— 117 —
بوندن صوڭرهكى فهرسته، اوننجى شعاع نامنى آلان قسمدر رسالهِٔ نورڭ خاص شاكردلرى تأليف ايتمشلردر.
اوننجى شعاع
فهرستهنڭ ايكنجى جلدى
(٭): بو اوننجى شعاع اولان فهرستهنڭ ايكنجى قسمى ايچون حضرتِ استاديمز قسطمونى لاحقهسنده شويله بويورمقدهدر:
"فهرستهيى تقسيم الأعمال طرزنده متساند هيئتڭزڭ شخصِ معنويسنه توديعڭز چوق گوزلدر. تام و دائمى بر استاد بولديڭز."
خدمتنده بولنان طلبهلرى
— 119 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
اون آلتنجى لمعه
مسائلِ مهمّهدن بعض مسائل حقّنده صوريلان سؤاللرڭ جوابلرينى محتويدر. شويله كه؛ أڭ باشده، مراقآور درت سؤاله جوابدر.
برنجيسى:"أهلِ سنّت و جماعت حقّنده بر فرَج و بر فتوحات اولاجغى حقّنده أهلِ كشفڭ ويرديگى خبرلرڭ ظهور ايتمهمسى نهدندر؟" دييه صورولماسنه مقابل، غايت گوزل بر جوابدر.
ايكنجيسى:"رسالهِٔ نورڭ مؤلّفى، كنديسنى شدّتلى تضييقات آلتنده طوتان أهلِ دنيانڭ عليهنده بولونماسى لازم گليركن، اونلره مادّةً ايليشمهمسنڭ سببى نهدر؟" سؤالنه غايت لطيف بر جوابدر.
اوچنجيسى:"إنگليز و ايتاليان گبى حكومتلرڭ بو حكومتله محاربه ايتمك ايستهملرينه قارشى، نهدن شدّتلى بر صورتده حرب عليهنده بولونويورسڭز؟ حالبوكه بو گبى حادثهلر، ملّتڭ قوّهِٔ معنويهسنڭ منبعى اولان حميتِ إسلاميهيى تهييج ايتمكله، شعائرِ إسلاميهنڭ إحياسنه و بدعهلرڭ رفعنه بر درجه مدار اولور." دييه واقع سؤاله ويريلن پك لطافتلى بر جوابدر.
دردنجيسى:"نهدن ألڭزدهكى نورلى رسالهلرى هركسه گوسترمهمك ايچون، آرقداشلريڭزه إحتياطى توصيه ايدييورسڭز؟ و نهدن خلقلرى بو نورلرڭ فيضلرندن محروم ايدييورسڭز؟" سؤالنه ويريلن پك خوش، پك گوزل بر جوابدر.
— 120 —
خاتمهسنده، لحيهِٔ سعادت حقّنده صوريلان بر سؤاله قارشى شبههلرى إزاله ايدن غايت مقنع بر جوابدر.
داها صوڭره، أسكيدن بَرى ملحدلرڭ ايليشدكلرى اوچ مسئلهيه دائر صوريلان سؤاللره ويريلن اوچ جوابدر.
برنجى سؤال:
حَتّٰى اِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ
آيتِ كريمهسنڭ مئالى اولان: "ذو القرنيْن، گونشى حرارتلى و چامورلى بر چشمه صوينده غروب ايتديگنى گورمش؟"
ايكنجى سؤال:سدِّ ذو القرنيْن نرهدهدر؟ و يأجوج و مأجوج كيملردر؟
اوچنجى سؤال:حضرتِ عيسى عليه السلام، آخر زمانده گلوب دجّالى ئولديرهجگنه دائر سؤاللره او قدر علوى جوابلر ويريلمش كه؛ هم أهلِ ايمانڭ ايمانلرينى تقويه ايدر، هم بلاغتيله أديبلرى صوصديرر، هم ده ملحدلرى إلزام ايدهرك طوقاتلر.
نهايتنده، مغيباتِ خمسهدن يالڭز ايكيسى حقّنده صوريلان مهمّ بر سؤاله أهمّيتلى بر جواب واردر.
رشدى
اون يدنجى لمعه
زهرهدن گلمش "اون بش نوطه"دن عبارتدر.
برنجى نوطه:نفسِ إنسانيتڭ مبتلا اولديغى آفل و نافل شيلرڭ، أطوارِ عالم
— 121 —
اوزرنده حقيقتلرينى گوستروب، قلبڭ رابطهسنى كسوب، يوزينى بقا و آخرته چويرر.
ايكنجى نوطه:بر دستورِ قرآنى اولان تواضعى أمر و تكبّردن منع ايدر.
اوچنجى نوطه:كُلُّ اٰتٍ قَرِيبٌ سرّيله؛ موتڭ حقيقتنى، گوزل و عينِ حقيقت بر تمثيل ايله آچوب، اوزون أمللرى و ألملرى كسر. حىّ و قيّوم و باقى و دائم و بِيَدِهِ الْخيره هر امورى تسليم ايدر.
دردنجى نوطه:مطّرد بر قانونِ عادت اللّٰه اولان موسملرڭ، عصرلرڭ دگيشمهسنده، أكثر أشيانڭ عينًا إعاده و تازهلنمسيله، شجرهِٔ كائناتڭ أڭ مكمّل ميوهسى اولان إنسانڭ، موسمِ حشرِ أكبرده عينًا إعاده ايديلهجگنى، قطعيًا إثبات ايدر.
بشنجى نوطه:شو عصرِ فلاكت و هلاكتڭ أڭ بيوك مصيبتى اولان و دينسزلگه گيدن مدنيتِ سقيمهنڭ ايچ يوزينى و يوزندهكى پچهيى و جهنّمنمون ماهيتنى، هداىِ قرآنى ايله موازنه صورتيله آچار، گوسترر. أهلِ ايمانى اوڭا تمايلدن شدّتلى تنفير ايتديروب، سارى بر وبايى تشخيص ايله، أجزاخانهِٔ قرآنيهدن زمزمِ ترياقى ايچيرر.
آلتنجى نوطه:نفس و شيطانڭ أڭ بيوك حيله و دسيسهلرندن اولان؛ كافرلرڭ چوقلقلرينى و اونلرڭ بعض حقائقِ ايمانيهنڭ إنكارندهكى إتّفاقلرينى وسوسه صورتيله گوسترهرك، شبههلرى و دينه قارشى لاقيدلغى، عينِ حق و حقيقت بر تمثيل ايله كوكندن كسن و طوباءِ جنّت اولان ايمان آغاجنى يتيشديرن مجرّب بر إكسيرِ نورانيدر.
يدنجى نوطه:حياتِ إجتماعيهِٔ إسلاميهنڭ مضر بر ميقروبى اولان و ترقّياتِ أجنبيهده سعادت ظن ايديلن، ظلملى و ظلمتلى إحتراصاتِ دنيويهيه أهلِ ايمانى
— 122 —
سَوق ايدن ساختهكار حميتفروشلرى، قرآنڭ ألماس قلنجيله ئولديرهرك، إرتداده يوز طوتان وياخود مرتبهِٔ فسقه اينن أهلِ ايمانى، قرآنِ حكيمڭ خستهخانهسنه آلير، تداوى ايدر.
سكزنجى نوطه:وَسِعَتْ رَحْمَتُهُ كُلَّ شَيْءٍ نڭ بر سرّينى، وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ نڭ بر حقيقتنى، اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ نڭ بر دستورينى، فَسُبْحَانَ الَّذِى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ نڭ بر نكتهسنى تفسير ايدوب، كائناتده ذرّهدن شمسه قدر هر شى بر وظيفه ايله مكلّف اولوب، بتون سعى و حركتلرى قانونِ قدر ايله جريان ايتديگنى؛ و جنابِ حق كمالِ كرمندن، خدمت ايچنده مكافات اولارق بر لذّت درج ايتديگنى إثبات و ايضاح ايله.. موجوداتڭ أڭ مكمّلى و ذىحياتڭ رئيسى و أرضڭ خليفهسى اولان إنسان، تنبللك ايدوب غفلته دوشرسه؛ جماداتدن داها جامد، سينكدن چكرگهدن داها قانسز اولاجغنى ايقاظ و إنذار ايله، إنسانلرى وظيفهِٔ فطريهلرينه سَوق ايدوب، الوهيتِ مطلقهيى إثبات ايدر.
طوقوزنجى نوطه:جنابِ حق كمالِ كرميله، أڭ بيوك شيئى أڭ كوچك شيده درج ايتديگى جهتله؛ كائناتدهكى خير و كمالاتى، شجرهِٔ كائناتڭ ميوهسى و چكردگى اولان، نوعِ إنسانڭ حقيقتنى طاشييان نبيلرده گوسترديگنى؛ و نبيلره إنتساب ايدن، خير و كمالاته، نوره و سروره چيقهجغى گبى، عبوديت جهتيله ده، بر ذرّه گبى كوچك بر مخلوق اولان إنسانڭ، فهرستيت و او إنتساب جهتيله، آغزندن چيقان "اللّٰه أكبر" صداسى، كُرهِٔ أرضڭ بيوك بر "اللّٰه أكبر"ى حكمنه گچديگنى، حقّ اليقين بر بيان ايله، حقّڭ سعادتنى، ايمانڭ حسنِ كمالنى بِالبداهه إظهار ايدوب.. ضلالت، شر، خسارت؛ دينڭ مخالفنده اولديغنى قطعى إثبات ايدر.
— 123 —
اوننجى نوطه:جنابِ حقّڭ نورِ معرفتنه يتيشمك و باقمق؛ و آيات و شاهدلرڭ آيينهلرنده براهين و دليللرڭ أمارهلرينى گورمك اوچ چشيد اولوب.. بر قسمى، صو گبى؛ ايكنجى قسمى، هوا گبى؛ اوچنجى قسمى، نور گبى اولوب.. تقرّبڭ تعريفنى و بعديتڭ ورطهلرينى بيان ايدر.
اون برنجى نوطه:قرآنِ معجز البيانڭ إفادهسندهكى شفقت و مرحمتڭ حكمتنى، هم اُسلوبِ قرآنيهدهكى جزالت و سلاستدهكى فطريلگى گوسترر.
اون ايكنجى نوطه:مُوتُوا قَبْلَ اَنْ تَمُوتُوا قَولِ شريفنه إمتثالًا، كُلُّ اٰتٍ قَرِيبٌ سرّيله موتڭ و قبرڭ ماهيتنى گوستروب، سركش نفسِ أمّارهنڭ ديزگيننى چكر. هم قيصه بر عمر و موقّت بر حياتده، بو عجيب عصرده، سعادتِ أبديهيه أڭ يارايشلى عمل و أڭ مقبول خدمت و أڭ دواملى ثواب، "ايمانڭ تقويهسنه مدار رسالهِٔ نور طلبهلرينڭ طرزنده علومِ ايمانيهيه چاليشمق" اولديغنى بيان ايدن و أهلِ علم و أهلِ قلمى ايقاظ ايدن بر دستورِ حقيقتدر.
اون اوچنجى نوطه:مدارِ إلتباس اولمش "بش مسئله"در.
برنجيسى:
اِنَّكَ لَا تَهْدِى مَنْ اَحْبَبْتَ وَلٰكِنَّ اللّٰهَ يَهْدِى مَنْ يَشَاءُ
سرّيله، طريقِ حقده چاليشان و مجاهده ايدنلر يالڭز كندى وظيفهسنى دوشونوب، جنابِ حقّڭ وظيفهسنه قاريشماملرى لازم گلديگنى؛ و شدّتِ حرص يوزندن، وظيفهِٔ عبوديت و مأموريتى، آمريت و معبوديتله إلتباس ايدنلره قارشى تفريق ايدوب، حدّينى تجاوز ايدن إنسانه مقامنى گوسترن، هركسه لزوملى بر مسئلهدر.
ايكنجى مسئله:عبوديتڭ منشئى، أمرِ إلٰهى؛ و نتيجهسى، رضاىِ إلٰهى؛ و ثمراتى و فوائدى، اُخرويه اولديغنى؛ و دنيايه عائد فائدهلر و ثمرهلر و منفعتلر،
— 124 —
عبوديته، ورد و ذكره علّت ويا علّتڭ بر جزئى اولسه، عبوديتى قسمًا إبطال ايتديگنى بيان ايله سرِّ عبوديتڭ حكمتنى درس ويرن چوق مهمّ و لزوملى بر مسئلهدر.
اوچنجيسى:
طُوبٰى لِمَنْ عَرَفَ حَدَّهُ وَلَمْ يَتَجَاوَزْ طَوْرَهُ
حديثِ قدسيسنڭ مقدّس دستورينى گوزل بر تمثيل ايله ايضاح ايدوب، عبوديتڭ أساسى اولان عجز، فقر و قصور و نقصنى بيلمك و نياز ايله درگاهِ إلٰهينڭ رحمت قپوسنى چالمق لازم گلديگنى؛ هم هر عملده بر إخلاص جهتى اولديغندن، إنسان حركتنده رضاىِ إلٰهىيى دوشونوب، وظيفهِٔ إلٰهيهيه قاريشمامسيله أعلاىِ علّيّينه چيقهجغنى يول گوسترن مهمّ بر مسئلهدر.
دردنجى مسئله:
وَلَا تَاْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ
آيتنڭ معناىِ إشاريسيله، منعمِ حقيقىيى خاطره گتيرمهين و اونڭ ناميله ويريلمهين نعمتى يمك و آلمق جائز اولماديغ نى؛ أگر محتاج ايسه، أسبابِ ظاهريهنڭ باشى اوزرنده منعمِ حقيقينڭ رحمت ألنى گوروب، "بسم اللّٰه" دييوب آلينهجغنى؛ هم أسبابِ ظاهريهيى پرستش ايدنلرى آلداتان ايكى شيئڭ برابر گلمهسى ويا بولونماسى اولان إقترانى، علّت ظنّ ايتمهلرينى گوزل و مقاومتسوز ايضاحله، يوزلرى منعمِ حقيقىيه چويرر.
بشنجى مسئله:بر جماعتڭ سعيلريله حاصل اولان بر نتيجه ويا شرفى، او جماعتڭ رئيسنه ويا استادينه ويرمك؛ هم جماعته، هم ده او استاد و رئيسه ظلم اولديغى گبى.. جنابِ حقّڭ نور و فيضنه معكس و وسيله و واسطه اولان استادڭ، مصدر و مقتدر و منبع تلقّى ايديلمهمك لازم گلديگنى، گوزل بر تمثيل ايله إثبات ايدوب، حقيقتِ حاله پنجره آچوب گوسترر.
— 125 —
اون دردنجى نوطه:توحيده دائر درت كوچك رمزدر.
برنجى رمز:طار نظرلى، قاصر فكرلى و محاكمهسز عقللى، أسبابپرست إنسانڭ نظرينى وحدانيتِ إلٰهيهنڭ دليللرينه چويروب، گوزل بر تمثيل اوزرنده "لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ" دير، توحيدى إثبات ايدر.
ايكنجى رمز:يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى نڭ بر سرّينى تفسير ايدوب، عشقِ مجازىيه مبتلا اولان إنسانه، عشقِ حقيقىيى و معبودِ بِالحقّى گوسترر.
اوچنجى رمز:حياتِ باقيهيه و سرمدى منظرهلره نامزد، يوكسك مقامده خلق اولنان إستعدادات و لطائفِ إنسانيه، بعضًا هيچ أندر هيچ اولان هواىِ نفسه أسير بولونديغندن، ايقاظ و إنذار ايله إنسانى تيقّظه سَوق ايدن بيوك بر حقيقتڭ كوچك بر اوجيدر.
دردنجى رمز:اوزون أمللردن و گچمش و گلهجك ألملردن روح و قلبى گوزل بر تمثيل ايله قورتاروب، "لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰه" كلمهِٔ قدسيهسنڭ شفاياب و رحمتبخش خزينهسنه تسليم ايدر.
اون بشنجى نوطه:"اوچ مسئله"در.
برنجيسى: إسمِ حفيظڭ تجلّئِ أتمّنه إشارت ايدن
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ
آيتيله، حفيظِ ذو الجلالڭ كُرهِٔ أرض تارلاسنده أزل علميله خلق ايدوب زرع ايتديگى تخملرى، كثيف طوپراق ايچنده و شدّتِ برودت قارشيسنده مقاومتسز، نهايتسز ضعيف و كوچك اولدقلرى حالده محافظه ايدوب، حشرِ بهاريده باشقه بر عالمدن گلمشلر گبى، أوامرِ تكوينيهيه إمتثال ايله گلمهلريله، أمانتِ كبرا حَمَلهسى و أرضڭ خليفهسى و كائناتڭ
— 126 —
ميوهسى اولان إنسانلرڭ أفعال و آثار و أقواللرى و حسنات و سيّئاتلرى محافظه ايديلوب حشرڭ صباحنده ميدانِ محاسبهيه گتيريلهجگنى قطعى إثبات ايدوب، حشرى بعض سببلر نتيجهسى بعيد گورن إنسانلره، بِالمشاهده نمونهسنى گوسترر.
حافظ على
اون سكزنجى لمعه
اونوتلمش، يازيلمامش. مباركلر هيئتنڭ چاليشقان قهرمانى كوچك علىنڭ حصّهسيدر و حقّيدر كه يازسين. اونڭ ايچون اونوتلمش.
اون طوقوزنجى لمعهكُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لَا تُسْرِفُوا آيتِ كريمهسنى "يدى نكته" ايله تفسير ايدن، إقتصادى أمر ايدوب، إسراف و تبذيردن نهى ايدن و بِالخاصّه بو عصردهكى بشره غايت مهمّ بر درسِ حكمت ويرن، قيمتدار و چوق مبارك بر رسالهدر.
برنجى نكته:جنابِ حق، بشره إحسان ايتديگى بِالجمله نعمتلرڭ مقابلنده بشردن آنجق بر "شكر" ايستديگنى؛ إقتصاد، هم نعمتلره قارشى بر إحترام، هم جنابِ حقّه بر شكرِ معنوى، هم نعمتڭ بركتلنمسنه بر وسيله اولديغنى.. إسراف ايسه؛ منعمِ حقيقينڭ نعمتلرينه بر حرمتسزلك و بر تحقير اولمقله، وخيم نتيجهلرى بولونديغنى بيان ايدر.
— 127 —
ايكنجى نكته:وجودِ بشر بر سراى، معده بر أفندى، آغزدهكى قوّهِٔ ذائقه بر قپوجى، أطعمهنڭ ويرديگى لذّتلر برر بخشيش اولديغنى گوسترهرك؛ وجودڭ إدارهسى إقتصاد ايله تأمين ايديلديگنى، إسراف ايسه موازنهسزلگى و خستهلقلرى توليد ايتديگنى بيان ايدر.
اوچنجى نكته:قوّهِٔ ذائقه، مادّى جسده إنحصار ايتمكدن زياده؛ عقله، روحه و قلبه باقديغندن، إسراف ايتمهمك، ذلّت و سفالته دوشمهمك و او قوّهِٔ ذائقهيى طاشييان لسانى شكرده إستعمال ايتمك شرطيله لذيذ طعاملرڭ ترجيح و تعقيب ايديلهبيلهجگنى؛ و بو حقيقت، خارقه قوّهِٔ قدسيه صاحبى شاهِ گيلانى (قس) حضرتلرينڭ إحياىِ أموات كرامتِ عظيمهسيله ايضاح ايديلهرك؛ روح جسده، قلب نفسه، عقل معدهيه حاكم اولدقدن صوڭره، شكرڭ منتها درجهلرينه واصل اولمقله ممكن اولديغنى بيان ايدر.
دردنجى نكته:إقتصاد سببِ بركت اولديغندن مقتصدلرڭ حياتلرى عزّتله گچديگنى؛ إسراف ايدنلرڭ هر وقت سفالته، حتّى ديلنجيلگه قدر دوشدكلرينى، حتّى حيثيت و ناموسلرينى و حتّى مقدّساتِ دينيهلرينى بيله فدا ايتدكلرينى؛ و إقتصادڭ منافعِ عظيمهسنى و إسرافڭ دهشتلى ضررلرينى و سخاوتڭ گوزللگى ايچنده بر اودونجى إختيارڭ إستغناسنى ذكر ايدهرك، إقتصادڭ قيمت و عزّتنى، سخاوتڭ فوقنه چيقارير.
بشنجى نكته:غايت مراقآور بر بال واقعهسيله، إقتصاددهكى عزّت و بركتڭ و إسرافدهكى سفالت و محروميتڭ بر سرّينى، پك حقيقتلى بر صورتده ايضاح ايدر.
آلتنجى نكته:خسّت ايله، خسّتدن آيرى اولان إقتصاد خصلتِ ممدوحهسنى، حضرتِ عُمَرڭ اوغلى حضرتِ عبد اللّٰهڭ (رض) بر واقعهسيله
— 128 —
اويله ايضاح ايدر كه؛ إقتصادڭ خسّت اولماديغنى و إسرافدن آيرى اولان سخاوتڭ درجهِٔ كمالنى گوسترر.
يدنجى نكته:إسراف حرصى، حرص قناعتسزلگى، قناعتسزلك خيبت و خسارتى و هم إخلاصى قاچيرمقله أعمالِ اُخرويهيى زدهلهمك گبى اوچ مهمّ نتيجهيى توليد ايتديگنى؛ و ذكاوتلرى يوزندن معروف أديبلرڭ ديلنجيلگه قدر تنزّل ايتدكلرينى و بر قسم عالملرڭ حرص يوزندن ضيقِ معيشته گرفتار اولدقلرينى تمثيللرله او قدر گوزل ايضاح ايدر كه، فوقنده بيان و ايضاح تصوّر ايديلهمز.
خسرو
يگرمنجى لمعه
اِنَّا اَنْزَلْنَا اِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ
إلخره.. آيتِ كريمهسيله،
هَلَكَ النَّاسُ اِلَّا الْعَالِمُونَ وَهَلَكَ الْعَالِمُونَ اِلَّا الْعَامِلُونَ وَهَلَكَ الْعَامِلُونَ اِلَّا الْمُخْلِصُونَ وَالْمُخْلِصُونَ عَلٰى خَطَرٍ عَظِيمٍ
حديثِ شريفى موجبنجه، إسلاميتده إخلاص أڭ مهمّ بر أساس اولديغنڭ سرّينى، حدسز نكتهلرندن "بش نقطه" ايله تفسير و ايضاح ايدر.
برنجى نقطه:"أهلِ دنيا و أهلِ غفلت و أهلِ ضلالت و أهلِ نفاق رقابتسز بر صورتده إتّفاق ايتدكلرى حالده، نهدن أهلِ حق و أهلِ هدايت رقابتلى إختلاف ايدييورلر؟" دييه واقع پك مهمّ و پك مدهش و أهلِ حق و أهلِ حميتى حقيقةً قان آغلاتديران بو سؤاله، چوق أسبابدن يدى سبب ايله جواب ويريلمشدر. شويلهدر:
— 129 —
أهلِ حق و أهلِ هدايتڭ إختلافاتى؛ حقيقتسز، ذليل اولدقلرندن و همّتسز، آشاغى و عاقبتى دوشونميهرك قصير النظر اولدقلرندن و قيصقانج و دنيايه حريص اولدقلرندن اولماديغى گبى.. أهلِ غفلت و أهلِ ضلالتڭ ده قوّتلى إتّفاقلرى، حقيقتلى و عاقبتى دوشوندكلرندن و يوكسك نظرلى اولدقلرندن اولماديغنى او قدر عالى بر اُسلوبله و حقيقتلى بر إفاده ايله بيان و ايضاح ايدر كه؛ "فسبحان اللّٰه، سببلرى بيلينمديگندن، هر آن ايچون اوچ يوز أللى ميليون فداكار تبعهسى بولونان بو عالى إسلاميت، ناصل اولمش ده هپسى يوز أللى ميليونى تجاوز ايتمهين و ئولومدن دهشتلى قورقان اوچ درت فرنك حكومتڭ ألنده أسير اولمشلر؟ هم اويله بر أسارتله محكوم ايديلمشلر كه، (اللّٰه! اللّٰه!) هر فرصتده اويله دهشتلى شناعتلر ياپيلمش كه؛ أنگيزيسيون مظالمنه رحمت اوقوتهجق إشكنجهلر، بيچاره أهلِ إسلامه تطبيق ايديلمش؛ گوزياشلرينه بدل، طمارلرندن متماديًا قانلر آقيتديريلمش؛ بر دگنك جزايه مقابل، أهلِ حميتڭ بوينلرى، غدّار ظالملرڭ أللريله قوپاريلمش، آتيلمش؛ او بيچاره مسلمان حميتپرورلرينڭ بر قسمى دار آغاجلرينه آصيلمش، حياتلرينه خاتمه ويريلمش، دنيانڭ اُفقلرنده مرحمتسزجه تشهير ايديلمش.. هم حياتِ دنيويهلرى پارچه پارچه ايديلمش، هم حياتِ اُخرويهلرى زدهلنمش؛ بر قسمنڭ ايسه هر ايكى حياتلرى و سعادتلرى بردن إمحا ايديلمش... نهدندر؟" دييه واقع اولاجق سؤالڭ جوابلرى، ألماس خزينهسنه دگر قيمتندهكى بو رسالهنڭ برنجى نقطهسنڭ ويرديگى ايضاحاتڭ نتيجهسندن آڭلاشيلمقدهدر.
ايشته بو زواللى مسلمانلر حق و حقيقت مسلگنده گيدرلركن، خطايه و ياڭليشه دوشمهلرى يوزندن إخلاصلرى زدهلنمش، آرالرينه رقابت گيرمش، بيْنلرندهكى إتّفاق و إتّحاد يرينه تفرقه و إختلاف گيرمش.. بِالنَّتيجه، بو حاللر
— 130 —
تداوى ايديلمهمش، بو مرضلر توسّع ايتمش؛ بو حاللرى گورن أهلِ ضلالت، أهلِ إسلامڭ بو إختلافات و تفرقهسنى غنيمت بيلمش، دسيسهلرله عالمِ إسلامه هجوم ايتمشلر، زواللى أهلِ إسلامى پك مدهش بر أسارت آلتنه آلمشلر، محو ايتمك ايچون چاليشمشلر. ايشته عصرلردن بَرى اوچ يوز أللى ميليون أهلِ إسلامى، زنجيرلر آلتنده، هر گون، هر ساعت، هر آن اينيم اينيم ايڭلهتن حالتلرڭ سببلرى، بو رسالهنڭ برنجى نقطهسيله پك حقيقتلى بر صورتده ايضاح ايديلمش. فقط هيهات! زمان و زمين مساعد دگلمش كه، بش نقطهدن يالڭز بر نقطهسى يازيلمش؛ ديگرلرى تأخير ايديلهرك، يازيلمامش.
خسرو
يگرمى برنجى لمعه
(حاشيه): بو رسالهنڭ اون بش گونده بر دفعه اوقونماسى حقّنده توصيه واردر.
وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ٭ وَ قُومُوا ِللّٰهِ قَانِتِينَ ٭ قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَا وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰيهَا ٭ وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰيَاتِى ثَمَنًا قَلِيلًا
آيتلرينى تفسير ايدر. هر عملِ خيرده، خصوصًا اُخروى خدمتلرده إخلاصڭ أڭ مهمّ بر أساس اولديغنى بيلديرن چوق قيمتدار بر رسالهدر. بو رساله، أوّلا بو مدهش زماندهكى قرآن خادملريله قونوشارق دير كه: "دهشتلى دشمنلر قارشيسنده، شدّتلى تضييقات آلتنده، مدهش ضلالتلر و صولتلى بدعهلر ايچنده، سزلر غايت آز و غايت ضعيف و فقير و قوّتسز اولديغڭز حالده، غايت آغير و غايت
— 131 —
بيوك و عمومى و قدسى بر وظيفهِٔ ايمانيه و خدمتِ قرآنيه، صِرف بر إحسانِ إلٰهى اولارق، جنابِ حق طرفندن اوموزلريڭزه قونولمشدر. اويله ايسه، هركسدن زياده إخلاصى قزانمغه و اونڭ سرلرينى كنديڭزده يرلشديرمگه مجبور و مكلّف اولديغڭزى بيلمهليسڭز. و إخلاصى ضايع ايدن أسبابدن شدّتله قاچماليسڭز." دير و إخلاصى قزانمق ايچون درت دستورى بيان ايدر.
برنجى دستور:"طوغريدن طوغرىيه رضاىِ إلٰهىيى مقصد ياپماليسڭز" دير.
ايكنجى دستور:رقابتسز، تحكّمسز، غبطهسز، عطالتسز، حقيقى بر تساند ايله، فعاليتلرينى عمومى مقصده توجيه ايدهرك چاليشان بر فابريقهنڭ چرخلرى گبى اولماليسڭز، دير. و سعادتِ أبديهيى نتيجه ويرن و اُمّتِ محمّديهيى (عصم) دنيا و آخرتده ساحلِ سلامته چيقاران بر سفينهِٔ ربّانيهده خدمت ايتديرلديگڭز ايچون إخلاصه، إتّفاقه، تسانده صميميتله صاريلماليسڭز دييه أمر ايدر.
اوچنجى دستور:هم بر قاچ مثال ايله إخلاصڭ بر سرِّ مهمّنى ايضاح ايدر؛ هم إمامِ على (رض) و شاهِ گيلانى (رض) گبى قدسى، خارقه قهرمانلرڭ، نور طلبهلرينڭ باشلرنده استاد و آرقهلرنده يارديمجى اولارق، هر وقت حاضر اولدقلرينڭ وجهنى بيان ايدر.
دردنجى دستور:قارداشلر آراسنده "تفانى" سرّينى، يعنى "قارداش قارداشده فانى اولمق" أساسنى إقامه ايدر.
و إخلاصى قوّتلنديرن بر واسطهنڭ "رابطهِٔ موت" اولديغنى و زدهلهين سببلرڭ "ريا و طولِ أمل" گبى مردود خصلتلر اولديغنى بيلديرر.
— 132 —
إخلاصى قزانمهنڭ ايكنجى سببى؛ دائما حضورِ إلٰهيده اولديغنى دوشونمكدر. بو صورتله هم ريادن قورتولمه چارهسنى، هم قزانيلان إخلاصده چوق مراتب اولديغنى بيان ايدر.
داها صوڭره، إخلاصى قيران سببلردن اوچ مانعدن برنجيسنڭ "مادّى منفعتلر" اولديغنى؛ و أعمالِ اُخرويهدهكى تشريكِ مساعيده معظّم منفعت اولديغنى؛ هم بو اُخروى قزانج، دنيوى شريكلرڭ قزانجلرى گبى اولمايوب، تجزّى و إنقسام ايتمهدن، نقصانسز اولارق، فضلِ إلٰهى ايله، تراكم ايدن ثواب يكونلرينڭ بر مِثلى، إشتراك ايدن فردلرڭ هر برينڭ دفترِ أعمالنه عينًا گيرهجگنى بيان ايدهرك، رقابت و إخلاصسزلقله بو تجارتڭ قاچيرلمهماسنى توصيه ايدر. مانعڭ ايكنجيسى، إخلاصى قيران و أڭ مهمّ بر مرضِ روحى اولوب شركِ خفىيه يول آچان "توجّهِ عامّه"دن شدّتلى قاچمايى و بو گبى مرضلره أهمّيت ويريلمهمسنى أهمّيتله أمر ايدر. اوچنجى مانعده ده قورقو و طمع يوزندن گلهجك ضررلر ايله إخلاصڭ قيريلاجغنى بحث ايدهرك، بو خصوصده هجماتِ ستّهده ايضاحاتِ كافيه ويريلديگندن، او قيمتدار رسالهيه حواله ايديلمكله خاتمه ويريلن، شيرين و لطيف و چوق عالى و مِثلسز و هركسڭ محتاج اولديغى بر رسالهِٔ مباركهدر.
خسرو
يگرمى ايكنجى لمعه
وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللّٰهِ فَهُوَ حَسْبُهُ اِنَّ اللّٰهَ بَالِغُ اَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللّٰهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا
گبى آيتلرله، اوچ إشارت ايله، رسالهِٔ نور مؤلّفنه و رسالهِٔ نوره عائد
— 133 —
چوقلر طرفندن دينيلييور كه: "سن أهلِ دنيانڭ دنياسنه قاريشمديغڭ حالده، نهدندر كه، هر بر فرصتده سنڭ آخرتڭه قاريشييورلر؟ حتّى هيچ بر حكومت تارك الدنيا و منزويلره قاريشمييور؟" مئالنده بر سؤاله قارشى، غايت گوزل جواب ويرييور.
برنجى إشارت:رسالهِٔ نور مؤلّفى و رسالهِٔ نور، بتون أهلِ ايمانڭ، خصوصًا إسپارطه ولايتنڭ معنوى ترقّياتلرينه و ايمانلرينڭ إنبساطنه مهمّ بر مدار اولديغندن؛ بو سؤالڭ جوابنى، دين و شريعت نامنه، حقلرينى مدافعهيه مجبور اولدقلرندن، دينسزلره قارشى مدافعه وظيفهسى، إنسانلرڭ، خصوصًا إسپارطه ولايتنڭ إنسانلرينڭ حقلرى اولديغنى قطعى گوسترر.
ايكنجى إشارت:تنقيد و إستفساركارانه، ميمسز مدنيت طرفندن دينيلن: "سن نهدن بزدن كوسدڭ و بزه مراجعت ايتمييورسڭ؟ حالبوكه بزم پرنسبمز وار. بو عصرڭ مقتضاسى اولارق خصوصى دستورلريمز وار. بونلرڭ تطبيقنى، سن كنديڭه و أهلِ ايمانه قبول ايتمييورسڭ. حالبوكه بو جمهوريتلر دورنده تحكّم و تغلّبى قالديرمق دستورى وار. حالبوكه سن، خواجهلق و إنزوا پردهسى آلتنده نظرِ دقّتى جلب ايتمكلگڭ و حكومتڭ رژيمى خلافنه چاليشديغنى، ماجراىِ حياتڭ گوسترييور. بو سنڭ حالڭ بورژووالره مخصوصدر. بزم، عوام طبقهسنڭ إنتباهى ايله سوسياليزم و بولشويزم دستورلرينى تطبيق ايتمك، ايشمزه يارايور. پرنسبلريمزه مخالف و بورژووا دينيلن طبقهِٔ خواصّڭ إستبداد و تحكّملرى آلتنده عدالتِ محضهيى قبول ايتمك آغير گلييور." گبى سؤاللرينه قارشى:
نه ممكن ظلم ايله، بيداد ايله إمحاىِ حقيقت
چاليش قلبى قالدير، مقتدرسهڭ آدميتدن.
— 134 —
دستوريله جنابِ حقّڭ فضل و كرميله علومِ ايمانيه و قرآنيهيى فهم ايتمك فضيلتنى إحسان ايتديگنى؛ و بو إحسانى قالديرمغه اوغراشان، إنسان صورتنده شيطانلر اولديغنى؛ بر قاچ مهمّ مثال ايله، أهلِ إلحاد و قسمًا منافقلر بو فوق القانون معاملهيى هيچ بر حكومت و هيچ بر فردڭ تصويبنه مظهر اولميان بو معاملهيه جمهوريت حكومتى مساعده ايتمديگنى؛ دگل يالڭز رسالهِٔ نور مؤلّفى، أگر فهم ايتسه نوعِ بشر كوسهجگنى و عناصرڭ حدّتلنديگنى گوسترمكله، غايت گوزل بر جواب ويرييور.
اوچنجى إشارت:ايكى سؤالڭ جوابيدر.
برنجيسى:أهلِ فلسفه، زندقه حسابنه دييورلر كه: "بزم مملكتمزده بولونان بر آدم، مجبورى جمهوريتڭ قانونلرينه إنقياد ايدهجكدر. حالبوكه سن، وظيفهسز اولديغڭ حالده، خلقلرڭ توجّهنى قزانمق ايستهيورسڭ." ديمهلرينه قارشى بر مسكت جواب ويرييور كه، اونلرڭ فويالرينى اورتهيه چيقاروب نه اولدقلرينى گوسترييور.
ايكنجى سؤال:"توجّهِ ناسى و موقعِ عامّهيى قزانمق، بزم وظيفهدارلريمزه مخصوص اولوب، سن وظيفهسز بر آدم اولديغندن، توجّهِ ناسى و موقعِ عامّهيى سزه خوش گورمييورز؟" ديمهلرينه قارشى: أگر إنسان، بر جسددن عبارت اولسيدى، لا يموتانه دنياده قالسه و قبر قپوسى قپانسه و ئولوم ئولديرلسه؛ او وقت وظيفهلر، يالڭز مادّى عسكرلك و إداره مأمورلرينه مخصوص قاليردى. حالبوكه بويله معنوى و غايت مهمّ و بتون بشرى علاقهدار ايدن بر وظيفهنڭ إنكارى؛ "اَلْمَوْتُ حَقّ" دعواسنى، هر گون جنازهلرينڭ مُهريله إمضا ايدوب تصديق ايدن اوتوز بيڭ شاهدڭ شهادتنى تكذيب و إنكار ايتمك ايله اولور. مادام إنكار و تكذيب ايتمك محالدر؛ اويله ايسه، معنوى حاجاتِ ضروريهيه إستناد ايدن
— 135 —
معنوى چوق وظيفهلر وار اولديغنى، گوزل و مهمّ بر ايكى تمثيل ايله ايضاح و إثبات ايدر.
شو رسالهنڭ خاتمهسنده، "أنانيتلى أهلِ دنيانڭ هر ايشنده او قدر حسّاسيت وار كه؛ أگر شعورلرى اولسه ايدى، دها درجهسنده بر معامله اولوردى." دييه أهلِ ايمانه اونلرڭ او حسّاسيت و دسيسهلرينه آلدانماملرينى توصيه ايله، اونلرڭ بو حالى بر إستدراج اولديغنى خبر ويرر.
كوچك على
يگرمى اوچنجى لمعه
اوتوز برنجى مكتوبڭ يگرمى اوچنجى لمعهسى اولان "طبيعت رسالهسى"در. طبيعتدن گلن فكرِ كفرىيى، ديريلميهجك بر صورتده ئولديرن و كفرڭ تمل طاشنى زير و زبر ايدن و چوق چركين و مستكره و غيرِ معقول مضلّ أفكارى، إنصافلى قافلهلردن طرد ايدوب، چيقاران و سعادتِ أبديهنڭ او حقيقتلى يوللرينى پك أهمّيتلى، چوق شيرين و غايت ذوقلى بر صورتده آچارق، دليللريله، برهانلريله إثبات ايدن و مؤلّفنه أبدى رحمت اوقونماسنه وسيله اولان، عالى، غايت قيمتدار بر رسالهدر. بو رساله،
قَالَتْ رُسُلُهُمْ اَفِى اللّٰهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ
آيتِ كريمهسنڭ بر تفسيرِ واضحى اولوب، "جنابِ حق حقّنده شك اولاماز و اولماملى" ديمكله، وجود و وحدانيتِ إلٰهيهيى بداهت درجهسنده گوسترر. شو سرّى ايضاحدن أوّل، بر إخطار ايله، بيڭ اوچيوز اوتوز سكز سنهسنده اوردوىِ إسلامڭ يونانه غلبهسندن نشئه آلان أهلِ ايمانڭ قوّتلى أفكارى ايچنه غايت
— 136 —
مدهش بر زندقه فكرى گيرمك اوزره ايكن، او زندقه مفكورهسنڭ باشنى طاغيتمق غايهسيله آنقرهده عربجه اولارق طبع ايديلمش اولان بو رسالهنڭ، صوڭره عينًا توركجهيه ترجمه ايديلديگنى خاطرلاتير.
مقدّمه: إنسانلرڭ آغزندن چيقان و دينسزلگى إشمام ايدن و أهلِ ايمانڭ بيلميهرك إستعمال ايتدكلرى كلمهلرڭ أڭ مهملرندن اوچ دانهسنى بيان ايدر.
برنجى كلمه:"اَوْجَدَتْهُ الْاَسْبَابُ" يعنى أسبابِ عالم ايجاد ايدييور.
ايكنجى كلمه:"تَشَكَّلَ بِنَفْسِهِ" يعنى كندى كندينه اولويور.
اوچنجى كلمه:"اِقْتَضَتْهُ الطَّبِيعَة" يعنى طبيعت إقتضا ايدوب، ياپييور.
بو اوچ دهشتلى كلمهلرڭ، لا أقل طقسان محالاتى تضمّن ايدن اوچر محالدن طوقوز محال ايله، آچدقلرى اوچ يولى تمامًا قپايارق، دردنجى يول اولان "طريقِ وحدانيت" ايله، بِالجمله موجودات، بر قديرِ ذو الجلالڭ قدرتيله وجود بولديغنى، حقيقى و لطافتلى تمثيللريله إثبات ايدر.
برنجى كلمه:"اَوْجَدَتْهُ الْاَسْبَابُ" تشكيلِ أشيا، أسبابِ عالمڭ إجتماعيله وجود بولماسنڭ پك چوق محالاتندن اوچ دانهسنى ذكر ايدر.
برنجيسى:"هر هانگى بر ذىحياتڭ ايجادى واحدِ أحده ويريلمهيوب، أسبابدن طلب ايديلسه؛ بر أجزاخانهِٔ كبراده موجود قاوانوزلرڭ ايچندهكى مادّهلرڭ غريب بر تصادف أثرى ويا أسن روزگارلرڭ قاوانوزلرى چارپوب دويرهرك ايچندهكى مادّهلرڭ آقماسى و بر يره طوپلانماسى" تمثيليله گوستريلن وجودِ أشيايى أسبابه ويرمك إعتقادينڭ حدسز محاليتنى، بيان ايدر.
— 137 —
ايكنجى محال:موجوداتدن بر سينگڭ إنشاسى واجب الوجوده ويريلمهيوب، أسبابِ عالم ياپييور دينيلسه؛ كائناتڭ أكثريسيله علاقهدار اولان بو سينگڭ هر بر ذرّهسنى؛ گوزينه، قولاغنه، قلبنه و جسدينه يرلشديرمك ايچون، أركانِ عالمى و عناصر و طبايعى، اوسته گبى، او سينگڭ هم ظاهرنده هم باطننده چاليشديرمق لازم گلييور. بو محال، سوفسطائيلرى دخى أبلهانه مسلكلرى ايچنده اوتانديرييور.
اوچنجى محال:"بر واحدڭ وحدتى وارسه، هر حالده بر ألدن صدور ايتديگى" قاعدهسيله، شو مكمّل إنتظام و شو حسّاس ميزان و شو جامع حياته مظهر اولان بر موجود، أگر واحدِ أحدڭ بر مصنوعى قبول ايديلمزسه؛ جامد، جاهل، كور، صاغير، شعورسز، قارمهقاريشيق حدسز أسبابڭ قاريشديريجى أللرى آراسنده إنشا ايديلديگى و نهايتسز إمكانات يوللرى ايچنده غايت مكمّل و نهايت حسّاس و جامع بر حياته مالك اولارق وجودى قبول ايديلسه، يوزلر محالى بردن قبول ايتمك إمكانسزلغنى و أشكلرى دخى أشكلكلرى ايچنده گولديرهجك درجهده عقلدن اوزاقلغنى گوسترر.
ايكنجى كلمه:"تَشَكَّلَ بِنَفْسِهِ" يعنى كندى كندينه تشكّل ايدييور. شو محالڭ باطل اولديغنى گوسترن چوق محالاتلردن اوچ محالى، نمونه اولارق ذكر ايدييور.
برنجيسى:هر موجود، بسيط بر مادّه اولماديغى گبى جامد و تغيّرسز دخى اولماديغندن؛ و هم ده ذرّهلردن تشكّل ايتديرلمش غايت عجيب بر ماكينه و غايت خارقه بر سراى اولمقله برابر، ظاهرى و باطنى طويغولرله مجهّز بولونديغندن، كائناتله علاقهسى واردر. ايشته هر بر موجود خالقِ كلّ شيئه إسناد ايديلمهيوب، "كندى كندينه تشكّل ايدييور" دينيلسه؛ او وقت هر بر موجودڭ هر بر ذرّهسنه، بر
— 138 —
أفلاطونه بدل بيڭلر أفلاطون قدر علم و شعور ويرمك گبى خرافهجيلك و ديوانهلگڭ أڭ بيوكلرينڭ اورتهسنه دوشديگنى بيان ايدوب، إثبات ايدر.
ايكنجيسى:هر بر موجود، بِالخاصّه فردِ إنسان؛ بربرى ايچنده يرلشديريلمش بيڭلر قبّهلى بر سراى و هر بر قبّهسى بيڭلر ذرّاتڭ باش باشه ويرمسيله تشكّل ايتمش عجيب نقشلى غريب بر صنعتِ خارقه اولديغى حالده، "بو مصنوعات بر صانعِ واحدڭ أثرِ صنعتى دگلدر، كندى كندينه تشكّل ايدييور" دينيلسه، حدسز و حدود آلتنه آلينميان ذرّاتِ وجوديه عددنجه محاللر اورتهيه چيقار كه؛ بو مفكوره صاحبلرينى جهلڭ أڭ منتهاسنده اوطورتهرق، أجهليتله تجهيل ايدر.
اوچنجى محال:صانعِ ذو الجلالڭ ايجادى اولان هر بر مصنوع، قلمِ قدرِ أزلينڭ بر مكتوبى اولمازسه، "أسبابِ عالم ايجاد ايدييور" دينيلسه؛ او وقت او أسباب، أوّلا او مصنوعڭ بدنندهكى حجيرهلرندن طوت، بيڭلر مركّبات عددنجه طبيعت قالبلرى، دمير قلملرى و حرفلرى و حتّى بو دمير حرفلرى و قلملرى و قالبلرى دوكمك ايچون بر چوق فابريقهلر و بو فابريقهلرڭ إنشاسى ايچون، كذا فابريقهلرڭ وجودى لازم گلير. و هكذا بو تسلسل گيتدكجه گيدهجك. بو نامتناهى محالاتى إنتاج ايدن بو فكرى قبول ايدنلر، بو حقيقتدن ييدكلرى سيللهدن آييلوب، بو فكرلرندن واز گچمهليدرلر، دير.
اوچنجى كلمه:"اِقْتَضَتْهُ الطَّبِيعَة" يعنى طبيعت إقتضا ايدييور. بو إضلال ايديجى مضلّ فكرڭ پك چوق محالاتندن اوچ محالينڭ
برنجيسى شودر كه:شمسِ أزلينڭ قلمِ قدر و قدرتى اولان عليمانه، بصيرانه، حكيمانه صنعت ايجاد، او ذاتِ ذو الجلاله ويريلمزسه هم كور، هم صاغير، هم عقلسز، هم دوشونجهسز بر طبيعته ويريلسه؛ او طبيعت، بو مصنوعاتى ياپمق ايچون، يا هر شيده حدسز معنوى ماكينه و مطبعهلرى بولونديرهجق وياخود هر
— 139 —
شيده كائناتى خلق ايدوب إداره ايدهجك بر قدرت و حكمتى درج ايدهجكدر. بو ايسه، هر بر موجودده حدسز بر قدرت و إراده و نهايتسز بر علم و حكمت طاشييهجق بر طبيعتى ويا بر قوّتى و عادتا بر إلٰهى، ايچنده قبول ايتمك لازم گلير كه؛ بو ايسه، كائناتدهكى محالاتڭ أڭ باطلى و خرافهنڭ أڭ يالان بر شكلى اولديغنى و خالقِ كائناتڭ صفاتِ قدسيهسنڭ تجلّياتنه "طبيعت" نامى ويرنلر، حيوانلردن يوز درجه آشاغى اولديغنى گوسترر.
ايكنجيسى:غايت إنتظاملى و ميزانلى و حكمتلى اولان شو موجودات، نهايتسز قدير و حكيم بر ذاتڭ ايجاديدر دينيلمزسه، طبيعته ويريلسه، او وقت طبيعت، نباتاتڭ منشئى و مسكنى اولان و نباتاته صاقسيلق وظيفهسنى گورن بر پارچه طوپراقده، ميليارلر عددنجه آيرى آيرى ماكينهلرى و مطبعهلرى يرلشديرملى كه؛ او طوپراق، هر درلو نباتاتڭ منشئى و مسكنى اولابيلسين و حياتلرينه لازم هر درلو إحتياجلرينى معيّن مقدارلرى داخلنده ويرهبيلسين. ايشته بو خرافهيى و حدسز محالاتى نتيجه ويرن بو مفكورهيى طاشييانلرڭ أشكلكلرينه باقهرق، يوزلرينه توكورهرك، دير: بو صعوبتلى و مشكلاتلى عجيب محالاتڭ، ناصل سهولتلى وجوده إنقلاب ايتديگى حقّندهكى سؤاله حقيقتلى و غايت معقول بر جواب ويريلمشدر.
اوچنجيسى:ايكى مثالى وار.
برنجيسى: خالى بر صحراده قورولمش غايت مكمّل و مزيَّن بر سرايه گيرن وحشى بر آدمڭ مثاليله ايضاح ايديلن بر حقيقتدر. شويله كه: او سرايدن داها منتظم، داها مكمّل و هر طرفى معجزاتِ حكمتله طولديرلمش اولان شو عالم سراينڭ ايچنه، الوهيتى إنكار ايدن وحشى طبيعيّونلر گيررلر. گوردكلرى موجوداتڭ، دائرهِٔ ممكنات خارجنده اولان ذاتِ واجب الوجودڭ أثرِ صنعتى
— 140 —
اولديغنى دوشونميهرك؛ دائرهِٔ ممكنات ايچنده بولونان و قدرتِ إلٰهيهنڭ تبدّل و تغيّر ايدن إجراآت قانونلرينڭ بر دفترى حكمندهكى مجموعهِٔ قوانينِ عادت اللّٰهه و بر فهرستهِٔ صنعتِ ربّانيه اولان إلٰهى قانونلره ياڭليشلقله "طبيعت" نامنى ويروب، أشيانڭ ايجادينى اوڭا تحميل ايدهرك، اويلهجه أحمقانه بر باطل يوله گيررلر كه، أحمقلغڭ منتهاسنده أڭ بيوك أحمقلق نشاننى گوگسلرينه كندى أللريله طاقارلر.
اوچنجى محالڭ ايكنجى مثالى: غايت محتشم بر قيشلهيه و غايت معظّم بر جامعه گيرن وحشى بر آدمڭ مثاليله تمثيل ايديلن ايكنجى بر حقيقتدر. سلطانِ أزل و أبدڭ حدسز جنودينڭ محتشم بر قيشلهسى و معظّم بر مسجدى اولان شو كائناته، طبيعت فكرلى منكِرلر گيررلر. باقارلر كه؛ بتون موجودات ايش باشنده وظيفهدهدرلر. صانعِ ذو الجلالڭ ذاتِ أقدسندن إعراض ايتدكلرندن، خالقِ ذو الجلالڭ بر جلوهِٔ ربّانيهسى اولان قوّتنى مستقل بر قادر تلقّى ايدهرك معنوى قانونلرينى برر مادّى مادّه تصوّر ايتمكله برابر، او قانونلرڭ أللرينه ايجاد ويرهرك "طبيعت" نامنى طاقدقلرندن، بتون گوردكلرى شو خارق العاده موجوداتى طبيعته إسناد ايدوب، وحشيلرڭ أڭ وحشيسى اولدقلرينى إعلان ايدرلر.
ايشته تقسيمِ عقلى ايله؛ موجودڭ وجود بولماسى ايچون درت يولدن باشقه يول اولماديغندن، بو يوللر حدسز و حسابسز محاللرى ايجاب ايدن طوقوز محال ايله قپاتيلارق، بِالبداهه و بِالضروره، دردنجى يول اولان وحدت يولى قطعى بر صورتده ثابت اولور. و هر بر موجودڭ وجودى، طوغريدن طوغرىيه ذاتِ واجب الوجودڭ دستِ قدرتندن چيقديغنى و سماوات و أرض، قبضهِٔ قدرتنده اولديغنى گوسترر. أسبابپرست و طبيعته صاپانلرڭ گيتدكلرى و گورهمدكلرى يوللرينڭ ايچ يوزينى گوستردكدن صوڭره اونلرى إنصافه دعوت ايدن و مسلكلرينى ترك ايتديرن غايت ايضاحلى و چوق شيرين و غايت لطيف بر بياندن صوڭره، صوريلان ايكى شبههلى سؤالڭ برنجيسنه، "ردِّ مداخله و منعِ إشتراك قانونلرى"نڭ مقتضاسيله؛
— 141 —
ايكنجيسنه ده خالقِ ذو الجلال بتون بتون حكمتنه ضد اولان نتيجهِٔ خلقتى و ثمرهِٔ كائناتى عبثيته چويرن و حكمتِ ربوبيتنى إنكار ايتديرهجك بر طرز اولان مخلوقاتڭ عبادتلرينى و بِالخاصّه إنسانڭ شكر و عبوديتنى باشقهلره ويرمگه رضا گوسترمديگى گبى، مساعده دخى ايتمديگنى ايضاح ايدن غايت گوزل جوابلرله مقابله ايديلمشدر.
خاتمهسنده، طبيعت فكرِ كفريسنى ترك ايدن و ايمانه گلن ذاتڭ، مراقآور اوچ سؤالندن:
برنجيسى:"تنبللكلرندن طولايى نمازى ترك ايدنلرڭ جهنّم گبى بر عذاب ايله تهديد ايديلمهلرينڭ سببى نهدر؟"
ايكنجيسى:"گوزله گورولن بو نهايت درجهده مبذوليت و ايجادِ أشيادهكى إنتظاملى صورت، هم وحدت يولندهكى نهايت درجهده قولايلق و سهولت، هم نصِّ قرآنله
مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ ٭ وَمَا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ
گبى آيتلرڭ نهايت درجهده گوستردكلرى قولايلغڭ سرّى و حكمتى نهدر؟"
اوچنجيسى:"كائنات فابريقهسنڭ ايشلتديرلمسى بر تركيب و تحليل نتيجهسى اولديغنى و هيچدن بر شى إعدام ايديلمديگى گبى هيچدن بر شى ده ايجاد ايديلمز ديين فيلسوفلرڭ بو سوزلرى ناصلدر؟" ديمهسنه قارشى، پك دقيق و چوق درين و غايت يوكسك و چوق گنيش و نهايت درجهده مقنع و مسكت اولارق سرد ايتديگى دلائلِ عقليه ايله، أسبابه طاپان و طبيعت باتاقلغنده بوغولانلرى قورتاران و حالًا او مسلكلرنده بولونانلرى اوتانديران غايت حقيقتلى و مصيب جوابلر واردر.
حسين
— 142 —
يگرمى دردنجى لمعه
"درت حكمتى" حاويدر.
يَا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ
إلخ... گبى آيتلرله، قرآنِ حكيم تستّرى أمر ايدييور. سفيه و ميمسز مدنيتڭ ايسه، قرآنڭ بو حكمنه قارشى مخالف گيتديگنى و تستّرى فطرى گورمديگندن، "بر أسارتدر" دييوب دينسزجهسنه بر سؤالنه قارشى قرآنِ حكيمڭ بو حكمى تام يرنده اولوب، بلكه أسارت اولمايوب تستّرڭ فطرى اولديغنى چوق تجربه و مثاللرله ايضاح و إثبات ايدوب، اونلرى إسقاط و تستّره قطعى أمر ايدييور.
برنجيسى:قادينلرڭ فطرتى تستّرى إقتضا ايدييور. چونكه خلقةً ضعيفه و نازك اولديغندن، كندى حياتندن زياده چوجقلرينى حمايهيه فطرةً بر مَيلى بولونديغندن، اونى حمايه ايدنه قارشى كندينى گوزل گوسترمك و نفرت ايتديرمهمگه و إتهامه معروض قالمامق ايچون فطرى بر مَيلى بولونديغنى.. هم قادينلرڭ اوندن آلتيسى يا إختيار، يا چركين اولمق جهتيله، چركينلگنى هركسه گوسترمك ايستهمديگنى.. هم گوزللردن كندينى گوسترمكدن صيقيلميانلر، آنجق اوندن بر ايكى اولوب، ديگرلرى ايسه پيس و شهوانى و ثقيل إنسانلرڭ نظرلرندن إستثقال ايتديگندن، كندينى گوسترمك ايستهمديگنى.. و قرآنِ حكيمڭ تستّره أمرى فطرى اولمقله برابر، او نازك و ضعيفهيى، بر رفيقهِٔ أبديه اولابيلمهسى ايچون، تستّرله ظاهرى و باطنى ذلّتدن و معنوى بر أسارتدن قورتارييور دييه غايت گوزل بر جوابله غدّار مدنيتى إسقاط ايدييور.
— 143 —
ايكنجى حكمت:أركك و قادين آراسنده شدّتلى بر محبّت، يالڭز بو حياتِ دنيويهنڭ إحتياجندن ايلرى گلمديگنى، بلكه أبدى بر حياتده جدّى بر آرقداش اولمق ايچون، او محبّتى آخر عمره قدر دوام ايتديگى و ايتمهسى لازم گلديگى جهتله او قادينڭ، أبدى آرقداشى اولان قوجهسنڭ أبدى آرقداشلغندن محروم قالمامق ايچون تستّرى قطعيًا و فطرةً إقتضا ايتديگنى؛ و سفيه، غدّار مدنيتڭ "غيرِ فطرى و أسارتدر" ديمهلرينى إسقاط ايتمكله برابر، تستّره قطعى أمر ايدييور.
اوچنجى حكمت:عائله سعادتى، قادين و قوجه مابيْننده بر أمنيتِ متقابله و صميمى بر محبّتله دوام ايتديگنى؛ و تستّرسزلك او أمنيت و محبّتى بوزديغنى و قيرديغنى؛ و آچيق صاچيق قادينڭ اوندن بر دانهسى، قوجهسندن داها اييسنى گورمديگندن، كندينى باشقهلره گوسترمك ايستهمديگندن؛ و يگرمى آدمدن آنجق بر دانهسى قاريسندن داها گوزلنى گورمديگندن، آچيق صاچيقلق و حيوانى گورونوشلر او أمنيت و محبّتى قيرديغنى؛ حتّى او حيوانى، سفلى و پيس گورونوش، أقربالق مِثللو اولانده دخى او أمنيتى بيله قيرديغنى؛ و او چيپلاق باجاقله گورونمسى، أقربانڭ محرميتى دخى غيرِ محرم اولديغنى غايت قطعى بر صورتده إثبات ايدر.
دردنجى حكمت:كثرتِ نسل هر جهتله مطلوب اولوب، هر ملّت و هر حكومت بوڭا طرفدار اولديغى، حتّى رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام تَنَاكَحُوا تَكَاثَرُوا فَاِنِّى اُبَاهِى بِكُمُ الْاُمَمَ يعنى "إزدواج ايديڭز. بن، سزڭ چوقلغڭزله إفتخار ايدرم." بيورماسنى؛ تستّرسزلك إزدواجى چوغالتمايوب، پك آزالتديغنى، چونكه سرسرى عصرى بر گنج دخى رفيقهسنڭ غايت ناموسلى اولماسنى ايستديگنى؛ و قادين ايسه، أركگڭ چولوق و چوجق و مالنه و هر شيئنه داخلى محافظ اولديغندن، قادينده صداقت و أمنيت لازم اولديغنى؛ تستّرسزلك و
— 144 —
آچيق صاچيقلق و حياسزلق ايسه، او صداقتى و أمنيتى قيرديغندن، أركگه وجدان عذابى چكديرديگنى و قادينلرده شجاعت و سخاوت او صداقت و أمنيتى إخلال ايتديگنى؛ و مملكتمزڭ آوروپايه قياس ايديلهميهجگنى، أگر قياس ايديلسه، نسلڭ ضعفنه و قوّتڭ سقوطنه سبب اولاجغنى؛ و شهرليلر كويليلره قياس ايديلهميهجگنى، چونكه كويليلر معيشت مشغلهسيله اوغراشديغندن، صنعت ايله إشتغال ايدن شهرليلر اونلره قياس ايديلهميهجگنى و داها چوق حكمتلرينى غايت قطعى إثبات ايدر.
رشدى
يگرمى بشنجى لمعه
"يگرمى بش دوا"يى حاويدر. بو رساله،
اَلَّذِينَ اِذَا اَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا اِنَّا ِللّٰهِ وَاِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ
گبى آيتلر، أهلِ ايمانڭ مصيبتلرى مصيبت اولماديغنى، بلكه بر إخطارِ سبحانى و إلتفاتِ رحمانى اولديغنى گوسترر غايت مقنع بر تفسير و او أهلِ ايمانڭ اون قسمندن بر قسمنى تشكيل ايدن مصيبتزدهلره قارشى معنوى بر ترياق و غايت نافع بر أجزاخانه گبى اولديغنى، حتّى هر بر دوا، آيرى آيرى بيڭلر چشيد علاجلر گبى خاصيتلرينى گوسترن بر أجزاخانه حكمنده و قرآنِ معجز البيانڭ أجزاخانهِٔ كبراسى اولان
وَالَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَيَسْقِينِ وَاِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ
گبى شفا حقّندهكى يوزر آياتڭ سرِّ تأثيرينه شفالى، دوالى بر مبارك معكس و بر ماءِ زمزمهِٔ قرآن حكمنده اولديغنى گوسترر.
— 145 —
برنجى دوا:إنسانڭ خستهلغى ظاهرًا بر نوع درد گبى ايسه ده، درد دگل، بلكه بر نوع درمان اولديغنى و عمر سرمايهسى صحّت و عافيت و إستغنادن گلن بر غفلتله ضايع اولديغندن، خستهلق او ضايعاتى ميوهدار بر عمره چويرديگنى خبر ويرر غايت گوزل بر دوادر.
ايكنجى دوا:عبادت ايكى قسم اولوب، بر قسمى مثبت عبادتدر كه، نماز و نياز گبى معلوم عبادتلر اولوب، ديگرى منفى عبادتدر كه، خستهلقلر إنسانه عجزينى، ضعفنى حسّ ايتديرديگندن، خالص، رياسز معنوى بر عبادت اولديغنى.. و بو خستهلقلرڭ، اللّٰهدن شكوا ايتمهمك شرطيله، مؤمن ايچون بر دقيقهسى بر ساعت حكمنه گچديگنى و بعض كامللرڭ خستهلقلرينڭ بر دقيقهسى بر گون عبادت حكمنه گچديگنى روايتِ صحيحه و كشفياتِ صادقه ايله ثابت اولديغنى بيلديرر غايت مهمّ بر دوادر.
اوچنجى دوا:إنسان بو دنيايه كيف سورمك و لذّت آلمق ايچون گلمديگنه، متماديًا گلنلرڭ گيتمسى و گنجلرڭ إختيارلانماسى و متماديًا زوال و فراقده يووارلانمسى شاهد اولديغنى.. هم إنسان ذىحياتڭ أڭ مكمّلى و جهازاتجه أڭ زنگينى اولديغندن، گچن لذّتلرى و گلهجك بلالرى دوشونديگندن، كدرلى و صيقنتيلى بر حيات گچيرديگنى؛ خستهلق ايسه، صاغلق و عافيت گبى غفلت ويرمديگندن، دنيايى خوش گوسترمهيوب او تخطّرلرڭ ألملرندن وازگچيرديگندن، هيچ آلداتماز بر واعظ و بر مرشد حكمنده اولديغنى گوسترر بر مبارك دوادر.
دردنجى دوا:إنسان، خستهلقدن شكوا دگل، خستهلغه صبر ايتمسى لازم اولديغنى گوسترر. چونكه او، جهازاتنى كندى ياپمايوب و باشقه بر يردن ده صاتون آلماديغندن؛ و ملك صاحبى، باغچهسنى چاپالامق، بللهمك و بودامق گبى أذالرله، او سايهده گوزل بر محصول آلديغندن؛ او أذا، او باغڭ حقّنده أذا دگل،
— 146 —
بلكه محصولنڭ يتيشمهسنه مدار اولديغندن، شكايته هيچ حقّى اولماديغنى گوسترديگى گبى؛ إنسانڭ ده، خستهلقله ياپيلان تصرّفدن شكايت دگل، تحمّله مجبور اولديغنى، شدّتلى اولديغى زمان "يا صبور" دييوب، صبر ايله مقاومت ايديلهجگنى خبر ويرييور.
بشنجى دوا:بو زمانده، خصوصًا گنجلر حقّنده؛ خستهلق او گنجلرى گنجلك سرخوشلغندن منع ايتديگى ايچون، اونلرڭ حقّنده او خستهلق، معنوى بر صحّت و عافيت اولديغنى خبر ويرر غايت شيرين بر دوادر.
آلتنجى دوا:مصيبتڭ گيتمهسيله معنوى بر لذّت گلهجگنى گوسترر. چونكه "ألمڭ زوالى لذّتدر" دييه، او ألملى مصيبتلر، زوال ايله روحده بر لذّت إرثيت بيراقديغنى غايت گوزل خبر ويرر مهمّ بر دوادر. حتّى بو دوانڭ أهمّيتندندر كه؛ تأليفاتنده ايكى كرّه عين نومرو تكرّر ايتمهسى و اويلهجه قيد ايديلمهسى، أهمّيتنى إثبات ايدر.
يدنجى دوا:خستهلق، إنسانڭ صحّتندهكى نعمتِ إلٰهيهنڭ لذّتنى قاچيرمييور، بِالعكس طاتديرييور. چونكه بر شى دوام ايتسه تأثيرينى غائب ايدر، اوصانج ويرر. حتّى أهلِ حقيقت ديمشلر: اِنَّمَا الْاَشْيَاءُ تُعْرَفُ بِاَضْدَادِهَا يعنى "هر شى ضدّيله بيلينير" "صوغوق اولمازسه حرارت آڭلاشيلماز" دييه معقول و شيرين بر دوادر.
سكزنجى دوا:خستهلق، ايمانلى بر إنسانڭ آخرتنى گرى بيراقمييور، بلكه داها زياده ترقّى ايتديرييور. چونكه خستهلق، صابون گبى، گناهلرى سيلهر، تميزلر؛ گوزل بر كفّارت الذنوب اولديغى حديثِ شريفله ثابت اولديغنى؛ هم ايمانلى اولان بر إنسانڭ مادّى خستهلغى معنوى خستهلقلردن قورتارديغنى؛ شخصِ ظاهريسنڭ
— 147 —
خطاسيله شخصِ معنويسى خسته اولديغندن ظاهر خستهلغى او خطالردن گرى قويوب، معنوى إستغفاره سبب اولديغندن، او مادّى خستهلق چوق بيوك بر خزينه اولديغنى بيلديرر.
طوقوزنجى دوا:جنابِ حقّى طانييان بر إنسان ايچون، ئولومه سبب اولان خستهلقدن قورقمق اولماديغنى؛ و ئولوم، إنسانڭ طانيديغى و بيلديگى بتون أهلِ ايمان اولان أحبابلرينه قاووشمق اولديغنى؛ هم ئولوم مقدّر اولوب، بعضًا خستهلقليلرڭ يانندهكى صاغ إنسانلرڭ ئولمسى و خستهلرڭ صاغ قالماسى؛ هم ئولوم، وظيفهِٔ حياتدن بر پايدوس و بر راحت اولديغنى و أهلِ ضلالت ايچون غايت قورقونج بر ظلماتِ أبديه اولديغنى بيلديرن غايت ملايمانه گوزل بر دوادر.
اوننجى دوا:إنسانڭ خستهلغى، مراق ايتدكجه غايت آغيرلاشهجغنى، خصوصًا أوهاملى بر خستهنڭ بر درهم ظاهر خستهلغى، مراق واسطهسيله اون درهم اولاجغنى، هم مراق ده آيريجه بر خستهلق اولديغنى خبر ويرن مهمّ بر دوادر.
اون برنجى دوا:خستهلق إنسانه حاضر بر ألم ويرديگندن، أوّلجه گچيرمش اولديغڭ خستهلقدن صوڭره هيچ بر ألم قالمهيوب، همان لذّتى بو آنه قدر دوام ايتديگنى خاطرلايوب، او آندهكى خستهلغڭ حاضر ألمندن قورتولمق ايله، بولونديغڭ دقيقهدن صوڭره زمانڭ ناصل گلهجگنى بيلمديگندن، اوندن قورقمامق لازم اولديغنى؛ هم يوق بر زمانده، يوق بر ألمه، يوق بر خستهلغه وجود رنگى ويرمك معناسز اولديغنى؛ و صبر قوّتنى صاغه و صوله طاغيتمق فائده ويرمديگندن، بتون قوّتيله حاضر زمانه طايانمق لازم اولديغنى خبر ويرن أڭ أعلا بر دوادر.
اون ايكنجى دوا:هم إنسان خستهلق سببيله عبادت و أورادندن محروم قالديغنه تأسّف ايتمهمسنه؛ صبر و توكّل و نمازينى قيلمق شرطيله، او خستهلقده،
— 148 —
عبادت و أورادينڭ ثوابى عينًا و داها خالص بر صورتده ويريلهجگى حديثجه ثابت اولديغى؛ و إنسان او سايهده عجزينى و ضعفنى بيلديگندن، بتون جهازاتنڭ لسانِ حال و لسانِ قاليله درگاهِ إلٰهيهيه إلتجا ايتمهسنه سبب اولديغندن، قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ سرّينى آڭلاتديغندن، شكايت دگل، شكر ايتمك لازم اولديغنى گوسترر.
اون اوچنجى دوا:خستهلقدن شكايت ايديلميهجگنى؛ و خستهلق بعضلرينه بر دفينه اولديغنى؛ و أجل معيّن اولماديغندن، هر وقت خوف و رجا اورتهسنده بولونمق لازم اولديغنى؛ و ئولوم إنسانى غفلت ايچنده ياقالامق إحتمالى بولونديغندن، خستهلق اونڭ آخرتنى دوشونديرمك جهتيله غايت گوزل بر ناصح اولديغنى گوسترر مهمّ بر دوادر.
اون دردنجى دوا:هم أهلِ ايمانڭ گوز خستهلغى پردهسى آلتنده (يعنى كور اولماسنده) پك مهمّ بر نور و معنوى بيوك بر گوز اولوب، بر قاچ سنه دنيانڭ حزينانه فانى بر گوزللگنى فانى بر صورتده سير ايدهجك فانى بر گوزه بدل، قرق گوز قوّتنده أبدى گوزلر ايله أبدى بر صورتده جنّتده جنّت لوحهلرينى سير ايتمهسى داها أولٰى اولاجغنى بيان ايدر.
(حاشيه): بو دوانڭ تأثيرندندر كه: مسافرةً بر كويه گيتديگمده؛ اوراده گوزسز محمد آغا إسمنده بر ذات، گوزينڭ خستهلغندن شكايتى اوزرينه، يانمده بولونان خستهلر رسالهسنڭ اون دردنجى دواسنى اوقوينجه، اونڭ معنوى تأثيريله او ذات ديدى: "كاشكه بن بو ثوابى و معنوى بو قزانجى؛ بڭا آچان بو خستهلغمدن شكايت ايتمهسه ايدم." دييه ندامتكارانه، بر شكر قپوسنه دوندى. اونڭ ايچون او خستهلق، اونڭ حقّنده بر رحمتِ إلٰهيه اولديغنى قطعى آڭلادى.
— 149 —
اون بشنجى دوا:خستهلغڭ صورتنه باقوب "آه!" أيلهمك جائز اولماديغنى، بلكه معناسنه باقيلسه "اوخ!" دييه معنوى لذّتلر آقيتاجغنى؛ چونكه معنوى ثواب لذّتى اولماسه ايدى، جنابِ حق أڭ سَوْديگى قوللرينه خستهلغى ويرمزدى دييه حديثِ شريفده
اَشَدُّ النَّاسِ بَلَاءً َالْاَنْبِيَاءُ ثُمَّ الْاَوْلِيَاءُ َالْاَمْثَلُ فَالْاَمْثَلُ
(أو كما قال) حديثِ شريفنڭ سرّينى؛ و بعض خستهلقلر شهيد مقامنى قزانديرهجغنى، باخصوص قادينلرڭ لخوصه زماننده قرق گون ظرفنده وفات ايدرلرسه شهيد اولاجقلرينى أڭ گوزل بر صورتده خبر ويرر.
اون آلتنجى دوا:خستهلق، حياتِ إجتماعيهِٔ إنسانيهده أڭ مهمّ اولان حرمت و مرحمتى تلقين ايتديگنى، چونكه صحّت و عافيت، نفسِ أمّارهيه، هر جهتجه إستغنا گوسترديگندن؛ خستهلق، او إستغنا يرينه حرمت و مرحمتى حسّ ايتديرديگندن، رقّتِ جنسيهسنه قارشى بر شفقت جلب ايتمگه وسيله اولاجغنى گوسترن غايت گوزل و أڭ شيرين و لذّتلى بر دوادر.
اون يدنجى دوا:إنسان، خستهلق واسطهسيله، خيرات ياپامديغندن متأثّر اولمق جائز اولماديغنى؛ چونكه أڭ مهمّ خيرات خستهلقده دخى بولونديغنى، حتّى خستهلره باقمق بيله أڭ مهمّ خير و صدقه حكمنه گچهجگنى؛ چونكه ايمانى اولان بر خستهنڭ خاطرينى صورمق و گوزل تسلّى ايتمك، خصوصًا آنا و بابا اولسه، اونلرڭ دعالرينى قزانمق أڭ أعلا بر خيرات و صدقه اولديغنى، پك مهمّ بر طرزده گوسترر.
اون سكزنجى دوا:إنسان شكرى بيراقوب شكوايه گيتمگه و بر حقّنڭ ضايع اولماسندن شكايته هيچ حقّى اولماديغنى؛ چونكه سنڭ اوستڭده جنابِ حقّڭ چوق نعمتلرى اولمق جهتيله، اونلرڭ شكر حقّنى ايفا ايتمديگڭدن طولايى جنابِ حقّه قارشى بر حقسزلق ايتديگنى؛ هم سن صحّت نقطهسنده كندڭدن
— 150 —
آشاغيدهكى بيچارهلره باقمق لازم اولديغنى، يعنى بر پارمغڭ، بر ألڭ، بر گوزڭ يوقسه؛ ايكى پارمغى، ايكى ألى، ايكى گوزى اولميانلره باقمق لازم اولديغنى، چونكه سن هيچلكدن وجوده گلوب، طاش، آغاج و حيوان اولمايوب إنسان اولوب إسلام نعمتنى و صحّت و عافيت گوروب يوكسك بر درجهيه نائل اولديغڭ حالده، بعض عارضهلرله و كندى سوءِ إختيارڭله و سوءِ إستعمالڭله ألڭدن قاچيرديغڭ و ألڭ يتيشمديگى نعمتلردن شكوا ايتمك، صبرسزلق گوسترمك بر كفرانِ نعمت اولديغنى گوسترر بر دوادر.
اون طوقوزنجى دوا:جميلِ ذو الجلالڭ بتون إسملرى، "أسماءِ حسنى" تعبيرِ صمدانيسيله گوزل اولدقلرينى و موجودات ايچنده أڭ لطيف، أڭ جامع آيينهِٔ صمديت ده حيات اولديغنى؛ و گوزلڭ آيينهسى گوزل اولديغنى؛ و گوزللكلرينى گوسترن گوزللشهجگنى و او آيينهيه ده او گوزلدن نه گلسه، گوزل اولديغنى؛ و حيات دائما صحّت و عافيت و يكنسق گيتسه، ناقص بر آيينه اولاجغنى؛ و خستهلقلى بر عضوڭ أطرافنده، صانعِ حكيم سائر أعضالرى او عضوه معاونتدارانه توجّه ايتديروب، نقشلرينى و وظيفهلرينى گوسترمك ايچون او خستهلغى مسافرةً گوندروب، وظيفهسى بيتدكدن صوڭره يرينى ينه عافيته بيراقوب گيتديگنى إثبات ايدر.
يگرمنجى دوا:خستهلق ايكى قسم اولوب؛ بر قسمى حقيقى، بر قسمى وهمى اولديغنى؛ حقيقى قسمنه شافئِ ذو الجلال كُرهِٔ أرض أجزاخانهِٔ كبراسنده هر درده بر دوا إستيف ايتديگنى؛ و او دوالر ايسه، دردلرى ايستديگندن، اونلرى إستعمال ايتمك مشروع اولديغنى، فقط دوانڭ تأثيرينى جنابِ حقدن بيلمك لازم اولديغنى؛ وهمى خستهلغه أهمّيت ويريلميهجگى، أهمّيت ويريلدكجه فضلهلاشهجغنى، أهمّيت ويريلمزسه خفيف گچهجگنى گوزل بر تمثيل ايله إثبات ايدر.
— 151 —
يگرمى برنجى دوا:خستهلقده مادّى بر ألم اولوب، او ألمى إزاله ايدهجك معنوى بر لذّت إحاطه ايتديگنى؛ و ظاهرًا پدر و والده و أقربالرڭ شفقتلرى، اونڭ أطرافنده خستهلق جاذبهسيله، اوڭا قارشى محبّتدارانه باقديغندن، او ألم چوق اوجوز دوشديگنى؛ مادّى و معنوى چوق يارديمجيلرى بولونديغندن، شكايت دگل، شكر ايتمك لازم اولديغنى إثبات ايدر.
يگرمى ايكنجى دوا:نزول گبى آغير خستهلقلر، مؤمن ايچون پك مبارك صاييلديغنى؛ و أهلِ ولايتجه مباركيتى مشهود اولديغنى؛ و جنابِ حقّه واصل اولمق ايچون ايكى أساسله گيديلديگنى؛ نزول گبى خستهلقلر ايسه، او ايكى أساسڭ خاصّهسنى ويرديگنى؛ او ايكى أساسڭ بريسى؛ "رابطهِٔ موت" (يعنى دنيانڭ فانى اولديغنى بيلديگى گبى، كندينڭ ده فانى و وظيفهدار بر مسافر اولديغنى گوسترر.) ايكنجيسى: نفسِ أمّارهنڭ و كور حسّياتڭ تهلكهلرندن قورتولمق ايچون، بر قسم أهلِ ايمان چلّهلرله نفسِ أمّارهيى ئولديردكلرندن، حياتِ أبديهلرينى بو صورتله قزاندقلرينى؛ و نزول گبى خستهلقلرده عين او خاصّه بولونديغندن، او خستهلق اونڭ ايچون غايت اوجوز دوشديگنى إثبات ايدوب گوسترر.
يگرمى اوچنجى دوا:خستهلق، غربتده و كيمسهسزلكده بولونديغى زمان، او كيمسهسزلگى جهتيله، كندينه أڭ قاتى قلبلرڭ دخى رقّتنى جلب ايتديگنى؛ و قرآنڭ بتون سورهلرينڭ باشلرنده "الرحمٰن الرحيم" صفتيله كندينى بزه تقديم ايدن اللّٰه، بر لمعهِٔ شفقتيله، عموم ياورولرڭ يارديمنه والدهلرينى قوشديرديغنى؛ و هر بهارده، بر جلوهِٔ رحمتى ايله نعمتلرينى بزه گوندرديگنى؛ و او نعمتلره نائل اولمق، ايمان و إنتسابله و اونى طانيمقله اولديغنى؛ و او غربت و كيمسهسزلكدهكى خستهلق ايسه، جنابِ حقّڭ نظرِ مرحمتنى جلب ايتديرهجگنى، أهمّيتلى خبر ويرر.
— 152 —
يگرمى دردنجى دوا:معصوم چوجقلره و معصوم گبى إختيار خستهلره باقان و خدمت ايدنلرڭ حقّنده اُخروى بيوك بر تجارت اولديغنى؛ و او نازك چوجقلرڭ خستهلقلرى، ايلريده حياتِ دنيانڭ دغدغهلرينه تحمّل ايچون برر شيرينغهِٔ ربّانيه اولديغنى؛ و او شيرينغهلردن گلن ثواب و اجرت، اونلره باقانلرڭ و بِالخاصّه والدهلرينڭ دفترِ أعمالنه يازيلديغنى؛ و بو حقيقتڭ أهلِ حقيقتجه مشهود اولديغنى؛ و بِالخاصّه إختيار پدر و والده و أقربا گبى إختيارلرڭ دعالرينى آلمق، آخرتڭ سعادتنه مدار اولديغنى؛ و اونلره باقانلرڭ ده، ايلريده كندى أولادلرندن عين وضعيتى گورهجگنى و باقمادقلرى جهتله، نتيجهده عذابِ اُخروى اولديغى گبى، دنياجه ده چوق فلاكتلره معروض قالدقلرى و قالاجقلرى وقوعات ايله ثابت اولديغنى؛ و أقرباسى اولمازسه بيله، ينه اونلره باقمق إسلاميتڭ إقتضاسندن اولديغنى غايت قطعى إثبات ايدر.
يگرمى بشنجى دوا:بتون خستهلقلرڭ غايت نافع و معنوى بر دواسى و حقيقى و قدسى بر ترياقى ايسه، ايمانڭ إنكشافى اولديغنى؛ توبه و إستغفار و نماز و عبوديت ايله، او ترياقِ قدسى اولان ايمان و ايماندن گلن علاجڭ إستعمال ايديلمسى لازم اولديغنى؛ أهلِ غفلتڭ زوال و فراق ضربهلريله يارهلانان معنوى بيوك دنيالرينڭ تداويسى، قدسى بر ترياق اولان ايمانڭ شفا ويرمسيله يارهلردن قورتولاجقلرينى و او ايمان علاجنڭ تأثيرى ايسه فرائضى ياپمق ايله اولديغنى؛ و سفاهت و هوساتِ نفسانيه و لهوياتِ غيرِ مشروعه، او ترياقڭ تأثيرينى منع ايتديگنى گوزه گوستروب، غايت قطعى بر صورتده ايضاح و إثبات ايدر.
حافظ مصطفى (رح)
— 153 —
يگرمى آلتنجى لمعه
كهيعص ٭ ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُ زَكَرِيَّا ٭ اِذْ نَادٰى رَبَّهُ نِدَاءً خَفِيًّا ٭ قَالَ رَبِّ اِنِّى وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّى وَاشْتَعَلَ الرَّاْسُ شَيْبًا وَلَمْ اَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا ٭
يگرمى آلتنجى لمعه، "يگرمى آلتى رجا"در.
برنجى رجا:هر شيئڭ أصلى، نورى، ضياسى، منبعى، معدنى، چشمهسى ايمان اولديغنى؛ هر شيدن أوّل، او قدسى، منزّه، معلّا نورى قزانمغه چاليشمق لازم گلديگنى بيان ايدن قيمتلى، ايجازلى بر رجادر.
ايكنجى رجا:حقيقتده صبى حكمنده اولان إختيارلر، إختيارلقده خالقِ رحيمه ايمان و إنتساب و إطاعتله، صبيلر گبى "رحمٰن الرحيم" إسملرينڭ مظهرى اولاجغنى تبشير ايدن نورأفشان بر حقيقتدر.
اوچنجى رجا:نوعِ بشرڭ ايستر ايستهمز مبتلا اولديغى سَوقياتِ برزخيه و إنقلاباتِ اُخرويهده، ايكى جهانڭ سَرْورى و أنبيانڭ سيّدى و رحمت و مرحمتِ إلٰهيهنڭ تمثالى اولان پيغمبرِ ذىشانمز حبيب اللّٰه عليه الصلاة والسلامڭ سنّتِ سنيهسنه إتّباع ايله سلامت و نجات بولونهجغنى بيان ايدر.
دردنجى رجا:دنيادن علاقهلرى كسيلمگه باشلايان إختيار و إختيارهلرڭ، ياقينلاشدقلرى قبر قپوسنى دوشوندكلرى و او ظاهرًا قراڭلقلى گورونن عالملرى، نوريله تنوير ايدن و آيدينلاشديران و إنسانه بر حرفى اون ثواب و خير؛ و بعضًا يوز و
— 154 —
بعضًا بيڭ ثواب و خير قزانديران و خزينهِٔ رحمتڭ مفتاحى اولان قرآنِ معجز البيانى نورِ ايمان ايله ديڭلهيوب، أوامرينه إطاعت و نواهيسندن إجتناب ايدنلرڭ عالمِ أبديده مفرّح اولاجقلرينى مژدهلهمكله، چوق قوّتلى بر رجا قپوسنى گوسترر.
بشنجى رجا:هر فردده و هر شخصده جزئى كلّى تأثيرينى گوسترن تسلّئِ ايمانِ بِالآخرت، إختيارلره داها عظيم و قوّتلى بر رجا و تسلّى ويرديگى ايچون، إختيارلغى أمنيتلى بر سفينهِٔ ربّانيه بيلوب سومك و خوشنود اولمق و جنابِ حقّه شكر و حمد ايديلمهسنى توصيه ايدر.
آلتنجى رجا:نورِ ايمان ايله، كائناتڭ طبقهلرى و أرضڭ موجوداتى و مخلوقاتى، مونس برر آرقداش گبى خالقِ رحيمه شهادت ايدوب، غربت و وحشتى و ظلمتى إزاله ايتديگى گبى؛ إختيارلقله، حياتيله رفاقت ايدن شيلرڭ مفارقت زماننده كتابِ عالمڭ حرفلرى صاييسنجه شاهدلرى؛ و ذىروحلرڭ مدارِ شفقت و رحمت و عنايت اولان جهازاتى و مطعوماتى و نعمتلرى عددنجه رحمتڭ دليللرى بولونان و أڭ مقبول بر شفاعتجى اولان عجز و ضعفڭ دوربينيله و إختيارلق گوزيله گورولهجگندن، إختيارلقدن كوسمك دگل، إختيارلغى سومكله، رجا يولنى گوسترر.
يدنجى رجا:فانى دنيايه أبلهانه باقى سوسى ويرن و پاىتختِ حكومتده گورولن بناىِ أوهامى آلتى جهتدن چوروتوب، ضلالتدن گلن مدهش ظلمتى، نورِ قرآن و سرِّ ايمان ايله طاغيتوب، بيچاره مصيبتزده إختيارلرى أوهام و شبهات واديلرندن چيقاروب ساحلِ سلامته و رحمتِ رحمانه يتيشديرن مجاهد بر رجادر.
سكزنجى رجا:جنابِ حق كمالِ كرميله و نهايتسز رأفت و شفقتيله، أبد و أبدى بر حيات ايچون خلق ايتديگى نوعِ إنسانى نسيانِ مطلقدن قورتارمق ايچون،
— 155 —
قرآنِ عظيم الشانده كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ فرمانِ قدسيهسيله هر نفسڭ ئولومنى خبر ويرديگى گبى، او ئولومڭ بر أمارهسى و بر مژدهجيسى و إنسانڭ دائمى آرقداشى و خواجهسى اولان صاچلرينڭ آغارماسيله، باشى آشاغى اولمغه حاضرلانمش اولان و غفلته دائمى ميّال و فانىيه مبتلا اولان إنسانى، سرِّ ايمان و نورِ قرآن ايله غفلت اويقوسندن ايقاظ ايدوب، قوّتلى بر رجا دستورينى ألنه ويرر.
طوقوزنجى رجا:عجز و ضعفى بِالفعل طادن و حسّيات جهتنده چوجقلر و ياورولر حكمنه گچن إختيارلق رحمت و عنايتِ إلٰهيهنڭ جلبنه وسيله اولديغى گبى، أمرِ قرآن و إشارتِ نبويه ايله كوچكلرى، حرمت و مرحمت و شفقتله أمربر نفرلر گبى أطرافنده طوپلايان و بو صورتله هم خالقِ كريمڭ توجّهنه مظهر، هم إنسانلرڭ خدمت و يارديمنه مدار اولان إختيارلقدن راضى اولمقله، رجا قپوسنى آچار.
اوننجى رجا:قرآنِ حكيمڭ نوريله، حقيقت و واقع الحال اولان موت، حياته ترجيح ايديلوب سَويلديگى گبى؛ عالمِ برزخده اولان أمواتڭ، ألبته دنياده موقّت مسافرلر اولوب، اونلر ده اورايه گيدهجك اولان إنسانلردن زياده اُنسيت و الفته لايق اولديغى، ايمانلى إختيارلق گوزيله يقينًا مشاهده ايديلديگندن؛ ايمانلى إختيارلغڭ بيوك بر نعمتِ إلٰهيه اولديغنى و بعضًا سير و سلوك ايله درجاتِ أوليا گبى يوكسك مقام ايله تبشير و مژده و سُرور ويرن قوّتلى بر رجادر.
اون برنجى رجا:إختيارلغڭ صوصماز بر دلّالى اولان بياض قيللرڭ ايقاظيله، أبدى توهّم ايديلن وجودڭ، باشقه بر عالمه نامزد اولوب فانيلگى و بعض وفادار ظن ايديلن وفاسزلرڭ ضربهسيله، بتون علاقهدارلرڭ علاقهِٔ قلبه دگمديگى گورولهرك، بر ملجأ، بر إستنادگاه تحرّيلر نتيجهسنده، قرآنِ حكيمڭ لسانندن چيقان "لَا اِلٰهَ اِلَّا هُو" فرمانِ قدسيسى إمداده يتيشوب، كائناتده أسباب و بو عصرڭ يولنى
— 156 —
شاشيرتان طبيعت باتاقلغنڭ هيچلگنى و أصلسز بر أوهامِ كفرى اولديغنى گوسترن عينِ حقيقت بر ايكى تمثيل ايله؛ ذرّهدن شمسه قدر، فلكدن مَلگه قدر، سينكدن سمگه، خيالدن حياته قدر قبضهِٔ تصرّفنده و إحاطهِٔ علمنده اولان بر قديرِ أزلينڭ وجوبِ وجودينى إثبات ايدوب، نورِ ايمانه وسيله اولان قوّتلى بر رجا قپوسنى إحسان ايدر.
اون ايكنجى رجا:رحمة اللّٰه عليه عبد الرحمانڭ وفاتى اوزرينه، كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ آيتِ قدسيهسنڭ سرّيله، ياَ بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى حقيقتيله، فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ آيتنڭ تسلّيسيله بر تك جلوهِٔ عنايتى بتون دنيا يرينى طوتان و بر تك جلوهِٔ نورى بتون ظلمتى إزاله ايدن باقئِ ذو الجلال و سرمدئِ ذو الكمال و رحيمِ ذو الجمالڭ توجّهى باقى ايسه، يتر. گيدنلر اونڭ باقى ملكنه گيتديگنى و يرلرينه عيننى گوندرديگنى و كوندرهجگنى واقع بر حقيقتله گوستروب، أكثريتله إفتراق و حسرته مبتلا اولان إختيارلرڭ يوزلرينى بر باقئِ ذو الجلاله چويرن، ظلمتى نوره تبديل ايدن، قلبلره ايمان نورى بخش ايدن ألكتريقمثال بر رجادر.
اون اوچنجى رجا:حربِ عموميده وان شهرينڭ، روسڭ إستيلا ايتمهسى و إحراق ايتمهسيله خرابهزار اولماسى و أكثر أهاليسنڭ شهادت و مهاجرتله غيب اولماسى و مدرسهِٔ خورخورڭ خراب اولوب وفاتى ايچنده، بو مملكتده قپانان و وفات ايدن بتون مدرسهلرڭ، خورخورڭ باشنده طوران و يكپاره بر طاش اولان وان قلعهسى قبر طاشى اولارق گورونمسى اوزرينه، وان قلعهسنڭ باشنده، شدّتِ مأيوسيت و ماتم ايچنده ايكن، قرآنِ معجز البيانڭ
— 157 —
سَبَّحَ ِللّٰهِ مَا فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ٭ لَهُ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ يُحْيِى وَ يُمِيتُ وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
آيتنڭ حقيقتى تجلّى ايدوب؛ او رقّتلى، حرقتلى، دهشتلى حالاتدن قورتاروب؛ نظرى آفاقه، آياتِ كائناته باقديروب، مسافر إنسانلرڭ أليله يازيلان صنعى بر مكتوبڭ سيلنمهسى يرينه، نقّاشِ أزلينڭ هر بر حرفنده بر كتاب يازيلى، سيلنمز و صولماز قوجه كائنات كتابنى هديه ايتمهسى و اوقوتديرماسيله إزاله ايدوب، بِالآخره ده مدرسهِٔ خورخور يرينه إسپارطهيى مدرسه؛ و مفارقت ايدن طلبه و دوستلره بدل داها چوق طلبه و دوستلر ويرمسيله، سرِّ حكمتنى و رحمتنى و شفقتنى گوسترن بر ربِّ رحيمڭ درگاهنه ياقينلاشان و او درگاهده مقبول برر عبد اولان ايمانلى إختيارلرڭ دنيانڭ أهوالِ مخوّفانهسندن مكدّر و مأيوس اولماملرينى؛ او قدسى ايمانى و مسلّم إسلاميتى إحسان ايدن بر محسنِ كريمه نهايتسز حمد و شكرله لسانمزڭ ذوقنى و عبوديت و إطاعتله روحمزڭ شوقنى توصيه ايدن قيمتدار بر رجادر.
حافظ مصطفى
رحمة اللّٰه عليه رحمةً واسعةً
يگرمى يدنجى لمعه
مدافعاتڭ قيصهجق فهرستهسيدر.
رسالهِٔ النورى محو و يوزر شاكردلرينى إمحا ايتمك ايچون سوءِ قصد ايله ترتيب و إحضار ايديلن غدّار و مدهش بر پلانى عقيم بيراقان ملايمانه بر مدافعهدر.
— 158 —
بو لمعه، رسالهِٔ النور شاكردلرينڭ بر قوّهِٔ مدافعه و محافظهسيدر. بو لمعه، حيرتبخش سكز صفحهيى حاويدر:
برنجى صفحه:صورغو حاكملرينڭ سؤاللرينه قارشى، عقللرى طورديران حقيقى و قطعى جوابلرى حاويدر.
ايكنجى صفحه:صورغو حاكملرينڭ ناحق و فضوليانه سؤاللرينى و إسناد اولونان إتهاملرى هيچه اينديرن "صوڭ مدافعات" ناميله عموم سؤاللرينه مسكت جوابلرى محتويدر.
اوچنجى صفحه:صوڭ مدافعاتڭ غايت مهمّ ايكى تتمّهلرينى مندرجدر.
دردنجى صفحه:مدّعىعمومى و صورغو حاكملرينڭ تحقيقاتنه إستنادًا يگرمى طوقوز صحيفهلك إدّعانامهيه قارشى، اون طوقوز فرمان حكمنده أدلّهِٔ قطعيه و براهينِ ثبوتيهيى جامع اون طوقوز صحيفهلك بر إعتراضنامهدر.
بشنجى صفحه:صورغو حاكملرينڭ آلتمش اوچ صحيفهلك لزومِ محاكمه قرارلرينى رسالهِٔ النور ناشرينه اوقوماسنى متعاقب، او قرارى چوروتهجك بش عمدهلى مسكت و ملزم بر جوابدر.
آلتنجى صفحه:مدّعىعمومىنڭ تجزيه طلبنه دائر إدّعانامهسنه مقابل ايكى مهمّ نقطهدن عبارت و رسالهِٔ نورڭ تام تبرئهسنى موجب اوچنجى بر إعتراضنامه اولديغى حالده، أسفله قارشيلانان حقسز و عندى بر حكم و قراره اوغرايان صفحهيه عائددر.
يدنجى صفحه:حقسز و ايجابسز تبليغِ محكوميتدن صوڭره محكمهِٔ تمييزه ويريلن مثبت و مبرهن و مدلّل و مؤثّر بر تمييز لايحهسنى حاويدر.
— 159 —
سكزنجى صفحه:عدليهيه ولوله ويرن چوق أهمّيتلى لايحهِٔ تصحيحى حاويدر.
شو لمعه چوق شوق و مراق ايله مطالعه ايديلهرك پك چوق إنتشار ايتديگندن، فهرستهسى غايت قيصه بيراقيلمشدر.
صبرى
يگرمى سكزنجى لمعه
أسكيشهر حپسخانهسنڭ خاطرهسى اولوب يگرمى سكز نكتهدر.
برنجى نكته:حضرتِ إمامِ على رضى اللّٰه عنه، قصيدهِٔ أرجوزهسنده اَحْرُفُ عُجْمٍ سُطِّرَتْ تَسْطِيرًا دييوب، بو زمانده تعميم ايديلن أجنبى حرفلرينه باقوب، بو جملهدهكى حرفلرڭ جفرى و أبجدى رقملرينڭ بو زمانه پارمق باصمالريله واقع جريانِ كفريانهيه إشارت ايتديگى گبى؛ هم أرجوزهسنده، هم أرجوزهيى تأييد و تقويه ايدن قصيدهِٔ جلجلوتيهسنده صراحته ياقين
تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً ٭ تُقَادُ سِرَاجُ السُّرْجِ سِرًّا تَنَوَّرَتْ
فقرهسيله، او جريانڭ قارشيسنده وجودى ضياسيله آڭلاشيلان و ظلمتڭ پك شدّتلى و سيسلى، ياقيجى دهشتنه قارشى سونمهين و گيتدكجه ظلمتى يارارق دنيايى ضيالانديرمغه چاليشان رسالهِٔ النوره و مؤلّفنه خصوصى إلتفاتنى
اَقِدْ كَوْكَبِى بِالْاِسْمِ نُورًا وَبَهْجَةً مَدَى الدَّهْرِ وَالْاَيَّامِ يَا نُورُ جَلْجَلَتْ
دييوب، آخر زمانه قدر رسالهِٔ نورڭ بديع بر صورتده ايشيق ويرمسنى و يانماسنى دعا و نياز ايدن و قرآنِ معجز البيانڭ أڭ مهمّ بر شاكردى و علومنڭ برنجى ناشرى اولان حضرتِ إمامِ على رضى اللّٰه عنه،
— 160 —
بدايتِ إسلامده قرآنڭ عليهنه آچيلان چوق قپولره قارشى مبارك إسمِ أعظمى شفيع طوتوب قهرمانانه و مردانه حقائقِ شريعتى و أساسِ إسلاميتى محافظهيه چاليشديغى گبى، آخر زمانده بتون بتون قرآنه مخالفت ايدن زندقه جرياننه قارشى، عين إسمِ أعظمى شفيع و ملجأ و تحصّنگاه إتّخاذ ايدوب جرح ايديلمز قرآنڭ إعجازندن گلن و خاتمِ معجزهيى گوسترن رسالهِٔ نورڭ سونمز نوريله و صوصماز لسانيله شجاعتكارانه مقابله و مقاومت ايدوب، يرڭ يوزينى ياقوب چوق چيچكلرى قوروتان زندقه نارينى، إسمِ أعظمڭ كبريالى، عظمتلى نوريله و إسمِ رحمٰن و رحيمڭ شفقتلى و رأفتلى تجلّيسندن نبعان ايدن آبِ حيات ايله سوندورن؛ و يانان يرلرده قورويان نهر و باغ چيچكلرينه مقابل، طاغلرده و قيرلرده سما ياغمورى و رحمتيله حرارته متحمّل و شدّتِ برودته طايانقلى چيچكلرى يتيشديرن رسالهِٔ نورى گورمسى و شفقتكارانه و تسلّيدارانه و كرامتكارانه باقماسى، حضرتِ إمامِ على رضى اللّٰه عنهڭ مقامِ ولايتنڭ إقتضا ايتديگنى حقّ اليقين گوسترر.
هم قصيدهِٔ جلجلوتيهنڭ بر كرامتى اولان فَيَا حَامِلَ الْاِسْمِ الَّذِى جَلَّ قَدْرُهُ دن باشلايان اوچ درت سطرده قوّتلى أماره و دليلدن:
برنجى أماره: فَيَا حَامِلَ الْاِسْمِ الَّذِى جَلَّ قَدْرُهُ جفر و أبجدى حسابيله بيڭ اوچ يوز أللى اوچ سنهسى كه، رسالهِٔ نور شاكردلرينڭ أڭ صيقنتيلى بر زماننه و او زمانده "سكينه" تعبير ايديلن إسمِ أعظمى، يتمش بر آيت ايله يوز يتمش بر دفعه دائمى ورد ايدن رسالهِٔ نور مؤلّفنڭ إسملرينه توافق سرّيله پارمق باصماسى، او زمانده إسمِ أعظمى حامل رسالهِٔ نور مؤلّفنڭ خصوصيتنى و سلامتله قورتولاجقلرينى تبشير ايتمكله إشارت ايتديگنى؛ ِللّٰه الحمد، سلامت ايله قورتولمالرى، كرامتِ عَلويهيى تصديق ايتديگنى...
— 161 —
ايكنجى أماره: فَقَاتِلْ وَلَا تَخْشَ وَحَارِبْ وَلَا تَخَفْ فقرهسيله، أسكى حربِ عمومىيه إشتراك ايله ياره، برهيه و نهايتسز قورقولره معروض قالوب، نهايت روسيايه أسير گيدن؛ هم دهشتلى بر حربِ آخر زمانده مهمّ بر وظيفه ايله مكلّف ايديلوب، ييلاندن داها زهرلى عقربلرڭ بولونديغى بر مملكته دوشن؛ و گيجه گوندوز ييلانلرله حرب ايدن رسالهِٔ نور مؤلّفنه فَقَاتِلْ وَلَا تَخْشَ وَحَارِبْ وَلَا تَخَفْ ايله إلتفاتنى و معنوى صيانت و محافظه و إمدادينى خبر ويرييور.
اوچنجى أماره: اوچ گوز موسمنده مدارِ تسلّى اوچ كرامتدر.
برنجيسى: غوثِ أعظم رضى اللّٰه عنه، يَا مُرِيدِى كُنْ قَادِرِىَّ الْوَقْتِ ِللّٰهِ مُخْلِصًا تَعِيشُ سَعِيدًا تعبيريله اون بش أمارهِٔ قويه ايله؛
ايكنجى گوزده، عين موسمده، حضرتِ على رضى اللّٰه عنه، وَيَا مُدْرِكًا لِذٰلِكَ الزَّمَانِ تعبيريله قوّتلى دليللرله؛
اوچنجى گوزده، فَيَا حَامِلَ الْاِسْمِ الَّذِى الخ... دييه ينه حضرتِ على رضى اللّٰه عنه كرامتكارانه رسالهِٔ نور مؤلّفنه باقوب؛ سكز، اون سكز، يگرمى سكزنجى لمعهلر اولان رسالهلرڭ قوّتلى و إعجازلى تأليفلريله خوفه دوشن و تسلّىيه محتاج اولان رسالهِٔ نور شاكردلرينڭ آلتى يدى دفعه لَا تَخْشَ كلمهلريله قورقولرينى إزاله ايدوب تشجيع ايتمهلرى، قرآن خدمتكارلرينه بر إكرامِ إلٰهى اولديغنى گوسترر.
هم اَقْبِلْ وَلَا تَهْرَبْ فقرهسنڭ ينه أوّلكى فقرهلر گبى مخاطبى سعيد النورسى اولديغندن "يا سعيد النورسى! قارشيلا، قاچمه." دييوب تشجيع
— 162 —
ايتديگى گبى، عين وَلَا عَقْرَبَ تَرٰى فقرهسنڭ خصوصى مخاطبى او نورسى اولديغنه قوّتلى دليل، بارلاده كوچك مسجدنده اوطوروركن أمثالى گورولمهمش بر عقربڭ بولونماسى و أكثريا إنسان عقربلرينڭ عين ييلان و عقرب شكلنده مادّى و معنوى اوڭا گورولهرك زياده مشغول اولماسيدر.
و وَلَا اَسَدَ يَاْتِى اِلَيْكَ بِهَمْهَمَتْ فقرهسى "يا كردى!" دييه ندا ايتديگى بر كرامتدر. إنسان شكلندهكى جاناوارلرڭ او نورسىنڭ إسمنى "كردى" دييه چاغيرهجقلرينه بر إشارت اولديغى گبى، بر جاناوار طاغ باشنده بر آرقداش گبى گلوب مصاحبه شكلنى گوسترمهسيله ده بو فقرهنڭ خصوصى مخاطبى او نورسىدر. وَ لَا تَخْشَ مِنْ سَيْفٍ وَلَا طَعْنِ خَنْچَرٍ جملهسى بداهت درجهسنده رسالهِٔ نور مؤلّفنى گوسترمسى... صوڭ زمانه قدر اوزرنده طاشيديغى خنچريله و قوم قبيلهسنڭ ملّى سلاحى اولان سيف و خنچرى اولديغى أمارهسيله ده، بو فقرهده مخاطب او اولديغنى إثبات ايدوب باشنده پارمغنى گوسترر.
نتيجه: طوقوز هم هملرڭ گوسترديگى طوقوز حقيقت رسالهِٔ نورده و مؤلّفنده بِالفعل إجراسى و بِالمشاهده گورونمسى، حتّى دشمنلرينڭ تصديقيله ده ثابتدر كه، حضرتِ على رضى اللّٰه عنهڭ قصيدهِٔ أرجوزه و جلجلوتيهسندهكى شدّتلى علاقهدارلغنى مراد ايتديگى بر وارثِ نبى و مُقَوّئِ دين و حاملِ إسمِ أعظم اولان رسالهِٔ النور و مؤلّفى اولديغنى، چونكه بتون دنيا ميداندهدر و بتون ندالرى ايشيدييورز، أكثرى حركتلرى گورويورز كه، حق و حقيقتده ياڭيلميان و قرآنڭ حقوقنى أمر اولنديغى گبى تأويلسز محافظهيه چاليشان رسالهِٔ النوردر دييه شكّ و
— 163 —
شبههسز اولارق حضرتِ على رضى اللّٰه عنهڭ مخاطبى او اولديغنى قطعى إثبات ايدر.
ايكنجى نكته:رسالهِٔ النور شاكردلرينڭ مقدّراتِ إلٰهيه ايله تنظيم ايديلن حپسخانهده طوپلانمهلرى، ياقيندن بربريله تأسيسِ اخوّت و يكديگرلرينڭ يوكسك أخلاقِ شجاعتكارانهلرندن درس آلمق و دشمنلرينڭ فكرلرنده قوّهدن فعله چيقارامدقلرى أڭ شنيع نيّتلرينى يوزلرنده گوروب اونلره قارشى نه درجه إحتياطلى طاورانمق و هر شيده بر وجهِ رحمتى و بر جهتِ نعمتى گورمكله شكر ايتمك و هر مأيوسيت زماننده يأسه دوشمهمك لازم گلديگنى توصيه ايدن ظاهرًا كوچك، معنًا چوق بيوك بر فقرهدر.
اوچنجى نكته:
يَا اَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ اِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَاِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ
آيتِ كريمهسيله جنابِ حق و حكيمِ مطلق أكثر مخلوقاتنڭ يوزلرينى إنسانڭ منفعتنه يارايشلى بر طرزده خلق بيورديغى گبى، سينگڭ خلقتنده دخى او منفعتدن مهمّنى درج ايتديگنى بيان ايله سينگه خصومت دگل، بِالعكس محبّت ايديلمسى لازم گلديگنى، هر سنه خلقتيله نسيان و غفلته دوشن إنسانلره حشرِ أكبرى، صاغ و صاغلام إنساندن زياده خسته و ميقروبلى إنسانلر ايله مشغوليتلريله
— 164 —
طبيبلگنى (حاشيه): شو نكتهنڭ بر حقيقتنى إثبات ايدن بر واقعه: ياقينمزده بر كويدن بر كيشى طاغه گيدر، طاغده حيواننى ييلان صوقماسيله حيوان شيشر. حيوانڭ كويه گلمهسى إمكانسز اولديغنى گورن صاحبى نااُميد اولارق حيوانى بيراقير، كويه گلير. ايرتسى گون دريسنى آلمق ايچون گيدر. حيوانى ايى اولمش بولور. دقّت ايدر گورور كه، حيوانڭ ياتديغى يرده سينگڭ بر نوعى اولان يشيل باشلى سينكلردن بيڭلر سينك جنازهسى وار. اوندن آڭلار كه، سينكلر حيوانڭ قاننى أممك ايله قاندهكى سمّى صورمشلر، حيوانى قورتارمشلر فقط كنديلرى ئولمشلر. و يالڭزلقده انسيتى و تنبللكده طهارت و نظافتيله معلّملگنى درس ويرن سينگڭ إنسانه نه قدر منفعتدار اولديغنى گوسترمكله مجرب إنسانه سينگى سَوْديرن هركسه لزوملى بر نكتهدر.
دردنجى نكته:وَاَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَاْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ آيتنڭ اَنْزَلْنَا كلمهسنه گلن بر إعتراضه غايت مسكت بر جواب و غايت لزوملى بر علم و قرآنڭ حكمتلى درسنى گوسترن قيمتلى بر نكتهدر.
بشنجى نكته:
يُخْرِجُ الْخَبْءَ فِى السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ
آيتِ كريمهسندهكى أوصافِ إلٰهيهيى صنعتنڭ مقياسجغيله تعريف ايدن هُدْهُدِ سليمانى حقّندهدر.
آلتنجى نكته:
قُلْ لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبِّى لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ اَنْ تَنْفَدَ كَلِمَاتُ رَبِّى وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهِ مَدَدًا
بش كلمه ايله ايكى حرف ايله شو آيتِ كريمهدهكى نهايتسز كلماتِ إلٰهيهيه إشارت ايدوب كلامدن، كلمهدن متكلّمِ أزلىيه يوزلرى چويرن بحرِ حقائقڭ بر فهرستهسى و آبِ حياتڭ منبع و مأخذى و علمِ حقيقته مرشد بر نكتهدر.
— 165 —
يدنجى نكته:وحدت الوجود مشربنڭ بو زمانڭ أسبابِ مادّيه ايچنده بوغولان إنسانلرينه اوچ مهمّ بيوك ضرر ويرهجگنى ايضاح ايله، آخرنده بر سؤال و جوابله حضرتِ محيى الدينڭ هادى و مقبوليندن اولديغنى و هر كتابنده مُهْدى و مرشد اولامديغنى و قواعدِ أهلِ سنّته مخالف سوزلريله مؤاخذه ايديلمهمسنى إشعار ايدوب، محيى الدين و محيى الدين مقامنده بعض أولياءِ عظيمهيه طاش آتانلرى إسكات ايدن عدالتپرور بر مقياسِ حقيقتدر.
سكزنجى نكته:"اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّٰه" جملهسنڭ، نماز تسبيحاتنده إنكشاف ايدن بر حقيقتنه دائردر. شويله كه: هر شيئڭ و كائناتڭ چكردكِ أصليسى ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلام اولديغى گبى، هر شيئڭ روحى و هر منزلڭ نورى و هر مقامڭ سرورى ينه بِالمشاهده او ذات اولديغندن هر روح اوڭا إنتسابله جانلانهجغنه و اونڭله بيعت يرنده ده اوڭا صلاة و سلام ايتمكله رحمت و سلامت بولاجغنه إشارت ايدوب دير: مادام بتون جنّ و إنس و مَلك و نجومڭ پارلاماسى اونڭ نوريله و اونڭ گتيرديگى هديه ايلهدر. اونلرڭ لسانِ قال و لسانِ حاللرندن چيقان إنتسابڭ بر معناسنى نيّت ايدوب اونلرڭ نامنه و اونلرڭ عددلرينى ذكر ايتمك ايله، نهايتسز رحمته لايق اولان ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلامه "اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّٰه" ديمگه تشويق و ترغيب ايتمكله، صلاة و سلامڭ قيمت و أهمّيتنى و ذاتِ رسالتڭ ماهيت و قدسيتنى بيان ايدن چوق مهمّ و هركسڭ محتاج اولديغى بر نكتهدر.
طوقوزنجى نكته:اَوْ هُمْ قَائِلُونَ آيتِ جليلهسنڭ قَائِلُونَ كلمهسنڭ معناسى اولارق اويقونڭ اوچ نوعنى و منفعتلى و ضررلى وقتلرينى و
— 166 —
سنّتِ سنيه دائرهسندهكنى گوسترديگى گبى، إنسانڭ أڭ مهمّ بر سرمايهسى اولان عمرينڭ تزييدينه و مهمّ بر غايهسى اولان رزقنڭ بركتنه يارديم ايدن وقتلرينى درس ويرمكله؛ أحسنِ تقويمده ياراديلان إنسانى يوكسك أخلاقِ حسنهيه چيقاروب عطالتدن، بطائتدن قورتارير.
اوننجى نكته:نوعِ بشرڭ آغلاناجق گولمهلرينه عائد أنديشهِٔ إستقبال و عاقبتبينلك عدسهسيله و كُلُّ اٰتٍ قَرِيبٌ سرّيله، حق و حقيقت موازنهسيله گورولن بر وضعيتِ مأيوسانه ايله، شعشعهلى بر بايرام گيجهسنده حپسخانه پنجرهسندن باقاركن او گولنلرڭ حالى آغلاناجق بر حال اولديغنى و أبدپرست و بقايه عاشق إنسانلرڭ قلب و روحنى گولديرهجك و سَوينديرهجك مشروع دائرهسنده متشكّرانه، حضوركارانه، غفلتسز أگلنجهلر و ثواب جهتيله باقى قالان سَوينجلر اولديغنى إخطار ايدن عبرتنما بر فقرهدر.
اون برنجى نكته:رسالهِٔ نور طلبهلرينه مهمّ بر دستوردر كه، بيڭ اوچ يوز سنهدر إشاراتِ قرآنيه و ثناءِ نبويه ايله بكلهنيلن
(حاشيه): شهيد مرحوم حافظ علىنڭ بو گبى مقاملرده بياناتى گرچه رسالهِٔ نوره خدمتيله سائر قارداشلريمه و بڭا ده حدّمدن چوق فضله حصّه ويرييور. فقط اونڭ خاطرى ايچون سكوت ايدرم.
و بو عصرڭ قراڭلقلى پچهسنى قالديروب دنيايى تنوير ايدن و صحابهنڭ سرِّ وراثتِ نبوّت مشربنى مسلك طوتان و بتون عالمِ إسلام نامنه دينسزلكله مجاهده ايدن رسالهِٔ نورڭ خارجنده اونڭ طلبهلرى اونى بيراقوب باشقه يرده نور آراماملى و آرانماز. أگر آراسه نور يرينه ظلمت و تجارت يرينه خسارته اوغرايهجغنى إخطار ايدن مجرّب و محقّق الوقوع حادثاتى گورولن بر فقرهدر.
— 167 —
اون ايكنجى نكته: ايكى كوچك مسئلهدر:
برنجيسى: رسالهِٔ نور طلبهلرينڭ محاكمه و إستنطاق دائرهسنده بر قسمى هوا و وهم يوزندن دشمنه قارشى سپره گيرمك لازم دييه ياڭليش تأويللريله مبارك خدمتلرينى إنكاره گيدهرك خطا ايدوب دينسز دشمنلرينى داها زياده شبههيه، تحرّىيه سوق ايتدكلرندن هم كنديلرى فضله أزيلدكلرينى، هم استادلرينى شاهدسز يالڭز بيراقدقلرندن زحمت ويردكلرينى بيان ايله، عقلى باشنده اولانه تنقيد دگل تنبيه و إستقامتى و إعتدالى توصيه ايدييور.
ايكنجى مسئله: سجيهِٔ عاليهِٔ صحابهيى و مشربِ نورانئِ پيغمبرىيى بيان ايدن رسالهِٔ نور دائرهسندهكى فيضه قناعت ايتمهيوب بر قسم قارداشلريمزڭ طريقت هوسيله، فائدهسز، ضررلى باشقه بر صحبتده بولوندقلرندن، بدايتده سببِ إتهام إسپارطهده بويله بر كوستريشڭ دخلى وار اولديغى تحقق ايدوب، مسلكِ حقيقتله مسلكِ طريقت شاكردلرينڭ مقاملرينى گوسترن بر درسِ ايقاظِ حقيقتدر.
اون اوچنجى نكته:رسالهِٔ نور طلبهلرندن بش قارداشمزدن اوچينڭ إحتياطسزلغى و ايكيسنڭ شخصلرينه باشقهلرڭ غرض ايتمهلريله، رسالهِٔ نوره دشمنلرينڭ هجوم ايتدكلرندن هركس مدافعهدن چكيلسه، بو بش قارداشمزڭ چكيلمهمسى لازم گلديگنى بيان ايدن كوچك بر فقرهدر.
اون دردنجى نكته:ناصلكه مثنوئِ شريف شمسِ قرآندن تظاهر ايدن يدى حقيقتدن بر حقيقتنڭ آيينهسى اولمش، قدسى بر شرف آلمش. مولويلردن باشقه داها چوق أهلِ قلبڭ لا يموت بر مرشدى اولمش. اويله ده رسالهِٔ نور شمسِ قرآنڭ ضياسندهكى ألوانِ سبعهيى و او گونشدهكى رنك رنك و چشيد چشيد يدى نورى بردن آيينهسنده تمثّل ايتديرديگندن إن شاء اللّٰه يدى جهتله شريف و قدسى
— 168 —
يدى مثنوى قدر أهلِ حقيقته باقى بر رهبر و بر مرشد اولاجغنى مژده ايدر. إن شاء اللّٰه نورڭ عربى مثنويسى بو دعوايى تام تصديق ايدهجك.
اون بشنجى نكته:حفيظِ ذو الجلالڭ حفظ و حمايتيله رسالهِٔ نورڭ رسالهلرينه موافق اولارق موقوف بولونان يوز يگرمى كسور نور طلبهلرينڭ محرم أوراقلرنده، داخلى و أجنبى مخالف قوميتهلره إنتساب ايله مدارِ إتهام اولاجق موجود بر أوراق بولونمامسى غايت ظاهر بر حمايهِٔ ربّانيه و بر محافظهِٔ إلٰهيه و إمامِ على و غوثِ أعظم رضى اللّٰه عنهما گبى ذاتلرڭ رسالهِٔ نوره عائد كرامتِ غيبيهلرينى جدًّا تأييد ايدن بر صيانتِ رحمانيه اولديغنى و بو بيوك نعمته قارشى تحديثِ نعمت يرنده حقيقت يولنه حياتمزى فدا و وقف ايتمهمز لازم گلديگنى بيان ايدن و هر شيده رحمتڭ ايزينى، يوزينى، ئوزينى گورمگه چاليشمغه تشويق ايدن بليغ بر نكتهدر.
اون آلتنجى نكته:رسالهِٔ نور طلبهلرينڭ حپسخانه صيقنتيسندن طولايى بربرلرينڭ غليظ سوزلرينه تحمّلى توصيه ايدر.
اون يدنجى نكته:فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا... اَخَذْنَاهُمْ آيتى أهلِ عصيان حقّنده نازل اولديغى حالده، بر إشارتله ده رسالهِٔ نور شاكردلرى متعدّد و مؤثّر و قوّتلى ويريلن درسِ إخلاصده نسيان ايدوب آيرى آيرى خطالرده بولونمهلرندن اَخَذْنَاهُمْ ڭ جفرى تاريخيله بيڭ اوچ يوز أللى ايكيده عين تاريخده طوتديريلمالرى و ينه ِللّٰه الحمد عمومڭ ألمنه إشتراك ايدوب مادّى و معنوى مدافعه و يارديم ايدن رسالهِٔ نورڭ قدسى شخصِ معنويسى ايله و صارصيلماز دهاسيله بو قضاءِ إلٰهيدن خارقه بر صورتده قورتولمالرينه إشارت ايدر.
اون سكزنجى نكته:هر باشه گلن شيئڭ ايكى يوزى اولوب، برى قدرِ إلٰهىيه، ديگرى إنسانڭ كسبنه باقديغنى و إنسانڭ كسبى ظاهر بر پرده اولوب قدرِ إلٰهى
— 169 —
حكمت و عدالت ايله ماضى و مستقبل وقوعاتيله پرده آرقهسنده حُكم ايتديگندن هر شيده دخى قدرِ إلٰهىيه رضا لازم اولديغنى توصيه ايدن حكمتنما بر نكتهدر.
اون طوقوزنجى نكته:قيصه بر زماندهكى كفره مقابل حدسز بر جهنّم ناصل عدالت اولور سؤالنه، قانونِ بشرڭ موازنهسيله عدالتِ إلٰهيه إثبات ايديلوب كافرى أسفلِ سافلينه آتان و خَالِدِين ده حپس ايدن بر تحقيقدر. بِعين الحقيقت تام بر موازنهِٔ عدالت و مسكت بر جوابدر.
يگرمنجى نكته:
اِنمَّاَ اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ
آيتِ كريمهسندهكى يالڭز أمر ايله ايجادينى و سورهلرڭ باشلرندهكى مقطّعاتِ حروف خاصيتلرينه و فضائللرينه و تأثيراتِ مادّيهلرينه دائر وُرود ايدن حديثلرڭ فهمه تقريبى ايچون درت عنصردن هوا عنصرينڭ نَفَسِ إنسانده أمر و إراده ايله مباشرتسز فعل و ايجاد جهتيله آغزندن چيقان بر تك كلمه زمانسز، مكانسز، بر فرقه عسكر قدر بر سنبل ويروب حركت ايتديرديگى گبى، عين هوانڭ هر بر ذرّهسى أمرِ كُنْ فَيَكُونه قارشى منتظم بر اوردونڭ نفرلرى گبى كائناتده جريان ايدن قدرتِ إلٰهيه و حكمتِ سبحانيه ايله او أمر عينِ قدرت گبى جلوهگر اولديغنى مشاهده ايله تعريف و إثبات ايدوب عصرڭ عقلسز، يولارسز، گمسز مخلوقلرينى گملهيوب كندى فنلريله كنديلرينى إسكات ايدن و إنصاف و ايمانه دعوت ايدن قيمتدار بر نكتهدر.
يگرمى برنجى نكته:رسالهِٔ نور مؤلّفنڭ و شاكردلرينڭ باشنه گلن مصيبت بر دستِ عنايتله تنظيم ايديلديگنى، بش معنيدار توافقاتِ لطيفه ايله إثبات ايدر، گوسترر.
— 170 —
يگرمى ايكنجى نكته:ايكى مهمّ و هركسه لزوملى و فطرتى بوزولمهمش هر بر قلبِ سليم و وجدان صاحبى دائما كندى آيينهِٔ حياتنده حسّ ايدوب گورهبيلهجگى بر نكتهدر.
برنجيسى: أخلاقه دائر اولوب إنسانى تَخَلَّقُوا بِاَخْلَاقِ اللّٰهِ مئالندهكى حديثِ شريفه مظهر ايدر.
ايكنجيسى:
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ مَا اُرِيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَا اُرِيدُ اَنْ يُطْعِمُونِ اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ اْلمَتِينُ
آيتِ كريمهسنڭ إعجازندن سوزولن بر معنا ايله بشرڭ أڭ بيوك و همان همان عمومى شكلنى آلان تحصيلِ رزقده شدّتِ حرص يوزندن شركِ خفىيه دوشمكله برابر عبادتى ترك ايتدكلرندن رحمتِ إلٰهيه و حكمتِ سبحانيه و إلهامِ رحمانى ايله بشرى توكّل و رضايه، تسليم و رجايه سَوق ايدن و دار السلامه دعوت ايدن و چوقلر اوزرنده خيرخواهلغنى و تأثيرينى گوسترن بر إكسيرِ نورانيدر.
يگرمى اوچنجى نكته:رسالهِٔ نورڭ مهمّ أركانندن بر شاكردينڭ طرفگيرانه و رسالهِٔ نوره رقيبانه سويلهنن سوزلره قارشى طاتلى و شيرين بر مقابله و حقيقتبين بر تحقيقى فقرهدر.
يگرمى دردنجى نكته:رسالهِٔ نورڭ مؤلّفنه شموللى و رموزلى بولونان بر قارداشڭ رؤياسيدر.
يگرمى بشنجى نكته:رسالهِٔ نوردن ايمانِ تحقيقى درسنى آلان و أبده نامزد روحنڭ نشئه و سَوينمهسندن گلن ذوق ايله اوڭا سويلتديريلن، ألماس و جواهرله مزيَّن بر قارداشڭ فقرهسيدر.
— 171 —
يگرمى آلتنجى نكته:
وَاَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْاَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ اَزْوَاجٍ يَخْلُقُكُمْ فِى بُطُونِ اُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فِى ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ
آيتِ كريمهسيله قويون، كچى، مانده و دوه گبى حيوانلرڭ مادّى خلقتلرندن زياده معنوى هر جهتله نعمت اولوب سمادن رحمت خزينهسندن إنزال ايديلديگنى گوسترمكله هر جهتِ استفادهده نعمتى نعمت بيلوب شكر قپوسنى آچان، هركسه لزوملى بر إعجازِ قرآنيدر.
يگرمى يدنجى نكته:اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ آيتِ كريمهسنڭ و اَعْدٰى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتِى بَيْنَ جَنْبَيْكَ حديثِ شريفنڭ مئالِ قدسيلرى ايله إنسانڭ أڭ ضررلى دشمنى نفسى اولديغنى و دشمنى سومك و اوقشامق و مالنه و باغچهسنه قويمقده نه قدر ضرر و بداهت درجهسنده بر ديوانهلك اولديغى گبى؛ نفسنى سومك و مال و باغچهسى اولان أعمالِ اُخرويهده تنبللك ايتمك و نتيجهسى صوغوق خودفروشلق و تصنّع و تذلّیله قپو آچان ريا گبى سلاحلريله نفسنى قورومق و قاريشديرمق كندى خانهسنى إحراق ايدن بر ديوانه يرنده اولديغنى إخطار و إنذار ايله إخلاص و رضاىِ إلٰهىيى توصيه ايدن و أسفل السافلينه گيدن إنسانڭ يوزينى أعلاىِ علّيّينه چويرن چوق مهمّ بر درسِ حقيقتدر.
يگرمى سكزنجى نكته:
لَا يَسَّمَّعُونَ اِلَى اْلَمَلِا الْاَعْلٰى وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ دُحُورًا وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ اِلَّا مَنْ خَطِفَ اْلخَطْفَةَ فَاَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ ٭ وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا ِبمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ
گبى آيتلره گلن شبهات و إعتراضاتى، بر سؤال و جواب و مهمّ بر تمثيل ايله تفسير و ايضاح ايله برابر مقدّراتِ كائناتدن اولان جنّت بر آغاجڭ مقدّراتِ حياتنى
— 172 —
طاشييان چكردگنده دوربين گوزلرڭ آغاجى گورمسى و آز بر فكرله ميوهيه وصولى نسبتنده مقدّراتِ كائناتڭ فهرستهسى و منبعنڭ مخزنى و مأخذى اولان كُرهِٔ أرضده شجرهِٔ كائناتڭ بر دالى اولان جنّتڭ هر يرده بولونماسى و ميوهسنڭ يمهسنڭ إستبعادينى إزاله ايدوب حقّ اليقين گوسترر. هم أڭ بيوك بر حادثه اولان حادثهِٔ قرآنيه و رسالتِ محمّديه عليه الصلاة والسلام ايله مشغول و كائناتڭ أجرام و عالملرنده قولاق خيرسزلغى ياپان شيطانلرڭ هيچ بر جهتله مداخله ايدهمدكلرينى و نبوّتِ أحمديه عليه الصلاة والسلامڭ بتون جنّ و إنسه شمولنى، شيطانلرڭ ملائكهلرله او يوزدن مبارزهلرينى معجزانه إعلان ايتمكله بتون كائناته مبعوث اولديغنى گوسترر، إثبات ايدر.
حافظ على
رَحْمَةُ اللّٰهِ عَلَيْهِ بِعَدَدِ حُرُوفِ مَا كَتَبَهُ آمين
يگرمى طوقوزنجى لمعهِٔ عربيه
رسالة النورڭ ايچنده لسانِ جنّت و اُسلوبِ حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلام و طرزِ قرآن بخشايشِ رحمت ايله ميدانِ ظهوره گلهرك تفكّرنامه إسميله مسمّا اولان يگرمى طوقوزنجى لمعهِٔ مباركه يدى باب اولوببرنجى بابدخى ايكى فصلدر.
برنجى فصل:حضرتِ خضر عليه السلامڭ مهمّ و مشهور بر وردينى حاويدر كه، معرفتِ إلٰهيه و توحيدڭ مراتبندن آلتمش اوچ مرتبهيه إشارت ايدهرك او مرتبهلرڭ هر بريسى وحدانيتى و وحدتڭ إقتضا ايتديگى أسماءِ حسنىدن تجلّى
— 173 —
ايدن آثاريله أفعالنى و أفعالى ايله أسماسنى و أسماسى ايله وجوبِ وجود و وحدتنى إثبات ايدر.
ايكنجى فصل:أكثر أعاظمِ أوليا و بِالخاصّه غوثِ أعظمڭ هر صباح اوقودقلرى
لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْبَاقِىُ الدَّيْمُوم
مابعديله برابر وردلرينڭ مبدئى اولوب تعظيم و تمجيدڭ إنتاج ايتديگى عميق تفكّراتڭ چكردگى حكمنده اولان طقسان طوقوز مرتبهِٔ توحيده بر سنبلِ معنوى ويرن مراتبدن يتمش طوقوز مرتبهسنى مندرج بولونان بو فصل ايكى وجهله ذاتِ أقدسه باقوب برى حاضر و مشهود وضعيتله شهادت ايدر معناسيله للّٰهِ شَهِيدٌ ايله نتيجهلنير، قلبه نشئه ويرر. ديگر جمله ده برى ديگرينڭ آردندن گلوب گچمهسندن تظاهر ايدن سلسلهسنڭ إشارتنه دلالت ايدر معناسيله عَلَى اللّٰهِ دَلِيلٌ قضيهسيله تمام اولور، روحى مستغرقِ سُرور و حبور ايدر.
والحاصل: بونلره مماثل بر چوق أسماءِ حسنى و كلاملرڭ دلالت ايتدكلرى معانئِ حيرتفزانڭ لطيف حاشيهلرله دونانمش منفرد و مستقل بر رهبرِ حياتِ باقيهدر.
ايكنجى باب:اللّٰه أكبر جملهسنڭ مراتبندن بحثدر كه؛ أذان، قامت، نمازلرڭ تكبيراتى اولان كلمهِٔ تكبيرڭ اوتوز اوچ مرتبهسندن على الإختصار يدى مرتبهسنى حاويدر.
برنجى مرتبه:
وَ قُلِ الْحَمْدُ ِللّٰهِ الَّذِى لَمْ يَتَّخِذْ
الخر... آيتِ جليلهسيله إبتدار ايدوب ذرّاتدن سيّاراته، فرشدن عرشه، سماواتدن تشخّصاته قدر بو مرتبهده إجمالًا، مراتبِ سائرهده تفصيلًا بِالعموم موجودات ايله وجوبِ وجود و وحدتِ بارىيى
— 174 —
گونش گبى جلى بر صورتده إثبات و شركڭ بيڭلر درجه ممتنع و محاليتنى دلائلِ عقليه و نقليه و براهينِ شهوديه و ثبوتيه ايله گوستروب معنّدلرى بيله إسكات ايله إنصاف و ايمانه گتيرهجك بر ماهيتدهدر.
ايكنجى مرتبه:جنابِ حق جلّ و على حضرتلرينڭ عظمت و كبرياسنى "اَللّٰهُ اَكْبَرُ" لفظهِٔ جلالنڭ جامع بولونديغى قدرتِ كاملهنڭ تظاهراتى خلّاق، عليم، صانع، حكيم، رحمٰن، رحيم گبى أسماءِ جليلهِٔ محيطهنڭ تجلّياتِ شاملهسيله حيوانات و نباتات اوزرندهكى إحساناتِ معروفهِٔ ربّانيه و رزّاقيه و اونلردهكى حيرتبخش خلقتِ عجيبه و صنعتِ غريبه و گوزلرى قاماشديران و عقللرى حيران ايدن مزيّنات و منقّشات و داها لَايُعَدّ ولا يُحْصٰى صنايعِ ربّانيه دلائلِ قطعيه ايله سرد ايديلوب جنابِ خلّاقِ أعظم حضرتلرينڭ وجوبِ وجود و وحدتنى إعلان و إثبات ايدر.
اوچنجى مرتبه:"اَللّٰهُ اَكْبَرُ" لفظهِٔ جلالنڭ مقتضياتِ سائرهسندن
مُقَدِّرُ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ ٭ مُصَوِّرُ الْكَرِيمُ اللَّطِيفُ ٭ مُزَيِّنُ الْمُنْعِمُ الْوَدُودُ
الخ گبى أسماءِ جليلهِٔ محيطهسنڭ عالم اوزرندهكى تجلّياتِ حيرتفزاسنى مِثلسز بر ايضاح، نظيرسز بر إثبات ايله تصوير و تفهيم ايدوب جزئى بر چيچگى، حَسْنا بر قادينى نظره حواله ايدر. بو مرتبهنڭ إرائه ايتمكده اولديغى أسماءِ جليله و فوائدِ منيفهيى منتظمًا صفحاتيله نظرگاهِ عامّهيه آچار. فَاعْتَبِرُوا يَا اُولِى الْاَبْصَار دير.
دردنجى مرتبه:جنابِ واجب الوجود و فيّاض الخير و الجود حضرتلرينڭ "اَللّٰهُ اَكْبَرُ" إسمِ جليلنڭ العدل العادل الحَكم الحاكم الحكيم الأزلى أسماءِ متجلّيهسنڭ مشتملاتنى إظهار و شجرهِٔ كائناتى عنايت و رحمتيله قوانينِ عادت و سنّتنڭ تنظيمنى إنتظاماتِ مرئيه و مشهودهنڭ شهادتيله و جلوهِٔ أسماء و صفاتنڭ إعاشه و
— 175 —
ترزيقدهكى تلطيفاتنى عنايتِ تامّه و رحمتِ واسعهنڭ شهادتيله عشقِ صادق، إنجذابِ ظاهر، تربيهِٔ كريم، إنتظامِ مكمّل و مناسب وقتلرده محتاجِ أرزاق اولانلره أنواعنڭ تكثّريله عموم حاجتلرينڭ قضاسى، خيطِ وصلت اولان عبادتلرندهكى مناجات و فيوضاتڭ و وحدتله قلبڭ إطمئنانى گبى پك چوق لمعهلر ايله بر حكيمڭ وجود، وجوب و احديت و قدرتِ كاملهسنه شهادت و دلالت ايتديگنى إفهام و إثبات و نقشِ حجرى گبى سيلنمز بر قناعت و أمنيت بخش ايدر.
بشنجى مرتبه:جنابِ فاطرِ أقدس حضرتلرينڭ "اَللّٰهُ اَكْبَرُ" إسمِ جلالندن خلّاق القدير المصوّر البصير أسماءِ حسنىسنڭ تجلّيسى، هم اَفَلَمْ يَنْظُرُوا اِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ الخر... آيتِ جليلهسنڭ دلالت ايتديگى أجرامِ علويه و كواكبِ دُرّيه الوهيت و عظمتنڭ يكتا بر برهانى و ربوبيت و عزّتنڭ محكم شاهدلرى بولونان سماده سكونت ايچنده سكوت، حكمت ايچنده أصلا إنحراف ايتمز بر حركت، هم شمسڭ مستقرّنده مستقرّانه جريانى و كمالِ مسخّريت و مطاوعتله عالملره سرپديگى نور و ضيا و فيضانى، هم قمرڭ تبديلِ مواسم ايچون برجدن برجه شعوردارانه حركتِ إنتقاليهسى، الحاصل جميع موجوداتدهكى موزون إنتظاملر، منتظم ميزانلر، حكمتِ خاصّهِٔ ظاهره، عنايتِ تامّهِٔ باهره، تقديراتِ منتظمه، مقاديرِ مثمره، آجالِ معيّنه، أرزاقِ مقنّنه، نطفهدن وجود بولان إنسان جهازاتيله، يمورطهدن حصوله گلن قوشلر جوارحيله، تخمدن نشو و نما بولان آغاجلر متنوّع أعضالريله و هكذا عموم أشيانڭ ايجادينڭ غايت سهولتلى تظاهراتى وجوب وجودِ واحدِ أحد و صمده شهادت ايتديگنى عقولِ بشرڭ درجاتنه مناسب چوق ظرافت و نزاكتله و قناعتِ تامّه ويرر بر صورتده بيان ايدر.
— 176 —
آلتنجى مرتبه:جنابِ خالقِ أعظم حضرتلرينڭ إسمِ جليلى اولان "اَللّٰهُ اَكْبَرُ" لفظهِٔ جلالنڭ مقتضيات و متّصفاتندن عادل الحَكم، قادر العليم، واحد الأحد، سلطان الأزلى أسماءِ شريفهسنڭ موصوفى و بتون أشيا قبضهِٔ تصرّفنده اولديغنى بونلردهكى نظام و ميزانڭ إمامِ مبين و كتابِ مبين عنوانيله ايكى باب اولديغنى و إسمِ أوّل و آخرڭ تجلّيسى مبدأ و منتهايه باقهرق أصل و نسل، ماضى و مستقبل، أمر و علم إمامِ مبينه و إسمِ ظاهر و باطنڭ تجلّيسى ايسه أشيا اوزرنده فاطريتڭ و خلّاقيتڭ ضمننده كتابِ مبينه إشارت ايتدكلرينى و بو مرتبهده گوستريلهجك فوائدِ كثيرهنڭ بر قسمى ده اوتوز ايكنجى سوزده ايضاح ايديلمش اولوب، بوراده ده إجمالًا ذكر اولونديغى مقيّددر.
يدنجى مرتبه:جنابِ ربِّ يزدان حضرتلرينڭ هر شيدن علمًا و قدرةً و رحمةً عظمت و علوِّ شاننى خلّاق الفتّاح، فعّال العلّام، وهّاب الفيّاض أسماء و صفاتِ إلهيهسيله كائنات أنواعِ موجوداتيله خالقِ أعظمڭ نورِ جمالنڭ تجلّياتنى و أفعال و كمالنڭ إنكشافاتنى إظهار و بو أسماءِ مباركهنڭ دوربينلريله موجوداتدهكى گوناگون جلوهلرى آلتنده أفعالِ إلٰهيه و آثارينه نظرِ عبرتله باقيلمقله مسمّاىِ ذو الجلاله إنتقال و كسبِ إطّلاع ايديلير دييه غايت گوزل بيان ايدر.
اوچنجى باب اوچ فصلدر:
برنجى فصل:اون ايكى پرده پرده اوستنده و اون بش دليل دليل ايچنده بر برهانِ باهردر. بر چيچكدن تا شجرهِٔ طوبايه قدر مختلف نغمات و متنوّع لمعات ايله نقّاشِ أزلى و أبدىيى عقل و قلبه گوسترر. عقلڭ گوزينى آچديرر، كمالِ إنتباهله صانعِ ذو الجلال و فاطرِ ذو الكماله باقديرر.
ايكنجى فصل:بتون مصنوعاتڭ و جميع مخلوقاتڭ و عموم موجوداتڭ تعريفات و توصيفات و تسبيح و ثناسيله جميع ذىحياتڭ تحيّات و جميع أوراقِ مهتزّهِٔ ذاكرهنڭ
— 177 —
تحميداتيله جنابِ ربِّ عزّتى ذكر و بو دلالتِ وجهله عبادته ذكر و شكره عبدڭ نه قدر محتاج، نه قدر مستحق اولديغنى قرآنِ معجز البيان و طرزِ اُسلوبِ نبىِّ ذىشان (عصم) ايله تلقين و توصيه ايدن بر دفينهِٔ حكمت و خزينهِٔ رحمتدر.
اوچنجى فصل:شريكسز، وزيرسز، شبيهسز و نظيرسز سلطانِ أزلى و أبدى اولان بارى تعالى و تقدّس حضرتلرينڭ هر برى آيرى برر برهانِ وحدانيت اولان أسماء و صفاتِ إلهيهسنڭ تجلّياتِ مسرودهسيله و براهينِ محكمه و مرصونهسيله أهلِ ضلالت و كراوانِ طبيعت و حمّالِ بلاهت و قافلهِٔ حماقتله فرعونانه إختيار و نمرودانه إلتزام، حجّاجانه إجتسار ايتمكده اولدقلرى أنواعِ شركى دفع و ردّ ايدهرك اللّٰه ذو الجلالى تقديس و تنزيه و مستحق اولديغى تسبيح و تعظيم و تمجيدڭ وجوبنى تعليم و تعريف ايدر.
دردنجى باب ايكى مقامدر:
برنجى مقام:اللّٰه عظيم الشانڭ وجوبِ وجود و وحدانيتنى و رسولِ ذىشان أفنديمز عليه الصلاة والسلامڭ نبوّت و رسالتنڭ حقّانيتنى إسمِ أعظم و أسماءِ حسنى، ملائكهِٔ عليا و مخلوقاتِ شتّى، جميع أنبياءِ عظما و جميع أولياءِ كبرا و جميع أصفياءِ عليا، حسابسز آياتِ مكوّنات و جميع مصنوعاتِ مزيّنات و جميع ذرّاتِ كائنات گبى لا أقل اون أهمّيتدار برهانِ ألماسمثال ايله إثبات ايديلديگى گبى، داها بر چوق دلائلِ قطعيهيى جامع بر بحرِ عمّانِ حقيقتدر.
ايكنجى مقام:بو مقامڭ هر بر كلام و كلمهسى رسالتِ أحمديه عليه الصلاة والسلامڭ رسالتنڭ آيرى آيرى برر دليلنه إشارت ايتديگى گبى، قرآنِ مبينڭ أڭ بيوك معجزهِٔ نبوّت اولديغنه دائر صادر اولان برهانلره و حبيبِ ذىشان (عصم) هم قرآنِ معجز البيان هر ايكيسى ده وحدانيتِ إلٰهيهيه غايت پارلاق دليل اولارق بو مقامده گوستريلمشدر.
— 178 —
بشنجى باب بش نكتهدر:
برنجى نكته:
(حاشيه): رسالهِٔ حسبيه اولان دردنجى شعاع، هم بو نكتهنڭ، هم يازيلميان بشنجى لمعهنڭ حقيقتنى بر درجه بيان ايتمهسيله او لمعه يرينه گچمش.
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ
ڭ مرتبهلرينه دائر اولوب ذىشعورڭ أكثريتله مفتون و مربوط اولدقلرى فانى دنيانڭ فانى، زائل، آفل محبوبلرينى، هم وفاسز، قرارسز، رؤيامثال اولديغنى دلائلِ مقنعه و براهينِ قطعيه سرديله او قرارسز محبوبلرى حقيقى ظن ايدهرك ياڭيلانلرى ايقاظ ايله دير: موجوداتڭ زوالنده بأس يوقدر. هم مصنوعاتڭ زوالندن محزون اولمه. هم زوالِ ملكدن متأسّف اولمه. هم محبوبڭ غيبوبتندن متحسّر اولمه. هم ظاهرى مشفق و منعملرڭ زوالنه أهمّيت ويرمه. هم ظاهرًا شفيق و لطيفلرڭ زوالنه آجييوب يانما. زيرا اونلرڭ صانعى، فاطرى، مالكِ باقيسى، شاهدِ عالمى باقيدر و اونلر او شاهد و ناظرِ حقيقينڭ دائرهِٔ علمندهدرلر. او شاهد و ناظرِ حقيقى ايسه أبديدر، باقيدر طرزنده صادر اولان بليغ خطابه إعجازكار سندلر و حقيقتلرله پارلاق بر جادّهِٔ كبراىِ صلاح و فلاحى فتح ايدن أبوابِ جناندن نوّار و ضيادار بر بابدر.
ايكنجى و اوچنجى نكته:شخصِ إنسان بتون أشيادن علاقهلرينڭ قطعى ايله مقابلنده إستنادگاه اولارق باقئِ حقيقىيى بولارق تأسّف، تأثّردن و تألّمدن فراغت ايتدكدن صوڭره كندى وجودينڭ زوالنى بِالرّضا إمضا ايتمگه آرزو و تمايل گوستروب باقى بر ذاته مال و سعادتِ أبديهيه نامزد اولمق، هم ايستر ايستهمز أرگج باشه گلهجك بر واقعهدن اوركمك و متأثّر اولمق فائدهسز اولديغنى و إنسانيته لايق اولماديغنى إخطار، هم ذىحياتڭ موت و زوالى بر چوق وجودلرى ميوه ويروب آرقهيه بيراقير، صوڭره منزلنه گيدر. بناءً عليه ظاهرًا فانى ايكن چوق جهتلرله باقى قالاجغنى تأمين ايله نوعِ بشرى هم موته راضى ايدر، هم حبلِ إلٰهىيه علم اليقين ايله ربط ايدر.
— 179 —
دردنجى نكته:ذىشعوره اللّٰه كافيدر. فانى شيلره لزوم يوقدر. زيرا إنسانه يوقدن وجود شكلنى گيديرن، إنسان صورتنى طاقان، گوز، قولاق گبى قيمتدار حاسّهلرى إحسان ايدن، جسمده ايكى مهمّ عضو اولان لسان و جنانى درج ايدن، بتون جهازاتِ حيات و معنويات و لطائفى تجلّياتِ أسماءِ إلهيهسيله، جميل رحمتيله، كريم رأفتيله، عظيم قدرتيله، لطيف حكمتيله إحسان ايدن او خالقِ كريم و رحمٰن الرحيمدر. بناءً عليه هر شيدن قطعِ نظرله آنجق ربّم بڭا كافيدر ديمگه سائق و مفهومى هر شيئه لايق و هر آن أحكاميله عمل ايتمگه موافق، لاهوتى بر نكتهِٔ مهمّهدر.
بشنجى نكته:ذىشعور حالًا و قالًا و متشكّرًا "حَسْبِىَ اللّٰه" ديمك مجبوريتندهدر. چونكه عدمدن وجوده گتيروب، حيات نعمتيله متنعّم ايتديگى گبى، أنواعِ حيوانات مياننده أفضل اولارق إنسان يارادان و إنسانلر ايچنده ايمان صفتيله مشرّف قيلان و رسولِ ذىشاننه (عصم) اُمّت اولمايى ميسّر ايدن و كندى مخلوقى اولان بختيار وجودى ايمان و قرآن يولنده چاليشديران، هم مطيع و منقاد اولانلره جنّت گبى نظيرسز بر مكافات ويرن جنابِ حنّانِ منّانڭ قبضهِٔ أبوابِ رحمتنه صاريلمانڭ لزومِ وجوبنى حقّيله گوسترر قيمتدار بر نكتهدر.
آلتنجى باب:
وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ الْعَلِىِّ الْعَظِيم
كلمهِٔ قدسيهسنڭ فيوضاتنه اوتوز بر وجهله إلتجاآتِ ضروريهدن مختصر بر وجهنڭ فهم ايدهبيلديگم جملهلرى:
يا إلٰهى! نهايتسز فقرم و عجزم، ذرّهدن ضعيف إختيارم و إقتدارم، دقيقه گبى عمرم، قيصه شعورم، قصير حياتم، غايت حريص و آفل قلبم، إستنادسز قبر طرفنه سيلانم سريع بر صورتده عجز و ضعفمله إقتدار و إختيارمدن فراغت و تبرّى و سنڭ حول و قوّتنه صيغينوب إلتجا ايدييورم. بنى غفلت و ضلالتده بيراقمه. عجز و
— 180 —
فقرمه رحمت أيله. قلبم متألّم، عمرم ضايع اولدى. صبرم يوق، فكرم مغموم. سن عالم السرّ و الخفيّاتسڭ، علّام الغيوبسڭ، غفّار الذنوبسڭ. إخوانمله معًا غموم و هموممى سُرور و حبوره تبديل، عسريمى يُسره تحويل أيله، گبى بشرڭ فطرةً خالقِ كريم و ربِّ رحيمنه نه درجه محتاج اولديغنه بر نمونه اولوب، سائر اوتوز وجهله تضرّعات و نيازاتڭ بِالقياس آڭلاشيلهجغى آشكار اولوب شو بابِ سادسڭ إحسانى واسع بر خزينهِٔ رحمت اولديغى محتاجِ ايضاح دگلدر.
يدنجى باب طوقوز نقطهدر:
برنجى نقطه:جهاتِ ستّهيه عارض اولان ظلمت، يأس و فتورى إزاله ايدر. شويله كه: صاغ جهت ماضيدر. ضلالت گوزيله باقيلسه مزارِ أكبر گورونور. حالبوكه سرِّ ايمان ايله ظلمت ضايع اولور، منوّر بر مجلسه إنقلاب ايدر. صول طرف كه، مستقبلدر. صورةً مظلم و موحّشدر، قبره ناظردر. نورِ ايمان ايله ضيافتِ رحمانيهنڭ گذرگاهى اولان جِنانِ مزيّنهيه إنتقال ايدر. اوست طرف كه، عالمِ سماواتدر. فلسفه نظرنده توحّش و تدهّشى موجب ايكن، نورِ ايمان ايله إنسانه قارشى گولر يوزلى، طراوتلى، حلاوتلى، نوّار لمعهلرله شفاعتبخش روحانيلر و نورانيلر مقامى و دستِ تعاونى اوزاتان فرشتهلر مقرّيدر. آلت طرف كه، زميندر. بو دخى فلسفهِٔ ضالّه عندنده وحشت ويرر. زيرا بتون مخلوقات و بِالخاصّه إنسان همجنسلرينڭ ظاهرًا زمينده چورومكده اولديغنى حسّ ايدر. نورِ ايمان ايله باقيليرسه أنواعِ لذائذ و مطعوماتله مملو و مجهّز و ذىروحه مسخّر چوق مهمّ بر سفينهِٔ إلٰهيه اولديغنى، هم براىِ سياحت او گمىيه گلن نوعِ بشرى و جنسِ حيوانى آلوب گزديروب، باقى بر منزله عزيمت ايچون تسخير ايديلمش بر قوناق محلّى اولديغى فهم ايديلير. قارشى طرف كه، جبههدر. أهلِ غفلت نظرنده عموم ذىحياتڭ سرعتله گيدوب غائب اولديغى إعدامِ أبدى قويوسيدر. فقط نعمتِ ايمان
— 181 —
يار اولورسه او مقام إعدامِ أبدى دگل، دارِ فنادن دارِ بقايه إنتقال و محلِّ زحمت و مشقّتدن محلِّ رحمت و راحته ترفيع و مكانِ خدمتدن مقامِ أخذِ اجرته ترقّى محلّى اولديغى ظاهر اولور. آرقه طرف كه، أهلِ غفلتى شاشيرتير. نرهدن گلوب نرهيه گيدهجگنى دوشوندكجه تحيّرده قالير. لٰكن نورِ ايمان إنكشاف ايتدكجه سلطانِ أزلينڭ مأمورِ موظّفلرى علامتِ فارقه ايله دارِ إمتحاندن أخذِ اجرت دارينه گيتمك ايچون حاضر اولمه محلّى، إجتماع يرى، بكلهمه صالونى اولديغنى درك ايدهرك أهلِ غفلت و ضلالتڭ أفكارِ باطلهسنى آلتى جهتله ردّ و نورِ ايمانى تجلّى و إنكشاف ايتديرر.
ايكنجى نقطه:نورِ ايمان جنابِ حقّه آرامسز حمد و ثنايى إقتضا ايدر. بشر نورِ ايمان سرّيله زمان و مكانِ حاضرهنڭ تضييقاتندن تخليصِ گيريبان ايدوب واسع بر عالمه مالك اولور. بتون عالم مؤمن ايچون او مؤمنڭ مستقل بر خانهسى و بر مأوٰىسيدر. هم ماضى، حال، مستقبل، مؤمنڭ قلب و روحى ايچون بر مقرِّ أبدى بولونديغنى أڭ سليس بياناتله ايضاح ايدر.
اوچنجى نقطه:بشر عجز و ضعفيله كثرتلى أعداسنه غلبه و غايت فقريله حدسز حاجاتنى تأمين غايهسيله نقطهِٔ إستناد و إستمداد آرار. بوڭا يگانه چاره، ايمانله منوّر و مجهّز اولماسنڭ فطرى و إنسانى اولديغنى و إلّا قلب و روح و وجدانڭ أبدى معذّب اولاجقلرينى قناعتبخش بر صورتده تفهيم ايدر.
دردنجى نقطه:ذىشعورده ايمانڭ ميوهدار بر آغاج گبى اولديغنى، ناصلكه ثمرهدار بر آغاجڭ باقى مالكى اولان ذات، آغاجڭ ميوهسنڭ زواليله متأثّر اولمايوب دائمى ميوهدار آغاجنه إستناد و إعتماد ايله متسلّى اولديغى گبى، ايمانِ كامل دخى فانى وجودى ايمان ايله باقى و هر درلو مخوف شيلردن سپرى و عموم آرزو و اُميدلرينه موفّق ايدر اولديغنى تلقين ايدر.
— 182 —
بشنجى نقطه:نعمتِ ايمانڭ أبدًا حمد و ثنايى إلتزام ايتديگنى و أهلِ غفلت ايسه بتون موجوداتى هر آن منفعتِ مادّيهسنى گورهمديگى تقديرده دشمن و مضر طانيديغى قطعى و حقيقتدر. چونكه أهلِ غفلتده و أهلِ ضلالتده جميع أوقاتده رابطهِٔ ايمان اولماديغندن علاقهِٔ اخوّت يوقدر. اونلرڭ مناسبتلرى موقّت اولوب حاضر زمانه منحصردر. طولِ مدّت علاقهلرى هيچ حكمنده اولوب جزئى بر إنفعال و خفيف بر إغبِرار او ايمانسز علاقه و مناسبتى سيلوب زير و زبر ايدر. أهلِ ايمانڭ ايسه اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ سرّيله اخوّت و وفالرى دائميدر. مبدأِ ماضيدن منتهاىِ إستقباله قدر إمتداد ايتديگندن نورِ ايمانڭ سعادتِ داريْنه وسيله اولماسى حسبيله موجبِ حمد و ثنا اولديغنى موضّحًا إثبات ايدر.
آلتنجى نقطه:نعمتِ ايمان ايله دنيا و آخرت متنوّع نعمتلرله دونانمش بر سفره گبى اولديغنى و مؤمن ايمانله ظاهرى و باطنى حاسّهلريله او سفرهلردن إستفاده ايدر. چونكه ايمان صاحبنه نسبةً گونش بو دنيا خانهسنده بر ألكتريق وظيفهسنى گورن جدّى و ثباتكار بر آرقداش و يولجيلغنده مونس بر يولداش حكمنده اولديغندن، دائرهِٔ إستفادهسى سماواتدن گنيش اولديغنى وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ إلخ... آيتِ جليلهسيله إستدلال ايدهرك كامل ايمانه مالكيته تشويق و ترغيب ايدر.
يدنجى و سكزنجى نقطه:ذاتِ أجلّ و أقدسه دگل نوعِ بشر بلكه كتابِ كبير تسميه ايديلن كائنات بتون أبواب و فصول، صحائف و سطور و عموم كلمه و حروفيله هر برى تقديرِ نسبىسيله نقّاشِ أزلينڭ كندى اوزرلرنده لمعان ايدن أسماءِ حسنىسنڭ مظهريتلرى مقابلنده نهايتسز حمد و ثنا و تسبيحاتنى تعليم و تعريف ايدر.
— 183 —
طوقوزنجى نقطه:بيڭ بر أسماءِ إلهيهِٔ جليلهنڭ تجلّياتِ كلّيهسيله عالملرى مستغرقِ نعمت و فيضِ بركت ايدن جنابِ فيّاضِ مطلق حضرتلرينه أبدى و دائمى تسبيح و تحميده، تعظيم و شكرانه ذىشعورڭ مديون بولونديغى أزلدن أبده قدر عموم زمانلرڭ دقيقهلرينڭ عاشراتيله دنيانڭ مبدئندن منتهاسنه قدر ذرّاتِ كائناتڭ حاصلِ ضربى عددنجه تسبيح و تحميد و ثنايى إرائه ايدن بر طريقِ عاليهِٔ واسعهيى آچارق، مخلوقى خالقنه ربط ايدن بر موعظهِٔ بلاغتكارانه ايله نوعِ بشرى فكرًا و روحًا ترقّى و تعالىيه مشوِّق و چوق واسع بر ملاحظات صفحهسى آچارق مطلوب و مقصودڭ قاضى الحاجات طرفندن قبوله مظهريتى ايچون شموللى و مقبول شرائط ايچنده مهمّ بر دعا ايله نهايت بولور.
وَالسَّلَامُ عَلٰى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدٰى
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ وَحْدَهُ وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلٰى مَنْ لَا نَبِىَّ بَعْدَهُ اَمَّا بَعْدُ فَقَدْ قُسِّمَ بَعْضُ رِسَالَةِ النُّورِ بِتَقْسِيمِ الْاَعْمَالِ وَ وُدِّعَ لِى كِتَابُ التَّفَكُّرْنَامَه لِتَحْرِيرِ فِهْرِسْتَتِهِ فَطَالَعْتُ عَلٰى قَدَرِ الْاِسْتِطَاعَةِ فَاِذًا فِيهِ حَقَائِقُ مُنِيفَةٌ وَ حِكَمٌ وَفِيرَةٌ وَ فَوَائِدُ كَثِيرَةٌ وَ اَنَا عَاجِزٌ لِفَهْمِهَا حَقًّا وَ اُعِيدَ لِمُؤَلِّفِهَا لِاِفْتِتَاحِ حَقَائِقِهَا فَاَقُولُ جَزَا اللّٰهُ تَعَالَى الْمُؤَلِّفَ خَيْرًا كَثِيرًا وَ اَسْكَنَهُ مَعَ طَلَبَةِ رَسَائِلِ النُّورِ وَ رُفَقَائِهِمْ بِفَضْلِهِ جَنَّةَ النَّعِيم بِالدَّارِ اْلٰاخِرَةِ اِنَّهُ هُوَ اَهْلُ التَّقْوٰى وَ اَهْلُ الْمَغْفِرَةِ آمين آمين آمين بِحُرْمَةِ سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ
م. صبرى
رحمة اللّٰه عليه بِعدد حروف رسالهِٔ النور
— 184 —
اوتوزنجى لمعه
"سكينه" نامِ عاليسيله تعبير ايديلن و هر برى بر إسمِ أعظم اولان وياخود آلتيسى بردن إسمِ أعظم بولونان أسماءِ حسنىدن "فرد، حىّ، قيّوم، حَكم، عدل، قدّوس" إسمِ شريفلرينه عائد پك چوق قيمتدار و رسالهِٔ نورڭ شاه أثرلرندن برى اولان بو لمعه، يوكسك بر إفاده و چوق اينجه حقيقتلرله قلمه آلينمش؛ هم چوق درين مسائلِ وحدانيت، عظمتلى گنيشلكلريله تفهيم ايديلمش؛ هم پك بارز بر صورتده موجوديتِ إلٰهيهيه إشارت ايدن شو حيرتأنگيز فعاليت ايله، مدبّريتِ ربّانيه او قدر گوزل ايضاح ايديلمش كه، آه نه اولوردى، بو رسالهنڭ حقيقتلرينڭ أعماقنه اولاشمق شويله طورسون، سطحنى اولسون بارى گورهبيلسه ايدم. هيهات! قاصر فهممه باقيلميهرق، بو رساله، حصّهسنه إصابت ايدن بر قارداشمزڭ سفربر حالنده بولونماسى معذرتندن طولايى بڭا گوندريلمشدى. لياقتسزلگمله برابر پريشان حالم بويله بر شاه أثرى فهرستهيه إدخال ايدهبيلهجك صورتده خلاصه ايتمگه كافى گلمديگندن، محجوبيتله أمره إطاعت ايدييورم.
بو قيمتدار لمعه، "آلتى نكتهِٔ مهمّه"يه إنقسام ايتمشدر.
برنجى نكته
وَالْاَرْضَ فَرَشْنَاهَا فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ
آيتنڭ بر نكتهسى و "قدّوس" إسمِ أعظمنڭ بر جلوهسى اولوب؛ هم موجوديتِ إلٰهيهيى كمالِ ظهور ايله، هم
— 185 —
وحدانيتِ إلٰهيهيى كمالِ وضوح ايله گوسترمكدهدر. أوت شو منتظم كائنات و شو عظمتلى غايت بيوك فابريقه؛ بتون موجوداتيله حُمّالى بر فعاليت ايچنده متماديًا چاليشماسيله برابر، كائناتڭ هر طرفنى ترتميز طوتان، كيرلى و بولاشيق مادّهلردن، لزومسز اولارق هيچ بر طرفده هيچ بر شى بولونديرميان، شو عظمتلى سيّاراتدن طوت، تا ذرّاته قدر هر موجود، قُدّوسِ أعظمدن گلن أمرلره مهيّا و منقاد اولارق غايت فعّال و غايت خارقه بر إستحاله ماكينهسى حالنه گتيريلمكله، شو عظمتلى كائنات و بتون عنصرلرى باشدن باشه جنّتنمون گوزللكلريله، كنديلرينى أنظارِ عالمه عرض ايدييورلر. و شو قصرِ عالمدهكى مصنوعاتڭ جبههلرنده مشاهده ايديلن شو دلربا گوزللك و غايت مستحسن تميزلك؛ بتون أنظارى إستحسانله كنديلرينه جلب ايدييورلر و صانعلرينى تقدير و تحسينلرله مدح و ثنا ايتديرييورلر. بو قُدّوسِ أعظم إسمِ شريفنڭ تجلّئِ أعظمندن كوچك بر جلوهسنى شعشعهلى بر صورتده گوسترن و شو قيشڭ بارد و خشين چهرهسى آلتندن چيقان بهار موسمنه باق: ناصل چيچكلر آچمش، حورى مثالى لباسلر گيمش، گوزللشمش، ترتميز اولمش بتون آغاجلر و زمرد گبى يشيللنمش زمين يوزى، بتون هيئتلريله، كنديلرينى بتون أنظاره عرض ايدييورلر. جامد و شعورسز مادّهلر، آز بر زمان ايچنده؛ إستحاله گورمش، زميندن يوكسلمش، نورِ حياتله سوسلنمش، سندسمثال گوزللكلرله كنديلرينى صانعلرينڭ نظرينه تقديم ايدييورلر. بو وضعيت قارشيسنده؛ دگل يالڭز إنس و جنّ، روحانيلر و ملائكهلر ده حيران اولويورلر. "ما شاء اللّٰه، بارك اللّٰه! بو نه حيرت ويريجى گوزللك و تميزلك!" دييوب صانعِ ذو الجلاللرينى تقديس، تحميد و تمجيد ايدوب، راكع و ساجد اولويورلر. ايشته بو فعلِ تنظيف، ديگر أفعالِ إلٰهيه گبى، وحدانيت و موجوديتِ إلٰهيهيى بداهت درجهسنده إثبات ايدوب گوسترمكدهدر.
— 186 —
ايكنجى نكته
وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
آيتنڭ بر نكتهسى و "عدل" إسمِ أعظمنڭ بر جلوهسيدر. شويله كه: شو كائنات متماديًا تخريب و تعمير ايچنده چالقانمقده، هر وقت حرب و هجرت ايچنده قاينامقده، هر زمان موت و حيات ايچنده يوارلانمقدهدر. بو حيرتأنگيز تبدّلات و تحوّلات ايسه، دهشتلى جرملرڭ إنتظاملى حركتلرندن؛ و كُرهِٔ زمينڭ يوزندهكى درت يوز بيڭ نباتى و حيوانى ذىحياتڭ منتظمًا إعاشه و تربيهلرندن؛ و سيل گبى آقان قاريشديريجى و إستيلاجى عنصرلرڭ غايت منتظم وظيفهلرندن؛ ضيا و ظلمتڭ، صيجاق و صوغوغڭ، حيات و مماتڭ دوگوشمهلرينه وارنجهيه قدر بتون أشيا اويله بر ميزانِ عدالت ايچنده إستقبالدن گلوب، حاله اوغرايهرق، ماضىيه آقوب گيدييور كه؛ فسبحان اللّٰه، إنصافلى و دقّتلى بر نظرله بو عالم سراينه باقان هر فردِ إنسان، محقّق اولارق دييهجك: "بو سراىِ عالمڭ صانعى؛ بو سراىِ عالمى، عدل إسمنڭ أعظمى تجلّيسنه مظهر ايتمكله برابر، هم واحددر، هم ده اويله ميزانِ عدالتله ايشلر گورويور كه، أڭ أهمّيتسز و أڭ كوچك، قيمتسز تلقّى ايديلن شيلرده دخى شركه ير بيراقمييور و شركڭ بو ميزانِ عدالته صوقولماسنه ذرّه قدر مساعده ايتمييور. هم بو پك خارقه إنتظامِ أكمل ايچندهكى غايت حسّاس ميزانِ عدالته، ألبته بو كائناتڭ صانعِ ذو الجلالندن باشقهسى مداخله ايدهميهجك." هم بتون أسباب او صانعِ ذو الجلالڭ دستِ قدرتنڭ بر پردهسى اولديغنى آڭلايهجق. و او صانعِ ذو الجمالڭ هم واحد اولديغنه، هم موجوديتنه؛ حيرانلق ايچنده، گونشڭ وجودينه اينانديغى گبى ايمان ايدهجك.
— 187 —
اوچنجى نكته
اُدْعُ اِلٰى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ
آيتنڭ بر نكتهسى و "حَكم" إسمِ أعظمنڭ بر جلوهسى اولوب،"بش نقطه"ايله ايضاح ايديلمشدر.
برنجى نقطه:إسمِ حَكمڭ تجلّئِ أعظمى شو كائناتى اويله بر كتابِ كبير حكمنه گتيرمشدر كه؛ او كتابِ كبيرڭ زمين يوزى، بر صحيفهسى؛ و هر مزيَّن باغچه، بر سطرى؛ و هر سوسلى چيچگى و ياپراقلى آغاجى، بر كلمهسى صورتنده خلق ايتمشدر. او حالده، شو كائنات باشدن باشه حكيمِ ذو الجلالڭ أثرلريله سوسلنمش. هم كندى صنعتنى كنديسى مشاهده ايدوب، هم ده نامتناهى گوزلرله بربرينه باقديران؛ و بربرى ايچنده چوق دليللر و وجهلرله نقّاشنڭ وجودينه شهادت ايدن و دائما ميزان و إنتظام ايچنده تازهلهنن؛ و هر كوچك بر چكردكده قوجه بر آغاجى درج ايدن؛ و هر بر آغاجده قوجه كائناتڭ فهرستهسنى يرلشديرن؛ و هر بهار صحيفهسنى مرصّع نشان و منقّش هديهلرله سوسلهيوب، حضورنده رسمِ گچيد ايتديرن؛ و هر آن بو مصنوعاتنڭ لسانيله مدح و ثناسنى تغنّى ايتديرن بو عظمتلى و حكمتلى قدرته، هانگى تصادفڭ حدّى وار كه، پارمق اوزاتهبيلسين.
ايكنجى نقطه:"ايكى مسئله"در.
برنجى مسئله:نهايت كمالده بر جمال و نهايت جمالده بر كمال، كندينى گورمك و گوسترمك ايستهمسنه و طانيتديروب سَوْديرمسنه مقابل، ايمان ايله اونى طانيمايى و عبوديتله كندينى اوڭا سَوْديرمگى درس ويرييور.
ايكنجى مسئله:بتون قوّتيله شركى ردّ ايدوب قبول ايتمهين بو حكمتلى إنتظامِ مكمّل، هم وحدتى، هم إستقلال و إنفرادى إقتضا ايتديگنى ايضاح ايتمكله برابر، قوجه كائناتى عموم أحوال و كيفياتيله ميزانِ عدل و نظامِ حكمتنده طوتان بر قديرِ مطلقه
— 188 —
شرك و كفر ايله عجز إسناد ايتمك نه قدر بيوك بر خطا و توحيد ايله ايمان ايتمك، نه قدر طوغرى حق و حقيقتلى بر مقابله اولديغنى بيلديرييور.
اوچنجى نقطه:صانعِ قدير، إسمِ حَكم و حكيميله، كائناتده أڭ زياده حكمتلره مدار و مظهر قيلديغى إنسانى؛ بر مركز، بر مدار حكمنده ياراتمش. و إنسان دائرهسى ايچنده ده رزقى بر مركز حكمنه گتيرمش. إنسانده شعور و رزقده ذوق واسطهسيله إسمِ حَكمڭ پارلاق بر صورتده جلوهسنڭ گورونديگنى؛ و يوزر فنلردن هر بر فنّڭ بر جهتده إسمِ حَكمڭ جلوهسنى تعريف ايتديگنى؛ (مثلا فنِّ طب، فنِّ كيميا، فنِّ زراعت، فنِّ تجارت و هكذا...) بو فنلرڭ هر بريسنڭ قطعى شهادتلريله، إختيار و إراده، قصد و مشيئتى گوسترن بو حدسز إنتظامات و حكمتلرى او صانعِ حكيم عموم كائناته ويرديگى گبى، أڭ كوچك بر ذىحياتده و أڭ كوچك بر چكردكده دخى درج ايتمسيله، ذاتِ أقدسنڭ فاعلِ مختار اولديغنى؛ و هر شى اونڭ أمريله وجود بولديغنى؛ و اونى بيلمهمك و طانيمهمق نه قدر عجيب بر جهالت و ديوانهلك اولديغنى ايضاح ايدييور.
دردنجى نقطه:صانعِ حكيم، هر بر موجودينه طاقديغى يوزلر حكمتى، او موجودلرڭ نهايت حسّاسيتيله توظيف ايتديگى يوزلر وظيفهلرندن پك چوق فائده و غايهلرى نهايت دقّت ايله تعقيب ايتديگى حالده، اونڭ جمالِ رحمت و كمالِ عدالتنه و نهايت درجهده حكمتنه ضد اولان؛ و رحمت و عدالتنى إنكار ايتديرن حشرسزلگه هيچ بر جهتله مساعده ايتمديگنى بيان ايدييور.
بشنجى نقطه:"ايكى مسئله"در.
برنجى مسئله:فطرتده إسراف و عبثيت و فائدهسزلك بولونماديغندن، كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لَا تُسْرِفُوا آيتِ كريمهسيله، إقتصادسز حركت ايدنلرى تهديد ايدر.
— 189 —
ايكنجى مسئله:جنابِ حقّڭ "حَكم و حكيم" إسملرى، بر جهتده رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ رسالتنه دلالت و إستلزام ايتدكلرينى؛ و أسماءِ حسنىدن چوق إسملرڭ دخى، هر برى بر جهتده، جلوهِٔ أعظميله، أعظمى درجهده و مرتبهِٔ قطعيتده رسالتِ أحمديهيى (عصم) إستلزام ايتدكلرينى، پك پارلاق بر صورتده ايضاح ايدييور.
دردنجى نكته
قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ آيتنڭ بر نكتهسى، واحد و أحد إسملرينى تضمّن ايدن "فرد" إسمِ أعظمنڭ تجلّئِ أعظمنه دائر توحيدِ حقيقىيى گوسترن "يدى إشارت"در.
برنجى إشارت:إسمِ فردڭ كائنات هيئتِ مجموعهسنده قويديغى حدسز خاتملردن اوچ سكّهيه إشارت ايدر.
برنجى سكّه:كائناتڭ موجوداتنده و أنواعلرنده گورونن و بر سكّهِٔ كبراىِ أحديت اولان "تعاون، تساند، تجاوب، تعانق" سكّهسيدر.
ايكنجى سكّه:زمينڭ يوزنده هر بهار موسمنده مشاهده ايديلن، درت يوز بيڭ نباتى و حيوانى أنواعڭ آتقى ايپلريله طوقونان خاتمِ وحدانيتدر.
اوچنجى سكّه:حضرتِ آدمدن تا قيامته قدر گلمش و گلهجك بتون إنسانلرڭ أعضاىِ أساسيده بر اولان سيمالرندهكى سكّهِٔ وحدانيتدر.
ايكنجى إشارت:إسمِ فردڭ جلوهِٔ وحدتى، كائناتڭ بتون أنواعلرينى و عنصرلرينى اويله بر صورتده بربرينه گرفت ايتمكله بربرينڭ ايچنه آلمشدر كه؛
— 190 —
مجموعِ كائناتى تجزّى قبول ايتمز بر كلّ حكمنه گتيرديگى و چوق برلكلرله وحدانيتى إعلان ايتديگنى گوسترييور.
اوچنجى إشارت:ينه إسمِ فردڭ جلوهِٔ أعظمى، كائناتى اويله بربرى ايچنه گيرمش حدسز مكتوباتِ صمدانيه حكمنه گتيرمشدر كه؛ هر بر مكتوبده حدسز خاتمِ وحدانيت باصيلمش و هر بر مكتوب، كلماتى عددنجه كاتبنى بيلديرن أحديت مُهرلرينى طاشيديغنى گوسترييور.
دردنجى إشارت:إسمِ فردڭ گونش گبى ظاهر جلوهِٔ أعظمنى غايت معقول و حدسز قولايلقله قبول ايتديرن و شركڭ محاليتنى و نهايت درجهده عقلدن اوزاق اولديغنى گوسترن برهانلردن اوچ دانهسنى بيان ايدييور.
برنجيسى: ذاتِ فردڭ حدسز قدرتنه نسبةً أڭ بيوك شيئڭ ايجادى، أڭ كوچك بر شيئڭ ايجادى گبى قولاى و سهولتلى اولديغنى؛ بر بهارى، بر چيچك قدر و بر آغاجى، بر ميوه قدر راحتجه ايجاد ايدوب إداره ايتديگنى؛ و بو كيفيتِ ايجاد أگر متعدّد أسبابه ويريلسه، وحدتدن كثرته گيريلديگى ايچون، أڭ كوچك بر شيئڭ ايجادى، أڭ بيوك بر شيئڭ ايجادى گبى پك چوق مصرفلى، پك چوق مشكلاتلى، پك چوق زحمتلى اولديغنى تمثيللريله إثبات ايدر.
ايكنجيسى: موجوداتڭ ايجادى يا إبداع و إختراع صورتيله هيچدن و يوقدن اولاجق وياخود إنشا و تركيب صورتيله عناصر و أشيادن طوپلامقله اولاجق. بو ايكى صورتده؛ ايجادِ أشيا ذاتِ فردِ واحده ويريلمز ده أسبابدن ايستهنيلسه، حدسز درجه مشكلاتلى و صعوبتلى و غيرِ معقول، بلكه ده پك چوق محالاتى إنتاج ايدهجك. أگر جلوهِٔ فرديته و سرِّ أحديته ويريلسه؛ بر كبريت چاقار گبى، أثرلريله عظمتى آڭلاشيلان نهايتسز قدرتيله، هيچدن و عدمدن وياخود عناصر و
— 191 —
أشيادن طوپلامق صورتيله آيينهِٔ علمندهكى معيّن علمى قاليبلرله، حدسز درجه قولايلقله و سهولتله أشيانڭ ايجاد ايديلديگى گورولهجك.
اوچنجيسى: أگر بتون أشيانڭ ايجادى بر ذاتِ فردِ واحده ويريلسه، بر تك شى گبى قولاى اولديغنى؛ و أگر أسبابه و طبيعته حواله ايديلسه، بر تك شيئڭ وجودى عموم أشيا قدر مشكلاتلى اولديغنى، اوچ شيرين تمثيل ايله ايضاح ايدر.
برنجى تمثيل: بيڭ نفره عائد بر وضعيت و إداره، او بيڭ نفرى إداره ايدن بر ضابطه حواله ايديلسه و بر نفر ده اون ضابطڭ إدارهسنه ويريلسه، بيڭ نفرڭ إدارهسنڭ نه قدر قولاى اولديغنى و بر نفرڭ إدارهسنڭ نه قدر مشكلاتلى اولديغنى..
ايكنجى تمثيل: آياصوفيه گبى قبّهلى بر جامعڭ قبّهسندهكى طاشلرڭ معلّقده طورمالرى و او وضعيتى تشكيل ايتمهلرى طاشلردن ايستهنيلسه، نهايت درجهده صعوبتلى اولديغنى؛ و بر اوستهدن او وضعيت ايستهنيلسه، نهايت درجهده قولاى اولديغنى..
اوچنجى تمثيل: كُرهِٔ أرض، ذاتِ فردِ واحدڭ بر مأمورى اولارق حركت ايتسه، او حركتدن حاصل اولان حشمتلى و عظمتلى نتيجهلرڭ غايت سهولتله حصولى) وحدتدهكى قولايلغى گوسترديگى گبى؛ شرك و كفر يولنده عين نتيجهلرى إستحصال ايتمك ايچون، كُرهِٔ أرضدن ميليونلر دفعه بيوك، حدسز حسابسز جِرملرى حدودسز بر مسافهده كُرهِٔ أرضڭ أطرافنده، هم كُرهِٔ أرضڭ محورِ يوميسى اوزرندهكى دورى گبى يگرمى درت ساعتده بر دفعه؛ هم محورِ سنويسى اوزرندهكى دورى گبى هر سنهده بر دفعه طولاشديرمق گبى صعوبت و مشكلاتڭ أڭ دهشتليسى اولان بر وضعيتنى قبول ايتمك لازم گلديگنى.. و أسباب و طبيعته
— 192 —
ايجاد ويرنلر "كتاب، ساعت، فابريقه و سراى مثاللريله" أجهليتلرڭ أڭ آنتيقهسنى إرتكاب ايتدكلرينى ايضاح ايدر.
بشنجى إشارت:مداخلهِٔ غيرى شدّتله ردّ ايدن؛ حاكميتِ إلٰهيهدر.
لَوْ كَانَ فِيهِمَا اٰلِهَةٌ اِلَّا اللّٰهُ لَفَسَدَتَا
آيتنڭ سرّيله و
فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرٰى مِنْ فُطُورٍ
آيتنڭ إشارتيله، ذرّاتدن سيّاراته قدر، فرشدن عرشه قدر هيچ بر جهتده قصور و فطور، نقصانيت و مشوّشيت أثرى گورولمهمسى، فرديتڭ جلوهِٔ أعظمنى گوستروب، وحدته شهادت ايدر.
آلتنجى إشارت:بتون كمالاتڭ مدارى و أساسى؛ و كائناتڭ خلقتندهكى حكمتلرڭ و مقصدلرڭ منشئى و معدنى؛ و ذىشعور و ذىعقلڭ، خصوصًا إنسانڭ مطالب و آرزولرينڭ حصول بولماسنڭ منبعى و چارهِٔ يگانهسى، فرديتِ ربّانيه و وحدتِ إلٰهيه اولماسيدر.
يدنجى إشارت:توحيدِ حقيقىيى بتون مراتبيله أڭ أكمل بر صورتده درس ويروب إثبات ايدن و إعلان ايدن محمّد عليه الصلاة والسلامڭ رسالتى، او توحيدڭ قطعيتى درجهسنده ثابت اولديغنى ايضاحله برابر؛ شخصيتِ معنويهِٔ محمّديه عليه الصلاة والسلامڭ درجهِٔ أهمّيت و علويتنه شهادت ايدن پك چوق دليللردن اوچ دانهسنى ذكر ايدر.
برنجيسى: اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِ سرّيله، عموم امّتنڭ بتون زمانلرده ايشلدكلرى حسناتڭ بر مِثلى دفترِ حسناتنه گچمكله و خصوصًا هر گونده عموم اُمّتڭ ايتدكلرى صلوات دعاسنڭ قطعى مقبوليتى جهتيله؛ او حدسز دعالرڭ إقتضا ايتدكلرى مقام و مرتبهيى دوشونديرمكله شخصيتِ معنويهِٔ محمّديهنڭ (عصم) كائنات ايچنده ناصل بر گونش اولديغى آڭلاشيلديغنى..
— 193 —
ايكنجيسى: ماهيتِ محمّديه (عصم) عالمِ إسلاميتڭ شجرهِٔ كبراسنڭ منشئى، چكردگى، حياتى، مدارى اولديغندن، فوق الحدّ إستعداد و جهازاتيله عالمِ إسلاميتڭ معنوياتنى تشكيل ايدن قدسى كلماتى، تسبيحاتى، عباداتى أڭ أوّل بتون معنالريله حسّ ايدوب ياپماسندن گلن ترقّياتِ روحيهسنى دوشونديروب، حبيبيت درجهسنه چيقان عبوديتِ محمّديهنڭ (عصم) ولايتى، سائر ولايتلردن نه قدر يوكسك اولديغنى آڭلاتير. او ذاتڭ (عصم) حدّ و نهايتى اولميان مراتبِ كمالاتده نه درجه ترقّى ايتديگنى بيلديرر.
اوچنجيسى: ذاتِ فردِ ذو الجمال بتون نوعِ بشر نامنه، بلكه عموم كائنات حسابنه ذاتِ محمّديه عليه الصلاة والسلامى كندينه مخاطب إتّخاذ ايتمكله؛ ألبته اونى حدسز كمالاتده حدسز فيضنه مظهر ايتديگنى و شخصيتِ معنويهِٔ محمّديه عليه الصلاة والسلام، كائناتڭ معنوى بر گونشى و بو كائنات دينيلن قرآنِ كبيرڭ آيتِ كبراسى و او فرقانِ أعظمڭ و إسمِ أعظمڭ و إسمِ فردڭ جلوهِٔ أعظمنڭ بر آيينهسى اولديغنى درس ويرر.
بشنجى نكته
فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
آيتِ عظيمهسيله
اَللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ لَا تَاْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ
آيتِ عظيمنڭ بر نكتهسى و "حىّ" إسمِ أعظمنڭ بر جلوهسى اولوب، مختصرًا "بش رمز" ايچنده گوستريلمشدر.
— 194 —
برنجى رمز:إسمِ حىّ و إسمِ محيىنڭ جلوهِٔ أعظمندن اولان "حيات نهدر؟ ماهيتى و وظيفهسى نهدر؟" سؤالنه قارشى، فهرستهوارى، يگرمى طوقوز مرتبهده، ايكى صحيفه ايچريسنده، اويله گوزل بر صورتده جواب ويريلهرك تعريف ايديلمشدر كه؛ بو ناصل عجيب بر ايضاح، بو ناصل فصاحتلى بر طرزِ بيان، بو ناصل غريب بر تعبيراتدر كه، مِثلى گورولمهمش. إنسان، بو حقيقتلرڭ گوزللكلرينه مفتون اولويور؛ حيرتندن پارمقلرينى ايصيرييور؛ داها فوقنده تعريف تصوّر ايديلهمييور؛ تقدير و تحسينلر ايچنده تفكّره طالييور.
ايكنجى رمز:حياتڭ يگرمى طوقوز خاصّهسندن يگرمى اوچنجى خاصّهسنده، حياتڭ ايكى يوزينڭ ده شفّاف و پارلاق اولديغنڭ و اوندهكى تصرّفاتِ قدرتِ ربّانيهيه أسبابِ ظاهريه پرده ايديلمهمسنڭ سرّينى ايضاح ايدييور.
اوچنجى رمز:كائناتڭ نتيجهسى حيات اولديغى گبى، حياتڭ نتيجهسى اولان شكر و عبادت ده، كائناتڭ سببِ خلقتى و مقصود نتيجهسى اولديغندن، كائناتڭ صانعِ حىِّ قيّومى، حدسز نعمتلريله كندينى ذىحياتلره بيلديروب سَوْديرمسنه مقابل، ذىحياتلردن تشكّر ايستهمسى و سومسنه مقابل سومهلرينى و قيمتدار صنعتلرينه قارشى مدح و ثنا ايتمهلرينى ايستديگنى؛ و هر بر ذىحياتڭ حياتى طوغريدن طوغرىيه، واسطهسز اولارق ذاتِ حىّ قيّومڭ دستِ قدرتنده اولديغنى بيلديرييور.
دردنجى رمز:حيات، ايمانڭ آلتى أركانى اولان
اٰمَنْتُ بِاللّٰهِ وَ مَلٰئِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ وَ الْيَوْمِ اْلٰاخِرِ وَ بِالْقَدَرِ
ركنلرينه باقوب إثبات ايتديگنى او قدر لطيف بر طرزده درس ويرييور، ايضاح ايدييور كه؛ او بلاغتِ إفاده، إنسانى حيران ايدييور.
— 195 —
بشنجى رمز:برنجى رمزڭ اون آلتنجى خاصّهسنده ذكر ايديلن: حيات بر شيئه گيرديگى وقت، او جسدى بر عالم حكمنه گتيرديگنى؛ جزء ايسه كلّ گبى، جزئى ايسه كلّى گبى بر جامعيت ويرديگنى چوق گوزللكلرله غايت شيرين بر طرزده ايضاح ايدييور. هم خاتمهسنده، إسمِ أعظم بعض أوليا ايچون آيرى آيرى اولديغنى بيان ايدييور.
آلتنجى نكته قيّوميتِ إلٰهيهيه باقان آيتلرڭ بر نكتهسنه و "قيّوم" إسمِ أعظمنڭ بر جلوهِٔ أعظمنه، مختصر اولارق "بش شعاع" ايله إشارت ايدر.
برنجى شعاع:بو كائناتڭ خالقِ ذو الجلالى بِذاتهِ قيّومدر، دائمدر، باقيدر. بتون أشيا اونڭ قيّوميتيله قائمدر، دوام ايدر، وجودده قالير، بقا بولور. او نسبتِ قيّوميت بر آن كسيلسه، بتون أشيا بردن محو اولور. شريكى و نظيرى يوقدر. مادّهدن مجرّد، مكاندن منزّه، تجزّى و إنقسامى محال، تغيّر و تبدّلى ممتنع؛ إحتياج و عجزى إمكان خارجنده بر ذاتِ أقدسڭ بر قسم جلوهلرينى، بر قسم أهلِ ضلالت كيمسهلر، ذرّاتدهكى تحوّلاتِ منتظمه ايچنده حسّ ايتدكلرى حيرتأنگيز خلّاقيتِ إلٰهيهنڭ و قدرتِ ربّانيهنڭ جلوهِٔ أعظمنڭ نرهدن گلديگنى بيلهمدكلرندن و قدرتِ صمدانيهنڭ جلوهسندن گلن عمومى قوّتڭ نرهدن إداره ايديلديگنى آڭلايهمدقلرندن، مادّه و قوّتى أزلى توهّم ايتمهلريله آچدقلرى إنكارِ الوهيت مسلكلرندهكى يوللرينڭ ايچ يوزينى گوسترن و حق و حقيقت مسلگنڭ لطافتلى يوزينى سرِّ قيّوميتڭ تجلّئِ أعظميله ايضاح ايدوب، بتون گوزللگيله ميدانه چيقاران غايت دقيق و چوق عميق و پك گنيش بر إفاده ايله، طبيعيّون
— 196 —
و مادّيون مسلكلرينى إبطال ايدوب، اونلرى تجهيل ايدن و اوتانديران عالى بر بياندر.
ايكنجى شعاع:"ايكى مسئله"در.
برنجيسى: حدّ و حسابسز أجرامِ سماويهنڭ، نهايتسز درجهده إنتظام و ميزان ايچنده، سرِّ قيّوميتله قيام و بقا و دواملرى؛ و أمرِ "كُنْ فَيَكُونَ"دن گلن أمرلره كمالِ إنقيادلرى، إسمِ قيّومڭ أعظمى جلوهسنه بر ئولچو اولديغى گبى.. هر بر ذىحياتڭ جسدينى تشكيل ايدن ذرّهلرڭ، او جسدڭ هر أعضاسنده او أعضايه گوره طوپلانمهلرى؛ و سيل گبى آقان و فورطنهلر ايچنده چالقانان عنصرلرڭ، طاغيلميهرق او جسدده منتظمًا طورمالرى؛ و او أمرِ إلٰهيهيه إنقيادلرى، سرِّ قيّوميتى إعلان ايدن حدسز ديللر اولديغنى بيان ايدر.
ايكنجى مسئلهسى: أشيانڭ سرِّ قيّوميتله مناسبتدار فائده و حكمتلرينه إشارت ايدن پك چوق أنواعندن اوچ نوعنه إشارت ايدر.
برنجى نوع: أشيانڭ كنديسنه و إنسانه و إنسانڭ مصلحتلرينه باقار.
ايكنجى نوع: هم عموم ذىشعورڭ مطالعهسنه باقار، هم فاطرينڭ أسماسنى بيلديرن برر آيت و برر قصيده اولديغنى حدسز اوقويوجيلرينه إفاده ايتمهسنه باقار.
اوچنجى نوع: طوغريدن طوغرىيه صانعِ ذو الجلاله باقار. ايشته بو اوچنجى نوعده بر ثانيه قدر ياشامق كافى اولمقله برابر،
اَللّٰهُ الَّذِى رَفَعَ السَّمٰوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا
آيتنڭ إشارتيله؛ قيّوميتِ إلٰهيه، حدسز أجرامه و نهايتسز ذرّاته نقطهِٔ إستناد اولديغنى و بِالجمله موجوداتڭ كيفيات و أحوالنده بيڭلر سلسلهلرڭ اوجلرى وَ اِلَيْهِ يُرْجَعُ الْاَمْرُ كُلُّهُ إشارتيله سرِّ قيّوميته باغلى بولونديغنى إشعار ايدر.
— 197 —
اوچنجى شعاع:خلّاقيتِ إلٰهيه و فعاليتِ ربّانيه ايچندهكى سرِّ قيّوميتڭ بر درجه إنكشافنه إشارت ايدن مقدّمهلرڭ برنجيسى: زمان سَيْلنده متماديًا چالقانان و گوز آچديرمدن، نَفَس آلديرمدن عالمِ شهادتدن عالمِ غيبه گوندريلن بو مخلوقاتڭ، بو حيرت ويريجى سياحت و سيرانى، اوچ مهمّ شُعْبهيه آيريلان حدسز و نهايتسز بر حكمتدن ايلرى گلييور.
برنجى شُعْبهسى: فعاليتڭ هر بر نوع، جزئى اولسون كلّى اولسون، بر لذّتى نتيجه ويرمهسى سرّيله (تعبيرده خطا اولماسين) ذاتِ حىّ قيّومده بولونان بر عشقِ لاهوتينڭ و بر محبّتِ قدسيهنڭ و بر لذّتِ مقدّسهنڭ شئوناتى، حدسز فعاليتله و نهايتسز خلّاقيتله كائناتى متماديًا تازهلنديروب چالقالانديرديغنى..
ايكنجى شُعْبهسى: هر بر جمال و هنر صاحبى، كندى جمالنى و هنرينى سومهسى و تشهير ايدوب إعلان ايتمهسى قاعدهسيله جميلِ ذو الكمالڭ بيڭ بر أسماءِ حسنىسندن هر بر إسمنڭ هر بر مرتبهسنده حدسز أنواعِ حُسن ايله حدسز حقائقِ جميله بولونماسندندر كه، او عشقِ مقدّسهِٔ إلٰهيه، او سرِّ قيّوميته بناءً كائناتى متماديًا دگيشديروب تازهلنديرديگنى..
اوچنجى شُعْبهسى، هم دردنجى شعاع: هر مرحمت و شفقت صاحبى و هر عالىجناب اولان ذات، باشقهلرينى ممنون و مسرور ايتمكدن، سَوينديروب مسعود ايتمكدن لذّت آلماسى؛ و هر عادل ذات، إحقاقِ حق ايتمكدن كيفلنمهسى؛ و هر هنر صاحبى صنعتكار، ياپديغى صنعتنى تشهير ايتمكدن و صنعتنڭ ايستديگى طرزده ايشلهيهرك آرزو ايتديگى نتيجهلرى ويرمسيله إفتخار ايتمهسى قاعدهلرينه بناءً، بو كائناتڭ صانعِ حكيمى بيڭ بر أسماءِ حسنىسنڭ حدّ و نهايتى اولميان گوزللكلرينه بو موجوداتى مظهر ايتمك ايچون بو كائناتى بويله عجيب بر خلّاقيتِ دائمه
— 198 —
و حيرتأنگيز بر فعاليتِ سرمديه ايچنده سرِّ قيّوميت ايله متماديًا تازهلنديروب تجديد ايتديگنى پك غريب، پك شيرين، پك لطيف، غايت خوش بر إفاده ايله ايضاح ايدييور. و بر قسم أهلِ ضلالتڭ، "كائناتى بويله تغيير و تبديل ايدن ذاتڭ، كنديسنڭ ده متغيّر و متحوّل اولماسى لازم گلمز مى؟" دييه صوردقلرى سؤاله؛ بِالعكس ذاتِ ذو الجلالڭ متغيّر و متحوّل اولمامسى لازم گلديگنى غايت قطعى بر صورتده بيان ايدن بر جوابله مقابله ايديلمشدر.
بشنجى شعاع:ايكى مسئلهدر.
برنجى مسئله: إسمِ قيّومڭ جلوهِٔ أعظمنه باقديرمق ايچون، خيالى ايكى دوربيندن بريله، أڭ اوزاقلرده أثير مادّهسى ايچنده سرِّ قيّوميتله طورديرلمش؛ قسمًا تحريك، قسمًا تثبيت ايديلمش ميليونلر عظمتلى جِرملرى و ديگر دوربينله ذىحيات مخلوقاتِ أرضيهنڭ ذرّاتِ وجوديهلرينڭ وضعيت و حركتلرينى تماشا ايتديرر.
خلاصهسى: بو آلتى إسمِ أعظم بربريله إمتزاج ايتدكلرندن، بتون كائناتڭ بتون موجوداتنى بويله طورديران، بقا و قيام ويرن إسمِ قيّوم جلوهِٔ أعظمى آرقهسنده تجلّى ايدن إسمِ حىّڭ بتون او موجوداتى حيات ايله ايشيقلانديرديغنى.. و إسمِ حىّڭ آرقهسنده تجلّى ايدن إسمِ فردڭ، او موجوداتى بر وحدت ايچنه آلوب يوزلرينه برر خاتمِ أحديت باصديغنى.. و إسمِ فردڭ آرقهسنده تجلّى ايدن إسمِ حَكمڭ، او موجوداتى ميوهدار بر نظام و حكمتلى بر إنتظام و ثمرهدار بر إنسجام ايچنه آلوب سوسلنديرديگنى.. و إسمِ حَكمڭ جلوهسى آرقهسنده تجلّى ايدن إسمِ عدلڭ، او موجوداتى ييلديزلر اوردوسندن تا ذرّهلر اوردوسنه قدر غايت حسّاس بر ميزانِ عدل ايچنده طوتهرق أمرِ "كُنْ فَيَكُونَ"دن گلن أمرلره كمالِ إنقياد ايله
— 199 —
إطاعت ايتديرديگنى.. و إسمِ عدلڭ جلوهسى آرقهسنده تجلّى ايدن إسمِ قدّوسڭ، او موجوداتى، جميلِ مطلقڭ جمالِ ذاتنه و نهايتسز گوزل اولان أسماءِ حسنىسنه لايق و مناسب اولاجق غايت گوزل آيينهلر شكلنه گتيرديگنى گوسترييور.
ايكنجى مسئله: قيّوميتڭ، واحديت و جلال نقطهسنده كائناتده تجلّيسى اولديغى گبى، أحديت و جمال نقطهسنده إنسانده دخى جلوهسنڭ تظاهراتى اولديغنى؛ و بو تجلّى ايله ذاتِ ذو الجمالڭ، بشره، ملائكهلرڭ فوقنده ايتديگى إحساناتنى و او إحساناتڭ جامعيتنى و يوكسكلگنى و گنيشلگنى ايضاح ايدر. و كائناتى بر سفرهِٔ نعمت ايدوب، إنسانه تسخير ايتمهسنڭ؛ و كائناتڭ، إنسانله مظهر اولديغى سرِّ قيّوميتله بر جهتده قائم اولديغنڭ حكمتى، إنسانڭ اوچ مهمّ وظيفهسندن ايلرى گلديگنى تعداد ايدر. و إنسانڭ او اوچ مهمّ وظيفهسندن اوچنجى وظيفهسنده، اوچ وجهله ذاتِ حىّ قيّومه آيينهدارلق ايتديگنى آڭلاتير. و بو آيينهدارلق ايتديگى وجهلردن اوچنجى وجهدهكى آيينهدارلغنڭ ده ايكى يوزى اولديغنى؛ برنجى يوزيله أسماءِ إلٰهيهيه، ايكنجى يوزيله ده شئوناتِ إلٰهيهيه آيينهدارلق ايتديگنى أمثالى نامسبوق بر طلاقةِ لسان ايله إفاده ايدييور كه، بشرڭ داهيلرينى دخى بو حقيقتلره مفتون ايدوب حيران ايدر.
خسرو
— 200 —
برنجى شعاع
بيڭ اوچ يوز أللى تاريخندن صوڭره، گوزلرى قاماشديران ضياءِ فعاليتيله نوعِ بشرڭ مهمّ بر قسمنى كندينه تسخير ايدن و ايدهجك اولان رسالهِٔ نور كلّياتندن اوتوز برنجى لمعهنڭ برنجى شعاعى إشاراتِ قرآنيه اولوب، بو شعاعڭ فوق العادهلگنى گوسترن و سيسلى بر عصرده سملنمكده اولان نوعِ بشرى إعدامِ أبديدن آلوب حياتِ باقيهيه و بوغوجى بر ظلمتدن چيقاروب خلاصكار بر نوره آتلاتان و رسالهِٔ نور إسميله مسمّا قيلينان كلّياتِ نوريهيه معنًا و مقامًا و جفرًا باقان و بويله مشوّش بر زمانده او نورڭ إنتشارينى و قيمتنى صراحت درجهسنده خبر ويرن اوتوز اوچ آياتِ قرآنيه بو رسالهده مندرجدر. يالڭز بش آيت نمونه اولارق بو فهرستهده درج ايديلدى.
برنجيسى:
وَمَا يَعْلَمُ تَاْوِيلَهُ اِلَّا اللّٰهُ وَالرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ... الخره
آيتى اولوب، معنًا رسالهِٔ نورى گوسترديگى گبى مقامِ جفريسى دخى (١٣٤٤) اولمقله بو تاريخده رسالهِٔ نوردن داها زياده بو وظيفهِٔ قدسيهيى مشكل شرائط ايچنده و آغير تضييقات آلتنده ثباتكارانه ايفا ايدن باشقهسى گورولمديگندن و قرآنڭ متشابهلرينى أهلِ إلحاد خلافِ حقيقت تأويلات ايله تحريفه باشلاديغى هنگامده، حقيقى بر طائفه قرآنڭ متشابهاتنى وقتنده و يرنده تفسير و تعبير ايتدكلرندن قرآن اونلره بر قاچ جهتلردن حصرِ نظر ايدر.
ايكنجيسى:اِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْغَالِبُونَ شو آيت (١٣٥٠) اولان مقامِ جفريسيله و غايت معجز و موجز اولان معناسيله او تاريخلرى متعاقب أهلِ إلحاد
— 201 —
و ضلالتڭ تجاوزاتلرندن عارض اولاجق ييلغينلغى رفع و إزاله و رسالهِٔ نور ناشرينڭ غالبيتيله نتيجهلنهجگنى چوق حقيقتدارانه خوش بر أدا ايله نظرگاهِ عامّهيه وضع ايدييور.
اوچنجيسى:
وَاِنْ كُنْتُمْ مَرْضٰى اَوْ عَلٰى سَفَرٍ... الخره
شو آيت أحكامِ ظاهرهسيله شريعتِ غرّاءِ أحمديهنڭ (عصم) طهارته متعلّق بر مسئلهسنى بيان ايتمكده اولوب، مقامِ جفريسى ده بدعت و ضلالتڭ همان تكمّل ايتمكده اولديغى (١٣٥٧) تاريخنه توافق ايله كمالڭ زوالى سرّينه مظهريتله برابر شيمدىيه قدر نه گورولمش، نه ايشيتلمش، نه بيلينمش (تعبير خطا دگلسه) باكر بر معناسنى يار و أغيارڭ بِلا إعتراض شو زمانده إعتراف ايدهجكلرى و قطعيًا إنكاره محل بولاميهجقلرى غايت حكمتدار و قيمتدار بر محضِ حقيقت اولارق چوق أهمّيتلى شو عصرڭ بر وجهنى آچار. و غايت مراقآور اولمقله مطالعهيه لايق و سزادر. هم شو دورده بر جهتده معناىِ إشاريله نظرِ قرآن رسالهِٔ نوره تام باقار گبيدر. ديمك مبالغه دگلدر، بلكه حق و عينِ حقيقتدر.
دردنجيسى:بشنجى مرتبهدهكى
اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا َيمْشِى بِهِ فِى النَّاسِ
آيتيدر كه، پك ظاهر بر إشارتله هم جفر، هم معناجه رسالهِٔ نوره و ترجماننه باقار.
بشنجيسى:برنجى مرتبهدهكى آيت النور اولان
مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكٰوةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ َاْلمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ... الخره
كه جفرى و معنا جهتنده اون وجهله رسالهِٔ نوره باقار و باقديرر. ديگر اوچ درت آيت ده رسالهِٔ نورڭ صادق شاكردلرى أهلِ جنّت
— 202 —
اولاجقلرينى و ايمانلرينى قورتارهجقلرينى و ايمانله قبره گيرهجكلرينى مژدهلى إشارت ويرييورلر. بو برنجى شعاع رسالهسى بر درجه ستر ايديلمسى و إظهار ايديلمهمسى توصيه ايديلديگندن، بو قيصهجق نمونه ايله إكتفا ايديلدى.
م. صبرى
رحمة اللّٰه عليه
ايكنجى شعاع
بو شعاع، أسماءِ ربّ العالميندن "اللّٰه أحد" إسمِ جليلنڭ إنكشافيله اوتوزنجى لمعه اولان و سكينه تعبير ايديلن فرد، حىّ، قيّوم، حَكم، عدل، قدّوس أسماءِ عظيمهسنڭ يدنجى نكتهسى اولارق غايت مهمّ عقائد و دلائلِ إسلاميهيى و أسرارِ ايمانيهيى حاوى بر رساله اولوب، اوچ مقام اوچ ميوه اوچ مقتضى اوچ حجّت بر خاتمه اولارق تنظيم و تكميل ايديلمشدر.
برنجى مقامڭ برنجى ميوهسى:فاطرِ أقدس حضرتلرينڭ جمالِ إلٰهيسى و كمالِ ربّانيسى آنجق توحيد و وحدتده تظاهر ايتديگنى معقول و متساند بر شكلده إدّعا و إثبات ايله عقلِ كامل و قلبِ سليم صاحبلرينى حيران ايدهجك بر إعجاز و ايجاز ايله، مخلوقه خالقنى رأى العين درجهسنده طانيتديرهجق بر مقامده بر درسِ حكمتدر.
ايكنجى ميوه:بو ميوه دخى كائناتڭ ذات و ماهيتندن بحثله مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ سرّيله كائناتڭ إجمال ايديلمش بر نمونهِٔ عجيبهسى اولان نوعِ إنسان "كنديسنى بيلمكله ربّيسنى بيلير" فرمانِ نبويسى تام شو زمانده دردلره
— 203 —
درمان اولاجق بر ترتيبده تسطير ايديلمشدر. نوعِ بشر سببِ خلقتيله هم سائر ذىروحلرڭ فوقنده عقل، وجدان، قلب و روح گبى مهمّ تجهيزاتله كُرهِٔ أرضه سلطان اولديغى حالده، بعض إنسان صورتنى طاقينان عقربلر ذاتِ بارى حقّندهكى كفرِ مطلقلريله او قدر چفيتلق گوسترييورلر كه، عادتا بتون كائناتى و بِالخاصّه كندى وجودلرينى إنكار ايدييورلر. بو گبى مُهْلِكْ و سقامتلى بر اوچورومدن گيدنلره غايت مستقيم بر يول و صوڭ درجه شوقلى بر جادّه و باقى بر حياته و سعادته مظهر اولمق ايستهين أصحابِ شعور شو ميوهدن مستفيد اولمقله أبدى بر حيات قزانهبيلير.
اوچنجى ميوه:مخلوقاتدن ذىشعور اولان إنسانه باقار، دير كه: أى آدم اوغلى! سن مخلوقاتڭ أڭ نازنين و پك مكرّم و مكمّليسڭ. چوق مسعود و ممتاز اولمق، تا أبده قدر أليڭى يتيشديرمك و تأمينِ إستقبالِ أبدى ايتمك و خالقِ عالمڭ مخاطبى، هم دوستى اولمق ايسترسهڭ، ذاتِ أحد و صمد اولان جنابِ ربّ العالمين حضرتلرينه توحيد ايله تام إعتصام أيله. و إلّا ذىحيات و ذىروح ايچندهكى إمتيازڭ، كمال و سلطنتڭ بادِ هوا اولوب، مخلوقاتڭ پك بدبختى و موجوداتڭ چوق سفليسى و حيواناتڭ أڭ بيچارهسى و ذىشعورڭ أڭ حزنلى و غملى و ألمليسى و عذابليسى اولاجغنى دلائلِ عقليه و نقليه و قطعيه ايله تفهيم ايدييور.
ايكنجى مقاماوچ مقتضيدر.
برنجى مقتضى:توحيد و وحدانيتى عقلنه صيغديرامايوب قبول ايدهمهين، بِالعكس شرك ايچنه خٰواه ناخٰواه گيرنلره دير:
هر فعل، بر فاعل ايستر. حاكمِ منفردلگڭ شأن و مقتضيسى إستقلال و باشقهسنڭ مداخلهسنى ردّ ايتمكدر. بر تك ايشده مستبدانه ايكى آمرِ حاكم
— 204 —
بولوناماز. بولونسه إختلال باشلار، إنتظام بوزولور، هرج و مرج اولور. تمثيللريله نورِ وحدتى عقل و قلبڭ مركزنده آى گبى پارلاتير، گونش گبى شعاعلانديرر بر كيمياىِ سعادتدر.
ايكنجى مقتضى:وحدانيتى قبولده عقل و روحه صوڭ درجه بر سهولت و شركده مشكل بر صعوبت بولونماسيدر. چونكه گوز اوڭنده اولان حيوانات و نباتاتڭ إحيا و إماتهسى كندى كندينه هم دعوا، هم دليلدر. بونلرده هيچ بر كيمسهنڭ تأثيرى اولامديغنى و بو أفعالڭ صِرف بر أمرِ ربّانى ايله اولديغنى تقدير و تصديق ايدهمهين شكلًا إنسان اولانلر كندى وجودلرينى ديوانهجه نفى و إنكار ايتمشلردر. بتون موجوداتى عدمِ ظاهريدن وجودِ خارجيهيه چيقاران ذاتِ بارىيه إنتساب و إستناد، بر نفرڭ بر قوماندانِ أعظمه إنتساب و إستناديله آرقهسندهكى كلّى قوّتلره طايانهرق تك باشيله بر مشيرى أسير و بر شهرى تهجير و بر قلعهيى تسخير ايدهرك خارق العاده بر أثرى گوسترديگى گبى، قديرِ مطلقڭ مشيئت و إرادهسيله بر قارينجه بر فرعونى، بر سينك بر نمرودى، بر ميقروب بر جبّارى مغلوب ايتمهسى، عقل و روحى كندينه يار اولانلر ايچون صارصيلماز بر برهان، فسخ ايديلهمز بر فرمان اولديغنى واضحًا إرائه ايدر.
توحيدڭ اوچنجى مقتضيسى:هر شيئڭ خلقتنده خصوصيله ذىحيات مصنوعلرڭ أوصاف و أشكالندهكى علامتِ خارق العاده او قدر عجيبدر كه، كوچك بر چكردك بر ميوهنڭ، بر ميوه بر آغاجڭ، بر آغاج بر نوعڭ، بر نوع ده طولاييسيله كائناتڭ كوچك بر نمونهسى، بر مثالِ أصغرى، بر مجمل و مختصر فهرستهسى اولديغنى و بونلردن هر برينڭ لسانِ حال ايله "بنى كيم ياراتدى، يوقدن وار ايتدى ايسه بتون أنواع و أجناسمى ده او خالق خلق ايتمشدر." دعواسنى درجهِٔ ثبوته ايصال ايتديگنى قناعتِ تامّه بخش ايدر بر حالده بيان ايدر.
— 205 —
اوچنجى مقام:وحدتِ بارينڭ تحقّقنه دالّ اولان حدسز حجّت و علامتلردن اوچ حجّتى بيان ايدر.
برنجى حجّت و علامت:وَحْدَهُ كلمهسنڭ تجلّئِ تامّى ايله هر شيدهكى برلك، بو دعواىِ وحدتى تقويه و تأييد ايدر. مثلا: كُرهِٔ أرضڭ سنوى حركتِ دَوريهسى بدايتِ خلقتِ أرضدن تا قيامته قدر بر سياقده يورومسى؛ كذا قمرڭ و شمسڭ دور و جريانلرى، إنسان و سائر حيواناتڭ تشكّلاتِ بدنيه و جسميهلرندهكى جهازاتجه يكنسقلغى، كذالك أنواع و أصنافِ نباتاتڭ شكلًا و حالًا بر اولماسى گبى بيڭلر برلكلر، اونلرڭ فاطرِ أقدس و قادرِ ذو الكمالنڭ بر اولماسى خصوصيتنه دلالت ايتديگنى حيرتأفزا بر اُسلوب ايله تصوير و تفهيم ايدر.
ايكنجى علامت و حجّت:لَا شَرِيكَ كلمهسنڭ مفاد و نتائجيدر. أوت هر شيدهكى إنتظامِ تامّ و حقيقى بر ميزان و مكمّل بر إتّحاد، لَا شَرِيكَ كلمهسنى تصديق و تأكيد ايتمكدهدر. زيرا شركت، بتون أحوال و أفعالده دخى وحدته مباين و منافيدر. شركت، وحدتڭ إقتضا ايتديگى برلك سكّهسنى نقض ايدر. حالبوكه هر شيده گونش گبى ظاهر اولان برلك و هيچ بر صورتله قابلِ إنكار اولاميان إحساناتِ ربّانيه لَا شَرِيكَ كلمهسنه باقان مناسبتِ حقيقيهيى مطابقتِ تامّه ايله وحدتِ بارىيى إظهار و توصيف ايتمكده اولوب، بو بابده وارد اولان ايكى سؤالدن برنجيسى:
ذىحياتده بولونان مصيبتلرڭ، خستهلقلرڭ، بليّهلرڭ و ئولوملرڭ حُسن و جمال نرهسندهدر؟ إعتراضنه قارشى، هر شيئڭ قيمتى، أهمّيتى و خاصّهسى آنجق ضدلريله تظاهر و تبارز ايتديگنى، أزجمله: ضيانڭ قيمتى، أهمّيتى و خاصّهسى
— 206 —
قراڭلقله، آتشڭ لزومى و أهمّيتى صوغوقله، اييلرڭ و حسنِ أخلاق صاحبلرينڭ يوكسك درجهلرى، فنالرڭ و أخلاقسزلرڭ وجوديله ظاهر اولارق إكتسابِ قيمت و أهمّيت ايتدكلرى گبى؛ صورةً چركين و بد گورولن مصائب و بليّات و وفيات، سلامتڭ، سعادت و حياتڭ آيينهلرى اولوب معنًا حسن و جمال إفاده ايتديگنى...
ايكنجى سؤال: برنجى سؤالڭ جوابى عمومى صورتده شايانِ قبول اولسه مادام كه جميلِ مطلق و رحيمِ مطلق اولان ذاتِ غنىِّ على الإطلاق ناصل اولور كه فردلرى و شخصلرى مصيبته، شرّه و چركينلگه مبتلا ايدر؟ سؤالنه قارشى أسماءِ حسنىنڭ حدسز و قيدسز جلوهلرينه حدسز و قيدسز بر ميدان آچمق ايچون او كلّى قوانين و عادت اللّٰه دستورلرينڭ عمومى قانونلرينڭ شاذلريله، هم شرلى جزئى نتيجهلريله إبتلا ايتسه ده او جزئى شرلر و إبتلالر او قانونلرڭ جريانلرينڭ جزئى مقتضالرى اولديغى جهتله ألبته كلّى مصلحتلره مدار اولان او قانونلرى محافظه و ايجابنه رعايت ايتمك او قانونلرڭ مقتضالرى اولمقله برابر او جزئى أليم نتيجهلره قارشى دخى خالقِ ذو الجمال حضرتلرى إمداداتِ خاصّهِٔ رحمانيهسيله و إحساناتِ خصوصيهِٔ ربّانيهسيله مصائبه گرفتار اولانلرڭ إستغاثهلرينه يتيشديگنى و فاعلِ مختار اولديغنى گوسترديگنى أطرافلى دلائلِ مسروده و حجّتِ قاطعه ايله إثبات ايدوب، جزئى إنصاف و ايمانى اولان إنسانلرى دخى تسليميته مجبور ايدر.
اوچنجى علامت و حجّت:لايتناهى بر سكّهِٔ توحيد اولان لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ كلمهلريدر. أوت بو كلمهلر جزئى اولسون، كلّى اولسون ذرّاتدن سيّاراته قدر هر شيده اويله صريح بر سكّهِٔ توحيد و وحدانيت وار كه، دنيا و مافيها قدر هر شيده آشكاره بر صورتده مالك الملكى إرائه و تصرّفاتنى إعلان ايدر. زيرا او طائفهلرڭ أرزاق و ألبسهسى، تعليمات و ترخيصاتى جهتنده مرعى و مشهود اولان
— 207 —
كمالِ إنتظام و حسنِ إداره خاص بر سكّهِٔ توحيد اولديغى گبى، إنسان و سائر حيواناتڭ يوزينه سائر أبناىِ جنسلريله برابر علامتِ فارقه اولمق اوزره قونيلان سكّهِٔ توحيد و خاتمِ أحديت چوق پارلاق بر مُهرِ وحدت اولديغنى سرد و بياندن صوڭره دير:
"أى إنسانِ غافل! دوشون، آگاه اول، دقّت ايت! مقاملرڭ، ميوهلرڭ، مقتضيلرڭ حجّت و علامتلرينى نظرِ دقّته آل. بو عالمده تصرّف ايدن و خلّاقيتنى و رحمانيتنى و حكيميتنى هر نوع مخلوقاتنه إنعام و إحساناتيله طانيتديروب كندينى سَوْديرن بر خالقِ كريم و قادرِ حكيم عظمت و قدرتنه نسبةً بر بهار قدر قولاى اولان حشرى وقوعه گتيرميهرك بر دارِ بقا و سعادتى آچمايوب بتون حكمتلرينى و رحمتلرينى و كمالاتِ ربوبيتنى إنكار ايتديرسين. حاشا، يوز بيڭلر دفعه حاشا!" كلامِ تقديس و تنزيهيله زمانِ حاضرڭ، خصوصيله عقيدهِٔ مؤمنينڭ عقائدِ ايمانيهلرندهكى پك وخيم و أليم تخريباتى بر قات داها تعمير و تحكيم و تقويه و ترصين ايدر.
هم حشرده روحڭ جسدينه إعادهسنه و هر فردڭ بر آنده إجتماعنه دائر اوچ مهمّ تمثيلى ايراد ايله رأى العين درجهسنده إثبات و داها بونلره مماثل بر چوق إحيا مثاللرينى إحتوا ايدر.
بو بابده دييهبيليرم كه: سراج النورڭ هر برى محبوبيتده طفوليتنى، فعاليت و جوّاليتده شبابيتنى، قوّهِٔ تأثيريه إجرا و إنفاذ جهتنده شيخوختنى معناىِ تامّيله أدا و ايفا ايدر. نظيرسز بر گلدر، فرقانڭ باغندن گلمش بر بلبلدر.
م. صبرى
رحمة اللّٰه عليه
— 208 —
اوچنجى شعاع
جنابِ حقّه علم اليقين و حتّى عين اليقين درجهسنده إكتسابِ معرفت ايدهرك عبوديتڭ كما هى حَقِّهَا إقتضا ايتديگى عجز و فقرِ تامّى إظهار ايدهرك درگاهِ إلٰهيهيه إلتجا و حضورِ رحمانه تقرّب گبى مزاياىِ إنسانيهيى بِحقٍّ تعليم و دنيا و مافيهايه مالك و كنزِ مخفىيه متصرّف اولان أكرمِ أنبيا عليه أكمل التحايا أفنديمزڭ مناجاتندن و قرآنِ معجز البيانڭ تسبيح و تحميد و ثنا و دعايه منحصر يدى يوز عدد آياتندن مأخوذ، نظيرسز شو مناجاتڭ منبعِ معنويسى باشده خلقتِ عالم حقّنده آياتِ عديدهدن بر آيتِ جليله، ثانيًا جوشن الكبيرڭ بيڭ بر أسماسندن خلقتِ موجودات ايله مناسبتدار بر قاچ عقدهلرندن، ثالثًا "علم شهرينڭ قپوسى" تعبيرِ ثنائيهِٔ نبويهسنه بِحقٍّ مظهر إمامِ على كرّم اللّٰهُ وَجْهَهُ و رضى اللّٰه عنهڭ أجرامِ سماويه و موجوداتِ أرضيه ايله وجوبِ وجودِ واحدِ أحدى إثبات ايتديگى محتشم بر خطابهيى مقتدا بِه إتّخاذ ايدهرك موضوع و غايهِٔ مقصدى او قدر تعميق و توسيع ايدر كه، بو حقائقه عائد تقديرات آنجق مؤلّفنڭ لسان و قلمنه منوط و متوقّف اولوب يالڭز مكرّرًا صادر اولان أمره مطاوعت نيّت و قصديله شروع ايديلن شو فهرستده ديرز:
برنجى فقرهدهسماواتدهكى دوران و بو كثرت ايچندهكى عجيب سكونتله كمالِ فعاليت معبودِ بِالحق اولان واجب الوجود واحدِ أحده دلالت ايتديگنى...
ايكنجى فقرهدهفضانڭ بلوط، شمشك، ييلديرم، روزگار، ياغمورلرله فعاليت و إجراآتِ حيرتفزاسى ينه مذكور بِكُلِّ لسان اولان واجب الوجود واحدِ أحده دالّ بولونديغنى...
— 209 —
اوچنجى فقرهدهعنصرلر سائر مشتملاتيله و كُرهِٔ أرض عموم مخلوقاتيله و تفرّعاتيله...
دردنجى فقرهدهأدلّهِٔ سابقه گبى دڭزلر، نهرلر، پوڭارلر معروف بِكُلِّ إحسان اولان واجب الوجود واحدِ أحده دلالت ايتديگنى...
بشنجى فقرهدهگچن شهادات گبى طاغلر زلزله تأثيراتندن زمينڭ محافظه و سكونتنه و ايچندهكى إنقلابات فورطنهلرندن سلامتنه و دڭزلرڭ إستيلاسندن خلاصنه، هم هوانڭ مضر غازلردن تصفّيسنه و صولرڭ إدّخارينه و ذىحياتلره لازم مادّهلرڭ خزينهدارلغنه ايتديگى خدمتلر و حكمتلر ايله واجب الوجودڭ وجودينه و وحدتنه شهادت ايتديگنى...
آلتنجى فقرهدهگچن دليللر گبى زميندهكى آغاجلرڭ و نباتاتڭ ياپراقلر، چيچكلر و ميوهلرڭ جذبهدارانه حركتِ ذكريهلرى و كمالِ سهولتله گيديريلن جهازات و زينتلرى بِالبداهه وجوبِ وجود و وحدتِ بارىيه دلالت ايتديگنى...
يدنجى فقرهدهكذا ذىروحڭ و خصوصًا نوعِ بشرڭ جسملرنده موجود و منتظم ساعتلر و ماكينهلر گبى ايشلهين و ايشلتديريلن داخلى و خارجى أعضا و جوارح و بِالخاصّه حواسِّ خمسهِٔ ظاهره گبى كمالِ فعاليتله ايش گورن طويغولريله وحدانيتى إثبات ايتديگنى...
سكزنجى فقرهدهكائناتڭ خلاصهسى اولان إنسان و إنسانڭ زبدهسى اولان أنبيا و أوليا و أصفيانڭ خلاصهلرى اولان قلبلرينڭ و عقللرينڭ مشاهدات و كشفيات و إلهامات و إستخراجاتيله يوزلر إجماع و تواتر قوّتنده و قطعيتنده وجوبِ وجود و وحدتِ إلٰهيهيه شهادت ايتدكلرينى كمالِ وضوح ايله بيان و تحجّر ايتمش قلبلرى إصلاح، هم جنابِ كبريايه مناجات اولان شو يكتا روضهِٔ حقيقت خاتمهِٔ تضرّع و نيازينى شويله باغلار كه:
— 210 —
يا ربّ و يا ربّ السمواتِ و الأرض! يا خالقى و يا خالقِ كلّ شى! گوكلرى ييلديزلرله، زمينى مشتملاتيله، عموم مخلوقاتى بتون كيفياتيله خلق و إنشاء و إبداع و تسخير ايدن قدرتڭڭ، إرادتڭڭ، حكمتڭڭ، حاكميتڭڭ، رحمتڭڭ حقّى ايچون نفسمى بڭا تسخير أيله، آمين! مطلوبمى مسخّر قيل، آمين! قرآنه، ايمانه خدمت ايچون إنسانلرڭ قلبلرينى رسالهِٔ نوره مسخّر ياپ، آمين! هم بڭا، هم إخوانمه ايمانِ كامل وير، آمين! و حسنِ خاتمه نصيب ايت، آمين! و حضرتِ موسىيه (عم) دڭزى و حضرتِ إبراهيمه (عم) آتشى و حضرتِ داوده (عم) طاغ و دميرى و حضرتِ سليمانه (عم) جنّ و إنسى و حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلامه شمس و قمرى تسخير ايتديگڭ گبى، رسالهِٔ نوره قلبلرى و عقللرى مسخّر قيل، آمين! بنى و رسالهِٔ نور طلبهلرينى نفس و شيطان شرلرندن و قبر عذابندن و جهنّم آتشندن محافظه أيله، آمين! و جنّت الفردوسده مسعود قيل، آمين.
كلماتِ نيازيهلريله إختتام ايدن شو مناجات، أهلِ ايمانڭ لازمهِٔ غيرِ مفارقى اولمغه چوق لايق اولديغى آشكار اولماسندن، زياده ايضاحه لزوم گورولمدى.
م. صبرى
رحمة اللّٰه عليه
دردنجى شعاع
دردنجى شعاع اولان آيتِ نوريهِٔ حسبيهنڭ باشنڭ خلاصهسى دييور كه: بر زمان أهلِ دنيا بنى هر شيدن تجريد ايتدكلرندن، بش چشيد غربتلره دوشمشدم. صيقنتيدن گلن بر غفلت ايله، رسالهِٔ نورڭ تسلّى ويريجى و مدد ايديجى نورلرينه
— 211 —
باقميهرق، طوغريدن طوغرىيه قلبمه باقدم و روحمى آرادم. گوردم كه؛ غايت قوّتلى بر عشقِ بقا و شديد بر محبّتِ وجود و بيوك بر إشتياقِ حيات و حدسز بر عجز و نهايتسز بر فقر، بنده حكم ايدييوردى. حالبوكه مدهش بر فنا، او بقايى سوندورييور. او حالتمده، يانيق بر شاعرڭ ديديگى گبى ديدم:
"دل بقاسى، حق فناسى ايستدى ملكِ تنم
بر دواسز درده دوشدم، آه كه لقمان بىخبر."
مأيوسانه باشمى أگدم؛ بردن حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ إمداديمه گلدى، "بنى دقّتله اوقو!" ديدى. بن ده گونده بش يوز دفعه اوقودم. اوقودقجه، يالڭز علم اليقين ايله دگل، عين اليقين ايله چوق قيمتدار أنوارندن طوقوز مرتبهِٔ حسبيه بڭا إنكشاف ايتدى.
برنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:بندهكى عشقِ بقا؛ بندهكى بقايه دگل، بلكه سببسز و بِالذّات محبوب اولان كمالِ مطلق صاحبى، ذاتِ ذو الكمالڭ و ذو الجلالڭ بر إسمنڭ بر جلوهسنڭ ماهيتمده بر گولگهسى بولونديغندن، فطرتمده او كاملِ مطلقڭ وارلغنه و كمالنه و بقاسنه متوجّه اولان محبّتِ فطريه، غفلت يوزندن يولنى شاشيرمش، گولگهيه ياپيشمش، آيينهنڭ بقاسنه عاشق اولمشدى، حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ گلدى، پردهيى قالديردى. گوردم و حسّ ايتدم و حقّ اليقين ذوق ايتدم كه؛ بقامڭ لذّتى و سعادتى، عينًا و داها مكمّل بر طرزده باقئِ ذو الكمالڭ بقاسنه و بنم ربّم و إلٰهم اولديغنه، تصديق و ايمانمده و إذعانمده واردر. بونڭ أدلّهسى، ذوى الَاحْساسى حيرتده بيراقهجق غايت درين و دقيق اون ايكى هم هملر و شعورِ ايمانلر ايله رسالهِٔ حسبيهده بيان ايديلمشدر.
— 212 —
ايكنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:فطرتمدهكى حدسز عجزمله برابر، إختيارلق و غربت و كيمسهسزلك و تجريدم ايچنده؛ أهلِ دنيا دسيسهلريله، جاسوسلريله بڭا هجوم ايتدكلرى هنگامده قلبمده ديدم: "أللرى باغلى، ضعيف و خسته بر تك آدمه اوردولر تعرّض ايدييور. بنم ايچون بر نقطهِٔ إستناد يوق مى؟" دييه حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ آيتنه مراجعت ايتدم. بڭا او آيت بيلديردى كه؛ إنتسابِ ايمانى وثيقهسيله قديرِ مطلق اويله بر سلطانه إنتساب ايدرسڭ كه؛ زمين يوزنده هر بهارده درت يوز بيڭ ملّتدن مركّب نباتات و حيوانات اوردولرينڭ بتون جهازاتلرينى كمالِ إنتظام ايله ويرمكله برابر، باشده إنسان اولارق، حيواناتڭ معظّم اوردوسنڭ بتون أرزاقلرينى، دگل مدنى إنسانلرڭ صوڭ زمانلرده كشف ايتدكلرى أت و شكر و سائر طعاملرڭ خلاصهلرى گبى، بلكه يوز درجه او مدنى خلاصهلردن داها مكمّل و بتون طعاملرڭ هر نوعندن تخم و چكردك دينيلن رحمانى خلاصهلره قويوب؛ و او خلاصهلرى دخى، اونلرڭ پيشيرمهلرينه و إنبساطلرينه دائر قدرى تعريفهلر ايچنده صاروب، محافظه ايچون كوچك صندوقچهلره قويوب، توديع ايدر. او صندوقچهلرڭ ايجادى، "كُنْ" أمرنده بولونان "كاف نون" فابريقهسندن او قدر چابوق و قولاى و چوقلقله اولور كه؛ قرآن دير: "خالق أمر ايدر، ميدانه گلير." مادام سن، إنتسابِ ايمانى تذكرهسيله بويله بر نقطهِٔ إستناد بولابيلديگڭدن، حدسز بر قوّته و قدرته طايانهبيليرسڭ. بن ده آيتدن بو درسمى آلدقجه اويله بر قوّهِٔ معنويهيى بولدم كه؛ دگل شيمديكى دشمنلريمه، بلكه دنيايه ميدان اوقوتديرهبيلير بر إقتدارِ ايمانى حسّ ايدهرك، بتون روحمله برابر حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ديدم.
اوچنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:بن او غربتلر و خستهلقلر و مظلوميتلرڭ تضييقيله دنيادن علاقهمى كسيلمش بولارق، أبدى بر دنياده و باقى بر مملكتده دائمى بر
— 213 —
سعادته نامزد اولديغمى ايمان تلقين ايتديگى هنگامده؛ تحسّر آقيتان "اوف! اوف!"دن واز گچوب، بشاشت إظهار ايدن "اوخ! اوخ!" ديدم. فقط بو غايهِٔ خيال و هدفِ روح و نتيجهِٔ فطرتڭ تحقّقى، آنجق و آنجق بتون مخلوقاتنڭ بتون حركاتلرينى و سكناتلرينى و أحوال و أعماللرينى، قَولًا و فعلًا بيلن و قيد ايدن و بو كوچوجك و عاجزِ مطلق نوعِ إنسانى كندينه دوست و مخاطب ايدن و بتون مخلوقات اوستنده بر مقام ويرن بر قديرِ مطلقڭ حدسز قدرتيله و إنسانه نهايتسز عنايت و أهمّيت ويرمسيله اولابيلير، دييه دوشونوركن بو ايكى نقطهده، يعنى بويله بر قدرتڭ فعاليتى و ظاهرًا بو أهمّيتسز إنسانڭ حقيقتلى أهمّيتى حقّنده ايمانڭ إنكشافنى و قلبڭ إطمئناننى ويرن بر ايضاح ايستدم. ينه او آيته مراجعت ايتدم. ديدى كه:" حَسْبُنَا دهكى نَا يه دقّت ايدوب، سنڭ ايله برابر لسانِ حال و لسانِ قال ايله حَسْبُنَا يى كيملر سويلهيورلر، ديڭله!" أمر ايتدى. بردن باقدم كه، حدسز قوشلر و قوشجقلر اولان سينكلر و حسابسز حيوانلر و نهايتسز نباتلر و غايتسز آغاجلر دخى بنم گبى لسانِ حال ايله حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ معناسنى ياد ايدييورلر و هركسڭ يادينه گتيرييورلر كه؛ بتون شرائطِ حياتيهلرينى تكفّل ايدن اويله بر وكيللرى وار كه، بربرينه بڭزهين و مادّهلرى بر اولان يمورطهلر و بربرينڭ مِثلى گبى قطرهلر و بربرينڭ عين گبى حبّهلر و بربرينه مشابه چكردكلردن قوشلرڭ يوز بيڭ چشيدلرينى، حيوانلرڭ يوز بيڭ طرزلرينى، نباتاتڭ يوز بيڭ نوعنى و آغاجلرڭ يوز بيڭ صنفنى ياڭليشسز، نقصانسز، إلتباسسز، سوسلى، ميزانلى، إنتظاملى، بربرندن آيرى فارقهلى بر صورتده گوزيمز اوڭنده، خصوصًا هر بهارده غايت چوق، غايت قولاى، غايت گنيش بر دائرهده، غايت چوقلقله خلق ايدر، ياپار بر قدرتڭ عظمت و حشمتى ايچنده برابرلك و
— 214 —
بڭزهيشلك و بربرى ايچنده و بر طرزده ياپيلمالريله وحدتنى و أحديتنى بزه گوسترر و بويله حدسز معجزاتى إبراز ايدن بر فعلِ ربوبيته، بر تصرّفِ خلّاقيته مداخله و إشتراك ممكن اولماديغنى بيلديرر دييه آڭلادم. هر مؤمن گبى بنم هويتِ شخصيهمى و ماهيتِ إنسانيهمى آڭلامق ايستهينلر و بنم گبى اولمق آرزو ايدنلر حَسْبُنَا دهكى نَا جمعيتنده بولونان أنانڭ، يعنى نفسمڭ تفسيرينه باقسينلر. أهمّيتسز، حقير و فقير گورونن وجودم (هر مؤمنڭ وجودى گبى) نه ايمش، حيات نه ايمش، إنسانيت نه ايمش، إسلاميت نه ايمش، ايمانِ تحقيقى نه ايمش، معرفت اللّٰه نه ايمش، محبّت ناصل اولاجقمش؟ آڭلاسينلر، درسنى آلسينلر!..
دردنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:بر وقت إختيارلق، غربت، خستهلق، مغلوبيت گبى وجوديمى صارصان عارضهلر، بر غفلت زمانمه راست گلوب شدّتله علاقهدار و مفتون اولديغم وجوديمى، بلكه مخلوقاتڭ وجودلرينى "عدمه گيدييور" دييه أليم بر أنديشه ويرركن، ينه بو آيتِ حسبيهيه مراجعت ايتدم. ديدى: "معنامه دقّت ايت و ايمان دوربينيله باق!" بن ده باقدم و ايمان گوزيله گوردم كه: بو ذرّهجك وجودم، هر مؤمنڭ وجودى گبى حدسز بر وجودڭ آيينهسى و نهايتسز بر إنبساط ايله حدسز وجودلرى قزانماسنه بر وسيله و كندندن داها قيمتدار باقى، متعدّد وجودلرى ميوه ويرن بر كلمهِٔ حكمت بولونديغنى و منسوبيت جهتيله بر آن ياشامسى، أبدى بر وجود قدر قيمتدار اولديغنى علم اليقين ايله بيلدم. چونكه شعورِ ايمان ايله بو وجودم واجب الوجودڭ أثرى و صنعتى و جلوهسى اولديغنى آڭلامقله، وحشى أوهامدن و حدسز فراقلردن و حدسز مفارقت و فراقلرڭ ألملرندن قورتولوب؛ موجوداته، خصوصًا ذىحياتلره تعلّق ايدن أفعال و أسماءِ إلٰهيه عددنجه اخوّت رابطهلريله مناسبت پيدا أيلديگم بتون سَوْديگم موجوداته موقّت بر فراق ايچنده دائمى بر وصال وار اولديغنى بيلدم. ايشته ايمان ايله و ايماندهكى إنتساب
— 215 —
ايله، هر مؤمن گبى، بو وجودم دخى حدسز وجودلرڭ فراقسز أنوارينى قزانير؛ كندى گيتسه ده اونلر آرقهده قالديغندن كنديسى قالمش گبى ممنون اولور.
خلاصه: ئولوم فراق دگل، وصالدر، تبديلِ مكاندر، باقى بر ميوهيى سنبل ويرمكدر.
بشنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:ينه بر وقت حياتم چوق آغير شرائط ايله صارصيلدى و نظرِ دقّتمى عمره و حياته چويردى. گوردم كه: عمرم قوشارق گيدييور آخره ياقينلاشمش حياتم دخى تضييقات آلتنده سونمگه يوز طوتمش. حالبوكه حىّ إسمنه دائر رسالهده ايضاح ايديلن حياتڭ مهمّ وظيفهلرى و بيوك مزيتلرى و قيمتدار فائدهلرى بويله چابوق سونمگه دگل، بلكه اوزون ياشامغه لايقدر، دييه متألّمانه دوشوندم. ينه استادم اولان حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ آيتنه مراجعت ايتدم. ديدى: "سڭا حياتى ويرن حىّ قيّومه گوره حياته باق!" بن ده باقدم، گوردم كه: حياتمڭ بڭا باقماسى بر ايسه، ذاتِ حىّ قيّومه باقماسى يوزدر؛ و بڭا عائد نتيجهسى بر ايسه، خالقمه عائد بيڭدر. شو حالده مرضئِ إلٰهى دائرهسنده بر آن ياشامسى كافيدر، اوزون زمان ايستهمز.
بو حقيقت درت مسئله ايله بيان ايديلييور. ئولو اولميانلر وياخود ديرى اولمق ايستهينلر، حياتڭ ماهيتنى و حقيقتنى و حقيقى حقوقنى او درت مسئله ايچنده آراسينلر، بولسونلر و ديريلسينلر!..
خلاصهسى شودر كه: حيات، ذاتِ حىّ قيّومه باقدقجه و ايمان دخى حياته حيات و روح اولدقجه بقا بولور، هم باقى ميوهلر ويرر، هم اويله يوكسكلهنير كه، سرمديت جلوهسنى آلير، داها عمرڭ قيصه و اوزونلغنه باقيلماز.
— 216 —
آلتنجى مرتبهِٔ نوريهِٔ حسبيه:مفارقتِ عموميه هنگامنده اولان خرابِ دنيادن خبر ويرن آخر زمان حادثاتى ايچنده مفارقتِ حصوصيهمى إخطار ايدن إختيارلق و آخر عمرمده بر حسّاسيتِ فوق العاده ايله فطرتمدهكى جمالپرستلك و گوزللك سوداسى و كمالاته مفتونيت حسلرى إنكشاف ايتدكلرى بر زمانده، دائمى تخريباتجى اولان زوال و فنا و متمادى تفريق ايديجى اولان موت و عدم، دهشتلى بر صورتده بو گوزل دنيايى و بو گوزل مخلوقاتى خيرپالاديغنى، پارچه پارچه ايدوب گوزللكلرينى بوزديغنى؛ فوق العاده بر شعور و تأثّر ايله گوردم. فطرتمدهكى عشقِ مجازى، بو حاله قارشى شدّتلى غليان و عصيان ايتديگى زمانده بر مدارِ تسلّى بولمق ايچون ينه بو آيتِ حسبيهيه مراجعت ايتدم. ديدى: "بنى اوقو و دقّتله معنامه باق!" بن ده سورهِٔ نوردهكى اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ إلى آخر... آيتنڭ رصدخانهسنه گيروب ايمانڭ دوربينيله بو آيتِ حسبيهنڭ أڭ اوزاق طبقهلرينه و شعورِ ايمانى خردهبينى ايله أڭ اينجه أسرارينه باقدم، گوردم:
ناصلكه آيينهلر، شيشهلر، شفّاف شيلر، حتّى قبارجقلر؛ گونش ضياسنڭ گيزلى و چشيد چشيد جمالنى و او ضيانڭ ألوانِ سبعه دينيلن يدى رنگنڭ متنوّع گوزللكلرينى گوسترييورلر و تجدّد و تحرّكلريله و آيرى آيرى قابليتلريله و إنكساراتلريله او جمال و او گوزللكلرى تازهلشديرييورلر و إنكساراتلريله گونشڭ و ضياسنڭ و ألوانِ سبعهسنڭ گيزلى گوزللكلرينى گوزل إظهار ايدييورلر. عينًا اويله ده: شمسِ أزل و أبد اولان جميلِ ذو الجلالڭ جمالِ قدسيسنه و نهايتسز گوزل أسماءِ حسنىسنڭ سرمدى گوزللكلرينه آيينهدارلق ايدوب جلوهلرينڭ تازهلنمسى ايچون بو گوزل مصنوعلر، بو طاتلى مخلوقلر، بو جماللى موجودات، هيچ طورميهرق گلوب گيدييورلر؛ كنديلرنده گورونن گوزللكلر و جماللر، كنديلرينڭ مالى اولماديغنى، بلكه تظاهر ايتمك ايستهين سرمدى و مقدّس بر جمالڭ و دائمى تجلّى
— 217 —
ايدن و گورونمك ايستهين مجرّد و منزّه بر حُسنڭ إشارتلرى و علامتلرى و لمعهلرى و جلوهلرى اولديغنڭ پك چوق قوّتلى دليللرى رسالهِٔ نورده تفصيلًا ايضاح ايديلمش. بوراده او برهانلردن اوچ دانهسى، قيصهجه غايت معقول بر صورتده ذكر ايديلمشدر، دييه بيانه باشلار.
بو رسالهيى گورن هر بر ذوقِ سليم أصحابى حيرتده قالمقله برابر كنديلرينڭ إستفادهلرندن باشقه، غيريلرينڭ ده إستفادهلرينه چاليشمايى لازم بولويورلر. خصوصًا ايكنجى برهانده بش نقطه بيان ايديلييور. عقلى چوروك، قلبى بوزوق اولميان، هر حالده تقدير و تحسين و تصويب ايله "مَا شَاءَ اللّٰه فَتَبَارَكَ اللّٰه" دييهجك؛ فقير، حقير گورولن وجودينى تعالى ايتديرهجك خارقه بر معجزه اولديغنى درك و تصديق ايدهجك.
حافظ حسين
بشنجى شعاع
اوتوز بش سنه أوّل طبع ايديلمش اولان محاكماتِ بديعيهيه تتمّه اولمق اوزره بر قسم مسودّهسى يازيلمش اولان و أشراطِ ساعتدن بحث ايدن بو شعاع، إحتوا ايتديگى حقيقتلريله چوق منكِرلرڭ آغزلرينى طيقامقده و چوق ملحدلرڭ قولاقلرينى چينلاتمقده و بر قسم أهلِ إنكارڭ عصرلردن بَرى إسلامڭ ماضيسنه إستحقارانه گوندردكلرى نظرلرينه مقابل ماضئِ إسلامه حيرتكارانه باقديرمقده و بيڭ اوچ يوز سنهدن بَرى هر عصرده ياشامش ميليونلرله مسلمانلرڭ لسانلرنده و مجلسلرنده متماديًا مدارِ بحث اولمش أشراطِ ساعتدن خبر ويرن إخباراتِ غيبيهيى بو زمانده تبلّور ايتديرهرك إستحسانكارانه گوسترمكده و چوق إنسانلرڭ أگريلمش
— 218 —
عقيدهلرينى دوزلتمكده و إستقبال حادثاتنى حقيقتيله و غايت جدّى و لطيف بر اُسلوب ايله و غايت طوغرى اولارق هم پك جدّى بر صورتده إخبار ايتمكده و يالڭز ياڭليش تلقّى ايديلمك إحتمالندن طولايى هركسه گوستريلمسنه مساعده ايديلميهرك محرم طوتولمقده اولان غايت فيّاض بر رسالهدر.
بو شعاع فَقَدْ جَاءَ اَشْرَاطُهَا آيتنڭ بر نكتهسى اولمقله برابر، بو زمانده عقيدهِٔ مسلمينى وقايه و شبهاتدن محافظه ايچون يازيلمش اولوب، آخر زمانده وقوعه گلهجك حادثاته دائر روايت ايديلن حديثلرڭ بر قسمنڭ متشابهاتِ قرآنيه گبى درين معنالرى بولونديغندن، بو گبى حديثلرله إخبار ايديلن حادثات وقوعه گلدكدن صوڭره وَمَا يَعْلَمُ تَاْوِيلَهُ اِلَّا اللّٰهُ وَالرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ آيتنڭ بشارتيله علمده رسوخ صاحبى اولانلر تأويل ايله آڭلارلر و إظهار ايدرلر. او وقت معناىِ حديثڭ إخبار ايتديگى وقعه بيلينهبيلير و مقصد نه اولديغى آڭلاشيلهبيلير.
بو شعاع، بر مقدّمه ايله يگرمى اوچ مسئلهدر. مقدّمه بش نقطهدر.
برنجى نقطه:ايمان و سرِّ تكليف إختيار دائرهسنده بر إمتحان و بر تجربه اولديغى ايچون، پردهلى و درين و دقيق و تجربهيه محتاج اولان نظرى مسئلهلر سرِّ تكليف بوزولمامق، هم بر سويهده اولميان أبوبكرلرله أبوجهللر بربرندن آيريلمق ايچون ألبته بديهى اولاماز.
ايكنجى نقطه:پيغمبر عليه الصلاة والسلامه بيلديريلن امورِ غيبيهنڭ بر قسمى تفصيل ايلهدر. پيغمبرِ ذىشان عليه الصلاة والسلام اونلره قاريشهماز. قرآن و حديثِ قدسيلر گبى، عينًا تبليغ ايدر. ديگر قسمى إجمال ايلهدر. تفصيلات و تصويراتى پيغمبرِ ذىشانه (عصم) عائددر. هم حقائقِ ايمانيهيه گيرمهين جزئى حادثاتِ إستقباليه نظرِ نبوّتده أهمّيتلى دگلدر.
— 219 —
اوچنجى نقطه:ايكى نكتهدر. برنجيسى: عوام نظرنده حقيقت تلقّى ايديلن و واقعهيه مطابق ظهور ايتمهين و تشبيهلر و تمثيللر صورتنده وُرود ايدن حَمَلهِٔ عرش و حَمَلهِٔ أرض گبى حديثلره دائردر. ايكنجيسى: بر جهتده خصوصى بولونديغى حالده كلّى و عام تلقّى ايديلن (مثلا: بر زمان گلهجك، اللّٰه اللّٰه ديينلر قالميهجق) دييه وارد اولان حديثلر حقّندهدر.
دردنجى نقطه:چوق حكمتلر و مصلحتلر ايچون رحمٰن الرحيمڭ گيزلديگى موت و أجل معيّن اولسه ايدى، يارى عمرِ بشر غفلتِ مطلقه ايچنده و داها صوڭرهكى عمر دهشتِ مطلقه ايچنده گچهجك ايدى. هم باشه گلن مصيبتلرڭ وقتلرى معيّن اولسه ايدى، داها او مصيبتلر گلمهدن، گلوب گچينجهيه قدر ألم و إضطرابلرينى چكديرهجكدى. هم معيّن اولميان دنيانڭ أجلى و بِالجمله مخلوقاتڭ موتلرى معيّن اولسه ايدى، قرونِ اولٰى و وسطىٰ بوسبتون غفلت ايچنده، قرونِ اُخرى مذبحهيه گيدر گبى پك دهشتلى بر أنديشه و پك مدهش بر ألم ايچنده قالاجقدى.
ايشته ذىشعور و ذوى الإدراكڭ بو دهشتلردن قورتولماسى، هم دنيا و عقبايى إعمار ايتمهلرى، هم خوف و رجا اورتهسنده حياتلرينى إدامه ايتمهلرى گبى داها بر چوق حكمتلر و مصلحتلر ايچون رحمتِ إلٰهيه موت و أجلى و مصيبتلرڭ وقتلرينى گيزلى بيراقمشدر.
هم إذنِ ربّانى ايله غائبدن خبر ويرن بر قسم أهلِ كشف لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ ياساغنه قارشى حرمتسزلك ايتمهمك ايچون، كشفًا مشاهده ايتدكلرى حادثاتِ إستقباليهيى پردهلى و بر درجه مبهم اولارق إشارتلرله إخبار ايتمشلر. حتّى كتبِ سماويه پيغمبريمز عليه الصلاة والسلامدن بحث ايتديگى حالده بر درجه
— 220 —
پردهلى اولديغى ايچون، بر قسم أهلِ كتاب تأويل ايدوب ايمان ايتمهمشلر. فقط إعتقاداتِ ايمانيه بويله دگلدر. إعتقاداتِ ايمانيهيه گيرن مسائلِ ايمانيهيى تصريح ايله، تكرار ايله إخبار ايتمك حكمتِ تكليفڭ مقتضاسندن بولونديغى ايچوندر كه، قرآن و ترجمانِ ذىشانى (عصم) امورِ اُخرويهيى واضحًا و تكرار ايله بيلديرمشلردر.
بشنجى نقطه:دجّال عصرلرينه عائد خارقهلردر. پيغمبرِ ذىشان (عصم) أفنديمز فرمان ايتمشلر كه: "دجّال قرق گونده دنيايى گزهجك." بو خبر ايله، دجّال عصرنده طيّاره و شمندوفر گبى سرعتلى نقل واسطهلرينڭ چيقهجغنى.. و ينه فرمان ايتمشلر كه: "دجّال ئولديگى زمان شيطان إستانبولده ديكيلىطاشده "ئولدى" دييه باغيرهجق، بتون دنيا ايشيدهجك." بو إخبارِ نبوى ايله او زمانده راديو گبى سس نقل ايدن غايت سرعتلى نقل واسطهلرينڭ كشف ايديلهجگى بيلديريلمش. هم ينه فرمان ايتمشلر كه: "دجّالڭ ييرتيجى رژيمنڭ و تشكيل ايتديگى قوميتهسنڭ و قورديغى حكومتنڭ و شخصِ معنويسنڭ دهشتلى إجراآتنڭ عيسويلرده ظهور ايدهجك حقيقى بر دينڭ حقيقتِ قرآنه إقتدا ايدوب إتّحاد ايتمهسيله و حضرتِ عيسى عليه السلامڭ نزول ايتمهسيله پارچهلانوب محو اولاجغنى إخبار ايتمشلر. هم هر ايكى دجّالڭ عصرلرندهكى حادثاتِ عجيبهلر اونلرڭ بحثلريله علاقهدار اولماسندن، اونلردن صدور ايدهجك ظن ايديلمش. هم بر قسم راويلرڭ ياڭليش و خطا إجتهادلرى متنِ حديثه قاريشمقله حديث ظن ايديلهرك، ظهور ايدن بر قسم وقوعاتِ سفيانيه رواياتِ حديثه مخالف گبى گورونمش. هم هر ايكى دجّالڭ أوصافلرى آيرى آيرى ايكن روايتلرده إلتباس اولمش. هم بيوك مهدينڭ وصفلرى، سابق مهديلره إشارت ايدن روايتلرله مطابق چيقمامسندن او حديثلر متشابه حكمنه گچمش اولماسندن عبارتدر.
— 221 —
ايكنجى مقام
بو مقامڭ إحتوا ايتديگى يگرمى اوچ مسئله، إستقبالدن خبر ويرن حديثلره عائددر. بو حديثلرڭ معنالرى قسمًا تفسير، قسمًا تأويل، قسمًا تعبير ايديلمكله آڭلاشيلير.
يگرمى اوچ مسئلهدن برنجيسى: بو رساله يازيلدقدن خيلى زمان صوڭره تأويلنى گوسترمشدر. "سفيان بر صو ايچهجك، ألى دلينهجك." يعنى بر نوع صو اولان راقى ايچهجك و چوق إسرافاته گيرهجك.
ايكنجيسى: آخر زمانڭ دهشتلى بر شخصى صباح قالقار، آلننده هٰذَا كَافِر يازيلمش بولونور.
اوچنجيسى: آخر زمانڭ مستبد حاكملرى، خصوصًا دجّالڭ يالانجى جنّت و جهنّملرى بولونور.
دردنجيسى: آخر زمانده اللّٰه اللّٰه دييهجك قالماز. بو حديثِ شريف ايكى صورتله تأويل ايديلمشدر.
بشنجيسى: آخر زمانده دجّال گبى بر قسم شخصلر الوهيت دعوا ايدهجكلر و كنديلرينه سجده ايتديرهجكلر.
آلتنجيسى: فتنهِٔ آخر زمان او قدر دهشتليدر كه، كيمسه نفسنه حاكم اولاماز. بتون اُمّت أمرِ پيغمبريله (عصم) بيڭ اوچ يوز سنهدن بَرى مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ وَ مِنْ فِتْنَةِ اٰخِرِ الزَّمَانِ دييهرك دعا ايتمشلر.
— 222 —
يدنجيسى: سفيان بيوك بر عالم اولاجق، علمى ايله ضلالته دوشهجك و چوق عالملر اوڭا تابع اولاجق.
سكزنجيسى: دجّالڭ دهشتلى معنوى فتنهسى إسلاملر ايچنده اولاجق و او فتنهدن بتون اُمّت إستعاذه ايدهجك و ايتمش اولاجق.
طوقوزنجيسى: سفيانڭ وقوعاتى و إستقباله عائد حادثاتى شامڭ أطرافنده و عربستانده تصوير ايديلمسى، راويلرڭ ياڭليش تأويللرينڭ سببى اولديغى ايضاح ايديلمش.
اوننجيسى: أشخاصِ آخر زمانڭ تخريباتجى اولمالريله فوق العاده إقتدارلرندن بحث ايديلمش.
اون برنجيسى: آخر زمانده بر أركك قرق قادينه نظارت ايدهجك، دينيلمش. بو حديثِ شريفڭ بر قسم تأويلى روسيهده گورولمش.
اون ايكنجيسى: دجّالڭ برنجى گونى بر سنه، ايكنجى گونى بر آى، اوچنجى گونى بر هفته، دردنجى گونى بر گوندر، دينيلمش. بو دجّالڭ آلتى آيى گوندوز، آلتى آيى گيجه اولان يعنى بر گونى بر سنه اولان قطبِ شماليدن چيقهجغنه؛ هم بر سنهده ياپيلاجق إجراآتى بر گونده ياپاجغنه إشارت ايديلمش.
اون اوچنجيسى: عيسى عليه السلامڭ دجّالى ئولديرهجگى خبر ويريلمش.
اون دردنجيسى: دجّالڭ مهمّ بر قوّتى يهوديلردر. دجّاله سَوه سَوه تابع اولورلر. بو روايتڭ بر پارچه تأويلى روسيهده چيقمش.
اون بشنجيسى: روايتِ حديثده بر قسم تفصيلاتى بولونان و قرآنده إجمالًا بحثى گچن يأجوج مأجوج حقّنده اولوب، بو حديث متشابه اولان حديثلردن
— 223 —
صاييلماسيله معناسى هم تأويل، هم تعبير ايله بيلينديگى و اونلر عجائبِ سبعهِٔ عالمدن اولان سدِّ چينه ياقين، مقدّساتى طانيميان، آنارشيست مانچور و مُغول و بر قسم قيرغيز و تاتار قبيلهلرى اولديغى بيلديريلمش.
اون آلتنجيسى: عيسى عليه السلام فوق العاده بيوك و منارهدن داها يوكسك بر عظمت و هيكلده بولونان دجّالى ئولديرديگى وقت كنديسى دجّاله نسبةً چوق كوچك بولونماسيدر. بو حديثِ شريفڭ مئالى دجّالڭ شخصِ معنويسى ايله حقيقى دينِ عيسوينڭ شخصِ معنويسى اولارق تفسير ايديلمش.
اون يدنجيسى: دجّال چيقديغى گون بتون دنيا ايشيتير. قرق گونده دنيايى گزر. فوق العاده بر أشگى واردر.
اون سكزنجيسى: اُمّتم إستقامتله گيدرسه اوڭا بر گون وار. أگر إستقامتدن آيريلسه، اوڭا ياريم گون وار، دييه وارد اولان و چوق مدارِ بحث اولمش اولان بو حديثِ شريفه؛ آخرت گونلرينڭ بر گونى دنيانڭ بيڭ سنهسى اولماسى جهتيله إسلاميتڭ ير يوزنده بيڭ سنه غالبانه دوام ايدهجگيله معنا ويريلمشدر كه، بش يوز سنه عبّاسيلرڭ صوڭنه قدر، بش يوز سنه ده عثمانليلرڭ صوڭنه قدر دوام ايتمكله بيڭ سنه تمام اولمش. هم عبّاسيلرڭ هم عثمانليلرڭ سياسيونلرى إستقامتى تام محافظه ايدهمدكلرى ايچون هر ايكيسى ده بش يوز سنه صوڭنده كندى وفاتلريله بو حديثِ شريفڭ مئالنى تصديق ايتمشلردر دييه تفسير ايديلمش.
اون طوقوزنجيسى: آخر زمان علامتلرندن اولوب آلِ بيتِ نبويدن چيقهجق اولان حضرتِ مهدى رضى اللّٰه عنه حقّنده آيرى آيرى روايتلر وار. بو رواياتڭ تأويلى ايله برابر بيوك مهدينڭ درت أهمّيتلى وظيفهسنى و داها أوّل گلوب گچن كوچك مهديلر بيوك مهدينڭ بر قسم وظيفهلرينى بر جهتده إجرا ايتدكلرينى و آلِ بيت
— 224 —
قدر شريعتِ محمّديهيى (عصم) و حقائقِ قرآنيهيى و سنّتِ أحمديهيى (عصم) إحيا و إعلان و إجرا ايدن هيچ بر نسل اولماديغى گبى، بيوك مهدينڭ آلِ بيته منسوب قوماندانلرڭ باشنده إسلاميتڭ كمالِ عدالتنى و حقّانيتنى دنيايه گوسترهجك آخر زمانده گلن باش قوماندانلرى اولديغنى بيلديرمكدهدر.
يگرمنجيسى: گونشڭ مغربدن چيقهجغى إخبار ايديلمش. هم زميندن ظهور ايدهجك دابّة الأرض غريب تعبير ايله تفسير ايديلمشدر.
بو گچن يگرمى مسئلهيه علاوه ايديلن اوچ مسئلهدن برنجيسى: هم حضرتِ عيسى عليه السلامه هم هر ايكى دجّاله مسيح نامى ويريلمهسنڭ و بتون روايتلرده مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ دينيلمهسنڭ حكمتى ايضاح ايديلمش.
ايكنجى مسئله: هر ايكى دجّالڭ خارقه إجراآتلرندن و فوق العاده إقتدارلرندن و هيبتلرندن و بر قسم بدبخت إنسانلرڭ اونلره بر نوع الوهيت إسناد ايتمهلرندن بحث ايديلمهسنڭ سببى نهدر سؤالنه درت وجهله ويريلن جوابدن برنجى وجه: حقسز اولارق محبّتِ عامّهيه مظهر اولان او شخصلرڭ نفرتِ عامّهيه لايق اولدقلرى...
ايكنجى وجه: هر ايكى دجّالڭ إستبداد و ظلمده أڭ بيوك بر شدّت و دهشتله حركت ايدهجكلرى، هم اويله بر ظلم كه، بر آدمڭ يوزندن يوز كويى بردن خراب و بيڭلر معصومى تجزيه و تهجير ايله پريشان ايدهجكلرى بيان ايديلمش.
اوچنجى جهت: هر ايكى دجّال گيزلى زندقه و قومونيست قوميتهسنڭ معاونتنى و قادين حرّيت پردهسى آلتندهكى بر قوميتهنڭ يارديمنى و داها باشقه آلداتمق صورتيله ألده ايدهجكلرى قوميتهلرڭ مظاهرتلرينى قزانهرق ياپاجقلرى غايت
— 225 —
قولاى اولان تخريبكارانه إجراآتلريله شخصلرنده خارقه بر إقتدار گورونمهسنڭ سرلرى ايضاح ايديلمش.
دردنجى جهت: إستدراجه مظهر اولان دجّالڭ بتون بتون منكِر اولديغنى و بو إنكارِ مطلقدن چيقان بر جرئت و جسارتله مقدّساته هجوم ايدهجگنى و ياپاجغى تخريباتڭ فوق العاده بر إقتدار و بر دها أثرى ظن ايديلهجگنى إخبار ايدوب، قهرمان و مجاهد بر اوردونڭ و ديندار ملّتڭ روحندهكى نورِ ايمان و مشعلهِٔ قرآنله حقيقتِ حالى گورهجگنى و او چوق دهشتلى تخريباتى تعميره چاليشهجغنى تبشير ايدر.
اوچنجى مسئله مدارِ عبرت اوچ حادثهدر:
برنجيسى: حضرتِ عُمَر رضى اللّٰه عنهڭ دجّالڭ صورتنه قارشى گوسترديگى حدّت و عداوته مقابل، دجّالڭ حضرتِ عُمَرى (رضى اللّٰه عنه) ثناكارانه مدح ايتمهسيدر.
ايكنجيسى: إسلام دجّالى كنديسيله علاقهدار ظن ايتديگى و ايچريسنده لَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ فِى اَحْسَنِ تَقْوِيمٍ آيتى بولونماسندن وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ سورهسنڭ معناسنى تكرار تكرار صورهجغنى، حالبوكه بو سورهنڭ قومشوسى اولان اِقْرَاْ سورهسنده اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى جملهسى معناسيله او دجّالڭ حركاتنه و جفرى مقاميله او دجّالڭ تام تاريخنه باقديغنى و إنسان إسمِ عموميسيله ده شخصندن خبر ويرديگنى إخبار ايتمهسيدر.
اوچنجى حادثه: إسلام دجّالى خُراسان طرفلرندن ظهور ايدهجك دينيلمش. بو روايت تفسير ايله آڭلاشيلمقله برابر، هم بو روايت زماننده توركلرڭ وطنى خُراسان
— 226 —
اولديغنى خبر ويرر، هم ده مدارِ شكران بر كرامتى إخبار ايدر كه: او إسلام دجّالى إسلاميتڭ بر قسم شعائرينه قارشى يدى يوز سنه مدّت ظرفنده إسلاميتڭ و قرآنڭ ألنده شرفشعار، بارقهآسا بر ألماس قلنج اولان تورك ملّتنى و توركجيلگى موقّةً إستعمال ايدهجگنى و فقط تام موفّق اولاميهرق گرى چكيلهجگنى و قهرمان اوردو ديزگينلرينى اونڭ ألندن قورتارهجغنى روايتلر خبر ويرييور دير، بشارت ويرر.
خسرو
آلتنجى شعاع
بو رساله، نمازدهكى تشهّدده بولونان اَلتَّحِيَّاتُ اَلْمُبَارَكَاتُ اَلصَّلَوَاتُ اَلطَّيِّبَاتُ إلخ... كلمهلرينڭ هم مهمّ بر نوع تفسيرى، هم اونڭ ايكى نقطهسنه گلن ايكى مهمّ سؤاله غايت گوزل و مهمّ بر جوابدر.
برنجى سؤال:
تشهّدڭ مبارك كلماتلرى معراج گيجهسنده جنابِ حق ايله رسولنڭ بر مكالمهلرى اولديغى حالده، نمازده اوقونماسنڭ سرِّ حكمتى نهدر؟ ديمهلرينه قارشى، هر مؤمنڭ نمازى اونڭ بر نوع معراجى حكمنده اولديغنى و او حضوره لايق اولان كلمهلر ايسه معراجِ أكبرده سويلهنن كلمهلر اولديغندن اونلرى نمازده ذكر ايتمكله او قدسى صحبت تخطّر ايديلهجگنى و او تخطّرله او قدسى كلمهلرڭ معنالرى جزئيتدن كلّيته چيقديغنى و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام جنابِ حقّه قارشى سلام يرينه اَلتَّحِيَّاتُ ِللّٰهِ ديمهسنى و جنابِ حق طرفندن رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامه اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِىُّ ديمسى، گلهجك
— 227 —
امّتنڭ هر برى هر گونده لا أقل اون دفعه اولسون اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِىُّ ديمهلرينه آمرانه إشعار اولديغنى و رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام او سلامه قارشى اَلسَّلَامُ عَلَيْنَا وَ عَلٰى عِبَادِ اللّٰهِ الصَّالِحِينَ ديمسى، معظّم امّتنڭ سلامِ إلٰهىيى تمثيل ايدن إسلاميته مظهر اولماسنى و مؤمنلر اورتهسنده "السّلام عليك و عليك السلام" ديمهلرينى راجيانه، داعيانه جنابِ حقدن ايستديگنى إفاده و إخطار اولديغنى و او صحبتده جبريلِ أمين طرفندن شهادت گتيريلديگندن بتون اُمّت قيامته قدر بويله شهادت ايدهجگنى مبشّرانه إشارت ايدوب مژده ويرر.
ايكنجى سؤال:تشهّد آخرنده
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَ عَلٰى اٰلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى اِبْرَاهِيمَ
دهكى تشبيه، تشبيهلرڭ قاعدهسنه اويغون گلمييور. چونكه محمّد عليه الصلاة والسلام إبراهيم عليه السلامدن داها زياده رحمته مظهردر. بونڭ سرّى نهدر؟ هم بو صلواتڭ تشهّده تخصيصنڭ حكمتى نهدر؟ هم عين دعايى أسكى زماندن بَرى بتون اُمّت هر نمازده تكرار ايتمهلرينڭ سرِّ حكمتى نهدر؟ سؤاللرينه قارشى اوچ جهتله غايت مهمّ و نورانى بر جواب ويرر.
برنجى جهت: گرچه حضرتِ إبراهيم عليه السلام حضرتِ محمّد عليه الصلاة والسلامه يتيشهمييورسه ده، فقط اونڭ آلى أنبيا اولديغنى و محمّد عليه الصلاة والسلامڭ آلى ايسه أوليا اولديغنى، أوليا ايسه أنبيايه يتيشمديگنى و آل حقّنده بو دعانڭ پارلاق بر صورتده قبول اولديغنى و آلِ محمّد عليه الصلاة والسلامدن يالڭز ايكى ذاتڭ يعنى حسن و حسين رضى اللّٰه عنهمانڭ نسللرندن گلن و عُلَمَاءُ اُمَّتِى كَاَنْبِيَاءِ بَنِى اِسْرَائِيلَ حديثنه مظهر اولان و أكثر طريقلرڭ رئيسلرى بولونان بيوك ذاتلر، آل حقّندهكى بو دائمى دعانڭ مقبوليتنڭ ميوهلرى اولدقلرينى گوسترر.
— 228 —
ايكنجى جهت: بو طرزدهكى صلواتڭ وجهِ تخصيصى و حكمتى ايسه: إنسانڭ أڭ مكمّلى و أڭ نورانيسى اولان أنبيا و أوليا قافلهِٔ كبراسنڭ آچدقلرى يولده و شاشيرمهلرى ممكن اولميان او جماعتِ عظمايه او صراطِ مستقيمده إلتحاق و رفاقت ايتديگنى تخطّر ايتمكله، شبهاتِ شيطانيهدن قورتولاجغنى و بو قافلهنڭ بو كائنات صاحبنڭ أڭ مكمّل مصنوعى و مقبول دوستلرى اولدقلرينه شاهد، دائما معجزهلر ايله اونلره معاونتِ غيبيه گلمهسى و معارضلرينه هر وقت مصيبتِ سماويه اينمسى اولديغنى و فاتحهده صِرَاطَ الَّذِينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ او قافلهِٔ نورانيهيه باقديغى گبى غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ معارضلرينه باقديغنى پارلاق بر صورتده گوسترر.
اوچنجى جهت: ويريلمسى وعد اولونان مقامِ محمود گبى بر شيئڭ مكرّرًا دعا ايله ايستهنيلمسى ايسه، ايستهنيلن مقامِ محمود اولديغنه گوره او بر اوج اولوب اونڭ ايستهنيلمسيله عالمِ بقا و حشردن صوڭره جنّت گبى مهمّ شيلرڭ ويريلمسنه سبب اولديغنى و او بقا عالمنڭ گلمهسيله حشرِ أكبرده محمّد عليه الصلاة والسلامه ويريلهجك مقامِ محمودڭ عموم أمّته شفاعتِ كبرا اولاجغنه بر إشارت و بر مژده اولديغنى و محمّد عليه الصلاة والسلام امّتنڭ سعادتيله پك علاقهدار اولديغندن امّتنڭ صلوات و رحمت دعالرينه چوق إحتياج گوسترديگنى پارلاق بر صورتده بيان ايدر. بو رساله أهلِ ايمانڭ متّقى قسمنه معراجِ أصغر اولان نمازده جنابِ حقّه ياقيشير بر طرزى گوسترديگندن هر وقت مطالعه ايدوب او طرزى بولمغه غيرت ايتمهلرى لازم اولديغنى بيلديرر بيوك بر خزينهِٔ أسراردر.
كوچك على
— 229 —
يدنجى شعاع
آيت الكبرا و عصاىِ موسى و اوتوز اوچ مرتبهلى بر مرقاتِ حقيقت ناملرينى آلان و رسالهِٔ نور حقيقتلرينڭ بر خلاصهسى و بر فهرستهسى و شو قرآنِ مجسّمِ كائناتڭ غايت پارلاق توحيد برهانلرينڭ بر كوچك مجموعهسى، هم عالمِ شهادت كنوزي نڭ غايت بيوك بر دوربينى و بر پروژكتورى، هم عالمِ غيبڭ عالمِ شهادتده غايت مكمّل بر رصدخانهسى، هم نقّاشِ أزلينڭ كائنات ايچنده أسماء و صفاتنڭ مظهرِ أتمّى خلق ايتديگى، هم كوچكلگى و حقارتيله برابر مخلوقات اوستنده أڭ يوكسك بر موقع و أڭ ممتاز بر مقام ويرديگى، هم بتون كائناتى إستيعاب ايدهجك بر قابليتده اولارق ياراتديغى شو عجزِ مطلق و فقرِ مطلق ايچنده چيرپينان بيچاره إنسانڭ وظيفهِٔ فطريهِٔ حقيقيهسنى اوگرتن و كمالاته اولاشديران بر مجموعهِٔ حقائقى، هم ضلالت و ظلمات ايچنده يقينِ ايمانىيى قزانديران بر وسيلهِٔ هدايتى، هم قلوبِ أهلِ ايمانى نورِ ايمانله طولديران بر خزائنِ نعمتى، هم قلوبِ أهلِ كمالى شكوفهِٔ گوناگون ايله سوسلهيوب تزيين ايدن بىنظير بر كشّافِ حدائقى اولان بو قيمتدار رساله، قيمت و أهمّيتنى گوسترن بر إفادهِٔ مرامله باشلايهرق بر مقدّمه و ايكى مقامه إنقسام ايتمشدر. مقدّمهسى درت مسئلهِٔ مهمّهدر. برنجى مقامى، آيت الكبرانڭ عربجه تفسيريدر. ايكنجى مقامى، برنجى مقامڭ برهانلرينڭ و ترجمهسنڭ و مئالنڭ بيانيدر.
مقدّمه:
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ
آيتنى تفسير ايدر. إنس و جنّڭ دنيايه گلمهلرندهكى حكمت و غايهنڭ اُسّ الأساسى خالقِ ذو الجمالى بيلمك و اوڭا عبوديت ايدوب محبّت ايتمك اولديغنى بيانله، يقينِ ايمانىيى صارصان ايكى ورطهيى درت مسئله ايچنده ايضاح ايدر.
— 230 —
برنجى ورطهنڭ برنجى مسئلهسى: نفى و إثبات مسائلنى.. ايكنجيسى: ايمانڭ ماهيتى ايله كفرڭ ماهيتنى و إعتقاداتِ كفريهنڭ ايكى قسم اولديغنى و ايكنجيسنڭ ده ايكى قسم اولديغنى و بو ايكنجى قسمڭ ده نفى مسئلهسنڭ ايكى قسمه آيريلديغنى پك اينجهلكلرله و چوق گوزللكلرله إقناع ايدر بر صورتده ايضاح ايدر.
ايكنجى ورطهنڭ برنجى مسئلهسى: عظمت كبريا و نهايتسزلك جهتيله گلن جهل و غرور ايچندهكى ضلالتڭ غيرِ معقوليتنى و ايماندهكى معقوليتى، هم عظمت كبريانڭ ايمانده حدسز مرتبهلر بولونماسنه سبب، هم بر وسيلهِٔ إحتجاب اولديغنى..
ايكنجى مسئلهسى: ايمانى مسائلڭ فوق الحدّ عظمتنى چوق قولاى قبول ايتديرن برهانلرى ذكر ايدر.
برنجى مقام:تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ إلخ... آيتِ كبرانڭ عربجه اولارق تفسيرى اولوب، ايكنجى مقامڭ مرتبهلرينڭ نهايتلرينه قسمًا درج ايديلمش اولمقله مستقل يازيلمامشدر.
ايكنجى مقام:ايكى بابه آيريلان اوتوز اوچ مرتبهدر.
برنجى باب:واجب الوجودڭ وجودينه دلالت ايدن اون طوقوز مرتبهدهكى براهينِ الوهيتى گوسترر.
برنجى مرتبهده سماواتدهكى برهانلردن، ايكنجيده جوِّ آسمانده، اوچنجيده كُرهِٔ أرضده، دردنجيده دڭز و نهرلرده، بشنجيده طاغ و صحرالرده، آلتنجيده اوچ بيوك كلّى حقيقتى گوسترن أشجار و نباتاتده، يدنجيده اوچ معظّم حقيقت مشاهده ايديلن حيوانات و طيور عالمنده، سكزنجيده حق اولدقلرينه دائر طوقوز
— 231 —
حجّت سرد ايديلن أنبيالرڭ مجلسلرنده، طوقوزنجيده حدسز محقّقلرڭ درسخانهلرنده، اوننجيده ميليونلر مرشدلرڭ ذكرخانهلرنده، اون برنجيده بىنهايه ملائكهلرڭ لساننده، اون ايكنجى و اون اوچنجيده عالمِ برزخه گيدن حدسز عقولِ مستقيمه و قلوبِ منوّره أصحابنڭ إتّفاقنده، اون درت و اون بشنجيده بش حقيقتله ثبوت و حقيقتى إفاده ايديلن وحيلرده و وحيدن فرقلى اولوب ماهيتى و نتيجهسى درت نوردن تركّب ايتديگى ايضاح ايديلن صادق إلهاملرده، اون آلتنجيده محمّدِ عربى عليه الصلاة والسلامڭ قيمت و حقّانيتنى و إخباراتنڭ طوغريلغنى گوسترن حدسز دليللردن طوقوز كلّى دليلنده و طوقوزنجى دليلڭ آلداتماز و آلدانماز اوچ إجماعنده، اون يدينجيده كلام اللّٰه اولان قرآنڭ عظمتنه شهادت ايدن آلتى نقطهسنده، اون سكزنجيده كائناتڭ هيئتِ مجموعهسنده گورولن عظمتنه مناسب ايكى بيوك حقيقتنده، اون طوقوزنجيده أسماءِ حسنىده ظاهر و بارز گورولن ايكى بيوك حقيقتله پك گنيش بر صورتده براهينِ الوهيتى ايضاح ايدر.
ايكنجى باب:براهينِ وحدانيته دائر اوچ منزل اولوب هر بر منزل اوچ درت حقيقتى محتويدر.
برنجى منزل:كائناتى باشدن باشه إستيلا ايدن درت حقيقتدر.
برنجيسى: شرك و كفرى ردّ ايدن الوهيتِ مطلقه حقيقتيدر. ايكنجى حقيقت: شرك و كفرى طرد ايدن ربوبيتِ مطلقه حقيقتيدر. اوچنجى حقيقت: هيچدن وجود ويرن و شركڭ إمكانسزلغنى گوسترن كمالات حقيقتيدر. دردنجى حقيقت: شركڭ وجودينى هيچلك و يوقلق واديلرينه آتان حاكميتِ مطلقه حقيقتيدر.
ايكنجى منزل:عظمت كبريا و آثارِ إلٰهيه منزلى اولوب، بش حقيقتِ محيطهدر.
— 232 —
برنجيسى: شركى كوكندن كسوب إمحا ايدن عظمت كبريا حقيقتيدر.
ايكنجيسى: حكمت و إراده، مظهرلرڭ عدمِ قابليتلرندن باشقه تحديد آلتنه آلينميان و براهينِ وحدانيتڭ حدسز نكتهلرندن اوچ آيتڭ اوچ نكتهسيله إثبات و ايضاح ايديلن أفعالِ ربّانيهِٔ محيطه حقيقتيدر.
اوچنجيسى: موجوداتڭ ايجادلرنده گورولن بو سرعت ايچندهكى كثرت و بو مكمّل إنتظام ايچندهكى سهولت و بو حسنِ صنعت ايچندهكى مهارت و بو إختلاط ايچندهكى قيمتدارلق و بو مبذوليت ايچندهكى إمتياز حقيقتِ مطلقهسيدر كه، أهمّيتنه بناءً اون اوچ باصامقله اون اوچ سرّينه إشارت ايديلهجك ايكن ايكى قوّتلى مُجبر مانع سببيله برنجى و ايكنجى سرلرندن باشقه يازيلمامشدر. برنجى سرّ: ذاتى اولان بر شيئه ضدّينڭ مداخلهسنڭ محاليتيدر. ايكنجى سرّ: نورانيت و شفّافيت و إطاعت سرلرينڭ ايضاحيدر.
دردنجيسى: صانعڭ وحدانيتنى إعلان ايدن ظهور و وجودِ أشياده گورولن جهت الوحدت حقيقتيدر.
بشنجيسى: كائناتڭ مجموعنده و هر بر موجودنده مشاهده ايديلن إنتظامِ أكمل حقيقتيدر.
بو بشنجى حقيقتدن صوڭره، آخر زمانده گلن متكلّميندن و علمِ كلام علماسندن بر ذاتڭ حقائقِ ايمانيهيى دلائلِ عقليه ايله، هم كمالِ وضوح ايله إثبات ايدهجگنه دائر أهلِ كشفڭ إخباراتنى، هم بتون طريقلرڭ منتهاسى حقائقِ ايمانيهنڭ إنكشافيدر ديين مجدّدِ ألفِ ثانى أحمدِ فاروقينڭ (رضى اللّٰه عنه) بو كلامنى، هم تَفَكُّرُ سَاعَةٍ خَيْرٌ مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ حديثِ شريفنڭ مئالنى إفاده و إثبات ايدن اوچ حقيقتِ مهمّه درج ايديلمشدر.
— 233 —
اوچنجى منزل:بو منزل توحيد حقيقتلرندن درت حقيقتِ معظّمهِٔ محيطه ايله ايشيقلانديرلمشدر.
برنجيسى: بتون موجوداتى حدسز منتظم صورتلر ايله بسيط بر مادّهدن آچان فتّاحيت حقيقتيدر.
ايكنجيسى: زمين يوزينى رحمتڭ حدّ و حسابه گلمهين هديهلريله طولديران رحمانيت حقيقتيدر.
اوچنجيسى: غايت معظّم و پك سرعتلى أجرامِ سماويهدن طوت، غايت قاريشديريجى عنصرلره وارنجهيه قدر هر شيده حكمنى يوروتن مدبّريت و إداره حقيقتيدر.
دردنجيسى: زمينڭ يوزينى إستيلا ايدن ذىحياته و دڭزلرڭ ايچلرينى طولديران ذىروحه و سماواتڭ يوزينى شنلنديرن طيوره وارنجهيه قدر بتون مخلوقاتڭ رزقلرينى بسيط بر قورو طوپراقدن ويرن و هر برينه شفقت ايدوب مرحمت ايدن رحيميت و رزّاقيت حقيقتيدر.
حاشيه:بو عظمتلى رساله باشدن نهايته قدر، عالمِ غيبدن گلن و عالمِ شهادته اوغرايان و عالمِ آخرته گيتمكده اولان شو إنسان كتلهسنڭ هر بر فردينڭ شو دنيا مسافرخانهسنده موقّةً اوطورتولمش بر آخرت يولجيسى و عالمِ أبدىيه گيدهجك بر سيّاح اولديغنى ايضاح ايتمكله برابر، هر بر سيّاحڭ بِالذّات جسمِ معنويسنڭ ألندن طوتهرق اوتوز اوچ مرتبهده ذكر ايتديگى براهينِ الوهيت و دلائلِ وحدانيتده گزديره گزديره و تفيّض ايتديره ايتديره اويله بر ايمانِ تحقيقى صاحبى أيلر كه، بتون أهلِ كفر دنياسى كفر و ضلالت فابريقهسندن چيقمش بر تك بومبا اولوب پاتلاسه، ِللّٰه الحمد وَ الْمِنَّة او مؤمنڭ ايمانندن ذرّه قدر بر شيئڭ
— 234 —
أكسيلديگى گورولمز. بلكه ده أصحابِ كهفڭ كنديلرينى دينلرندن چيقارمق ايچون چاليشان پادشاهلرينه ديدكلرى گبى، "أى مَلِك! آگاه اول، نه ياپارسهڭ ياپ. سنڭ إجبار و إصرارڭله بز نه سويلرسهك سز اينانمايڭز. بزلر دينلريمزى تبديل ايديجيلر دگلز." ديديرتير.
خسرو
سَوْگيلى استاديمه و مبارك قارداشلريمه بر إعتذارم وار:
حصّهمه إصابت ايدن بو أهمّيتلى و قيمتلى رساله ايله ديگر عظمتلى رسالهلرى جهلم و إستعدادسزلغم نتيجهسى لايق اولدقلرى گبى يازامديغمدن، هر وقت أللرندن اوپوب خير دعاسنه أل آچديغم سَوْگيلى استادم وياخود مبارك قارداشلرم ناصل مناسب گورورلرسه اويلهجه تبديل ايدهبيليرلر.
(حاشيه): غايت گوزل و مناسب گوردك و يازدق. بيڭ بارك اللّٰه.
قصورلى قارداشڭز
خسرو
سكزنجى شعاع
بو شعاع، إمامِ على رضى اللّٰه عنهڭ قصيدهِٔ جلجلوتيهسنده اوچنجى بر كرامت اولارق رسالهِٔ نورڭ أڭ نامدار رسالهلرينى سكز رمز ايله گوسترديگنه دائردر.
برنجى رمز:رسالهِٔ نورى تصريح ايدن تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً فقرهسندن صوڭره سُريانى لسانيله أسماءِ حسنىدن إستمداد و سُوَرِ قرآنيه ايله
— 235 —
مناجاتنده تام اوتوز اوچ سوره ايله رسالهِٔ نورڭ مبدئى و چكردگى اولان اوتوز اوچ سوزڭ عددينه غريب و معنيدار إشارت ايتديگنى و يگرمى طوقوزنجى مرتبهده وَالشَّمْسُ كُوِّرَتْ ايله قيامت و حشرى إثبات ايدن و خارقه حجّتلريله إشتهار ايدن و گوز ايله گورونن بر كرامتله ميدانه چيقان يگرمى طوقوزنجى سوزه مقام و معنا إعتباريله قوّتلى بر طرزده و هيچ بر إعتراض و وسوسهيه ميدان بيراقميهرق پارمق باصديغنى، هم اوتوزنجى مرتبهده وَالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا قَسَميله اوتوزنجى سوز نامندهكى حضرتِ إمامِ على رضى اللّٰه عنهڭ مسلك و أحوالِ روحيهسنڭ روحى اولان أحكامِ قرآنيهيى و قدرتِ ربّانيهيى إثبات و مادّيونلرى صوصديران ذرّات رسالهسنه قوّتلى بر مشابهتِ معنا ايله إشارتنى إثبات ايدر. هم اوتوز برنجى مرتبهده وَالنَّجْمِ اِذَا هَوٰى جملهسيله صراحته ياقين بر طرزده معراجِ أحمدىيى (عليه الصلاة والسلام) دلائلِ عقليه ايله غايت معقول و قطعى بر صورتده إثبات ايدن اوتوز برنجى سوزه، هم سورهِٔ اِقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ دن إقتباس ايدهرك اوتوز برنجى مرتبهنڭ عقبنده ذكر ايديلن وَ بِاقْتَرَبَتْ لِىَ الْاُمُورُ تَقَرَّبَتْ فقرهسيله اوتوز برنجى سوزڭ ذيلى اولان شقِّ قمر رسالهسنه صراحته ياقين إشارتنى گوسترر. هم اوتوز ايكنجى مرتبهده وَ بِسُوَرِ الْقُرْاٰنِ حِزْبًا وَ اٰيَةً قَسَميله ذرّهدن شمسه قدر عالمِ أصغر و عالمِ أكبردن شركى طرد ايدوب تأسيسِ أحكامِ قرآنيهيى و رابطهِٔ دينِ محمّدىيى (عليه الصلاة والسلام) بنا ايدن و قوّتلى بر إعجازِ قرآنى اولان اوتوز ايكنجى سوزه إشارتنى إثبات ايدر. هم اوتوز اوچنجى مرتبهده
وَ اَسْئَلُكَ يَا مَوْلَاىَ بِفَضْلِكَ الَّذِى عَلٰى كُلِّ مَا اَنْزَلْتَ كُتْبًا تَفَضَّلَتْ
كلاميله اوتوز اوچ عدد مكتوباته إشارت ايدر.
— 236 —
ايكنجى رمز:حضرتِ إمامِ على رضى اللّٰه عنه مكتوباته إشارتدن صوڭره لمعهلره إشارتى ايچنده شعاعلره باقهرق وَ بِاْلٰايَةِ الْكُبْرٰى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ دييوب قرآنڭ آيت الكبراسى اولان
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
آيتنڭ حقيقتِ كبراسنى و تفسيرِ أكبرينى گوسترن و توحيد و وحدانيتِ إلٰهيهيى قطعى برهانلريله إعلان ايدن و بتون رسالهِٔ نورى معرفت آيينهسنده گوستروب او جهتده رسالهِٔ نورڭ فهرستهِٔ أكبرى اولان و أهلِ دنيا و أهلِ فنّڭ صوڭ و أڭ يوكسك بيلدكلرى و بولدقلرى و چوق مشكلات ايچنده و طار بر موقعده أفلاكى سير ايدن دوربينلرينه مقابل؛ چوق گنيش موقعلرده، مشكلاتسز آز بر تفكّرله سيرِ أفلاك ايتديرن بر معنوى دوربينِ قرآنيه و هر يرده صو چيقاروب ايچيرن عصاىِ موسى نامنى آلان و آيت الكبرا رسالهسى اولان يدنجى شعاعه إشارتنى إثبات ايدوب گوسترر.
هم اوننجى مرتبهِٔ تعدادنده قيامت و ليلهِٔ برائته باقان وَبِسُورَةِ الدُّخَانِ فِيهَا سِرًّا قَدْ اُحْكِمَتْ دييوب معناىِ إشاريسيله بو زمانڭ دومانلى قراڭلقلرينى إزاله ايدن و ليلهِٔ برائتڭ بر قنديلى حكمنده اولان اوننجى سوزه إشارتنى گوسترر.
هم اون طوقوزنجى سوره اولارق سورة النورى
بِسِرِّ حَوَامِيمِ الْكِتَابِ جَمِيعِهَا عَلَيْكَ بِفَضْلِ النُّورِ يَا نُورُ اُقْسِمَتْ
فقرهسيله رسالتِ محمّديهيه (عصم) دائر اولان اون طوقوزنجى سوزه و معجزاتِ أحمديهيى (عصم) يقينًا بلكه بِالمشاهده سكّهِٔ إعجازيله گوسترن اون طوقوزنجى مكتوبه سورهِٔ نوردهكى آيتِ نورڭ ذاتِ محمّديه عليه الصلاة والسلامله خصوصيتى مناسبتيله او مرتبهده او رسالهلره باقديغنى گوسترر.
— 237 —
اوچنجى رمز:
تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً ٭ تُقَادُ سِرَاجُ السُّرْجِ سِرًّا تَنَوَّرَتْ
بِنُورِ جَلَالٍ بَازِخٍ وَ شَرَنْطَخٍ ٭ بِقُدُّوسِ بَرْكُوتٍ بِهِ النَّارُ اُخْمِدَتْ
فقرهلريله رسالهِٔ نورڭ اوچ مهمّ سرّينى بيان ايله رسالهِٔ نورڭ باشنده مُهرينى گوسترر.
دردنجى رمز:يگرمى بشنجى مرتبهده
بِتَمْلِيخِ اٰيَاتٍ شَمُوخٍ تَشَمَّخَتْ
دييوب آياتِ قرآنيهنڭ إعجازلرينى بيان و قرآنڭ قرق وجهله معجزه اولديغنى إثبات ايدن يگرمى بشنجى سوزه إشارتنى، هم يگرمى آلتى و يگرمى يديده
اَبَاذِيخَ بَيْذُوخٍ وَ ذَيْمُوخٍ بَعْدَهَا
دييوب يگرمى يدنجى سوزى و صحابهلر حقّندهكى مهمّ ذيلنى إراده ايتديگنى و إشارتنى گوسترر.
بشنجى رمز:باشده
بَدَئْتُ بِبِسْمِ اللّٰهِ رُوحِى بِهِ اهْتَدَتْ اِلٰى كَشْفِ اَسْرَارٍ بِبَاطِنِهِ انْطَوَتْ
دير. سوزلرڭ فاتحهسى اولان برنجى سوز نامندهكى بسم اللّٰه رسالهسنه، هم
بِوَاحِ الْوَحَا بِالْفَتْحِ وَالنَّصْرِ اَسْرَعَتْ
فقرهسيله فتوحاتِ إسلاميهدن غيبى خبر ويرن و بر قسم أسرارِ حروفِ قرآنيهيى بيان ايدن رموزاتِ ثمانيه نامندهكى سكز كوچك رسالهلره إشارتنى إثبات ايدر.
آلتنجى رمز:اون ايكى سُريانى إسملرله بدايتده إشتهار و إنتشار ايدن اون ايكى سوز نامنده اون ايكى كوچك رسالهلره سائر صريح و قطعى إشارت و دليل و أماره و قرينهلرڭ دلالتيله بو سُريانى إسملرڭ بو كوچك رسالهلره إشارتنى گوسترر.
— 238 —
يدنجى رمز:
وَ بِاْلٰايَةِ الْكُبْرٰى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ وَ بِحَقِّ فَقَجٍ مَعَ مَخْمَةٍ يَا اِلٰهَنَا وَ بِاَسْمَائِكَ الْحُسْنٰى اَجِرْنِى مِنَ الشَّتَتْ
جملهسيله اوتوزنجى لمعه اولان آلتى نكتهِٔ أسماء رسالهسنه، هم
حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ
كلمهسيله اوتوز برنجى لمعهنڭ برنجى شعاعى اولان و اوتوز اوچ آياتِ قرآنيهنڭ رسالهِٔ نوره إشاراتنى إثبات ايدن و برر معجزهِٔ قرآنيه حكمنده بولونان رسالهيه إشارتلرينى گوستروب إثبات ايدر.
سكزنجى رمز:أوّلًا ايكى سؤال جواب ايله مهمّ بر حقيقتى بيان ايدر. شويله كه: بتون قيمتدار كتابلر ايچنده رسالهِٔ نورڭ قرآنڭ إشارات و إلتفاتنه و أولياءِ عظامڭ تقدير و تبشير و تحسيننه وجهِ إختصاصنى، هم رسالهِٔ نورڭ بِالفعل خارق العاده اولارق بو عصرِ ظلمت و وحشت و دهشتده دشمنلرينه قارشى مقاومتى و رصانتى و مؤمنلره قارشى شفقت و حمايتى و طلبهلرينه إكسيرِ نور و وراثتِ نبوّتله خارقه بر صورتده حقيقت تدريسى و علم إهداسى و محيى إسمنه مظهريتله ئولو قلبلرڭ ديرلمسى رسالهِٔ نورڭ بر كرامتى و بزلره و أهلِ ايمانه بر إكرامِ إلٰهى و بر إنعامِ ربّانى اولديغندن إظهارى تحديثِ نعمت اولديغنى دليللريله إثبات و بيان ايدوب خصوصى قناعتندن تولّد ايدن چوق أمارهلر و قرينهلردن اوچنى ذكر ايله كرامتِ عَلويهيى تصديق و تمهير ايدوب خاتمه ويرر.
اوتوز برنجى مكتوبڭ اوتوز برنجى لمعهسنڭ اوتوز بر مسئلهسندن برنجى مسئلهسى: اِنَّ الْخِلَافَةَ بَعْدِى ثَلَاثُونَ سَنَةً حديثِ شريفنڭ إخبارِ غيبى نوعندن تاريخجه مصدّق بش لمعهِٔ إعجازيهسنى بيان ايتمكله لسان الغيب، حبيبِ ربّ العالمين و سيّد المرسلين و فخر العالمين اولان ذاتڭ قيصهجق بر حديثنده بش لمعهِٔ إعجازى
— 239 —
بر مرصادِ تفكّر اولارق گوسترمكله سائر جوامع الكلم اولان حديثلره نظرى چويرن معجزنما بر مسئلهدر.
رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا بِحَقِّ فُرْقَانِكَ الْحَكِيمِ وَ بِحُرْمَةِ حَبِيبِكَ الْاَكْرَمِ وَ بِحَقِّ اَسْمَائِكَ الْحُسْنٰى وَ بِحُرْمَةِ اِسْمِكَ الْاَعْظَمِ وَ بِحَقِّ رِسَالَهِٔ النُّورِ يَا اِلٰهَنَا يَا رَبَّنَا يَا خَالِقَنَا فَاعْفُ عَنَّا كَمَا يَلِيقُ بِعَفْوِكَ بِكَرَمِكَ يَا اَكْرَمَ الْاَكْرَمِينَ وَيَا اَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ اٰمِين
إسلامكويندن
حافظ على
رحمة اللّٰه عليه رحمةً واسعةً
طوقوزنجى شعاع
فَسُبْحَانَ اللّٰهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ ٭ وَلَهُ اْلحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ
إلخ... آيتنه اوتوز سنه أوّل باشلانوب گورولن لزوم اوزرينه و حشرى إنكار ايدن أهلِ ضلالت و إلحادڭ چوغالمسيله و توفيقِ ربّانى ايله اوتوز سنه صوڭره سماوى آياتِ كبرانڭ آياتندن برنجى آيت اولان
فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى اْلمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
فرمانِ إلٰهينڭ ايكى پارلاق و چوق قوّتلى حجّتلرى و تفسيرلرى بولونان اوننجى و يگرمى طوقوزنجى سوزلرله منكِرلرى صوصديردى. هم
— 240 —
او ايكى رساله ايمانِ حشرينڭ هجوم ايديلمز ايكى متين قلعهسى اولديغنى مقدّمهسيله تأييد ايتمكله برابر، ايكى نقطهدن برنجى نقطهده درت دليل ايله ايمانِ حشرينڭ وجوديله جنّتى تبشير ايدر. و ينه ايمانِ حشرىيى إنكار ايدنلرله جهنّمڭ وجودينڭ حقّانيتنى بيلديرر.
ايكنجى نقطه:حقيقتِ حشريهنڭ حدسز برهانلرندن و سائر أركانِ ايمانيهدن گلن شهادتلرڭ خلاصهسندن چيقان بر برهانى غايت مختصر بر صورتده بيان ايتمكله، بتون أنبياء، أصفياء، أوليالر و كتبِ مقدّسه ايله حقّ اليقين، عين اليقين و علم اليقين صورتنده دارِ آخرتى و بقاءِ روحڭ قطعيتنى و محضِ حق و حقيقت اولديغنى ايضاح ايدر و گونش گبى إظهار ايدر.
بو طوقوزنجى شعاع حشرڭ إثباتنده او قدر خارقه و قطعى و قوّتليدر كه، أڭ معنّدى دخى تصديقه مجبور ايدر و ايتمش و ايدييور و ايدهجك إن شاء اللّٰه.
رسالهِٔ النور شاكردلرندن
طاهرى و عبد اللّٰه چاوش
اوننجى شعاع
فهرسته رسالهسنڭ ايكنجى قسميدر.
رسالهِٔ نورڭ عموم فهرستهسى ايكى رسالهده جمع اولونمشدر. بونلردن برنجيسى اون بشنجى لمعهدر كه؛ رسالهِٔ نورڭ سوزلرى، مكتوباتى و اون بشنجى لمعهيه قدر اولان رسالهلرينڭ فهرستهلرى اولوب بو لمعهده طوپلانمشدر. اون بشنجى لمعهدن إعتبارًا لمعهلر و شعاعلرڭ فهرستهلرى ايسه بو اوننجى شعاعدهدر.
— 241 —
اون بشنجى لمعه نامندهكى رسالهِٔ نورڭ برنجى قسم فهرستهسنى استاديمز رسالهِٔ نور أجزالرينڭ موضوعلرينه و قسمًا غايهلرينه إشارت ايدهرك تأليف ايتمشلر، عادتا خلاصه ايديلن حاپلر نوعندن بيوك بر أجزاخانهدهكى علاجلرڭ ليستهسنى گوسترن بر فهرست اولارق يازمشلردر.
ايكنجى قسم فهرسته ايسه، ينهاوننجى شعاعناميله رسالهِٔ نورڭ إسپارطه حواليسندهكى خاص شاكردلرى طرفندن قلمه آلينمش و هر بر نور شاكردى كندى آيينهلرينڭ قابليت و رنكلرينه گوره او رسالهلردن تجلّى ايدن أنوارينى سطرلره عكس ايتديرمگه چاليشمشلردر. رسالهِٔ نورڭ شخصِ معنويسنڭ برر فردى بولونان بو قهرمان، فداكار، ممتاز نور شاكردلرى بو فهرسته ايله نسلِ آتى ايچون أڭ قيمتدار أثرلردن بريسنى بيراقمشلردر.
بو فهرسته رسالهسى غايت أهمّيتليدر. چونكه چشيد چشيد معنوى مرضلره مبتلا بو عصر إنسانلرينه لطف ايديلن و كوثرِ قرآنيدن آقان موصلقلرڭ عددى و أجزاخانهِٔ قرآنيهدهكى ترياق و پانزهر دولابلرينڭ صاييسى يوز اوتوزه بالغ اولمقدهدر. هر بر دولابده چوق قاوانوزلر واردر. يعنى هر بر رساله بر أجزا دولابى و او رسالهلردهكى نقطه، نكته، إشارت، رشحه، پنجره، باصامق، حقيقت، موقف و مسئلهلر دييه ويريلن إسملر او چوق محتاج اولديغمز علاج قاوانوزلريدر.
حقيقته صوصامش و بو زمانڭ ضلالت تهلكهلرندن قورتولمق ايستهين و حكمتِ قرآنيهيه مخالف اولان فلسفه ايله يارهلانان و نفس و شيطانڭ درلو درلو إغفالاتلرينه قاپيلمش معنوى خستهلر بو أجزاخانهده كندى خستهلقلرينه أڭ مناسب علاجى آلمق ايچون يا بتون أجزاخانهِٔ قرآنيهنڭ دولابلرينى و او دولابلرڭ ايچلرندهكى قاوانوزلرى برر برر آرايهجقلر بولاجقلر وياخود أجزاخانهِٔ قرآنيهدهكى بتون دولابلرڭ نومرولرينى و هر دولابڭ ايچندهكى قاوانوز عددلرينى و او قاوانوزلرڭ
— 242 —
ايچندهكى ترياق و معجون و پانزهرلرى گوسترن بر ليستهسنى ألده ايدهجكلر. ايشته بو چوق قيمتدار فهرستهنڭ گورديگى وظيفهلردن بريسى ده بودر.
اون برنجى شعاعدڭزلى حپسخانهسنڭ بر ميوهسى و بر خاطرهسى و او حپسڭ بش گوننڭ محصولى اولان بو رساله اون بر مسئلهيى إحتوا ايدوب، بو پارلاق مسئلهلر ايمانى ضلالت قراڭلقلرندن قورتاروب أخلاقى تام دوزلتمكده و هر بر مسئله بر كتابڭ حقيقتلرينى تضمّن ايتمكدهدر.
برنجى مسئلهسى:محبوسلره غايت بيوك بر تسلّى ويروب، فرض نمازلرينى قيلمقله و ديگر گناهلردن توبه ايتمكله او حپس حپسه سببيت ويرن خطالره بر كفّارت اولوب او خطالرى عفو ايتديرمهسى و حپسڭ حكمتى اولان تربيهيى آلماسى و حپسلرڭ حپسخانهده گچن بتون ساعتلرينڭ عبادت حكمنه گچمهسى حقيقتنى بيلديرمكله تام تسلّى ويرر.
ايكنجى مسئلهسى:بو دنيانڭ فانى اولديغنى و بتون ذىحياتڭ قافله قافله آرقهسنده قبره سوق ايديلدكلرينى و بو سوقياتڭ يا إعدامِ أبدى وياخود سعادت عالمنه گيدن بر ترخيص تذكرهسى اولديغنى غايت پارلاق مثاللرله مدرسهِٔ يوسفيهدهكى محبوسلره إثبات ايتديگى گبى، بتون عالمِ إسلامه ده إعلان ايدوب إثبات ايتمشدر.
اوچنجى مسئلهسى:استاديمز أسكيشهر حپسى مدرسهِٔ يوسفيهسنڭ پنجرهسندن بر جمهوريت بايرامنده اوطوروب باقاركن قارشيسندهكى ليسه مكتبنڭ قيزلرينڭ گولهرك رقص ايتدكلرينى گورمش. او زمان معنوى بر سينهما
— 243 —
ايله، او رقص ايدن قيزلرڭ أللى سنه صوڭرهكى وضعيتلرينى مشاهده ايدهرك اونلردن قرق ألليسنڭ أللى سنه صوڭره قبرده طوپراق اولارق عذاب چكدكلرينى و اون دانهسنڭ يتمش سكسان ياشنده چركينلشهرك گنجلكلرنده عفّتلرينى محافظه ايتمدكلرندن هركسڭ نفرت نظرلرينى كندى اوزرلرينه چكدكلرينى استاديمز گورور. اونلرڭ او آجينهجق حاللرينه گوزلرندن ياشلر آقيتهرق آغلار و بو آغلايشنى بر قسم حپس آرقداشلرى مراق ايدوب صورارلر. استاديمز ده غايت آچيق دليللر و قوّتلى مثاللرله أهلِ ضلالت و سفاهتڭ شيمديكى شو غيرِ مشروع كيفلرينى و أگلنجهلرينى أللى سنه صوڭرهكى إستقبال حادثاتنى گوسترن بر سينهما بولونسه، اونلرڭ بو گولمهلرينه و بو غيرِ مشروع كيفلرينه نفرتلر و تألّملرله آغلاياجقلرينى ايضاح ايتمش. و قارشيسنه چيقان و سفاهت و ضلالتى ترويج ايدن إنسى و بر شيطان گبى اولان شخصِ معنوىيى چوق جهتلرله إلزام ايدهرك باشنى طاغيتمش. بو خصوصى مراق ايدنلر، بو اوچنجى مسئلهيى دقّتله اوقوماليدرلر.
دردنجى مسئله:بو مسئلهنڭ گنجلك رهبرنده غايت گوزل ايضاحى وار. بعض طلبهلر سياستى پرده ايدهرك استاديمزڭ يوكسك فكرلرندن إستفاده ايتمك ايچون ديديلر: كُرهِٔ أرضى هرج و مرج ايدن و إسلام مقدّراتيله علاقهدار اولان حربِ عموميدن آيلر، سنهلر گچديگى حالده سنڭ مراق ايدوب علاقهدار اولماديغنڭ سببى نهدر؟
استاديمز اونلره غايت پارلاق دليللر و مثاللرله ايضاح ايتمش و ديمش: عمر سرمايهسى پك آزدر، لزوملى ايشلر ايسه پك چوقدر. بربرى ايچنده متداخل دائرهلر گبى هر إنسانڭ قلب و معده دائرهسندن، جسد و خانه دائرهسندن، محلّه و شهر دائرهسندن، وطن و مملكت دائرهسندن و كُرهِٔ أرض و نوعِ بشر دائرهسندن طوت تا ذىحيات و دنيا دائرهسنه قدر بربرى ايچنده دائرهلر وار. هر بر دائرهده، هر بر
— 244 —
إنسانڭ بر نوع وظيفهسى بولونهبيلير. فقط أڭ كوچك دائرهده أڭ بيوك و أهمّيتلى و دائمى بر وظيفهنڭ اولديغنى، أڭ بيوك دائرهده ايسه أڭ كوچك بر وظيفهنڭ موقّت و آرا صيره بولونابيلديگنى، بو قياس ايله كوچكلك و بيوكلك معكوسًا متناسب وظيفهلر بولونابيلديگنى او طلبهلره داها بر چوق مثاللرله ايضاح ايدهرك مراق ايديلهجك شيئڭ يالڭز آخرته و ايمانه و اللّٰهه خدمت يولنده اولديغنى بيلديرمشدر. داها فضله مراق ايدنلر، دردنجى مسئلهيه مراجعت ايدهبيليرلر.
بشنجى مسئله:گنجلك رهبرنده ايضاح ايديلمشدر. گنجلك هيچ شبهه يوق كه گيدهجك. ياز گوزه و قيشه، گوندوز آقشامه و گيجهيه دونمسى گبى؛ گنجلك دخى إختيارلغه و ئولومه دگيشهجگنى و او فانى و گچيجى گنجلگى عفّتله إستقامت دائرهسنده خيراته صرف ايتسه، اونڭله أبدى و باقى بر گنجلگى قزانهجغنى بتون سماوى فرمانلرڭ مژده ويردكلرينى، عكس تقديرده سفاهت و ضلالتده گيدن گنجلك آخرت مسؤليتنى و قبر عذابنى و او گنجلگڭ زوالندن گلن تأسّفلرى و گناهلرى و دنيوى مجازاتلرى چكديرهجگنى و عين لذّت ايچنده زياده ألملر و بلالر بولونديغنى عقلى باشنده هر گنجه تصديق ايتديرهجك درجهده عين اليقين گوستروب تصديق ايتديرر.
آلتنجى مسئله:رسالهِٔ نورڭ هر طرفنده قطعى و حدسز حجّتلرى بولونان ايمانِ بِاللّٰه ركننى، ليسه طلبهلرندن بر قسمى استاديمزڭ ياننه گلهرك صورييورلر. بزه خالقمزى طانيتدير دييورلر. استاديمز ده او طلبهلره "سزڭ اوقوديغڭز هر فن كندى لسانِ مخصوصيله متماديًا اللّٰهدن بحث ايدييور، سزه خالقى طانيتديرييور. سز معلّملرى دگل، اونلرى ديڭلهيڭز" دييهرك عقلى و قطعى بر چوق مثال و دليللرى أله آلارق غايت خارقه بر شكلده او مكتب طلبهلرينه ايضاح ايتمشدر كه، هركسڭ مطلقا بو بحثى إشتياقله اوقومالرى لازم و ضروريدر.
— 245 —
يدنجى مسئله:قسطمونيده ليسه طلبهلرينڭ "خالقمزى بزه طانيتدير" دييه سؤاللرينه قارشى استاديمز سابق آلتنجى مسئلهده مكتب فنوننڭ ديللريله ويرديگى درسى دڭزلى حپسندهكى محبوسلر اوقومالريله او حپسلر تام بر قناعتِ ايمانيه آلدقلرينى استاديمزه بيلديرمشلر. و "آخرتمزى ده تام اوگرنهلم كه، نفسمز و زمانڭ شيطانلرى بزى يولدن چيقاروب داها بويله حپسلره گيرميهلم." ديمهلرينه قارشى استاديمز غايت مفصّل اولارق رسالهِٔ نوردن درين حقيقتلرى خلاصه ايدهرك آلتنجى مسئلهده خالقمزى أرضدن و سماواتدن صوردق، اونلر فنلرڭ ديللريله خالقمزى گونش گبى طانيتديرديلر. عينًا شيمدى ده آخرتمزى باشده او بيلديگمز ربّمزدن، صوڭره پيغمبريمزدن (عصم)، صوڭره قرآنمزدن و مقدّس كتابلردن و ملائكهلردن، صوڭره كائناتدن صوروب هر بريسندن آلديغى معنوى جوابلرله تام بر درسى او حپسلره بو يدنجى مسئلهده غايت گوزل اولارق بيلديرمش و تام ايضاح ايتمشدر.
سكزنجى مسئله:بو مسئلهنڭ اُسّ الأساسى آخرته ايماندر. بو مسئلهيى استاديمز دائره دائره ايچنده غايت گوزل مثاللرله ايضاح ايتمش كه، بوڭا قارشى هيچ بر دينسزڭ و هيچ بر فيلسوفڭ إعتراضنه ميدان بيراقمامشدر. خلاصه اولارق غايت قيصه إشارتلرله بو حقيقتلرڭ حقيقتنى شو فهرستهيه بر نبذهجك يازييورز.
بو مسئلهنڭ برنجى ميوهسى: إنسان سائر حيواناته مخالف اولارق، خانهسيله علاقهدار اولديغى گبى دنيا ايله ده علاقهداردر. أقاربيله مناسبتدار اولديغى گبى، نوعِ بشر ايله ده جدّى و فطرى اولارق مناسبتداردر. دنياده موقّت بقاسنى آرزولاديغى گبى، بر دارِ أبديده بقاسنى عشق درجهسنده آرزولار. معدهسنڭ غدا إحتياجنى تأمين ايتمگه چاليشديغى گبى، دنيا قدر گنيش بلكه أبده قدر اوزانان سفرهلرى و غدالرى عقل و قلب و روح و إنسانيت معدهلرى ايچون تدارك ايتمگه فطرةً مجبوردر. و اويله آرزولرى و مطلوبلرى وار كه، أبدى سعادتدن باشقه هيچ بر شى اونلرى تطمين ايتمييور.
— 246 —
ايكنجى ميوهسى و حياتِ شخصيهيه باقان بر فائدهسى: هر إنسانڭ هر زمان دوشونديگى أڭ أهمّيتلى أنديشهسى؛ مزارستانه گيرن كندى دوستلرى و أقربالرى گبى كنديسنڭ ده او إعدامخانهيه گيرمهسى كيفيتيدر. بر تك دوستى ايچون روحنى فدا ايدن او بيچاره إنسانڭ، بيڭلر بلكه ميليونلر بلكه ميليارلر دوستلرينڭ أبدى بر مفارقت ايچنده إعدام اولدقلرينى توهّم ايدوب جهنّم عذابندن بتر بر ألمى دوشونوركن بردن آخرته ايمان گلدى. او إنسانڭ گوزينى آچديردى و پردهيى گوزندن قالديردى، باقديردى. او ده او ايمانله باقدى. او دوستلرينى أبدى ئولوملردن و چورومهلردن قورتولمش، مسرورانه و نورانى بر عالمده اونى بكلهيورلر وضعيتنده مشاهده ايتدى و جنّت لذّتندن خبر ويرن بر لذّتِ روحانيهيى او مشاهده ايله آلدى.
اوچنجى فائدهسى: إنسانڭ سائر ذىحياتلر اوستندهكى تفوّقى و يوكسك سجيهلرى و جمعيتلى إستعدادلرى و كلّى عبوديتلرى و گنيش وجودى دائرهلرى إعتباريله اوستونلگيدر. حالبوكه او إنسان هم معدوم، هم ئولو، هم قراڭلق اولان گچمش و گلهجك زمانلرڭ اورتهسنده صيقيشمش و غايت قيصه بر زمان اولان حاضر زمانڭ مقياسيله و ئولچوسيله حميتى، محبّتى، قارداشلغى و إنسانيتى گبى سجيهلر آلير. مثلا أسكيدن طانيمديغى و آيرلدقدن صوڭره ده هيچ گورهميهجگى باباسنى، قارداشنى، قاريسنى، ملّتنى، وطننى سَور، خدمت ايدر. و بو خصوصده تام صداقته و إخلاصه نادرًا موفّق اولابيلير و او نسبتده كمالاتى و سجيهلرى كوچولور. دگل حيوانلرڭ أڭ علويسى، بلكه عقل جهتيله باش آشاغى أڭ بيچارهسى و أڭ آشاغيسى اولمق گبى بر وضعيته دوشهجگى صيرهده آخرته ايمان إمدادينه يتيشير. مزار گبى طار زماننى گچمش و گلهجك زمانلرى ايچنه آلان پك گنيش زمانه چويرر. و دنيا قدر، بلكه أزلدن أبده قدر بر دائرهِٔ وجود گوسترر. باباسنى دارِ سعادتده و عالمِ أرواحده دخى پدرلك مناسبتيله و قارداشنى تا أبده
— 247 —
قدر اخوّتنى دوشونمهسيله و قاريسنى جنّتده دخى أڭ گوزل بر رفيقهِٔ حياتى اولديغنى بيلمسى حيثيتيله سَور و اونلره مرحمت ايدر، حرمت ايدر، يارديم ايدر.
دردنجى فائدهسى: إنسانڭ حياتِ إجتماعيهسنه باقار. نوعِ إنسانڭ درتدن برينى تشكيل ايدن چوجقلر آخرته ايمان ايله إنسانجه ياشايهبيليرلر و إنسانيتڭ إستعدادلرينى طاشييهبيليرلر. يوقسه او چوجقلر أليم أنديشهلر ايچنده كنديلرينى اويوتديرمق و اونوتديرمق ايچون اويونجقلريله هايلاز بر حياتله ياشايهجقلر. چونكه هر وقت أطرافنده اونڭ گبى چوجقلرڭ ئولوملريله او چوجغڭ ايلريده اوزون آرزولرى طاشييان كوچك دماغنده و ضعيف قلبنده و مقاومتسز روحنده اويله بر تأثير ياپار كه، حياتى و عقلى او بيچارهيه آلَتِ عذاب و إشكنجه ايدهجگى زمانده؛ آخرته ايمان درسى ايله، گورمهمك ايچون اويونجقلر آلتنده صاقلانديغى او أنديشهلر يرنده بر سَوينج و بر گنيشلك حسّ ايدهرك دير: "بو قارداشم و آرقداشم ئولدى، جنّتڭ بر قوشى اولدى. بزدن داها ايى كيف ايدر، گزر. والدهم ئولدى، فقط رحمتِ إلٰهيهيه گيتدى. ينه بنى جنّتده قوجاغنه آلوب سَوهجك و بن ده او شفقتلى آننهجگمى گورهجگم." دييه إنسانيته لايق بر طرزده ياشايابيلير.
هم إنسانڭ بر رُبعنى تشكيل ايدن إختيارلر ياقينده حياتلرينڭ سونمسنه و طوپراغه گيرمهلرينه و سَويملى دنيالرينڭ قپانمسنه قارشى تسلّىيى آنجق و آنجق آخرته ايمانده بولابيليرلر. يوقسه او مرحمتلى محترم بابالر و فداكار شفقتلى آنالر اويله بر واويلاىِ روحى و اويله بر دغدغهِٔ قلبى چكهجكلردى كه، دنيا اونلره مأيوسانه بر زندان و حيات اونلره إشكنجهلى بر عذاب اولاجقدى. فقط آخرته ايمان اونلره دير: "مراق ايتمهيڭز. سزڭ أبدى بر گنجلگڭز وار، گلهجك. و غايت پارلاق بر حيات و نهايتسز بر عمر سزى بكلهيور. ضايع ايتديگڭز أولاد و أقربالريڭز ايله سَوينجلرله گوروشهجكسڭز." دييه ايمانِ آخرت اونلره اويله بر تسلّى و إنشراح ويرر كه، هر برينڭ باشنه يوزر إختيارلق طوپلانسه اونلرى مأيوس ايتمز.
— 248 —
هم نوعِ إنسانڭ اوچدن بريسنى تشكيل ايدن گنجلر غليانده اولان هوساتلرينه مغلوب و هر وقت باشلرينه آلامدقلرى جرئتكار عقللريله آخرته ايمانى غيب ايتسهلر و جهنّم عذابنى تخطّر ايتمزلرسه حياتِ إجتماعيهده أهلِ ناموسڭ مالى و عِرضى و ضعيفلرڭ و إختيارلرڭ راحتى و حيثيتى بوزولور. بعضًا بر دقيقه لذّت ايچون مسعود بر خانهنڭ سعادتنى محو ايدر، جاناوار بر حيوان حكمنه گچر. أگر ايمانِ آخرت اونڭ إمدادينه گلسه چابوق عقلنى باشنه آلير. گرچه حكومت خفيهلرى بنى گورمييورلر، فقط جهنّم گبى بر زندانى بولونان پادشاهِ ذو الجلالڭ ملائكهلرى بنى گورويورلر، فنالقلريمى قيد ايدييورلر. بن باشى بوش دگلم، وظيفهدار بر يولجىيم. بن ده اونلر گبى إختيار و ضعيف اولاجغم دير. بردن ظلمًا تجاوز ايتمك ايستديگى آدملره قارشى بر شفقت و بر مرحمت بسلهمگه باشلار.
خلاصه:بو حقيقتلرڭ حياتِ إجتماعيهيه عائد بر نمونهسى شودر كه: أگر ايمانِ آخرت بر شهرده و او بيوك عائله أفرادنده حكم ايتمزسه گوزل أخلاقڭ أساسلرى اولان إخلاص، صميميت، فضيلت، حميت، فداكارلق، رضاىِ إلٰهى، ثوابِ اُخروى يرينه غرض، منفعت، ساختهكارلق، خودكاملق، تصنّع، ريا، رشوت، آلداتمق گبى حاللر ميدان آلير. ظاهرى آسايش و إنسانيت آلتنده آنارشيلك و وحشت معنالرى حكم ايدر. او حياتِ شهريه زهرلهنير. چوجقلر هايلازلغه، گنجلر سرخوشلغه، قويلر ظلمه، إختيارلر آغلامغه باشلارلر. بوڭا قياسًا مملكت دخى بر خانهدر. وطن ده بر ملّى عائلهنڭ خانهسيدر. أگر ايمانِ آخرت بو گنيش خانهلرده حكم ايتسه بردن صميمى حرمت و جدّى مرحمت و رشوتسز حميت و معاونت و حيلهسز خدمت و معاشرت و رياسز إحسان و فضيلت و أنانيتسز بيوكلك و مزيت او حياتده إنكشافه باشلارلر. چوجقلره دير: "جنّت وار، هايلازلغى بيراق." قرآن درسيله تمكين ويرر. گنجلره دير: "جهنّم وار، سرخوشلغى بيراق." عقللرينى باشلرينه گتيرر. ظالمه دير: "شدّتلى عذاب وار، طوقات ييهجكسڭ." عدالته
— 249 —
باشنى أگديرر. إختيارلره دير: "سنڭ ألڭدن چيقمش بتون سعادتلرڭدن چوق يوكسك و دائمى بر اُخروى سعادت و تازه بر گنجلك سنى بكلهيورلر. اونلرى قزانمغه چاليش" دييوب آغلاماسنى گولمگه چويرر. بونلره قياسًا جزئى و كلّى هر بر طائفهده حسنِ تأثيرينى گوسترر، ايشيقلانديرر.
طوقوزنجى مسئله:استاديمزڭ معنًا روحنه گلن ايمان حقّنده بر سؤالڭ جوابيدر. شويله كه: نهدن جزئى بر حقيقتِ ايمانيهيى إنكار ايدن كافر اولويور و قبول ايتمهين مسلمان اولماز؟ حالبوكه اللّٰهه و آخرته ايمان گونش گبيدر، او قراڭلغى إزاله ايتمهسى لازمدر. هم نهدن بر ركن و حقيقتِ ايمانيهيى إنكار ايدن مرتد اولور، كفرِ مطلقه دوشر و قبول ايتمهين إسلاميتدن چيقار؟ حالبوكه سائر أركانِ ايمانيهيه ايمانى وارسه اونى كفرِ مطلقدن قورتارمق لازم گلييور؟ سؤاللرينڭ جوابلرينى استاديمز
اٰمَنَ الرَّسُولُ بِمَا اُنْزِلَ اِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ
الخره... آيتنه مراجعتله غايت مختصر فقط شموللى بر شكلده اوچ نقطهده بيان ايتمشدر.
اوننجى مسئله:تكراراتِ قرآنيهنڭ بر حكمتنى بيانله أهلِ ضلالتڭ عفونتلى و زهرلى أوهاملرينى إزاله ايدن بو كوچوجك نورلى چيچگى استاديمز غايت خسته و پريشان و غداسز بر حالده ايكن ايكى گون ايچنده رمضانده مجبوريتله غايت مجمل و قيصه بر جملهده پك چوق حقيقتلرى و متعدّد حجّتلرى درج ايتمشلردر. شويله كه: قرآنِ عظيم الشانڭ هر عصرده هر طبقهيه خطاب ايدهرك تازه نازل اولمش گبى بر خصوصيتى اولديغنى و بِالخاصّه چوق و تكرار ايله الظَّالِمِين الظَّالِمِين دييوب ظالملرى تهديدلرى و او ظالملرڭ ظلملرينڭ جزاسى اولان مصيبتِ سماويه و أرضيهيى شدّتله بيانى ايله بو عصرڭ أمثالسز ظلملرينه قَومِ عاد و نمرود و فرعونڭ باشلرينه گلن عذابلر ايله باقديرييور. و مظلوم أهلِ ايمانه إبراهيم و موسى عليهما السلاملر گبى أنبيانڭ نجاتلريله تسلّى ويرييور.
— 250 —
قرآنِ عظيم الشانڭ ألبته هر حرفنده اون، بعضًا يوز، بعضًا بيڭ و بيڭلر ثواب بولونماسى و بتون جنّ و إنس طوپلانسه اونڭ مِثلنى گتيرهمهمسى و بتون بنى آدمله و كائناتله تام يرنده قونوشماسى و هر زمان ميليونلر حافظلرڭ قلبلرنده ذوقله يازيلماسى و چوق تكرار ايله برابر اوصانديرمهمسى و چوق إلتباس يرلرى و بربرينه بڭزهين جملهلرى اولديغى حالده بتون قرآن حافظ چوجقلرڭ نازك و بسيط قفالرنده مكمّل يرلشمسى و خستهلرڭ و آز سوزدن متأثّر اولانلرڭ و سكراتده اولانلرڭ قولاقلرينه ماءِ زمزم مِثللو خوش گلمهسى گبى، قرآنِ عظيم الشان چوق جهتلرله قدسى إمتيازلرى قزانير. و صانعِ كائناتڭ معجزاتِ قدرتنى و معنيدار سطورِ حكمتنى درس ويرمكله لطفِ إرشادده گوزل بر إعجاز گوسترر و ايكى جهانڭ سعادتلرينى كندى شاكردلرينه قزانديرر.
تكرارى إقتضا ايدن دعا و دعوت، ذكر و توحيد كتابى دخى اولديغنى بيلديرمك سرّيله گوزل، طاتلى تكراراتيله بر تك جملهده و بر تك قصّهده آيرى آيرى چوق معنالرى، آيرى آيرى مخاطبلرينه تفهيم ايتمكده و جزئى و عادى بر حادثهده أڭ جزئى و أهمّيتسز شيلر دخى نظرِ مرحمتنده و دائرهِٔ تدبير و إرادهسنده بولونماسنى بيلديرمك سرّيله تأسيسِ إسلاميتده و تدوينِ شريعتده صحابهلرڭ جزئى حادثهلرى دخى نظرِ أهمّيتده اولماسندن هم كلّى دستورلرڭ بولونماسى، هم عمومى اولان إسلاميتڭ و شريعتڭ تأسيسنده او جزئى حادثهلر چكردكلر حكمنده چوق أهمّيتلى ميوهلرى ويردكلرى جهتنده ده بر نوع إعجازينى گوسترر.
أوت إحتياجاتڭ تكراريله و تكرارڭ لزومى حيثيتيله يگرمى سنه ظرفنده پك چوق مكرّر سؤاللره جواب اولارق آيرى آيرى چوق طبقهلره درس ويرن و قوجه كائناتى پارچه پارچه ايدوب قيامتده شكلنى دگيشديرهرك دنيايى قالديروب اونڭ يرينه عظمتلى آخرتى قوراجق اولان و ذرّاتدن ييلديزلره قدر بتون جزئيات و كلّياتڭ بر تك ذاتڭ ألنده و تصرّفنده بولونديغنى إثبات ايدن و كائناتى و أرضى و
— 251 —
سماواتى و عناصرى قيزديران و حدّته گتيرن نوعِ بشرڭ ظلملرينه مقابل كائناتڭ نتيجهِٔ خلقتى حسابنه عذابِ إلٰهىيى و حدّتِ ربّانىيى گوسترن و حدسز و نهايتسز و دهشتلى و گنيش بر إنقلابڭ تأسيسنده بيڭلر نتيجه قوّتنده بعض جملهلرى و حدسز دليللرڭ نتيجهسى اولان بر قسم آيتلرى تكرار ايتمك، دگل بر قصور بلكه غايت قوّتلى بر إعجاز و غايت يوكسك بر بلاغت و مقتضاىِ حاله غايت مطابق بر فصاحتدر.
بز بوراده بو قيمتلى مسئلهنڭ باشندن بعض يرلرينه إشارتله أهمّيتنى گوسترمك ايستدك. فقط تماميله گوسترمگه إمكان اولماديغى ايچون، تام گورمك ايستهينلر باغچهنڭ ايچنه گيرسين و يالڭز بو قدرله قالماسين. بو مسئلهنڭ خاتمهسنڭ ايكى حاشيهسنى و نورڭ قهرمانى خسروڭ مكتوبنى ده اوقوسون.
اون برنجى مسئله:ميوهنڭ اون برنجى مسئلهسنڭ بر ميوهسى جنّت و برى سعادتِ أبديه و برى رؤيت اللّٰهدر. بو شجرهِٔ قدسيهنڭ حدسز كلّى و جزئى ميوهلرندن يوزر نمونهلرينى رسالهِٔ نورده غايت پارلاق بر شكلده استاديمز بيان ايتمشدر. بو مسئلهدهكى بياناتڭ فهرستهسنڭ يالڭز هانگى موضوعه عائد اولديغنى قيصهجه بيلديرمك ايستدك. مراق ايدنلر سراج النوره و ميوهنڭ اون برنجى مسئلهسنه دقّتله باقسينلر.
بو مسئله، مَلكلره ايمان ميوهسنڭ بر جزئيدر. استاديمز دييورلر كه: بر گون دعاده "يا ربّى! جبرائيل، ميكائيل و عزرائيل و إسرافيل حرمتلرينه و شفاعتلرينه بنى جنّ و إنس شرلرندن محافظه أيله!" ديديگم زمان، هركسى تيترهتن و دهشت ويرن عزرائيل نامنى ذكر ايتديگمده غايت تسلّيدار و سَويملى بر حالت حسّ ايتدم. الحمد ِللّٰه ديدم و عزرائيلى جدًّا سومگه باشلادم. چونكه إنسانڭ أڭ قيمتلى و اوستنده تيترهديگى مالى اونڭ روحيدر. اونى ضياعدن و فنادن و باشى بوشلقدن
— 252 —
محافظه ايتمك ايچون قوّتلى و أمين بر أله تسليم ايتمك درين بر سَوينج ويرديگنى قطعى حسّ ايتدم. و او آنده إنسانڭ عملنى يازان مَلكلر خاطريمه گلدى. باقدم عينًا بو ميوه گبى چوق طاتلى ميوهلرى وار. هر إنسان قيمتلى فعلنى باقيلشديرمك ايچون إشتياقله كتابت، شعر، حتّى سينهما ايله حفظنه چاليشير. خصوصًا او فعللرڭ جنّتده باقى ميوهلرى بولونسه داها زياده مراق ايدر. كِرَامًا كاتبين إنسانڭ اوموزلرنده طوروب اونلرى يازماسى و أبدى منظرهلرده گوسترمك ايچون محافظه ايتمهسى و صاحبلرينه دائمى مكافات قزانديرماسى او قدر بڭا شيرين گلدى كه تعريف ايدهمم دييه استاديمزڭ شو مسئلهدهكى درين گوروشلرينڭ قدسيتنى گوسترمك ايچون أللرينه فهرست آناختارينى تقديم ايدييورز.
أميرطاغ نور طلبهلرى
هر عصرده، هر دورده ايمانه و قرآنه و إسلاميته خدمت ايدن نورانى مبارك شخصيتلر گلمشلر. بونلرڭ قارشيسنده نمرودلردن، فرعونلردن، أبوجهللردن برر دانهسى چيقمش، مسلّط اولمشلر. وظيفهِٔ دينيهلرينه سد چكمگه چاليشمشلر. بو عصرده ده نورلرڭ و شاكردلرينڭ تعقيب ايتدكلرى قدسى خدمتِ قرآنيه و ايمانيهيه ماصون و قومونيست و زندقه گروهلرى سيستملى بر شكلده غايت دسّاسانه حيلهلرله، بتون مادّى و معنوى قوّتلرينى اورتهيه دوكهرك چاليشمشلر. رسالهِٔ نورڭ مؤلّفى اولان و مبارك ايمان و قرآن آبدهسى اولان استاديمزى طلبهلريله برلكده حپسلره، زندانلره، منفالره آتارق اونلره هيچ بر عصرده أمثالى گورولمهمش إشكنجهلرى، حتّى وحشى جاناوارجه ظلملرى هيچ چكينميهرك ياپاگلمشلر. استاديمزه، حياتنه صوڭ ويرمك ايچون دفعهلرجه زهرلر ويرمشلر. إختلاطدن منع ايدهرك شخصى نفوذينى قيرمق ايچون چشيدلى يالان و إفترالرله بر چوق قولپ طاقمقله حكومتى إغفال ايدهرك هم استاديمزى، هم نور طلبهلرينى زندانلره
— 253 —
صوقديرمشلر. أللرندهكى رسالهلرى مخزنلره آتديرمشلر. (حاشيه): حپسخانهدن چيقدقدن صوڭره بر قاچ دفعه برائت ويريلديگى حالده، رسالهلر حالا مخزنلرده طوتولمقدهدر. حتّى حپسخانه ايچريسنده بيله راحت بيراقمامشلر، خصوصى پلانلرله ايچلرينه خفيهلر بيراقيلهرق استاددن و رسالهِٔ نوردن صوغوتمغه چاليشمشلر. بِالخاصّه آفيون حپسنده استاديمزى قيشڭ أڭ شدّتلى گونلرنده غيرِ منتظم بر اوطهده، طبان تختهلرينڭ بربرندن بر ايكى سانتيم آيريلقلى اولان و پنجرهلرى ده تام قاووشمديغى ايچون آچيق قالان يرلرنده جاملرڭ بر بچق - ايكى ميلم بوز طوتماسيله برابر بعضًا ده ياغان قارلر، تيپى و ياغمورلر ايچرىيه دولان بر اوطهده بر قاچ گون صوباسز، مانغالسز و بعض زمانلرده ده غداسز بيراقيلديغى گبى، زهر ده ويريلهرك ئولومى بكلهنلمشدر. غايت إختيار، ضعيف و خسته اولان مبارك استادڭ ياننه هيچ بر طلبهسى و خدمتجيلرى بيراقيلمامش، صاقلى و گيزلى اولارق ياننه چيقان طلبهلرى و خدمتجيلرى دوگولمش، إشكنجهلرڭ أڭ وحشيسى تطبيق ايديلمش، اويله بر آن گلمش كه مبارك استادڭ محكمهيه ويرهجگى مدافعهلرى طلبهلرى طرفندن يازيلماسنه إذن ويريلمهمش، گيزلى اولارق يازمق ايستهين طلبهلر ده مدير طرفندن حقارته اوغرامشلردر.
بو إشكنجهلرڭ و بو ظلم و حيله پرنسيبلرينڭ قارشيسنده قرآنڭ حقيقى خادملرى اولان نورڭ قيمتدار طلبهلرى هيچ چكينميهرك استادلرينڭ تعقيب ايتديگى ايمان و قرآن يولنده رضاءِ إلٰهى اوغرنده چاليشمشلر. ايشته بو آغير شرائط آلتنده دڭزلى مدرسهِٔ يوسفيهسنده ميوه رسالهسى، آفيون مدرسهِٔ يوسفيهسنده ده الحجّة الزّهرا گبى مهمّ رسالهلر يازيلمشدر. أهلِ ايمانه بِالخاصّه بو رسالهلرى اوقومالرى توصيه اولونور.
— 254 —
الحجّة الزّهرانڭ قيصهجه فهرستهسى
ايمان حقيقتلرندن بر جهتده محروم قالان حپسلرڭ ايمانلرينى قورتارمق ايچون استاد حضرتلرى أسكيشهرده اوتوزنجى لمعه و ايكنجى شعاع گبى بش آلتى مهمّ رسالهلرى، دڭزليده ميوه رسالهسنى، آفيون مدرسهِٔ يوسفيهسنده ده الحجّة الزّهرايى تأليف ايتمشلردر. بو رساله ظاهرًا كوچك، حقيقةً پك بيوك و چوق قوّتلى و پك گنيش اولمقله برابر ايكى مقامدر.
برنجى مقامى اوچ قسمدر.
برنجى قسمى:دهشتلى بر شكلده اللّٰهى و آخرتى إنكار ايدن و اونوتان جريانلرڭ ناشرِ أفكارى اولان غزتهلرى اوقويان بيچاره گنجلرڭ و إختيارلرڭ و مدرسهِٔ يوسفيهده بولونان حپسلرڭ ايمانِ بِاللّٰهدن موجوديت و وحدانيتِ إلٰهيهيه دائر غايت قطعى و قوّتلى درسلره پك زياده إحتياجلرى اولديغندن، هر صباح نمازندن صوڭره اوقونان و بر روايتده إسمِ أعظم مرتبهسنى طاشييان تهليل و توحيدِ أعظم اولان:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ يُحْيِى وَ يُمِيتُ وَ هُوَ حَىٌّ لَا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَ اِلَيْهِ الْمَصِيرُ
شو قدسى توحيدڭ اون بر كلمهسى اولوب، هر بر كلمهسنده بر برهانِ وجوبِ وجود و وحدتِ ربّانيه، هم اون بر مژده غايت پارلاق گونش گبى تفصيلاتيله گوستريلمكدهدر.
— 255 —
ايكنجى قسم:بو قسم ده برنجى قسم طرزنده يازيلمشدر كه، فاتحهِٔ شريفه دڭزندن بر قطره و گونشڭ ألوانِ سبعهسندن بر تك لمعه اولارق مختصر بر شكلده بيان اولونمقدهدر. نَعْبُدُ نونندهكى سياحتِ خياليه و رموزاتِ ثمانيهده و إشارات الإعجاز تفسيرنده و نور أجزالرنده بو قدسى خزينهنڭ پك چوق طاتلى و غايت گوزل نكتهلرى يازيلديغى گبى، حجّة الزّهرانڭ ايكنجى قسمنى تشكيل ايدن بو رساله ده يالڭز ايمانڭ ركنلرينه و حجّتلرينه اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ رَبِّ اْلعَالَمِينَ الخره...آيتنڭ سكز كلمهسيله و هر بر كلمهسنده بحرِ عمّان قدر معنا و حجّت طاشييان و كفرڭ و ضلالتڭ أژدرلرندن ايمانى قورتاران و أهلِ ايمانه أبدى سعادتى قزانديران غايت حياتدار بر ترياق و أبدى و سونمز بر نورِ دائمى اولارق يازيلمشدر.
اوچنجى قسم:نمازدهكى فاتحهنڭ معنوى أمريله و اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰه حقيقتنڭ فيضيله ايكنجى قسم يازيلديغى گبى، نماز ايچندهكى تشهّدده دخى وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰه جملهسنڭ دلالتيله و معنوى إخطاريله و سورهِٔ فتحڭ آخرنده هُوَ الَّذِى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰى وَدِينِ اْلحَقِّ الخره... اولان و بش معجزهِٔ غيبيهيى گوسترن بيوك آيتڭ نوريله اوچنجى قسم يازيلمشدر. بو قسمڭ تفصيلاتى و سندلى حجّتلرى ذو الفقار مجموعهسنده و عربى حزب النوريهده موجوددر. بو رساله دخى يالڭز مختصر اوچ إشارتله نوعِ بشرڭ استادِ أعظمى و أڭ بيوك پيغمبرى و كائناتڭ فخرِ عالمى و لَوْلَاكَ لَوْلَاكَ لَمَا خَلَقْتُ الْاَفْلَاكَ خطابنه مظهر و حقيقتِ محمّديهسى سببِ خلقتِ عالم اولان پيغمبريمز أفنديمزدن (عصم) بحثله يازيلمشدر.
ايكنجى مقام:فاتحهنڭ آخرنده أهلِ هدايت و إستقامت ايله أهلِ ضلالت و طغيانڭ موازنهسنه إشارت ايدن و رسالهِٔ نورڭ بتون موازنهلرينڭ منبعى اولان
— 256 —
آيتڭ بر حقيقتنى و سورهِٔ نوردن اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ إلخ... و اَوْ كَظُلُمَاتٍ فِى بَحْرٍ لُجِّىٍّ إلخ... آيتيله برابر او موازنهيى نَعْبُدُ معجزهسنڭ بياننده دنيا سيّاحى خالقنى آرامق، بولمق، طانيمق ايچون كائناتڭ بتون أنواعندن و موجوداتندن اوتوز اوچ يول ايله علم اليقين و عين اليقين ايله آيت الكبرا رسالهسنده قطعى و غايت پارلاق برهانلرله خالقنى بولديغى گبى، او عينِ حقيقت و بر تمثيل معناسنده اولان سياحتِ خياليه ايله گيرديگى پك چوق عالملر و طبقهلردن اوچ طبقهسنڭ قوّهِٔ عقليه جهتنده بر مثالى غايت مختصر بيان ايديلمشدر.
اَللّٰهُ اَكْبَرُ جملهسنڭ اوتوز اوچ مرتبهسندن اوچ مرتبهيى بيان ايدن بو گلهجك عربى فقرهنڭ بر نوع ترجمهسى ايچنده قيصه إشارتلر ايله علماىِ علمِ كلامى و عقيده علماسنى پك چوق مشغول ايدن علم و إراده و قدرتِ إلٰهيهنڭ كائناتدهكى جلوهلريله اونلرى عين اليقين ايمانله تصديق و اونلرله واجب الوجودڭ موجوديتنى و وحدانيتنى بداهتله و علم اليقين ايله تصديق ايدوب تام ايمان ايتمگه يول آچان بو عربى فقرهدر:
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ٭ وَقُلِ اْلحَمْدُ ِللّٰهِ الَّذِى لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِى الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِىٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ كَبِّرْهُ تَكْبِيرًا ٭ اَللّٰهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ قُدْرَةً وَ عِلْمًا اِذْ هُوَ الْعَلِيمُ بِكُلِّ شَيْءٍ... الخره...
أميرطاغ نور طلبهلرى
— 257 —
رسالهِٔ نورڭ عربى مثنوئِ شريفنڭ فهرستهسيدر.
رسالهِٔ نورڭ بر نوع چكردگى و فدانلغى حكمندهكى بو معظّم مثنوئِ نوريه اون رسالهدن عبارتدر. ايچلرنده قطره، حباب، حبّه گبى رسالهلرڭ ايكيشر ذيللرى واردر. بو چوق قيمتلى و خارقه مجموعهنڭ باشنده هم توركجه، هم عربجه بر مقدّمه وار. بو مثنوئِ عربينڭ هانگى سائقلرله تأليف ايديلديگنى و معرفة اللّٰهه ناصل بر پنجره آچديغنى و عادتا بو مجموعه بر عصاىِ موسى گبى نرهيه وورمش ايسه صو چيقارديغنى غايت بليغ و ساده بر اُسلوب ايله بيان ايتمشدر. بو مهمّ مجموعهنڭ مِثلسز قيمتنى بر درجه اولسون بيان ايتمك فكريله مقدّمهسنى عينًا درج ايدييورز.
رسالهِٔ نورڭ بر نوع عربى مثنوئِ شريفى حكمنده اولان بو مجموعهنڭ مقدّمهسى "بش نقطه"در.
برنجى نقطه:قرق أللى سنه أوّل أسكى سعيد، زياده علومِ عقليه و فلسفيهده حركت ايتديگى ايچون، حقيقة الحقائقه قارشى أهلِ طريقت و أهلِ حقيقت گبى بر مسلك آرادى. أكثر أهلِ طريقت گبى يالڭز قلبًا حركته قناعت ايدهمدى.
— 258 —
چونكه عقلى، فكرى حكمتِ فلسفيه ايله بر درجه يارهلى ايدى؛ تداوى لازمدى. صوڭره هم قلبًا، هم عقلًا حقيقته گيدن بعض بيوك أهلِ حقيقتڭ آرقهسنده گيتمك ايستدى. باقدى، اونلرڭ هر برينڭ آيرى جاذبهدار بر خاصّهسى وار. هانگيسنڭ آرقهسندن گيدهجگنه تحيّرده قالدى. إمامِ ربّانى ده اوڭا غيبى بر طرزده "توحيدِ قبله ايت!" ديمش؛ يعنى "يالڭز بر استادڭ آرقهسندن گيت!" او چوق يارهلى أسكى سعيدڭ قلبنه گلدى كه:
"استادِ حقيقى قرآندر. توحيدِ قبله بو استادله اولور." دييه، يالڭز او استادِ قدسينڭ إرشاديله هم قلبى، هم روحى غايت غريب بر طرزده سلوكه باشلاديلر. نفسِ أمّارهسى ده شكوك و شبهاتيله اونى معنوى و علمى مجاهدهيه مجبور ايتدى. گوزى قپالى اولارق دگل؛ بلكه إمامِ غزالى، مولانا جلال الدين و إمامِ ربّانى گبى قلب، روح، عقل گوزلرى آچيق اولارق، أهلِ إستغراقڭ عقل گوزينى قپاديغى يرلرده، او مقاملرده گوزى آچيق اولارق گزمش. جنابِ حقّه حدسز شكر اولسون كه، قرآنڭ درسيله، إرشاديله حقيقته بر يول بولمش، گيرمش. حتّى
وَ فِى كُلِّ شَيْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ
حقيقتنه مظهر اولديغنى، يڭى سعيدڭ رسالهِٔ نوريله گوسترمش.
ايكنجى نقطه:مولانا جلال الدين و إمامِ ربّانى و إمامِ غزالى گبى، عقل و قلب إتّفاقيله گيتديگى ايچون، هر شيدن أوّل قلب و روحڭ يارهلرينى تداوى و نفسڭ أوهامدن قورتولماسنى تأمينه چاليشوب، ِللّٰه الحمد أسكى سعيد يڭى سعيده إنقلاب ايتمش. أصلى فارسى صوڭره توركجه اولان مثنوئِ شريف گبى او ده عربجه بر نوع مثنوى حكمنده قطره، حباب، حبّه، زهره، ذرّه، شَمَّه، شعله، لمعهلر، رشحهلر، لاسيّمالر و سائر درسلرى و توركجهده او وقت نقطه و لمعاتى غايت
— 259 —
قيصه بر صورتده يازمش؛ فرصت بولدقجه ده طبع ايتمش. ياريم عصره ياقين او مسلگى رسالهِٔ نور صورتنده، فقط داخلى نفس و شيطانله مجادلهيه بدل، خارجده محتاج متحيّرلره و ضلالتده گيدن أهلِ فلسفهيه قارشى رسالهِٔ نور، گنيش و كلّى مثنويلر حكمنه گچدى.
اوچنجى نقطه:او يڭى سعيدڭ مناظرهسيله، نفس و شيطانڭ تام مغلوب ايديلمسى و صوصديريلماسى گبى، رسالهِٔ نور دخى يارهلانمش طالبِ حقيقتى قيصه بر زمانده تداوى ايتديگى گبى، أهلِ إلحاد و ضلالتى ده تام إلزام و إسكات ايدييور. ديمك بو عربى مثنوى مجموعهسى، رسالهِٔ نورڭ بر نوع چكردگى و فدانلغى حكمندهدر. بو مجموعهنڭ يالڭز داخلى نفس و شيطانله مجادلهسى، نفسِ أمّارهنڭ و شيطانِ جنّى و إنسينڭ شبهاتندن تماميله قورتارييور. و او معلومات ايسه، مشهودات حكمنده و علم اليقين ايسه، عين اليقين درجهسنده بر إطمئنان و بر قناعت ويرييور.
دردنجى نقطه:أسكى سعيد علمِ حكمت و علمِ حقيقتڭ چوق درين مسئلهلريله مشغول اولماسى و بيوك علمالرله درين مسئلهلر اوزرنده مناظرهسى و مدرسهنڭ يوكسك درسلرينى گورن أسكى طلبهلرينڭ فهملرينڭ درجهسنه گوره يازماسى و أسكى سعيدڭ ده ترقّياتِ فكريه و قلبيهسنده، يالڭز كنديسى آڭلايهجق بر صورتده، غايت قيصه جملهلرله و غايت مختصر بر إفاده ايله اوزون حقيقتلره قيصه كلمهلرله إشارتلر نوعنده او مجموعهيى يازديغى ايچون، بر قسمنى أڭ مدقّق عالملر ده زورله آڭلايهبيلير. أگر تام ايضاح اولسه ايدى، رسالهِٔ نورڭ مهمّ بر وظيفهسنى گورهجكدى. ديمك او فدانلق مثنوى، طُرُقِ خفيه گبى أنفسى و داخلى جهتنده چاليشمش؛ قلب و روح ايچنده يول آچمغه موفّق اولمش. باغچهسى اولان رسالهِٔ نور، هم أنفسى، هم أكثرى جهتنده طُرُقِ جهريه گبى آفاقى
— 260 —
و خارجى دائرهيه باقوب معرفة اللّٰهه گنيش و هر يرده يول آچمش. عادتا موسى عليه السلامڭ عصاسى گبى نرهيه وورمش ايسه صو چيقارمش.
هم رسالهِٔ نور، حكما و علمانڭ مسلگنده گيتمهيوب، قرآنڭ بر إعجازِ معنويسيله، هر شيده بر پنجرهِٔ معرفت آچمش؛ بر سنهلك ايشى بر ساعتده گورور گبى قرآنه مخصوص بر سرّى آڭلامشدر كه، بو دهشتلى زمانده حدسز أهلِ عنادڭ هجوملرينه قارشى مغلوب اولمايوب غلبه ايتمش.
بشنجى نقطه:أسكى سعيدڭ يڭى سعيده إنقلاب ايتمهسى زماننده، يوزر علملرله علاقهدار بيڭلر حقيقتلر، آيرى آيرى برر رسالهيه موضوع اولاجق قيمتده ايكن، او سعيد تأليف ايدركن، مسئلهلرڭ باشنده "إعلم، إعلم، إعلم"لرله، هر بر حقيقتى (كه، بر رساله اولاجق درجهده أهمّيتلى ايكن) بر قاچ سطرده، بعضًا بر صحيفهده، بعضًا بر ايكى سطرده ذكر ايدييورلر. عادتا هر بر "إعلم"، بر رسالهنڭ شفرهسيدر.
هم "إعلم"لر، بربرينه باقميهرق مختلف علملرڭ و حقيقتلرڭ فهرستهلرى حكمنده يازيلديغندن، او مجموعهيى اوقويانلر، بو نقطهلرى نظره آلوب إعتراض ايتمهسينلر.
ينه بو مهمّ مجموعهنڭ جملهِٔ مقدّماتندن اولان بر "إعلم"ده:
"بو رساله، بعض آياتِ قرآنيهنڭ شهودى بر نوع تفسيريدر. و اوندهكى مسئلهلر قرآنِ حكيمڭ باغچهسندن قوپاريلمش چيچكلردر. بو رسالهنڭ عبارهسندهكى إجمال و ايجاز و فهمندهكى ظاهرى مشكلات، سڭا توحّش ويرمهسين. تكرار تكرار مطالعه ايت، تا كه لَهُ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ و أمثالى تكراراتِ قرآنيهنڭ سرّى سڭا آچيلسين.
— 261 —
أى قارء! بو مجموعهدهكى توحيدڭ برهانلرى و مظهرلرى، بربرينه إحتياج بيراقمييور ظن ايتمه. چونكه بن هر بر برهانه هر بر مقامِ مخصوصده إحتياج حسّ ايتدم. حركاتِ جهاديهم بنى اويله بر موقعه إلجا ايدييوردى كه، او موقعده، او آنده بر قپو آچمغه مجبور قالييوردم. چونكه او دهشتلى آنده ديگر آچيق قپولره دونمك ميسّر اولمايوردى. هم او سياحتِ عجيبهده راست گلديگم نورلره دلالت ايتمك ايچون دگل، بلكه خاطرلامق ايچون إشارتلر قويدم. بعضًا بيوك بر نوره بر إشارت قويويوردم... "إلٰى آخر" دييه نه قدر گوزل بر مقدّمهيى و بر خلاصهيى (بو مجموعه) عادتا شفره گبى بر آناختارى قارئلرينه تقديم ايدييور.
سعيد النورسى
٭ ٭ ٭
بو مثنوئِ عربيدهكى رسالهلرڭ إسملرى"رشحات، قطره، حباب، حبّه"شكلنده گيدييور. أگر قطره رسالهسنڭ آخرنده مرحوم شيخ صفوت أفندينڭ يازديغى گبى، هر بر رسالهيه بر تقريض يازيلسه ايدى، او مرحومڭ "بو بر قطره دگل، بر بحردر" ديديگى گبى بز ده ديردك:
"او بر لمعه دگل، بر شمسدر. او بر رشحه دگل، بر بحردر. او بر زهره دگل، بر جناندر. او بر حباب دگل، بر عمّاندر."
— 262 —
رسالهِٔ نورڭ مثنوئِ عربيسنڭ برنجى رسالهسى
اللمعات
توحيده دائر اولوب رسالهِٔ نوردهكى يگرمى ايكنجى سوزڭ أساسى و بر جهتده عربجهسيدر. اون درت لمعه ايله توحيدڭ أڭ اينجه حقيقتلرينى، أڭ مفصّل بر صورتده
وَ فِى كُلِّ شَيْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ
حقيقتنه مظهر ايدهجك بر سلسلهِٔ دلائل و شهادتى إبراز ايدن چوق قيمتدار و هوا، صو، أكمك گبى هركسڭ محتاج اولديغى بر رسالهدر.
نورڭ مثنوئِ عربيسنڭ باشنده درج ايديلن اللاسيمات، اللمعات، الرشحات إسملرندهكى اوچ رساله، آخردهكى رسالهلر گبى متفرّق مسئلهلردن باحث دگلدر. عين موضوع اوزرنده گيدييورلر.
ايكنجى رسالهسى
الرشحات
بو رشحهلر رسالهسى، ايمانڭ أڭ مهمّ اوچ أركانندن نبوّتڭ حقيقتنى و نبوّتِ أحمديهيى (عصم) غايت قطعى و پارلاق برهانلرله إثبات ايدييور. شمس ناصل ضيا ويرمهمسى ممكن دگلدر. عينًا اويله ده: الوهيت ده رسالتسز ممكن اولماديغنى إثبات ايدييور. و نبوّتڭ حقيقتنى گونش گبى گوسترييور. كائناتى مجسّم بر قرآنِ كبير
— 263 —
اولارق تمثيل ايدوب، محمّدِ عربى عليه الصلاة والسلام اونڭ آيت الكبراسى اولديغنى، گوزنده پرده و قلبنده پاس اولميانلره إرائه ايدييور.
بو خارقه رساله "اون بر رشحه"در. اون برنجى رشحهده، يگرمى بر معجزاتِ أحمديهيه (عصم) إشارت ايدن بر صلواتِ شريفهيى او نبىِّ ذىشان عليه الصلاة والسلام أفنديمزه گتيرييور.
اون برنجى رشحهدن صوڭره اوزون بر إعلمده، نبوّتِ أحمديهيه (عصم) (باشقه بر طرزده) گورولمهمش دليللرى گوسترييور.
بو رسالهنڭ توركجهسى، رسالهِٔ نوردهكى اون طوقوزنجى سوزدهدر.
مثنوينڭ باشندهكى بو اوچ رساله "أسكى سعيد"ڭ أثرلرندن اولمايوب، استاديمزڭ تعبيريله، "يڭى سعيد"ڭ أثرلريدر. استاديمزڭ أسكى أثرلرندن رسالهِٔ نوره گيرنلر اولديغى گبى؛ رسالهِٔ نورى تأليفى زماننده يازديغى عربجه أثرلرى ده، بو صورتله مثنوئِ عربىيه إدخال اولونمشدر.
اوچنجى رسالهسى
اللاسيّمات
ايمانِ حشره دائر اولان بو رساله رسالهِٔ نوردهكى اوننجى سوزڭ أساسى اولوب بارلاده، استاديمزڭ (بر بهار گوننده) رحمتِ إلٰهيهنڭ آثارينى باغ و باغچهلرده مشاهدهسندن و إختيارسز اولارق
فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
— 264 —
آيتِ كريمهسنى قرق دفعهيه ياقين اوقوماسندن صوڭره طلوع ايتمش غايت قيمتدار و بو زمانده چوق لزوملى و إنكارِ حشر مفكورهسنى كوكيله كسوب، ابن سينا گبى عجيب بر داهىنڭ "حشر بر مسئلهِٔ نقليهدر، عقل بو يولده گيدهمز" ديديگى حشرى أڭ بسيط فهمه ده قبول ايتديرن؛ و حشرڭ بيڭلر نمونهلرينى أرض يوزنده گوسترن؛ و حشرى إقتضا ايدن پك چوق أسماءِ إلٰهيهدن طوت، تا ماهيتِ إنسانيهده دخى حشرى إثبات ايدن بر رسالهدر.
بر قاعدهِٔ حسنهنڭ تظاهرى اولارق، هر رسالهنڭ باشنده اولديغى گبى بو رسالهنڭ باشنده ده جنابِ حقّه تحميدات و نبىِّ ذىشانه صلاة و سلام واردر. ايمانِ بِاللّٰه، ايمانِ بِالنّبى، ايمانِ بِالحشر و شهودِ كائنات مابيْننده بر إرتباطِ تامّه و تلازمِ قطعيه اولديغندن، بو رساله قيصهجه اولارق "توحيد و رسالت" حقيقتلرندن بحث ايدهرك أساس مسئله اولان مسئلهِٔ حشريهيه لاسيّمالرله گچمشدر. رسالهِٔ نورڭ يگرمى سكزنجى سوزينڭ ايكنجى مقامى اولان بو رساله، يگرمى سنهدر استاديمزڭ ألنه يڭى گچمشدر.
دردنجى رسالهسى
القطرة
بو قطره رسالهسى، بر مقدّمه، بر خاتمه و درت بابدن عبارتدر. مقدّمهده استاديمز، قرق سنه عمرنده، تأليف أيلديگى سنهيه نسبتله اوتوز سنهلك علم سيرنده، درت كلمه ايله درت كلام تحصيل ايتديگنى و بو درت كلمهنڭ برى "معناىِ حرفى"، ايكنجيسى "معناىِ إسمى"، اوچنجيسى "نيّت"، دردنجيسى "نظر" اولديغنى.. درت كلام ايسه، برى "بن كندى كنديمه مالك دگلم"،
— 265 —
ايكنجيسى "اَلْمَوْتُ حَقّ ٌ"، اوچنجيسى "رَبِّى وَاحِدٌ"، دردنجيسى "أنانڭ بر نقطهِٔ سودا و بر واحدِ قياسى" اولديغنى سويلهيور. بو رساله اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ حقيقتنى، برنجى باب اولارق، كائنات أركانندن هر بر ركن أللى بش كلّى و غايت ظاهر لسانله إثبات ايدييور.
قطرهنڭ خاتمهسى
متفرّق و قيصه، فقط چوق لزوملى و مهمّ حقيقتلردن بحث ايدر. باشنده "يأس، عُجب، غرور، سوءِ ظن" گبى نفسڭ درت خستهلغنى؛ صوڭره درت حقيقتى و داها صوڭره ده "قطره"ده ذكر ايديلن برنجى بابدهكى لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰه حقيقتنى و دوامى اولارق بابِ ثانيده سُبْحَانَ اللّٰه؛ بابِ ثالثده اَلْحَمْدُ ِللّٰه؛ بابِ رابعده اَللّٰهُ اَكْبَرُ مرتبهلرينى بيان ايتدكدن صوڭره، نقطه و نكته باشلقلريله موضوع إعتباريله بربرندن فرقلى إعلملره گچر.
ذيل القطره
"رمز"لر و "إعلم"لر عنوانى آلتنده، هر بريسى بر رسالهيه موضوع اولاجق قيمتده حقيقتلردن عبارتدر. باشنده صلاة و سلامدن صوڭره برنجى "إعلم" نمازده أوّل وقته رعايت ايتمهنڭ و خيالًا كعبهيه متوجّه اولمانڭ فضيلتنى و أوهام و وسوسهِٔ شيطانيهيى ناصل مضمحل ايتديگنى و مصلّينڭ بتون لطائف و حواسّنڭ ناصل فيضلنديگنى بيان ايدر.
بو گچن رسالهلر عين زمانده أركانِ ايمانيهدن بحث ايتمكله هم ايمان، هم علم، هم معرفة اللّٰه، هم ذكر اولديغندن؛ اوقوماسى دخى بر نوع عبادتدر.
— 266 —
مثنوئِ نوريهنڭ بشنجى رسالهسى
الحباب
برى توركجه ديگرى عربجه ايكى ذيلى اولان بو چوق مهمّ رساله، استاديمزڭ "خطواتِ الستّه"يى نشرى مناسبتيله تلطيف ايچون آنقرهيه چاغيريلديغنده، آنقرهده إسلام اوردوسنڭ يونانه غلبهسندن نشئه آلان أهلِ ايمانڭ قوّتلى أفكارى ايچنه غايت مدهش بر زندقه فكرى گيرمك و بوزمق و زهرلنديرمك ايچون دسّاسانه چاليشديغنى گورديگى هنگامده تأليف ايتديگى ايكى أثردن بريسيدر.
بو رسالهنڭ باشنده بولونان صلاة و سلام چوق أهمّيتليدر. بو مثنوئِ نوريهنڭ فوق العاده اولان و هيچ بر أثرده راستلانميان بر خصوصيتى ده، بر پارمغڭ حركتيله بر قاچ ماكينهيى بردن چاليشديرمق گبى غايت بلاغتلى بر بيان طرزينه صاحب اولوشيدر. سابقًا ذكر ايديلديگى گبى، بو معظّم مجموعهده هم ذكر، هم ايمان، هم تفكّر، هم علمى بر آراده بولمق دائما ممكندر. مثلا: صلاة و سلامى يالڭز ذكر اولارق درج ايتمييور. عين زمانده اونده بر ايمان إنكشافى، عين زمانده بر علم، عين زمانده مؤمنِ مصلّىيى أوهام و شبهاتدن قورتاران حقيقتلرى سرد ايدهرك لا أقل اوچ معنا مرتبهسنى بيان ايدييور.
بو خارقه رساله مهمّ بر إعلمنده، مدنى مؤمن ايله مدنى كافرڭ صورت و سيرت و ظاهر و باطن فرقلرينى غايت بليغ بر طرزده بيان ايدييور. و نتيجهده بو فرقى كورلره ده گوسترمك ايچون دييور كه: "أگر ايسترسهڭ خيالڭله نورشين
— 267 —
قريهسندهكى سيدانڭ مجلسنه گيت باق: اوراده فقرا قيافتنده مَلِكلر، پادشاهلر و إنسان ألبسهسنده ملائكهلرى بر صحبتِ قدسيهده گورهجكسڭ. صوڭره پاريسه گيت و أڭ بيوك لوجهلرينه گير. گورهجكسڭ كه، عقربلر إنسان لباسى گيمشلر و عفريتلر آدم صورتنى آلمشلر إلى آخر" دييهرك داها باشقه جهتدهكى فرقلرينى "لمعات" و "سنوحات"ه حواله ايدر.
باشقه بر "إعلم"ده، رسالهِٔ نورده يگرمى يدنجى سوز نامنى آلان إجتهاد رسالهسنى درت صحيفهده خلاصه ايدييور.
حبابڭ برنجى ذيلى
فارسى بر مناجاتله باشلار. بو مناجاتڭ توركجهسى يدنجى رجاده و اون يدنجى سوزڭ ذيلنده واردر.
استاديمز هيچ فارسى تحصيل ايتمديگى حالده او قدر مكمّل فارسى بر لسان ايله تأليف ايديلمشدر كه، او زمانكى افغان سفيرى بو أثرى تقدير حسلرى ايچريسنده افغانستانه گوندرمشدر. بو فارسى مناجاتڭ عقبنده: "أى مجاهدينِ إسلام" باشلغى آلتنده توركجه اولارق مبعوثانه اون مادّهلك بر خطاب واردر. بو خطابڭ تأثيريله مجلسِ مبعوثانده كوچك بر اوطه اولان مسجد، بيوك بر صالونه تبديل ايديلمشدر.
حبابڭ ايكنجى ذيلىده چوق مهمّ حقيقتلرى إحتوا ايتمكدهدر.
— 268 —
رسالهِٔ نورڭ مثنويسنڭ آلتنجى رسالهسى
الحبّة
ايكى ذيلى واردر. بو رسالهنڭ برنجى "إعلم"ى، حقيقتِ محمّديه (عصم) عالمڭ هم سببِ خلقتى، هم چكردگى، هم ميوهسى، هم نتيجهِٔ خلقتِ عالم اولديغنى غايت أديبانه بر اُسلوب ايله بيان ايدييور. دييور كه: أگر عالمى بر كتابِ كبير اولارق گورسهڭ، كاتبنڭ قلمنڭ مركّبى نورِ محمّد عليه الصلاة والسلامدر. أگر عالمى بر شجره صورتنده گورسهڭ، أوّلا چكردگى، صوڭره ميوهسى ينه نورِ محمّد عليه الصلاة والسلامدر. أگر عالمى بر ذىحيات لباسنى گيمش گورسهڭ، اونڭ روحى نورِ محمّدى عليه الصلاة والسلامدر. أگر عالمى بر گُل باغچهسى اولارق گورسهڭ، اونڭ عندليبِ ذىشانى ينه نورِ محمّدى عليه الصلاة والسلامدر."
رسالهنڭ صوڭنده غايت گوزل بر تضرّع و نياز و إستغفار واردر.
حبّهنڭ برنجى ذيلنڭآخرلرنده،
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ٭ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ الْعَلِىِّ الْعَظِيمِ
مرتبهلرينڭ يگرمى طوقوزنجى لمعهِٔ عربيهيه نسبةً قيصه و غايت گوزل بيانلرى مندرجدر.
حبّهنڭ ايكنجى ذيلنده،غايت مهمّ بر رساله اولان هم عربجه، هم توركجه اولارق كثرتله إنتشار ايدن عصاىِ موسى مجموعهسنده يگرمى اوچنجى لمعه نامندهكى "طبيعت رسالهسى"نڭ مختصر قيصه عربجهسى ده واردر.
— 269 —
بو رساله، آنقرهده تأليف ايديلديگى زمان، بر مطبعهده طبع ايديلمشدر. إنسانلرڭ آغزندن چيقان دهشتلى اوچ كلمهنڭ بطلاننى إثبات ايدهرك، طبيعت باتاقلغنده بوغولانلرى قورتارييور.
مثنوئِ نوريهنڭ يدنجى رسالهسى
الزهرة
اوزون بر حقيقتڭ يالڭز اوجنى گوسترمك و پارلاق بر نورڭ يالڭز بر شعاعنى إرائه ايتمك مقصديله يازيلان بو چوق مهمّ رساله، غايت أهمّيتلى حقيقتلرى إحتوا ايتديگندن أڭ ممتاز نور شاكردلرينڭ مصرّانه طلبلرى اوزرينه (أكثريسى عربجه بيلمهين او شاكردلرڭ إستفادهلرينه مدار اولمق ايچون) قسمًا ايضاحلى، قسمًا قيصه بر مئالى استاديمز طرفندن توركجهيه چوريلمش و اون يدنجى لمعه ناميله اون بش نوطه اولارق رسالهِٔ نور كلّياتنڭ لمعهلر قسمنه إلحاق ايديلمشدر.
زهره شويله بر حقيقتله باشلار: دنيادهكى هر ذىحيات، مالكنڭ إسميله، ناميله، حسابيله چاليشان موظّف بر عسكر گبيدر. كيم كندينى كندينه مالك ظن ايتسه او كيمسه هالكدر.
صوڭره اوزون و محيط بر صلاة و سلامى متعاقب هر برى بر رسالهنڭ گويا خلاصهسى و چكردگى ماهيتندهكى شموللى "إعلم"لره گچر. "إعلم"لرڭ بريسنده، قرآن تلميذى ايله فلسفه تلميذينى إجتماعى و شخصى جهتلردن مقايسه ايدهرك، فلسفهنڭ سقيم و مضر قسمنڭ باطل حكملرينى چوروتور. صوڭ إعلمى ده، غايت گوزل و حزين بر مناجات إحتوا ايتمكدهدر. داها فضله معلوماتى توركجه اولان نوطهلر رسالهسنه حواله ايدرز.
— 270 —
بو مثنوئِ نوريهنڭ فهرستهسنده، او قيمتدار خارقه رسالهلردهكى يوزر حقيقتلردن يالڭز بر ايكيسنى ناقص فهممزله و قاصر إفادهمزله گوسترمگه چاليشدق. يوقسه گوسترديگمز مثاللر، او خارقهِٔ علم و عرفانڭ نه أڭ جانلى نقطهلرى اولابيلير و نه ده أڭ قيمتلى جوهرلرى اولابيلير. بلكه او شمسڭ جزئى بر شعاعى و او بحرڭ كوچك بر قطرهسيدر.
رسالهِٔ نور مثنويسنڭ سكزنجى رسالهسى
الذرّة
شيطانڭ و أهلِ إلحادڭ بعض وسوسهلرينى طرد ايدن متفرّق مسئلهلردن بحث ايدن خارقه و فوق العاده بر رساله اولوب ايكى قسمدن عبارتدر.
ايمان و أخلاقياتى و وسوسهلرڭ إزالهسنى و إنساندهكى تشخّصاتِ وجهيهنڭ حكمتنى بيان ايدن إعلملر، بو رسالهنڭ مندرجاتندندر. بر إعلمنده وَمِنْ اٰيَاتِهِ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْ آيتنده ذكر ايديلن، سماوات و أرضڭ خلقتى و بشرڭ لسان و رنكلرينڭ إختلافى جنابِ خالقِ ذو الجلالڭ آيتلرندن اولديغنڭ حقيقتنى غايت گوزل بر طرزده بيان ايدييور. دييور كه:
"بتون بشرڭ أساساتِ أعضاده إتّفاقى، صانعڭ وحدتنه؛ تشخّصاتِ وجهيهده تمايزى، صانعڭ مختار و حكيم اولديغنه غايت باهر و ظاهر دليلدر" دير و إثبات ايدر. بشرڭ بربرندن تشخّصجه فرقلرينڭ حكمتنى و ديگر مخلوقاتده بو
— 271 —
تمايزڭ فردًا فردا اولمايوب نوع نوع اولوشى حكمتڭ اويله إقتضا ايتديگنى ايضاح ايدييور.
باشقه بر إعلمده، شيطانِ إنسى و جنّينڭ، بقرهنڭ باطنًا غايت مكمّل، ظاهرًا مسكين اولوشى حقّندهكى بر وسوسهسنى طرد ايدر و دير كه: "أى شيطانِ جنّىيه استاد اولان شيطانِ إنسى! أگر هر شى، هر شيئى مصلحت مقداريله و لايق وجهله ياپان قديرِ أزلينڭ صنعتى اولماسه ايدى، سنڭ أشگڭڭ قولاغى سندن و سنڭ استادلرڭدن داها عقللى و داها حاذق اولماسى لازم گليردى." دييه إنسى و جنّى شيطانلرڭ وسوسهلرى يوزلرينه چارپيلارق؛ بقرهنڭ يعنى اينگڭ داخلنڭ مطلق اولديغنڭ و خارجنڭ مقيّد اولوشنڭ حكمتنى عقلًا و علمًا غايت مقنع بر صورتده بيان ايدر.
أخلاقه دائر بر إعلمنده دير كه: "أى فاسق! بيل كه مدنيتِ سفيهه اويله مدهش بر ريايى إبراز ايتمش و ميدانه چيقارمش كه، أهلِ مدنيتڭ اوندن قورتولماسى ممكن دگلدر. چونكه أهلِ مدنيت او ريايه شان و شرف نامنى ويرمش. إنسانى شخصلره قارشى رياكارلغه بدل، عنصرلره و ملّتلره و دولتلره قارشى رياكارلغه تشويق ايتمش و تاريخى اونلره مشوِّق و آلقيشجى و جريدهلرى ده، يعنى غزتهلرى ده دلّال ياپمش. ئولومى اونوتديروب (گويا) عنصرلرى ايچنده بر حياتلرى وار دييه زمانِ جاهليتدهكى غدّار ظالملرڭ دسيسهلرى نوعندن بر دسيسه ايله بشرى تصنّع و رياكارلغه سَوق ايتمشدر." نه قدر اوقونسه اوقونمغه لايق اولان بو رساله دخى، بر إستغفار و حضرتِ مولانانڭ بر بيتيله نهايت بولمشدر.
— 272 —
مثنوئِ نوريهنڭ طوقوزنجى رسالهسى
الشمّة
كائناتڭ مجموعندن تا ذرّهيه قدر متنازلًا هر بر موجودڭ، پك چوق أسماءِ إلٰهيهدن اللّٰه، ربّ، مالك، مدبّر، مربّى، متصرّف و ناظم إسملرينه شهادت ايتدكلرينى إثبات ايدر. باشقه بر إعلمنده، هيچ بر كيمسهنڭ صانعِ عالمدن شكايت حقّى اولماديغنى گوسترر. ديگر بر إعلمنده قرآنِ حكيمڭ ايلك و أكثر مخاطبى اولان جمهورِ عوامڭ فهملرينى ناصل اوقشاديغنى و اونلرڭ إدراكلرينه ناصل مراعات ايتديگنى اوزون بر حقيقتله بيان ايدر. هم طىِ مكان و بسطِ زمان و أنانڭ ماهيتى و ايكى وجهى گبى پك چوق اينجه حقائقى بيان ايدن متفرّق موضوعلردن متشكّل بر قيمتدار رسالهدر.
بو رساله:
مدد أى قافلهسالارِ رسل خُذْ بِيَدِى
سنسڭ أى نورِ كرم جملهمزڭ معتمدى
إنتسابم سڭادر ايشته ديلمده سندى:
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ.
دييه بر منظوم قطعهدن صوڭره اوزون و محيط بر إستغفار و دعايه گچهرك ختامه أرر.
— 273 —
مثنوئِ نوريهنڭ اوننجى رسالهسى
ديگرلرينه نسبتله بيوك اولان بو رسالهده، سوزلردن بعضيلرينڭ خلاصهلريله، متفرّق و مختلف موضوعلردن عبارت إعلملر واردر.
برنجى إعلمنده وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ آيتِ كريمهسنڭ تفسيرينى، سماواته چيقمق ايستهين شيطانلرڭ رجم ايديلملرينى يدى باصامق ايله بيان ايدر.
برنجى باصامغنده: سمادهكى سكونت و سكوته و إنتظامه إشارتله دير كه: "سما أهلى، أرض أهلى گبى خيرلرڭ و شرلرڭ قاريشماسندن و ضدلرڭ إجتماعندن ميدانه گلن مناقشه و إختلافات و تذبذب ايچنده دگللردر. بلكه اونلر، كنديلرينه خالقلرى طرفندن أمر ايديلن شيلرى كمالِ إطاعتله ياپان مطيعلردر."
شيطانلرڭ رجم ايديلملرينى بيان و إثباتدن صوڭره باشقه بر إعلمده (استاديمز) قرآندن إستفاده ايتديگى درت طريقى درت خطوه ايله غايت وجيز بر طرزده ايضاح ايدر. رسالهِٔ نورڭ سوزلر قسمنده مفصّل ايضاحى بولونان بو إعلم چوق مهمدر.
ديگر بر إعلمنده، عبوديتڭ مقدّمهِٔ مكافاتِ لاحقه دگل، نتيجهِٔ نعمتِ سابقه اولديغنى بياندن صوڭره چوق حقيقتلى و گنيش معنادهكى إعلملره گچهرك نورڭ ايلك قپوسنده و كوچك سوزلرده بر درجه مئاللرى بولونان حقيقتلرڭ إيضاحيله بو قيمتدار و مهمّ رساله ختامه أرر.
— 274 —
بو قيمتدار رسالهنڭ مندرجاتندن شمس گبى نورلى، قمر گبى پارلاق بر مثالى شودر: قرآنِ حكيم كائناتدهكى إنسانه راجع و منفعتلى اولان أشيايى إخطار ايچون ذكر ايدييور. يوقسه قرآنِ حكيمڭ او بياناتى، يالڭز او فائدهسنه إنحصار ايتمييور. چونكه إنسان كنديسيله علاقهسى اولان و فائدهسى طوقونان بر ذرّهيه، كنديسى ايله علاقهسى اولميان بر شمسدن زياده أهمّيت ويرر. مثلا: وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ ٭ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ يعنى، قمرڭ كُرهِٔ أرض أطرافنده دورينڭ جنابِ حق طرفندن تقدير ايديلمهسنڭ پك چوق حكمتلرندن بر حكمتى ده بشرڭ گونلرينى، آيلرينى، سنهلرينى حساب ايتمهسى، بيلمهسيدر. يوقسه قمرڭ تقديرى، بزجه چوق لزوملى بولونان بو فائدهسنه إنحصار ايتمز. خالقِ ذو الجلالڭ أسماسنه آيينهدارلق ايدن بيڭلر حكمتلرى داها وار.
بو قيمتدار رسالهنڭ آخرنده، آلتى قطرهده إعجازِ قرآنى خلاصه ايدن كوچك فقط او نسبتده شموللى بر رساله واردر.
پيغمبر عليه الصلاة والسلامڭ رسالتنڭ حقّانيتنه بر دليل ده قرآنِ معجز البياندر. قرآنِ حكيمڭ قرقه ياقين وجهِ إعجازى، لمعات و إشارات الإعجاز تفسيرنده بيان ايديلديگندن اونلره حواله ايدهركبرنجى قطرهنهايت بولور.
ايكنجى قطرهده:يگرمى بشنجى سوزده ذكر ايديلن "قرآن نهدر؟" دييه اولان تعريفڭ قيصه بر عربجهسى واردر.
— 275 —
اوچنجى قطره:آلتى نقطهدر. اوچنجى نقطهسنده: ناصلكه إنسان مختلف حاجاتِ جسمانيهيه مختلف وقتلرده محتاجدر. مثلا: هوايه هر آن، حرارته، صويه هر وقت، غدايه هر گون، ضيايه هر هفته محتاجدر. اويله ده حاجاتِ معنويهِٔ إنسانيه ده مختلفدر. بر قسمنه هر آن محتاجدر. لفظ اللّٰه گبى. بر قسمنه هر وقت محتاجدر. بسم اللّٰه گبى. بر قسمنه هر ساعت محتاجدر. "لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰه" گبى. و هكذا قياس ايت.
دردنجى قطره:آلتى نكتهدر. بشنجى نكتهسنده چوق آيتِ كريمه بولونماسندن؛ و اوراسى ده ايضاح مقامى اولماديغندن معجزاتِ قرآنيهيه حواله ايديلهرك او نكته طىّ ايديلمشدر. بعضًا بر حرفِ قرآنيده، قرآنڭ إعجازينى إثبات ايدن بو رساله و آرقداشلرى اولان "إشارات الإعجاز" و "معجزاتِ قرآنيه" رسالهلرى، قرآنِ حكيمڭ برر ألماس قلنجيدرلر.
آلتنجى قطره:بلاغتِ قرآنيهنڭ بر سرّينى كشف ايدهرك؛ أديبلرڭ اُنْظُرْ اِلٰى مَنْ قَالَ يعنى "كيم سويلهمش" ديمهلرينه مقابل اُنْظُرْ اِلٰى مَنْ قَالَ وَ لِمَنْ قَالَ وَ لِمَا قَالَ وَ فِيمَا قَالَ دييهرك إعجازِ قرآنيهيى پارلاتديرييور. بو آلتنجى قطره، بلاغتِ قرآنيه ايچون مهمّ بر آناختاردر.
بو قطره رسالهسندن صوڭره (الدرس الخامس) نامنده، رسالهِٔ نوردهكى اون برنجى سوزڭ خلاصهسى اولان، استاديمزڭ أسكى طلبهلرينه ويرديگى درس واردر. چوق اينجه معنالرى بيان ايدن بو كوچك رساله ايله مثنوئِ عربيهِٔ نوريهنڭ اوننجى رسالهسى ده بر دعا ايله ختامه أرر.
اَللّٰهُمَّ اخْتِمْ لَنَا بِالسَّعَادَةِ وَالشَّهَادَةِ وَالْكَرَامَةِ وَالْبُشْرٰى اٰمِينَ اٰمِينَ اٰمِينَ
— 276 —
إعتذار
فهرستى ختامه ايرن رسالهِٔ نورڭ عربى مثنوئِ شريفى، حياتڭ حياتى و غايهسى و أڭ يوكسك حقيقت اولان ايمانى تقليددن تحقيقه، تحقيقدن علم اليقين مرتبهسنه، علم اليقين مرتبهسندن عين اليقين درجهسنه و داها صوڭره ده حقّ اليقينه اولاشديران معظّم و محتشم و پك چوق رسالهلرى تضمّن ايدن محيط و خارقه بر أثردر.
بو أثرڭ حقيقى قيمتنى تبارز ايتديرهجك أڭ حقيقى فهرستى، ينه اونڭ عزيز و محترم مؤلّفى استاديمز ياپابيليردى. بزم چوق قيصه آڭلايشمز و ضعيف إدراكمز و قاصر فهممز و عربجهيه اولان وقوفسزلغمز، علماءِ متبحّرينڭ قطرهسنه بحر ديدكلرى بو أمثالسز أثرڭ فهرستنى قارئلره پك نقصان اولارق تقديم ايتمهمزڭ عامللرى اولمشدر.
محترم قارء! بو فهرسته باقوب ده طلسمِ كائناتڭ كشّافى، حقائقِ أشيانڭ مفتاحى، حكمتِ خلقتڭ دلّالى اولان بو معنوى خزينه حكمندهكى مجموعهيى ده او ميزان ايله طارتمه. چونكه بزدهكى عجز و نقصانلق او مجموعهنڭ قيمتيله مبسوطًا دگل، معكوسًا متناسبدر. گونشڭ بر ذرّه جام پارچهسندهكى تمثالنه باقوب ده "گونش ده بو قدردر" ديمه. چونكه او ذرّه، قابليتى قدر او گونشدن فيض آلير. سن ايسه آيينهڭڭ بيوكلگى نسبتنده او معنوى شمسدن فيض آلاجقسڭ.
هم بو مجموعهده بولونان يوزلرجه إعلملردن يالڭز پك آز بر قسمنڭ پك جزئى بر معناسى يالڭز إشارت ايچون ذكر ايديلمش. يوقسه هر بر رساله، حتّى هر
— 277 —
بر إعلم ايچون بو مثنوى فهرستنڭ مجموعى قدر بر فهرست ياپمق لازم گليردى. بوڭا ده نه بزم إقتدارِ علميمز و نه ده مقام و نه ده زمان مساعد دگلدر.
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا
رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا بِاَحْسَنِ قَبُولٍ هٰذِهِ الْفِهْرِسْتَةَ النَّاقِصَةَ بِحُرْمَةِ سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ وَ اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِينَ اٰمِينَ وَالْحَمْدُ ِللّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
مصطفى گُل و طاهرى موطلى
بو رسالهده تكرّر ايدن "فهرست" كلمهسى،
تلفّظ ايديلديگى گبى "فهرسته" اولارق
يازيلمشدر. آرزو ايدن "فهرست"
صورتنده دوزلتهبيلير.
بيڭ بارك اللّٰه.