بونلرى تنقيده جواز ويرر مى؟ و بونلره جمعيتِ سياسيه نظريله باقهبيلير مى؟
رابعًا:اون سنه ظرفنده يوز بانقنوط ايله إداره ايدن و بعضًا گونده قرق پاره ايله گچينن و يتمش يامالى بر عبايى يدى سنه گيهن بر آدم حقّنده: "نرهدن پاره آلوب ياشايورسڭ و تشكيلات ياپييورسڭ؟" ديينلرڭ نه قدر إنصافدن اوزاق دوشدكلرينى أهلِ إنصاف آڭلار.
ايكنجى مادّه:منمن حادثهسنڭ بر يالانجى تقليدينى ياپوب؛ ملّته دهشت ويروب، سربستى قانونلرى قولايجه تطبيق ايتمك دسيسهسيله، حكومتى إغفال ايدهرك، گويا "حكومتڭ سربستى قانونلرينى قبول ايتديرمسنه يارديم ايدييور" أنتريقهسيله، بنى بارلادن إسپارطهيه جبرًا جلب ايتديلر. باقديلر، بن اويله فتنهلره آلَت اولامييورم و اويله هر جهتجه وطنه، ملّته، دينه ضررلى اولان عقيم تشبّثلره بر مَيلم يوقدر، آڭلاديلر، او وقت پلانلرينى دگيشديرديلر. بنم بگنمديگم بر شهرتِ كاذبهمدن إستفاده ايدوب، هيچ خاطر و خيالمزه گلمهين أنتريقهلر ايله باشمزه منمن
— 517 —
حادثهِٔ مظلومهسنڭ بر موهوم تقليدينى گچيرديلر. هم ملّته، هم حكومته، هم معصوم، موقوف بر چوق أفرادِ ملّته بيوك ضررلر ويرديلر. شيمدى يالانلرى ميدانه چيقدقجه، قوردڭ كچىيه بهانه بولماسى نوعندن بهانهلر بولوب، مأمورينِ عدليهيى شاشيرتمق ايستهيورلر. عدليه مأمورلرى بو مسئلهمزده چوق دقّته و إحتياطه محتاج اولدقلرينى، مدافعهِٔ حقوقم نقطهسندن خاطرلاتييورم. أصل إتهام ايديلهجك اونلردر كه، حكومتڭ بعض أركاننه دالقاووقلق ايدوب و ساختهكارلقله، بر يالانجى جمعيت ماسكهسى آلتنده بعض صافدل معصوم بيچارهلرى تهييج ايدهرك كوچك بر حادثه چيقارير؛ صوڭره شيطان گبى حبّهيى قبّه گوستروب، حكومتى شاشيرتير، چوق معصوملرى أزديرر، مملكته بيوك بر ضرر ويرر، قباحتى ده باشقهلره يوكلر. ايشته بو مسئلهمز ده عينًا بويلهدر.
اوچنجى مادّه:حكومتڭ دائرهلرى ايچنده أڭ زياده حرّيتنى محافظه ايتمگه و تأثيراتِ خارجيهدن أڭ زياده آزاده قالمغه و أڭ زياده بىطرفانه، حسّياتسز باقمقله مكلّف ألبته محكمهدر. بن، محكمهنڭ حرّيتِ تامّهسنه إستنادًا، حرّيتله حقوقِ حرّيتمى بو صورتله مدافعه ايتمگه حقّم واردر. أوت هر يرده، عدليهلرده مال و جان مسئلهلرى وار. أگر بر حاكم شخصًا حدّت ايدوب بر قاتلى قتل ايتسه، او حاكم قاتل اولور. ديمك عدليه مأمورلرى، حسّياتدن و تأثيراتِ خارجيهدن بتون بتون آزاده و سربست اولمازسه، صورةً عدالت ايچنده مدهش گناهلره گيرمك إحتمالى وار. هم جانيلرڭ و كيمسهسزلرڭ و مخالفلرڭ دخى بر حقّى وار. و حقّنى آرامق ايچون، غايت بىطرفانه بر مرجع ايسترلر. عدالت نقطهسندن طرفگيرلك فكرينى ويروب، عدالتڭ ماهيتنى ظلمه چويرن، حقّمده صرف ايديلن بر تعبيردر كه، إسپارطهده و بوراده بعض إستجوابلرده بنم إسمم سعيد النورسى ايكن، هر تكرارنده سعيد الكردى و بو كرددر دييه بنى اويله ياد ايدييورلر. بونڭله، هم آخرت قارداشلريمڭ حميتِ ملّيهلرينه ايليشوب عليهمه بر حسّ اويانديرمق، هم
— 518 —
محكمه و عدالتنڭ ماهيتنه بتون بتون ضد و مخالف بر جريان ويرمكدر. أوت، حاكم و محكمه طرفگيرلك شائبهسندن مبرّا و غايت بىطرفانه باقماسى برنجى شرطِ عدالت اولديغنه دائر بيڭلر وقوعاتِ تاريخيهدن، حضرتِ على رضى اللّٰه عنهڭ خلافتى زماننده بر يهودى ايله محكمهده برابر اوطورمهلرى و چوق پادشاهلرڭ، عادى آدملر ايله محكمهِٔ عدالتده گورولمهسى گبى چوق حادثاتِ تاريخيه واركن، بنم حقّمده بر يبانيلك حسّنى ويرن و نظرِ عدالتى شاشيرتمق ايستهين آدملره ديرم:
أفنديلر! بن، هر شيدن أوّل مسلمانم و كردستانده دنيايه گلدم. فقط بو توركلره خدمت ايتدم و يوزده طقسان طوقوز منفعتلى خدمتم توركلره اولمش و أڭ چوق حياتم توركلر ايچنده گچمش و أڭ صادق و أڭ خالص قارداشلرم توركلردن چيقمش و إسلاميت اوردولرينڭ أڭ قهرمانى توركلر اولديغندن، مسلك و خدمتِ قرآنيهم جهتيله، هر ملّتدن زياده توركلرى سومك و طرفدار اولمق قدسى خدمتمڭ مقتضاسى اولديغندن؛ بڭا كرد ديين و كندينى ملّيتپرور گوسترن آدملرڭ بيڭى قدر تورك ملّتنه خدمت ايتديگمى، حقيقى و جوانمرد بيڭ تورك گنجلرينى إشهاد ايدهبيليرم.
هم هيئتِ حاكمهنڭ أللرنده بولونان اوتوز قرق كتابلريمى؛ خصوصًا إقتصاد و إختيارلر و خستهلر رسالهلرينى إشهاد ايدييورم كه: تورك ملّتنڭ بشدن درت قسمنى تشكيل ايدن مصيبتزده، فقيرلر و خستهلر و إختيارلر و ديندار متّقيلر طائفهلرينه بيڭ توركجى قدر خدمت ايدن او كتابلر، كردلرڭ أللرنده دگل، بلكه تورك گنجلرينڭ أللرندهدرلر. هيئتِ حاكمهنڭ مساعدهسيله، بزى بو بلايه صوقان و حكومتڭ مهمّ بعض أركاننى إغفال ايدن و ملّيتپرورلك پردهسى آلتنده أنتريقهلر چويرن ملحد ظالملره ديرم:
— 519 —
أى أفنديلر! بنم حقّمده تثبيت ايديلمهين و تثبيت ايديلسه دخى بر صوچ تشكيل ايتمهين و صوچ اولسه بيله يالڭز بنى مسئول ايدن بر مادّه يوزندن، قرقدن فضله توركڭ أڭ قيمتدار گنجلرينى و أڭ محترم إختيارلرينى، بيوك بر جنايت ايشلهمشلر گبى بو بلايه آتمق، ملّيتپرورلك ميدر؟ أوت سببسز بو إشكنجهلى توقيفه دوشنلر ايچنده، تورك گنجلرينڭ مدارِ إفتخارى اولاجق بر قسم ذاتلر وار كه؛
(حاشيه): او ذاتلر، منعِ محاكمه ايله، ايكى آيلق صيقنتيلى توقيفدن صوڭره تخليه ايديلمشلر.
اوزاقدن قيمتنى حسّ ايدوب، اوڭا يالڭز بر سلام ويا ايمانى بر رساله گوندرممله، اونى بر جانى گبى چولوق چوجقلرى ايچندن آلوب بو بلايه آتمق ملّيتجيلك ميدر؟ بن كه، سزڭ نظريڭزده يبانى ملّتدنم. دييورم بو موقوف اولان جوانمرد و محترم تورك گنجلرى و إختيارلرى ايچنده اويلهلرى وار كه؛ اونلرڭ بر دانهسنى، كندى ملّتمدن يوز آدمه ده دگيشديرمم. و اونلرڭ ايچنده اويلهلرى وار كه؛ اون سنه بڭا ظلم ايدن مأمورلرڭ، بش سنهدن بَرى اونلرڭ خاطرلرى ايچون، او ظالملره بددعايى بيراقدم. و اونلرڭ ايچنده اويلهلرى وار كه؛ عالى سجيهلرڭ أڭ خالص نمونهلرينى او عالىجناب تورك آرقداشلرده كمالِ حيرت و تقديرله گوردم و تورك ملّتنڭ سرِّ تفوّقنى اونلرله آڭلادم.
بن، وجدانمله و چوق أمارهلرله تأمين ايدرم كه؛ أگر بو معصوم موقوفلر عددنجه وجودلرم بولونسه ايدى وياخود اونلرڭ عمومنه گلن هر نوع مشقّتلرينى آلابيلسه ايدم؛ قَسَم ايدرم كه، مفتخرانه او قيمتدار ذاتلره بدل چكمك ايستردم. بنم بونلره قارشى بو حسّم، اونلرڭ قيمتِ ذاتيهلرى ايچوندر؛ يوقسه شخصمه قارشى فائدهلرى طوقونمسى ايچون دگلدر. چونكه، بر قسمنى يڭى گورويورم. بر قسمى، بلكه او بندن فائده گورمش، بن اوندن ضرر گورمشم. فقط بيڭلر ضرر گورسهم، ينه اونلرڭ قيمتى نظرمده تنزيل ايتمز.
— 520 —
ايشته، أى توركجيلك دعوا ايدن ملحد ظالملر! تورك ملّتنڭ مدارِ إفتخارلرى اولابيلهجك بو قدر ذاتلرى غايت عادى و أهمّيتسز بهانهلر ايله (سزڭ تعبيريڭزله) بنم گبى بر كرد يوزندن پريشان ايتمك، تذليل ايتمك ملّيتجيلك ميدر؟ توركجيلك ميدر؟ وطنپرورلك ميدر؟ هايدى، او إنصافسز وجدانڭزه حواله ايدييورم.
ايشته محكمهِٔ عادله، اونلرڭ معصوميتنى آڭلامقله چوقلرينى تخليه ايتدى. أگر اورتهده بر صوچ وارسه، او صوچ بنمدر. اونلر، علوِّ جنابلرندن، بنم گبى غريب و إختيار بر خواجهيه؛ صوبا ياقمق، صو گتيرمك، يمك پيشيرمك و كنديمه مخصوص بر رسالهمى تبييض ايتمك گبى جزئى ايشلريمى صِرف ِللّٰه ايچون ياپمشلر و بنم خاطرم ايچون خاطره دفترم حكمنده اولان ايكى رسالهمڭ آخرلرنده، بر خاطره اولمق اوزره إمضالرينى آتمشلر. عجبا دنياده، بويلهلرى، بويله بهانهلرله مؤاخذه ايدهجك بر قانون، بر اصول و بر مصلحت وار مى؟
٭ ٭ ٭
مدافعاتمڭ ايكنجى تتمّهسى
أى هيئتِ حاكمه! گلهجك بياناتمده، بلكه وظيفهڭزجه لزومسز شيلر بولونهجق. فقط بو مسئلهلر ايله عموم مملكت، بلكه دنيا علاقهداردر. يالڭز سز دگل، اونلر دخى معنًا ديڭلهيورلر. هم بياناتمده إنتظامسزلق گورهجكسڭز. سببى ايسه، مهمّ بر حقّم بڭا ويريلمدى. بنم حسنِ خطّم يوق. چوق رجا ايتدم كه، بو حيات ممات مسئلهسنده بر يازيجى بڭا ويريڭز؛ تا حقّمى مدافعه ايچون بر إستدعا
— 521 —
يازديرهيم. ويرمديلر. بلكه بنى ايكى آى، غايت إنصافسزجهسنه بتون بتون قونوشمقدن منع ايتديلر. اونڭ ايچون، غايت نقصان و مشوّش يازمله إنتظاملى يازامدم. ايشته آخر بياناتم بودر:
أگر فرضِ محال اولارق، مفسد مخبرلرڭ إخبار ايتدكلرى گبى،رسالهِٔ نور، حكومتڭ بر قسم سياستيله و بعض قانونلريله توفيق ايديلمييور، معارضه ايدييور؛ بلكه باشقه سياسى قناعتلردر و آيرى آيرى فكرلردر؛ و عموم رسالهلر، ايماندن دگل، بلكه سياستدن بحث ايدر دييه، غايت ظاهر بر إفترا فرض و قبول ايديلسه، جوابًا ديرم:
مادام حرّيتڭ أڭ گنيش شكلى جمهوريتدر و مادام حكومت ايسه، جمهوريتڭ أڭ سربست صورتنى قبول ايتمشدر؛ ألبته حقيقى و قطعى و ردّ ايديلمز قناعتِ علميهيى و أفكارِ صائبهيى آسايشه طوقونمامق شرطيله، جمهوريتڭ حرّيتى، او حرّيتِ علميهيى إستبداد آلتنه آلاماز و اونى بر صوچ طانيماز. أوت دنياده هيچ بر حكومت وار ميدر كه، بتون ملّتى بر تك قناعتِ سياسيهده بولونسون؟ هايدى (فرضِ محال اولارق) بن، پرده آلتنده كندى كنديمه قناعتِ سياسيهمى يازمشم و بر قسم خاص دوستلريمه گوسترمشم؛ بونده صوچ وار ديين قانونلرى ايشيتمهمشم. حالبوكه رسالهِٔ نور، ايمان نورندن بحث ايدر؛ سياست ظلمتنه سقوط ايتمهمش و تنزّل ايتمز.
أگر فرضا، لائك جمهوريتڭ ماهيتنى بيلمهين بر دينسز ديسه:"سنڭ رسالهلرڭ، قوّتلى بر دينى جريان ويرييور، لا دينى جمهوريتڭ پرنسبلرينه معارضه ايدييور."
الجواب:حكومتڭ لائك جمهوريتى، دينى دنيادن آييرمق ديمك اولديغنى بيلييورز. يوقسه، هيچ بر خاطره گلمهين، دينى ردّ ايتمك و بتون بتون دينسز اولمق
— 522 —
ديمك اولديغنى، غايت أحمق بر دينسز قبول ايدر. أوت، دنياده هيچ بر ملّت دينسز اولارق ياشامديغى گبى؛ تورك ملّتى مِثللو بتون عصرلرده ممتاز اولارق، بتون أقطارِ جهانده و نرهده تورك وارسه مسلماندر. سائر عناصرِ إسلاميهنڭ كوچك ده اولسه ينه بر قسمى، إسلاميت خارجندهدر. بويله جدّى و حقيقى ديندار و بيڭ سنه قدر حق ديننڭ قهرمان اوردوسى اولارق زمين يوزنده، مفاخرِ ملّيهسنى ميليونلر منابعِ دينيه ايله چاقان و قلنجلرينڭ اوجلريله يازان بر مبارك ملّتى، "دينى ردّ ايدر ويا دينسز اولور" دييه إتهام ايدن يالانجى دينسزلر و ملّيتسزلر، اويله بر جنايت ايشلهيورلر كه، جهنّمڭ أسفلِ سافلين طبقهسنده جزا گورمگه مستحق اولورلر.
حالبوكه رسالهِٔ نور، حياتِ إجتماعيهنڭ قانونلرينى ده إحاطه ايدن دينڭ گنيش دائرهسندن بحث ايتمز. بلكه أصل موضوعى و هدفى؛ دينڭ أڭ خاص و أڭ يوكسك قسمى اولان ايمانڭ أركانِ عظيمهسندن بحث ايدر. هم أكثريتله مخاطبم، أوّل كندى نفسم، صوڭره آوروپا فيلسوفلريدر. بويله مسائلِ قدسيهدن، طوغرى اولمق شرطيله ضرر توهّم ايدن، يالڭز شيطانلر اولابيليرلر تصوّرندهيم. يالڭز اوچ درت رساله، تنقيدكارانه شكوا صورتنده بر قسم مأمورلره باقمش. فقط او رسالهلر، حكومتله مبارزه و تنقيد ايچون دگل، بلكه بڭا ظلم ايدن و مأموريتنى سوءِ إستعمال ايدن بر قسم مأمورلره قارشيدر. هم صوڭرهدن سوءِ تفهّمه مدار اولمامق ايچون، او اوچ درت رسالهلره "محرمدر" دييوب نشرينى منع ايتمشيز. سائر رسالهلرڭ أكثرِ مطلقهسى، درت بش سنه أوّل، بر قسمى سكز اون سنه أوّل و بر قسمى اون اوچ سنه أوّل تأليف ايديلمشلر. يالڭز إقتصاد و إختيارلر و خستهلر رسالهلرى گچن سنه تأليف ايديلمشلر. بونڭله برابر رسالهلر، حكومتڭ قانونلرينه مغاير اولماديغنى و آسايشى إخلال و خلقى إضلال ماهيتنده بولونماديغنى و بِالعكس حكومتجه تقديرلرله قارشيلانمهسى لازم گلديگنى، ذرّه مقدار عقلى بولونان و
— 523 —
رسالهلرى بىطرفانه تدقيق ايدن تصديق ايدر. و أگر فرضِ محال اولارق، حكومتڭ نقطهِٔ نظرينه چوق نقطهلرى مخالف اولسه بيله، ٢٨ تمّوز ٩٣٣ تاريخندن أوّلكى جُرملرڭ بو قسملرينى عفو ايتمكده اولان و أخيرًا نشر ايديلن عفو قانونى موجبنجه او رسالهلرى تعقيبه محل قالماديغنى إدّعا ايدوب، بزه ايديلن حقسزلغڭ بر آن أوّل رفع ايديلمسنى و رسالهلرڭ إعاده اولونماسنى طلب ايدرم.
أگر إنسانيتڭ ماهيتنى، حيوانيتڭ أڭ بدبخت و أڭ آشاغى درجهسنده تلقّى و دنيايى دائمى و لا يزال توهّم و إنسانى باقى و لا يموت تخيّل ايدن بر سرخوش و وجدانسز طرفندن دينيلسه:"سنڭ بتون رسالهلرڭ، ايمانى پك قوّتلى درس ويرييور. دنيادن صوغوتويور. نظرى، آخرته چويرييور. بز ايسه، بتون قوّت و دقّت و ذهنمزله دنيا حياتنه متوجّه اولمامز ايله بو زمانده ياشايهبيليرز. چونكه شيمدى ياشامق و دشمنلردن صاقينمق چوق مشكللشمشدر."
الجواب:ايمانِ تحقيقينڭ درسلرى، گرچه نظرى آخرته باقديرييور؛ فقط دنيايى، او آخرتڭ مزرعهسى و بر چارشوسى و بر فابريقهسى گوسترمكله، داها زياده دنيا حياتنه چاليشديرر. هم ايمانسزلقدهكى مدهش بر صورتده قيريلان قوّهِٔ معنويهيى، غايت قوّتلى بر طرزده قزانديرر. و مأيوسيت ايچنده عطالت و لاقيدلغه دوشنلرى شوق و غيرته، سعيه سَوق ايدر، چاليشديرر. عجبا بو دنياده ياشامق ايستهينلر؛ بويله هم حياتِ دنيويهنڭ لذّتنى، هم چاليشمغه شوقى، هم حدسز مصيبتلرينه قارشى طايانمغه مدار قوّهِٔ معنويهسنى تأمين ايدن و إعتراض قبول ايتمهين دليللر ايله إثبات ايديلن ايمانِ تحقيقينڭ درسلرينه ياساق دييهجك بر قانونڭ وجودينى قبول ايدرلر مى و اويله بر قانون اولابيلير مى؟
أگر إدارهِٔ ملّت و آسايشِ مملكتڭ حقيقى أساسلرينى بيلمهين بر جاهل حميتفروش ديسه:"سنڭ رسالهلرڭ، آسايشى بوزانلره و إدارهيى قاريشديرانلره بر
— 524 —
مدار اولابيلير جهتيله و سن دخى إحتياطسزلق ايدوب إدارهِٔ حاضرهيه إعتراض ايتسهڭ، رسالهلرڭ قوّتيله بر غائله آچمق إحتماليله سڭا ايليشييورز."
الجواب:رسالهِٔ نوردن درس آلان، ألبته چوق معصوملرڭ قاننى و حقوقنى ضايع ايدن فتنهلره گيرمز و بِالخاصّه تجربهلريله، مكرّرًا عقيم و ضررلى قالان فتنهلره هيچ بر جهتله ياناشمازلر. و بو اون سنهدهكى اون فتنهلره، رسالهِٔ نورڭ شاكردلرى اوندن بريسى، بلكه أصلا هيچ بريسى قاريشمديغى گوسترر كه، رسالهلر بويله فتنهلره ضد و آسايشى تأمينه مداردرلر. عجبا إدارهجه و آسايشى محافظهجه؛ بيڭ ايمانلى آدم مى، يوقسه اون دينسز سرسرى مى داها قولايدر؟ أوت ايمان، گوزل سجيهلرى ويرمكله هم مرحمت حسّنى، هم ضرر ويرمكدن صاقينمق مَيلنى ويرر. امّا بنم إحتياطسزلغم ايسه، بو اون اوچ سنهدر إمكان دائرهسنده نه قدر أليمدن گلمش ايسه حكومتڭ نظرِ دقّتنى جلب ايتمهمك و اونڭله اوغراشمامق و ايشلرينه قاريشمهمق ايچون إسپارطه ولايتنه معلوم اولان خارقه بر صورتده منزويانه و مردمگريزانه و مشقّتكارانه و سياستدن مجتنبانه ياشاديغمى بو مملكت بيلير.
أى بنى بو بلايه سَوق ايدن إنصافسزلر! آڭلاشيلييور كه، آسايش عليهنده حركت ايتمديگمدن بندن قيزديڭز، حدّت ايتديڭز. و آسايشه دشمنلق طماريله بنى توقيف ايتديرديڭز. أوت آسايشى بوزمق و إدارهيى قاريشديرمق ايستهينلر، بنم حقّمده حكومتى إغفال ايدهرك و عدليهيى لزومسز إشغال ايدوب بزى توقيف ايتديرنلردر. اونلرڭ حقّنده دگل يالڭز بز، بلكه مملكت نامنه، باشده مدّعىعمومى اولارق هيئتِ حاكمه دعوا ايتمليدر.
أگر دينيلسه:"سن وظيفهسزسڭ، ملّتڭ حرمتنى قبول ايدوب وظيفهدارلر گبى دينى درس ويرهمزسڭ. هم دينى درس ويرهجك رسمى بر دائره وار، اونڭ مساعدهسى لازمدر."
— 525 —
الجواب: أوّلا،بنم مطبعهم يوق و كاتبلرم يوقدر كه وظيفهِٔ نشرى ياپسين. بزمكى خصوصيدر. خصوصى ايشلره، خصوصًا ايمانى و وجدانى اولسه، حرّيتِ وجدان دستورى، اونڭ سربستيتنى تأمين ايدر.
ثانيًا:حكومتِ إتّحاديه إتّفاقله بنى دار الحكمة الإسلاميهده آوروپايه قارشى حقائقِ إسلاميهيى إثبات ايدهجك و ملّته درس ويرهجك بر وظيفه ايله توظيف ايتمهلرى و ديانت رياستنڭ وانده بنى واعظ تعيين ايتمهسى و شيمدىيه قدر يوز رسالهدن زياده أثرلرم علمانڭ أللرنده گزمهسى و تنقيد ايديلمهمسى إثبات ايدر كه، ملّته درس ويرمگه حقّم واردر!
ثالثًا:أگر قبر قپوسى قپانسه ايدى و إنسان دنياده لا يموت قالسه ايدى، او وقت وظيفهلر يالڭز عسكرى و إدارى و رسمى اولوردى. مادام هر گون لا أقل اوتوز بيڭ شاهد، جنازهلريله اَلْمَوْتُ حَقٌّ دعواسنى إمضا ايدييورلر؛ ألبته دنيايه عائد وظيفهلردن داها أهمّيتلى ايمانى وظيفهلر وار. ايشته رسالهِٔ نور او وظيفهلرى قرآنڭ أمريله ايفا ايدييور. مادام رسالهِٔ نورڭ آمرى و حاكمى اولان قرآنڭ قومانداسى اوچ يوز أللى ميليونه حكم ايدوب تعليمات ياپديرييور؛ و هر گون لا أقل بش دفعه، بشدن دردينڭ أللرينى درگاهِ إلٰهيهيه آچديرييور؛ و بتون جامعلرده و جماعتلرده و نمازلرده، قدسى و سماوى فرمانلرينى حرمتله اوقوتديرييور؛ ألبته اونڭ حقيقى بر تفسيرى و او گونشڭ بر نورى و اونڭ بر مأمورى اولان رسالهِٔ نور، او وظيفهِٔ ايمانيهيى بِإذْنِ اللّٰه صدمهلره اوغراتميهرق گورهجكدر. اويله ايسه أهلِ دنيا و أهلِ سياست، اونڭله مبارزه دگل، بلكه اوندن إستفاده ايتمگه پك چوق محتاجدرلر. أوت شو كائناتڭ طلسمِ مغلقنى كشف ايدن و موجوداتڭ نرهدن و نرهيه و نه اولاجقلرينڭ طلسمنى آچان رسالهِٔ نورڭ أجزالرندن يگرمى طوقوزنجى سوز و تحوّلاتِ ذرّاتڭ معمّاسنى كشف ايدن اوتوزنجى سوز و كائناتده متماديًا فنا
— 526 —
و زوال ايچنده فعاليت و خلّاقيتِ عموميه طلسمِ عجيبنى حلّ و كشف ايدن يگرمى دردنجى مكتوب و توحيدڭ أڭ درين و أڭ مهمّ معمّاسنى كشف و حلّ و ايضاح ايدن و حشرِ بشرى بر سينكڭ إحياسى قدر قولاى اولديغنى إثبات ايدن يگرمنجى مكتوب و طبيعتپرستلرڭ فكرِ كفريلرينى أساسيله بوزان و تخريب ايدن طبيعت رسالهسى نامندهكى يگرمى اوچنجى لمعه گبى رسالهِٔ نورڭ چوق جزءلرى وار. بونلرڭ يالڭز بريسندهكى معمّايى كشف ايدن بر عالم، بر أديب، بر پروفسور، هانگى حكومتده اولسه، تقديرله مكافات و إكراميه ويريلهجگنى، بو رسالهلرى دقّتله مطالعه ايدن تصديق ايدر.
بو بياناتمه، صدددن خارج تفصيلات نظريله باقمهمق گركدر. چونكه رسالهِٔ نورڭ يوزدن زياده رسالهلرى بنم أوراقِ توقيفيهم حكمنه گچمش اولديغندن، هم هيئتِ حاكمه تدقيق ايله مكلّفدر، هم بن ايضاح و جواب ويرمگه، قرآن و عالمِ إسلامه و إستقباله علاقهدارلغى جهتيله مجبورم. مادام بر مسئلهنڭ تام تنوّرى، هر حالده اوزاق و ياقين بتون إحتماللرى بيان ايتمكله اولور. مسئلهمزه عائد اوزاق بر إحتمالى بيان ايتمگه إحتياج وار. شويله كه:
أگر دينسزلگى و كفرى كندينه مسلك إتّخاذ ايدن بدبخت بر قسم آدملر، بر مقصدِ سياسينڭ پردهسى آلتنده، حكومتڭ بعض أركاننه حلول ايدوب إغفال ايتسهلر ويا مأموريت مسلگنه گيرسهلر و رسالهِٔ نورى دسيسهلرله إمحا و بنى تهديدلر ايله صوصديرمق ايچون ديسهلر:
"تعصّب زمانى گچدى. ماضىيى اونوتمق و إستقباله بتون قوّتمزله متوجّه اولمق لازم ايكن، سنڭ إرتجاعكارانه بر صورتده دينى و ايمانى قوّتلى درس ويرمڭ ايشمزه گلمز!" ديسهلر
الجواب:أوّلا او ماضى ظن ايديلن زمان ايسه، إستقباله إنقلاب ايتمش و حقيقى إستقبال اودر و اورايه گيدهجگز.
— 527 —
ثانيًا:رسالهِٔ نور تفسيرى اولديغى حيثيتيله، قرآنِ حكيم ايله باغلانمش و قرآن ايسه، كُرهِٔ أرضى عرشه باغلايان جاذبهِٔ عموميه گبى بر حقيقتِ جاذبهداردر. آسياده حكم ايدنلر، قرآنڭ رسالهِٔ نور گبى تفسيرلريله مبارزه ايدهمزلر. بلكه مصالحه ايدرلر، اوندن إستفاده ايدرلر و حمايه ايدرلر.
امّا بنم صوصمام ايسه؛ مادام عادى بر كشف يولنده و أهمّيتسز بر فكرِ سياسى پشنده و دنيوى بر حيثيت يوزندن چوق أهلِ عزّتڭ باشلرى چكنميهرك فدا ايديلسه؛ ألبته قوجه جنّتڭ فيآتى اولاجق بر ثروت و حياتِ أبديهيى قزانديرهجق بر آبِ حيات و بتون فيلسوفلرى حيرتده بيراقهجق بر كشفيات يولنده، وجودم ذرّهلرى عددنجه باشلرم بولونسه و فدا ايديلمسى لازم گلسه، بِلا تردّد فدا ايديلير. هم بنى تهديد ويا إمحا صورتيله صوصديرمق، بر ديل يرينه بيڭ ديل قونوشديرهجق. يگرمى سنهدن بَرى روحلرده يرلشن رسالهِٔ نور؛ صوصمش بر ديلمه بدل، بيڭلر ديللرى سويلتديرمسنى رحيم و كريمِ ذو الجلالدن اميدوارم.
٭ ٭ ٭
أهمّيتسز فقط أهمّيتلى بر صوچ اولارق بڭا صوريلان بر مسئله
دييورلر كه:"سن شاپقهيى باشڭه قويمييورسڭ؛ محكمه گبى چوق رسمى يرلرده باشڭى آچمييورسڭ. ديمك او قانونلرى ردّ ايدييورسڭ. او قانونلرى ردّ ايتمهنڭ جزاسى شدّتليدر!"
— 528 —
الجواب:بر قانونى ردّ ايتمك باشقهدر و او قانونله عمل ايتمهمك بتون بتون باشقهدر. أوّلكينڭ جزاسى إعدام ايسه، بونڭ جزاسى يا بر گون حپس و بر ليرا جزاىِ نقدى ويا بر تكدير ويا بر إخطاردر. بن او قانونلرله عمل ايتمييورم؛ هم عمل ايتمكله دخى مكلّف اولامييورم. چونكه منزوى ياشايورم. بو قانونلر خصوصى إقامتگاهلره گيرهمز.
(حاشيه): ١٣ حزيران ١٩٣٥ تاريخنه قدر إماملق و واعظلگه عائد ايكى وثيقهم واردى. ١٣ حزيران ١٩٣٥ تاريخندن صوڭره رسمًا ياساق ايديلمهين برهدن آلدم. فقط گيمهم خستهلق معذرتمدن باشمى آچيق طوتامديغم ايچون رسمى مقاملرده باش آچيق اولارق طورامييورم.
امّا ردّ ايسه؛ بنده ردّ قوّتى اولماديغى گبى، ولى درجهسنده بلكه حقيقى ولى تلقّى ايتديگم خاص قارداشلريمڭ باشلرندهكى شاپقهلر بڭا قناعت ويرمش كه؛ شاپقه إهتدا ايدوب مسلمان اولمش. او گلدى باشه، سجدهيه گيتمه ديدى؛ سجده اونى سجدهيه گتيردى. إن شاء اللّٰه باشدهكى ايمان اونى ايمانه گتيردى. يالڭز ايستهميهرك گيسه، بلكه قورتولور إن شاء اللّٰه.
بر إخطار
بو ايكى آيدر غايت دقّتله و اينجه ألكله ألهمك صورتيله؛ هم إسپارطه، هم أسكيشهر محكمهلرى، هم داخليه وكالتىاون سنهدن بَرى تراكم ايدن محرم كتابلريمى و خصوصى مكتوبلريمى مصادره ايدوب تفتيش ايتدكلرى حالده، گيزلى بر قوميته و جمعيت گبى مدارِ إتهام هيچ بر مادّهيى تثبيت ايتمدكلرينى إعترافله برابر، داها تدقيقه دوام ايدييورلر.بن ده ديرم:
أى أفنديلر! بيهوده يورولمايڭز... أگر آراديغڭز فرضا وارسه، هيچ بر اوجنى بو
— 529 —
قدر زمان بولامديغڭزدن، بيليڭز كه؛ اونى إداره ايدن اويله عجيب بر دهادر كه، مغلوب ايديلمز و مقابله ايديلمز. چارهِٔ يگانه، اونڭله مصالحهدر. يوقسه، بو قدر معصوملره ضرر ويرمك و أزمك يتر! بلكه غيرت اللّٰهه طوقونور، غلا و وبا گبى بلالره وسيله اولور. حالبوكه بنم گبى عصبى و أڭ گيزلى اولان سرّينى يبانى آدملره چكينميهرك سويلهين و ديوانِ حربِ عُرفيده مشهور و پك مردانه و فداكارانه مدافعاتى ياپان و إختيارلق زماننده أڭ زياده عاقبتى تهلكهلى و مجهول سرگذشتلردن صاقينمغه مسلكجه مجبور اولان بر آدمڭ واسطهسيله، بويله هيچ كشف ايديلمهين و كشف ايديلميهجك قوميتهجيلگى إسناد ايتمك، نهايت درجهده بر صافدللكدر وياخود بر أنتريقهدر ويا بر آنارشيلكدر ويا ديوانهلكدر.
هيئتِ حاكمهدن هم بر رجام وار هم بر حقّمى ايسترم.بندن مصادره ايديلن كتابلريمڭ بنجه بيڭ ليرادن زياده قيمتلرى وار. و اونلرڭ مهمّ بر قسمى، اون ايكى سنه أوّل آنقره كتبخانهسنه إفتخار و تشكّر ايله قبول ايديلمش. خصوصًا صِرف اُخروى و ايمانى اولان اون طوقوزنجى مكتوب ايله يگرمى طوقوزنجى سوزڭ بنم ايچون چوق أهمّيتلرى وار؛ بنم معنوى ثروتم و نتيجهِٔ حياتمدرلر؛ و إعجازِ قرآنينڭ اون قسمندن بر قسمنڭ جلوهسنى گوزه گوستردكلرى ايچون فوق العاده بنجه قيمتلرى وار. هم اونلرى، كنديمه مخصوص اولارق يازديروب يالديزلاتمشم. هم إختيارلغمڭ غايت حزين خاطراتنه دائر اولان إختيارلر رسالهسنڭ اوچ درت نسخهلرندن بر دانهسنى كنديمه مخصوص يازديرمشدم. مادام مؤاخذه ايديلهجك هيچ بر دنيوى مادّه ايچلرنده يوقدر؛ اونلرى و عربى رسالهلريمى بالخاصّه قرآنڭ جزلرينى بڭا إعاده ايتمهڭزى بتون روحمله ايستهيورم. حپسده و قبرده دخى اولسهم، او كتابلرم، بو غريب دنيانڭ بڭا يوكلهديگى بش أليم و حزين غربتلرده أنيسلرم و آرقداشلرمدرلر. اونلرى بندن آييرمقله، تحمّلسز بر آلتنجى غربته دوشهجگم و بو چوق آغير غربتڭ تضييقندن چيقان آهلردن صاقينماليسڭز.
— 530 —
محكمهنڭ رئيس و أعضالرندن أهمّيتلى بر حقّمى طلب ايدرم
شويله كه: بو مسئلهده يالڭز شخصم مدارِ بحث دگل كه، سز بنى تبرئه ايتمكله و حقيقتِ حاله مطّلع اولماڭزله مسئله حلّ اولسون. چونكه أهلِ علم و أهلِ تقوانڭ شخصِ معنويسى، بو مسئلهده نظرِ ملّتده إتهام آلتنه گيرديگى و حكومته دخى أهلِ تقوا و علمه قارشى بر أمنيتسزلك گلديگى و أهلِ تقوا و علم، تهلكهلى و ضررلى تشبّثلردن ناصل صاقينهجغنى بيلمسى لازم اولديغى ايچون؛ بنم مدافعاتمى كندم قلمه آلديغم بو صوڭ قسمى، هر حالده يڭى حروف ايله، مطبعه واسطهسيله إنتشارينى ايسترم. تا كه أهلِ تقوا و أهلِ علم، أنتريقهلره قاپيلمهيوب؛ ضررلى، تهلكهلى تشبّثلره ياناشماسينلر؛ و شخصِ معنويسى نظرِ ملّتده إتهامدن قورتولسون. و حكومت دخى، أهلِ علم حقّنده أمنيت ايتسين و بو آڭلاشمامازلق اورتهدن قالقسين. و حكومته و ملّته و وطنه پك چوق ضررلى دوشن بو گبى حادثهلر و آڭلاشمامازلق داها تكرّر ايتمهسين.
٭ ٭ ٭
صورغو حاكملگنڭ قرارنامهسنه قارشى إعتراضنامهم
أى هيئتِ حاكمه و أى مدّعىعمومى! بو إدّعانامهده سببِ إتهامم هر بر مادّهيه قارشى، إستنطاق دائرهسنده ضبطڭزه گچن مدافعاتمده جوابلرى واردر. خصوصًا "صوڭ مدافعاتم" نامندهكى اوتوز بش صحيفهلك بر مدافعهنامهيى، إعتراض يرينه سزه تقديم ايدييورم. بو نقطهيه ده نظرِ عدالت و إنصافى چويرمك ايچون ديرم كه:
— 531 —
يگرمى سنه ظرفنده يازديغم يوز يگرمى رساله ايچنده مدارِ تنقيد و إعتراض يالڭز اون اونبش نقطه بولونماسى گوسترييور كه؛ رسالهِٔ نورڭ يوز بيڭ نورى ايچنده قراڭلقلى اون اونبش نقطهسى، نظرِ عدالت و إنصافه گورونمهمك گركدر. هم ده او نقطهلر، سكز طوقوز سنه أوّل يازيلمش اولان رسالهلرده بولونمشدر كه؛ اوندن صوڭره عفو قانونلرى چيقمش.
هم نظرِ عدالت و إنصافه عرض ايدييورم كه:
اون سنهدن بَرى إسپارطه ولايتنده، مظلوم بر صورتده، تضييق آلتنده آسايشِ داخليه و أمنيتِ عموميهيه ضرر ويرهجك هيچ بر أماره، هيچ بر ترشّحات اولماديغى حالده؛ أمنيتِ داخليهيى إخلال ايتمك تشبّثى ايله إتهام ايديلمكلگمه هانگى إنصاف، هانگى وجدان مساعده ايدر؟ أگر يوز آلتمش اوچنجى مادّهِٔ قانونيه معناسنه بزم حقّمزده وجهِ تطبيقى گبى معنا ويريلسه؛ او وقت باشده ديانت رياستى، بتون إماملر، خطيبلر و واعظلره تشميل ايتمك لازم گلير. چونكه حسّياتِ دينيهيى تلقين ايتمكده اونلرله برابرز. أگر تلقيناتِ دينيه، أمنيتِ داخليهيى، مطلقا إخلال ايتمك گبى معناسز بر فكر ايلرى سورولسه، عمومه شامل اولور. أوت بنم، اونلرڭ فوقنده بر جهت وار كه؛ او ده قطعيتله، شكسز و شبههسز حقائقِ ايمانيهيى ايضاح ايتمكلگمدر. بو ايسه؛ فرضِ محال اولارق، عموم أهلِ دينه بر إعتراض گلسه، بو حال بزى إعتراضدن قورتارمغه وسيله اولور. بنم حقّمده بو قدر تحقيقاتله برابر داها تثبيت ايديلمهين و تثبيت ايديلسه ده عدالتِ حقيقيه نقطهسنده بر صوچ تشكيل ايتمهين و بر صوچ تشكيل ايديلسه ده، يالڭز بنى مسئول ايدن بر مادّه يوزندن، يوز يگرمى قدر معصوم و بىگناه كيمسهلرى؛ چولوق چوجغندن و ايشندن آليقويوب حپسده پريشان ايتمك، ألبته عدليهنڭ نظرِ عدالتنه اويغون گلمز.
هم بو اوچ آيدر حبّهيى قبّه ياپار طرزنده حقّمزده و أوهاملى بر صورتده تحرّيات نتيجهسنده اونبش يگرمى خصوصى و رسالهِٔ نورڭ مدحنه عائد مكتوبلرڭ،
— 532 —
اونبش يگرمى خصوصى دوستلريمڭ بڭا قارشى صميمانه بر دوستلق و رسالهِٔ نورڭ يوز پارچهسندن آنجق ظاهرى بر نظرده شيمديكى بر قسم أهلِ سياسته خوش گورونمهين و إستيضاحه لزوم گورولن اون اونبش مادّه بولونديغى حالده؛ بنم ايله أدنا بر تماسى بولونان چوق بيچاره معصوملر توقيف ايله مهمّ ضررلره دوچار اولديلر. بو آرقداشلريمه عائد حالڭ حقيقتى، بو إعتراضنامهمڭ آلتنده بيان ايديلهجكدر. إدّعانامهنڭ أوّلنده و آخرنده شاپقه إكتساسى حقّندهكى إعتراضه، سزه تقديم ايديلن صوڭ مدافعاتمڭ نهايتندن آلتى صحيفه أوّل جوابى يازيلمشدر. هم ده حزيران اون اوچنه قدر هم واعظلك هم إماملق وثيقهم واردى. ١٣ حزيران ١٩٣٥ تاريخندن صوڭره رسمًا ياساق ايديلمهين برهدن بر دانه آلدم، فقط گيمييورم. منزوى خصوصى اوطهمده بو قانونله عمل ايتمييورسڭ دينيلمز.
شرق حادثهسى مناسبتيله نفى ايديلمم، إدّعانامهده إشتراكمى إحساس ايتديگى جهتله جواب ويرييورم كه: حكومتڭ دوسيهلرنده، بنم كُنْيَهم آلتنده هيچ بر مشروحات يوقدر؛ صِرف إحتياط يوزندن نفى ايديلديگم، حكومتجه ثابت اولمشدر. بن او زمان ده، شيمديكى گبى منزوى ياشايوردم. بر طاغڭ مغارهسنده، بر خدمتجى ايله يالڭز اوطوروركن؛ بنى طوتوب، اون سنه بِلا سبب، مراجعت ايتمديگم ايچون، طوقوز سنه بر كويده، بر سنه ده إسپارطهده إقامته محكوم ايدوب، آخرنده بو مصيبته گرفتار ايتديلر.
اوچنجيسى:إدّعانامهده دين پردهسى آلتنده طاشيديغى منفى طويغولرينى بعض كيمسهلره تلقين صورتيله "بارلاده ايكن تأسيسِ مناسبت ايلديگى، اوزاغنده و ياقيننده بولونان أشخاصڭ مادّى و معنوى يارديملرينى تأمين ايدهرك فعاليته گيريشديگى و هيئتِ عموميهسنه رسالهِٔ نور آدينى ويرديگى و قسم قسم يازديرديغى بو أثرلرينى مختلف واسطهلرله گيزلى گيزلى چوغالتديرهرق آنطاليه، آيدين، ميلاس،
— 533 —
أگيردير، دينار و وان گبى منطقهلرده، آدملرينڭ دلالتيله نشر و تعميم ايتديرديگى بو أثرلردن دولتڭ أمنيتِ داخليهسنى إخلال ايدهبيلهجك اولانلرينه محرم و ياريم محرم دييهرك إشارتلر قويديغى و بو صورتله إستهداف ايتديگى غايهيى كنديسنڭ ده قبول و إحضار ايتمش بولونديغى" حقّندهكى فقرهيه قارشى، شو قطعى و ايضاحلى جوابم، سزڭ أوّلجه ضبطڭزه گچن "صوڭ مدافعه" نامندهكى اوتوز بش صحيفهلك مدافعاتمى إعتراضنامه اولارق تقديم ايله برابر ديرم كه:
يوز بيڭ دفعه حاشا!.. ايمان علمنى رضاىِ إلٰهيدن باشقه هيچ بر شيئه آلَت ايتمهمشم و ايدهمييورم و كيمسهنڭ ده حقّى يوقدر كه ايدهبيلسين. و رسالهِٔ نور نامى آلتندهكى يوز يگرمى بش رساله، يگرمى سنه ظرفنده تأليف ايديلمش. و شيمدى نظرِ تنقيديڭزه ايليشن اون اونبش نقطه، سكز طوقوز سنه أوّل يازيلمشدى. داها او نقطهلرى تنقيد ايدهجك قانونلرى چيقمامشدى. و هم او نقطهلرى عفو ايدهجك عفو قانونلرى اونلر يازيلدقدن صوڭره چيقمش.
محرم ديديگمز رسالهلر ايسه، اوچ دانهسى بزه غرور و ريايه مدار اولمامق ايچون محرم ديمشم. شيمدى ايسه، او سرِّ محرمڭ بر كوشهسنى فاش ايتمگه مجبور اولارق ديرم كه: او محرملردن بريسى، كرامتِ غوثيهيه؛ ايكنجى، كرامتِ عَلويهيه؛ اوچنجى، سرِّ إخلاصه عائد رسالهلردر كه؛ او ايكى كرامت، بنم حدّمدن يوز درجه فضله و خدمتِ قرآنيهمى تقدير صورتنده حضرتِ على ايله حضرتِ غوثڭ إشارتلريدرلر. و ريادن و غروردن و أنانيتدن قورتارهجق سرِّ إخلاصه دائر رسالهيه، أڭ خاص قارداشلريمه مخصوص اولارق، محرم دينمشدر. آسايشِ داخليه ايله بونلرڭ نه مناسبتى وار كه، اونلر مدارِ إتهامم اولويورلر؟
ايكنجى قسم محرملر ايسه؛ دار الحكمتده و طوقوز سنه أوّل آوروپا إعتراضاتنه و دوقتور عبد اللّٰه جودتڭ دينسزجه هجوملرينه قارشى يازديغم بر ايكى رساله و
— 534 —
بعض مأمورلرڭ بڭا إنصافسزجه و غدّارانه تجاوزلرينه قارشى شكوا صورتنده يازديغم ايكى كوچك رسالهدر كه؛ صوڭ مدافعاتمده بحث ايتمشم. بو درت رسالهنڭ تأليفندن بر زمان صوڭره، بعض سربستى قانونلره و حكومتڭ ايشنه هيچ بر جهتله تماس ايتمهمك ايچون، اونلرڭ نشرينى منع ايدوب، قسمًا محرم ديمشم؛ أڭ خاص بر ايكى قارداشمه مخصوص قالمشدر. دليلم ده شودر كه: بو قدر تحرّياتڭزده، او محرم دينيلن رسالهلرڭ هيچ بر يرده بولونماماسيدر. يالڭز عمومنڭ فهرستهسى ألڭزه گچمش، او فهرستهيه گوره بو نقطهلردن إستيضاحه لزوم گورولمش؛ بن ده جواب ويرمشدم، او جواب ده ضبطڭزه گچمشدر.
إدّعانامهده، متعدّد منطقهلرده رسالهِٔ نورڭ نشر و تعميمنه آدملر واسطهسيله چاليشديغم بيان ايديلييور.جوابًا ديرم كه:
بن بر كويده، غربتده، كيمسهسز، حسنِ خطّم يوق ايكن؛ ترصّد آلتنده، هركس بنم معاونتمدن چكينيركن؛ يالڭز غايت محدود درت بش أحبابمه بر يادگار اولارق خاطراتِ ايمانيهمى گوندرديگمه "نشريات و تعميمنه چاليشييور" ديمك، نه قدر خلافِ حقيقت اولديغنى ألبته تقدير ايدرسڭز. بنم گبى حدّندن چوق فضله توجّهِ عامّهيه مظهر بر إنسانڭ، اونبش سنه وانده تدريس ايله مشغول اولديغم حالده، بر تك دوستمه بر ايكى ايمانى رسالهلريمى گوندرمكله بوڭا ناصل نشريات دينيلير؟ و بوتون آناطوليده بر آنطاليالى آشجى، بر ميلاسلى خانجى و إختيارلقدن عَتَهْ گتيرمش آيدينلى بر إختيارڭ إصرارلرينه بناءً ايمانى بر ايكى رسالهيى گوندرمكله، ناصل نشريات دينيلير؟ بنم مطبعهم يوق، كاتبلرم يوق، حسنِ خطّم يوق، ألبته نشريات ياپامام. ديمك رسالهِٔ نور جاذبهداردر، كندى كندينه إنتشار ايدييور. يالڭز بو قدر وار كه؛ "اوننجى سوز" نامنده حشره دائر اولان رسالهيى، داها يڭى حروف چيقمهدن، سكز سنه أوّل طبع ايتديردك. حكومتڭ بيوك
— 535 —
مأمورلرينڭ و مبعوثلرينڭ و واليلرڭ أللرينه گچدى، كيمسه إعتراض ايتمدى. اوندن، سكز يوز نسخه إنتشار ايتدى. حكومتڭ مساعدهسندن إستفاده ايدهرك هر طرفه گيتدى. اونڭ إنتشارى مناسبتيله، اونڭ گبى صِرف اُخروى و ايمانى بر قسم رسالهلر، كندى كندينه محدود بر قسم إنسانلرڭ ألنه گچدى. ألبته إختيارسز، كندى كندينه بو إنتشار بنم خوشمه گيتمش. بن ده بعض خصوصى مكتوبلرمده، بو تقديريمى تشويق طرزنده يازمشم. بو اوچ آيدر، بو قدر تحرّياتِ عميقه نتيجهسنده، قوجه بر مملكتده، اونبش يگرمى آدمڭ أللرنده كتابلريمى بولمشلر. بنم گبى اوتوز سنه تأليفات و تدريساتله عمرى گچن بر آدمڭ، يگرمى خصوصى دوستنده بعض خصوصى رسالهلرى بولونماسى، نه صورتله نشريات اولور؟ و او نشريات ايله ناصل بر هدفى تعقيب ايدهبيلير دينيلير؟
أفنديلر! أگر بن دنيوى وياخود سياسى بر مقصدى تعقيب ايتسه ايدم، بو اون سنه ظرفنده، اونبش يگرمى دگل، يوز بيڭ آدملر ايله علاقهدارلغم تظاهر ايدهجكدى. هر نه ايسه، بو نقطهيه دائر صوڭ مدافعاتمده داها فضله ايضاحات و تفصيلات واردر.
إدّعانامهده فهرسته رسالهسنده "إشاراتِ سبعه" نامندهكى رسالهنڭ بر قاچ نقطهسنه تنقيدكارانه ايليشيلمش. گويا حكومته تعريض واردر دييه ذكر ايديلمش.
الجواب:بو رسالهيى داها حكومت قانونِ مدنىيى قبول ايتمهدن أوّل و يڭى أذان چيقمهدن و قرآنڭ ترجمهسنه باشلانمادن أوّل يازديغمى و إثبات ايتديگمى أوّلجه جواب ويرمشدم. بو رساله حكومته باقمييور. بلكه بعض ملحدلرڭ آوروپا فيلسوفلرندن فرانسه إنقلابِ كبيرينى أساس طوتوب، إسلاميته ايتدكلرى هجومه قارشى بر مدافعهدر. خيلى زمان صوڭره حكومت قانونِ مدنىيى قبول ايدوب يڭى أذان چيقدقدن صوڭره، او رسالهنڭ قطعيًا إنتشارينى منع ايتدم. دليلم ده
— 536 —
بودر كه؛ نه بنده، نه هيچ بر دوستمده بونڭ نسخهسى بولونماماسيدر. يالڭز يگرمى سنهلك كتابلريمڭ فهرستهسى اولان اون بشنجى لمعه نامندهكى رسالهده او إشاراتِ سبعهنڭ موضوعلرينه إشارت ايدييور. هيچ فهرسته ايله مؤاخذه اولونور مى؟
إختيارلر رسالهسنڭ يدنجى رجاسنده ذكر ايديلن غايت أهمّيتلى بر حقيقت آڭلاشيلمديغندن تنقيدكارانه إدّعانامهده ذكر ايديلمش. بر كلمهسنه ياڭليش معنا ويريلمش. إستنطاقده بوڭا جواب ويرمشدم. بوراده بو قدر ديرم كه: بن او زمان آنقرهيه دوستانه دوستلر ايچنه گيرمشدم. ألبته حكومته، آنقرهيه تعريض صورتنده دگلدى. او وضعيتده آنقرهده او وقت بش إختيارلغڭ بنى إحاطهسيله كندى نفسمده أڭ قره بر حالتِ روحيه حسّ ايتدم ديمكدر. او كلمهدن صوڭره آلتى جهتمده وحشت و ظلمتلرڭ حسّ ايديلمهسى و صوڭره آلتى جهتده تنوّر ايتمهسى، سرِّ ايمان ايله إنسانڭ آلتى جهتى ناصل تنوّر ايتديگنى و غفلت و ضلالت ايسه ناصل او آلتى جهتى ظلمتلى و وحشتلى گوسترديگنى گوسترن اويله بر حقيقتِ عاليهدر كه؛ دگل تنقيدكارانه اوڭا باقمق، بلكه عموم إنسانلر اوڭا تقديركارانه باقمق گركدر. ينه إدّعانامهده اون بشنجى لمعه نامندهكى فهرسته رسالهسنده آيتِ كريمهنڭ
لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ ٭ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ
آيتلرينڭ أسكيدن بَرى مدنيتڭ إعتراضنه قارشى بتون تفسيرلرده بولونان بر حقيقتى دگل سكز سنه أوّل بلكه اونبش سنه أوّل و بو حكومتڭ قانونِ مدنىيى قبول ايتمهدن خيلى زمان أوّل ويرديگم غايت قطعى و شبههسز بر جوابِ علمى، إدّعانامهده بنم عليهمده ناصل إستعمال ايديلهبيلير؟
إدّعانامهده، ينه فهرستهدن نقلًا، حروفِ قرآنيه و ذكريهنڭ ترجمهلرى يرلرينى طوتمدقلرى مدارِ تنقيد بيان ايديلييور. بو مسئله، سكز سنهدن مقدَّم اولمش بر
— 537 —
مسئلهدر و هيچ بر إعتراض قبول ايتمز بر حقيقتِ علميهدر. اوندن خيلى زمان صوڭره، بو زمانڭ بعض مقتضياتنه گوره ترجمه ايديلمهسنڭ حكومتجه قبولى نه صورتله او حقيقتِ علميهيى عليهمه چويرر.
مسجديمزڭ قپانماسى مناسبتيله، درت نقطهدن عبارت، بڭا وحشيانه ظلم ايدن محلّى ناحيه مديريله بر قاچ آرقداشى و قضا قائمِمقامنڭ، شخصيتلرينه و مأموريتلرينڭ سوءِ إستعماللرينه قارشى بر شكوانامهدر كه؛ او رسالهيى كيمسهيه ويرمدم. چونكه، هيچ بر كيمسهده بولونمامشدر. يالڭز فهرستهده بحثى وار.
إدّعانامهده تلويحاتِ تسعه نامنده طريقتڭ بعض حقائقنه دائر بر رسالهده مدارِ تنقيد بولونان شو فقره: "أهلِ سنّت و جماعته منسوب بر قسم أهلِ سياست و بر قسم غافل إنسانلر، أهلِ طريقتڭ ايچنده گوردكلرى بعض سوءِ إستعمالاتى و بر قسم خطيئاتى بهانه ايدهرك بو خزينهِٔ عظمايى قپاتميه، بلكه تخريب ايتمك و بر نوع آبِ حياتى طاغيدان او كوثر منبعنى قوروتمغه چاليشييورلر. و مركزِ حكومت اولان إستانبولى بش يوز أللى سنه بتون عالمِ خرستيانىنڭ قارشيسنده محافظه ايتديرن، إستانبولده بش يوز يرده فيشقيران أنوارِ توحيد و مركزِ إسلاميتدهكى أهلِ ايمانڭ مهمّ بر نقطهِٔ إستنادى او بيوك جامعلرڭ آرقهلرندهكى تكيهلرده او اللّٰه اللّٰه ديينلرڭ قوّةِ ايمانيهلرى و معرفتِ إلٰهيهدن گلن بر محبّتِ روحانيه ايله جوش و خروشلريدر.
ايشته أى إنصافسز حميتفروشلر و ساختهكار ملّيتپرورلر! طريقتڭ حياتِ إجتماعيهمزده بو حسنهسنى چوروتهجك هانگى سيّئاتلردر، سويلهيڭز." دييه يازيلى اولان فقره عليهمه تنقيدكارانه بر مادّه اولارق درج ايديلمش.
الجواب:بو فقره حقيقت نقطهسنده چوق خطيئاتمى عفو ايتديرر مبارك بر فقرهدر. هم بو فقره، حكومتجه طريقتڭ ياساق اولديغنه دائر قانونلرڭ نشرندن
— 538 —
خيلى زمان أوّل اولمقله برابر؛ بو طريقت تعليمى دگل، طريقتڭ بر حقيقتِ علميهسنى علمًا بيان ايتمكدر. بوڭا ياساق تماس ايدهمز. هم بو ملّتڭ بيڭ سنهدن بَرى روحلرينى فيضلنديرن و مزارستانده يارى أجدادلرى اونڭله مربوط اولان بدعهسز، خالص و حقيقتِ تقوا اولان بر نوع طريقتڭ قطعى بر إجتماعى فائدهسنى بيان ايتمكلگم، ناصل عليهمده إستعمال ايديلهبيلير؟ هم بو رساله تحرّياتده هيچ بر دوستمده بولونمادى. ديمك كه اونڭ نشرينه چاليشمييورم. يالڭز فهرستهده بحثنى گورمشسڭز.
إدّعانامهده بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ايله باشلايان و شاپوغرافله تكثير ايديلمش اولان درت صحيفهلك يازينڭ برنجى صحيفهسنده "١٣٤٢ ده مبدأِ تأليفنه و حشرڭ إنكارينه بر أماره اولان لا دينى سياستنڭ إعلانى و لاتين حروفنڭ رسمًا قبول تاريخنه" دييه يازيلى اولان شو فقره بنم عليهمده إستعمال ايديلمكله برابر، معصوم موقوفلردن خسرو نامندهكى بر كيمسهنڭ أهلِ خِبْره طرفندن يازيسنه بڭزهتلديگى جهتله اونڭله مؤاخذه ايديلمشدر.
الجواب:بوندن طوقوز سنه أوّل أسكى تاريخيله قرق ايكيده اوننجى سوزى تأليف ايتدم. إستانبوله مطبعهيه گوندردم. او وقت طبع ايديلدى. سكز يوز نسخه بڭا گوندرلدى. بن ده هجرى قرق ايكى تاريخيله طبع ايديلن اوننجى سوزڭ توافقاتنه دائر أل يازيسى ايله ايكى اوچ صحيفهلك بعض شيلر يازدم. او زمان بر قاچ نسخهيه او تتمّه أل يازيسيله يازيلدى. اوننجى سوزڭ كثرتلى نسخهلرى هر يرده واردى. ديمك بر آرقداشمز او مطبوع اوننجى سوزڭ تتمّهسنى اون ويا يگرمى نسخهلرينه علاوه ايتمك ايچون تا او زمانده ياساق اولميان شاپوغرافله يازمش. بن ده صوڭره گوردم و إذنم اولمادن و كيم يازديغنى بيلمديگم حالده ضررسز گوردم، قبول ايتدم. ايچندهكى مدارِ تنقيد اولان فقره ايسه عجبا بنم ميدر؟ يوقسه بر
— 539 —
دوستمڭ توافقاتى توسيع ايچون علاوهسى ميدر؟ مجهول اولان شو مئالدهكى فقره:
اوننجى سوزڭ توافقاتندندر كه؛ اوننجى سوزڭ سطرلرى هم تأليف تاريخنه، هم دينى دنيادن تفريق ايدن لا دينى جمهوريتڭ إعلاننه توافق ايدييور كه، حشرڭ إنكارينه بر أمارهدر. يعنى او فقرهنڭ مئالى بودر: "مادام جمهوريت دينه و دينسزلگه ايليشمييور، پرنسبيله بىطرفانه قالييور؛ أهلِ ضلالت و إلحاد، جمهوريتڭ بو بىطرفلغندن إستفاده ايتمكله، حشرڭ إنكارينى إظهار ايتمهلرى محتملدر." ديمكدر. يوقسه حكومته بر تعريض دگلدر؛ بلكه حكومتڭ بىطرفانه وضعيتنه إشارتدر. الحقّ، بوندن طوقوز سنه أوّل، اوننجى سوز سكز يوز نسخهسيله او زمان حكومتڭ مساعدهسندن إستفاده ايدوب ياييلماسيله، أهلِ ضلالتڭ قلبلرندهكى إنكارِ حشرى قلبلرنده صيقيشديردى؛ لسانلرينه گتيرمهلرينه ميدان ويرمدى، آغزلرينى طيقادى. اوننجى سوزڭ خارقه برهانلرينى گوزلرينه صوقدى.
أوت اوننجى سوز، حشر گبى بر ركنِ عظيمِ ايمانڭ أطرافنده چليكدن بر سور اولدى و أهلِ ضلالتى صوصديردى. ألبته حكومتِ جمهوريه بوندن ممنون اولدى كه، مجلسدهكى مبعوثانڭ و واليلرڭ و بيوك مأمورلرڭ أللرنده كمالِ سربستى ايله حكومتِ جمهوريهنڭ مساعدهسندن إستفاده ايدهرك گزدى.
ايشته شاپوغرافله سكز سنه أوّل مطبوع اوننجى سوزڭ ايكى صحيفهلك علاوهسى، ألبته نه بڭا و نه ده خسروه مدارِ مسئوليت اولاماز. چونكه هم او زمان ياساق دگلدى. هم ده اوندن صوڭره عفو قانونلرى چيقدى كه؛ دگل بونڭ گبى سينك قنادى قدر موهوم كوچك جُرملرى، بلكه حقيقى بيوك جُرملرى عفو ايتدى.
إدّعانامهده تستّر رسالهسى حقّنده أوّلجه إستنطاق دائرهسنده ايضاحلى بر جواب ويرمكلگم ايله برابر، ينه شدّتلى و تنقيدكارانه بحث ايديلمش.
— 540 —
الجواب:اون اوچ ويا اونبش سنه أوّل تأليف ايديلن عربجه و توركجه أسكى مطبوع و غيرِ مطبوع رسالهلرمدن آلينان و نوطهلر نامنده اون يدنجى لمعه رسالهسنڭ بر مسئلهسى اولان، تستّره دائر رسالهيه صوڭرهدن يگرمى دردنجى لمعه نامى ويريلمش. بو رسالهنڭ أصلى، باشده دوقتور عبد اللّٰه جودت اولارق آوروپا مدنيت و فلسفهسى نامنه و بلكه إنگليزلرڭ إفساد سياستى حسابنه تستّر آيتنه ايتدكلرى إعتراضه قارشى، غايت قوّتلى و مسكت بر جوابِ علميدر. بويله بر جوابِ علمى، دگل بوندن اونبش سنه أوّل، هر زمان تقدير ايله قارشيلانير. بو حرّيتِ علميهيى، ألبته حرّيتپرور بر حكومتِ جمهوريه تحديد ايتمز.
هم بر زمان صوڭره، حكومتڭ ايلريده سربستى قانونلرينه تماس ايتمهمك ايچون اوڭا نيممحرمدر ديدم. كيمسهيه ويرمك ايستهمدم. يالڭز ياڭليشلقله ميلاسه گوندريلمشدى. دليلم ده شودر كه؛ بو قدر تحرّياتده نه بنده و نه ده دوستلرمده بولونمادى. هم بيڭ سنهدن بَرى چارشاف آلتنده بولونان مخدّراتِ إسلاميه، شيمدى ده چارشافلرينى محافظه ايدييورلر. آوروپا گبى أكثريتى آچيق صاچيق اولمادقلرينى گوسترييورلر. بو رساله حكومتڭ قانونيله معارضه ايتمييور. هم تستّر عليهنده اولانلرڭ يوزينه شامار وورمق فقرهسى ايسه، او زمان پاىتخت اولان إستانبولده بڭا خبر ويريلن بر وقوعات مناسبتيله عبد اللّٰه جودت گبيلرڭ يوزينه حوالهدر. صوڭره بو حادثهيه بڭزر يڭى پاىتخت اولان آنقرهده بر واقعه مناسبتيله، بو أسكى جوابى يڭيدن و ايلريده چيقهجق رفعِ تستّر قانوننه تماس ايديلمسى صورتيله، بو حقيقت و گيزلى و خصوصى قالمش جوابِ علميهيه أهالىيى فساد نامى ويرمك، نه قدر إنصاف و عدالتدن اوزاق اولديغنى تقدير ايچون وجدانڭزه حواله ايدييورم.
٭ ٭ ٭
— 541 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
صوڭ مدافعات
آلتمش كسور صحيفهدن عبارت اولان إتهامكارانه قرارنامهدهكى (اون ايكى صحيفهلك) شخصمه عائد قسمنه قارشى مدافعهمدر:
قرارنامهده عليهمزه ذكر ايديلن مادّهلره قارشى، محكمهنڭ ضبطنه گچن مدافعاتمده قطعى جوابلرى واردر. بو قرارنامه نامندهكى أصلسز و وهملى إتهامنامهيه قارشى، اون طوقوز صحيفهدن عبارت إعتراضنامهمى و يگرمى طوقوز صحيفهدن عبارت صوڭ مدافعاتمى إبراز ايدييورم. بو ايكى مدافعه، صورغو حاكملرينڭ قرارنامهلرينڭ بتون مؤاخذه نقطهلرينى و أساس إتهاملرينى قطعى بر صورتده ردّ ايله چوروتويور، أصلسز اولديغنى گوسترييور. يالڭز بوراده، قرارنامهنڭ إستناد ايتديگى و إتهام ايدنلرڭ نرهدن آلداندقلرينى و بو أصلسز مؤاخذهيى نرهدن إقتباس ايتدكلرينى گوسترر "بش عمده" اولارق سويلهيهجگم.
برنجى عمده:
رسالهِٔ نورڭ يوز يگرمى پارچهسندن ايكى ئوچ درت پارچهسنده اون اونبش فقرهيى بهانه طوتوب، بنى و رسالهِٔ نورى حكومتڭ پرنسبلرينه مخالف و رژيمنه قارشى معارض و أمنيتِ داخليهسنى إخلاله تشبّث إتهامى ايله غايت أصلسز بر دعوادر.
الجواب بن ده ديرم:عجبا عموم آوروپانڭ مالِ مشتركى اولان مدنيت و يالڭز بو زمانڭ إلجاآتنه بناءً حكومتِ جمهوريهنڭ او مدنيتڭ بر قسم قانونلرينى قبول ايتمهسيله، او مدنيتڭ منفعتلى قسمنه دگل، بلكه قصورلى قسمنه، حقائقِ قرآنيه حسابنه اولارق مدافعاتِ علميهمه هانگى صورتله "حكومتڭ پرنسبنه و
— 542 —
حكومتڭ رژيمنه مخالف و حكومتڭ إنقلابى عليهنه حركت نامى ويريلييور؟ عجبا بو حكومتِ جمهوريه، آوروپا مدنيتنڭ قصورلى قسمنڭ دعوا وكيللگنه تنزّل ايدر مى؟ و او قصورلى مدنيتڭ إسلاميته مخالف قانونلرى، أسكى زماندن بَرى حكومتڭ هدفى ميدر؟ حكومته معارض وضعيت آلمق نرهده؛ بو قسم قصورلى مدنيت قانونلرينه قارشى حقائقِ قرآنيهيى علمى بر صورتده مدافعه ايتمك نرهده؟ قرآنِ حكيمڭ آياتِ قطعيهسيله، بيڭ اوچيوز سنهدن بَرى، ميليونلر تفسيرلرنده و حالًا كتبخانهلرده طولو اولان تفسيرلرده
لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ ٭ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ ٭ يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ... الخ ٭ فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ
إلٰى آخر گبى آيتلرڭ حقائقِ قدسيهلرينى آوروپا فيلسوفلرينڭ إعتراض و تجاوزاتنه قارشى اوتوز سنهدن بَرى يازديغم مدافعاتِ علميهمى "حكومتڭ إنقلابنه، پرنسبنه و رژيمنه مخالفتِ قصدى وار" دييه بنى إتهام ايتمك، اويله بر ظاهر غرض و اويله بر أساسسز بر وهمدر كه؛ بورادهكى محكمهِٔ عادلهيه تعلّق ايتمسه ايدى، مدافعه و جواب ويرمگى لايق گورمزدم.
هم عجبا أسكيدن بَرى بو وطن و ملّته ضرر نيّتيله، آوروپانڭ دينسز قوميتهلرى حسابنه و روم و أرمنيلر جمعيتلرى واسطهسيله دينسزلك و إختلال و فساد تخملرينى صاچان ملحدلره قارشى مدافعاتِ علميهم، هانگى صورتله حكومت عليهنه آلينييور؟ و هانگى سببله حكومته بر تعرّض معناسى ويريلييور؟ و هانگى إنصاف ايله بويله دينسزلگى، حكومته مال ايدوب منفى طويغولرله حكومتله مبارزه ايدييور دييه إتهام ايديلييور؟ حكومتِ جمهوريهنڭ قوّتلى أساسلرى، بويله مفسد دينسزلرڭ عليهنده اولديغى حالده؛ دينسزلگى حاشا حكومتڭ پرنسبنه مال ايدوب، بنم وطن و ملّت و حكومت حسابنه اويله مفسدلره قارشى يگرمى سنهدن بَرى غالبانه مدافعاتِ علميهمى حكومتڭ رژيمنه و گويا پرنسبنه قارشى بر مخالفت و خلقى إخلالِ آسايشه سوق و يوز بيڭ دفعه حاشا "دينى سياسته آلَت و خلقى
— 543 —
حكومت عليهنه تشويق" معناسنى ويرمك، هانگى إنصاف قبول ايدر و هانگى وجدان راضى اولور؟
أوت دگل بو محكمهيه، بلكه بتون دنيايه إعلان ايدييورم: بن حقائقِ قدسيهِٔ ايمانيهيى، آوروپا فيلسوفلرينه و بِالخاصّه دينسز فيلسوفلره و بِالخاصّه سياستى دينسزلگه آلَت ايدنلره و آسايشى معنًا إخلال ايدنلره قارشى مدافعه ايتمشم و ايدييورم.
بن حكومتِ جمهوريهيى، إلجاآتِ زمانه گوره بر قسم قانونِ مدنىيى قبول ايتمش و وطن و ملّته ضرر ويرن دينسزلك جريانلرينه ميدان ويرمهين بر حكومتِ إسلاميه بيلييورم. قرارنامه نامندهكى إتهامنامهده، وظيفهسنى ياپان مستنطقلره دگل، بلكه مستنطقلرڭ إستناد ايتديگى ملحد ظالملرڭ أوهام و أنتريقهلرينه قارشى ديرم:
سز بنى "دينى سياسته آلَت ايتمك" ايله إتهام ايدييورسڭز. و او إتهامڭ ظاهر بر إفترا اولديغنى و أساسسز، چوروك بولونديغنى يوز دليلِ قطعى ايله إثبات ايتمكله برابر؛ بو آغير إفتراڭزه مقابل، بن ده سزى، سياستى دينسزلگه آلَت ايتمك ايستهيورسڭز دييه إتهام ايدييورم!
ايكنجى عمده:
نظرِ تنقيد ايله، بر جربزه ايله، بيڭلر محاسن ايچنده نظرلرنده خطيئات توهّم ايديلن اونبش يگرمى نقطه ايله، بتون او محاسنى ستر ايتديرهجك و حكمدن إسقاط ايدهجك و يالڭز او اونبش يگرمى نقطه اوڭا هدفِ مقصود اولديغنى إتهامكارانه ايلرى سورن غرضكار مخبرلرڭ و وهّاملرڭ ماهيتنى بو حكايه ايله ايضاح ايدييورم:
بر زمان جربزهلى بر پادشاه، عدالت نيّتيله چوق ظلم ايدييورمش. بر محقّق عالم اوڭا ديمش: "أى حاكمِ عدالتپرور! سن رعيتڭه عدالت ناميله ظلم ايدييورسڭ. چونكه تنقيدكارانه جربزهلى نظرڭ، زمانًا متفرّق قصوراتى بردن
— 544 —
طوپلار؛ بر زمانده تصوّر ايدوب، صاحبنى شدّتله بر جزايه چارپييورسڭ. هم بر قَومڭ متفرّق أفرادنده وجوده گلن قصوراتى، تنقيدكار جربزهلى نظرڭله طوپلارسڭ. صوڭره او پرده ايله، او طائفهنڭ هر فردينه قارشى بر نفرت، بر حدّت سزه گلير؛ حقسز اولارق اونلرى وورورسڭ. أوت سنڭ بر سنه ظرفنده آتديغڭ توكروك، بر گونده سندن چيقمش بولونسه، ايچنده بوغولاجقسڭ. متفرّق زمانده إستعمال ايتديگڭ صولْفاتو گبى آجى علاجلرى، بردن بر گونده بر قاچ كيشى إستعمال ايتسه، هپسنى ده ئولديرهبيلير." ايشته عين بونڭ گبى؛ محاسنڭ اورتهلرنده بولونماسيله، آرا صيره وقوع بولان قصوراتى ستر ايتمك لازم گليركن؛ سن رعيتڭه قارشى قصوراتى إزاله ايدن محاسنى دوشونمهدن، جربزهلى نظرڭله متفرّق قصوراتى طوپلايوب، آغير جزالر ويرييورسڭ. ايشته او پادشاه، او محقّق عالمڭ ايقاظاتيله، عدالت نامنه ياپديغى ظلمدن قورتولدى.
ايشته خارجدن ملهم و ملحد ظالملرڭ أنتريقهلرينه إستنادًا، رسالهِٔ نور حقّنده مسافر مستنطقلرڭ ويردكلرى عجيب و غريب إتهامكارانه و وهّامانه قرارلرى، عين بو حكايهدهكى تنقيدكار جربزه ايله اولديغى بونڭله آڭلاشيلييور كه: رسالهِٔ نورڭ يوز يگرمى كسور رسالهسى عادتا يوز يگرمى بيڭ ضررسز حقلى كلمهلر ايچنده اون اونبش يگرمى كلمه سطحى نظرلرينه قصورلى گورونمكله، حكايهدهكى گبى او قصورى طوپلايوب او عدسه ايله قوجه رسالهِٔ نوره باقوب إتهام ايدييور.
(حاشيه): معلومدر كه: سانسوره تابع نشرياتڭ بر صحيفهسنده بولونان مخالف كلمهلر سانسورجه چيزيلدكدن صوڭره، متباقيسى سربست اولارق نشر ايديلير. يوز يگرمى رساله ايچنده ظاهرجه تنقيد ايديلوب معنًا سانسوره تابع طوتولمق ايستهنيلن او اون اونبش نقطه يوزندن يوز يگرمى منفعتلى رسالهنڭ سربستيتنى رفع ايتمگى هانگى قانون قبول ايدر؟ ايشته بن ده او نقطهلرى طىّ ايدوب رسالهِٔ نورڭ سربستيتنى يوكسك محكمهنڭ عدالتندن طلب ايدييورم.
— 545 —
صوڭره بنم ده او رسالهلر واسطهسيله حكومتڭ پرنسبنه و رژيمنه قارشى قصدى بر تعرّضده بولونديغمى توهّم ايدييور. عجبا بويله معظّم بر أثرده، قرارنامهده توهّم ايتدكلرى گبى، منفى طويغولرله حكومتڭ پرنسبنه قارشى تعرّض اولسه ايدى، ألبته يوز يگرمى كسور رسالهده بيڭلر مدارِ تنقيد نقطهلرى بولونهجقدى. او وقت اوچ آيده اوچ علاقهدار دائرهده تدقيقدن صوڭره اونبش نقطهيى دگل، بلكه اوچ گونده اوچ بيڭ مدارِ تنقيد نقطهلر بولونهجقلر ايدى. هم حكومتڭ إنقلابنه قارشى بر تجاوز هدفم اولسه ايدى، اون سنه ظرفنده يالڭز يگرمى اوتوز اوزاقدن اوزاغه آخرت قارداشى بولمق دگل، بلكه بنم گبى يوز درجه حدّندن فضله توجّهِ عامّهيه ايستهميهرك مظهر اولان بر آدمڭ يگرمى بيڭ، يوز بيڭ شريكلرى دوستلرى بولونهجقدى.
شيمدى بن ده او قرارلرى ويرنلره صورويورم: او قدر إعظام ايدهرك و بيوتهرك هر يرده او رسالهلرڭ نشرينه چاليشييورلر دييه اون صحيفه دگل، آلتمش صحيفه بر قرارنامه يازييورسڭز. عجبا اوتوز قرق سنهدن بَرى علم و فن عالمنده بر جلوهِٔ قدريه ايله حدّمدن يوز درجه فضله تأليفات إعتباريله نام آلان و يگرمى سنه متماديًا تأليف ايله وقتى گچن بر آدمڭ، بر عميق تدقيقات و تحرّيات ايچنده قاچ بيڭ نسخه كتابنى بولديڭز؟ أڭ خاص قارداشلرمده هانگى تنقيدلى كتابى بولديڭز؟ تنقيد ايتديگڭز رسالهلردن بر نسخهدن باشقه قاچ رسالهيى بولديڭز؟ بتون بو موقوفينده بنمله برابر اوتوز قرق نسخه كتاب بولديڭز. بو ناصل نشريات اولور كه، هر برنده برر نسخه بيله بولونمامشدر؟ بتون إعتراض ايتديگڭز مادّهلر پك صافدل و إصرارجى بر قارداشمز اولان خليل إبراهيمده بعضلرندن برر نسخه بولونمش. اونلرى ده بن مجبور اولدم، اونڭ إصرار و إشتياق و صفوتنه قارشى كنديمه عائد اولان بعض و نيممحرم ديدكلريمى گوندرمشدم. قضاىِ إلٰهى ايله بتونى ألڭزه گچدى. بونلردن باشقه هيچ بر كيمسهده بولونمادى. ديمك قرارنامهده نشريات ياپييور
— 546 —
ديمهلرى، بر أوهامدن عبارتدر. أگر بو اون سنه ظرفنده نشريات ياپسه ايدم، بولديغڭز بر نسخهيه بدل لا أقل يوز نسخه، خصوصًا خاص قارداشلرمده بولونهجقدى. يوز يگرمى آدمڭ إستنطاقنده آنجق اوتوز قرق كتاب بولونمشدر. حالبوكه بيچاره چوق معصوم إنسانلرى، سعيدِ كردينڭ آثارينڭ نشرياتنه واسطه اولمشلر بهانهسيله بو مصيبته سَوق ايله سورونديرديلر.
اوچنجى عمده:
إتهامكارانه ملحد ظالملرڭ إسناداتنه إستناد ايدن قرارنامهده او قدر معناسز و دقّتسز حكم ايتمش كه؛ گورنلرڭ إستغرابنى موجب اولويور. مثلا: قرارنامهده سكز اون سنه فاصلهلى تأليف ايله إستنساخ تاريخلرى إلتباس ايتديريلييور. گچن سنه إستنساخ ايديلن و اون سنه أوّل تأليف ايديلن رسالهيى، گچن سنه تأليف ايديلمش گبى گوسترييور.
هم بر خواجهنڭ، بر معلّمڭ أطرافندهكى شاكردلرى و بر بقّالڭ صميمى مشترى دوستلرى حكمنده اولان و نادرًا گوروشهبيلديگم و بعضلرينى بر دفعه گورديگم بعض دوستلرم، بر جمعيتڭ فعّال أعضالرى گبى نشرياته واسطه اولويورلر دييه إتهام ايديلمشلر. عجبا بنم گبى بر آدمڭ، اون سنه ظرفنده اون دوستى بولونماسى و او نشريات ديدكلرى برر وياخود ايكيشر نسخهدن باشقه بولونمامقله برابر؛ بونلره سعيدڭ واسطهِٔ نشرياتى ديمك، نه قدر معناسز اولديغى بونڭله آڭلاشيلير كه: بن اون گون مخبرلرڭ ديديگى گبى نيّت ايدوب نشريات ياپسه ايدم، يوز آدمى ده بولوب نشريات ياپابيليردم. او وقت بو اون سنهلك نشرياتده، هر بر كتابدن ألڭزه يوزر نسخه گچهبيليردى. حالبوكه بو قدر تحقيقاتِ عميقهده تستّر رسالهسندن بر تك نسخه ايله، ناشر توهّم ايديلن اون معصوم بيچارهلر بولونمشدر.
هم إختيارلر رسالهسنده يدنجى رجاده آنقرهنڭ قلعهسنڭ باشنده بش نوع إختيارلغڭ بردن بڭا گورونمسى نظريمى بر دفعه غفلتكارانه ماضى، حال و مستقبله
— 547 —
چويرمش. نظرِ غفلتله چوق أليم و قراڭلقلى گورونن آلتى جهتمى تنوير ايدن، ايشيقلانديران أنوارِ ايمانيهيى ايضاح ايتديگى و او واقعهيى اون ايكى سنه أوّل آنقرهده "حباب" إسمنده بر رسالهمده درج و طبع ايتديگم و اوچ دفعهدر جواب ويرديگم حالده، الآن عليهمده مدارِ تنقيد اولارق تكرار ايديلييور. أڭ غريبى شودر كه؛ ايكى كلمهسنه بتون بتون ياڭليش معنا ويريلمش. ديمشم: "آنقرهده كندى نفسمده إختيارلقلرڭ تخطّرى ايله أڭ قره بر حالتِ روحيه حسّ ايتدم" ديديگم حالده، او حالتِ روحيهمى آنقرهيه چويرمش، عليهمده إستعمال ايتمش. هم او رجاده ديمشم: "خلافت سلطنتنڭ وفاتى" يعنى ملّى سلطنتنڭ يرينه إقامهسى مراد ايتديگم حالده، بر "واو" علاوه و بر "نون"ى نقصان ايدوب، خلافت و سلطنتڭ وفاتى دييه تحريفله برابر معناسنى ده تغيير ايدوب أسكى سلطنتى تحسّرله ياد ايتديگمى، خاطره گلمهين معنايى عليهمده إستعمال ايتمش.
(حاشيه): آنقرهيه دوستانه گيتديگمده بيوك ملّت مجليسنڭ سامعين لوجهسنده گورونمكله برابر، إنگليزلره قارشى خطواتِ ستّه نامندهكى أثرمله مدافعاتمى تقدير ايله ياد ايدن مبعوثلرڭ بنى شدّتلى آلقيشلر ايله قارشيلامالرى، بونلرڭ بو ياڭليش معنالرينى كوكندن كسر. و هم وانده تملنى آتديغم و حربِ عمومى غائلهسيله گرى قالان دار الفنونمه يوز أللى بيڭ ليرانڭ تخصيصى حقّندهكى لايحهِٔ قانونيهيى ايكى يوز مبعوثدن يوز آلتمش اوچ مبعوثڭ إمضا ايتمهسى، حكومتڭ بڭا قارشى نظرِ توجّهنى گوستروب قرارنامهدهكى أوهامى أساسيله كسر.
بو عجيب قرارنامهيى ويرنلرڭ حكايهسى بوڭا بڭزر كه: بر وقت ظريف بر بكتاشىيه ديمشلر: نه ايچون نماز قيلمييورسڭ؟ ديمش: "قرآنده لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وار." وَاَنْتُمْ سُكَارَا يى ده اوقو" ديمشلر. او ديمش: "بن حافظ
— 548 —
دگلم." ايشته يدنجى رجاده غايت پارلاق و تأثيرلى و هر عقلى دوشونديرهجك بر حقيقتِ ايمانيهيى، قرار ويرنلر پارچهلامشلر. او بكتاشى گبى نظرِ غفلتله قراڭلق گورونن او نقطهيى گويا نسلِ آتىيى قراڭلقده گورديگمى دييه عليهمه چويرمشلر. آرقهسندهكى أنوارِ ايمانيهنڭ آلتى جهتده گورديگى نورانى خدمته گوز قپايورلر. نمونه اولارق بو رجانڭ محكمهده اوقونماسنى طلب ايدرم، تا آڭلاشيلسين. دقّتسزلك و جربزه ايله لهمده اولانى عليهمه چويردكلرى گورولسون.
دردنجى عمده:
بورا يوكسك محكمهسنڭ عادلانه و حقيقتپرست وجدانلرندن إحقاقِ حق ايديلهجگنه اميديمز قوى اولمقله برابر، خارجدن إلهام آلان و إسپارطه و داها باشقه بر يردهكى أوهامڭ تأثيراتى حكمى آلتندن قورتولميان مسافر صورغو حاكملرينڭ قرارنده، يگرمى وجهله مدافعه ايتديگم مدارِ إتهام بعض نقطهلرى ينه ايلرى سورمهلرى بڭا بر مأيوسيت ويرمكله برابر، شويله بر فكر ويرييور:
گيزلى بر قوّت، بِالإلتزام بنى محكوم ايتمك ايستهيور. و هر بهانهيى بولوب، بيڭ درهدن صو گتيرمك گبى هر بر چارهيه مراجعت ايدوب، قوردڭ كچىيه بهانهسندن داها غريب بهانهلرله بنى إتهام آلتنه آلمق و محكوم ايتديرلمك ايستهنيلديگنى حسّ ايدييورم. مثلا، اوچ آيدر بو كلمهيى تكرار ايدييورلر: "سعيدِ كردى، دينى سياسته آلَت ايدييور!" بن ده بتون مقدّساته يمين ايدييورم كه: بيڭ سياستم اولسه، حقائقِ ايمانيهيه فدا ايدييورم. بن، ناصل حقائقِ ايمانيهيى دنيا سياستنه آلَت ايدهبيليرم؟ بن يوز يرده بو إتهامى چوروتديگم حالده، ينه معناسز نقرات گبى بويله تكرار ايدوب ايلرى سورويورلر. ديمك بِالإلتزام و هر حالده بنى مسئول ايتمك آرزوسنده بولونويورلر. بن ده، عليهمزدهكى ملحد ظالملرى، سياستى دينسزلگه آلَت ايتمهلرى ايله إتهام ايدييورم. و اونلرڭ مدارِ إتهامى اولان بو مدهش معنايى بيلديرمهمك ايچون، بڭا إسناد ايتدكلرى "سعيد، دينى سياسته
— 549 —
آلَت ايدييور" جملهسيله ستره چاليشييورلر. مادام اويلهدر، هر حالده بنى محكوم ايتمك ايستهيورلر. بن ده أهلِ دنيايه ديرم: بو إختيارلقدهكى بر ايكى سنهلك عمر ايچون، فائدهسز لزومسز تذلّیله تنزّل ايتمهم.
بشنجى عمده:"درت نقطه"در.
برنجى نقطه:قرارنامهده، كلمهلر اوزرنده اوينانيلييور. بر كلمهنڭ، قصدى اولماديغى حالده، بر معناسندن تعريض چيقارييورلر. حالبوكه رسالهِٔ نورده هدف بتون بتون آيرى اولديغندن، كلماتندهكى قصده مقرون اولميان تعريضلر دگل، بلكه تصريحلر ده بولونسه شايانِ عفو و مسامحهدر. بو نقطهيى ايضاح ايدن بو مثال مقياسدر. مثلا:
بن بر مقصديمى هدف ايدهرك يولمه قوشوب گيدييورم. إختيارسز، يولمده قوشاركن بيوك بر آدمه چارپوب، او آدم يره دوشسه... ديسهم: "أفندى، عفو ايت! بن مقصديمه گيدييوردم، بيلميهرك چارپيلدم." ألبته عفو ايدر و گوجنمز. أگر قصدى اولارق بر پارمغمى او آدمه تعجيز صورتنده قولاغنه ايليشديرسهم، حقارت تلقّى ايدهجك و بندن گوجنهجك.
ايشته مادام حكومتڭ تحقيقاتِ عميقهسيله و يوز يگرمى كسور رسالهنڭ بر ايكى مأمورڭ ظلمنه قارشى شكوا صورتنده اولان و إنتشار ايتديريلمهين بر ايكى دانهسى مستثنا، متباقيسنڭ هدفى ايمان و آخرت اولديغندن حركاتِ علميه و فكريهسنده أهلِ دنيانڭ سياستنه ده چارپسه و شدّتلى كلمات ده بولونسه، شايانِ عفو و مسامحهدر. رسالهلر لسانِ حال ايله "عفو ايديڭز. مقصديمز سزه ايليشمك دگلدر، هدفمزده يورويورز" دييورلر. أگر رسالهلرڭ أكثريتِ مطلقهسنڭ هدفى سياست و حياتِ دنيويه اولسه ايدى؛ او وقت قرارنامهده اولديغى گبى، هر كلمه
— 550 —
اوزرنده اوينايوب بو كلمهده تعريض وار وياخود منفى طويغولر وار وياخود رژيمه مخالفدر دينيلهبيليردى.
ايكنجى نقطه:دشمن بر أجنبينڭ مدهش بر آدمى بر مملكته گلسه، اونڭله تماس ايدن و دوست اولان آدملر مؤاخذه ايديلمديگى حالده؛ بنم گبى بو وطنڭ أولادى و بو ملّتڭ معصوم بر فردى اولان بر آدمڭ، اونڭله تماس ايدن وياخود بر دوستلق گوسترن هر بر معصوم دوسته بر قولپ طاقمق و متّهم وضعيتنى ويرمك، هانگى مصلحته إستناد ايتديگنى، هانگى فكر ايله اولديغنى حقيقةً بيلمييورز، متحيّرز. أگر فرضِ محال اولارق بو درجه وجودم وطنه و ملّته ضرردر و بنمله تماس ايدن و دوست اولان متّهمدر. سزه إعلان ايدييورم: مبعوثاندن، وكلادن بلكه بيڭلرجه معروف آدملريڭز بنمله دوستدرلر. عجبا بو ذاتلرى دوستلق يوزندن حپسه سَوق ايدهجك بر قانون وار مى؟ بڭا تماس ايدوب دوستلغمله إتهام آلتنه آلينانلردن داها زياده دوست و مناسبتدار حكومتِ جمهوريهنڭ أڭ صادق مأمورلرى، مبعوثلرى و وكلاسندندر.
اوچنجى نقطه:مكتوبلر أحباب مابيْننده محبّتنامه نوعندن تلطيفكارانه، مبالغهلى اولديغندن؛ بعضًا بر آدم چوبان بر دوستنه بر پاشايه صرف ايديلهجك لاقيرديلرى صرف ايدر. بعضًا بر عادى آدم چوق سَوْديگى بر دوستنه، قيمتندن يوز درجه فضله پايه ويرر. جسورجه بر قارداشنه رستمانه بر قهرمانلق ويرر. مادام أحباب اورتهسنده مكتوبلر بويله مبالغهلى و تلطيف ايچون حقيقتدن فضله خيال قاريشير. بنم ده بو اون سنه ظرفنده كندم يازماديغم فقط مئالنى سويلهديگم مكتوبلرڭ بعض تعبيراتلرى، كاتبڭ مبالغهكارانه حسّياتنڭ تأثيريله خلافِ واقع معنالرى إفاده ايدر. بز أڭ اينجه نازك معاملاته دائر شفرهلى ميزانلى مكتوب يازمامشز كه، مكتوبڭ هر بر كلمهسى اينجه ألكله و ميزان ايله طارتيلسين.
— 551 —
مثلا: خليل إبراهيمڭ إشتياق و إصرارينه قارشى بر تلطيف و طوروتمق ايچون ديمشدم: "خليل إبراهيمه يازيڭز كه؛ سن ايستديگڭ گبى رسالهلرى چوقلر ايستهيورلر. برنجى تبييضى ترجيحًا سزه گوندرلدى." بو مكتوبدن مراد، سن بزدن رسالهلرى ايستهمه. سنڭ گبى چوقلر ايستر، فقط بن يازديرهمييورم و ويرهمييورم. چونكه كيمسهم يوقدر. برنجى تبييض يعنى كنديمه عائد اولان بر تك نسخهيى سزه گوندردم.
هم محكمهجه چوق مدارِ بحث اولمش، بر قوطو دروننده بر قاچ رساله و بر مقدار ده زردالى قوروسى اوڭا گوندريلمشدى. او ده كيمسهيه ويرمهمش. أگر ويرسه ايدى گرك تحرّياتده و گركسه إفادهلرينه مراجعت ايديلن ميلاسلى آدملرڭ إفادهلرنده تظاهر ايدهجكدى. ديمك كنديمه مخصوص رسالهلريمى اوڭا گوندردم. او ده كيمسهيه ويرمهمش. محافظه ايتمش و ألڭزه گچمشدر. ايشته نه بنده و نه باشقه دوستلرمده او كتابلرڭ بولونمديغى دليلدر كه؛ نه بن نشره چاليشييورم و نه ده خليل إبراهيم چاليشمشدر.
ايشته سائر مكتوبلر ده بوڭا قياس ايديلسين كه؛ بعض مكتوبلرده نشره عائد عبارهلر، رسالهِٔ نورڭ كندى كندينه إنتشارينى آلقيشلامقدن باشقه بر شى دگلدر. صورغو حاكملرينڭ أللرنده قرق أللى كتابم بولونديغى حالده يالڭز اوچ درت رسالهنڭ بعض كلمهلرينه ايليشمك صورتيله و بحث ايتدكلرى و بيوك و مهمّ سائر رسالهلردن بحث ايتمهمهلرى گوسترييور كه؛ نظرلرنده ضررلى گورولن اوچ درت رسالهلردن باشقه رسالهِٔ نورڭ أجزالرى ضررسزدرلر. مادام كه اويلهدرلر، بعض مكتوبلرده "يازيڭز" و "يازديردق" تعبيراتى، محكمهجه ضررسز گورولن رسالهلره عائددر.
— 552 —
هم قرارنامهده ناصل كلمهلر و مكتوبلرڭ مبالغهلرى اوستنده اوينامشلر و معنالر چيقارمشلر. اويله ده: سطحى بر تدقيقات ايله پك ياڭليش حكملرى وار. مثلا: خسروڭ أونده اوچ معجزاتِ أحمديه (عصم) بولونمش. بونى طوقوز رساله يعنى متعدّد رسالهلر بولونديغنى گوسترمكله، تكثيرينه چاليشمق ايله إتهام ايديلييور. حالبوكه اونلر طوقوز رساله دگل، اوچ رسالهدر. هر برينڭ اوچ پارچهسى بربرينه ديكيلمهمش. ضابطه طرفندن معجزاتِ أحمديهدن (عصم) خصوصى نسخهم مصادره ايديلدكدن صوڭره معجزاتِ أحمديهنڭ (عصم) بر عيننى كندم ايچون رجا ايله خسروه بر نسخهسنى يازديرمق اوزره باشقه بر قارداشمدن معجزاتِ أحمديهنڭ (عصم) كرامتلى بر نسخهسنى أمانةً آلدم، خسروه ويردم. بيچاره خسروڭ ده او كتابدن بر نسخهسى واردى، مقابله ايتمك اوزره اونى برلشديرمش. تحرّى أثناسنده اوچى بردن آلينمشدر.
هم قرار ويرنلرڭ سطحى تدقيقاتنه بر دليل ده شودر كه: يگرمى سنهلك رسالهلريمڭ بر قسمنڭ فهرستهسى اولان اون بشنجى لمعهنڭ هر بر پارچهسنى برر رساله ظن ايدوب، او فهرستهده بحث ايديلن بعض مسئلهلرله مؤاخذهيه قالقيشمشلر. هيچ فهرسته ايله مؤاخذه ايديلير مى؟ و اونلرڭ هر بر پارچهسنه برر رساله نظريله باقيلير مى؟ هم بارلادن مفارقتمدن بر سنه صوڭره، اوطهمڭ بر كوشهسنده إمضاسز پك أسكى بر مكتوب بولونمش. او مكتوبى بندن صورديلر. إمضاسز بلكه يدى سكز سنه أوّل بريسى طرفندن گلمش وياخود بريسى طرفندن اورايه صوقولمش. عربى كلماتڭ توركجهدن قالديريلماسنه دائر بريسى فكرينى يازمش. بونى مدارِ مؤاخذه ايدييورلر. مكتوب بنم دگل. إمضاسى يوق. بر سنهدن بَرى ترك ايتديگم بر اوطهده غايت أسكى بر طرزده و او مكتوبه أهمّيت ويريلديگى و جواب يازيلديغنه دائر بر أماره گورولمديگى حالده، مدارِ إتهام طوتولمش. داها قرارنامهدهكى سائر نقطهلرى بونلره قياس ايديلسين.
— 553 —
مسافر صورغو حاكملرى گوجنمهسينلر. بتون قوّتمله اونلرڭ بڭا إسناد ايتدكلرى، إفساد و خلقى إضلال و منفى طويغولرى، سياستجيلگى ردّ ايدييورم. و اونلرڭ وظيفهسنه و شخصلرينه ايليشمييورم. فقط تحقيقاتلرنده إستناد ايتدكلرى أساسات، غرضكار مخبرلرڭ أوهاملريدر. او مسافر صورغو حاكملرينڭ بنم بو شدّتلى إفادهمدن گوجنمهيه حقلرى يوقدر. چونكه اونلر بزم حيات و ممات مسئلهمزده دقّتسزلكلرى ايله بزه ايليشييورلر. و كلمهلر اوزرنده حياتمزله اوينايورلر. بز گوجنمهدك. يالڭز حقّمزى مدافعه ايدييورز. بن شدّتمله اونلرڭ أفكارلرينى تزييف ايتمييورم، بلكه أوهاملرينى إزاله ايدييورم. و آلدانديڭز دييه بر پارچه أنانيتلرينه ايليشييورم. بوندن گوجنمهيه حقلرى يوقدر. يوكسك محكمه ايسه؛ ألبته بڭا و صورغو حاكملرينه يوكسك مقامده عادلانه باقار.
دردنجى نقطه:قرارنامه حقسز و دقّتسز اولديغندندر كه؛ حربِ عمومى گبى بر مصيبتِ عظيمهيى و مملكتمزده ولاياتِ شرقيهنڭ أرمنى قوميتهسى يوزندن قتلِ عاملره و ولاياتِ غربيه أهاليسنڭ چوقلرى يونانليلر طرفندن روملر أليله قتللرينه سببيت ويرن و فتنهِٔ آخر زمانى آڭديران چوق فتنهلره مظهر اولان بو عصره يوز بيڭ دفعه "ياشاسين جهنّم" ديديگى و روم و أرمنى قوميتهلرينڭ منافق غدّارلرينى بزه مسلّط ايدن آوروپانڭ إنسانيتپرورلگنى إدّعا ايدن ظالملرڭ قولاقلرينى چينلاتان اوچ درت صحيفهلك بر أثريمه إشارت ايدن فهرستهنڭ عليهمه مدارِ مسئوليت ايديلمسيدر.
عجبا بو صورغو حاكملرى بو عصرڭ بتون سيّئاتنى اونوتمشلر مى كه؛ بنم گبى چوق جهتلرله بو عصرڭ ضربهسنى يين بر آدمڭ شكواسنى بويله موجبِ مسئوليت تلقّى ايدييورلر؟ هم قرارنامهده إعتراضنامهمه إعتراض يولنده دينيلمش: "ديانت رياستنه أثرلرينى گوندرمهسنه بدل خليل إبراهيمه گوندرمشدر."
— 554 —
عجبا اون سنه ظلمًا إختلاطدن، مخابرهدن منع ايديلمش و ترصّد آلتنده دائما إزعاج ايديلن و قارداشنه درت سنهده آنجق بر مكتوب يازان بر آدم، كيم ايله و هانگى واسطه ايله قيمتدار أثرلرينى ضياعه اوغراتمامق شرطيله آنقرهيه گوندروب سوزينى ديڭلتديرسين، نشر ايدهبيلسين؟ خاص و محرم بر دوستنه كندينه مخصوص بر قاچ رسالهيى گوندرمك ايله إعتراضنامهيه إعتراض ايدييور. هم اونبش سنه تدريس ايله وقتمى گچيرديگم وانده يالڭز بر آدمه، دنيايه هيچ بر علاقهسى اولميان بر ايكى رسالهِٔ ايمانيهيى بر يادگار اولارق گوندرممله، قرارنامهده "نشريات ياپييور، منفى طويغولرله سر آدملرى واسطهسيله حسّياتِ دينيهيى تحريك ايدييور." دييه پك حقلى اولان منعِ محاكمه طلبلريمزى بو بهانهلر ايله ردّ ايدوب لزومِ محاكمهمزه قرار ويرييور.
هم أڭ غريبى بودر كه: ايكى اوچ رسالهمه محرم ديديگمڭ سببنى ايضاح ايدركن ديمشم كه: بو محرملردن بر ايكيسى أحوالِ روحيهمه و إخلاصه عائد اولديغندن، باشقهلره گوسترمك ريا و غروره مدار اولاجغندن، محرمدر ديمشم. بر ايكى رساله ده، بڭا ظلم ايدن بر قاچ مأمورلره قارشى بر شكوا اولمق و أسكيدن آوروپايه قارشى يازديغم جوابلرى بو زمانده سوءِ تفهّمه اوغراتمامق و ياڭليش معنا ويريلمهمك و حقّمده بهانه آرايانلرڭ أللرينه گچمهمك ايچون محرم دييوب نشر ايتمهميشم. بنم بو ايضاحمى قرارنامهده "كنديسى ده بر ايكى أثرينه محرم ديمكله مضر اولديغنى إعتراف ايدييور" دييه غايت تُحَفْ بر تأويل ايله بنى إتهام آلتنه آلمشلر. ايشته بو حاله قارشى
لِكُلِّ مُصِيبَةٍ اِنَّا لِلّٰهِ وَ اِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
ديمكدن باشقه چاره قالمامشدر.
٭ ٭ ٭
— 555 —
إعتذار
(اوچ گون مدّتله تبليغ ايديلن إدّعانامهيه قارشى إعتراضنامه يازمق)
برنجى گون گج گلديگى ايچون، آقشامه قدر آنجق اوقوندى.
ايكنجى گون، قسمِ أعظمى ترجمه ايله گچدى. آنجق بش ساعت فرصت بولوب، عجله بو اوزون إعتراضنامهيى يازدم.
أوّلكى مدافعاتمده ديديگم گبى: قانونلرى، خصوصًا شيمديكى رسمى ايشلرى بيلمديگمدن و چوقدن بَرى إختلاطدن ممنوع اولديغمدن و درت بش ساعتده يازيلان اوزون إعتراضنامه، ألبته چوق مشوّش و نقصان اولاجقدر. نظرِ مسامحه ايله باقماڭزى تمنّى ايدر و قصورلريمى عجلهلكله و قانونلرى بيلمديگمه حمل ايدوب تنقيد ايتمهمڭزى إنصافڭزدن بكلهرم.
غريب و بڭا پك آغير گلن و اوچ گونده بر بارداق آيراندن و بر بارداق سوتدن باشقه بر شى ييديرمهين غريب خستهلغڭ اوچنجى گوننده فجئةً خاطريمه إخطار ايديلدى. بن ده او خاطرهيى، تبرّك ايچون محكمهدهكى مدافعاتمڭ بر مقدّمهسى اولارق يازدم. شدّت و قصور وارسه خستهلغمه عائددر.
أوت آنجق يوز آدمڭ مدافعه ايدهجگى بر حقيقتى يالڭز باشمه مدافعهيه مجبور اولديغمدن، تَعَبِ دماغى و پريشانيته و غريب و داها چوق مُزعج أحوال ايچنده حقيقتى طوغرى اولارق اولديغى گبى بو قدر بيان ايدهبيلدم.
— 556 —
بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ
(صوڭ مدافعاته صوڭرهدن بر حكمته بناءً إلحاق ايديلمش بر مقدّمهدر.)
مدافعاتمڭ بتون صفحاتنده حكومتله مصالحهكارانه فقط گيزلى و مدهش بر قوميتهيه قارشى مبارزه وضعيتنى گوسترن بر قسم طرزِ إفادهمدهكى مقصدم شودر:
ناصلكه حكومتِ جمهوريه "دينى دنيادن تفريق ايدوب بىطرفانه قالمق" پرنسبنى قبول ايتمش؛ دينسزلره، دينسزلكلرى ايچون ايليشمديگى گبى؛ ديندارلره ده، ديندارلقلرى ايچون ايليشمهمسى او پرنسبڭ ايجاباتندندر. اويله ده؛ بن دخى بىطرف و حرّيتپرور اولان حكومتِ جمهوريهيى، دينسزلگه طرفدار و أنتريقهلرى چويرن و حكومتڭ مأمورلرينى إغفال ايدن گيزلى منفى قوميتهلردن تفريق ايدييورم. حكومتڭ اونلردن اوزاق اولديغنى إدّعا ايدييورم. او أنتريقهجيلرله بعضًا مبارزه ايدييورم. او قوميتهلردن، تصادف ايله حكومتڭ مأموريتنه گيرنلر، جدّى ديندارلره طاقمق ايچون ايكى قولپ ألنده طوتمش، غرض ايتدكلرى ديندارلره طاقييورلر و حكومتى إغفاله چاليشييورلر. او ايكى قولپڭ بريسى: او ملحدڭ إرتدادينه تمايل گوسترمهمك معناسيله "إرتجاع" قولپنى طاقييور. ديگرى: حاشا ثمّ حاشا دينسزلگى، بو حكومتِ إسلاميهنڭ عينِ سياستى تلقّى ايتمديگمز معناسنده "دينى سياسته آلَت ايتمك" قولپى ايله لكهلهمك ايستهيورلر.
(حاشيه): يعنى "حكومت بر سياست تعقيب ايتمييور، حاشا ثمّ حاشا حكومتڭ سياستى دينسزلكدر." دييه توهّم ايدن او ملحدڭ نظرنده، بنم قرآنِ حكيمڭ نصوصِ قطعيهسندن ترشّح ايدن رسالهِٔ نور ايله تعقيب ايتديگم حقائقِ ايمانيهيه خدمتمى، مخالف بر سياست ديمكله، دنياده أڭ شنيع بر إفترايى ايدر.
— 557 —
أوت حكومتِ جمهوريه، او گيزلى مفسدلرڭ وطنه و ملّته مضر أفكارلرينى ألبته ترويج ايتمز و طرفدار اولاماز. و بيلسه منع ايتمك، جمهوريت قانونلرينڭ مقتضاسيدر. و اويله مفسدلره حكومت حسابنه طرفدارلقله، جمهوريتڭ أساسلى پرنسبلرينه ضدّى ضدّينه گيدهمز. حكومتِ جمهوريه، بزم ايله او مفسدلرڭ مابيْننده حَكم؛ هانگيمز ظالم ايسه، تجاوز ايدييورسه او وقت او حَكم حكمنى ويرسين و حاكملك نقطهسنده حكمنى إجرا ايتسين.
أوت إنكار ايديلمز كه؛ كائناتده دينسزلك ايله ديندارلق، آدم زمانندن بَرى جريان ايدوب گلييور و قيامته قدر گيدهجكدر. بو مسئلهمزڭ كنهنه واقف اولان هركس، بزه اولان بو هجومڭ، طوغريدن طوغرىيه دينسزلك حسابنه ديندارلغه بر تعرّض اولديغنى آڭلار. أكثرِ حكمانڭ غربده و آوروپاده ظهورى و أغلبِ أنبيانڭ شرقده و آسياده طلوعلرى، قدرِ أزلينڭ بر إشارت و رمزيدر كه؛ آسياده حاكم، غالب، دين جريانيدر. ألبته آسيانڭ ايلرى قوماندانى اولان بو حكومتِ جمهوريه، آسيانڭ بو فطرى خاصيتندن و معدنندن إستفاده ايدهجك و بىطرفانه پرنسبنى، دگل دينسزلك طرفنه، بلكه ديندارلق طرفنه تمايل ايتديرهجكدر.
ايكنجى مادّه:رسالهِٔ نورڭ أجزالرنده موادِّ قانونيهيه معارض مسئلهلر بولونماسى اورتهيه قونولابيلير. بو جهت محكمهيه عائددر. فقط رسالهِٔ نور، كندى باشيله يوز معنوى كشفياتِ مهمّهيى حاوى بر أثردر. بو كشفياتڭ بر تكنى بيله، كشّافڭ حقِّ كشفنى صيانت ايتمكله، ضياعه اوغراتمامق لازم گلير. كشفياتڭ أهمّيتى، أهلِ حقيقت و أهلِ علم و أديبلر اورتهسنده غايت بيوكدر و أهمّيتى وار. بر كيمسه، ديگرينڭ كشفياتنى تملّك ايدهمز. أگر ايتسه اونڭ عليهنده إقامهِٔ دعوا ايتمك، بتون مملكتلرده جارى اولان بر قانوندر. ايلريده حكومتڭ مساعدهسنى إستحصال ايتمك صورتيله نشر ايتمك ايستديگم و يگرمى اوتوز سنهدن بَرى كشف و تأليفنه چاليشديغم و أللى سنهدن بَرى دوام ايدن تدقيقات و مجاهداتِ فكريه
— 558 —
و مختلف منبعلردهكى تحرّياتِ مساعيمڭ نتيجهسى و ثمرهسى اولارق يازديغم و معنوى يوز كشفياتى گوسترن و بيڭلر حقيقتى حاوى يوزدن زياده رسالهدن عبارت اولان رسالهِٔ نورڭ تأليفندن صوڭره نشر ايديلن بعض قانونلره اويغون گلمهين اون اونبش نقطهسنى اورتهيه آتارق متّهم وضعيته قويمق، بو حقيقتلرڭ و بنم اونلره تعلّق ايدن حقوقلريمزڭ ضياعنى موجب اولمقله برابر، ديگرلرينڭ إنتحال و سرقتنه و تملّك و كندينه مال ايتمهسنه زمين إحضار ايتديگندن؛ بو بابده، أوّل أمرده و هر شيدن زياده حقيقتِ عاليه نامنه و حقوق حسابنه حقّمڭ محافظهسى، عادل محكمهڭزڭ نظره آلاجغى ايلك جهتدر. و بر جُرم آلَتى اولمق توهّميله مصادره ايديلن رسالهلريمڭ تضمّن ايتديگى حقائق، أهلِ فن و فلسفهيه و آقادمى محقّقلرينه قارشى إثباتمه مدار اولمق اوزره أليمده بولونماسى لازم گلديگندن؛ بو كشفيات و مناظراتِ علميه اوزرنده حاضرلغمى تثبيت ايتمك ايچون طرفمه إعادهسنى ايسترم. بنى محكوم ايتسهڭز ده، اونلر محكوم اولاماز و حپسده دخى بنم آرقداشم اولماليدرلر.
محكمهلرڭ إحقاقِ حق جهتندهكى حيثيتنه، شرفنه مهمّ بر نقيصه بلكه ضد اولان غرضكارلرڭ تلقيناتنه تبعيته، ألبته بو يوكسك محكمهِٔ عدالت تنزّل ايتميهجك و غرضكارلرڭ أنتريقهلرينى عقيم بيراقهجقدر. و عدالتدن و إحقاقِ حقدن داها بيوك بر مقام وظيفه جهتنده طانيميان محكمهنڭ، هر درلو تأثيراتدن آزاده اولارق وظيفهسنى ياپاجغى، أساس عدالتڭ مقتضاسى اولديغنه إستنادًا؛ شخصم نامنه دگل، بلكه پك چوق حقيقتلرڭ و بر چوق معصوم حقوقلرڭ كندينه باغلى اولديغى بر حقيقتِ عاليه نامنه، حقّمزدهكى أصلسز أوهاملرينى بر آن أوّل رسالهِٔ نورڭ حرّيتنى إعلان ايتمكله رفع ايتمكدر.
اوچنجى مادّه:بزه إسناد ايديلن موهوم صوچ ايسه؛ عمومى بر تعبير ايله و قيودِ إحترازيه نظره آلينميهرق، قانونڭ يوز آلتمش اوچنجى مادّهسنى، يالڭز
— 559 —
ظواهرينه و عموميتنه تماس ايتديروب، محكوميتم إلتزام ايديلمك ايستهنيلديگى آڭلاشيلييور. بزه إسناد ايديلن بر قاچ مادّهنڭ قطعى و حقيقى جوابلرى، ضبطڭزه گچن مدافعاتمده بولونمقله برابر؛ اون ويا اونبش نقطه يوزندن، معنوى يوز كشفياتى حاوى، يوزلر حقيقتِ مهمّهيى جامع اولان يوزدن زياده جزءدن عبارت اولان رسالهِٔ نور، مكافات و تقدير يرينه مجازات و تنقيد ايله قارشيلانمشدر. يوكسك محكمهڭزدن بو حقّمى و رسالهِٔ نورڭ حرّيت حقّنى ايستهمك، بيوك بر حقّمدر. بو جهتڭ حلّى و فصلى لا بُد و ضروريدر.
دردنجى مادّه:شيمدىيه قدر بڭا هجوم ايدن و حكومتى عليهمزه چويرن كيمسهلرڭ غرضكار اولدقلرى و صِرف غرض ايله ايليشدكلرى بونڭله آڭلاشيلييور كه، بزى وورمق ايچون هر قپويه باش وورديلر. أوّلا، "طريقتجيلق" (بر شى بولامديلر)، صوڭره "جمعيتجيلك"، صوڭره "سياستجيلك و إنقلابه مخالف حركت و مخالف قوميتهجيلك و إذنسز نشرياتجيلق" گبى چوق جهتلرله إتهام ايتمك و بزى وورمق ايچون چاليشدقلرى حالده؛ بونلرڭ هيچ برنده طوتونهجق بر أماره بولامدقلرندن، أڭ نهايت بر مادّهِٔ قانونيهنڭ، قيودِ إحترازيهيى نظره آلميهرق، ظاهرى عموميتندن إستفاده ايدوب، هيچ بر ذىعقل قبول ايتميهجك و اونلره حق ويرميهجك بر نقطه ايله بزى إتهام و محكوم ايتمك ايستهيورلر. أوت بو بحث ايدهجگمز نقطهيى، دنياده هيچ بر ذىعقل حقيقت اولارق قبول ايتمز و ذرّه مقدار إنصافى اولان، "بو إفترادر" دييهجكدر. او نقطه شودر:
"سعيدِ كردى دينى سياسته آلَت ايدييور" تعبيريدر. بو تعبيردهكى إتهامى چوروتهجك اونبش يگرمى دليلدن زياده و بش اون قدرى مدافعاتمده ضبطڭزه گچيريلنلردن بريسى شودر كه:
يوزلر شاهدڭ شهادتيله إثبات ايتمگه حاضر اولديغم شو بيان ايدهجگم حالم، او إتهامى أساسيله چوروتويور. شويله كه:
— 560 —
طوقوز سنه اوطورديغم بارلا كويى خلقنڭ مشاهدهسيله و طوقوز آى إقامت ايتديگم إسپارطهدهكى دوستلريمڭ شهادتيله و بنى ياقيندن طانييان دوستلريمڭ إشهاديله؛ اون اوچ سنهدر كه، سياست لسانى اولان هيچ بر غزتهيى، نه اوقودم و نه ده ديڭلهدم و نه ده ايستدم. حتّى مهمّ بر قاچ حادثهده، شخصمله علاقهدار ظن ايديلن و هركسى مراقه سَوق ايدن واقعهلردن بحث ايدن غزتهلرى اوقومق آرزوسى بولونمادى و اوقومدم و اوقوتمديغمله برابر يوز رساله ايچنده اون اونبش مادّهدن باشقه بتون مسائلى، آخرتمه و ايمانه و حقيقته متوجّه اولديغى حكومتڭ تدقيقاتِ عميقهسيله تظاهر ايدن رسالهِٔ نور سكز طوقوز سنه أوّل حكومتجه قانونِ مدنى قبول ايديلمهدن و مدارِ تنقيد بولونان او اون اونبش مادّهيى ياساق ايدهجك قانونلر چيقمادن أوّل يازيلديغى حالده، سعيد رسالهِٔ نور ايله دينى سياسته آلَت ايدييور؛ يعنى كائناتده أڭ يوكسك و مقدّس طانيديغى بر حقيقتِ قدسيه اولان دينِ حقّى و ايمانِ تحقيقىيى سياسته، يعنى إختلالكارانه، أڭ تهلكهلى و أڭ گناهلى و چوق حقوقڭ ضياعنه سببيت ويرن عقيم، سفلى بر مقصده آلَت ايتمش دينيلير مى؟ بويله ديينلر، نه قدر دائرهِٔ عقل و إنصاف و وجداندن اوزاق دوشدكلرى و اوزاق حكم ايتدكلرى آڭلاشيلماز مى؟
ألبته بو يوكسك محكمهِٔ عدالت، بويله أصلسز و أوهام إسناداتلرى رفع ايدوب، حقّمزده إحقاقِ حق ايدهجكدر. گرچه قانونلرى بيلمهمك أكثره گوره بر معذرت تشكيل ايتمز. فقط حقسز اولارق، هجرا بر كويده، ترصّد آلتنده، يابانجى بر يرده، دنيادن شدّتلى كوسديروب، نفى ايله إقامت ايتديروب، متماديًا ترصّد ايله تعجيز ايديلن بر آدمڭ قانونلرى بيلمهمسى؛ ألبته أهلِ إنصافڭ نظرنده بر عذر تشكيل ايدر.
ايشته بن او آدمم. و بنى ياڭليش وهم ايله مؤاخذه ايتدكلرى موادِّ قانونيهنڭ هيچ بريسنى بيلمزدم. حتّى يڭى حروفله إمضامى آتامازدم. بعضًا خدمتجمدن
— 561 —
باشقه، اون گونده بر آدم ايله گوروشهمزدم. هركس بڭا معاونتدن قاچار. آووقات طوتمغه إقتدارم يوق. بتون حياتمده "أڭ منفعتلى و أڭ ايى حيله، حيلهسزلك اولديغى" دستورى اولديغندن، بتون مدافعاتمده حق و حقيقت و صدق و طوغريلق أساسنى تعقيب ايتدم. بو حقيقته بناءً، بنم مدافعاتمده وياخود نادرًا بعض بر ايكى رسالهمده، زمانِ حاضرڭ قانونلرينه و رسمى مراسملرينه توافق ايتمهين إفاداتمه نظرِ مسامحه ايله باقمق عدالتڭ مقتضيات و ايجاباتندندر. بنم بو مدافعاتمده مجمل قالان نقطهلر، إدّعانامهيه قارشى يازديغم إعتراضنامهمده واردر و إعتراضنامهمده مجمل قالان نقطهلرڭ، بو صوڭ مدافعاتمده ايضاحاتى واردر؛ بربرينى تكميل ايدر.
يوز آلتمش اوچنجى مادّهِٔ قانونيهنڭ تضمّن ايتديگى معنا و قيودِ إحترازيه، واضعِ قانونڭ إرائه ايتديگى مقصد، آسايشڭ إخلالنه مدار اولمامق اولديغنه بناءً؛ إخلالِ آسايشه إشارت و دلالت ايدهجك هيچ بر أماره و ترشّحات، بنم و رسالهلرم يوزندن گورولمديگى و ضبطڭزه گچن مدافعاتمده يگرمى دفعه قطعى بر صورتده بو مادّهنڭ مسئلهمزله علاقهسى اولماديغنى و قطعيًا جزايى مستلزم بر جهت بولونماديغنى إثبات ايتديگم حالده؛ هر ناصلسه ينه بدايتدهكى أوهامڭ تأثيراتيله، او مادّهِٔ قانونيه ايله بزى مؤاخذه ايتمك ايچون مذكور مادّهيى ايلرى سورمك هيچ بر وجهله شانِ عدالته ياقيشميهجغندن، برائتمى حقپرست محكمهڭزدن طلب أيلهيهرك، أڭ صوڭ سوزم:
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ ٭ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
٭ ٭ ٭
— 562 —
أسكيشهر آغير جزا يوكسك محكمهسنڭ رياستنه
إدّعا مقامنڭ صوڭ إدّعاسنه قارشى قيصه و متمّم جوابى صوڭ مدافعاتمڭ لاحقهسيدر.
مقامِ إدّعاده محترم مدّعىعمومىنڭ تجزيهمه مدار اولمق ايچون بيان ايتديگى أسبابڭ جوابلرى صوڭ مدافعاتمده واردر. بو صوڭ إدّعاده ايكى نقطه او درجه إعظام ايديلمش كه، نظرِ عدالتى شاشرتهجق بر صورتده بيوتلمشدر.
برنجى نقطه:مقامِ إدّعا دييور كه: "إسپارطه، أگيردير، بارلا، آيدين، آنطاليه، ميلاس و وان" گبى يرلر دائرهِٔ تشويقاتنه داخل اولمش. حالبوكه سائر طقسان يدى معصومڭ تخليهسيله تبيّن ايدييور كه؛ آنطاليه نامنى ويرديگى، قيصهجق و ايمانى بر تك رسالهيى اوقويان إختيار بر تك آشجى و أگيردير نامنى ويرديگى، ايكى حديثِ شريفڭ بر نكتهسنى بيان ايدن كوچك بر مكتوب اونده بولونديغى و مخاطبى ده كنديسى اولماديغى آڭلاشيلان و برائتى مقامِ إدّعاده طلب ايديلن بر حافظ و برى ده بريسنه مسلك طولاييسيله عادى بر قيصه مكتوبله ايمانى بر رسالهيى يازان بر ذاتدر. و قوجه آيدين نامى ويرديگى، پوستهدن آلمديغى بر قوطويه دائر عادى بر مكتوب اونده بولونان يتمش ياشنده عَتَهْ گتيرمش بر إختيار؛ ميلاس نامى ويرديگى، مطالعه مراقنه مبتلا و إصراريله اوقومق ايچون بندن ايستديگى بر قاچ رساله اونده بولونان بر تك بيچاره آدمله، اوڭا بر تك مكتوب تسويد ايدن و هيچ بر شيده علاقهسى اولميان قهوهجى بر آدم و وان نامى ويرديگى، اونبش سنه أوّل طبع ايديلن بر رسالهم اونده بولونان بر آدمدر. و طوقوز سنه اوطورديغم بارلا نامى ويرديگى، بر قاچ پارهيه مقابل طوقوز سنه أوّل إستانبولده
— 563 —
طبع ايديلن اوننجى سوز گبى صِرف ايمانى كوچوجك بر قاچ رسالهيى يازان فقير و مهاجر و چوق إحتياطكار بر زواللى آدم و إسپارطه نامى ويرديگى، يالڭز ايمانى و محكمهجه تنقيد ايديلمهين بر ايكى رسالهمى اوقويوب كنديلرينه يازمالرى سببيله بنم ايله جزئى علاقهلرى بولونان يدى قدر معصوم بيچارهلردر.
و هكذا ايشته حقّمده ناصل حبّهنڭ قبّه ياپيلديغنى بوڭا قياس ايديلسين. محكمهڭزده گورولن و بنم ايله علاقهلرى پك آز اولديغى آڭلاشيلان بو بر قاچ آدمڭ نامنى بش آلتى شهرِ عظيمه ويروب، او شهرلرى دخى دائرهِٔ تشويقاته داخل اولدقلرينى گوسترمك، مقامِ إدّعانڭ إستناد ايتديگى صورغو حاكملرينڭ تحقيقاتى، اونلرڭ ده سطحى تحقيقاتى ملحد ظالملرڭ أوهاملرينه إستناد ايتدكلرى ايچون، بيچاره آشجى حسينى قوجه آنطاليه شهرى حكمنده طوتوب، يتمش ياشنده عَتَهْ گتيرمش بر إختيارى قوجه آيدين ولايتى گوستريلهرك بر دائرهِٔ تشويق معناسى ويريلمش و هكذا ديگرلرى بونلره قياسًا بيوتلمشدر.
ايكنجى نقطه:مقامِ إدّعاده تجزيهمه مدار گوسترديگى يدى سكز لمعه اولوب، هر بر لمعه لا أقل بيڭ كلمهدن عبارت ايكن، بر ايكى كلمهنڭ ظاهرى نظرلرنده تنقيده لايق گورولمكله گويا بتون او لمعهلر مدارِ تنقيددر دييه تجزيهمه سبب گوستريلييور. تنقيد ايديلن اون اونبش كلمه يرينه، اون اونبش كتابى گوسترييور. بو ايسه بر حبّهيى اون قبّه ياپمقدر. تجزيه ايسه، حسّاس بر ميزانده خطا ايله جزا طارتيلير. بويله إفراطكارانه إتهاملره، معنوياتڭ ميزانى اولان عدالتڭ علاجلرى نوعنده اولان جزالرى او مبالغهلى إتهاملره گوره ويريلمز.
هم كتابلرڭ فهرستهسى اولان اون بشنجى لمعهده، هيچ موجود اولميان بعض رسالهلرڭ موضوعندن بحث ايتديگندن، او مجمل موضوعاتى قوجه بر رساله و تفصيللى جواب يرنده اولارق گوستريلمشدر. حالبوكه فهرسته ايله هيچ بر جهتله
— 564 —
مؤاخذه اولاماز. هم فهرسته نه ديديگمى بيان ايتمييور، يالڭز جواب ويرديگمه إشارت ايدييور. جوابم نهدر و نرهدهدر؟ ماهيتى آڭلاشيلدقدن صوڭره تجزيهمه بر مدار گوستريلهبيلير. بو يوكسك محكمهِٔ عادلهنڭ عدالتندن و هيئتڭ ده حقپرستانه وجدانلرندن قوّتله اُميد ايدييورم كه، تجزيهمله بو زمانده بنى إنكارِ عدالته سَوق ايتميهجكدر. برائتمه و رسالهِٔ نورڭ حرّيتنه قرار ويريلمسنه عنايتِ إلٰهيه بو يوكسك محكمهِٔ عادلهيى موفّق أيلهسين.
٭ ٭ ٭
أسكيشهر آغير جزا محكمهسى واسطهسيله
تمييز محكمهسى برنجى جزا رياستنه
تمييز ايدن:أسكيشهر حپسخانهسنده موقوف بيتليسلى ميرزا اوغلى سعيد النورسى
ديگر طرف:حقوقِ عامّه
تمييز اولونان حكم و قرار:
دينى حسّياتى آلَت ايدهرك دولتڭ داخلى أمنيتنى إخلاله تشبّث صوچندن طولايى، تورك جزا قانوننڭ يوز آلتمش اوچنجى مادّهسى موجبنجه، بر سنه مدّتله آغير حپس جزاسى ايله محكوميتمه دائر أسكيشهر آغير جزا محكمهسندن ويريلن ١٩/٨/١٩٣٥ تاريخلى حكم و قراردر.
تمييزڭ سببى:
صادر اولان إشبو حكم و قرار، اصول و قانوننه مغاير و ثبوتِ دليل و سببلرندن عارى و إسناد اولونان صوچڭ عناصرِ جُرميه أركاننى غيرِ جامع
— 565 —
بولونمقله برابر؛ عند المحاكمه مسبوق مدافعاتم تمامًا دليلسز اولارق ردّ و حقوقم تمامًا إخلال ايديلمش اولماسى حسبيله، روحِ قانون و عدالته اويغون اولميان مذكور حكمه عدمِ قناعتله مدّتى ايچنده شرائطنه تبعًا تمييزِ دعوا ايله إشبو حكمڭ نقضنى ايستر و شرائطِ تمييزدن اولان فقرِ حال مضبطهسى ربطًا تقديم ايديلمش و بوزما سببلرى برر برر آشاغيده عرض ايديلمشدر. شويله كه:
(محكمهِٔ تمييز لائحهسى)
دنياده هيچ بر مِثلى گورولمهمش بر حقسزلغه معروض قالدم. ١٦٣ نجى مادّهِٔ قانونيه ايله بنى و يوز يگرمى رسالهمى محكوم ايتديلر. حالبوكه او مادّهِٔ قانونيهنڭ بڭا تماس ايتديگنه دائر أوراقِ تحقيقيه آراسنده موجود و سزه تقديم ايديلن صوڭ مدافعاتم و اوچ إعتراضنامهم، يگرمى جهتله قطعى دليللر ايله بڭا تماس ايتمديگنى و يگرمى سنهده يازيلان يوز يگرمى رسالهمڭ ايچنده، كنديلرنجه مدارِ تنقيد يگرمى كلمهدن آشاغى محدود بر قاچ نقطه بولونماسيله، آيرى آيرى كتاب، آيرى آيرى زمانده يازيلمش قيمتدار و منفعتدار و اُخروى و آوروپا فيلسوفلرينڭ و فيلسوفلرڭ دينسز و ملحد شاكردلرينه قارشى، (دار الحكمة الإسلاميهنڭ أعضالغى مناسبتيله) حقيقى و علمى مدافعاتم؛ چوق زمان صوڭره قسمًا إلجاآتِ زمانه گوره قبول ايديلن قانونِ مدنينڭ بعض مادّهلرينه، يوز بيڭ كلمات ايچنده اون اونبش كلمهنڭ موافق گلمهمسى سببيله، هم بنم محكوميتم طلب ايديلمش، هم مهمّ كشفياتِ معنويهيى حاوى يوز يگرمى كتاب اولان رسالهِٔ نورڭ ألده بولونان نسخهلرى مصادره ايديلمش و عند المحاكمه بتون علمى و منطقى و قانونى إدّعا و مدافعاتم أسبابِ موجبه گوستريلمكسزين سببسز و قانونسز ردّ ايديلمشدر.
— 566 —
١٦٣ نجى مادّهِٔ قانونيه، آسايشى إخلال ايدهبيلهجك حسّياتِ دينيهيى تحريك ايدهبيلير مئالنده بولونان شو قانونڭ، ألبته بو حدسز گنيشلك ايچنده بر تفسيرى وار. ألبته قيودِ إحترازيهسى بولونهجق. يوقسه بو مادّه، بو گنيش معنا ايله بنى محكوم ايتديگى گبى، بتون أهلِ ديانته و باشده ديانت رياستى اولارق، بتون واعظلره و بتون إماملره، بڭا تشميل ايديلديگى گبى تشميل ايديلهبيلير. چونكه يوز صحيفهدن فضله مدافعاتِ قطعيه و حقيقيهم ايله برابر، بڭا تماس ايتديريلهبيلهجك بر معنا ويريلييور كه؛ او معنا هر نصيحت ايدن كيمسهيى، حتّى بر دوستنى اييلگه سَوق ايتمك ايچون إرشاد ايدن هركسى دائرهِٔ حكمى آلتنه آلابيلير. بو مادّهِٔ قانونيهنڭ معناسى شو اولمق گركدر كه؛ تعصّب پردهسى آلتنده مخالف بر سياست تعقيب ايدن و ترقّياتِ مدنيهيه سد چكنلره سد چكمك ايچوندر. بو مادّهنڭ بو معناده چوق قطعى دليللر ايله إثبات ايتمشز كه، بزه جهتِ تماسى يوقدر.
أوت بو مادّه، تفسيرسز، قيودِ إحترازيهسز و غرضكارلر ايستديگى آدملرى اونڭله چارپماسنه مساعد، حدودسز بر معناده اولاماز. أوت بن اون سنه نظارت و دقّت آلتنده و يگرمى سنهده تأليف ايتديگم يوز يگرمى رساله ايله بو قدر حقّمدهكى تدقيقاتِ عميقه نتيجهسنده جزئى بر درجهده آسايشى إخلال ايتمش بر أماره، نه بنده و نه ده او رسالهلرى اوقويانلرده بولونمديغى حالده و يگرمى وجهله إثبات ايتديگم و بنى ياقيندن طانييان ذاتلرڭ شهادتيله، اون اوچ سنهدن بَرى شيطاندن قاچار گبى سياستدن قاچديغمى و حكومتڭ ايشنه قاريشمديغمى و تحمّلِ بشر فوقنده إشكنجهلره تحمّل ايدوب دنيايه قاريشمديغم و ايمان خدمتنى بو دنياده أڭ بيوك مقصد تلقّى ايتديگم حالده؛ "سعيد دينى سياسته آلَت ايدوب، آسايشى إخلاله تشبّثه نيّت ايدييور" دييه، بنى ١٦٣ نجى مادّهيه تماس ايتديرمك و محكوم ايتمك، بتون روىِ زميندهكى عدليه و محكمهلرڭ حيثيتنه ايليشهجك و نظرِ دقّتى جلب ايدهجك، هيچ گورولمهمش بر حادثهِٔ عدليهدر قناعتندهيم.
— 567 —
ايشته جهانگير حكمدارلرڭ و قهرمان قوماندانلرڭ كوچك محكمهلرده ديز چوكوب كمالِ إنقياد ايله مطاوعت گوسترمهلرى، محكمهنڭ هيچ بر شى ايله زدهلنميهجك بر حيثيت و شرفنڭ موجوديتنى إثبات ايدر. ايشته محكمهلرڭ بو يوكسك و معنوى حيثيتنه طايانوب، حقوقمى حرّيتله مدافعه ايدييورم. بر مقاله ايچندهكى ضررلى گورولن درت بش كلمه سانسور ايديلدكدن صوڭره متباقيسنڭ نشرينه إذن ويريليركن؛ يوز يگرمى كتابڭ، بربرندن آيرى و آيرى آيرى زمانلرده تأليف ايديلديگى حالده، يالڭز بر ايكى رسالهده شيمديكى نظرلره ضررلى توهّم ايديلن اونبش كلمه يوزندن، يوز اونبش معصوم و منفعتدار و مهمّ بر قسمى آنقره كتبخانهسنده موجود اولوب إفتخارله قبول ايديلن كتابلرڭ أله گچنلرينڭ مصادره ايله محكوم ايديلمسى، روىِ زميندهكى عدليهلرڭ شرفنه ايليشهبيلهجك ماهيتدهدر. ألبته محكمهِٔ تمييزڭ يوكسك مقامى، بو حيثيت و شرفى صيانت ايدر.
أڭ زياده تنقيد ايديلن بنى و عموم كتابلريمى مؤاخذهيه سببيت ويرن بش اون مسئله ايچنده أڭ مهمّى، گلهجك بو ايكى مسئلهدر:
لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ ٭ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ
آيتلريدر. ايشته بنم و كتابلريمڭ سببيتِ محكوميتى، بش آلتى مسئلهدن أڭ برنجيسى بو ايكى مسئلهدر. بن حقيقى، منفعتلى مدنيته قارشى دگل، بلكه قصورلى و ضررلى "ميمسز" تعبير ايتديگم مدنيته قارشى اوتوز قرق سنهدن بَرى إعجازِ قرآنى أساس طوتوب، او مدنيتڭ مخالف نقطهلرينى آشاغى دوشوروب، مدنيتڭ عجزى ايله إعجازِ قرآنى إثبات ايتمك أساسى اوزرينه؛ مطبوع و غيرِ مطبوع عربجه و توركجه چوق كتابلرى يازدم. إرثيت حقّندهكى قانونِ مدنينڭ، قرآنڭ بو ايكى آيتنه مخالف مادّهلرينى وقتيله موازنه ايتمشم. اونلرڭ أڭ معنّد فيلسوفلرينى ده إلزام ايدهجك دليللر گوسترمشم. حكومتِ جمهوريهنڭ إلجاآتِ زمانه گوره قبول ايتديگى بر قسم قانونِ مدنينڭ بر قسم مادّهلرينى قبولندن
— 568 —
أوّل، بو مسئلهلرى مدنيته و فيلسوفلره قارشى يازمشم و مدافعه ايتمشم. و قرونِ اولٰى و وسطادهكى ضايع اولان قادينلق حقوقنى، قرآنِ حكيم غايت أهمّيتله محافظه ايتديگنى إثبات ايتمشم. شيمدى بو ايكى مسئلهدهكى بياناتم، حكومتِ جمهوريهنڭ قانوننه مخالفدر دييه، ١٦٣ نجى مادّه ايله مؤاخذه ايديلدم. بن ده عدليهنڭ أڭ يوكسك محكمهسنه ديرم كه:
بيڭ اوچ يوز أللى سنهده و هر عصرده، اوچ يوز أللى ميليون إنسانڭ حياتِ إجتماعيهسنده أڭ قدسى و حقيقى و حقيقتلى بر دستورِ إلٰهينڭ اوچ يوز أللى بيڭ تفسيرلرڭ تصديقلرينه و عينًا حكملرينه إستنادًا و بتون أجداديمزڭ روحلرينه حرمةً، قرآنڭ إعجازينى آوروپا ملحدلرينه قارشى گوسترمك ايچون، ايكى نصِّ آيتى، اونبش سنه أوّل و اون سنه أوّل و طوقوز سنه أوّل اوچ كتابمده ذكر ايتمكلگم، بنى شيمديكى شرائط داخلنده و أحوالِ صحّيهم نقطهسنده ياشاياميهجغم بر مأيوسيتله بر محبوسيته محكوم ايدوب و طولاييسيله، بر جهتده عادتا إعداممه حكم ايدن و يوز اونبش رسالهمى بونڭ گبى بش مسئله يوزندن محكوم ايدن حقسز بر قرارى؛ ألبته روىِ زمينده عدالت وارسه، بو قرارى ردّ و بو حكمى نقض ايدهجكدر.
أڭ زياده بزى غايت حيرتله، نهايت بر مأيوسيته دوشورن شودر كه: إسپارطهده حبّهيى يوز قبّه ياپوب، هيچ بر حقيقته إستناد ايتمهين أوهام و إخباراته بناءً حقّمده ويردكلرى قراره قارشى، مذهبمزده يالانه هيچ بر جهتله جواز ويريلمديگندن، عليهمده ده اولسه، حق و طوغرى سويلهمك مجبوريتيله، يوز يگرمى صحيفه قوّتلى و منطقى دليللرله كنديمى مدافعه ايتديگم و بو قانونله هيچ بر جهتله تماسم اولماديغنى إثبات ايتديگم حالده؛ بو مدافعاتمى و إثباتمى هيچ نظره آلميهرق، تأليف تاريخيله إستنساخ تاريخلرينى، حتّى بر شخصه ده إرسال أيلديگم تاريخلرى دخى بربرينه مغلطه ايله قاريشديروب و يگرمى سنهلك ايشى، بر سنه
— 569 —
ظرفنده اولمش گبى گورهرك نقرات گبى، إسپارطهدهكى أوهاملى قرارى؛ هم صورغو حاكملرينڭ قرارنامهسنده، هم مقامِ إدّعانڭ إدّعانامهسنده، هم بزى محكوم ايدن محكمهنڭ صوڭ قرارنده عينًا، حقلى مدافعاتمز نظره آلينمادن تكرار ايديلمش و بزى محكوم ايتمشلردر. أهلِ حق و حقيقتى تيترهتن بو حقسزلغڭ بر آن أوّل رفعنى و رسالهِٔ نورڭ معصوميتنڭ إعلاننى، شدّتله عدليهنڭ أڭ يوكسك مقامى اولان عالى محكمهدن بكلهرم. أگر پك حقلى و قوّتلى بو فرياديمى (فرضِ محال اولارق) عدليهنڭ يوكسك مقامى ايشيدوب ديڭلهمزسه، شدّتِ مأيوسيتمدن دييهجگم: بو مملكتده و دنياده عدالت قالقيور.
أى بنى بو بلايه سَوق ايدوب، بو حادثهيى ايجاد ايدن ملحد ظالملر! مادام و هر حالده معنًا و مادّةً بنى إعدام ايتمگه نيّت ايتمشديڭز؛ نهدن مظلوملرڭ و بيچارهلرڭ حقوقلرينى محافظه ايدن عدليهنڭ چوق أهمّيتلى حيثيتنى رخنهدار ايدهجك أنتريقهلرله، دولابلرله عدليهنڭ أليله يوروديڭز؟ طوغريدن طوغرىيه قارشيمه مردانه چيقوب، "سنڭ وجوديڭى بو دنياده ايستهمييورز" ديمهلى ايديڭز.
صورغو حاكملرينڭ درت آيه ياقين بر زمانده (يوز اون يدى آدمڭ إستجواب و تحقيقاتله) مشغول اولديغى بر مسئلهيى، بر بچق گونده آغير جزا محكمهسى غايت سطحى بر نظرله باقوب، اونلرڭ ايچندهكى نقصان و خطالرى گورميهرك، بِالخاصّه آقادمى هيئتى مواجههسنده ايضاح و إثبات ايدهجگمى إدّعا ايتديگم رسالهِٔ نوردهكى مهمّ كشفياتِ معنويهيه عائد علمى مدافعاتم، أسبابِ موجبه ايله ردّ و جرح ايديلمكسزين، سطحى بر نظرله حكمده إستعجال ايتدكلرندن، حقپرست و عدالتپرور اولمالرينه رغمًا، بو سطحى نظر سببيله ويريلن پك ياڭليش بو قرارڭ إصابتِ قانونيهسى اولماديغندن، موجبِ تدقيق و نقضدر.
— 570 —
نتيجه:بو بابدهكى دوروشمه أوراقنڭ و بِالخاصّه مصادره ايديلن مطبوع و غيرِ مطبوع رسالهلريمڭ تدقيق و مطالعهسندن آڭلاشيلهجغى اوزره، علمى و منطقى و قانونى بتون إعتراضات و مدافعاتم نظرِ تأمّله آلينمامش. گرك صورغو حاكملگنجه و گرك محكمهجه أسبابِ موجبه گوستريلمكسزين، دليلسز و قانونسز، عندى مطالعهلرله آچيقدن ردّ ايديلمش و بو سببله، اوتوز سنهدن بَرى آوروپا فيلسوفلرينه و مدنيتڭ سفيه قسمنه قارشى تورك و إسلام حقوقنى مدافعه ايدن و طلسمِ كائناتڭ معمّاسنى آچان و معنوى كشفياتى حاوى رسالهلرم
(حاشيه): بو قدر كتاب دگل بر سنه ظرفنده، بر قاچ سنه ظرفنده ده ميدانه گلمهسى ممكن اولماديغندن، آنجق يگرمى سنهده يازيلمش. او آيرى آيرى كتابلرڭ مؤلّفنڭ فرضِ محال اولارق بر ايكى سنهلك حياتى خطالى اولسه بيله، يگرمى سنهلك حياتنڭ معصوم سنهلرى هانگى قانون ايله خطا اولور كه؛ او أسكى سنهلرڭ محصوللرى اولان معصوم كتابلر مصادره ايله محكوم ايديلمشلر.
معصوميتمزڭ قطعى بر دليلى ده شودر كه: بو ايشده أڭ زياده علاقهدارلق گوسترن داخليه وكيلى، حكومتڭ رسمى لسانيله إعلان ايتمشدر كه: بو ايشده رژيم و حكومت عليهدارلغى موجود اولماديغى و دولتڭ داخلى أمنيتنى إخلال ايدهجك بر حالده بولونماديغنى و سادهجه عادى بر ضابطه وقعهسندن عبارت و خلق آراسنده هيچ بر تأثيرى اولماديغنى رسمًا بيلديرمشدر.
ايشته داخليه وكيلنڭ بو جانلى بياناتى، بزى تبرئه ايدييور. بو حادثهيه سببيت ويرديگى آڭلاشيلان ضابطه وقعهسى ايسه، بزه علاقهسى اولماديغى و آنجق بو مسئلهده صوچلى گوستريلهجك عند المحاكمه بورا محكمهسنجه برائت قزانان أگيرديرلى بر كيمسهيه تعلّقى بولونديغندن، بو وقعه ده بزه تماس ايتمهمكده بولونمشدر.
مصادره اولوندقدن باشقه؛ أحوالِ صحّيهم نقطهسنده تحمّل ايدهميهجگم جسمانى جزا ايله ده محكوم ايديلمش اولديغمدن؛ گرك يوقاريده سرد ايديلن سببلر و گركسه
— 571 —
إدّعانامهيه قارشى ويرديگم إعتراضنامهم و صوڭ جلسهِٔ محاكمهده أساسه دائر بش عمدهيى حاوى تحريرى تقديم ايتديگم ايكنجى إعتراضنامهم و صوڭ مدافعاتمده تفصيلًا ايضاحات و علمى، قانونى سببلره و عند التدقيق تصادف بيوريلاجق نواقصِ قانونيهيه بناءً، پك آچيق و صريح بر صورتده معذوريتمى إستلزام ايدن بو حكمِ مميّزيهنڭ نقضيله، عدالتڭ إظهارينى يوكسك هيئتڭزدن ايسترم.
وَ اُفَوِّضُ اَمْرِى اِلَى اللّٰهِ اِنَّ اللّٰهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
دير، توكّل ايله جنابِ حقّه إلتجا أيلرم.
٭ ٭ ٭
(معصوم آرقداشلريمڭ مظلوميتندن گلن فريادلرينڭ ايشيديلمديگى و بنم ده اونلرله قونوشديرلمديغم بر زمانده، اونلرڭ مأيوسيتلرينه بر تسلّى ويرمك ايچون يازديغم أڭ محرم بر فقرهدر. بو مقامه مناسبتيله علاوه ايديلمشدر.)
حفيظِ ذو الجلالڭ حفظ و حمايتنه باقڭز كه؛مسئلهمز مناسبتيله رسالهِٔ نورڭ رسالهلرى عددينه موافق اولارق، يوز يگرمى كسور آدمڭ محرم أوراقلرى ايله إستنطاقده اولدقلرى حالده؛ و أجنبيلرڭ أنتريقهلريله و مخالف قوميتهجيلرڭ دولابلريله موجود و منتشر متعدّد جمعيتلرڭ هيچ برى ايله، رسالهِٔ نورڭ هيچ بر شاكردينڭ مناسبتدارلغنى گوسترهجك هيچ بر مادّه بولونمامسى، غايت ظاهر و پارلاق بر حمايهِٔ ربّانيه اولديغى و بر محافظهِٔ إلٰهيه و إمامِ على و غوثِ أعظمڭ
— 572 —
رسالهِٔ نوره عائد كراماتِ غيبيهلرينى جدًّا تأييد ايدن بر عنايتِ رحمانيهدر. قرق ايكيلك بر طوپ گلّهسنى، قرق ايكى معصوم و مظلوم قارداشلريمزڭ درگاهِ إلٰهيهيه آچيلان أللريله طورديروب، گرى چويروب، آتانلرڭ باشلرنده معنًا پاتلاتديردى. بزلره ضررى يالڭز أهمّيتسز و ثوابلى و خفيف بر قاچ ياره و برهدن باشقه اولمادى. بويله بر سنهدن بَرى طولديريلان بر طوپدن، بويله پك آز ضرر ايله قورتولمق خارقهدر. بويله پك بيوك بر نعمته قارشى، شكر و سُرور و سَوينج ايله مقابله گركدر. بوندن صوڭرهكى حياتمز بزه عائد اولاماز؛ چونكه مفسدلرڭ پلانلرينه گوره، يوزده يوز محو ايدى. ديمك بوندن صوڭرهكى بو حياتى كنديمزه دگل، بلكه حق و حقيقته وقف ايتمهلىيز. شكوا دگل، بلكه دائما شكر ايتديرهجك هر شيده رحمتڭ ايزينى، يوزينى، ئوزينى گورمگه چاليشملىيز.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
— 573 —
محكمهِٔ تمييزڭ دعوامزى نقض ايتمهيوب تصديقى تقديرنده تصحيحِ دعوا ايچون هيئتِ وكيلهيه يازيلمش بر عرضحالدر.
سابق يوز يگرمى كسور صحيفهدن عبارت يدى صفحه مدافعاتم متعدّد دفعه محكمهده اوقونمقله برابر، متعدّد محكمهنڭ دفترلرنده ضبطه گچمش. بو گلهجك تصحيح لايحهسى ايسه، داها تمييز أوراقمز گلمديگندن اوقونمامش و ضبطه گچمهمشدر؛ ألبته ياقينده او ده ضبطه گچر.
محكمهِٔ تمييزڭ دعوامزى نقض ايتمهيوب تصديقى تقديرنده، تصحيحِ دعوا ايچون هيئتِ وكيلهيه يازيلمش بر عرضحالدر.
(اوراده ظاهرًا گورولهجك شكوا ايسه، حكومتدن شكوا دگل، بلكه حكومته شكوا ايتمكدر؛ و تنقيدلر دخى حكومته دگل، بلكه حكومتى إغفاله چاليشان أنتريقهجيلرى تنقيد ايتمكدر.)
تصحيح لايحهسى
أى أهلِ حلّ و عقد!
دنياده أمثالى نادر بولونان بر حقسزلغه گرفتار ايديلدم. بو حقسزلغه قارشى سكوت ايتمك، حقّه قارشى بر حرمتسزلك اولديغندن بِالمجبوريه غايت أهمّيتلى بر حقيقتى فاش ايتمگه مجبورم. و دييورم كه: يا بنم إعداممى و يوز بر سنه جزايى
— 574 —
إستلزام ايدهجك قصوريمى قانون دائرهسنده گوستريڭز وياخود بتون بتون ديوانه اولديغمى إثبات ايديڭز؛ وياخود بنم و رسالهلريمڭ و دوستلريمڭ تام سربستيتمزى ويروب ضرر و زيانمزى مسبّبلرندن آليڭز.
(حاشيه): محكمهِٔ تمييزدن دعوامزڭ نقضى يرينه تصديق گلديگى تقديرده؛ هيئتِ وكيلهيه و هم مجلسِ مبعوثانه، هم داخليه وكالتنه، هم عدليه نظارتنه ويريلمك اوزره، دعوامزى تصحيح مناسبتيله يازيلمش بر لايحهدر. أگر بو حقلى درديمى و أهمّيتلى حقّمى بو مرجعلره ديڭلتديرهمزسهم، بو حياته وداع ايتمك بڭا واجب اولور. چونكه سكوتمله شخصى بر حقّمله برابر، بيڭلرله محترم حقوق ضايع اولور.
أوت هر بر حكومتڭ بر قانونى، بر اصولى وار. او قانونه گوره جزا ويريلير. حكومتِ جمهوريهنڭ قانونلريله، بنى و دوستلريمى أڭ آغير بر جزايه مستحق ايدهجك أسباب بولونمازسه، ألبته تقدير و مكافات و ترضيه ايله برابر تام حرّيتمزى ويرمك لازم گلير. چونكه ميداندهكى غايت أهمّيتلى خدمتِ قرآنيهم أگر حكومتڭ عليهنده اولسه، بويله بر سنهلك جزا بڭا، بر قاچ دوستمه آلتيشر آى محكوميتله اولاماز. بلكه يوز بر سنه و إعدام گبى جزا بڭا و أڭ آغير جزالرى ده، بنم جدّى خدمتمه إرتباط ايدنلره ويرمك لازم گلير. أگر خدمتمز حكومتڭ عليهنده اولمازسه، او وقت دگل جزا، حپس و إتهام، بلكه تقدير و مكافاتله قارشيلانمق لازم گلير. چونكه بر خدمت كه، يوز يگرمى رساله او خدمتڭ ترجمانلرى اولمش و او خدمتله قوجه آوروپا فيلسوفلرينه ميدان اوقويوب أساسلرى زير و زبر ايديلمش.
ألبته او تأثيرلى خدمت، يا داخلده غايت مدهش بر نتيجه ويرر وياخود غايت نافع و يوكسك و علمى بر ثمره ويرهجك. اونڭ ايچون گوز بويامق نوعنده، أفكارِ عامّهيى آلداتمق طرزنده و حقّمزده ظالملرڭ أنتريقهلرينى، يالانلرينى ستر ايتمك
— 575 —
صورتنده چوجق اويونجغى گبى، بڭا بر سنه جزا ويريلمز. بنم أمثالم يا إعدام اولورلر، دار آغاجنه مفتخرانه چيقارلر وياخود لايق اولديغى مقامده سربست قاليرلر.
أوت بيڭلر ليرا قيمتنده ألماسلرى چالابيلن ماهر بر خيرسز، اون غروشلق بر جام پارچهسنه خيرسزلق ايتمكله، ألماس چالمش گبى عين جزايه كندينى محكوم ايتمك؛ دنياده هيچ بر خيرسزڭ بلكه هيچ بر ذىشعورڭ كارى دگلدر. خيرسز قورناز اولور، بويله نهايت درجهده أبلهانه حركت ايتمز.
أى أفنديلر! هايدى وهمڭز گبى بن او خيرسز گبى اولدم. بن إسپارطه ناحيهلرندن پريشان بر كويده طوقوز سنه إنزواده بولونان و شيمدى بنمله برابر غايت خفيف بر جزايه محكوم اولان صافدل بش اون بيچارهلرڭ فكرلرينى حكومت عليهنه چويرمكله كنديمى و غايهِٔ حياتم اولان رسالهلريمى تهلكهيه آتمقدن ايسه، أسكى زمانده اولديغى گبى آنقرهده ويا إستانبولده بيوك بر مأموريتله اوطوروب بيڭلر آدمى تعقيب ايتديگم مقصده چويرهبيليردم. او وقت بويله ذليلانه محكوميت دگل بلكه مسلگمه و خدمتمه مناسب بر عزّتله دنيايه قاريشهبيليردم.
أوت فخر و تمدّح نيّتيله دگل بلكه مجبوريت و محجوبيتله خودفروشانه أسكى بر قسم رياكارلغى خاطرلاتمقله بنى أهمّيتسز و وجودندن إستفاده ايديلمز، عادى بر مرتبهيه سقوط ايتديرمك ايستهينلرڭ ياڭليشلرينى گوسترمك ايچون ديرم:
ايكى مكتبِ مصيبت شهادتنامهسى نامندهكى مطبوع أسكى مدافعاتمى گورنلرڭ تصديقيله؛ بر نطق ايله، عصيان ايتمش سكز طابورى إطاعته گتيرن و بر زمان غزتهلرڭ يازدقلرى گبى، إستقلال حربنده خطواتِ ستّه نامنده بر مقاله ايله إستانبولدهكى أفكارِ علمايى إنگليز عليهنه چويروب حركاتِ ملّيه لهنده أهمّيتلى خدمت ايدن و آياصوفياده قرق بيڭ آدمه نطقنى ديڭلتديرن و آنقرهدهكى مجلسِ مبعوثانڭ شدّتلى آلقيشلاماسيله قارشيلانان و يوز أللى بيڭ بانقنوط (يوز آلتمش
— 576 —
اوچ مبعوثڭ إمضاسيله) مدرسه و دار الفنونه تخصيصاتى قبول ايتديرن و رئيسِ جمهورڭ حدّتنه قارشى ديوانِ رياستده كمالِ متانتله
(حاشيه): أسكى سعيد سوز ايستهيور، دييور كه: "اون اوچ سنهدر بنى قونوشديرمديڭز. شيمدى، مادام بنى نظره آلوب، سزى إتهام آلتنه آلييورلر و سزدن قورقويورلر؛ ألبته بنم اونلرله قونوشمام لازم گلييور. گرچه بنلك، أنانيت چركيندر؛ فقط مغرور و معنّد أنانيتليلره قارشى، حقلى بر صورتده و صِرف كنديسنى مدافعه و محافظه ايتمك ايچون بنلك گوسترمك لازم گلييور. اونڭ ايچون، يڭى سعيد گبى محويتله، ملايمانه قونوشميهجغم." بن ده اوڭا سوز ويردم. فقط أنانيتلرينه، تمدّحلرينه إشتراك ايتمييورم.
فتور گتيرميهرك مقابله ايدوب حدّتنه قارشى "نماز قيلميان خائندر، خائنڭ حكمى مردوددر" ديين و دار الحكمة الإسلاميهده حكومتِ إتّحاديهنڭ إتّفاقيله حكمتِ إسلاميهيى آوروپا حكماسنه تأثيرلى بر صورتده قبول ايتديرمك وظيفهسنه لايق گورونن و جبههِٔ حربده يازديغى و شيمدى مصادره ايديلن إشارات الإعجاز، او زمانڭ باشقوماندانى اولان أنور پاشايه او درجه قيمتدار گورونمش كه، كيمسهيه ياپمديغى بر حرمتله إستقبالنه قوشديغى و او يادگارِ حربڭ خيرينه، شرفنه حصّهدار اولمق فكريله، إشارات الإعجازڭ طبعى ايچون كاغدينى ويرهرك مؤلّفنڭ حربدهكى مجاهداتى تقديركارانه ياد ايديلن بر آدم؛ بويله بر عادى بَيْگير خيرسزى وياخود قيز قاچيريجى و بر يانكسيجى گبى أڭ آشاغى بر جنايتله كندينى بولاشديروب عزّتِ علميهسنى و قدسيتِ خدمتنى و قيمتدار بيڭلر دوستلرينى رذيل ايدوب سقوط ايدهمز كه، سز اونى بر سنهلك جزا ايله محكوم ايدوب عادى بر كچى، قويون خيرسزى گبى معامله ايدهسڭز... و سببسز اون سنه صيقنتيلى بر ترصّدله تعذيب ايديلدكدن صوڭره شيمدى ده بر سنه حپس ايله برابر بر سنه نظارت آلتنده طوتمق صورتيله، (پادشاهڭ تحكّمنى قالديرهمديغى حالده) غرضكار بر خفيهنڭ ويا عادى بر پوليسڭ تحكّمى آلتنده عذاب ويرمكدن ايسه، إعدام ايديلمهسنى داها
— 577 —
أولٰى گورور. أگر اويله بر آدم دنيايه قاريشسه ايدى و قاريشمغه آرزوسى اولسه ايدى و خدمتِ قدسيهسى مساعده ايتسه ايدى، منمن حادثهسنڭ و شيخ سعيد وقعهسنڭ اونر مِثلى اولاجق بر طرزده قاريشيردى. دنيايه ايشيتديرهجك بر طوپ صداسى، بر سينك صداسنه اينميهجكدى.
أوت حكومتِ جمهوريهنڭ نظرِ دقّتنه عرض ايدييورم كه؛ بنى بو بلايه سَوق ايدن گيزلى قوميتهنڭ ياپديغى تدابير و ايتديگى پروپاغنده و أنتريقهلر بو حالى گوسترييور. چونكه هيچ بر حادثهده گورولمهمش بر طرزده عمومى بر پروپاغنده، بر أنتريقه و بر دهشت عليهمزه دونديگنه دليل شودر كه: آلتى آيدر يوز بيڭ دوستم واركن هيچ برى بڭا بر مكتوب يازامدى، بر سلام گوندرهمدى. حكومتى إغفاله چاليشان أنتريقهجيلرڭ إخباراتيله، ولاياتِ شرقيهدن تا ولاياتِ غربيهيه قدر هر يرده إستنطاقلر، تحرّياتلر دوام ايتديگيدر.
ايشته بو أنتريقهجيلرڭ چويردكلرى پلان، بنم گبى بيڭلر آدمى أڭ آغير جزالره چارپهجق بر حادثهيه گوره ترتيب ايديلمش. حالبوكه، أڭ عادى بر آدمڭ أڭ عادى بر خيرسزلغى گبى بر حادثهيى آڭديرهجق بر جزا وضعيتنى نتيجه ويردى. يوز اونبش بلكه بشيوز آدمدن اونبش معصوملره بش آلتى آى جزا ويريلدى. عجبا دنياده هيچ بر ذىعقل، ألنده غايت كسكين ألماس بر قلنج بولونسه، مدهش بر آرسلانڭ ويا بر أژدرهانڭ قويروغنه خفيفجه ايليشديروب كندينه مسلّط ايدر مى؟ أگر مقصدى تحفّظ وياخود دوگوشمك ايسه، قلنجى باشقه يره حواله ايدر.
ايشته سزڭ نظريڭزده و وهمڭزده بنى او آدم گبى تلقّى ايتمشسڭز كه، بنى بو طرز جزايه محكوميته چارپديڭز. أگر بو درجه خلافِ شعور و مخالفِ عقل حركت ايدييورسهم، قوجه مملكته دهشت ويروب پروپاغنده ايله أفكارِ عامّهيى عليهمه چويرمك دگل، بلكه عادى بر ديوانه گبى تيمارخانهيه گوندريلمم لازم
— 578 —
گلير. أگر ويرديگڭز أهمّيته مقابل بر آدم ايسهم، ألبته آرسلانى كندينه صالديرمامق و أژدرهايى كندينه هجوم ايتديرمهمك ايچون، او كسكين قلنجى اونلرڭ قويروقلرينه اوزاتماز، بلكه ممكن اولديغى قدر كندينى محافظه ايدهجك. ناصلكه اون سنه إختيارى بر إنزوايى إختيار ايدوب طاقتِ بشرڭ فوقنده صيقنتيلره تحمّل ايدهرك حكومتڭ ايشنه هيچ بر جهتله قاريشمادم و قاريشمق آرزو ايتمدم. چونكه خدمتِ قدسيهم بنى منع ايدييور.
أى أهلِ حلّ و عقد! عجبا هيچ ممكن ميدر كه؛ (يگرمى بش سنه أوّل غزتهلرڭ يازديغى گبى) بر مقاله ايله اوتوز بيڭ آدمى كندى فكرينه چويرن و قوجه حركت اوردوسنڭ نظرِ دقّتنى كندينه چويرن و إنگليزڭ باشپاپاسنڭ آلتى يوز كلمه ايله ايستديگى سؤاللرينه آلتى كلمه ايله جواب ويرن و بدايتِ حرّيتده أڭ مشهور بر ديپلومات گبى نطق سويلهين بر آدمڭ يوز يگرمى رسالهسنده دنيايه، سياسته باقهجق يالڭز اونبش كلمه مى بولونور؟ هيچ بر عقل قبول ايدر مى كه؛ بو آدم سياستى تعقيب ايدييور و مقصدى دنيادر و حكومته ايليشمكدر. أگر فكرى، سياست و حكومته ايليشمك اولسه ايدى، بويله بر آدم بر تك رسالهسنده صريحًا، إشارةً، يوز يرده مقصدينى إحساس ايدهجكدى. عجبا او آدمڭ مقصدى سياستجه تنقيد اولسه ايدى، يالڭز تستّر و إرثيته دائر أسكى زماندن بَرى جارى بر ايكى دستوردن باشقه مدارِ تنقيد بولناماز مى ايدى؟
أوت قوجه بر إنقلابى ياپان بر حكومتڭ رژيمنه مخالف بر فكرِ سياستى تعقيب ايدن بر آدم، بر ايكى معلوم مادّهلر دگل، يوز بيڭلر مادّهِٔ تنقيد بولابيليردى. گويا حكومتِ جمهوريهنڭ يالڭز إنقلابى بر ايكى كوچك مسئلهدر. بن ده اونى هيچ بر تنقيد مقصدم اولماديغى حالده، أسكيدن يازديغم بر ايكى كتابمده ذكر ايتديگم بر ايكى كلمه وارمش دييه "حكومتڭ رژيمنه و إنقلابنه هجوم ايدييور"
— 579 —
دينيلمش. ايشته بن ده صورويورم: بويله أڭ أدنا بر جزايه مدار اولاميان علمى بر مادّهيه قوجه بر مملكتى مشغول ايدوب أنديشه ويرهجك بر شكل ويريلير مى؟
ايشته بنى و بش اون دوستلريمى بو عادى، أهمّيتسز جزايه چارپمق، عموم مملكتده عليهمزه شدّتلى بر پروپاغنده و ملّتى قورقوتوب بزدن نفرت ايتديرمك و توقيفم ايچون داخليه ناظرينى مهمّ بر قوّتله إسپارطهده بر تك نفرڭ گورهجگى ايشى گورمك ايچون إسپارطهيه جلب ايديلمهسى و هيئتِ وكيله رئيسى عصمت، ولايتِ شرقيهيه او مناسبتله گيتمسى و ايكى آى بنم حپسده بتون بتون قونوشمقدن منع ايديلمم و بو غربتده، كيمسهسزلكده هيچ بر كيمسهنڭ حالمى صورمق و سلام گوندرمهسنه ميدان ويريلمهمسى گوسترييور كه؛ طاغ گبى بر آغاجده نخود گبى بر تك ميوه بولونديروب معناسز، حكمتسز، قانونسز بر وضعيتدر كه، دگل حكومتِ جمهوريه گبى أڭ زياده قانونپرست و قانونى بر حكومت، بلكه حكمتله ايش گورمك معناسيله حكومت نامى ويريلن دنياده هيچ بر حكومتڭ ايشى اولاماز.
بن حكومتِ جمهوريهنڭ قانونلرينه إستنادًا حقوقمى قانون دائرهسنده ايستهيورم. قانون نامنه قانونسزلق ايدنلرى جنايتله إتهام ايدييورم. بويله جانيلرڭ كيفلرينى ألبته حكومتِ جمهوريهنڭ قانونلرى ردّ ايدر و حقوقمى إعاده ايدر اميدندهيم.
أسكيشهر حپسنده تجريدِ مطلقده موقوف
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭