— 26 —
دردنجى لمعه
"مِنْهَاجُ السُّنَّه" بو رسالهيه لايق گورولمشدر.
("مسئلهِٔ إمامت" بر مسئلهِٔ فرعيه اولديغى حالده، زياده أهمّيت ويريلديگندن بر مسائلِ ايمانيه صيرهسنه گيروب، علمِ كلامده و اصول الدينده مدارِ نظر اولديغى جهتله، قرآنه و ايمانه عائد خدمتِ أساسيهمزه مناسبتى بولونديغندن جزئى بحث ايديلدى.)
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ ٭ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ٭ قُلْ لَا اَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ اَجْرًا اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبٰى ٭
شو آيتِ عظيمهنڭ چوق حقائقِ عظيمهسندن بر ايكى حقيقتنه ايكى مقام" ايله إشارت ايدهجگز.
— 27 —
برنجى مقام
"درت نكته"در.
برنجى نكته:رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ امّتنه قارشى كمالِ شفقت و مرحمتنى إفاده ايدييور. أوت روايتِ صحيحه ايله محشرڭ دهشتندن هركس حتّى أنبيا دخى "نفسى، نفسى" ديدكلرى زمان، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام "اُمّتى، اُمّتى" دييه رأفت و شفقتنى گوسترهجگى گبى، يڭى دنيايه گلديگى زمان أهلِ كشفڭ تصديقيله والدهسى اونڭ مناجاتندن "اُمّتى، اُمّتى" ايشيتمش. هم بتون تاريخِ حياتى و نشر ايتديگى شفقتكارانه مكارمِ أخلاق، كمالِ شفقت و رأفتنى گوسترديگى گبى؛ امّتنڭ حدسز صلواتنه حدسز إحتياج گوسترمكله، امّتنڭ بتون سعادتلريله كمالِ شفقتندن علاقهدار اولديغنى گوسترمكله حدسز بر شفقتنى گوسترمش. ايشته بو درجه شفقتلى و مرحمتلى بر رهبرڭ سنّتِ سنيهسنه مراعات ايتمهمك، نه درجه نانكورلك و وجدانسزلق اولديغنى قياس أيله.
ايكنجى نكته:رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، كلّى و عمومى وظيفهِٔ نبوّت ايچنده بعض خصوصى، جزئى مادّهلره قارشى عظيم بر شفقت گوسترمشدر. ظاهر حاله گوره او عظيم شفقتى، او خصوصى جزئى مادّهلره صرف ايتمهسى، وظيفهِٔ نبوّتڭ فوق العاده أهمّيتنه اويغون گلمييور. فقط حقيقتده او جزئى مادّه، كلّى عمومى بر وظيفهِٔ نبوّتڭ مدارى اولابيلهجك بر سلسلهنڭ اوجى و ممثّلى اولديغندن، او سلسلهِٔ عظيمهنڭ حسابنه اونڭ ممثّلنه فوق العاده أهمّيت ويريلمش. مثلا: رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام حضرتِ حسن و حسينه قارشى
— 28 —
كوچكلكلرنده گوستردكلرى فوق العاده شفقت و أهمّيتِ عظيمه، يالڭز جبلّى شفقت و حسِّ قرابتدن گلن بر محبّت دگل، بلكه وظيفهِٔ نبوّتڭ بر خيطِ نورانيسنڭ بر اوجى و وراثتِ نبويهنڭ غايت أهمّيتلى بر جماعتنڭ منشئى، ممثّلى، فهرستهسى جهتيلهدر. أوت رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، حضرتِ حسنى (رض) كمالِ شفقتندن قوجاغنه آلارق باشنى اوپمهسيله؛ حضرتِ حسندن (رض) تسلسل ايدن نورانى نسلِ مباركندن غوثِ أعظم اولان شاهِ گيلانى گبى چوق مهدىمثال ورثهِٔ نبوّت و حَمَلهِٔ شريعتِ أحمديه (عصم) اولان ذاتلرڭ حسابنه حضرتِ حسنڭ (رض) باشنى اوپمش و او ذاتلرڭ إستقبالده ايدهجكلرى خدمتِ قدسيهلرينى نظرِ نبوّتله گوروب تقدير و إستحسان ايتمش و تقدير و تشويقه علامت اولارق حضرتِ حسنڭ (رض) باشنى اوپمش. هم حضرتِ حسينه قارشى گوستردكلرى فوق العاده أهمّيت و شفقت، حضرتِ حسينڭ (رض) سلسلهِٔ نورانيهسندن گلن زين العابدين، جعفرِ صادق گبى أئمّهِٔ عالىشان و حقيقى ورثهِٔ نبويه گبى پك چوق مهدىمثال ذواتِ نورانيهنڭ نامنه و دينِ إسلام و وظيفهِٔ رسالت حسابنه بويننى اوپمش، كمالِ شفقت و أهمّيتنى گوسترمشدر.
أوت ذاتِ أحمديهنڭ (عصم) غيبآشنا قلبيله، دنياده عصرِ سعادتدن أبد طرفنده اولان ميدانِ حشرى تماشا ايدن و يردن جنّتى گورن و زميندن گوكدهكى ملائكهلرى مشاهده ايدن و زمانِ آدمدن بَرى ماضى ظلماتنڭ پردهلرى ايچنده گيزلنمش حادثاتى گورن، حتّى ذاتِ ذو الجلالڭ رؤيتنه مظهر اولان نظرِ نورانيسى، چشمِ إستقبالبينيسى، ألبته حضرتِ حسن و حسينڭ آرقهلرنده تسلسل ايدن أقطاب و أئمّهِٔ ورثه و مهديلرى گورمش و اونلرڭ عمومى نامنه باشلرينى اوپمش. أوت حضرتِ حسنڭ (رض) باشنى اوپمهسنده، شاهِ گيلانىنڭ حصّهِٔ عظيمهسى وار.
— 29 —
اوچنجى نكته:اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبٰى آيتنڭ بر قَوله گوره معناسى: "رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، وظيفهِٔ رسالتڭ إجراسنه مقابل اجرت ايستهمز، يالڭز آلِ بيتنه مودّتى ايستهيور." أگر دينيلسه: بو معنايه گوره قرابتِ نسليه جهتندن گلن بر فائده گوزهتلمش گورونويور. حالبوكه، اِنَّ اَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ اَتْقٰيكُمْ سرّينه بناءً قرابتِ نسليه دگل، بلكه قربيتِ إلٰهيه نقطهسنده وظيفهِٔ رسالت جريان ايدييور؟
الجواب:رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام، غيبآشنا نظريله گورمش كه: آلِ بيتى، عالمِ إسلام ايچنده بر شجرهِٔ نورانيه حكمنه گچهجك. عالمِ إسلامڭ بتون طبقاتنده كمالاتِ إنسانيه درسنده رهبرلك و مرشدلك وظيفهسنى گورهجك ذاتلر، أكثريتِ مطلقه ايله آلِ بيتدن چيقهجق. تشهّددهكى اُمّتڭ "آل" حقّندهكى دعاسى كه،
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلٰى اٰلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى اِبْرَاهِيمَ وَ عَلٰى اٰلِ اِبْرَاهِيمَ اِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
در. مقبول اولاجغنى كشف ايتمش. يعنى ناصلكه ملّتِ إبراهيميهده أكثريتِ مطلقه ايله نورانى رهبرلر حضرتِ إبراهيمڭ (عس) آلندن، نسلندن اولان أنبيا اولديغى گبى؛ اُمّتِ محمّديهده ده (عصم) وظائفِ عظيمهِٔ إسلاميتده و أكثر طُرُق و مسالكنده أنبياءِ بنى إسرائيل گبى، أقطابِ آلِ بيتِ محمّديهيى (عصم) گورمش. اونڭ ايچون
لَا اَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ اَجْرًا اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبٰى
ديمهسيله أمر اولنهرق، آلِ بيته قارشى اُمّتڭ مودّتنى ايستهمش. بو حقيقتى تأييد ايدن ديگر روايتلرده فرمان ايتمش: "سزه ايكى شى بيراقييورم. اونلره تمسّك ايتسهڭز، نجات بولورسڭز. برى: كتاب اللّٰه، برى: آلِ بيتم." چونكه سنّتِ سنيهنڭ منبعى و محافظى و هر جهتله إلتزام ايتمهسيله مكلّف اولان آلِ بيتدر.
— 30 —
ايشته بو سرّه بناءًدر كه؛ كتاب و سنّته إتّباع عنوانيله بو حقيقتِ حديثيه بيلديريلمشدر. ديمك آلِ بيتدن، وظيفهِٔ رسالتجه مرادى: سنّتِ سنيهسيدر. سنّتِ سنيهيه إتّباعى ترك ايدن، حقيقى آلِ بيتدن اولماديغى گبى، آلِ بيته حقيقى دوست ده اولاماز.
هم اُمّتنى آلِ بيتڭ أطرافنده طوپلامق آرزوسنڭ سرّى شودر كه: زمان گچدكجه آلِ بيت چوق تكثّر ايدهجگنى إذنِ إلٰهى ايله بيلمش و إسلاميت ضعفه دوشهجگنى آڭلامش. او حالده غايت قوّتلى و كثرتلى بر جماعتِ متسانده لازم كه، عالمِ إسلامڭ ترقّياتِ معنويهسنده مدار و مركز اولابيلسين. إذنِ إلٰهى ايله دوشونمش و اُمّتنى آلِ بيتى أطرافنه طوپلاماسنى آرزو ايتمش. أوت آلِ بيتڭ أفرادى ايسه، إعتقاد و ايمان خصوصنده سائرلردن چوق ايلرى اولماسه ده، ينه تسليم، إلتزام و طرفگيرلكده چوق ايلريدهدرلر. چونكه إسلاميته فطرةً، نسلًا و جبلّيةً طرَفداردرلر. جبلّى طرفدارلق ضعيف و شانسز، حتّى حقسز ده اولسه بيراقيلماز. نرهده قالدى كه، غايت قوّتلى، غايت حقيقتلى، غايت شانلى، بتون سلسلهِٔ أجدادى باغلانديغى و شرف قزانديغى و جانلرينى فدا ايتدكلرى بر حقيقته طرفدارلق، نه قدر أساسلى و فطرى اولديغنى بِالبداهه حسّ ايدن بر ذات، هيچ طرفدارلغى بيراقير مى؟ أهلِ بيت، ايشته بو شدّتِ إلتزام و فطرى إسلاميت جهتيله دينِ إسلام لهنده أدنا بر أمارهيى، قوّتلى بر برهان گبى قبول ايدر. چونكه فطرى طرفداردر. باشقهسى ايسه، قوّتلى بر برهان ايله صوڭره إلتزام ايدر.
دردنجى نكته:اوچنجى نكته مناسبتيله شيعهلرله أهلِ سنّت و جماعتڭ مدارِ نزاعى، حتّى عقائدِ ايمانيه كتابلرينه و أساساتِ ايمانيه صيرهسنه گيرهجك درجهده بيوتلمش بر مسئلهيه قيصهجه بر إشارت ايدهجگز. مسئله شودر:
— 31 —
أهلِ سنّت و جماعت دير كه: "حضرتِ على (رض)، خلفاءِ أربعهنڭ دردنجيسيدر. حضرتِ صدّيق (رض) داها أفضلدر و خلافته داها مستحق ايدى كه، أڭ أوّل او گچدى." شيعهلر ديرلر كه: "حق، حضرتِ علىنڭ (رض) ايدى. اوڭا حقسزلق ايديلدى. عمومندن أڭ أفضل حضرتِ عليدر. (رض)" دعوالرينه گتيردكلرى دليللرڭ خلاصهسى: ديرلر كه: حضرتِ على (رض) حقّنده وارد أحاديثِ نبويه و حضرتِ علىنڭ (رض) "شاهِ ولايت" عنوانيله أكثريتِ مطلقه ايله أوليانڭ و طريقلرڭ مرجعى و علم و شجاعت و عبادتده خارق العاده صفتلرى و حضرتِ پيغمبر عليه الصلاة والسلام اوڭا و اوندن تسلسل ايدن آلِ بيته قارشى شدّتِ علاقهسى گوسترييور كه؛ أڭ أفضل اودر، دائما خلافت اونڭ حقّى ايدى، اوندن غصب ايديلدى.
الجواب:حضرتِ على (رض) مكرّرًا كندى إقرارى و يگرمى سنهدن زياده او خلفاءِ ثلاثهيه إتّباع ايدهرك اونلرڭ شيخ الإسلاملغى مقامنده بولونماسى، شيعهلرڭ بو دعوالرينى جرح ايدييور. هم خلفاءِ ثلاثهنڭ زمانِ خلافتلرنده فتوحاتِ إسلاميه و مجاهدهِٔ أعدا حادثهلرى و حضرتِ علىنڭ (رض) زمانندهكى واقعهلر، ينه خلافتِ إسلاميه نقطهسنده شيعهلرڭ دعوالرينى جرح ايدييور. ديمك أهلِ سنّت و جماعتڭ دعواسى، حقدر.
أگر دينيلسه:شيعه ايكيدر. برى؛ شيعهِٔ ولايتدر، ديگرى؛ شيعهِٔ خلافتدر. هايدى بو ايكنجى قسم غرض و سياست قاريشديرماسيله حقسز اولسون. فقط برنجى قسمده غرض و سياست يوق. حالبوكه شيعهِٔ ولايت، شيعهِٔ خلافته إلتحاق ايتمش، يعنى؛ أهلِ طُرُقدهكى أوليانڭ بر قسمى حضرتِ علىيى (رض) أفضل گورويورلر. سياست جهتنده اولان شيعهِٔ خلافتڭ دعوالرينى تصديق ايدييورلر.
— 32 —
الجواب:حضرتِ علىيه (رض) ايكى جهتله باقيلمق گركدر. بر جهتى؛ شخصى كمالات و مرتبهسى نقطهسندن. ايكنجى جهت: آلِ بيتڭ شخصِ معنويسنى تمثيل ايتديگى نقطهسندندر. آلِ بيتڭ شخصِ معنويسى ايسه، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ بر نوع ماهيتنى گوسترييور. ايشته برنجى نقطه إعتباريله حضرتِ على (رض) باشده اولارق بتون أهلِ حقيقت، حضرتِ أبو بكر و حضرتِ عُمَرى (رض) تقديم ايدييورلر. خدمتِ إسلاميتده و قربيتِ إلٰهيهده مقاملرينى داها يوكسك گورمشلر. ايكنجى نقطه جهتنده حضرتِ على (رض) شخصِ معنوئِ آلِ بيتڭ ممثّلى و شخصِ معنوئِ آلِ بيت، بر حقيقتِ محمّديهيى (عصم) تمثيل ايتديگى جهتله، موازنهيه گلمز. ايشته حضرتِ على (رض) حقّنده فوق العاده ثناكارانه أحاديثِ نبويه، بو ايكنجى نقطهيه باقييورلر. بو حقيقتى تأييد ايدن بر روايتِ صحيحه وار كه؛ رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام فرمان ايتمش: "هر نبىنڭ نسلى كندندندر. بنم نسلم، علىنڭ (رض) نسليدر."
حضرتِ علىنڭ (رض) شخصى حقّنده سائر خلفادن زياده ثناكارانه أحاديثڭ كثرتله إنتشارينڭ سرّى شودر كه: أمويلر ايله خارجيلر، اوڭا حقسز هجوم و تنقيص ايتدكلرينه مقابل أهلِ سنّت و جماعت اولان أهلِ حق، اونڭ حقّنده رواياتى چوق نشر ايتديلر. سائر خلفاءِ راشدين ايسه، اويله تنقيد و تنقيصه چوق معروض قالمادقلرى ايچون، اونلر حقّندهكى أحاديثڭ إنتشارينه إحتياج گورولمدى. هم إستقبالده حضرتِ على (رض) أليم حادثاته و داخلى فتنهلره معروض قالاجغنى نظرِ نبوّتله گورمش، حضرتِ علىيى (رض) مأيوسيتدن و اُمّتنى اونڭ حقّنده سوءِ ظندن قورتارمق ايچون مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِىٌّ مَوْلَاهُ گبى مهمّ حديثلرله علىيى (رض) تسلّى و اُمّتى إرشاد ايتمشدر.
— 33 —
حضرتِ علىيه (رض) قارشى شيعهِٔ ولايتڭ إفراطكارانه محبّتلرى و طريقت جهتندن گلن تفضيللرى، كنديلرينى شيعهِٔ خلافت درجهسنده مسئول ايتمز. چونكه أهلِ ولايت مسلك إعتباريله، محبّت ايله مرشدلرينه باقارلر. محبّتڭ شأنى إفراطدر. محبوبنى مقامندن فضله گورمك آرزو ايدييور و اويله ده گورويور. محبّتڭ طاشقينلقلرنده أهلِ حال معذور اولابيليرلر. فقط اونلرڭ محبّتدن گلن تفضيلى، خلفاءِ راشدينڭ ذمّنه و عداوتنه گيتمهمك شرطيله و اصولِ إسلاميهنڭ خارجنه چيقمهمق قيديله معذور اولابيليرلر. شيعهِٔ خلافت ايسه؛ أغراضِ سياست، ايچنه گيرديگى ايچون، غرضدن، تجاوزدن قورتولامييورلر، إعتذار حقّنى غيب ايدييورلر. حتّى لَا لِحُبِّ عَلِىٍّ بَلْ لِبُغْضِ عُمَرَ جملهسنه ماصدق اولارق حضرتِ عُمَرڭ (رض) أليله ايران ملّيتى جريحه آلديغى ايچون، إنتقاملرينى حبِّ على صورتنده گوستردكلرى گبى، عَمر ابن العاصڭ حضرتِ علىيه (رض) قارشى خروجى و عُمَر ابن سعدڭ حضرتِ حسينه (رض) قارشى فجيع محاربهسى، عُمَر إسمنه قارشى شدّتلى بر غيظ و عداوتى شيعهلره ويرمش.
أهلِ سنّت و جماعته قارشى شيعهِٔ ولايتڭ حقّى يوقدر كه، أهلِ سنّتى تنقيد ايتسين. چونكه أهلِ سنّت، حضرتِ علىيى (رض) تنقيص ايتمدكلرى گبى، جدّى سَورلر. فقط حديثجه تهلكهلى صاييلان إفراطِ محبّتدن چكينيورلر. حديثجه حضرتِ علىنڭ (رض) شيعهسى حقّندهكى ثناىِ نبوى، أهلِ سنّته عائددر. چونكه إستقامتلى محبّتله حضرتِ علىنڭ (رض) شيعهلرى، أهلِ حق اولان أهلِ سنّت و جماعتدر. حضرتِ عيسى عليه السلام حقّندهكى إفراطِ محبّت، نصارا ايچون تهلكهلى اولديغى گبى؛ حضرتِ على (رض) حقّنده ده او طرزده إفراطِ محبّت، حديثِ صحيحده تهلكهلى اولديغى تصريح ايديلمش.
— 34 —
شيعهِٔ ولايت أگر ديسه كه:حضرتِ علىنڭ (رض) كمالاتِ فوق العادهسى قبول اولوندقدن صوڭره، حضرتِ صدّيقى (رض) اوڭا ترجيح ايتمك قابل اولمايور.
الجواب:حضرتِ صدّيقِ أكبرڭ و فاروقِ أعظمڭ (رض) شخصى كمالاتيله و وراثتِ نبوّت وظيفهسيله زمانِ خلافتدهكى كمالاتى ايله برابر بر ميزانڭ كفهسنه، حضرتِ علىنڭ (رض) شخصى كمالاتِ خارقهسيله، خلافت زمانندهكى داخلى بِالمجبوريه گيرديگى أليم واقعهلردن گلن و سوءِ ظنلره معروض اولان خلافت مجاهدهلرى برابر ميزانڭ ديگر كفهسنه بيراقيلسه؛ ألبته حضرتِ صدّيقڭ (رض) وياخود فاروقڭ (رض) وياخود ذى النّوريْنڭ (رض) كفهسى آغير گلديگنى أهلِ سنّت گورمش، ترجيح ايتمش. هم اون ايكنجى و يگرمى دردنجى سوزلرده إثبات ايديلديگى گبى: نبوّت، ولايته نسبةً درجهسى او قدر يوكسكدر كه؛ نبوّتڭ بر درهم قدر جلوهسى، بر بطمان قدر ولايتڭ جلوهسنه مرجّحدر. بو نقطهِٔ نظردن حضرتِ صدّيقِ أكبرڭ (رض) و فاروقِ أعظمڭ (رض) وراثتِ نبوّت و تأسيسِ أحكامِ رسالت نقطهسنده حصّهلرى طرفِ إلٰهيدن زياده ويريلديگنه، خلافتلرى زمانلرندهكى موفّقيتلرى أهلِ سنّت و جماعتجه دليل اولمش. حضرتِ علىنڭ (رض) كمالاتِ شخصيهسى، او وراثتِ نبوّتدن گلن او زياده حصّهيى حكمدن إسقاط ايدهمديگى ايچون، حضرتِ على (رض) شيخَيْنِ مكرّميْنڭ زمانِ خلافتلرنده اونلره شيخ الإسلام اولمش و اونلره حرمت ايتمش. عجبا حضرتِ علىيى (رض) سَون و حرمت ايدن أهلِ حق و سنّت، حضرتِ علىنڭ (رض) سَوْديگى و جدّى حرمت ايتديگى شيخَيْنى ناصل سومهسين و حرمت ايتمهسين؟
بو حقيقتى بر مثال ايله ايضاح ايدهلم. مثلا: غايت زنگين بر ذاتڭ إرثيتندن أولادلرينڭ برينه يگرمى بطمان گوموش ايله درت بطمان آلتون ويريلييور. ديگرينه
— 35 —
بش بطمان گوموش ايله بش بطمان آلتون ويريلييور. اوبرينه ده اوچ بطمان گوموش ايله بش بطمان آلتون ويريلسه؛ ألبته آخردهكى ايكيسى چندان كميةً آز آلييورلر، فقط كيفيةً زياده آلييورلر. ايشته بو مثال گبى شيخَيْنڭ وراثتِ نبوّت و تأسيسِ أحكامِ رسالتندن تجلّى ايدن حقيقتِ أقربيتِ إلٰهيه آلتونندن حصّهلرينڭ آز بر فضلهلغى، كمالاتِ شخصيه و ولايت جوهرندن نشئت ايدن قربيتِ إلٰهيهنڭ و كمالاتِ ولايتڭ و قربيتڭ چوغنه غالب گلير. موازنهده بو نقطهلرى نظره آلمق گركدر. يوقسه شخصى شجاعتى و علمى و ولايتى نقطهسنده بربرى ايله موازنه ايديلسه، حقيقتڭ صورتى دگيشير. هم حضرتِ علىنڭ (رض) ذاتنده تمثّل ايدن شخصِ معنوئِ آلِ بيت و او شخصيتِ معنويهده وراثتِ مطلقه جهتيله تجلّى ايدن حقيقتِ محمّديه (عصم) نقطهسنده موازنه ايديلمز. چونكه اوراده پيغمبر عليه الصلاة والسلامڭ سرِّ عظيمى وار.
امّا شيعهِٔ خلافت ايسه، أهلِ سنّت و جماعته قارشى محجوبيتندن باشقه هيچ بر حقلرى يوقدر. چونكه بونلر حضرتِ علىيى (رض) فوق العاده سومك دعواسنده اولدقلرى حالده تنقيص ايدييورلر و سوءِ أخلاقده بولونديغنى اونلرڭ مذهبلرى إقتضا ايدييور. چونكه دييورلر كه: "حضرتِ صدّيق ايله حضرتِ عُمَر (رض) حقسز اولدقلرى حالده حضرتِ على (رض) اونلره مماشات ايتمش، شيعه إصطلاحنجه تقيّه ايتمش؛ يعنى اونلردن قورقمش، رياكارلق ايتمش." عجبا بويله قهرمانِ إسلام و "أسد اللّٰه" عنواننى قزانان و صدّيقلرڭ قوماندانى و رهبرى اولان بر ذاتى، رياكار و قورقاقلق ايله و سومديگى ذاتلره تصنّعكارانه محبّت گوسترمكله و يگرمى سنهدن زياده خوف آلتنده مماشات ايتمكله حقسزلره تبعيتى قبول ايتمكله متّصف گورمك، اوڭا محبّت دگلدر. او چشيد محبّتدن حضرتِ على (رض) تبرّى ايدر. ايشته أهلِ حقّڭ مذهبى هيچ بر جهتله حضرتِ علىيى (رض)
— 36 —
تنقيص ايتمز، سوءِ أخلاق ايله إتهام ايتمز. اويله بر خارقهِٔ شجاعته قورقاقلق إسناد ايتمز و ديرلر كه: "حضرتِ على (رض)، خلفاءِ راشدينى حق گورمسه ايدى، بر دقيقه طانيماز و إطاعت ايتمزدى. ديمك كه اونلرى حقلى و راجح گورديگى ايچون، غيرت و شجاعتنى حقپرستلك يولنه تسليم ايتمش."
الحاصل:هر شيئڭ إفراط و تفريطى ايى دگلدر. إستقامت ايسه حدِّ وسطدر كه، أهلِ سنّت و جماعت اونى إختيار ايتمش. فقط مع التأسّف أهلِ سنّت و جماعت پردهسى آلتنه وهّابيلك و خارجيلك فكرى قسمًا گيرديگى گبى، سياست مفتونلرى و بر قسم ملحدلر، حضرتِ علىيى (رض) تنقيد ايدييورلر. حاشا، سياستى بيلمديگندن خلافته تام لياقت گوسترمهمش، إداره ايدهمهمش دييورلر. ايشته بونلرڭ بو حقسز إتهاملرندن عَلويلر، أهلِ سنّته قارشى كوسمك وضعيتنى آلييورلر. حالبوكه أهلِ سنّتڭ دستورلرى و أساس مذهبلرى، بو فكرلرى إقتضا ايتمييور بلكه عكسنى إثبات ايدييورلر. خارجيلرڭ و ملحدلرڭ طرفندن گلن بويله فكرلر ايله أهلِ سنّت محكوم اولاماز. بلكه أهلِ سنّت، عَلويلردن زياده حضرتِ علىنڭ (رض) طرفداريدرلر. بتون خطبهلرنده، دعالرنده حضرتِ علىيى (رض) لايق اولديغى ثنا ايله ذكر ايدييورلر. خصوصًا أكثريتِ مطلقه ايله أهلِ سنّت و جماعت مذهبنده اولان أوليا و أصفيا، اونى مرشد و شاهِ ولايت بيلييورلر. عَلويلر، هم عَلويلرڭ هم أهلِ سنّتڭ عداوتنه إستحقاق كسب ايدن خارجيلرى و ملحدلرى بيراقوب، أهلِ حقّه قارشى جبهه آلمامليدرلر. حتّى بر قسم عَلويلر، أهلِ سنّتڭ عنادينه سنّتى ترك ايدييورلر. هر نه ايسه بو مسئلهده فضله سويلهدك. چونكه علمانڭ بيْننده زياده مدارِ بحث اولمشدر.
أى أهلِ حق اولان أهلِ سنّت و جماعت! و أى آلِ بيتڭ محبّتنى مسلك إتّخاذ ايدن عَلويلر!
چابوق بو معناسز و حقيقتسز، حقسز، ضررلى اولان نزاعى آراڭزدن
— 37 —
قالديريڭز. يوقسه شيمديكى قوّتلى بر صورتده حكم أيلهين زندقه جريانى، بريڭزى ديگرى عليهنده آلَت ايدوب أزمهسنده إستعمال ايدهجك. بونى مغلوب ايتدكدن صوڭره، او آلَتى ده قيرهجق. سز أهلِ توحيد اولديغڭزدن اخوّتى و إتّحادى أمر ايدن يوزر أساسلى رابطهِٔ قدسيه مابيْنڭزده واركن، إفتراقى إقتضا ايدن جزئى مسئلهلرى بيراقمق ألزمدر.
٭ ٭ ٭
ايكنجى مقام
فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
آيتنڭ ايكنجى حقيقتنه دائر اولاجق.
(٭): بو ايكنجى مقام، اون برنجى لمعه اولارق تأليف ايديلمشدر.
٭ ٭ ٭