اوچنجى لمعه

(بو لمعه‌يه بر درجه حسّ و ذوق قاريشمش. حسّ و ذوقڭ جوشقونلقلرى ايسه عقلڭ دستورلرينى، فكرڭ ميزانلرينى چوق ديڭله‌مدكلرندن و مراعات ايتمدكلرندن بو اوچنجى لمعه منطق ميزانلرى ايله طارتيلماملى.)

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

آيتنڭ مئالنى إفاده ايدن

يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى ٭ يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى

ايكى جمله‌سى مهمّ ايكى حقيقتى إفاده ايدييورلر. اوندندر كه: نقشيلرڭ رؤساسندن بر قسم، بو ايكى جمله ايله كنديلرينه بر ختمهٔ‌ِ مخصوص ياپوب مختصر بر ختمهٔ‌ِ نقشيه حكمنده طوتويورلر. مادام او عظيم آيتڭ مئالنى بو ايكى جمله إفاده ايدييور. بز بو ايكى جمله‌نڭ إفاده ايتديگى ايكى حقيقتِ مهمّه‌نڭ بر قاچ نكته‌سنى بيان ايده‌جگز.

برنجى نكته:برنجى دفعه يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى بر عملياتِ جرّاحيه حكمنده قلبى ماسوادن تجريد ايدييور، كسييور. شويله كه: إنسان، ماهيت

جامعيتى إعتباريله موجوداتڭ همان أكثريسيله علاقه‌داردر. هم إنسانڭ ماهيتِ جامعه‌سنده حدسز بر إستعدادِ محبّت درج ايديلمشدر. اونڭ ايچون إنسان ده عموم موجوداته قارشى بر محبّت بسله‌يور. قوجه دنيايى بر خانه‌سى گبى سَوييور. أبدى جنّته باغچه‌سى گبى محبّت ايدييور. حالبوكه محبّت ايتديگى موجودات طورمييورلر، گيدييورلر. فراقدن دائما عذاب چكييور. اونڭ او حدسز محبّتى، حدسز بر معنوى عذابه مدار اولويور. او عذابى چكمكده قباحت، قصور اوڭا عائددر. چونكه قلبنده‌كى حدسز إستعدادِ محبّت، حدسز بر جمالِ باقى‌يه مالك بر ذاته توجيه ايتمك ايچون ويريلمش. او إنسان سوءِ إستعمال ايده‌رك او محبّتى فانى موجوداته صرف ايتديگى جهتله قصور ايدييور، قصورڭ جزاسنى، فراقڭ عذابيله چكييور.

ايشته بو قصوردن تبرّى ايدوب او فانى محبوباتدن قطعِ علاقه ايتمك، او محبوبلر اونى ترك ايتمه‌دن أوّل او اونلرى ترك ايتمك جهتيله محبوبِ باقى‌يه حصرِ محبّتى إفاده ايدن يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى اولان برنجى جمله‌سى: "باقئِ حقيقى يالڭز سنسڭ. ماسوا فانيدر. فانى اولان ألبته باقى بر محبّته و أزلى و أبدى بر عشقه و أبد ايچون ياراديلان بر قلبڭ علاقه‌سنه مدار اولاماز." معناسنى إفاده ايدييور. "مادام او حدسز محبوبات فانيدرلر، بنى بيراقوب گيدييورلر؛ اونلر بنى بيراقمه‌دن أوّل بن اونلرى يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى ديمكله بيراقييورم. يالڭز سن باقيسڭ و سنڭ إبقاڭ ايله موجودات بقا بولابيلديگنى بيلوب إعتقاد ايدرم. اويله ايسه سنڭ محبّتڭله اونلر سَويلير. يوقسه علاقهٔ‌ِ قلبه لايق دگللر." ديمكدر. ايشته بو حالتده قلب، حدسز محبوباتندن واز گچييور. حُسن و جماللرى اوستنده فانيلك طامغه‌سنى گورور، علاقهٔ‌ِ قلبى كسر. أگر كسمزسه، محبوبلرى عددنجه معنوى جريحه‌لر اولويور.

ايكنجى جمله اولان يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى او حدسز جريحه‌لره هم مرهم، هم ترياق اولويور. يعنى: يَا بَاقِى "مادام سن باقيسڭ، يتر؛ هر شيئه بدلسڭ. مادام سن وارسڭ، هر شى وار." أوت موجوداتده سببِ محبّت اولان حُسن و إحسان و كمال، عموميتله باقئِ حقيقينڭ حُسن و إحسان و كمالاتنڭ إشاراتى و چوق پرده‌لردن گچمش ضعيف گولگه‌لريدر؛ بلكه جلوهٔ‌ِ أسماءِ حسنى‌نڭ گولگه‌لرينڭ گولگه‌لريدر.

ايكنجى نكته:إنسانڭ فطرتنده بقايه قارشى غايت شديد بر عشق وار. حتّى هر سَوْديگى شيده قوّهٔ‌ِ واهمه جهتيله بر نوع بقا توهّم ايدر، صوڭره سَور. نه وقت زوالنى دوشونسه ويا گورسه، دريندن درينه فرياد ايدر. بتون فراقلردن گلن فريادلر، عشقِ بقادن گلن آغلامالرڭ ترجمانلريدر. أگر توهّمِ بقا اولمازسه محبّت ايده‌مز. حتّى دينيله‌بيلير كه: عالمِ بقانڭ و أبدى جنّتڭ بر سببِ وجودى، شو ماهيتِ إنسانيه‌ده‌كى او شدّتلى عشقِ بقادن چيقان غايت قوّتلى آرزوىِ بقا و بقا ايچون فطرى عمومى دعادر كه، باقئِ ذو الجلال او شديد صارصيلماز فطرى آرزويى، او تأثيرلى قوّتلى عمومى دعايى قبول ايتمشدر كه، فانى إنسانلر ايچون باقى بر عالمى خلق ايتمش. هم هيچ ممكن ميدر كه: فاطرِ كريم، خالقِ رحيم، كوچك معده‌نڭ جزئى آرزوسنى و موقّت بر بقا ايچون لسانِ حال ايله دعاسنى حدسز أنواعِ مطعوماتِ لذيذيه‌نڭ ايجاديله قبول ايتسين ده، عموم نوعِ بشرڭ پك بيوك بر إحتياجِ فطريدن گلن پك شدّتلى بر آرزوسنى و كلّى و دائمى و حقلى و حقيقتلى، قاللى، حاللى، بقايه دائر غايت قوّتلى دعاسنى قبول ايتمه‌سين؟ حاشا، يوز بيڭ دفعه حاشا. قبول ايتمه‌مك ممكن دگلدر. هم حكمت و عدالتنه و رحمت و قدرتنه هيچ بر جهتله ياقيشماز.

مادام إنسان بقايه عاشقدر، ألبته بتون كمالاتى، لذّتلرى، بقايه تابعدر. و مادام بقا، باقئِ ذو الجلاله مخصوصدر و مادام باقينڭ أسماسى باقيه‌در و مادام باقينڭ آيينه‌لرى باقينڭ رنگنى، حكمنى آلير و بر نوع بقايه مظهر اولور. ألبته إنسانه أڭ لازم ايش، أڭ مهمّ وظيفه؛ او باقى‌يه قارشى علاقه پيدا ايتمكدر و أسماسنه ياپيشمقدر. چونكه باقى يولنه صرف اولونان هر شى، بر نوع بقايه مظهر اولور. ايشته او ايكنجى يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى جمله‌سى بو حقيقتى إفاده ايدييور. إنسانڭ حدسز معنوى ياره‌لرينى تداوى ايتمكله برابر، فطرتنده‌كى غايت شدّتلى آرزوىِ بقايى اونڭله تطمين ايدييور.

اوچنجى نكته:شو دنياده زمانڭ، فنا و زوالِ أشياده‌كى تأثيراتى غايت مختلفدر. و موجودات ايسه متداخل دائره‌لر گبى بربرى ايچنده ايكن، حكملرى زوال نقطه‌سنده آيرى آيرى اولويور. ناصلكه ساعتڭ ثانيه‌لرينى صايان دائره‌سى، دقيقه‌يى و ساعتى و گونلرى صايان دائره‌لرى ظاهرًا بربرينه بڭزر، فقط سرعتده بربرينه مخالفدر. اويله ده: إنسانده‌كى جسم، نفس، قلب، روح دائره‌لرى اويله متفاوتدر. مثلا: جسمڭ بقاسى، حياتى، وجودى؛ بولونديغى بر گون، بلكه بر ساعت اولديغى و ماضى و مستقبلى معدوم و ميّت بولونديغى حالده، قلبڭ حاضر گوندن چوق گون أوّل، چوق گون صوڭره‌كى زمانه قدر دائرهٔ‌ِ وجودى و حياتى گنيشدر. روحڭ حاضر گوندن سنه‌لر أوّل و سنه‌لر صوڭره‌كى بر دائرهٔ‌ِ عظيمه، دائرهٔ‌ِ حياتنه و وجودينه داخلدر.

ايشته بو إستعداده بناءً حياتِ قلبى و روحى‌يه مدار اولان معرفتِ إلٰهيه و محبّتِ ربّانيه و عبوديتِ سبحانيه و مرضياتِ رحمانيه جهتيله بو دنياده‌كى فانى عمر، باقى بر عمرى تضمّن ايدر و أبدى و باقى بر عمرى إنتاج ايدر و باقى و لا يموت بر عمر حكمنه گچر. أوت باقئِ حقيقينڭ محبّت، معرفت، رضاسى يولنده بر ثانيه،

بر سنه‌در. أگر اونڭ يولنده اولمازسه، بر سنه بر ثانيه‌در. بلكه اونڭ يولنده بر ثانيه، لا يموتدر، چوق سنه‌لردر. و دنيا جهتنده أهلِ غفلتڭ يوز سنه‌سى، بر ثانيه حكمنه گچر. مشهور بويله بر سوز وار كه:

سِنَةُ الْفِرَاقِ سَنَةٌ وَ سَنَةُ الْوِصَالِ سِنَةٌ

يعنى: "فراقڭ بر ثانيه‌سى، بر سنه قدر اوزوندر و وصالڭ بر سنه‌سى، بر ثانيه قدر قيصه‌در." بن بو فقره‌نڭ بتون بتون عكسنه دييورم كه: وصال، يعنى باقئِ ذو الجلالڭ رضاسى دائره‌سنده لِوجه اللّٰه‌ بر ثانيه وصال، دگل يالڭز بويله بر سنه، بلكه دائمى بر پنجرهٔ‌ِ وصالدر. غفلت و ضلالت فراقى ايچنده دگل بر سنه، بلكه بيڭ سنه، بر ثانيه حكمنده‌در. او سوزدن داها مشهور شو سوز وار:

اَرْضُ الْفَلَاتِ مَعَ الْاَعْدَاءِ فِنْجَانٌ سَمُّ الْخِيَاطِ مَعَ الْاَحْبَابِ مَيْدَانٌ

حكممزى تأييد ايدييور.

مشهور أوّلكى سوزڭ صحيح بر معناسى بودر كه: فانى موجوداتڭ وصالى مادام فانيدر، نه قدر اوزون ده اولسه ينه قيصه حكمنده‌در. سنه‌سى، بر ثانيه گبى گچر؛ حسرتلى بر خيال و أسفلى بر رؤيا اولور. بقايى ايسته‌ين قلبِ إنسانى بر سنه وصالده، يالڭز بر ثانيه‌جكده آنجق ذرّه گبى بر ذوقنى آلابيلير. فراق ايسه ثانيه‌سى بر سنه دگل، سنه‌لردر. چونكه فراقڭ ميدانى گنيشدر. بقايى ايسته‌ين بر قلبه، فراق چندان بر ثانيه ده اولسه، سنه‌لر قدر تخريبات ياپار. چونكه حدسز فراقلرى إخطار ايدر. مادّى و سفلى محبّتلر ايچون بتون ماضى و مستقبل، فراقله طولودر.

شو مسئله مناسبتيله ديرز: أى إنسانلر! فانى، قيصه، فائده‌سز عمريڭزى؛ باقى، اوزون، فائده‌لى، ميوه‌دار ياپمق ايستر ميسڭز؟ مادام ايسته‌مك إنسانيتڭ إقتضاسيدر، باقئِ حقيقينڭ يولنه صرف ايديڭز. چونكه باقى‌يه متوجّه اولان شى، بقانڭ جلوه‌سنه مظهر اولور. مادام هر إنسان غايت شدّتلى بر صورتده اوزون بر

عمر ايستر، بقايه عاشقدر و مادام بو فانى عمرى، باقى عمره تبديل ايدن بر چاره وار و معنًا چوق اوزون بر عمر حكمنه گچيرمك ممكندر. ألبته إنسانيتى سقوط ايتمه‌مش بر إنسان، او چاره‌يى آرايه‌جق و او إمكانى بِالفعله چويرمگه چاليشه‌جق و توفيقِ حركت ايده‌جك. ايشته او چاره بودر: اللّٰه‌ ايچون ايشله‌ييڭز، اللّٰه‌ ايچون گوروشوڭز، اللّٰه‌ ايچون چاليشڭز. "للّٰه‌، لِوجه اللّٰه‌، لِاجلِ اللّٰه‌" رضاسى دائره‌سنده حركت ايديڭز. او وقت سزڭ عمريڭزڭ دقيقه‌لرى، سنه‌لر حكمنه گچر.

بو حقيقته إشارةً ليلهٔ‌ِ قادر گبى بر تك گيجه، سكسان كسور سنه‌دن عبارت اولان بيڭ آى حكمنده اولديغنى نصِّ قرآن گوسترييور. هم بو حقيقته إشارت ايدن أهلِ ولايت و حقيقت بيْننده بر دستورِ محقّق اولان "بسطِ زمان" سرّيله چوق سنه‌لر حكمنده اولان بر قاچ دقيقه‌لق زمانِ معراج، بو حقيقتڭ وجودينى إثبات ايدر و بِالفعل وقوعنى گوسترييور. معراجڭ بر قاچ ساعت مدّتى، بيڭلر سنه‌لر حكمنده وسعتى و إحاطه‌سى و اوزونلغى واردر. چونكه او معراج يوليله، بقا عالمنه گيردى. بقا عالمنڭ بر قاچ دقيقه‌سى، شو دنيانڭ بيڭلر سنه‌سنى تضمّن ايتمشدر. هم شو حقيقته بنا ايديلن بَيْن الأوليا كثرتله وقوع بولمش اولان "بسطِ زمان" حادثه‌لريدر. بعض أوليا بر دقيقه‌ده، بر گونلك ايشى گورمش. بعضلرى بر ساعتده، بر سنه وظيفه‌سنى ياپمش. بعضلرى بر دقيقه‌ده، بر ختمهٔ‌ِ قرآنيه‌يى اوقومش اولدقلرينى روايت ايدوب إخبار ايدييورلر. بويله أهلِ حق و صدق، بيله‌رك كذبه ألبته تنزّل ايتمزلر. هم او درجه حدسز و كثرتلى بر تواترله "بسطِ زمان"

(حاشيه): قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا اَوْ بَعْضَ يَوْمٍ آيتيله وَلَبِثُوا فِى كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا آيتى "طىِّ زمانى" گوسترديگى گبى، وَاِنَّ يَوْمًا عِنْدَ رَبِّكَ كَاَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ آيتى ده "بسطِ زمانى" گوسترر.

حقيقتنى عينًا مشاهده ايتدكلرى مدارِ شبهه اولاماز. شو "بسطِ زمان" هركسجه مصدّق بر نوعى، رؤياده گورونويور. بعضًا بر دقيقه‌ده إنسانڭ گورديگى رؤيايى، گچيرديگى أحوالى، قونوشديغى سوزلرى، گورديگى لذّتلرى ويا چكديگى ألملرى گورمك ايچون يقظه عالمنده بر گون، بلكه گونلر لازمدر.

الحاصل:إنسان چندان فانيدر. فقط بقا ايچون خلق ايديلمش و باقى بر ذاتڭ آيينه‌سى اولارق ياراديلمش و باقى ميوه‌لرى ويره‌جك ايشلرى گورمكله توظيف ايديلمش و باقى بر ذاتڭ، باقى أسماسنڭ جلوه‌لرينه و نقشلرينه مدار اولاجق بر صورت ويريلمشدر. اويله ايسه بويله بر إنسانڭ حقيقى وظيفه‌سى و سعادتى: بتون جهازاتى و بتون إستعداداتيله او باقئِ سرمدينڭ دائرهٔ‌ِ مرضياتنده أسماسنه ياپيشوب، أبد يولنده او باقى‌يه متوجّه اولوب گيتمكدر. لسانى يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى ديديگى گبى؛ قلبى، روحى، عقلى، بتون لطائفى "هُوَ الْبَاقِى، هُوَ الْاَزَلِىُّ الْاَبَدِىُّ، هُوَ السَّرْمَدِىُّ، هُوَ الدَّائِمُ، هُوَ اْلمَطْلُوبُ، هُوَ اْلمَحْبُوبُ، هُوَ اْلمَقْصُودُ، هُوَ اْلمَعْبُودُ" ديمه‌لى.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا

٭ ٭ ٭