— 5 —
اون بشنجى لمعه
رسالهلرڭ بر درجه موضوعلرينى و قيمتلرينى گوسترر شو لمعهيى يازمق ايچون بر سنه أوّل صبرى أفندى إلحاح ايله ايستهيوردى. اونڭ نامنه يازيلدى. صوڭره آڭلادم كه، چوقلر ايستهيورلر. هم ده چوق لزومى وار.
سعيد النورسى
— 6 —
إخطار:رسالهلرڭ قيمتلرينه و مزيتلرينه دائر بياناتى مدقّق و مقتدر قارداشلريمڭ يگرمى يدنجى مكتوبده درج ايديلن پارلاق و گوزل يوزر فقرهلرينه حواله ايدوب بو لمعهده يالڭز مختصر بر إشارتله ماهيت و أهمّيتلرندن بحث ايدهجگز. فضيلتلرينه دائر تفصيلات ايستهينلر او بليغ فقرهلره مراجعت ايتسونلر.
سعيد النورسى
— 7 —
بِسْمِ اللّٰهِ الرّحْمٰنِ الرّحِيمِ
آياتِ قرآنيهنڭ بر نوع تفسيرى اولان رسالهِٔ نور أجزالرينڭ مجمل بر فهرستهسيدر.
برنجى سوز
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ڭ چوق أسرارِ مهمّهسندن بر سرّينى گوزل بر تمثيل ايله تفسير ايدر. و "بسم اللّٰه" نه قدر قيمتدار بر شعارِ إسلامى اولديغنى گوسترر.
ايكنجى سوز
اَلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ مئالنده و ايمان حقّندهكى آيتلرڭ مهمّ بر سرّينى، غايت معقول بر تمثيل ايله (حاشيه-١): بو تمثيلڭ مئاليله، مهمّ بر مجلسده، آنقرهده اوتوز سنه أوّل ضيا گوكآلپ گبى مدهش بر ملحد شقِّ شفه ايتميهجك درجهده إلزام اولدى. تفسير ايدر.
— 8 —
اوچنجى سوز
يَا اَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا آيتنڭ مئالنده و عبوديت حقّندهكى آيتلرڭ مهمّ بر حقيقتنى، منطقى بر تمثيل ايله (حاشيه-٢): بو تمثيلڭ مئاليله، يگرمى بش مبعوث و ايچنده مهمّ قوماندانلر بولونديغى حالده، تسليمه مجبور اولديلر. تفسير ايدييور.
دردنجى سوز
اِنَّ الصَّلٰوةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا آيتنڭ مئالنده و نماز حقّندهكى آيتلرڭ مهمّ بر سرّينى، غايت معقول و منطقى بر تمثيل ايله تفسير ايدييور. ذرّه مقدار إنصافى بولونانى تسليمه مجبور ايدييور.
بشنجى سوز
اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ آيتنڭ مئالنده و تقوا و عبوديت حقّندهكى آيتلرڭ و وظيفهِٔ عبوديت و تقوانڭ مهمّ بر سرّينى غايت گوزل بر تمثيل ايله تفسير ايدييور. او تفسير هركسى إقناع ايدييور.
— 9 —
آلتنجى سوز
اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اَنْفُسَهُمْ وَاَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ آيتنڭ مئالنده و نفس و مالنى جنابِ حقّه صاتمق حقّندهكى آيتلرڭ غايت مهمّ بر سرّينى تفسير ايتمكله برابر؛ نفس و مالنى جنابِ حقّه صاتانلرڭ بش درجه كار ايچنده كار و صاتميانلرڭ بش درجه خسارت ايچنده خسارت قزاندقلرينى، غايت مقنع بر تمثيل ايله تفسير ايدييور. حقيقته قارشى مهمّ بر قپو آچييور.
يدنجى سوز
يُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْيَوْمِ اْلٰاخِرِ ٭ اِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللّٰهِ الْغَرُورُ
آيتنڭ مئالنده و "ايمانِ بِاللّٰه واليوم الآخر" و حياتِ دنيويه حقّندهكى آيتلرڭ مهمّ بر سرّينى غايت معقول بر تمثيل ايله تفسير ايتمكله برابر، أهلِ غفلت حقّنده دنيانڭ نه قدر دهشتلى؛ و موت و أجل، نه قدر مدهش؛ و عجز و فقر، نه قدر أليم اولديغنى و أهلِ هدايت حقّنده حياتِ دنيويهنڭ ايچ يوزى، نه قدر گوزل؛ و قبر و أجل و عجز و فقر، ناصل برر وسيلهِٔ سعادت بولونديغنى غايت قطعى بر طرز ايله إثبات ايدر. سعادتِ داريْنه گيدن يولى گوسترر.
— 10 —
سكزنجى سوز
اَللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ و اِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللّٰهِ الْاِسْلَامُ آيتلرينڭ مئالنده ماهيتِ دنيا و دنياده ماهيتِ إنسان و إنسانده ماهيتِ دين حقّندهكى آياتڭ مهمّ بر سرّينى (صحفِ إبراهيمهده أصلى بولونان) گوزل و پارلاق بر تمثيل ايله تفسير ايتمكله برابر، دنيانڭ ماهيتنى و دنيادهكى روحِ إنسانى و إنساندهكى دينڭ قيمتنى گوسترمكله برابر، دينسز إنسان أڭ بدبخت مخلوق اولديغنى إثبات ايتمكله و شو عالمڭ طلسمنى آچمق و روحِ بشرى ظلماتدن قورتارمق چارهلرينى گوسترمكله برابر، غايت لطيف و گوزل بر موازنه ايله؛ فاسق اولان بدبخت آدمڭ مدهش وضعيتنى، صالح اولان بختيار آدمڭ سعادتلى وضعيتنى گوسترييور.
طوقوزنجى سوز
فَسُبْحَانَ اللّٰهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ
آيتنڭ مئالنده و بش وقت نماز حقّندهكى آياتڭ غايت مهمّ بر سرّينى "بش نكته" ايله تفسير ايتمكله برابر، معلوم بش وقته نمازڭ حكمتِ تخصيصنى او قدر گوزل و شيرين بر طرزده بيان ايدر كه؛ ذرّه مقدار شعورى بولونان بر إنسان، بو جاذبهدار حكمت و پارلاق حقيقته قارشى تسليمه مجبور اولور. و جسدِ إنسان هوايه، صويه، غدايه محتاج اولديغى گبى، روحِ إنسان دخى نمازه اويلهجه محتاج بولونديغنى غايت قطعى بر صورتده بيان ايدر.
— 11 —
اوننجى سوز
فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
آيتنڭ مئالنده و حشر و آخرت حقّندهكى آياتڭ مهمّ بر حقيقتنى، اون ايكى منطقى و معقول صورتِ تمثيليه ايله و اون ايكى حقائقِ قاطعهِٔ باهره ايله تفسير ايتمكله برابر، ايمانِ بِالآخرتى او قدر قوّتلى بر صورتده إثبات ايدر كه؛ بتون بتون قلبى ئولمهمش و بتون بتون عقلى سونمهمش بر إنسان، او إثباته قارشى تسليم اولور. إذنِ إلٰهى ايله ايمانه گلير. ايمانه گلمزسه ده إنكاردن واز گچمگه مجبور اولور.
اون برنجى سوز
وَالشَّمْسِ وَضُحٰيهَا ٭ وَالْقَمَرِ اِذَا تَلٰيهَا ٭ وَالنَّهَارِ اِذَا جَلّٰيهَا ٭ وَ الَّيْلِ اِذَا يَغْشٰيهَا ٭ وَ السَّمَاءِ وَمَا بَنٰيهَا ٭ وَ الْاَرْضِ وَمَا طَحٰيهَا ٭ وَ نَفْسٍ وَمَا سَوّٰيهَا ٭ فَاَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوٰيهَا ٭ قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَا ٭ وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰيهَا
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ
آيتلرينڭ يوكسك و گنيش بر حقيقتنى سورهِٔ شمسڭ معجزانه إشارت ايتديگى و كائناتى منتظم بر سراى صورتنده گوسترديگى علوى و وسعتلى بر تمثيل ايله تفسير ايتمكله برابر، ماهيتِ إنسانيهدهكى وظائفِ عبوديت و جهازاتِ إنسانيهيى و ربوبيتِ إلٰهيهنڭ أنواعِ تجلّياتنه قارشى عبوديتِ إنسانيهنڭ مقابلهلرينى او قدر گوزل بر صورتده
— 12 —
إثبات ايدييور كه؛ سورهِٔ والشّمسڭ معجزانه اولان إشارتنى خارقه بر صورتده و أڭ عظيم بر دائرهده أعظم بر ربوبيتى، أكمل بر عبوديتله قارشيلاشديرييور.
اون ايكنجى سوز
وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِىَ خَيْرًا كَثِيرًا ٭ وَ بِالْحَقِّ اَنْزَلْنَاهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ
آيتلرينڭ مئالنده و حكمتِ قرآنيهنڭ فضيلتى حقّنده يوزر آياتڭ مهمّ بر حقيقتنى، حكمتِ فلسفه ايله حكمتِ قرآنيهنڭ موازنهسى صورتنده غايت پارلاق بر تمثيل ايله تفسير ايتمكله قرآنڭ بر معجزهسنى و إعجازينى و اونڭ قارشيسنده حكمتِ فلسفهنڭ عجزينى و سقوطنى خارقه بر صورتده إثبات ايدر، كورلره ده گوسترر. بو سوز، اون برنجى سوز گبى غايت مهمدر. هركس اونلره محتاجدر.
اون اوچنجى سوز
وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْاٰنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ
آيتيله،
وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِى لَهُ
آيتنڭ مئالنده و حكمتِ قرآنيهنڭ قدسيتى و وسعتى و شعردن إستغناسى حقّندهكى آياتڭ مهمّ بر سرّينى تفسير ايتمكله برابر؛ قرآنِ معجز البيانڭ يوكسك معجزانه حكمتنى، فلسفهنڭ آشاغى و طار حكمتى ايله موازنه ايدييور. حكمتِ قرآنيهدهكى كثرت و وسعتى و فلسفهنڭ فقر و إفلاسنى مختصر بيان ايتمكله برابر، قرآنڭ شعردن إستغناسنڭ و عدمِ تنزّلنڭ سببى، حقائقِ قرآنيهنڭ يوكسكلگى و پارلاقلغى اولديغنى گوسترر. و مهمّ بر تمثيل ايله بر نوع إعجازِ قرآنيهيى بيان ايدر.
— 13 —
اون دردنجى سوز
طار عقللره صيغيشميان يوكسك و گنيش بر قسم حقائقِ قرآنيهيى گوزه گورونن أمثال و نظيرهلريله فهمه تقريب ايدييور. مثلا:
خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ فِى سِتَّةِ اَيَّامٍ ٭ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ ٭ وَ السَّمٰوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ٭ اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ٭ وَمَا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ
آيتلرينڭ غايت يوكسك و غايت گنيش حقيقتلرينى تمثيل و تنظير ايله عقله قبول ايتديرر و قلبى إقناع ايدر بر طرزده بيان ايدييور. آخرنده، نفسِ أمّارهيه مؤثّر بر سيللهِٔ ايقاظ وار. نفسه أسير اولان اونى اوقوسه و قبول ايتسه، أسارتدن قورتولور.
اون بشنجى سوز
وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ
آيتنڭ مئالنده و ملائكه ايله شيطانلرڭ مبارزهلرى حقّندهكى آياتڭ، قوزموغرافياجيلرڭ طار عقللرينه يرلشمهين مهمّ بر سرّينى، "يدى باصامق" ناميله يدى محكم حجّت و متين بر مقدّمه ايله تفسير ايدييور. و شو آيتڭ سماسندن أوهامِ شيطانيهيى رجم ايدوب طرد ايدر.
— 14 —
اون آلتنجى سوز
اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ٭ فَسُبْحَانَ الَّذِى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
آيتلرينڭ مئالندهكى چوق آياتڭ إفاده ايتديگى: "أحديتِ ذاتيهسى ايله كلّيتِ أفعال؛ و وحدتِ شخصيهسيله معينسز عموميتِ ربوبيت و فردانيتيله شريكسز شمولِ تصرّفات؛ و مكاندن منزّهيتيله هر يرده حاضر بولونماسى و نهايتسز علويتيله هر شيئه ياقين اولماسى؛ و بر تك ذاتِ أحدى اولمقله هر شيئى بِالذّات ألنده طوتمق" اولان حقائقِ عاليهِٔ قرآنيهنڭ "درت شعاع" ناميله غايت مهمّ بر سرّينى تفسير ايدييور. و او حقائقى مستقيم عقللره و سليم قلبلره تسليم ايتديرييور.
اون يدنجى سوز
اِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْاَرْضِ زِينَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ اَيُّهُمْ اَحْسَنُ عَمَلًا ٭ وَاِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيدًا جُرُزًا ٭ وَمَا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا اِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ
آيتلرينڭ مئاللرنده: لذّتِ حيات ايچنده ألمِ موت و سُرورِ وصال ايچنده ألمِ زوال حقّندهكى آياتڭ مهمّ بر سرّينى و إسمِ قهّاره قارشى رحمٰن إسمنڭ جلوهسنى غايت گوزل بر صورتله گوستروب تفسير ايدييور. و أهلِ ايمان ايچون دنيانڭ ماهيتنى، سيّار بر تجارتگاه و موقّت بر مسافرخانه و بر قاچ گونلك بر تشهيرگاه و قيصه بر مدّت ايچون ايشلهيهجك بر تزگاه و أخذ و إعطا ايچون يول اوستنده قورولمش بر پازار اولديغنى گوستروب، دنيادن برزخ و آخرت طرفنه إنسان سياحتنى
— 15 —
سَوْديرر و دهشتنى إزاله ايدر. و بو سوزڭ آخرنده بعض نسخهلرده "سياه طوتڭ ميوهسى" ناميله قيمتدار و جاذبهدار و شعر قيافتنده بر قاچ حقيقت وار.
اون سكزنجى سوز
بو سوز، "ايكى مقام"در.
ايكنجى مقامى يازيلمامش. برنجى مقامى اوچ نقطهدر.
برنجيسى:
لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا اَتَوْا وَيُحِبُّونَ اَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا
آيتنڭ فخره مفتون، شهرته مبتلا، مدحه دوشكون، خودبين نفسِ أمّارهنڭ قفاسنه سيللهِٔ تأديبى ووران بر سرّينى،
ايكنجيسى:
اَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ نڭ، چركين و بحثى خلافِ أدب گورونن شيلرڭ گوزل جهتلرينى گوسترن بر سرّينى،
اوچنجيسى:
اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ آيتنڭ رسالتِ أحمديهيه (عصم) دائر اينجه فقط قوّتلى بر دليلنى گوسترن بر سرّينى تفسير ايدر.
اون طوقوزنجى سوز
يٰس ٭ وَالْقُرْاٰنِ الْحَكِيمِ ٭ اِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ آيتنڭ مئالندهكى يوزر آياتڭ أڭ مهمّ حقيقتلرى اولان رسالتِ أحمديهيى (عصم) "اون درت رشحه" ناميله اون درت قطعى و پارلاق و محكم برهانلرله تفسير و إثبات ايدييور.
— 16 —
و أڭ معنّد بر خصمى دخى إلزام ايدر. گونش گبى رسالتِ أحمديهيى (عصم) إظهار ايدييور.
يگرمنجى سوز"
ايكى مقام"در.
برنجى مقامى:سورهِٔ بقرهنڭ باشنده حضرتِ آدمه مَلكلرڭ سجدهسى و بر بقرهنڭ ذبحى و طاشلردن صو چيقماسى حقّندهكى اوچ مهمّ آيته قارشى شيطانڭ غايت مدهش اوچ شبههسنى اويله بر طرزده ردّ ايدوب محو ايدر كه شيطانى و شيطان گبى إنسانلرى اويله دسيسهلردن پريشان ايدوب واز گچيرييور. چونكه اونلر، تنقيد و إعتراضلريله لمعاتِ إعجازيهنڭ قپوسنى آچديرتديلر. او اوچ آيتدن اوچ لمعهِٔ إعجازيه گوروندى.
ايكنجى مقامى:معجزاتِ أنبيا (عليهم السلام) يوزنده پارلايان بر معجزهِٔ قرآنيهيى گوسترمكله برابر، معجزاتِ أنبيايه دائر آياتِ قرآنيهنڭ نه قدر معنيدار و حكمتمدار اولدقلرينى گوسترر. و قرآنده قپالى قالمش چوق دفينهلر بولونديغنى إخطار ايدر.
يگرمى برنجى سوز"ايكى مقام"در.
برنجى مقامى:نمازڭ او قدر گوزل بر طرزده قيمتنى و فائدهسنى گوسترر كه، أڭ تنبل و أڭ فاسق آدمه دخى نمازه قارشى بر إشتياق ويرر و غيرته گتيرر.
— 17 —
ايكنجى مقامى:شيطانڭ چوق إستعمال ايتديگى مهمّ دسيسهلرينى إبطال ايدييور. و وسوسهسى ايله مؤمنلرڭ قلبنده آچديغى يارهلرڭ بشنه، گوزل مرهملر تعريف ايدييور.
يگرمى ايكنجى سوز
فَاعْلَمْ اَنَّهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ٭ اَللّٰهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ
مئالنده و توحيدِ حقيقى حقّندهكى يوزر آياتڭ مهمّ بر حقيقتنى "ايكى مقام" ايله تفسير ايدر.
برنجى مقام:غايت گوزل و پارلاق و محكم بر حكايهِٔ تمثيليه ايله اون ايكى باصامق حكمنده "اون ايكى برهان" ايله وحدانيتِ إلٰهيهيى، او قدر قطعى بر صورتده إثبات ايدر كه: أڭ متمرّد مشركلرى ده توحيده مجبور ايدييور. و قولاى فقط قوّتلى و بسيط فقط پارلاق بر صورتده واجب الوجودڭ وجودينى و وحدتنى و أحديتنى بتون صفات و أسماسيله إثبات ايدر.
ايكنجى مقامى ايسه:حقيقتِ توحيدى و توحيدِ حقيقىيى، "اون ايكى لمعه" ناميله حكايهِٔ تمثيليهنڭ پردهسى آلتنده اون ايكى برهانِ باهره ايله وحدانيتِ إلٰهيهيى إثبات ايتمكله برابر، أوصافِ جلاليه و جماليه و كماليهسنى وحدانيت ايچنده إثبات ايدييور. او لمعهلردهكى دليللر (حاشيه): باشده پارلاقلغنى گوسترمييور، بشدن صوڭره پارليور. او قدر قطعيدر كه، هيچ بر شبهه يرى قالمييور. و او قدر كلّيدرلر كه، موجودات عددنجه، بلكه ذرّات صاييسنجه معرفت اللّٰهه پنجرهلر آچييور. و اونڭ ايله واجب الوجودڭ وجودينى، عموم صفات و أسماسيله أڭ معنّدلره قارشى إثبات ايدييور.
— 18 —
يگرمى اوچنجى سوز
لَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ فِى اَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ٭ ثُمَّ رَدَدْنَاهُ اَسْفَلَ سَافِلِينَ ٭ اِلَّا الَّذِينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
آيتلرينڭ مئالندهكى چوق آياتڭ ايمانه دائر و ترقّيات و تدنّياتِ إنسانيهيه مدار حقيقتلرينى "بش نقطه" ايله و "بش نكته" ايچنده هركسه تعلّق ايدن و هركس اوڭا محتاج اولان اون مبحث ايله او سرِّ عظيمى تفسير ايدر. إستعداداتِ إنسانيه ايله وظائفِ إنسانيهيى، غايت معقول و مقبول بر صورتده بيان ايدر.
بو سوز، شيمدىيه قدر بيڭلر آدمى خٰوابِ غفلتدن قورتارديغى گبى، چوقلرينى ده ايمانه گتيرمش. غايت قيمتدار و يوكسك اولمقله برابر، تمثيللر ايله فهمى قولايلاشمش، هركس اونڭ ديلنى آڭلايور.
يگرمى دردنجى سوز
اَللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ لَهُ الْاَسْمَاءُ الْحُسْنٰى
آيتنڭ مئالنده و أسماءِ حسنىنڭ جلوهلرى حقّندهكى چوق آياتڭ معظّم بر حقيقتنى بش دال ناميله مباحثِ عظيمه ايله تفسير ايدييور. برنجى و ايكنجى داللرى، مهمّ أسرارڭ مختصر بر خزينهسيدر. اوچنجى دال، حديثلره گلن أوهامى اون ايكى قاعده ايله ردّ ايدر. أوهامڭ أساسلرينى كسر. دردنجى دال، كائنات سراينده إستخدام اولونان نباتات
— 19 —
و حيوانات و إنسان و ملائكه طائفهلرينڭ سرِّ إستخداملرينى و گوزل وظيفهِٔ عبوديت و تسبيحلرينى و حشمتِ ربوبيتِ إلٰهيهيى جاذبهدار بر طرزده بيان ايدر. بشنجى دال،
اَللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ لَهُ الْاَسْمَاءُ الْحُسْنٰى
آيتنڭ شجرهِٔ نورانيهسنڭ حدسز ميوهلرندن بش ميوهسنى غايت پارلاق و گوزل بر صورتده گوسترييور. بو بش ميوه و اوتوز برنجى سوزڭ آخرندهكى بش ميوه، چوق شيريندرلر. طاتلى علم ايستهينلر اونلرى آلسين اوقوسون.
يگرمى بشنجى سوز
قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْاِنْسُ وَالْجِنُّ عَلٰى اَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا اْلقُرْاٰنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا
آيتنڭ حقيقتنى تأييد ايدن يوزر آياتڭ أڭ مهمّ بر حقيقتى اولان إعجازِ قرآنىيى تفسير ايدر. اوچ شعاع ايچنده قرق وجوهِ إعجازيهيى بيان و تفسير ايدييور كه؛ قرآن، كلام اللّٰه اولديغنى؛ گوندوزدهكى ضيا، گونشڭ وجودينى گوسترديگى گبى، اويلهجه گوسترر و إثبات ايدر. نصفِ أوّل چندان سرعتلى تأليف ايديلمش، فقط إستراحتِ قلب ايله يازيلديغى ايچون ايضاحليدر. نصفِ آخر بعض أسبابِ مهمّهيه بناءً مختصر و مجمل قالمشدر. فقط بونڭله برابر هر طائفهيه گوره (و نه فكرده بولونورسه بولونسون) بو مبارك سوز، إعجازِ قرآنى اوڭا گوسترر و إثبات ايدر. بو سوز شيمدىيه قدر إعجازِ قرآنه قارشى چوق معنّدلرى سرفرو ايتديرهرك سجدهيه گتيرمش.
— 20 —
يگرمى آلتنجى سوز
وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ٭ ثُمَّ اَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ... الخره
مئالندهكى آياتڭ سرِّ قدره عائد و "ايمانِ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَ شَرِّهِ مِنَ اللّٰهِ تَعَالٰى"نڭ إثباتنه مدار مهمّ بر حقيقتنى درت مبحث ايله اويله بر صورتده تفسير ايدر كه؛ خواصّڭ فكرلرى يتيشمديگى أسرارِ قدريهيى، بسيط عواملرڭ ذهنلرينه تقريب ايدوب آڭلاتديرييور. خاتمهسنده، أڭ قيصه و أڭ سليم و أڭ مستقيم بر طريقڭ أساسنى "درت خطوه" ناميله تزكيهِٔ نفسڭ و تكمّلِ روحڭ مدارى اولان درت مهمّ درسى ويرييور. و خاتمهنڭ خاتمهسنده مسائلِ متفرّقهدن آلتى مسئله وار كه، بريسى سورهِٔ فتحڭ آخرندهكى آيتڭ بر سرِّ إعجازيهسنى آچييور.
يگرمى يدنجى سوز
وَلَوْ رَدُّوهُ اِلَى الرَّسُولِ وَ اِلٰى اُولِى الْاَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْلَا فَضْلُ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ اِلَّا قَلِيلًا
آيتنڭ مئالندهكى آياتڭ إجتهاده دائر مهمّ بر حقيقتنى تفسير ايدر. و بو زمانده حدّندن تجاوز ايدوب إجتهاددن دم وورانلرڭ حدّينى بيلديروب، إختلافِ مذاهبڭ سرّينى گوزل بيان ايدر. "بو زمانده أسكى زمان گبى إجتهاد ايدهبيليرز" ديينلرڭ نه قدر ياڭليش خطا ايتدكلرينى إثبات ايدر. بو سوزڭ ذيلنده صحابهِٔ گزينڭ أوليادن يوكسك اولان مرتبهلرينى غايت پارلاق بر صورتده و قطعى بر طرزده إثبات
— 21 —
ايتمكله برابر، صحابهلرڭ نوعِ بشر ايچنده أنبيادن صوڭره أڭ ممتاز شخصيتلر اولدقلرينى و اونلره يتيشيلمديگنى قطعى بر صورتده إثبات ايدر.
يگرمى سكزنجى سوز
وَبَشِّرِ الَّذِينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ اَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هٰذَا الَّذِى رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَاُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا اَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
آيتنڭ جنّته و سعادتِ أبديهيه دائر حقيقتنى تأييد ايدن يوزر آياتڭ مهمّ بر حقيقتنى ايكى مقامله تفسير ايدر.برنجى مقام:"بش سؤال و جواب" ناميله جنّتڭ لذائذِ جسمانيهسنه و حوريلر حقّنده مدارِ تنقيد اولمش مسئلهلرى اويله گوزل بر صورتده بيان ايدر كه، هركسى إقناع ايدر.ايكنجى مقام:عربىّ العباره اولارق اون ايكى لاسيّما كلمهسيله باشلار و غايت قوّتلى و قطعى و هيچ بر جهتده صارصيلماز، حشره دائر، جنّت و جهنّمڭ حقّانيتنه مدار بيڭلر برهانى تضمّن ايدن بر برهانِ باهردر كه؛ او برهان، اوننجى سوزڭ منشئى و أساسى و خلاصهسيدر.
يگرمى طوقوزنجى سوز
قُلِ الرُّوحُ مِنْ اَمْرِ رَبِّى ٭ وَ الْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ مَلٰئِكَتِهِ ٭ وَ مَا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ ٭ مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ
— 22 —
آيتلرينڭ مئالندهكى يوزر آياتڭ حشر و بقاءِ روحه و ملائكهيه دائر اوچ مهمّ حقيقتنى تفسير ايدر. بقاءِ روحى او قدر گوزل إثبات ايدر كه؛ جسدڭ وجودى گبى، روحڭ بقاسنى گوسترر. و ملائكهنڭ وجودلرينى، آمريقا إنسانلرينڭ وجودلرى گبى إثبات ايدر. و حشر و قيامتڭ وجود و تحقّقلرينى او قدر منطقى و عقلى بر صورتده إثبات ايدر كه: هيچ بر فيلسوف، هيچ بر منكِر إعتراضه مجال بولاماز. تسليم اولمازسه ده ملزم اولور. خصوصًا آخرندهكى "رمزلى نكتهنڭ سرّى" ناميله حشرِ أكبرڭ أسبابِ موجبهسنى و حكمتلرينى اويله بر طرزده بيان ايدر كه؛ طلسمِ كائناتڭ اوچ معمّاسندن بر معمّاسنى غايت پارلاق بر صورتده حلّ ايدر.
(حاشيه): يگرمى طوقوزنجى سوزڭ گوز ايله گورونن بر كرامتى وار. او كرامتى گوسترر نسخهلر يازيلمشدر. او كرامتى گوسترمهين نسخهلر، خطِّ حقيقيسنه راست گلمهمش. أزجمله، اون آلتى صحيفهسنده إختيارسز، تصنّعسز هر صحيفهنڭ سطرلرينڭ باشلرنده اون آلتى ألف گلمسيدر.
اوتوزنجى سوز
قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَا ٭ وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰيهَا
آيتيله
عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِى السَّمٰوَاتِ وَلَا فِى الْاَرْضِ وَلَا اَصْغَرُ مِنْ ذٰلِكَ وَلَا اَكْبَرُ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ
آيتلرينڭ أنانيتِ إنسانيه و تحوّلاتِ ذرّات حقّندهكى حقيقته دائر گلن آياتڭ ايكى مهمّ سرّينى ايكى مقصد ايله بيان ايدر.برنجى مقصد،أنانيتِ إنسانيهنڭ معمّاىِ عجيبهسنى حلّ ايدهرك
— 23 —
سلسلهِٔ ديانت ايله سلسلهِٔ فلسفهنڭ منشألرينى غايت پارلاق بر طرزده گوسترر.ايكنجى مقصد،تحوّلاتِ ذرّاتڭ طلسمنى كشف ايدييور. ذرّاتڭ حركاتنى، او درجه حكمتلى و منتظم گوسترييور كه؛ او عموم ذرّهلر، سلطانِ أزلينڭ محتشم و معظّم بر اوردوسى و مطيع و مسخّر مأمورلرى اولديغنى قطعى دليللرله إثبات ايدر. يگرمى طوقوزنجى سوز ناصلكه طلسمِ كائناتڭ اوچ معمّاسندن بريسنى كشف ايتمش. بو اوتوزنجى سوز دخى عقللرى حيرتده بيراقان و فيلسوفلرى سرسملشديرن او طلسمڭ اوچ معمّاسندن ايكنجى معمّاسنى حلّ ايتمشدر. خصوصًا خاتمهسنده يدى حكمت و يدى قانونِ عظيم ايله بر إسمِ أعظمڭ تجلّيسنى گوسترمكله؛ تحوّلاتِ ذرّاتڭ حكمتنى غايت قطعى و پارلاق بر صورتده گوسترديگى گبى، ذىحيات جسملرينى، او ذرّاتڭ سير و سفرينه بر مسافرخانه و بر قيشله و بر مكتب حكمنده گوسترر،
(حاشيه): بو اوتوزنجى سوز چيقديغى زمان، قلبنى غائب ايتمش بر آدم اوقويوب أهمّيت ويرميهرك، ياتاركن ياصديغنڭ آلتنه قويمش، ياتمش. رؤياسنده اوچ دفعه بربرى اوستنه او آدمى بوغمق ايچون بوغازينى صيقمشلر. او آدم اويانوب تكرار ياتار. ينه عين حال... رؤياسنده اوڭا دينيلمش: "نه ايچون باشڭڭ آلتنه بونى بيراقييورسڭ؟ حرمتسزلك ايتدڭ." او آدم ده تمرّدى ترك ايدوب كمالِ حرمتله او رسالهيى آلوب رافه بيراقير. صوڭره ياتار. صباحلين راست گلدكلرينه حكايه ايدر.
هم خدمتِ قرآنيهده مهمّ بر ركن اولان خسرو، او رسالهنڭ كنديسنه تسليمندن مقدَّم پيغمبر عليه الصلاة والسلامله مناسبتدار بر رؤيا گورمش. بو سوز، گورديگى رؤيانڭ حقيقتلرينى تعبير ايتديگنى، بو سوزڭ او گون ألنه گچمهسيله گورمش. و بو رؤيا اونڭ ايچون بر كرامتِ قطعيه حكمنه گچمكله، تماميله خدمته تسليم اولمش و نورڭ قهرمانى اولمشدر.
إثبات ايدر.
— 24 —
اوتوز برنجى سوز
سُبْحَانَ الَّذِى اَسْرٰى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اِلَى الْمَسْجِدِ الْاَقْصَى الَّذِى... الخر. ٭ وَ النَّجْمِ اِذَا هَوٰى
آيتلرينڭ حقيقتنى تأييد ايدن آياتڭ أڭ مهمّ بر حقيقتى اولان معراجِ أحمديهيى (عصم) و او معراج ايچنده كمالاتِ محمّديهيى (عصم) و او كمالات ايچنده رسالتِ أحمديهيى (عصم) و او رسالت ايچنده چوق أسرارِ ربوبيتى تفسير ايدر و قطعى دليللرله إثبات ايدر بر رسالهدر. مختلف طبقاتدن اولان إنسانلردن بو رسالهيى كيم گورمشسه، قارشيسنده حيران اولوب، عقلدن اوزاق مسئلهِٔ معراجى أڭ ظاهر و واجب و لازم بر طرزده گوسترديگنى قبول ايدييورلر. خصوصًا او شجرهِٔ نورانيهِٔ معراجڭ آخرلرنده بش يوز ميوهدن "بش ميوه"سنى او قدر گوزل تصوير ايدر كه؛ ذرّه مقدار ذوقى، شعورى بولونان اونلره مفتون اولور.
اوتوز ايكنجى سوز"اوچ موقف"در.
برنجى موقف:لَوْ كَانَ فِيهِمَا اٰلِهَةٌ اِلَّا اللّٰهُ لَفَسَدَتَا آيتنڭ مئالندهكى يوزر آياتڭ وحدانيته دائر أڭ مهمّ حقيقتنى اويله بر صورتده إثبات ايدر كه؛ شرك و كفر يولنى محال و ممتنع گوسترر. كائناتڭ أطرافندن كفر و شركى طرد ايدر. ذرّات
— 25 —
عددنجه وحدانيتڭ دليللرى بولونديغنى بيان ايدر. غايت لطيف و يوكسك و منطقى بر محاورهِٔ تمثيليه صورتنده، حدسز گنيش مسائلى او تمثيل ايچنده درج ايدوب گوسترر. و ذيلنده غايت لطيف بر قاچ مسئله وار كه؛ حقيقت اولدقلرى حالده شعرڭ أڭ پارلاق و گنيش خيالندن داها پارلاق، داها گنيشدر.
ايكنجى موقف:قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ ٭ اَللّٰهُ الصَّمَدُ ڭ حقيقتنه دائر سرِّ أحديته و وحدته گلن تشكيكات و أوهامى إزاله ايدر. أهلِ ضلالتڭ أهلِ توحيده قارشى ايتدكلرى إعتراضاتى قطعى بر صورتده ردّ ايدييور. برنجى موقفدن داها قوّتلى، آياتِ قرآنيهنڭ وحدانيته دائر معجزانه إثباتلرينى گوسترر. أحديتِ ذاتيه ايله بتون أشيايى بردن بر آنده تدبير و تربيه ايتمك اولان حقيقتِ معظّمهِٔ قرآنيهيى غايت گوزل و واضح بر تمثيل ايله إثبات ايدر. عقلى إقناع و قلبى تسليمه مجبور ايدر.
و بِالخاصّه بو ايكنجى موقفڭ خاتمهسندن أوّل ايكنجى تمثيلڭ نتيجهسنده ذاتِ أقدسِ إلٰهيهدن هيچ بر شى صاقلانمديغنى و هيچ بر شى اوندن گيزلنهمديگنى، هيچ بر فرد اوندن اوزاق قالماديغنى، هيچ بر شخص كلّيتِ قدسيه كسب ايتمهدن اوڭا ياناشهمديغنى و ربوبيتنده و تصرّفنده بر ايش، بر ايشه مانع اولماديغنى و هيچ بر ير اونڭ حضورندن خالى قالماديغنى، هر شيده باقار و ايشيتير سمع و بصرينڭ جلوهسى بولونديغنى، سلسلهِٔ أشيا أمرلرينڭ سرعتِ جريانلرينه برر تل، برر طمار حكمنه گچديگنى، أسباب و وسائط صِرف ظاهرى بر پرده اولديغنى، هيچ بر يرده بولونمديغى حالده هر يرده علم و قدرتيله بولونديغنى، هيچ بر تحيّز و تمكّنه محتاج اولماديغنى و اوزاقلق و گوچلك و طبقاتِ وجودڭ پردهلرى اونڭ قربيتنه و تصرّفنه و شهودينه مانع اولماديغنى و مادّيلرڭ، ممكنلرڭ،
— 26 —
كثيفلرڭ، كثيرلرڭ، محدودلرڭ خاصّهلرى اونڭ دامنِ عزّتنه ياناشهمديغنى و تغيّر و تبدّل و تحيّز و تجزّى گبى أمرلردن مجرّد، منزّه، مبرّا و مقدّس اولديغنى غايت گوزل بر صورتده إثبات ايدر. بو ايكنجى موقفڭ خاتمهسنده سرِّ أحديته دائر عربىّ العباره غايت مهمّ بر پارچه ترجمهسيله برابر غايت پارلاق بر صورتده چوق مسائلِ مهمّهيى إفاده ايدر. خصوصًا إنسانڭ محاسبهِٔ أعمالى ايچون حشر و نشرى ياپمق، قوجه كائناتى تغيير و تبديل و تخريب و تعمير ايتمك سرّينى بيان ايدر.
اوچنجى موقف:
وَمَا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا اِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ ٭ وَ اِنَّ الدَّارَ اْلٰاخِرَةَ لَهِىَ الْحَيَوَانُ
آيتلرينڭ مئالندهكى يوزر آياتڭ مهمّ بر حقيقتنى غايت مهمّ بر موازنه ايله بيان ايدر. أهلِ ضلالت حقّنده حياتِ دنيويه نه قدر مدهش نتيجهلر گتيرديگنى و أهلِ هدايت حقّنده نه قدر گوزل نتيجهلر و غايهلر ويرديگنى گوسترر. خصوصًا، محبّت حقّندهكى ثمراتِ دنيويه و اُخرويه؛ أهلِ ضلالت ايچون نه قدر أليم، أهلِ هدايت ايچون نه قدر خوش اولديغنى گوسترر. بو اوچنجى موقف حقّنده بعض مدقّق قارداشلريمز ديمشلر كه: "سائر رسالهلر ييلديزلر اولسه، بو گونشدر." ديگر برى اوڭا مقابل ديمش: "هر بر رساله، كندى عالمنده و كندينه مخصوص سماءِ حقيقتده برر گونشدر. اوزاق اولانلره ييلديز، ياقين اولانلره شمسدرلر."
(حاشيه): بو موقفڭ برنجى مستنسخ، (توافقدن هيچ خبريمز يوقكن) عجله و بعضًا گيجه وقتنده يازديغى بر نسخهسنده خارقه بر توافقى گوردك. بعضًا بر صحيفهده اوتوز توافقات بولونويور. او إختيارسز اولان توافقاتى او موقفڭ بر سرِّ كرامتى تلقّى ايتدك.
— 27 —
اوتوز اوچنجى سوز
اوتوز اوچ مكتوبدر. اون بشى، كوچك سوزلر گبى كوچكدرلر. متباقيسى بيوكدرلر. كوچكلردن ايكى صحيفهلى بولونديغى گبى، بيوكلردن ده درت يوز صحيفه قدر اولانى واردر. حتّى اوتوز برنجى مكتوبڭ ياريسى اون بش رساله اولمشدر.
٭ ٭ ٭
— 28 —
فهرستهِٔ مكتوبات
برنجى مكتوب
درت سؤالڭ جوابيدر.
برنجى سؤال:حضرتِ خضرڭ حياتى حقّنده و او مناسبتله حياتڭ بش مرتبهسنى غايت گوزل و مقنع بر طرزده بيان ايدر.
ايكنجى سؤال:اَلَّذِى خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيٰوةَ
آيتندهكى موتى، نعمت صورتنده و مخلوق اولديغنڭ سرّينى غايت گوزل بر صورتده إثبات ايدر كه، موت دخى حيات گبى بر نعمت و حيات گبى مخلوق اولديغنى إثبات ايدر.
اوچنجى سؤال:"جهنّم نرهدهدر؟" جوابنده، غايت معقول بر صورتده يرينى بيان ايدر و گوسترر. جهنّمِ صُغرا و كبرايى تفريق ايدوب، فنّى بر طرزده و منطقى بر صورتده إثبات ايتمكله برابر؛ آخرتده غايت محتشم و پارلاق بر صورتده عظمت و ربوبيتِ إلٰهيهنڭ بر سرِّ عظيمنى و جهنّمِ كبرانڭ بر حكمتِ خلقتنى گوسترديگى گبى؛ جنّت و جهنّم، شجرهِٔ خلقتڭ ايكى ميوهسى و سلسلهِٔ كائناتڭ ايكى نتيجهسى و سَيْلِ شئوناتڭ و محصولاتِ معنويهِٔ أرضيهنڭ ايكى مخزنى، لطف و قهرڭ ايكى تجلّيگاهى اولديغنى گوسترر.
— 29 —
دردنجى سؤالڭجوابنده؛ محبوبلره اولان عشقِ مجازى عشقِ حقيقىيه إنقلاب ايتديگى گبى، قوجه دنيايه قارشى إنسانڭ عشقِ مجازيسى دخى، سرِّ ايمان ايله مقبول بر عشقِ حقيقىيه إنقلاب ايدهبيلديگنى غايت گوزل و مقنع بر صورتده إثبات ايدر.
ايكنجى مكتوب
بو زمانده ضرورت اولمادن، إرشادِ ناسه و نشرِ دينه چاليشانلرڭ، صدقهلرى و هديهلرى قبول ايتمهملرى لازم گلديگنڭ سرّينى درت سببله بيان ايدر. اِنْ اَجْرِىَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ آيتى ايله اِتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْئَلُكُمْ اَجْرًا آيتى گبى إنسانلردن إستغنا حقّندهكى آياتڭ مهمّ بر سرّينى تفسير ايدر. و علم و دينى نشره چاليشان إنسانلر، ممكن اولديغى قدر إستغنا و قناعتله حركت ايتمزسه؛ هم أهلِ ضلالتڭ إتهامنه هدف اولور، هم عزّتِ علميهيى محافظه ايدهمز. هم صلاحت و نشرِ دين گبى امورِ اُخرويهيه مقابل هديهلرى آلمق، آخرت ميوهلرينى دنياده فانى بر صورتده يمك ديمكدر.
اوچنجى مكتوب
فَلَا اُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ الْجَوَارِ الْكُنَّسِ
قَسَمنده و يمينندهكى علوى بر نورِ إعجازىيى و
وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتّٰى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ
آيتنڭ تشبيهندهكى پارلاق بر لمعهِٔ إعجازيهيى و
هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِى مَنَاكِبِهَا
— 30 —
آيتنده، كُرهِٔ أرضى، فضاىِ كائناتده يوزن بر سفينهِٔ ربّانيه اولديغنى گوسترن پارلاق بر حقيقتى تصوير ايدهرك، كُرهِٔ أرضدن جهنّمه گوچمك ايچون أهلِ ضلالتڭ سياحتنى و بتون أشيا بر تك ذاته إسناد ايديلسه، وجوب درجهسنده سهولت و قولايلق اولديغنى؛ أشيانڭ ايجادى متعدّد أسبابلره إسناد ايديلسه، إمتناع درجهسنده بر صعوبت و مشكلات اولديغنى غايت گوزل و مقنع و مختصر بر صورتده بيانيله ايكى نكتهِٔ مهمّهِٔ إعجازيهيى تفسير ايدر.
دردنجى مكتوب
وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِىَ خَيْرًا كَثِيرًا
آيتنڭ بر سرّى، رسالهِٔ نور حقّنده تجلّى ايتديگنى بيان ايدر.
هم:
"دير طريقِ نقشبندى لازم آمد چار ترك:
تركِ دنيا، تركِ عقبا، تركِ هستى، تركِ ترك"
دستورينه مقابل، عجزمندى طريقنده پك مهمّ بر دستورى بيان ايدر.
هم
اَفَلَمْ يَنْظُرُوا اِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا
آيتنڭ بر سرّينى؛ شعره بڭزر فقط شعر اولميان، منتظم فقط منظوم اولميان، غايت پارلاق فقط خيال اولميان، ييلديزلرى قونوشديران بر ييلديزنامه ايله تفسير ايدر.
— 31 —
بشنجى مكتوب
شريعتڭ بر خادمى و بر وسيلهسى اولان طريقته منسوب بعض ذاتلرڭ، طريقته فضله أهمّيت ويروب اوڭا قناعت ايدهرك حقائقِ ايمانيهنڭ نشرنده تنبللك و لاقيدلق گوستردكلرى مناسبتيله يازيلمش. و ولايتڭ اوچ قسمنى بيان ايدوب، أڭ مهمّ طريقت اولان ولايتِ كبرا، سرِّ وراثتله سنّتِ سنيهيه إتّباع و نشرِ حقائقِ ايمانيهده إهتمام اولديغنى إثبات ايدر. و طريقتلرڭ أڭ مهمّ غايهسى و فائدهسى و منتهاسى اولان إنكشافِ حقائقِ ايمانيه، رسالهِٔ نور ايله دخى اولابيلديگنى و رسالهِٔ نورڭ أجزالرى او وظيفهيى، طريقت گبى فقط داها قيصه بر زمانده گورديگنى گوسترييور.
آلتنجى مكتوب
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ٭ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ
آيتلرينڭ بر سرّينى، بربرى ايچنده حسّ ايديلمش بش نوع حزين غربتلر ظلمتنده نورِ ايمان و فيضِ قرآن و لطفِ رحماندن گلن بر نورِ تسلّينڭ بيانيله او سرّى تفسير ايدييور. بو مكتوب أڭ قاتى قلبى ده آغلاتديرهجق درجهده رقّتليدر. و أڭ مأيوس و مكدّر قلبى دخى فرحلانديرهجق درجهده نورليدر.
— 32 —
يدنجى مكتوب
منافقلرڭ إتهامندن برائتِ نبويه حقّنده گلن
مَا كَانَ مُحَمَّدٌ اَبَا اَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلٰكِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خَاتَمَ النَّبِيِّينَ ٭ فَلَمَّا قَضٰى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَىْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِى اَزْوَاجِ اَدْعِيَائِهِمْ
آيتلرينڭ مهمّ بر سرّينى تفسير ايدييور. رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ كثرتِ إزدواجى نفسانى اولماديغنى؛ بلكه أقوال و أفعالى گبى، أحوال و أطوارندن تظاهر ايدن أحكامِ شريعته واسطه اولمق ايچون خصوصى دائرهسنده زياده شاكردلرى بولونماسيدر. و حضرتِ زينبى تزوّجى، صِرف بر أمرِ إلٰهى و قدرِ ربّانى ايله اولديغنى بيان ايدييور. أسكى زمان منافقلرى گبى، يڭى زمان زنديقلرينڭ تنقيدلرينى قطعى بر صورتده قيرييور.
سكزنجى مكتوب
فَاللّٰهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ اَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ
ديين حضرتِ يعقوب عليه السلامڭ حضرتِ يوسف عليه السلامه قارشى حسّياتى عشق اولماديغنى، بلكه علوى بر مرتبهِٔ شفقت اولديغنى و شفقت عشقدن چوق يوكسك و كسكين بولونديغنى و إسمِ رحمٰن و إسمِ رحيمڭ وسيلهسى شفقتدر دييه بيان ايدهرك بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ڭ گوزل بر سرّينى، فَاللّٰهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ اَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ ڭ پارلاق بر نكتهسنى تفسير ايدييور.
— 33 —
طوقوزنجى مكتوب
كرامت و إكرام و عنايت و إستدراجه دائر مهمّ بر قاعدهيى بيان ايدر. كرامتڭ إظهارى ضرر اولديغى گبى، إكرامڭ إظهارى شكر اولديغنى و أڭ سلامتلى كرامت ايسه، بيلمديگى حالده مظهر اولمق اولديغنى و حقيقى كرامت ايسه، كندى نفسنه دگل بلكه ربّنه إعتمادينى زيادهلشديرن اولديغنى، يوقسه إستدراج اولديغنى؛ هم حياتِ دنيويهيى بختيارانه گچيرمهنڭ چارهسى، آخرت ايچون ويريلن حسّياتِ شديدهيى دنيانڭ فانى امورينه صرف ايتمهمك اولديغنى و عشقڭ مجازى و حقيقى ايكى نوعى اولديغى گبى؛ حرص و عناد و أنديشهِٔ إستقبال گبى حسّياتِ شديدهنڭ دخى، مجازى و حقيقى اولارق ايكيشر قسمى بولونديغنى؛ مجازيلرى غايت ضررلى و سوءِ أخلاقه منشأ و حقيقيلرى غايت نافع و حسنِ أخلاقه مدار اولديغنى إثبات ايدر.
هم إسلام و ايمانڭ مهمّ بر فرقنى بيان ايدر. يعنى: إسلاميت، حقّه طرفگيرلك و إلتزامدر؛ ايمان ايسه، حقّى إذعان و تصديقدر. يگرمى سنه أوّل دينسز بر مسلمان بولونديغى گبى، شيمدى ده غيرِ مسلم مؤمن دخى بولونور گبى گورونديگنى گوسترر.
هم رسالهِٔ نور أجزالرى نه درجه شدّتلى بر صورتده إسلاميته طرفگيرلك حسّنى ويرديگنى و أركانِ ايمانيهيى نه درجه قوّتلى و قطعى إثبات ايتديگنى بيان ايدر.
— 34 —
اوننجى مكتوبايكى سؤالڭ جوابيدر.
برنجيسى:
وَلَا اَصْغَرَ مِنْ ذٰلِكَ وَلَا اَكْبَرَ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ ٭ وَ كُلَّ شَيْءٍ اَحْصَيْنَاهُ فِى اِمَامٍ مُبِينٍ
آيتلرينڭ بر سرّينى تفسير ايدر. "إمامِ مبين"، "كتابِ مبين" نهدن عبارت اولديغنى بيان ايدر.
ايكنجى سؤال:"ميدانِ حشر نرهدهدر؟" جوابنده، غايت معقول و مهمّ و پارلاق بر جواب ويرييور.
اون برنجى مكتوب
درت آيرى آيرى مبحثدر. بو درت مسئله بربرندن اوزاق اولديغندن، بو مكتوب پريشان گورونويور. بو پريشان مكتوب مناسبتيله قارداشلريمه إخطار ايدييورم كه:
بو كوچك مكتوبلرى خصوصى بر صورتده، خصوصى بعض قارداشلريمه يازمشدم. بيوك مكتوبلر ميدانه چيقدقدن صوڭره، كوچكلر ده عمومڭ نظرينه گوستريلمسى لازم گلدى. حالبوكه تنظيمسز، مشوّش بر صورتده ايديلر. اونلر نه حال ايله يازيلمش ايسه، اويله قالماسى لازم گلييوردى. صوڭرهدن تصحيح و تنظيم ايتمگه مأذون دگلز! ايشته بو اون برنجى مكتوب، پريشان بر صورتده، بربرندن چوق اوزاق درت مسئلهدن عبارتدر. هم مشوّش، هم پريشاندر. فقط شاعرلرڭ و أهلِ عشقڭ، زلفِ پريشانى سَوْدكلرى و إستحسان ايتدكلرى نوعندن،
— 35 —
بو مكتوب ده (زلفِ پريشان طرزنده) صوغوق تصنّع قاريشمادن، حرارت و حلاوتِ أصليهسنى محافظه ايتمك نيّتيله كندى حالنده بيراقيلمش.
بو مكتوبڭ برنجى مبحثى:
اِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا
آيتنڭ بر سرّينى تفسير ايله، وسوسهِٔ شيطانه مبتلا اولان آدملره مهمّ بر علاج و مرهمدر.
ايكنجى مبحث:
وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
آيتنڭ بر سرّينى، چام طاغنڭ حيرتفزا و هيبتنما آغاجلرينڭ وضعيتلرينى و محتشم ولولهآلود بر زلزلهِٔ رقصنما و جذبهأدا تسبيحاتلرينى، لطيف و شيرين و حرارتلى فارسى بر مناجات ايله تفسير ايدييور. او مناجات چندان نظمه و شعره بڭزهيور، فقط نظم و شعر دگل. بلكه حقيقتلرينڭ پارلاقلغى و إنتظامى ترشّح ايدوب، نظم و شعر صورتنى ويرمش. او مناجاتڭ ترجمهسى ده او مكتوبده يازيلمشدر.
اوچنجى و دردنجى مبحثلرى:إعجازِ قرآنه قارشى مدنيتڭ عجزينى گوسترن يوزر مثاللردن ايكى مثالدر. قرآنه مخالف اولان حقوقِ مدنيت نه قدر حقسز اولديغنى إثبات ايدن ايكى نمونهدر.
برنجى مثال:
فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ
محضِ عدالت اولان حُكمِ قرآنى، قيزه نصف ويرييور. مدنيت، إرثيت خصوصنده قيزڭ حقّنده فضله حق ويرمكله بيوك بر حقسزلق ايتمش و مرحمته محتاج قيزه ظلم ايتمش اولديغنى قطعى بر صورتده إثبات ايدييور.
ايكنجى مثال:فَیلِاُمِّهِ السُّدُسُ آيتنڭ بر سرّينه دائردر كه، ميمسز مدنيت ناصل قيزه حقّندن فضله حق ويرديگندن حقسزلق ايتمش؛ اويله ده، والده حقّنده حقّنى كسمكله داها زياده حقسزلق ايتديگنى و أڭ محترم بر حقيقت
— 36 —
اولان والدهلك شفقتنه قارشى دهشتلى بر حقسزلق و وحشتلى بر حرمتسزلك و جنايتلى بر حقارت و عرشِ رحمتى تيترهتن بر كفرانِ نعمت و حياتِ إجتماعيهنڭ ترياق گبى بر رابطهِٔ شفقتنه بر زهر قاتمق حكمنده بر خطا اولديغنى إثبات ايدر.
اون ايكنجى مكتوب
متفنّن بعض دوستلرڭ مناقشه ايتدكلرى اوچ مسئلهيه دائر اوچ سؤاللرينه مختصر اوچ جوابدر.
برنجى سؤال:"حضرتِ آدمڭ جنّتدن إخراجى و بر قسم بنى آدمڭ جهنّمه إدخالى حكمتى نهدر؟" سؤالنه، غايت قطعى بر جواب ويرييور.
ايكنجى سؤال:"شيطانلرڭ و شرلرڭ خلق و ايجادى، شر دگل مى، چركين دگل مى؟ جميلِ مطلق و رحيمِ على الإطلاقڭ جمالِ رحمتى ناصل مساعده ايتمش؟" سؤالنه قارشى غايت قطعى بر صورتده جواب ويرييور.
اوچنجى سؤال:"معصوم إنسانلره و حيوانلره مصيبت و بلالرى مسلّط ايتمك، ظلم دگل مى؟ عادلِ مطلقڭ عدالتى ناصل مساعده ايدييور؟" دييه سؤالڭ جوابنده غايت مقنع و قطعى بر طرزده جواب ويرييور.
اون اوچنجى مكتوب
أهلِ دنيا و أهلِ سياستڭ بڭا ايتدكلرى ظلم و تضييق قارشيسندهكى سكوت و تحمّلمى مراق ايدن چوق قارداشلريمڭ متعدّد سؤاللرينه قارشى، أسكى
— 37 —
سعيد لسانيله و يڭى سعيدڭ قلبيله ويريلمش عبرتلى و مراقآور بر جوابدر. أساسى شودر كه: خالقِ رحيمڭ رحمتى يار ايسه، هركس ياردر، هر ير يارار؛ أگر يار دگلسه، هر شى قلبه باردر، هركس ده دشمندر. فَلِلّٰهِ الْحَمْدُ رحمتِ إلٰهيه يار اولديغى ايچون؛ أهلِ دنيانڭ بڭا ايتدكلرى أنواعِ ظلمى، او رحمتِ إلٰهيه أنواعِ مرحمته چويرمشدر.
سربستلك وثيقهسى آلمق و قانونسز تضييقاتدن قورتولمق ايچون عدمِ مراجعتمڭ بر ايكى مهمّ سببنى بيان ايدر. خلاصهسى: ظالم إنسانلرڭ محكومى دگلم؛ بلكه بن، عادل قدرڭ محكومىيم، اوڭا مراجعت ايدييورم. هم حقسزلغى حق ظن ايدن آدملره قارشى حق دعوا ايتمك، بر نوع حقسزلقدر و حقّه قارشى بر نوع حرمتسزلكدر. هم دنيا سياستندن سرِّ إجتنابمڭ سببنى، مهمّ بر حقيقتله بيان ايدييور.
اون دردنجى مكتوب
داها تأليف ايديلمهمشدر.
اون بشنجى مكتوب
آلتى مهمّ سؤاله، آلتى أهمّيتلى جوابدر.
برنجى سؤال:"صحابهلر، وليلردن بيوك اولدقلرى حالده؛ صحابهنڭ ايچندهكى فتنهيى چويرن مفسدلرى نهدن نظرِ ولايتله كشف ايدهمديلر؟ تا، درت خلفاىِ راشديندن
— 38 —
اوچينڭ شهادتلريله نتيجهلندى؟" ايكى مهمّ مقامله جواب ويريلييور.
ايكنجى سؤال:"حضرتِ علىنڭ (رض) زمانندهكى محاربهلرڭ ماهيتى نهدر؟ او حربده ئولن و ئولديرنلره نه نام ويريلير؟" غايت مهمّ و مراقآور بر جواب ويريلمش.
اوچنجى سؤال:آلِ بيتڭ باشنه گلن فجيع و غدّارانه معاملهنڭ حكمتى نهدر؟" غايت مهمّ بر جواب ويريلييور.
دردنجى سؤال:"آخر زمانده حضرتِ عيسىنڭ (عس) نزولى و دجّالى ئولديرمسى و إنسانلر عموميتله دينِ حقّى قبول ايتمهسى و قيامت وقتنده اللّٰه اللّٰه ديينلر بولونمامسى روايت ايديلييور. بويله عموميتله ايمانه گلدكدن صوڭره ناصل كفره گيديلير؟" سؤاللرينه قارشى، مراقآور و حقيقى بر مهمّ جواب ويريلييور.
بشنجى سؤال:"قيامتڭ حادثاتندن أرواحِ باقيه متأثّر اولاجقلر مى؟" جوابنده، مهمّ بر حقيقت بيان ايديلييور.
آلتنجى سؤال:كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ آيتنڭ حكمى؛ آخرته، جنّته و جهنّمه و أهللرينه شمولى وار مى، يوق مى؟ جوابنده، غايت مهمّ و مراقآور و قوّتلى بر جواب ويريلير. بو رسالهدهكى سؤاللرى مراق ايدنلره بو رساله بر إكسيرِ أعظمدر.
اون آلتنجى مكتوب
اَلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ اِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ اِيمَانًا وَ قَالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ
آيتنڭ بر سرّينى، باشمه گلن بر حادثه
— 39 —
مناسبتيله "بش نقطه" ايله تفسير ايدييور.
برنجى نقطه:حق و حقيقت اولان خدمتِ قرآنيه، شيمديكى زمانده چوغى يالانجيلقدن عبارت و بدعه و ضلالت اولان سياستدن بنى قطعيًا منع ايتديگنه دائردر.
ايكنجى نقطه:حياتِ أبديهيه جدّى چاليشمق و ضررسز و مستقيم يول ايله قرآنه خدمت ايتمك، ألبته دغدغهِٔ سياستدن چكيلمگى إقتضا ايتديگندن، أهلِ دنيانڭ خطا و حركاتلرينى خوش گورمك دگل، بلكه قلبلريمزى بولانديرمامق ايچون باقمامقدهيز.
اوچنجى نقطه:باشمه گلن آغير تضييقات و مصيبتلره قارشى تحمّلمڭ مهمّ بر سببنى ايكى واقعه ايله بيان ايدر.
دردنجى نقطه:أهلِ دنيانڭ أوهاملى سؤاللرينه قارشى جوابدر. او جوابده بِالمجبوريه خدمتِ قرآنيهيه عائد بر كرامت اولارق حقّمزده گوز ايله گورولن و هيچ بر جهتده إنكار ايديلهمهين بر قاچ عنايتِ إلٰهيهيى بيان ايدييور.
بشنجى نقطه:أهلِ دنيانڭ قتمرلى بر ظلم ايله بڭا تكليف ايتدكلرى بدعهكارانه قاعدهلرينه قارشى، اونلرى تام صوصديرهجق بر جوابدر.
بو اون آلتنجى مكتوبڭ ذيلى؛ظالم أهلِ دنيانڭ و ملحدلرڭ دنيالرندن و سياستلرندن بتون بتون چكيلديگم حالده، كندى خائنلكلرندن حبّهيى قبّه ياپارق حقّمده گوستردكلرى أوهام و تلاشه قارشى أسكى سعيد لسانيله، عزّتِ علميهيى محافظه نقطهسنده آغزلرينه شدّتلى بر طوقات وورهرق، باشلرندهكى أوهامى اوچورور.
— 40 —
اون يدنجى مكتوب
خاص بر قارداشمه يازيلمش كوچك بر تعزيهنامهدر. چندان بو مكتوب صورةً كوچكدر؛ فقط فائدهسى بيوك اولوب، اوڭا قارشى إحتياج عموميدر. حدِّ بلوغه ايرمهدن چوجقلرى وفات ايدن پدر و والدهلره مهمّ بر مژدهدر. بو تعزيه ايله أڭ مأيوس و مكدّر بر قلب، حقيقى بر تسلّى و فرح بولور. كوچك اولارق وفات ايدن چوجقلر، عالمِ بقاده أبدى سَويملى چوجق اولارق قالوب، پدر و والدهلرينڭ قوجاقلرينه ويريلمسى، وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ سرّيله، أبدى مدارِ سرورلرى اولدقلرينى إثبات ايدر.
اون سكزنجى مكتوباوچ مسئلهِٔ مهمّهدر.
برنجيسى:محقّقينِ أوليانڭ كشف ايله حق گورديگى و بيوك مقياسده مشاهده ايتدكلرى حادثهلر، عالمِ شهادتده بعضًا خلافِ واقع و بعضًا كوچك بر مقياسده تظاهر ايتمهسنڭ سرّينى، شيرين و گوزل بر تمثيل ايله بيان ايدر.
ايكنجى مسئلهسى:وحدت الوجود مشربنه دائر غايت مهمّ بر حقيقت و گوزل بر ايضاحدر. وحدت الوجوددن دم ووران و او مسئلهيى مراق ايدن، بو ايكنجى مسئلهيى دقّتله اوقومالى. چونكه بو وحدت الوجود مسئلهسى، مدارِ إلتباس اولمش مهمّ بر مشربدر. و أهلِ حقيقتڭ مدارِ إختلافى اولمش بر عجيب مسلكدر. بو ايكنجى مسئله، اونڭ ماهيتنى گوسترر و إثبات ايدر كه؛ او مشرب، أهلِ صحوڭ مشربى دگل، هم أڭ يوكسك دگل! و أهلِ صَحْو اولان صحابه و
— 41 —
صدّيقين و ورثهنڭ مشربلرى؛ وحدت الوجود مشربندن داها يوكسك، داها سلامتلى، داها مقبول اولديغنى إثبات ايدر.
اوچنجى مسئلهسى:طلسمِ كائناتڭ اوچ معمّاىِ مهمّهسندن بريسنڭ حلّنه مختصر بر إشارتدر كه: او معمّالردن بريسى يگرمى طوقوزنجى سوزده، ايكنجيسى اوتوزنجى سوزده، بو اوچنجيسى ايسه يگرمى دردنجى مكتوبده قرآنِ حكيمڭ سرّيله تماميله كشف ايديلمش و او معمّا آچيلمشدر.
اون طوقوزنجى مكتوب
معجزاتِ أحمديهيه (عصم) دائردر. اوچ يوزدن فضله معجزاتى بيان ايدر. بو رساله، رسالتِ أحمديهنڭ (عصم) معجزهسنى بيان ايتديگى گبى، كنديسى ده او معجزهنڭ بر كرامتيدر كه، اوچ درت نوع ايله خارقه اولمشدر.
برنجيسى:نقل و روايت اولمقله برابر، يوز أللى صحيفهدن فضله اولديغى حالده، كتابلره مراجعت ايديلمهدن أزبر اولارق طاغ و باغ كوشهلرنده، اوچ درت گون ظرفنده، هر گونده ايكى اوچ ساعت چاليشمق شرطيله مجموعى اون ايكى ساعتده تأليف ايديلمسى خارقه بر واقعهدر كه، بو رسالهدهكى معجزاتِ أحمديهنڭ (عصم) بر شعلهِٔ كرامتى اولمشدر.
ايكنجيسى:شو رساله، اوزونلغيله برابر نه يازماسى اوصانج ويرر و نه ده اوقوماسى حلاوتنى غائب ايدر. تنبل أهلِ قلمى اويله بر شوق و غيرته گتيردى كه؛ بو صيقنتيلى و اوصانجلى زمانده، بر سنه ظرفنده جواريمزده يتمش عدده ياقين نسخهلرى يازيلدى. او معجزهِٔ رسالتڭ بر كرامتى اولديغنى، مطّلع اولانلره قناعت ويردى.
— 42 —
اوچنجيسى:عجمى و توافقدن خبرى يوق و بزه داها توافق تظاهر ايتمهدن أوّل يازدقلرى نسخهلرده، لفظِ "رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام" كلمهسى بتون رسالهلرده و لفظِ "قرآن"، بشنجى پارچهسنده اويله بر طرزده توافق ايتمهلرى گوروندى كه؛ ذرّه مقدار إنصافى اولان تصادفه ويرهمز. كيم گورمش ايسه، قطعى حكم ايدييور كه: "بو بر سرِّ غيبيدر، معجزاتِ أحمديهنڭ (عصم) بر كرامتيدر."
شو رسالهنڭ باشندهكى أساسلر چوق مهمدرلر.
هم شو رسالهدهكى أحاديث همان عمومًا أئمّهِٔ حديثجه مقبول و صحيح اولمقله برابر، أڭ قطعى حادثاتِ رسالتى بيان ايدييورلر.
او رسالهنڭ بتون مزاياسنى سويلهمك لازم گلسه، او رساله قدر بر أثر يازمق لازم گلديگندن، مشتاق اولانلرى اونى بر كرّه اوقوماسنه حواله ايدييورز.
اون طوقوزنجى مكتوبڭ بشنجى و آلتنجى نكتهلرينڭ فهرستهسيدر:
بو نكتهلر، امورِ غيبيهيه دائر حديثلرڭ بر قاچنى ذكر ايتمشدر. هم حضرتِ حسن (رض) ايله حضرتِ معاويهنڭ (رض) محاربه و مصالحهسنى؛ هم حضرتِ على (رض) ايله حضرتِ زبيرڭ (رض) محاربه ايدهجگنى؛ هم أزواجِ طاهراتڭ ايچندن بريسنڭ مهمّ بر فتنهنڭ باشنه گچهجگنى؛ هم حضرتِ علىنڭ (رض) قتلنى خبر ويرمش. هم حضرتِ حسينڭ (رض) كربلاده قتلنى؛ هم ذاتندن (عصم) صوڭره آلِ بيتى، قتل و نفيه معروض قالاجقلرينى؛ هم حضرتِ علىنڭ (رض) خلافتنڭ تأخيرينى؛ هم خلافت نه ايچون آلِ بيتِ نبويده تقرّر ايتمديگنى؛ هم عصرِ سعادتڭ باشنه گلن او دهشتلى فتنهنڭ حكمتنى؛ هم أهلِ
— 43 —
إسلام، عموم دولتلره غلبه چالاجقلرينى؛ هم حضرتِ أبو بكر (رض) و حضرتِ عُمَرڭ (رض) ماهيتِ خلافتلرينى؛ هم مشرك قُريش رئيسلرينڭ نرهده قتل اولوناجقلرينى؛ هم بر آى اوزون مسافهده موته حربندن عينًا خبر ويرديگنى؛ هم حضرتِ حسنڭ (رض) خلافتنى؛ هم حضرتِ عثمانڭ (رض) قرآن اوقوركن شهيد اولاجغنى؛ هم دولتِ عبّاسيهيى؛ هم جنگيز و هلاكويى؛ هم ايرانڭ فتحنى؛ هم حبش مَلِكنڭ جنازه نمازينى، وفاتندن خبرى اولمادن عين وقتده قيلديغنى بيلديرر. هم حضرتِ فاطمهنڭ (رض) وفاتنى؛ هم أبو ذرّڭ (رض) يالڭز بر طاغده وفات ايدهجگنى؛ هم اُمُّ حرامڭ قبريسده وفات ايدهجگنى؛ هم يوز بيڭ آدمى ئولديرن حَجّاجِ ظالمى؛ هم إستانبولڭ فتحنى؛ هم إمامِ أبو حنيفهيى (رض) هم إمامِ شافعىيى (رض) هم امّتنڭ يتمش اوچ فرقه اولاجغنى؛ هم قدريه طائفهسنى، هم رافضيلرى؛ هم حضرتِ علىنڭ (رض) يوزندن إنسانلر ايكى قسم اولاجقلرينى؛ هم فارس و روم قيزلرينى؛ هم خيبر قلعهسنڭ فتحنى؛ هم حضرتِ على ايله معاويهنڭ حربنى؛ هم حضرتِ عُمَر (رض) صاغ قالدقجه فتنهلرڭ ظهور ايتميهجگنى؛ هم سهل ابن عَمرڭ (رض) مهمّ بر وظيفهسنى؛ هم كسرانڭ اوغلى باباسنى ئولديرديگنى عين دقيقهده خبر ويرديگنى؛ هم حاطِبڭ، قُريشه گيزلى مكتوب يازديغنى؛ هم أبو لهبڭ اوغلى عُتبهيى بر آرسلانڭ پارچهلاماسنه ايتديگى بددعاسنڭ قبول اولوب عينًا چيقديغنى؛ هم بلالِ حبشينڭ (رض) أذان اوقوديغى زمان، قُريشيلرڭ گيزلى تنقيد ايتدكلرينى عينًا خبر ويرديگنى؛ هم حضرتِ عبّاس (رض) ايمان ايتمهدن أوّل اونڭ گيزلى پارهسندن خبر ويرديگنى؛ هم حضرتِ پيغمبره (عصم) بر يهودينڭ سحر ايتديگنى؛ هم صحابه مجلسنده برينڭ إرتداد ايدهجگنى؛ هم حضرتِ پيغمبرڭ (عصم) قتلنى نيّت ايدنلرڭ ايمان ايتدكلرينى؛ هم مشركلرڭ كعبه ديوارندهكى يازيلرينى قوردلرڭ ييديگنى و يالڭز او يازيلر ايچندهكى اللّٰه إسملرينى ييمهدكلرينى؛ هم بيت المقدسڭ
— 44 —
فتحنده بيوك بر طاعون چيقهجغنى؛ هم يزيد و وليد گبى شرير رئيسلرى خبر ويرديگنى؛ هم "بوندن صوڭره اونلر بزه دگل، بز اونلره هجوم ايدهجگز" دييه خبر ويرديگنى و بونلر گبى چوق إخباراتِ غيبيه بو ايكى نكتهده بيان ايديلمشدر.
يگرمنجى مكتوب
فَاعْلَمْ اَنَّهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ
آيتنڭ أڭ مهمّ بر حقيقتنى بيلديرن و
لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ يُحْيِى وَ يُمِيتُ وَ هُوَ حَىٌّ لَا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَ اِلَيْهِ الْمَصِيرُ
كلامنڭ اون بر كلمهسنده اون بر بشارت و اون بر برهانِ قطعى بولونديغنه دائر بر مكتوبدر. الحقّ مراتبِ توحيدِ حقيقينڭ حقّنده بو مكتوب بر كبريتِ أحمردر و بر إكسيرِ أعظمدر. او درجه پارلاق و او مرتبهده قوّتلى دليللرى و حجّتلرى گوسترييور كه، أڭ متمرّد زنديقلرى دخى ايمانه گتيرييور. اون طوقوزنجى مكتوب اولان رسالهِٔ أحمديه (عصم) كلمهِٔ شهادتڭ ايكنجى كلامى اولان اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ حكمنى نه درجه قطعى و قوّتلى إثبات ايتمشدر؛ اويله ده بو يگرمنجى مكتوب، كلمهِٔ شهادتڭ برنجى كلامى اولان اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ حكمنى، او قطعيت و قوّتله إثبات ايدييور. حقيقى و قوّتلى ايمانى قزانمق ايستهينلر بونى اوقوسونلر. و بِالخاصّه طوقوزنجى كلمه بحثنده، علم و إرادهِٔ إلٰهيهنڭ إثباتنى چوق واضح بر صورتده بيان ايتديگى گبى؛ اوننجى كلمه بحثنده ده وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ برهانيله مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ آيتنڭ مهمّ بر سرّينى و
— 45 —
أڭ معظّم بر حقيقتنى "بش نكته"ده بيان ايدييور. حقائقِ ايمانيهنڭ بر طلسمِ أعظمنى او بش نكته ايله حلّ ايدييور.
يگرمنجى مكتوبڭ اوننجى كلمهسنه ذيل
اَلَا بِذِكْرِ اللّٰهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
آيتيله
ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا
آيتنڭ أڭ مهمّ و أڭ معظّم بر حقيقتنى اوچ تمثيل ايله تفسير ايدييور. و هر شى و بتون أشيا جنابِ حقّڭ قدرتيله اولسه، بر تك شى قدر قولاى اولديغنه و قدرتِ إلٰهيهيه ويريلمديگى وقت، بر تك شى كائنات قدر مشكلاتلى و صعوبتلى اولديغنه دائر أڭ مهمّ بر سرّينى و أڭ مغلق معمّاسنى، غايت قولاى بر طرزده تفسير ايدهرك كشف ايدر.
يگرمى برنجى مكتوب
كوچك بر مكتوبدر؛ فقط غايت بيوك بر آيتڭ بيوك بر حقيقتنى بيان ايتديگى ايچون، اوڭا إحتياج بيوكدر.
اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَا اَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا اُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيرًا
آيتى، بش آيرى آيرى صورتده إختيار والديْنه شفقتى جلب ايتديگنڭ سرّينى گوسترييور. خانهسنده إختيار والديْنى ويا أقرباسى ويا مسلمان قارداشلرى بولونان ذاتلر، بو مكتوبى اوقومغه پك چوق محتاجدرلر.
— 46 —
يگرمى ايكنجى مكتوب"ايكى مبحث"در.
برنجى مبحث:
اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ فَاَصْلِحُوا بَيْنَ اَخَوَيْكُمْ ٭ اِدْفَعْ بِالَّتِى هِىَ اَحْسَنُ فَاِذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَاَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِيمٌ ٭ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
آيتلرينڭ سرّيله؛ أهلِ ايمانى، اخوّت و محبّته دعوت ايدييور. نفاق، شقاق، كين و عداوتدن منع ايدهجك مهمّ أسبابى گوسترييور. كين و عداوت؛ (أهلِ ايمان اورتهسنده) هم حقيقتجه، هم حكمتجه، هم إنسانيّتجه، هم إسلاميتجه، هم حياتِ شخصيهجه، هم حياتِ إجتماعيهجه، هم حياتِ معنويهجه غايت چركين و مردود و ظلم اولديغنى غايت قطعى بر صورتده إثبات ايدوب، مذكور آيتلرڭ مهمّ بر سرّينى تفسير ايدر.
ايكنجى مبحث:
اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ٭ وَكَاَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
سرّيله، أهلِ ايمانى حرصدن شدّتلى بر صورتده منع ايدن أسبابى گوسترر. و حرص دخى، عداوت قدر مضر و چركين اولديغنى قطعى دليللرله إثبات ايدهرك؛ شو آيتِ عظيمهنڭ مهمّ بر سرّينى تفسير ايدييور. حرصه مبتلا آدملر، بو ايكنجى مبحثى چوق دقّتله مطالعه ايتمليدرلر. كين و عداوت مرضيله خسته اولانلر، تام شفالرينى برنجى مبحثده بولورلر.
— 47 —
ايكنجى مبحثڭ خاتمهسنده،زكاتڭ أهمّيتنى و بر ركنِ إسلامى اولديغنڭ حكمتنى گوزل بر صورتده بيان ايتمكله برابر؛ حقيقتلى بر رؤياده گوزل بر حقيقت بيان ايديلييور.
شو رسالهنڭ خاتمهسنده،
اَيُحِبُّ اَحَدُكُمْ اَنْ يَاْكُلَ لَحْمَ اَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ
آيتى آلتى درجه ذمّى ذمّ ايتمكله، آلتى وجهله غيبتدن زجر ايتديگنى و معجزانه و خارقه بر إعجاز ايله، غيبتى هم عقلًا، هم قلبًا، هم إنسانيةً، هم وجدانًا، هم فطرةً، هم ملّيةً مذموم و مردود و چركين و مضر اولديغنى غايت قطعى بر صورتده، قرآنڭ إعجازينه ياقيشهجق بر طرزده بيان ايدييور. و غيبت، آلچاقلرڭ سلاحى اولديغى جهتله، عزّتِ نفس صاحبى بو پيس سلاحه تنزّل ايدوب إستعمال ايتمديگنه دائر دينيلمشدر:
اُكَبِّرُ نَفْسِى عَنْ جَزَاءٍ بِغِيْبَةٍ ٭ فَكُلُّ اِغْتِيَابٍ جَهْدُ مَنْ لَا لَهُ جَهْدٌ
يگرمى اوچنجى مكتوب
بو مكتوبڭ بر قاچ مبحثى وار. اوتهكى مبحثلره بدل لطيف و معنيداربر تك مبحث عينًا يازيلدى.شويله كه:
اَحْسَنُ القَصَصْ اولان قصّهِٔ يوسفڭ (عس) خاتمهسنى خبر ويرن تَوَفَّنِى مُسْلِمًا وَ اَلْحِقْنِى بِالصَّالِحِينَ آيتنڭ علوى و لطيف و مژدهلى و إعجازكارانه بر
— 48 —
نكتهسى شودر كه: سائر فرحلى، سعادتلى قصّهلرڭ آخرندهكى زوال و فراق خبرينڭ آجيلرى و ألمى؛ قصّهدن آلينان خيالى لذّتى آجيلاشديرييور، قيرييور. باخصوص كمالِ فرح و سعادت ايچنده بولونديغنى إخبار ايتديگى هنگامده موتنى، فراقنى خبر ويرمك داها ألمليدر. ديڭلهينلره "أيواه" ديديرتير. حالبوكه شو آيت، قصّهِٔ يوسفيهنڭ أڭ پارلاق قسمى كه: عزيزِ مصر اولماسى، پدر و والدهسيله گوروشمهسى و قارداشلريله سَويشوب طانيشمهسى اولان دنياجه أڭ سعادتلى و فرحلى بر هنگامده، حضرتِ يوسفڭ (عس) موتنى شويله بر صورتده خبر ويرييور و دييور كه: "شو فرحلى و سعادتلى وضعيتدن داها سعادتلى، داها پارلاق بر وضعيته مظهر اولمق ايچون، حضرتِ يوسف عليه السلام، جنابِ حقدن وفاتنى ايستدى و وفات ايتدى، او سعادته مظهر اولدى. ديمك او دنيوى، لذّتلى سعادتدن داها جاذبهدار بر سعادت و داها فرحلى بر وضعيت قبرڭ آرقهسنده واردر كه؛ حضرتِ يوسف عليه السلام گبى حقيقتبين بر ذات، او غايت لذّتلى بر وضعيت ايچنده، غايت آجى اولان موتى ايستدى، تا اوتهكى سعادته مظهر اولسون." ايشته قرآنِ حكيمڭ شو بلاغتنه حيران اول، باق كه، قصّهِٔ يوسفڭ (عس) خاتمهسنى نه صورتله خبر ويردى. او خبرى ديڭلهينلره ألم و أسف دگل؛ بلكه بر مژده، بر سُرور علاوه ايدييور. هم إرشاد ايدييور كه: قبرڭ آرقهسى ايچون چاليشڭز! حقيقى سعادت و لذّت اوندهدر.
هم حضرتِ يوسف عليه السلامڭ عالى صدّيقيتنى گوسترييور و دييور: "دنيانڭ أڭ پارلاق و أڭ سرورلى حالتى دخى اوڭا غفلت ويرمييور، اونى مفتون ايتمييور؛ ينه آخرتى ايستهيور."
— 49 —
يگرمى دردنجى مكتوب
(حاشيه): بو مكتوبڭ مسائلنى بر درجه إحساس ايتمك آرزو ايديلديگندن؛ فهرستيت إختصارى محافظه ايديلمدى، اوزون اولدى.
كائناتڭ طلسمِ عجيبنى و مشكل معمّاسنڭ أڭ مهمّ بر سرّينى كشف و حلّ ايدن بر مكتوبدر و أڭ مهمّ بر سؤالڭ جوابيدر. شويله كه:
"أسماءِ إلٰهيهنڭ أعظملرندن اولان رحيم، كريم، ودودڭ إقتضا ايتدكلرى شفقتپرورانه و مصلحتكارانه و محبّتدارانه تلطيفلرى؛ نه صورتله پك مدهش و موحش اولان موت و عدم ايله، زوال و فراق ايله، مصيبت و مشقّت ايله توفيق ايديلير؟" دييه سؤالڭ جوابنده، طلسمِ كائناتڭ اوچنجى معمّاسنى حلّ ايدن و كائناتدهكى دائمى فعاليتڭ مقتضاسنى و أسبابِ موجبهسنى گوسترن "بش رمز" ايله و غايهلرينى و فائدهلرينى إثبات ايدن "بش إشارت" ايله جواب ويرييور. شو مكتوب "ايكى مقام"در. برنجى مقامى "بش رمز"در.
برنجى رمز:إثبات ايدييور كه: صانعِ حكيم نه ياپارسه حقدر. هيچ بر شى و هيچ بر ذىحيات، اوڭا قارشى حق دعوا ايدهمديگنى و "حقسز بر ايش اولدى" دييهمديگنڭ سرّينى، قطعى بر طرزده إثبات ايدر.
ايكنجى رمز:حيرتنما، دهشتأنگيز، دائمى بر صورتدهكى فعاليتِ ربّانيهنڭ سرّينى و خلق و تبديلِ أشيادهكى حكمتِ عظيمهسنى بيان ايدييور و أڭ مهمّ بر معمّاىِ خلقتى حلّ ايدييور.
اوچنجى رمز:زواله گيدن أشيا عدمه گيتمديگنى، بلكه دائرهِٔ قدرتدن دائرهِٔ علمه
— 50 —
گچديگنى و أشيادهكى حسن و جماله عائد إستحسان و شرف و مقام، أسماءِ إلٰهيهيه عائد اولديغنى غايت گوزل بر صورتده إثبات ايدر.
دردنجى رمز:موجوداتڭ متماديًا تبدّل و تغيّر ايتمهلرى؛ بر تك صحيفهده، هر دقيقهده آيرى آيرى و معنيدار مكتوبلرى يازمق نوعندن، صحيفهِٔ كائناتده أسماءِ إلٰهيهنڭ جلوهلريله جمال و جلال و كمالِ إلٰهيهنڭ حدسز آياتنى، محدود صحيفهده حدسز بر صورتده يازيلديغنى إثبات ايدر.
بشنجى رمز:ايكى نكتهِٔ مهمّهدر.
بريسى: واجب الوجوده إنتسابنى ايمان ايله حسّ ايدن آدم، حدسز أنوارِ وجوده مظهر اولديغنى و حسّ ايتمهين، نهايتسز ظلماتِ عدمه و آلامِ فراقه معروض بولونديغنى گوسترر.
ايكنجى نكته: دنيانڭ اوچ يوزى بولونديغنى.. ظاهر يوزنده، زوال، فراق، موت و عدم وار؛ فقط أسماءِ إلٰهيهنڭ آيينهسى و آخرتڭ مزرعهسى اولان ايچ يوزلرنده، زوال و فراق، موت و عدم ايسه، تازهلنمك و تجدّددر و بقانڭ جلوهلرينى گوسترن بر توظيف و ترخيصدر.
بو مكتوبڭ ايكنجى مقامى بر "مقدّمه" ايله "بش إشارت"در.
مقدّمهسىخلّاقيت و تصرّفاتِ إلٰهيهدن غايت عظيم بر حقيقتى، معظّم و محتشم قانونلرله بيان ايدييور. مثلا: بر قوشڭ تويلى لباسنى دگيشديرن صانعِ حكيم، عين قانونله كائناتڭ صورتنى قيامت وقتنده و عالمِ شهادتڭ لباسنى حشرده او قانون ايله دگيشديرر.
— 51 —
هم بر آغاجڭ نه قدر ميوهلرى و چيچكلرى بولونويور؛ هر بر چيچگڭ او قدر غايهلرى، هر بر ميوهنڭ او قدر حكمتلرى بولونديغنى گوسترر.
"بش إشارت"ايسه: أشيا، وجوددن گيتدكدن صوڭره ويردكلرى أهمّيتلى بش نتيجه إعتباريله، بر وجهله معدوم ايكن، بش وجهله موجود قالييور. شويله كه:
هر بر موجود، وجوددن گيتدكدن صوڭره، إفاده ايتديگى معنالر و آرقهسنده باقى قالان هويتِ مثاليهسى، عالمِ مثالده محفوظ قالير. هم حياتنڭ أطواريله "مقدّراتِ حياتيه" دينيلن سرگذشتهِٔ حياتيهسى عالمِ مثالڭ دفترلرندن اولان لوحِ مثاليده يازيلير. روحانيلره، دائمى موجود بر مطالعهگاه اولور. هم جنّ و إنسڭ عمللرى گبى، آخرت پازارينه و عالمِ آخرته گوندريلهجك محصولاتى باقى قالير. هم أطوارِ حياتيهلريله ايتدكلرى أنواعِ تسبيحاتِ ربّانيه باقى قالييور. هم شئوناتِ سبحانيهنڭ ظهورينه مدار چوق شيلرى آرقهسنده موجود بيراقير، اويله گيدر. بو بش إشارتدهكى بش حقيقتى، قطعى دليل حكمنده بش معقول و مقبول تمثيل ايله بيان ايدر.
يگرمى دردنجى مكتوبڭ برنجى ذيلى
قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّى لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ
آيتنڭ مهمّ بر سرّينى بش نكته ايله تفسير ايدييور. و دعا، بر سرِّ عظيمِ عبوديت اولديغنى و كائناتدن دائمى بر صورتده درگاهِ ربوبيته گيدن أڭ عظيم وسيله ايسه دعا اولديغنى و دعانڭ عظيم تأثيرى بولونديغنى قطعى إثبات ايتمكله برابر؛ كلّيت و دوام كسب ايدن بر دعا، قطعيًا مقبول اولديغنه بناءً؛ عموم اُمّتڭ رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامه صلوات
— 52 —
ناميله دعالرينڭ نتيجهسنده، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ نه قدر يوكسك بر مرتبهده اولديغنى گوسترر. دعانڭ ده اوچ نوعِ مهمّنى ذكر ايتمكله برابر، بيان ايدر كه؛ دعانڭ أڭ گوزل و أڭ لطيف ميوهسى، أڭ لذيذ و أڭ حاضر نتيجهسى شودر كه: دعا ايدن آدم، بيلير و دعا ايله بيلديرر كه؛ بريسى وار، اونڭ سسنى ديڭلر، دردينه درمان يتيشديرر، اوڭا مرحمت ايدر، اونڭ ألى هر شيئه يتيشير. و بو بوش، خالى دنياده او يالڭز دگل؛ بلكه بر كريم ذات وار؛ اوڭا باقار، اُنسيت ويرر. اونڭ حدسز إحتياجاتنى يرينه گتيرهبيلير و حدسز دشمنلرينى دفع ايدهبيلير بر ذاتڭ حضورنده كندينى تصوّر ايدهرك، بر فرح و سُرور طويوب، دنيا قدر آغير بر يوكى اوزرندن آتوب، "الحمد ِللّٰهِ ربّ العالمين" دير.
يگرمى دردنجى مكتوبڭ ايكنجى ذيلى
معراجِ نبوى و مولدِ نبوىيه (عصم) دائر اوچ مهمّ سؤاله، غايت مقنع و منطقى و پارلاق بر جوابدر. بو ذيل چندان قيصهدر، فقط غايت قيمتداردر. مولدِ نبوىيه (عصم) إشتياقى اولانلر بوڭا چوق مشتاقدرلر.
خاتمهسنده غايت مهمّ بر دستورِ منطقى ايله، كائناتده أڭ بيوك فردِ أكمل و استادِ كلّ و حبيبِ أعظم، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام اولديغنى إثبات ايدر.
يگرمى بشنجى مكتوب
سورهِٔ يٰسڭ يگرمى بش آيتنه دائر "يگرمى بش نكته" اولمق اوزره رحمتِ إلٰهيهدن ايستهنيلمش؛ فقط داها زمانى گلمديگندن يازيلمامشدر.
— 53 —
يگرمى آلتنجى مكتوب
وَاِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ اِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
سرّينه دائر "حجّة القرآن على الشيطان و حزبه" ناميله، إبليسى إلزام و أهلِ طغيانى إسكات ايدن غايت مهمّ بر مكتوبدر.
بو مكتوبڭ "درت مبحثى" وار.
برنجى مبحث:شيطانڭ أڭ مدهش هجومنى دفع ايتمكله، شيطانى اويله بر صورتده إلزام ايدر كه؛ ايچنه گيرهرك صاقلانوب وسوسه ايدهجك بر ير بيراقمييور. و او قدر قوّتلى دلائلِ عقليه ايله و قطعى برهانلرله شيطانى و شيطانڭ شاكردلرينى إلزام ايدر كه، شيطان اولماسه ايديلر ايمانه گلهجك ايديلر. فقط مع التأسّف شيطانِ جنّ و إنسڭ، غايت چركين دعوالرينى و دسيسهلرينى بتون بتون إبطال و دفع ايتمك ايچون، فرضى بر صورتده اونلرڭ چركين فكرلرينى ذكر ايدوب اويله إبطال ايدييور. مثلا دير كه: "أگر فرضا ديديگڭز گبى، قرآن كلام اللّٰه اولمازسه؛ أڭ عادى و ساخته بر كتاب اولوردى. حالبوكه ميداندهكى آثاريله گوسترمش كه، أڭ عالى بر كتابدر." ايشته بو گبى فرضى تعبيراتڭ، تيترهيهرك يازيلماسنه مجبوريت حاصل اولمشدر. شو مبحثڭ آخرنده، شيطانڭ سورهِٔ قٓ وَ الْقُرْاٰنِ الْمَجِيدِ ڭ فصاحت و سلاستنه دائر بر وسوسه و إعتراضنى ردّ ايدييور.
ايكنجى مبحثى:بر إنسانده، وظيفه و عبوديت و ذات إعتباريله اوچ شخصيت بولونديغنى و او شخصيتلرڭ أخلاقى و آثارى بعضًا بربرينه مخالف اولديغنى بيان ايدر.
— 54 —
اوچنجى مبحثى:
يَا اَيُّهَا النَّاسُ اِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ اُنْثٰى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَ قَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا
آيتنڭ، حياتِ إجتماعيهِٔ بشريهنڭ مناسباتنه دائر غايت مهمّ بر سرّينى و إنسانلر، ملّت ملّت و قبيله قبيله ياراديلماسنڭ مهمّ بر حكمتنى يدى مسئله ايله تفسير ايدييور. بو مبحث، ملّيتجيلره مهمّ بر ترياقدر. بو زمانڭ أڭ مدهش مرضنه غايت نافع بر علاجدر. و ساختهكار حميتفروشلرڭ و يالانجى ملّيتپرورلرڭ يوزلرندهكى پردهيى آچار، ساختهكارلقلرينى گوسترر.
دردنجى مبحثى:آلتى سؤالڭ جوابنده "اون مسئله"در.
برنجيسى:"ربّ العالمين" كلمهسنڭ تفسيرنده اون سكز بيڭ عالم ديدكلرينڭ حكمتى مناسبتيله، بر قاچ نكتهِٔ قرآنيه بيان ايديلير.
ايكنجى مسئله:"اللّٰهى بيلمك، وارلغنى بيلمهنڭ غيريدر" محيى الدينِ عربى، فخر الدّينِ رازىيه ديمش. اوندن مراد نهدر؟ جوابنده، غايت مهمّ بر مسئلهِٔ معرفت اللّٰه بيان ايديلمشدر.
اوچنجى مسئله:وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِى اٰدَمَ آيتيله اِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا آيتنڭ وجهِ توفيقى نهدر؟ دييه سؤالنه، غايت گوزل و نورلى مهمّ بر جوابدر.
دردنجى مسئله:جَدِّدُوا اِيمَانَكُمْ بِلَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ حكمتى نهدر؟ دييه سؤاله، غايت گوزل و نورلى بر جوابدر.
دردنجى مسئلهنڭ ذيلنده، وحدانيتڭ غايت عظيم بر حجّتنه و گنيش و اوزون بر برهاننه مختصر بر إشارتدر.
بشنجى مسئله:يالڭز "لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰه" ديين، "مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰه" ديمهين أهلِ نجات اولابيلير مى؟" سؤالنه قارشى مهمّ بر جوابدر.
— 55 —
آلتنجيسى:برنجى مبحثدهكى شيطانله مناظرهنڭ چركين تعبيراتلرينڭ سببِ ذكرينى بيلديرييور. هم مهمّ بر تمثيل ايله، حزب الشيطانى أڭ طار و أڭ محال و أڭ منفور بر موقعه صيقيشديرييور. ميدانى حزب القرآن حسابنه ضبط ايدهرك، هر بر حالِ أحمديه (عصم) هر بر خصلتِ محمّديه (عصم) هر بر طورِ نبوى (عصم) او قوّتلى تمثيله گوره برر معجزه حكمنه گچوب، نبوّتنى إثبات ايتديگنى گوسترر.
يدنجيسى:وهّام و ضرردن صاقينمق ايچون بزدن اوزاقلاشان بعض دوستلرڭ قوّهِٔ معنويهلرينى تأييد ايچون و خدمتمزدن بعض مقصدلرله چكيلن و مقصدلرينڭ عكسيله طوقات ييهنلرى، چوق مثاللردن يدى كوچك مثال ايله گوسترر كه؛ سپرينى بيراقوب قاچانلر، داها زياده يارهلانيرلر.
سكزنجيسى:دييورلر كه: "ألفاظِ قرآنيه و ذكريه و تسبيحاتلرڭ هر برندن، بتون لطائفِ إنسانيه حصّهلرينى ايستهيورلر. معنالرى بيلينمزسه، حصّه آلينماز؛ اويله ايسه ترجمه ايديلسه داها ايى دگل مى؟" دييه اولان مدهش و مغالطهلى شو سؤاله قارشى، غايت مهمّ و عبرتلى و ذوقلى بر جوابدر. ألفاظِ قرآنيه و نبويه معنالره، جامد و روحسز لباس دگللر؛ بلكه حياتدار فيضآور جلدلردر. ذىحيات بر جسمڭ جلدى صويولسه، ألبته ئولور. هم لسانِ نحوى اولان ألفاظِ قرآنيهدهكى إعجاز و ايجاز، حقيقى ترجمهيه مانع اولديغنى گوسترر.
طوقوزنجيسى:"أهلِ سنّت و جماعت اولان أهلِ حق دائرهسنڭ خارجنده أهلِ ولايت بولونهبيلير مى؟" سؤالنه، مهمّ و مراقآور بر جوابدر.
اوننجيسى:قرآنِ حكيمڭ خدمتنده بولونان بو بيچاره سعيد ايله گوروشن و گوروشمك آرزو ايدن دوستلره مهمّ بر دستوردر.
— 56 —
يگرمى يدنجى مكتوب
رسالهِٔ نورڭ شاكردلرى و بو فقير سعيدڭ فداكار، خالص، صدّيق قارداشلرى و خدمتِ قرآنيهده غيرتلى و جدّى آرقداشلرى و درسِ قرآنده اونڭ درس آرقداشلرى و أللرنده قلملرى برر ألماس قلنج حكمنده مبارك و مجاهد بر جماعتڭ رسالهِٔ نور أجزالرينڭ درسلرندن آلدقلرى شوق و سُرور ايله رسالهِٔ نور أجزالرى حقّنده يازدقلرى فقرهلردر كه؛ هر بر فقره هانگى رساله مناسبتيله يازيلمش ايسه او رسالهنڭ گوزلجه حسنِ تأثيرينى و أهمّيتنى و فائدهسنى گوسترديگى گبى، عموم فقرهلر معظّم و مفصّل نورانى بر فهرستهِٔ كبرادر كه، او فقرهلر رسالهِٔ نور أجزالرينڭ پارلاق بر فهرستهسى حكمنه گچمشدر. و او فقره صاحبلرى گوزل إستعدادلرنده آيرى آيرى و بليغ إفادهلرنده رنك رنك و لطيف ذوقلرنده چشيد چشيد اولدقلرندن، موسيقى تللرينڭ مختلف نغماتندن گلن طاتلى صدالر گبى غايت شيرين بر وضعيتده بو مكتوبه طاتلى بر آهنك ويرمشلر.
آرقداشلردن چوقلرى وار كه، سائرلرڭ فقرهلرينى كندى حسّياتنه و فكرينه و فهمنه موافق بولدقلرى ايچون كندى ديللريله سويلنمش گبى تلقّى ايدهرك، "بز أگر سويلهسه ايدك، بويله سويليهجكدك. بو فقرهلر بزمدر." دييوب آيرى فقره يازمامشلر. حتّى بو جهتده هر بريسى دييهبيلير: "يگرمى يدنجى مكتوبڭ فقرهلرى چوغى بنمدر. چونكه بنم دوشوندكلريمى دييورلر. أگر بن دييهبيلسه ايدم، اويله دييهجكدم."
هر بر فقرهنڭ آيرى آيرى برر مزيتى اولمقله برابر، بو مكتوبه گيردكجه خصوصيتدن چيقوب سائر آرقداشلرى دخى حصّهدار ايدر. فقرهلر صميمى، خالص يازيلدقلرى ايچون تأثيرينى غائب ايتمييور. موقّت مكتوب اولميهرق و دائمى ياشايهجق حقيقتلرى تضمّن ايتدكلرندن، اوقومالرى هر وقت لذّتلى و منفعتلى اولويور. فقرهلرڭ چوق جهتلرله مزيتلرى و فائدهلرى واردر.
— 57 —
يالڭز بر جهت وار كه، بنى دوشونديرييور: او فقرهلرده قسمًا حدّمدن چوق زياده بڭا حصّه ويرييورلر. بن إعتراف ايدييورم كه، اوڭا لايق دگلم. سكوت ايله قبول گوسترديگمڭ سببى: قارداشلريمڭ كندى استادلرى حقّندهكى حسنِ ظنلرى شوقلرينه بر وسيله اولديغندن، نشئهلرينى قاچيرمامق و استادلرينه ويردكلرى شرف دخى حقيقت نقطهسنده أسرارِ قرآنيهيه عائد اولديغنى دوشونمكدر.
الحاصل: شو يگرمى يدنجى مكتوبى اوقويان، چوق طاتلى حقيقتلرى شيرين بر طرزده مطالعه ايدر، اوصانجسز إستفاده ايدر.
يگرمى سكزنجى مكتوب
"سكز مسئله" ناميله سكز رسالهدر.
برنجى رسالهرؤياىِ صادقهنڭ حقيقتنى و فائدهسنى، غايت گوزل و حقيقتلى "يدى نكته" ايله بيان ايدييور. بو رساله هم قيمتداردر، هم مراقآوردر.
ايكنجى مسئله اولان ايكنجى رساله"حضرتِ موسى عليه السلام، حضرتِ عزرائيل عليه السلامڭ گوزينه طوقات وورمش." مئالندهكى بر حديثه دائر أهمّيتلى بر مناقشهيى كوكندن قالديرر و بو نوع حديثلره ملحدلر طرفندن گلن إعتراضاته بر سد چكر. بو رساله كوچكدر، فقط مراقآوردر.
— 58 —
اوچنجى مسئله اولان اوچنجى رسالهبو بيچاره مفلس سعيدڭ زيارتنه گلنلرڭ نه نيّتله گوروشمك لازم گلديگنى بيان ايدوب، صِرف قرآنِ حكيمڭ دلّالى إعتباريله گوروشمك لازم گلديگنى و او گوروشمهنڭ مهمّ فائدهلرينى و سعيدڭ شخصيتنڭ هيچلگى نظره آلينميهجغنى، بلكه دلّالى اولديغى مقدّس دكّانڭ قيمتدار جوهرلرينى نظره آلمق لازم گلديگنى "بش نقطه" ايله غايت گوزل بر صورتده إثبات ايتمكله برابر؛ خدمتِ قرآنيهنڭ كراماتندن و عنايتِ ربّانيهدن، بن و بعض قارداشلرم مظهر اولديغمز چوق عنايتلردن بر قاچ واقع و قطعى مثاللرى ذكر ايدييور.
بو رسالهنڭ تتمّهسنده؛ رسالهلرڭ يازمهسنده، خصوصًا تأليفنده و بِالخاصّه يگرمى طوقوزنجى مكتوبده تظاهر ايدن خارقه بر عنايتى بيان ايدييور.
دردنجى مسئله اولان دردنجى رسالهمسجديمزه ايكى دفعه تعرّض ايديلدى، آخركى دفعه ده قپاديلر. اوندن ايكى ويا اوچ سنه مقدَّم، ينه مبارك بر مسافرڭ گلمهسيله، غايت وحشيانه و ظالمانه تجاوز ايديلديگى ايچون، هر طرفدن بندن سؤال ايديلدى. بويله مراقِ عمومىيى تحريك ايدن بر حادثهيه لايق جواب ويرمك ايچون، أسكى سعيد لسانيله "درت نقطه" ايله مهمّ بر عبرتلى جوابدر.
بشنجى مسئله اولان بشنجى رسالهقرآنِ معجز البيانده تكرار ايله اَفَلَا يَشْكُرُونَ ٭ اَفَلَا يَشْكُرُونَ و شكر ايتمهينلرى اوتوز بر دفعه فَبِاَىِّ اٰلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ فرمانيله تهديد
— 59 —
ايتديگنڭ سرّينى غايت عالى و طاتلى و معقول و مقبول بر صورتده تفسير ايدييور؛ إنسان بر شكر فابريقهسى اولديغنى إثبات ايدييور. كائنات بر نعمت خزينهسى اولوب، شكر ايسه آناختارى اولديغنى؛ و رزق، اونڭ نتيجهسى و شكرڭ مقدّمهسى بولونديغنى غايت گوزل و قطعى بر صورتده إثبات ايدييور.
دير طريقِ عجزمندى، لازم آمد چار چيز:
عجزِ مطلق، فقرِ مطلق، شوقِ مطلق، شكرِ مطلق أى عزيز!
اولان دستورِ حقيقتدهكى دردنجى ركن بولونان شكرِ مطلقڭ پارلاق و يوكسك حقيقتنى ايضاح ايدييور.
آلتنجى مسئله اولان آلتنجى رساله
وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً
آيتنڭ مهمّ بر سرّينى، وهّابيلرڭ حرمينِ شريفَيْنى إستيلالرى مناسبتيله تفسير نيّتيله، وهّابيلرڭ ماهيتِ تاريخيهسيله وضعيتِ حاضرهلرينى و عالمِ إسلامه قارشى تأثيراتلرينى مختصر فقط أهمّيتلى بر صورتده درت نكته ايله بيان ايدر.
يدنجى مسئله اولان يدنجى رساله
قُلْ بِفَضْلِ اللّٰهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذٰلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ
آيتنڭ، رسالهِٔ نور و خدمهلرى حقّندهكى مهمّ بر سرّينى، "يدى إشارت" ناميله، يدى عنايتِ ربّانيهيى بيان ايدييور. و تحديثِ نعمت صورتنده بو عنايتِ سبعهنڭ إظهارينه، يدى معقول سببنى بيان ايدييور. بو عنايتِ سبعهِٔ كلّيهنڭ خارقهلرينه
— 60 —
إشارةً، كندى كندينه تأليف وقتنده ايكى صحيفهنڭ بتون سطرلرى باشلرنده يگرمى سكز ألف گلهرك، يگرمى سكزنجى مكتوبڭ مرتبهسنه توافق ايتديگنى، تأليفدن بر زمان صوڭره مطّلع اولدق. بو عنايتِ سبعهيى اوقويان آدم، رسالهِٔ نور أجزالرينڭ نه قدر أهمّيتلى و نظرِ عنايتِ إلٰهيهده بولونديغنى و حمايتِ ربّانيهده اولديغنى بيلهجك. بو يدى عنايت كلّيهدر، جزئياتلرى يتمشى گچر.
آخرنده، بر سرِّ عنايته عائد محرم بر سؤالڭ جوابى واردر. خاتمهسنده، عنايتِ سبعهدن برنجيسى اولان توافقاته گلن ويا گلمك إحتمالى اولان أوهامى غايت قطعى بر صورتده دفع ايدييور. او خاتمهنڭ آخرنده ده، اوچنجى نكتهده عنايتِ خاصّه و عنايتِ عامّهيه دائر مهمّ بر سرِّ دقيقِ ربوبيته و أهمّيتلى بر سرِّ رحمانيته إشارت ايدييور.
سكزنجى مسئله اولان سكزنجى رسالهآلتى سؤالڭ جوابى اولان "سكز نكته"در.
برنجى نكته:توافقدهكى إشاراتِ غيبيه، عموم رسالهِٔ نور أجزالرنده جزئى كلّى بولونديغنه دائردر.
ايكنجى نكته:توافقاتڭ مزيتى، لفظِ جلالدن باشقه نه ايچون قرآنده فوق العاده مطلوب اولماديغنڭ سرّينى بيان ايدر.
اوچنجى نكته:بر قارداشمزڭ فضله إحتياط و جسارتسزلگى يرنده اولماديغنى و بر مفتينڭ اوننجى سوزه سطحى تنقيدينه قارشى گوزل بر جوابدر.
دردنجى نكته:"ميدانِ حشرده إنسانلر ناصل طوپلاناجقلر، چيپلاق اولارق مى؟ هركس أحبابلرينى گورهبيلير مى؟ رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامى شفاعت
— 61 —
ايچون ناصل بولاجغز؟ حدسز إنسانلرله بر تك ذات اولان رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام ناصل گوروشهجك؟ أهلِ جنّت و جهنّمڭ لباسلرى ناصل اولاجق؟ و بزه كيم يول گوسترهجك؟" آلتى مراقلى سؤالڭ مقنع و معقول جوابيدر.
بشنجى نكته:"زمانِ فترتده، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ أجدادى، بر دين ايله متديّن مى ايديلر؟" جوابنده، گوزل بر حقيقت بيان ايديلييور.
آلتنجى نكته:"حضرتِ إسماعيل عليه السلامدن صوڭره، پيغمبرڭ (عصم) أجدادندن پيغمبر گلمش ميدر؟" سؤالنه قارشى غايت مهمّ بر جوابدر.
يدنجى نكته:"رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامڭ پدر و والدهسنڭ و جدّى عبد المطّلبڭ ايمانلرى حقّنده أڭ صحيح خبر هانگيسيدر؟" سؤالنه قارشى غايت مهمّ و معقول بر جوابدر.
سكزنجى نكته:"عموجهسى أبو طالبڭ ايمانى حقّنده أصحّ اولان نهدر؟ جنّته گيرهبيلير مى؟" سؤالنه قارشى گوزل بر جوابدر.
اون طوقوزنجى سوزڭ ذيلى
اون طوقوزنجى سوزڭ ذيلى اولان (شقِّ قمر) رسالهسى اونوتلمشدى. شو رساله شقِّ قمر معجزهسنه بو زمان فيلسوفلرينڭ ايتدكلرى إعتراضلرينى "بش نقطه" ايله غايت قطعى بر صورتده ردّ ايدوب، إنشقاقِ قمرڭ وقوعنه هيچ بر مانع بولونماديغنى گوسترر. و آخرنده ده "بش إجماع" ايله شقِّ قمرڭ وقوع بولديغنى غايت مختصر بر صورتده إثبات ايدر. شقِّ قمر معجزهِٔ أحمديهسنى گونش گبى گوسترر.
— 62 —
يگرمى طوقوزنجى مكتوب
"طوقوز قسم"در. يگرمى طوقوز نكتهِٔ مهمّه ايچنده واردر. او طوقوز قسم، كوچك بيوك اون يدى رسالهدر.
برنجى قسم اولان برنجى رساله
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ٭ اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ٭ اَلرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ٭ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ٭ اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ٭ اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ٭ صِرَاطَ الَّذِينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ ٭
هُوَ الَّذِى اَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ اٰيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ اُمُّ الْكِتَابِ وَ اُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ... الخر.
آيتلرينڭ بعض سرلرينى، "طوقوز نكته" ايله تفسير ايدر.
برنجى نكته:"قرآنه عائد و قرآنڭ أسرارى بيلينمييور و مفسّرلر حقيقتنى آڭلامامشلر." ديينلره قارشى مهمّ بر جوابدر.
ايكنجى نكته:قرآنِ حكيمده وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ ٭ وَالشَّمْسِ وَضُحٰيهَا گبى قسماتِ قرآنيهدهكى مهمّ بر حكمتى بيان ايدييور.
— 63 —
اوچنجى نكته:سورهلرڭ باشلرندهكى برر شفرهِٔ إلٰهيه اولان حروفِ مقطّعهيه دائردر.
دردنجى نكته:قرآنِ حكيمڭ حقيقى ترجمهسى قابل اولماديغندن و معنوى إعجازندهكى علويتِ اُسلوب ترجمهيه گلمديگندن، مهمّ بر بيانله، اُسلوبِ قرآنيهدهكى بر لمعهِٔ إعجازيهيى گوسترر.
بشنجى نكته:"الحمد ِللّٰه" جملهسنڭ إفاده ايتديگى معنانڭ أڭ قيصهسى بر سطر قدر اولديغنى و حقيقى ترجمهسنڭ قابل اولماديغنى گوسترر.
آلتنجى نكته:اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ دهكى نُونِ متكلّمِ مع الغيره دائر مهمّ بر سرّينى، نورلى بر حال و حقيقتلى بر خيال ايچنده بيان ايدييور.
يدنجى نكته:
اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ صِرَاطَ الَّذِينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ
ڭ مهمّ و نورانى سرّينڭ بيانى ايچنده، بدعهلرڭ ايجادى نه قدر چركين و ضرر اولديغنى گوسترر.
سكزنجى نكته:شعائرِ إسلاميه، حقوقِ عموميه حكمنده اولديغنه دائر مهمّ بر سرّينى بيان ايدييور.
طوقوزنجى نكته:مسائلِ شريعتڭ "تَعبُّدى" و "مَعقولُ المعنا" اولارق ايكى قسم اولديغنى؛ و تَعبُّدى قسمى حكمت و مصلحتلرڭ تبدّلى ايله تغيّر ايدهمديگنڭ سرّينى بيان ايدر. و أذانڭ فائدهسى، يالڭز بر كوى أهاليسنى نمازه دعوت دگل، بلكه كائنات سراينده موجوداته قارشى عموم مخلوقات نامنه بر إعلانِ توحيد اولديغنى بيان ايدر.
— 64 —
يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ ايكنجى قسمى اولان ايكنجى رساله
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِى اُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدٰى وَ الْفُرْقَانِ
آيتنڭ بر سرّينى، صيامِ رمضانڭ يتمش حكمتلرندن طوقوز حكمتنڭ بيانيله او سرِّ عظيمى تفسير ايدييور. او طوقوز حكمت، او قدر حقيقى و قوّتلى و جاذبهداردرلر كه؛ مسلمان اولميان ده اونلرى گورسه، اوروج طوتمق ايچون بيوك بر إشتياق و بر هوسه گلير. كندينه مسلمان دييوب اوروج طوتميانلرڭ، بو حكمتلره قارشى، خجالت و خطالرندن أزيلملرى لازم گلير.
يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ اوچنجى قسمى اولان اوچنجى رساله
قرآنِ معجز البيانڭ أنواعِ إعجازندن گوز ايله گورونهجك قسمنڭ بش آلتى وجهندن بر وجهنى، يڭى بر قرآنى يازمقله گوسترمگه دائردر. ِللّٰه الحمد، اويله بر قرآن يازيلدى. اُمّتجه حافظ عثمان خطّيله مقبول قرآنڭ عين صحيفهلرينى و سطرلرينى محافظه ايتمكله برابر؛ لفظ اللّٰه، مجموع قرآنده ايكى بيڭ سكز يوز آلتى دفعه تكرّر ايتديگى حالده؛ نادر و نكتهلى مستثنالر خارج قالوب، متباقيسى توافق ايتديگنى آڭلادق. صحيفه و سطرلرينى تغيير ايتمدك. يالڭز بز تنظيم ايتدك. او تنظيمدن خارقه بر توافق تظاهر ايتدى. يازديغمز قرآنڭ پارچهلرينى بر قسم أهلِ قلب گورمش، لوحِ محفوظ خطّنه ياقين اولديغنى قبول ايتمشلر. بو رساله ايسه؛ توافقاتِ قرآنيهيه دائر اولديغى مناسبتيله، صِرف بر إشارتِ غيبيه اولارق، هيچ بريمزڭ خبريمز اولمادن، إبتدا تأليف و برنجى تسويدنده اون بر "قرآن" كلمهسى؛ بر تك صحيفهده، برر سطرده، بر صيرهده خطِّ مستقيم ايله توافقلرى، توافقِ قرآنيهدهكى لمعهِٔ إعجازيهنڭ بر شعاعى شو رسالهده بو خارقه لطافتى گوسترديگنى، گورنلره قناعت گلدى.
— 65 —
يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ دردنجى قسمى اولان دردنجى رساله
"اوچ نكته"در.
برنجى نكته:قرآنده "قرآن" كلمهسنڭ چوق سرلرندن بر سرّينى، آلتمش طوقوز آياتِ عظيمهده لطيف و معنيدار صحيفهلر آرقهسنده بربرينه توافقله باقدقلرينى و او آياتِ عظيمهنڭ معنًا بربرينڭ حقيقتنى تأييد ايتدكلرينى گوسترمك و تلاوتِ قرآن ثوابنى و ذكر فضيلتنى و تفكّر عبوديتنى بردن قزانمق ايستهينلره، أوراد نوعندن غايت گوزل بر حزبِ قرآنى اولارق يازيلمشدر.
ايكنجى نكتهسى:قرآنِ حكيمده "رسول" كلمهسنڭ تكرارندهكى أسرارڭ توافق جهتيله بريسنه إشارت ايچون، يوز آلتمش آياتدهكى "رسول" كلمهسى بربرينه توافقله معنيدار باقماسى گبى؛
(حاشيه): بو رسالهنڭ، او مقدّس ايكى كلمهنڭ إعجازى توافقلرندن بحثى عينِ حقيقت اولديغنه دليل، او دردنجى رسالهده بتون او ايكى كلمهنڭ توافق ايتمهسيدر. هر بر آيت آيرى و سطر باشنده يازيلماسندن، عموم او ايكى مقدّس كلمهلر توافق ايتمشلردر.
او يوز آلتمش معظّم آيتلر ده بربرينه باقييور. بربرينى تأييد و إثبات ايتديگنه إشارةً و قرآندن هم قرائت، هم ذكر، هم فكر اولمق اوزره بر حزبِ مخصوصدر. كندينه عالى و طاتلى و چوق قيمتلى و چوق فضيلتلى بر ورد آرزو ايدنلره مهمّ بر ورددر.
اوچنجى نكتهسى:لفظ اللّٰهڭ ايكى بيڭ سكز يوز آلتى دفعه ذكرينڭ چوق نكتهلرى وار. إعجازِ قرآنڭ چوق شعاعلرينى گوسترييور. بو اوچنجى نكته ده، اونڭ درت شعاعِ إعجازينى گوسترييور.
— 66 —
يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ بشنجى قسمى اولان بشنجى رساله
اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكوٰةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ
(الخ آية...) آيتِ پرأنوارينڭ چوق أنوار أسرارندن گوزل بر نورى، رمضانِ شريفده بر حالتِ روحانيهده، مهمّ بر سياحتِ قلبيهده گورونمش و بر درجه بو رسالهده بيان ايديلمشدر. بو رساله كوچكدر، فقط چوق نورلى و أهمّيتليدر.
يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ آلتنجى قسمى اولان آلتنجى رساله
وَلَا تَرْكَنُوا اِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ
آيتنڭ مهمّ بر سرّينى و عظيم بر حقيقتنى؛ إنس و جنّ شيطانلرينڭ و مسلمانلر ايچنه گيرمش ملحدلرڭ و منافقلرڭ آلتى دسيسهلريله آلتى جهتدن هجوملرينى آلتى حقيقتله سد و ردّ ايتمكله، او سرِّ عظيمى تفسير ايدييور.
برنجى دسيسهلرى:قرآن خادملرينى حبِّ جاه واسطهسيله آلداتمالرينه مقابل، غايت مقنع و قطعى بر جوابله صوصديرر.
ايكنجى دسيسهلرى:قورقو طماريله، أهلِ حقّى حقدن چويرمهلرينه قارشى، غايت گوزل و قطعى بر جوابله طرد ايديلير.
اوچنجى دسيسهلرى:طمع و حرص جهتيله، أهلِ هدايتى خدمتِ قرآنيهدن واز گچرملرينه قارشى، غايت پارلاق و قطعى بر جوابله ردّ ايديلير.
— 67 —
دردنجى دسيسهلرى:عصبيتِ ملّيهيى تحريك ايتمك صورتنده، حقيقى دين قارداشلرينڭ و خدمتِ قرآنيهده صميمى آرقداشلرينڭ ايچنه يبانيلك و إختلاف آتمق و استادلرندن صوغوتملرينه مقابل، غايت مهمّ و قطعى اويله بر جوابدر كه؛ شيطانِ إنسىيى تماميله صوصديرديغى گبى، ساختهكار ملّيتجيلرڭ ماسكهلرينى ييرتهرق، اويلهلر ملّتڭ دشمنلرى اولدقلرينى و حقيقى ملّيتپرورلر كيملر اولديغنى گوسترر.
بشنجى دسيسهلرى:إنسانڭ أڭ ضعيف طمارى اولان أنانيتنى تحريك ايدوب، أهلِ حقّى حقسزلغه سَوق ايتمك و أهلِ إتّحادى إختلافه دوشورملرينه مقابل، قوّتلى و أنالرى صوصديرهجق بر جواب ويريلمشدر.
آلتنجى دسيسهلرى:تنبللك و تنپرورلك و وظيفهدارلق طمارندن إستفاده صورتيله، قرآن شاكردلرينڭ غيرتلرينى، صداقتلرينى، إخلاصلرينى زدهلهمك صورتندهكى هجوملرينه قارشى بر جوابدر.
آخرنده، عموم جوابلرڭ خلاصهسى شو ايكى آيت ايله، قرآنِ معجز البيان معجزانه جواب ويرييور:
يَا اَيُّهَا الَّذِينَ اٰمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ٭ وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰيَاتِى ثَمَنًا قَلِيلًا
شو رسالهنڭ آخرنده؛ ايكى ياپراقده يازيلدقدن صوڭره گورولمش، إختيارسز كندى كندينه گلن لطيف و ظريف بر توافقدر كه، صيقنتيلى أسارتمڭ تام طوقوزنجى سنهسنده تأليف ايديلن شو رسالهنڭ آخرنده، يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ بحثنده يگرمى طوقوز نكته بولونماسى و طوقوز قسم اولماسى و بو رساله فهرستهسنده طوقوز دفعه "طوقوز" لفظى ايله او مكتوبدن بحث ايديلمهسى و برنجى قسم طوقوز نكته اولماسى؛ و رمضانڭ، بوراده إشارت ايديلن و ايكنجى
— 68 —
قسمده مذكور حكمتلرى طوقوز بولونماسى؛ و بوراده إشارت ايديلن و دردنجى قسمده مذكور "قرآن" كلمهسنه دائر آيتلرڭ آلتمش طوقوز ايتمهسى؛ و قرآن كلمهسى ده بو مبحثده يگرمى طوقوز گلمهسى و لفظ اللّٰه دخى طوقوز اولماسى؛ و بو رساله ده يگرمى طوقوز صحيفهده تمام اولماسى جهتيله، طوقوز دفعه طوقوزلر بربرينه توافق ايدهرك چوق شيرين دوشمشدر. بو رسالهنڭ دخى، سرِّ توافقدن كوچك فقط پارلاق بر حصّهسى وار اولديغنى گوسترر. بو طوقوز دفعه طوقوزلرڭ سرّينڭ، طوقوزنجى سنهِٔ أسارتمده ظهورى ايسه، إن شاء اللّٰه أسارتڭ طوقوزنجى سنهسنده بيتهجگنه إشارى بر بشارتدر. طوقوزنجى سنهِٔ أسارتمده صيقنتيدن او سنه طوقوز ديشم دوشديلر؛ او مناسبتله إسپارطهيه مأذونيتله گيتمك او سنهده اولدى. هم لطيف بر توافقدر؛ بو پارچه دخى، بو صحيفهده طوقوز، اون طوقوز دفعه گلمشدر. هم فهرستهنڭ دردنجى قسمنده و بو ايكنجى قسمڭ بعض نسخهلرنده، آشاغيدهكى گوستريلن توافق واردر.
عموم ألف يوز اون طوقوز، عموم رسالهلر دخى يوز اون طوقوزدر. ديمك ألفلر ده بر نوع فهرستهيه إشارتدر.
هجماتِ ستّهنڭ ذيلى اولان أسئلهِٔ ستّه
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
وَمَا لَنَا اَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللّٰهِ وَقَدْ هَدٰينَا سُبُلَنَا وَلَنَصْبِرَنَّ عَلٰى مَا اٰذَيْتُمُونَا وَعَلَى اللّٰهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ
آيتنڭ سرّينه إستنادًا، دنيانڭ هيچ بر اصول و قانوننه تطبيق ايديلمهين، وجدانسز إنسانلرڭ بزه قارشى تجاوزاتنه صبر ايله
— 69 —
و حقّه توكّل ايله برابر؛ إستقبالده گلهجك نفرت و تحقيردن صاقينمق ايچون و إستقبال عصرلرى، بو عصرڭ سيماسنه و غيرتسز آدملرڭ يوزلرينه "توه!" ديدكلرى زمان، توكروكلرى يوزيمزه گلمهمك ايچون ويا سيلمك ايچون يازيلمش بر لايحهدر. و آوروپانڭ إنسانيتپرور ماسكهسى آلتنده صاغير قولاقلرينى چينلاتمق و بو وجدانسز غدّارلرى بزه مسلّط ايدن او إنصافسز ظالملرڭ گورمهين گوزلرينه صوقمق و بو عصرده، يوز بيڭ جهتدن "ياشاسين جهنّم!" ديديرتن ميمسز مدنيتپرستلرڭ باشلرينه وورمق ايچون يازيلمش بر عرضحال و أهلِ إلحاد و بدعتجيلرى إلزام و إسكات ايدهجك "آلتى سؤال"در.
يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ يدنجى قسمى إشاراتِ سبعه
فَاٰمِنُوا بِاللّٰهِ وَرَسُولِهِ النَّبِىِّ الْاُمِّىِّ الَّذِى يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ٭ يُرِيدُونَ اَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللّٰهِ ِباَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللّٰهُ اِلَّا اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
آيتلرينڭ بر سرّينى و مهمّ بر حقيقتنى "يدى إشارت" ايله و يدى مهمّ سؤاله يدى قطعى و قوّتلى جوابله تفسير ايدييور.
برنجى سؤال:"أجنبيلردن إهتدا ايدنلر، كندى ديللريله شعائرِ إسلاميهيى ترجمه ايدييورلر. عالمِ إسلامڭ اونلره قارشى سكوتى و إعتراض ايتمهمسى، جوازِ شرعى اولديغنى گوسترمز مى؟" ديين أهلِ بدعتڭ سؤالنه قارشى، غايت قطعى و قوّتلى بر جوابدر.
ايكنجيسى:"فرنكلردهكى إنقلابجيلر و فيلسوفلر، قاتولك مذهبنده إنقلاب ياپمقله ترقّى ايتدكلرندن، عجبا إسلاميتده بويله بر إنقلابِ دينى اولاماز مى؟" ديين أهلِ بدعتڭ سؤالنه قارشى؛ غايت قطعى، ظاهر و باهر و مسكت بر جوابدر.
— 70 —
اوچنجيسى:"آوروپا، تعصّبى بيراقدقدن صوڭره ترقّى ايتديگندن، بز ده تعصّبى بيراقسهق داها ايى اولماز مى؟" ديين أهلِ بدعت و سفاهتڭ سؤالنه قارشى، غايت مسكت و مقنع و منطقى بر جوابدر.
دردنجيسى:"ضعفه اوغرايان إسلاميتى تقويه نيّتيله، قوّتلى اولان ملّيته مزج ايتمك و سجاياىِ ملّيتى شعائرِ إسلاميه ايله قوّتلشديرمك بو عصرده داها ايى اولماز مى؟" دييه دسّاس أهلِ دنيانڭ بو مدهش سؤالنه قارشى، غايت متين بر جوابدر.
بشنجيسى:"بو قدر هيئتِ إجتماعيهِٔ بشريه فساده گيرمش و حسّياتِ دينيه ضعيفلشمش و شخصى دهالر و حركات، جماعتڭ شخصِ معنويسنڭ إجراآتنه مغلوب دوشمش بر زمانده، ناصل روايتِ صحيحهده دينيلديگى گبى، بر قاچ سنه ظرفنده، مهدى دنيايى إصلاح ايدهجك؟ حالبوكه بتون ايشى خارقه اولوب و بر قاچ نبىنڭ معجزاتى ده برابر اولسه، ينه إصلاحى پك مشكل گورونويور." دييه، أهلِ تنقيدڭ سؤالنه قارشى، غايت قوى بر جوابدر.
آلتنجيسى:آخر زمانده حضرتِ مهدينڭ سفيانى قوميتهسنه غلبهسى، حضرتِ عيسى عليه السلامڭ دجّال قوميتهسنى طاغيتماسى و شريعتِ إسلاميهيه تبعيتنه دائردر.
يدنجيسى:"متفكّرينِ إسلاميه، آوروپانڭ دستورلرينى و فنّڭ قانونلرينى بر درجه قبول ايدوب، اونلرڭ اصوليله اونلره قارشى إسلاميتى مدافعه ايتدكلرى حالده (سن ده أسكيدن بويله ياپييوردڭ) شيمدى نهدن بتون بتون باشقه بر چيغير آچوب، فلسفهيى كوكندن وورويورسڭ؟ و فنونِ مثبته ديدكلرى اصوللرينڭ، قرآنڭ دستورلرينه نظرًا پك سطحى قالديغنى گوسترييورسڭ؟" دييه چوقلر طرفندن گلن سؤاله قارشى، غايت حق و حقيقتلى بر جوابدر.
— 71 —
يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ سكزنجى قسمى اولان رموزاتِ ثمانيه
"سكز رمز"در، يعنى سكز كوچك رسالهدر. شو رمزلرڭ أساسى، علمِ جفرڭ مهمّ بر دستورى و علومِ خفيهنڭ مهمّ بر آناختارى و بر قسم أسرارِ غيبيهِٔ قرآنيهنڭ مهمّ بر مفتاحى اولان توافقدر.
فهرستهسندن كوچك بر پارچه نمونه ايچون بوراده يازيلدى. رموزاتِ ثمانيه فهرستهسى، صوڭره مستقل اولارق نشر ايديلهجك. بو رموزاتِ ثمانيه فهرستهسنڭ كوچك بر نمونهسى شودر:
كنز العرشڭ برنجى نكتهِٔ قرآنيهسى، غايت معظّم حقائقڭ كوچوجك بر فهرستهسى اولديغندن عينًا درج ايديلدى.
شويله كه: بر روايتده إسمِ أعظم اولان اللّٰهڭ أڭ مهمّ حرفى اولان باشدهكى ألف عموم قرآنده چوق سرلره مدار اولارق (قرق بيڭ) گلمهسى و إسم اللّٰهڭ ألفدن صوڭره (لا) صورتندهكى لام ألف (اون طوقوز بيڭ) اولان مشهور عددى گوسترمسى و إسم اللّٰهڭ آخرنده اولان (هی) ينه مجموعِ قرآنده (اون طوقوز بيڭ) اولارق ايكيسنڭ موافق گلمهسى و يالڭز (ل) حسابِ أبجدله اوتوز اولديغنه گوره اوڭا موافق اولارق قرآنده (اوتوز بيڭ) گلمهسى و يمين وقتنده إسم اللّٰهڭ باشنده بولونان واو بر حسابجه (يگرمى اوچ بيڭ)، ديگر بر جهتده (يگرمى بيڭ) اولارق هم يانڭ هم ميمڭ، هم لانڭ، هم هانڭ (اون طوقوز بيڭ) عددلرينه و قرآندهكى يكونلرينه موافق گلمهسى و إسم اللّٰهڭ باشندهكى ألف لام تعريف يعنى (ال) (يتمش بيڭ) اولوب قرآن كلماتنڭ مجموعِ عددى اولان (يتمش بيڭ) عددينه موافق گلمهسى، هم إسم اللّٰهڭ قَسَم وقتنده باشنده
— 72 —
بولونان (با و تا) ايكى قارداش گبى با (اون بر بيڭ)، تا (اون بيڭ) اولماسى، هم آخرِ حروفِ هجا و ندا وقتنده "يا اللّٰه" دينيلديگى وقت إسم اللّٰهڭ اولنده بولونان يا ينه (يگرمى بيڭ طوقوز يوز)، بر جهتده (اون طوقوز بيڭ) كسور اولمقله هم لانڭ، هم هانڭ، هم واوڭ عددلرينه و قرآندهكى اون طوقوز بيڭلك يكونلرينه موافق گلمهسى و لفظ اللّٰه مجموعِ قرآنده ايكى بيڭ كسور و (لا)سى (اون طوقوز بيڭ) و هاسى ينه (اون طوقوز بيڭ)، مجموعى (قرق بيڭ) اولوب باشدهكى ألفڭ (قرق بيڭ) عددينه موافق گلمهسى، هم إسم اللّٰهڭ حروفاتندن باشقه اولان (ج) مقامِ أبجديسى اولان اوچه موافق اولارق قرآنده (اوچ بيڭ) گلمهسى، (ح) هجاده جيمڭ قارداشى گبى ينه (اوچ بيڭ) گلمهسى، (د) أبجدده جيمڭ قارداشى اولوب ينه (اوچ بيڭ) اولارق بربرينه موافق گلمهسى، هم أبجدى إعتباريله يوكسك مقامده بولونان و فصاحتجه بر درجه آغير اولان (ث)، (ذ)، (غ)، (خ)، (ض)، هم (ص) هر برى قرآنده ايكيشر بيڭ گلوب بربرينه موافق گلمهسى و صادڭ گوزل و خفيف بر شكلى اولان (س) اوچ ديشنه مناسبتدار اولارق (اوچ بيڭ اوچ يوز اوتوز) اولوب لطيف سرلرى ايما ايدهجك بر صورتده گلمهسى و (ط)، (ظ) ايكى قارداش گبى (ط)، (ظ) دن داها خفيف اولديغندن (بيڭ ايكى يوز)، (ظ) اونڭ قيز قارداشى گبى نصفى اولارق (آلتى يوز) گلمهسى، (ف) أبجدى حسابيله سكسان اولماسنه گوره، قرآنده ايكى صِفر ضمّيله موافق اولارق (سكز بيڭ) گلمهسى، (ع) (ك) هر برى (طوقوز بيڭ) گلهرك معنيدار بربرينه موافق گلمهسى، قرآن كلمهسنده أڭ برنجى حرف اولان (ق) (آلتى بيڭ) اولارق قرآنڭ مجموعِ آياتنڭ عددينه موافق گلمهسى، (م) علمِ صرفجه (ب) يرينه گچمهسيله ايكى (ب) قدر و ميمڭ مقامِ أبجديسنڭ ياريسى قدر (يگرمى بيڭ) گلمهسى و (ن) أبجدى مقامى اولان أللىنڭ ياريسى حكمنده اولان (يگرمى آلتى بيڭ) گلمهسى گبى توافقاتِ منتظمه
— 73 —
اون طوقوز دفعه گلمهسى كلمهسيله خاتمه ويريلن منتظم توافقات ألبته و ألبته و هر حالده قرآنڭ حروفاتنده دخى مهمّ بر جلوهِٔ إعجازڭ بولونماسنه إشارت و هم او حروفاتده خارق العاده منتظم چوق نكتهلر و سرلرڭ بولونديغنه دلالت، هم حروفِ قرآنيهنڭ هر برى اون عدددن اون بيڭه قدر ثواب ميوهلرى ويرمسنه لياقتنه و قابليتنه شهادت، هم حروفِ قرآنيهنڭ تبديلنه چاليشانلرڭ نهايت درجهده بلاهت و خسارتلرينه قطعى دلالت، هم حروفِ قرآنيهنڭ عينًا كلماتى گبى قصدى بر إنتظام و معنيدار بر وضعيته تابع اولديغنه قطعى شهادت ايتديگنى عقلى اولانلرى قبول ايتمگه و قلبنده گوزى اولانلرى گورمگه مجبور ايدر. گورمهين كوردر، قبول ايتمهين قلبسزدر.
قَدْ يُنْكِرُ الْمَرْءُ ضَوْءَ الشَّمْسِ مِنْ رَمَدٍ ٭ وَ يُنْكِرُ الْفَمُ طَعْمَ الْمَاءِ مِنْ سَقَمٍ
دستوريله گوزلرندهكى خستهلقلرله بو حقيقت گونشنڭ ضياسنى گورمز و ديللرندهكى مرضله آبِ حيات اولان شو طاتلى صويڭ لذّتنى حسّ ايدوب طاتمازلر.
ينه كنز العرش دعاسنڭ فيضندن گلن ايكنجى نكتهِٔ توافقيهدر.
بو نكتهدن نمونه ايچون اوچ مثال:
برنجيسى:سُوَرِ قرآنيهنڭ عددِ حروفاتى اوچ بيڭده توافقاتى پك خارقه و معجزانهدر. مثلا: أڭ قيصه سوره اولان سورهِٔ كوثرڭ حروفاتى أبجدى مقامى (اوچ بيڭ) اولمقله هم سورهِٔ يٰسڭ (اوچ بيڭ) عددِ حروفنه، هم سورهِٔ فرقانڭ (اوچ بيڭ)، هم سورهِٔ فاطرڭ (اوچ بيڭ)، هم سورهِٔ والصّافّاتڭ (اوچ بيڭ)، هم سورهِٔ صادڭ (اوچ بيڭ)، هم رعدڭ (اوچ بيڭ)، هم الرّومڭ (اوچ بيڭ)، هم
— 74 —
الزّخرفڭ (اوچ بيڭ)، هم سورهِٔ شورىنڭ (اوچ بيڭ)، هم إبراهيمڭ (اوچ بيڭ). بو سورهلرينڭ (اوچ بيڭ) حروفاتنه توافقى و اون بر سورهنڭ بو (اوچ بيڭ) ده بربريله موافقتى و مطابقتى بِالبداهه تصادف ايشى اولاماز. بلكه إعجازِ قرآنڭ بر شعلهسيدر كه، حروفاته سرپيلمسيدر و يالديزلاماسيدر. هم أڭ قيصه سوره اولان سورهِٔ كوثرڭ حروفنڭ مقامِ أبجديسى اولان (اوچ بيڭ) عدديله، أڭ اوزون سوره اولان البقرهنڭ عُرفى يعنى كلام حكمندهكى كلماتنڭ (اوچ بيڭ) عددينه و آلِ عمرانڭ حقيقى كلماتنڭ (اوچ بيڭ) عددينه و سورهِٔ نساء كلماتنڭ (اوچ بيڭ) عددينه توافقى ألبته كور تصادفڭ ايشى دگل و راست گله و شعورسز و إتّفاقى بر وضعيت اولاماز. بلكه سرِّ إعجازڭ بر جلوهسنڭ شعاعى ايله بر إنتظامدر. بويله بيوك توافقاتده كوچك كسورات مناسباتِ توافقيهيى بوزماديغندن نظره آلينمادى.
ايكنجى مثال:سورهِٔ اِنَّا اَنْزَلْنَاهُ فِى لَيْلَةِ الْقَدْرِ ڭ إعجازكار بر توافقندن بحثدر. شويله كه: سورهِٔ قدرڭ (يوز يگرمى) حرفى وار. غيرِ ملفوظ همزه صاييلمازسه (يوز اون درت). سُوَرِ قرآنيهيه توافقله إشارت ايدن (يوز اون درت) در. ايشته بو عددله اِنَّا اَنْزَلْنَاهُ كنديله برابر اون سورهنڭ حروفاتنڭ عددلرينه و اون سورهنڭ كلماتنڭ عددلرينه و اون سورهنڭ آيتلرينڭ عددلرينه توافقى، هر حالده شعورسز حكمتسز تصادفڭ ايشى اولاماز. بلكه معنوى و لفظى بر إعجازِ قرآنينڭ بر شعاعى حروفاته عكس ايدوب تنظيم ايله يالديزلانمش. أوت اِنَّا اَنْزَلْنَاهُ ايله برابر ضُحٰى، اَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ، زلزال، تكاثر، الماعون، أڭ أوّل نازل اولان نصفِ أوّلِ عَلَق، و التّين، القارعه و هُمَزَه اولان اون سورهنڭ توافقى بوزميان كوچك كسوراتدن قطعِ نظر (يوز) عددنده توافقلرى اولديغى گبى؛ ينه سورهِٔ اِنَّا اَنْزَلْنَاهُ، الفجر، عَبَسَ، المرسلات، البروج، المطفّفين، الإنشقاق، النّازعات،
— 75 —
النّبأ، المنافقون، جمعه اولان اون سورهنڭ (يوز) كسور عددِ كلماتنه يوزلكده معنيدار توافق ايتمكله برابر اِنَّا اَنْزَلْنَاهُ حروفاتى سورهِٔ اسرى، كهف، طٰهٰ، يوسف، هود، يونس، نحل، أنبيا، مؤمنون، توبه، مائده اولان اون سورهنڭ هر برينڭ يوز كسور عدد آيتلرينه معنيدار توافقلرى و بو سورهلرڭ ده بو توافقِ عجيبه ضمننده بربريله توافقلرى ايچنده بيڭلر توافق بولونديغى حالده هيچ ممكن اولور مى كه، تصادف ايچنه گيرهبيلسين؟ هم هيچ ممكن ميدر كه، بو إتّفاقڭ اوجلرنده مهمّ نكتهلر، إشارتلر بولونماسين؟
اوچنجى مثال:سورهِٔ إخلاصڭ أبجدى مقامِ حروفىسى (بيڭ اوچ) در. بويله بيوك يكونلردهكى توافقه ضرر ويرمهين كوچك كسوراتدن قطعِ نظر سورهِٔ نور، حجّ، أنفال، نحل، اسرى، كهف، أنبيا، مؤمنون، زُمَر، يونس، يوسف، نمل، شعرا، طٰهٰ اولان اون درت سورهلرڭ هر برينڭ بيڭ كسور كلمات عددلرينه توافقى ايله برابر؛ حروف جهتنده سورهِٔ سبأ، الحاقّه، ممتحنه، سورهِٔ إنسان، طُور، سجده، الذّاريات، رحمٰن، تحريم، طلاق، دخان سورهلرينڭ هر برينڭ بيڭ كسور عددِ حروفلرينه معنيدار توافقى ألبته بر ثُلثِ قرآن عدّ ايديلن سورهِٔ إخلاصڭ حكمتدار بر نكتهسيدر. و بو توافقڭ بر سرِّ عظيمى وار و شعورسز حكمتسز تصادفڭ ايشى دگلدر. بلكه شعاعاتِ إعجازيهنڭ إنعكاسيدر.
سورهِٔ إخلاصڭ مقامِ أبجديسى (بيڭ اوچ) اولمقله هم (بيڭ اوچ) سورهِٔ إخلاص بر ختمهِٔ خاصّهِٔ إخلاصيهيه و هم مفصّل بر إسمِ أعظم اولديغنه، هم اوچ دفعه تكرّريله كوچك بر ختمهِٔ قرآنيه اولماسنه، هم اوچر دفعه تكرّرينڭ أفضليتِ عظيمهسنه، هم بسم اللّٰه الرحمن الرحيمڭ مشدّد راء ايكى راء صاييلمق شرطيله بر جهتده مقامِ أبجديسنه توافق سرّيله (بيڭ) بسمله (بيڭ) إخلاص گبى إسمِ أعظمڭ مفصّلى اولديغنه إشارت ايتديگى گبى، حروفاتيله چوق أسراره باقار. هم
— 76 —
قرآنڭ درت أساسندن أڭ بيوگى اولان توحيدى، يگرمى بشنجى سوزده إثبات ايديلديگى گبى، آلتى جملهسيله توحيدڭ آلتى مرتبهسنى إثبات و آلتى أنواعِ شركى ردّ ايدهرك هر بر جملهسى اوتهكى جملهلره هم نتيجه، هم مقدّمه اولديغى جهتله، سورهِٔ إخلاص ايچنده اوتوز سورهِٔ إخلاص قدر متسلسل برهانلرله مدلّل اوتوز سوره مندرج اولديغندن، بو كوچك سوره نه قدر معظّم بر بحرِ توحيد اولديغنى گوسترييور. حروفاتڭ لطيف مناسباتنى بوڭا قياس ايديڭز كه؛ ايچنده ألف بش، واو بش، دال بش اولارق بربرينه توافقى و لفظ اللّٰهڭ بش حرفنه موافقتى و مجموعِ حروفى آلتمش يدى اولوب لفظ اللّٰهڭ مقامِ أبجديسنه توافق ايتمكله، معنًا مقامِ أبجديسيله دخى اللّٰه ديديگى گبى؛ هی درت، م درت، نون تنوين ايله درت اولارق بربرينه توافقى و سورهنڭ درت آيتنه توافقى لطافتنى و إنتظامنى گوسترييور.
فاتحهِٔ شريفه حروفاتنڭ أبجدى حسابى اولان (اون بيڭ ايكى يوز اون ايكى) عددى مجموعِ قرآنده بانڭ اون بيڭ، هم تانڭ اون بيڭ عددِ تكرّرلرينه توافقى، هم فاتحهنڭ اون بيڭ عددى يدى عدد آيتنه ضرب ايديلمهسيله مجموعِ كلماتِ قرآنيه عددى اولان يتمش بيڭه موافق گلمهسيله أهلِ حقيقت عندنده محقّق و حديثجه مصدّق اولان فاتحه قرآن قدردر، اوڭا مساويدر و قرآن فاتحهده مندرجدر. السبع المثانى و القراٰن العظيم فاتحهدر دييه اولان مشهور حكمڭ إثباتنى ايما ايدوب إخطار ايدر. سُوَرِ قرآنيهنڭ باشلرنده اولان مقطّعاتِ حروف غايت معنيدار و أسرارلى بر شفرهِٔ إلٰهيه اولديغى گبى، فاتحه حروفى بلكه قرآنڭ عموم حروفاتى قدسى و آيرى آيرى متنوّع بيڭلر إلٰهى شفرهلر اولديغنى رموزاتِ ثمانيهيه دقّت ايدنلر حسّ ايدهبيلير. و بِالخاصّه فاتحهِٔ شريفهنڭ حروفى داها ظاهر و نورانى بر شفره اولديغنى أهلِ كشف گورمشلر و أمارهلرى ده واردر.
— 77 —
أزجمله: بسمله ايله فاتحهده همزه اون سكز، بسملهنڭ مقامِ أبجديسنه إنضمام ايله اون سكز بيڭ عالمڭ عددينه توافق سرّيله هر بر ألفى بر عالمڭ آناختارينه ايمادن خالى اولامديغى گبى، همزه ايله ساكن ألف اوتوز اولارق اوتوز جزء قرآن ايچنده مندرج اولديغنى و بسملهسز همزه اون درت اولمقله شو سبع المثانينڭ مثنّا اولان يدى عدد آياتنى گوسترهرك ايكى دفعه نزولنه و نمازده تكرّرينى ايما ايتديگى گبى، ساكن ألف اون اوچ، لام يگرمى اوچ اولوب فاتحهنڭ بر حساب ايله اوتوز آلتى كلمهلرينه توافق سرّيله بش فرض نمازده و رواتبنده و رواتب حكمندهكى ايكى ركعت تهجّد نمازنده يگرمى درت ساعت ظرفنده اوتوز آلتى دفعه فاتحهنڭ تكرّرينه ايما ايتمك، بو قدسى شفرهِٔ إلٰهيهنڭ شأنندن اولديغى گبى، بسملهسز لام ايله ألف ايكيسى اوتوز اولوب لامڭ أبجدى مقامى اولان اوتوزه توافق ايدهرك بسملهسز فاتحهنڭ اوتوز كلماتنه مطابقت و اوتوز جزء قرآنڭ عددينه موافقت سرّيله، اوتوز جزء قرآنڭ أساسلرى فاتحهده بولونديغنه بو قدسى شفرهِٔ إلٰهيهنڭ إشاراتندن اولمقله برابر، لامڭ يگرمى اوچ عددى نزولِ وحيڭ يگرمى اوچ سنهسنه موافقتى ألبته بويله بر قدسى شفرهنڭ إشاراتيدر دينيلهبيلير. ايشته فاتحهده (ال) لفظى بو وظيفهيى گورديگى گبى، اون اوچ ال ايله آلتنجى رمزڭ فهرستهسنده بيان ايديلديگى گبى اون اوچ ال ايله أڭ مشهور سُوَرِ قرآنيهنڭ (ال) ايله باشلايان اون اوچ سورهنڭ باشنه توافقله إشارتى معجزانه إفاده ايدييور كه، "قرآن بندهدر، بن اونڭ فهرستهسىيم."
فاتحهدهكى (با) بش، (ها) بش، (ح) بش هم بربرينه، هم بش فرضه، هم بش أركانِ إسلاميهيه و لفظ اللّٰه گبى فاتحهنڭ أكثر كلمهلرينڭ بشر حرفلرينه و فاتحهده بش أسماءِ حسنىنڭ عددينه توافقلرى.. هم (دال) درت، (واو) درت درت ركعت نمازده درت فاتحه وجوبنى و درتلكله إشتهار ايدن چوق مهمّ إسلامى
— 78 —
درتلرى ايما ايتمك.. (تا) اوچ، (ك) اوچ، (س) اوچ اولمقله؛ (تا) اوچ دفعهسيله (بيڭ ايكى يوز) عدد ايدهرك قرآنڭ (بيڭ ايكى يوز) سنه قدر غالبانه وضعيتنه و صوڭره تدافعى وضعيتنه گيرمهسنه، اِنَّا فَتَحْنَالَكَ فَتْحًا مُبِينًا آيتنڭ مقامِ أبجديله ويرديگى خبره توافق سرّيله إشارت ايتمك بو قدسى شفرهِٔ إلٰهيهنڭ شأنندندر. كافڭ اوچ تكرّرى مقامِ أبجديسنه ضمّ ايديلسه يگرمى اوچ اولوب نزولِ وحيڭ يگرمى اوچ سنهسنه توافقله ايما ايتمك، (سين) أبجدى مقامى آلتمش اولوب اوچ تكرّرى اوچ اولارق ضمّ ايديلسه مَهْبِطِ وحى اولان ذاتِ نبويهنڭ عمرينه توافقله ايما ايتمهسى سائر إشاراتڭ تأييديله ألبته قبول ايديلير. بسملهسز (س) ايكى، (ص) ايكى، (ض) ايكى، (ط) ايكى، (غ) ايكى اولارق بربرينه توافقله برابر فاتحهده بسمله ايله برابر ايكى دفعه لفظ اللّٰه، ايكى كرّه رحمٰن، ايكى كرّه رحيم، ايكى اِيَّاكَ، ايكى صراط، ايكى عليهم ايكيشر عددينه و سبع المثانينڭ معناسنڭ تأييديله برابر فاتحهنڭ ايكى دفعه نزولنى و قرآنڭ هم أوّلنده هم آخرنده ايكى كرّه وجوبِ تلاوتنى و هر امورِ خيريهنڭ هم باشنده هم آخرنده ايكى كرّه سنيت قرائتنى ايما ايتمك، بو قدسى و پارلاق شفرهِٔ إلٰهيهنڭ شأنندندر.
ايشته فاتحهنڭ بيڭلر أسرارندن يالڭز حروفاتنه عائد بيڭ أسرارندن بويله نمونهلر اولورسه، او فاتحه نه قدر معظّم بر خزينهِٔ أسرار اولديغنى قياس ايدهبيليرسڭ. و اُمّتِ محمّديه بتون نمازلرنده فاتحه اوقوماسنڭ بر حكمتنى فهم ايت.
اَللّٰهُمَّ بِحُرْمَةِ الْفَاتِحَةِ اجْعَلْ فَاتِحَةَ اَعْمَالِنَا مِفْتَاحَ الْفَاتِحَةِ (يعنى بسم اللّٰه) وَاجْعَلْ خَاتِمَةَ اُمُورِنَا فَاتِحَةَ الْفَاتِحَةِ اَعْنِى اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
— 79 —
حاشيه ١بِسْمِ اللّٰه ڭ چوق أسرارِ مهمّهسندن أڭ مهمّ سرّينى، حقائقِ قرآنيهنڭ تفسيرى اولان رسالهِٔ نورڭ برنجى رسالهسى او سرّى بيان ايتمش.
٢ -اَلْحَمْدُ ِللّٰه ڭ چوق حقائقِ مهمّهسندن أڭ مهمّ بر حقيقتنى يگرمى سكزنجى مكتوبڭ شكره دائر بشنجى مسئلهسى او مهمّ حقيقتى ايضاح ايتمشدر.
٣ - اِيَّاكَ نَعْبُدُ نڭ چوق أنوارِ مهمّهسندن أڭ مهمّ بر نورينى، يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ برنجى قسمى او نورى گوسترمشدر.
٤ - اِهْدِنَا الصِّرَاطَ اْلمُسْتَقِيمَ ڭ چوق دقائقِ مهمّهسندن أڭ مهمّ بر أساسى، إشارات الإعجازده و اوتوز ايكنجى سوزڭ اوچنجى موقفنده ايضاح ايديلمشدر.
٥ - اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ الخره...نڭ چوق مهمّ نكتهلرندن أڭ مهمّ بر نكتهسى، اوتوزنجى سوزڭ برنجى مقصدينڭ آخرلرنده بيان ايديلمشدر.
٦ - الم ڭ چوق أسرارِ مهمّهسندن أڭ مهمّ بر سرِّ إعجازيسى، إشارات الإعجاز تفسيرنده پارلاق بر صورتده بيان ايديلمشدر.
٧ -ذٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ الخره... نڭ چوق أسرارِ مهمّهسنده و أهمّيتلى نكتهِٔ إعجازيهسندن بر قسمى إشارات الإعجازده بيان ايديلديگى گبى، اونڭ حقيقتِ إعجازيهِٔ عظيمهسنى إعجازِ قرآنه دائر يگرمى بشنجى سوز غايت پارلاق بر صورتده گوسترمشدر.
— 80 —
٨ -اَلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ چوق حقائقِ مهمّهسندن أڭ مهمّ حقيقتى عموم رسالهِٔ نورده بيان ايديلديگى گبى، ايكنجى سوزده بر تمثيل ايله او حقيقته إشارت ايديلمكله برابر، يگرمى اوچنجى سوزڭ نكتهلرى و نقطهلرى ده پك پارلاق بر صورتده او حقيقتى ايضاح ايتمش. و كذا يگرمى ايكنجى سوز و يگرمنجى مكتوب او حقيقتڭ برهانلرينى گونش گبى گوسترمشلردر.
٩ -وَ يُقِيمُونَ الصَّلوٰةَ چوق لطائفِ مهمّهسندن أڭ مهمّ لطيفهسنى و أڭ گوزل ميوهسنى و أڭ طاتلى فائدهسنى، طوقوزنجى و اون برنجى سوزلر و يگرمى برنجى سوزڭ برنجى قسمى و دردنجى سوز غايت گوزل بر صورتده بيان ايتمشدر.
١٠ -وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ پك چوق أسرار و حقائقِ مهمّهسندن او عبارهدهكى إعجازى گوسترهجك و حقيقتندهكى مصلحتِ عاليهيى بيلديرهجك أڭ مهمّ سرّى، هم إشارات الإعجازده، هم إعجازِ قرآنه عائد يگرمى بشنجى سوزڭ برنجى شعلهسنده، هم يگرمى ايكنجى مكتوبڭ ايكنجى قسمنده گوزل ايضاح ايديلمشدر.
١١ -وَ بِاْلٰاخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ حقائقِ مهمّهسندن و برهانِ قطعيهسندن أڭ مهملرينى رسالة النورڭ اوننجى و يگرمى طوقوزنجى سوزلرى غايت قطعى و يقينى بر صورتده او حقيقتِ حشريهيى و ايمانِ بِالآخرتى إثبات و بيان ايتمشدر.
١٢ -وَ اُولٰئِكَ هُمُ اْلمُفْلِحُونَ فوائدِ مهمّهسندن و ثمراتِ عاليهسندن أڭ مهملرينى رسالة النور ميزانلرى (موازنه صورتيله) أهلِ ايمان و أهلِ طغيان و أهلِ ضلالتڭ موازنهِٔ حاللرندن تظاهر ايدن ثمراتِ ايمانيهيى و بِالخاصّه اوتوز ايكنجى سوزڭ اوچنجى موقفنڭ اوزون موازنهسى، او ثمراتِ عاليهيى و فوائدِ غاليهيى گوسترمشدر.
— 81 —
يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ طوقوزنجى قسمى
طُرُقِ ولايت حقّنده "طوقوز تلويح"در كه، تلويحاتِ تسعه ناميله معروف بر رسالهدر.
برنجى تلويح:طريقتڭ سرّينى و معراجِ أحمدينڭ (عصم) سايهسى آلتنده قلب آياغيله بر سير و سلوكِ روحانى نتيجهسنده؛ ذوقى و خالى و بر درجه شهودى حقائقِ ايمانيه و قرآنيهيه مظهريت اولديغنى بيان ايدوب، إنسانڭ ماهيتِ جامعهسنده عقل ناصلكه حدسز فنونه إستعدادى و إطّلاعى جهتيله ماهيتى إنكشاف ايتمش و او صورتله ايشلتديريلمش، قلب دخى اونڭ گبى، بو عالمڭ بر خريطهِٔ معنويهسى و چوق كمالاتڭ بر چكردگى حكمنده اولديغندن؛ طريقت جهتيله اونى ايشلتديرمك و كمالاتنه سَوق ايتمك اولديغنى إثبات ايدر.
ايكنجى تلويح:قلبڭ ايشلمهسى، ذكر و تفكّرله اولديغنى و ايشلمهسنڭ محاسنندن حياتِ دنيويهنڭ مدارِ سعادتى اولان بريسنى بيان ايدر.
اوچنجى تلويح:ولايت، بر حجّتِ رسالت؛ و طريقت، بر برهانِ شريعت اولديغنى و اونڭ قيمتنى تقدير ايتمهين، نه قدر خسارته دوشديگنى بيان ايدر.
دردنجى تلويح:مسلكِ ولايت چوق قولاى اولمقله برابر چوق مشكلاتلى، چوق قيصه اولمقله برابر چوق اوزون، چوق قيمتدار اولمقله برابر چوق خطرلى، چوق گنيش اولمقله برابر چوق طار اولديغنى و آفاقى و أنفسى ايكى يول ايله سلوك ايديلديگنى بيان ايدر.
بشنجى تلويح:وحدت الوجود و وحدت الشهودڭ ماهيتنى بيان ايدهرك، أهلِ صحوڭ و أهلِ وراثتِ نبوّتڭ عالى مشربنڭ رجحانيتنى إثبات ايدر.
— 82 —
آلتنجى تلويح:ولايت يوللرى ايچنده أڭ گوزلى و أڭ مستقيمى، سنّتِ سنيهيه إتّباع اولديغنى و ولايتڭ أساسلرينڭ أڭ مهمّى، إخلاص؛ و أڭ كسكين قوّتى، محبّت اولديغنى بيان ايدهرك؛ بو دنيا دار الخدمت اولديغندن و دارِ اجرت و مكافات اولماديغندن، طريقتڭ لذائذينى و أذواق و كراماتنى قصدًا طلب ايتمهمك لازم گلديگنى بيان ايدر.
يدنجى تلويح:طريقت و حقيقت، شريعتڭ خادملرندن اولديغنى؛ طريقت و حقيقتڭ أڭ يوكسك مرتبهلرى، شريعتڭ جزءلرى بولونديغنى؛ طريقت و حقيقت، وسيلهلكدن چيقمهمق و دائما شريعته تبعيتده قالمق لزومنى بيان ايدوب، "سنّتِ سنيه و أحكامِ شريعت خارجنده أوليا بولونهبيلير مى؟" دييه سؤاله، مراقآور بر جواب ويرر.
سكزنجى تلويح:طريقتڭ سكز ورطهِٔ مهمّهسنى بيان ايدر.
طوقوزنجى تلويح:طريقتڭ پك چوق ثمراتندن غايت شيرين و گوزل طوقوز عددينى بيان ايدر.
بو رساله أهلِ طريق اولانه و اولميانه بر إكسيرِ أعظمدر و بر ترياقِ أنفعدر.
اوتوزنجى مكتوب
قرآنِ معجز البيانڭ اوتوز جزئندن هر بر جزئنه برر أسرارلى حاشيه اولاجغى تصوّر ايديلوب، رحمتِ إلٰهيهدن ايستهنيلمشدى. بر نقشِ إعجازى گوسترن يازديغمز قرآن ايله طبع ايديلهجكدى. مع التأسّف او تصوّر گرى قالديغى ايچون، اوتوزنجى مكتوب داها يازيلمادى. بلكه جنابِ حق شيمديكى قرآن خادملرينڭ
— 83 —
بعضلرينه قدسى بر دها إحسان ايدوب تقسيم الأعمال صورتنده هر برى بعض جزؤلره او تصوّر ايتديگمز حاشيهلرى يازارلر.
(٭): بو فهرستهنڭ تأليفندن اون سنه صوڭره دڭزلى برائتنى متعاقب (١٩٤٤) أميرطاغنده إقامتلرى أثناسنده يازدقلرى و أميرطاغى لاحقهسنڭ باش طرفلرنده درج ايديلن آشاغيدهكى مكتوبنده حضرتِ استاديمز؛ صوڭرهدن تأليف ايديلن رساله، مكتوب و مدافعهلر ايله رسالهِٔ نوردن أوّل تأليف ايتديگى آثارِ نوريهسنڭ فهرست رسالهسندهكى يرلرينى و مقاملرينى شويلهجه ترتيب و تنظيم ايتمشلردر:
"إخطار ايديلن ايكنجى نقطه: مادام عربيجه آلتمش درده گيردك، إشارتِ غيبيه گلمهسيله رسالهِٔ النور تكمّل ايتمش اولور. أگر رومى تاريخى اولسه، داها ايكى سنهمز وار. حالبوكه چوق مهمّ يرده يازيلميان و تأخير ايديلن رسالهلر قالمش. مثلا: اوتوزنجى مكتوب و اوتوز ايكنجى مكتوب و اوتوز ايكنجى لمعهلر گبى أهمّيتلى مرتبهلر بوش قالمش. قلبمه إخطار ايديلمش كه: أسكى سعيدڭ أڭ مهمّ أثرى و رسالهِٔ النورڭ فاتحهسى، عربى و مطبوع اولان إشارات الإعجاز تفسيرى، اوتوزنجى مكتوب اولاجق و اولمش. أسكى سعيدڭ أڭ صوڭ تأليفى و يگرمى گون رمضانده تأليف ايديلن، كندى كندينه منظوم گلن لمعات رسالهسى، اوتوز ايكنجى لمعه اولماسى و يڭى سعيدڭ أڭ أوّل حقيقتدن شهود درجهسنده قلبنه ظاهر اولان و عربى عبارهسنده قطره، حبّه، شمّه، ذرّه، حباب، زهره، شعله و اونلرڭ ذيللرندن عبارت بيوكجه بر مجموعه اوتوز اوچنجى لمعه اولماسى إخطار ايديلدى. هم "ميوه" اون برنجى شعاع اولديغى گبى، دڭزلى مدافعهنامهسى ده، اون ايكنجى شعاع و حپسده و صوڭره كوچك مكتوبلر مجموعهسى اون اوچنجى شعاع اولماسى إخطار ايديلدى. بن ده عزيز قارداشلريمڭ تنسيبلرينه حواله ايدييورم. ديمك بر قاچ مرتبهده قپو آچيقدر، بزلره داها ايى تتمّهلر يازديريلهبيلير."
هم حضرتِ استاديمز زماننده طبع ايديلن و استاديمزڭ نظرِ تدقيق و تصحيحندن گچن يڭى حرف رساله و مجموعهلر دهكى فهرستلر دخى برر مأخذ حكمنده دقّته آلنمليدر.
خدمتنده بولنان طلبهلرى
— 84 —
اوتوز برنجى مكتوب
اوتوز بر لمعه نامنده اوتوز بر رساله اولاجغنى فيضِ قرآندن اُميد ايدهرك بكلهيورز. شيمدىيه قدر ِللّٰه الحمد اون بش لمعه (حاشيه): للّٰه الحمد بشنجى و آلتنجى لمعهلر يازيلمامشسه ده متباقى اوتوز بر عدد لمعهلر يازيلدى. و اوتوز برنجى لمعهدن ده اون اوچ شعاع إحسان ايديلدى. خزينهِٔ قرآنيهدن إحسان ايديلدى.
برنجى لمعه اولان برنجى رساله
حضرتِ يونس عليه السلامڭ مناجاتِ مشهورهسى اولان
فَنَادٰى فِى الظُّلُمَاتِ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنِّى كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
آيتنڭ بر سرِّ مهمّنى و بر حقيقتِ عظيمهسنى بيان ايدهرك؛ هر بر إنسان، بو دنياده، حضرتِ يونس عليه السلامڭ بولونديغى وضعيتده (فقط بيوك مقياسده) اولديغنى بيان ايدر. حضرتِ يونس عليه السلامه "حوت، دڭز، گيجه" نه ايسه؛ هر إنسان ايچون نفسى، دنياسى، إستقبالى ده اودر.
— 85 —
ايكنجى لمعه نامنده اولان ايكنجى رساله
حضرتِ أيّوب عليه السلامڭ مناجاتِ مشهورهسنى بيان ايدر.
اِذْ نَادٰى رَبَّهُ اَنِّى مَسَّنِىَ الضُّرُّ وَاَنْتَ اَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ
آيتنڭ مهمّ بر سرّينى و عظيم بر حقيقتنى "بش نكته" ايله تفسير ايدوب، بتون مصيبتزدهلره معنوى بر ترياق و غايت نافع بر علاج حكمنده بر رسالهدر. بو رساله، مادّى مصيبتلرى، أهلِ ايمان ايچون مصيبتلكدن چيقارييور. أصل أهمّيتلى مصيبت، قلبه و روحه گلن ضلالت مصيبتلرى اولديغنى بيان ايتديگى گبى؛ مصيبتزدهلرڭ عمر دقيقهلرى أهلِ صبر و شكر حقّنده عبادت ساعتلرى حكمنه گچوب شكوا قپوسنى قپار، دائما شكر قپوسنى آچار بر رسالهدر.
اوچنجى لمعه نامنده اولان اوچنجى رساله
كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
آيتنڭ مهمّ ايكى حقيقتنى،
يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى ٭ يَا بَاقِى اَنْتَ الْبَاقِى
اولان مشهور ايكى جملهنڭ إفاده ايتدكلرى ايكى حقيقتِ مهمّه ايله تفسير ايدييور. بقا ايچون خلق ايديلن و بقايه عاشق اولان روحِ إنسانى، باقئِ ذو الجلاله قارشى مناسبتِ حقيقيهسنى بيلسه، فانى عمرينى باقى بر عمره تبديل ايدر. ثانيهلرى سنهلر حكمنه گچديگنى و باقئِ ذو الجلالى طانيميان روحِ إنسانڭ سنهلرى، ثانيهلر حكمنده اولديغنى بيان ايدوب إثبات ايدن قيمتدار بر رسالهدر. فنايى فنا گورن و بقايى مراق ايدنلر، بو رسالهيى مراقله اوقومالى.
— 86 —
دردنجى لمعه اولان دردنجى رساله
منهاج السنّه نامنده غايت مهمّ بر رسالهدر. أهلِ شيعه و أهلِ سنّت مابيْننده أڭ مهمّ بر مسئلهِٔ إختلافيه اولان مسئلهِٔ إمامتى غايت واضح و قطعى بر صورتده حلّ و فصل ايدر.
لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ ٭ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ٭ قُلْ لَا اَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ اَجْرًا اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبٰى
آياتِ عظيمهنڭ چوق حقائقِ عظيمهسندن ايكى بيوك حقيقتنى "درت نكته" ايله تفسير ايدييور. بو رساله، أهلِ سنّت و جماعته، هم عَلويلره غايت قيمتدار و منفعتداردر؛ حقيقةً منهاج السنّهدر. سنّتِ سنيهنڭ يولنى، او مسئلهده تام بيان ايدر.
بشنجى لمعه اولان بشنجى رساله
حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ
آيتنڭ غايت مهمّ بر حقيقتنى اون بش مرتبه ايله بيان ايدهجك بر رساله اولاجقدى. فقط حقيقت و علمدن زياده، ذكر و تفكّر ايله مناسبتدار اولديغندن شيمديلك تأخير ايديلدى. چندان اون برنجى لمعه اولان "مرقات السنّت و ترياق مرض البدعه" نامندهكى غايت مهمّ بر رساله بشنجى لمعه ناميله بدايةً يازيلمشدى. فقط او رساله، اون بر نكتهِٔ مهمّهيه إنقسام ايتديگندن اون برنجى لمعهيه گيردى. بشنجى لمعه آچيقده قالدى.
— 87 —
آلتنجى لمعه اولان آلتنجى رساله
لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ الْعَلِىِّ الْعَظِيمِ
جملهسنڭ إفاده ايتديگى چوق آياتڭ مهمّ حقيقتنى ينه اون بش يگرمى مرتبهِٔ فكريه ايله بيان ايدهجك بر رساله اولاجقدى. بو لمعه ده، بشنجى لمعه گبى، نفسمده حسّ ايتديگم و حركاتِ روحيهمده ذكر و تفكّرله مشاهده ايتديگم مرتبهلر اولديغندن، علم و حقيقتدن زياده ذوق و حاله مدار اولمق جهتيله، حقيقت لمعهلرى ايچنده دگل، بلكه آخرلرنده يازيلماسى مناسب گورولدى.
يدنجى لمعه اولان يدنجى رساله
سورهِٔ فتحڭ آخرنده
لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ اِنْ شَاءَ اللّٰهُ اٰمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُؤُسَكُمْ وَ مُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا ٭ هُوَ الَّذِى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ كَفٰى بِاللّٰهِ شَهِيدًا ٭ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ اَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرٰيهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِى وُجُوهِهِمْ مِنْ اَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ وَ مَثَلُهُمْ فِى الْاِنْجِيلِ كَزَرْعٍ اَخْرَجَ شَطْاَهُ فَاٰزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوٰى عَلٰى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللّٰهُ الَّذِينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ اَجْرًا عَظِيمًا ٭
— 88 —
اولان اوچ آيتِ عظيمهدن اون وجوهِ إعجازيهدن يالڭز إخبارِ بِالغيب وجهندن سكز إخباراتِ غيبيهيى بيان ايدييور؛ شو اوچ آيت، تك باشيله بر معجزهِٔ باهره اولديغنى إثبات ايدييور. تتمّهسنده،
فَاُولٰئِكَ مَعَ الَّذِينَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ اُولٰئِكَ رَفِيقًا
آيتنڭ مهمّ بر نكتهِٔ إعجازيهسنى، سورهِٔ فتحڭ آخرندهكى آيتڭ عين إخبارِ غيبيسى نوعندن، غيبى إخبارلرينه إشارت ايدر.
خاتمهسنده، قرآنِ حكيمڭ توافقات جهتنده إعجازى نكتهلرندن غايت پارلاق بر نكتهِٔ إعجازيهسنى بيان ايدوب؛ قرآن فاتحهده، فاتحه بسملهده، بسمله الم ده بر جهتده درج ايديلديگنى بيان ايدييور. هم أڭ منتشر و متداول دركنار مصحفلرده لفظ اللّٰهڭ توافقاتِ لطيفهِٔ إعجازيهسندن بريسى شودر كه: صحيفهنڭ آخركى سطرينڭ يوقارى قسمنده بتون قرآنده سكسان و آشاغى قسمنده ينه لفظهِٔ جلال بربرى اوستنده سكسان اولوب توافق ايدهرك گلمهسى و صحيفهلر آرقهسنده تام موافقتله بربرينى گوسترمسى، عادتا سكسان عدددن بر تك لفظهِٔ جلال تظاهر ايتمهسى.. هم آخركى سطرڭ تام اورتهسنده أللى بش و باشنده يگرمى بش، برابر ينه سكسان ايدهرك؛ بو سكسان، او ايكى سكسانه سكسانلكده توافق ايتدكلرى گبى، ايكى يوز قرق توافقاتِ لطيفه يالڭز صحيفهنڭ آخركى سطرلرنده بولونماسى گوسترييور كه؛ قرآنِ عظيم الشانڭ هم آياتى، هم كلماتى، هم حروفاتى هر برى، آيرى آيرى مدارِ إعجاز اولدقلرى گبى، كلماتڭ نقشلرى و خطلرى دخى آيرى بر شعلهِٔ إعجازه مظهر اولديغنى بيان ايدر.
— 89 —
سكزنجى لمعه اولان سكزنجى رساله
فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَعِيدٌ و فَاسْتَقِمْ كَمَا اُمِرْتَ آيتلرينڭ بر نكتهِٔ غيبيهسنى، غوثِ أعظم سيّد عبد القادر گيلانىنڭ بر كرامتِ غيبيهسيله تفسير ايدييور. متواتر كراماتِ خارقهيه مظهر اولان او سلطان الأوليا مماتنده، عين حياتنده اولديغى گبى، مريدلريله علاقهدار اولديغى، أهلِ كشف و أهلِ ولايتجه قبول ايديلمش. ايشته او ذات سكز يوز سنه مقدَّم، إذنِ إلٰهى ايله كرامتكارانه بو زمانمزى گورمش؛ يعنى اوڭا گوستريلمش. بو دغدغهلى و فتنهلى زمانده، اوڭا منسوب بر قسم قرآن خدمتكارلرينه تسلّى ويروب، تشجيع و تشويق ايتمك صورتنده بر مشهور قصيدهسنڭ آخرنده بش سطر ايچنده اون بش جهتله عين خبرى ويرييور. هم علمِ جفرڭ اوچ درت وجهيله او بش سطرڭ معناسى، هم كلماتى، هم حروفڭ عددى بربرينى تأييد ايدهرك عين حادثهيى خبر ويرديگندن، قطعيت درجهسنده، دقّت ايدنلره قناعت ويرمش.
معلومدر كه: إستقبالدن خبر ويرن أنبيا و أوليا لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ ياساغنه قارشى حرمت و تأدّب ايچون، إشارتلر و رموزلرله إكتفا ايتمشلر. بعض بر إشارت، بعض ايكى إشارت، أڭ قوّتليسى بش آلتى إشارتله عين حادثهيى گوسترمشلر. حالبوكه غوثِ أعظم، بو زماندهكى خدمتِ قرآنيهنڭ هيئتنى إشارت ايدوب، ايچنده بر خادمنى صراحت درجهسنده گوسترييور. شو رساله ايچندهكى إمضالر ايله گوستريلديگى گبى، خدمتِ قرآنيهدهكى آرقداشلريمه إشتراكم وار. بر قسمى بنم إمضام ايلهدر. بر قسمى اونلرڭ تصويب و إستخراجلريله و تصديقلريله اولديغندن؛ بڭا عائد حدّمدن فضله حصّهيى، اونلرڭ خاطرلرى ايچون قبول
— 90 —
ايتدم. يوقسه او رسالهنڭ باشنده سويلهديگم گبى، بونده اويله بر حصّهِٔ شرفه حقّم يوقدر.
اون سنه مقدَّم او قصيدهِٔ غيبيهيى گورمشدم؛ و بڭا معنوى بر إخطار گبى، "دقّت ايت!" دييه قلبمه گلييوردى. او خاطرهيى ايكى جهتله ديڭلهمييوردم:
برنجيسى:بنم أهمّيتلى بر قسم عمرم، شان و شرف پردهسى آلتنده حبِّ جاه زهريله زهرلنوب ئولديگى ايچون، يڭيدن بو صورتله نفسِ أمّارهيه ديگر بر شرف قپوسى آچمق ايستهمهمكدى.
ايكنجى جهت:بو معنّد زمانده بديهى دعوالرى و ظاهر حجّتلرى قبول ايتمهينلره قارشى بويله إشارتِ غيبيه نوعندن خودفروشانه بر طرزده إظهار ايتمك خوشمه گيتمييوردى. أڭ نهايت أسارتمڭ سكزنجى سنهسنده و أڭ إشكنجهلى و أڭ صيقنتيلى بر زمانده غايت قوّتلى بر تشويقه محتاج اولديغمزدن بڭا إخطار ايديلدى كه: "بونى، تحديثِ نعمت و بر شكرِ معنوى نوعندن إظهار ايت. هم قورقمه، قناعت ويرهجك درجهده قوّتليدر!"
او رسالهنڭ باشنده ديديگم گبى، بونى إظهارده أڭ مهمّ مقصدم؛ أسرارِ قرآنيهيه عائد اولان رسالهلرڭ مقبوليتنه غوثِ أعظم إمضا باصماسى نوعندن اولديغيدر.
ايكنجى مقصدم: او قدسى استاديمڭ كرامتنى إظهار ايتمكله، كراماتِ أوليايى إنكار ايدن ملحدلرى إسكات ايدوب؛ خدمتِ قرآنيهيه فتورلر ويرهجك چوق أسبابه معروض و چوق عوائقه هدف اولان آرقداشلريمڭ قوّهِٔ معنويهسنى تقويه و شوقلرينى تزييد و فتورلرينى إزاله ايتمك ايدى.
— 91 —
بنم ايچون بر نوع خودفروشلق نوعندن اولديغى ايچون أهمّيتلى ضرردر. فقط او ضرريمى، استاديمڭ و آرقداشلريمڭ خاطرى ايچون قبول ايتدم.
بو كرامتِ غوثيه رسالهسى تدريجًا إستخراج ايديلديگى ايچون بر قاچ پارچه اولدى و تتمّهلره إنقسام ايتدى. گيتدكجه بربرينى تنوير و تأييد ايتدكجه وضوح پيدا ايدييور. إشاراتڭ بعضسنده ضعفيت وارسه ده سائر آرقداشلرينڭ إتّفاقندن آلديغى قوّت او ضعفى إزاله ايدر. حتّى جاىِ حيرتدر كه؛ او بش سطرڭ آخرنده، هر برينڭ مرتبهسنى و خاص بر صفتنى ايماء ايتمك صورتنده اون بشدن فضله خدمتِ قرآنيهدهكى مهمّ قارداشلريمى گوسترييور. بو رسالهده، كرامتِ غوثيه مناسبتيله بر قاچ أهمّيتلى مسئلهلر و بر قاچ مهمّ حقيقتلر بيان ايديلمشدر.
بو رسالهيى هركسه توصيه ايتمييورم و إذن ويرمييورم. بلكه صفوت و إنصاف و إخلاص و خصوصيتى بولونان قارداشلريمه مساعده ايدييورم. هم باشنده اولان مقصدلريمى دوشونهرك اويله باقسين. بنى، بر كرامتفروشلق وضعيتنده تصوّر ايتمهسين.
طوقوزنجى لمعه اولان طوقوزنجى رساله
قُلِ الرُّوحُ مِنْ اَمْرِ رَبِّى و اِنَّ مَثَلَ عِيسٰى عِنْدَ اللّٰهِ كَمَثَلِ اٰدَمَ آيتلرينڭ بر قاچ سرلرينه دائر، خدمتِ قرآنيه ايچنده غايت مهمّ بر قارداشمز اولان خلوصى بگڭ سؤاللرينه جوابدر.
برنجى سؤالى:محيى الدينِ عرب "روحڭ مخلوقيتى إنكشافندن عبارتدر" ديمهسنه قارشى، غايت مهمّ بر تحقيق ايله روحه عائد بر مسئلهيى حلّ ايدييور.
— 92 —
ديگر بر سؤالى:علمِ جفره عائد اولارق غيبدن خبر ويرن أوليالرڭ يالڭز إشارتله إكتفا ايتدكلرينڭ حكمتنى بيان ايدييور.
ديگر بر سؤالندهحضرتِ عيسى عليه السلامه بر پدر تخيّل ايدن و خنزيرڭ أتنى بر جهتده جوازينه حكم ايدن بدبخت بر دوقتورڭ ضلالتلرينى باشنه ووروب صوصديرييور.
بو رسالهنڭ ذيلى، ايكنجى سؤالڭ جوابنه غايت مهمّ بر ذيلدر كه وحدت الوجود مشربنڭ ماهيتنى گوسترديگى گبى، بو مشربڭ أڭ مهمّ و أڭ يوكسك مشرب اولماديغنى و محيى الدينِ عربى گبى ذاتلرڭ او مشربه گيتمهلرينك سببلرينى غايت متين و قطعى بر صورتده بيان ايدييور. بو رساله وحدت الوجود ايله ويا محيى الدينِ عربڭ آثاريله الفت ايدنلره بر إكسيرِ أعظم حكمندهدر.
اوننجى لمعه اولان اوننجى رساله
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ اَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ اَمَدًا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللّٰهُ نَفْسَهُ وَاللّٰهُ رَؤُفٌ بِالْعِبَادِ
آيتنڭ بر سرّينى، خدمتِ قرآنيهده آرقداشلريمڭ بشريت مقتضاسى اولارق سهو و خطالرينڭ نتيجهسنده ييدكلرى شفقت طوقاتلرينى بيان ايتمكله تفسير ايدييور.
أوت بو رساله، ايكى قسم اولارق يازيلمش. برنجى قسمده؛ خاص و صادق قرآن خدمتكارلرينڭ سهو و خطالرى نتيجهسنده ييدكلرى تنبيهكارانه شفقت طوقاتلرندن.. ايكنجى قسمده؛ ظاهرى دوست و قلبى معارض اولانلرڭ بيلهرك ويردكلرى ضرره مقابل، زجركارانه ييدكلرى طوقاتلرندن بحث ايديلهجكدى.
— 93 —
فقط لزومسز بعضلرڭ خاطرلرينى رنجيده ايتمهمك ايچون، يوزر حادثاتدن برنجى قسمڭ يالڭز اون بش عددندن بحث ايديلدى. ايكنجى قسم شيمديلك يازيلمادى. طوقات يين، كندى إمضا و تصديقى تحتنده، قبول ايدهرك يازمشدر. بن بش طوقات ييدم، يازدم. نفسم گبى تلقّى ايتديگم عبد المجيد ايله خلوصىيه وكالةً يازدم. اوتهكيلرڭ بر قسمى كنديلرى يازديلر؛ بر قسمى، حقّنده يازيلانى گورديلر، قبول ايتديلر. نمونه نوعندن اولارق اونلرله إكتفا ايتدك. يوقسه حادثات چوقدر. بونڭله قطعيًا قناعتمز گلمشدر كه؛ بو خدمتمزده باشى بوش دگلز. مهمّ بر نظر آلتندهيز و دقّتلى بر عنايت نظرندهيز و قوّتلى حفظ و حمايت تحتندهيز. او رسالهنڭ آخرنده، اَلظُّلْمُ لَا يَدُومُ وَالْكُفْرُ يَدُومُ سرّينه دائر مهمّ بر حقيقت بيان ايديلهرك، خدمتمزه ظلم نوعندن ايليشن ملحدلر، بو دنياده طوقاتنى ييهجكلر و قسمًا ييدكلرينى؛ و زندقه و ضلالت حسابنه ايليشنلر چابوق طوقات ييمهيوب تأخير ايديلديگنڭ سبب و حكمتنى بيان ايدييور.
اون برنجى لمعه اولان اون برنجى رساله
"مرقات السنّه و ترياق مرض البدعه" ناميله غايت مهمّ بر رسالهدر.
لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ ٭ قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ
آيتلرينڭ غايت مهمّ ايكى حقيقتنى "اون بر نكته" ايله تفسير ايدييور.
برنجى نكتهسى:
مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتِى عِنْدَ فَسَادِ اُمَّتِى فَلَهُ اَجْرُ مِاَةِ شَهِيدٍ
حديثِ شريفنڭ سرّينى بيان ايدييور.
— 94 —
ايكنجى نكتهسى:إمامِ ربّانى (رض)، "سنّتِ سنيهنڭ إتّباعى؛ أڭ حشمتلى، أڭ لطافتلى، أڭ أمنيتلى طريقتدر" ديمهسنه دائردر.
اوچنجى نكتهسى:سنّتِ سنيهنڭ أهمّيتى حقّنده إمامِ ربّانينڭ حكمنى تصديق ايتديگنى بيان ايدييور.
دردنجى نكتهسى:اَلْمَوْتُ حَقّ حقيقتنڭ قپوسيله، غايت عجيب بر عالمِ معنوىيه عائد بر سياحتِ روحيهيى بيان ايدييور.
بشنجى نكتهسى:
اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ
آيتنڭ صراحتيله: محبّت اللّٰه، سنّتِ سنيهنڭ إتّباعنى، قطعى بر قياسِ منطقى ايله إنتاج ايتديگنه دائردر.
آلتنجى نكتهسى:
كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَكُلُّ ضَلَالَةٍ فِى النَّارِ
حديثنڭ مهمّ بر سرّينى و
اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ
آيتنڭ بر حقيقتنى تفسير ايدييور.
يدنجى نكتهسى:سنّتِ سنيهنڭ هر بر مسئلهسى آلتنده بر أدب بولونديغنى بيان ايدر. "علّام الغيوبه قارشى أدب و حجاب ناصل اولابيلير و نه ديمكدر؟" سؤالنه قارشى، گوزل بر جوابدر.
سكزنجى نكتهسى:سنّتِ سنيهنڭ بر قسمى شفقتِ أحمديهنڭ (عصم) ترشّحاتى اولديغى گبى، ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلامڭ ناصل بر معدنِ شفقت اولديغنى گوسترييور.
طوقوزنجى نكتهسى:سنّتِ سنيهنڭ هر بر نوعنه تمامًا بِالفعل إتّباع ايتمك، أخصِّ خواصّه مخصوص اولديغى حالده؛ هركس نيّتى ايله و قصد ايله و
— 95 —
طرفدارانه و إلتزامكارانه و تقديركارانه طالب اولمقله، او إتّباعِ تامّهدن تام حصّهدار اولابيلير. أهلِ طريقتڭ أذكار و أوراد و مشربلرى، أساساتِ سنّته مخالفت ايتمهمك شرطيله بدعته داخل اولماديغنى، اولسه اولسه بدعهِٔ حسنه اولديغنى بيان ايدر.
اوننجى نكتهسى:
قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ
محبّتِ إلٰهيهيه و او محبّتڭ نتيجهسنده سنّتِ سنيهنڭ إتّباعنه دائر، اوچ نقطه ايله، غايت مراقآور و مهمّ و گوزل بيانات وار. حتّى كتابڭ نقشنده شو اوننجى نكتهنڭ بر شعاعِ كرامتنى، توافقله نظره گوسترييور.
اون برنجى نكتهسى:ذاتِ أحمديه عليه الصلاة و السلامڭ سنّتِ سنيهسنڭ منبعى؛ هم أقوالى، هم أحوالى، هم أفعالى اولديغنى و هر بريسى هم فرض، هم نوافل، هم عادات أقسامنه إنقسام ايتديگنى و قرآنده وَاِنَّكَ لَعَلٰى خُلُقٍ عَظِيمٍ سرّيله، نوعِ بشر ايچنده معنًا و روحًا اولديغى گبى، مزاجِ جسمانيسنڭ جهتيله دخى أڭ معتدل نقطهسنده و قواىِ جسمانيه و نفسيهده نقطهِٔ إعتدالڭ وسطنده و كمالنده بولونان فردِ فريد، رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام اولديغنى إثبات ايدييور. بو رساله دخى، باشده دينيلديگى گبى، بر ترياقِ أنفع و بر إكسيرِ أعظمدر.
اون ايكنجى لمعه اولان اون ايكنجى رساله
اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ٭ اَللّٰهُ الَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ وَمِنَ الْاَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْاَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا اَنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَ اَنَّ اللّٰهَ قَدْ اَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا
— 96 —
آيتلرينڭ، أهلِ فنّڭ و شيمديكى جغرافياجى و قوزموغرافياجيلرڭ مدارِ تنقيدلرى اولمش ايكى حقيقتنى، "ايكى نكته" ايله تفسير ايدييور.
برنجى نكته:عموم رزق طوغريدن طوغرىيه قديرِ ذو الجلالڭ ألنده اولديغنى و خزينهِٔ رحمتندن چيقديغنى بيان ايدهرك، رزقسزلقدن ئولمك اولماديغنى إثبات ايدر.
ايكنجى نكته:كُرهِٔ أرضڭ، منكِر جغرافياجى فيلسوفلرڭ رغمنه اولارق، يدى وجهله يدى طبقه اولديغنى و سماوات دخى، قوزموغرافياجى فيلسوفلرڭ رغمنه اولارق، يدى وجهله يدى طبقه اولديغنى إثبات ايدر. بو رساله، اويله گوهزه ملحدلره بر لجامدر، يعنى گمدر.
اون اوچنجى لمعه اولان اون اوچنجى رساله
"حكمت الإستعاذه" ناميله معروف، غايت قيمتدار و قوّتلى و حقيقتلى بر رسالهدر.
قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ٭ مَلِكِ النَّاسِ ٭ اِلٰهِ النَّاسِ ٭ مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ ٭ الَّذِى يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ النَّاسِ ٭ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ
سورهسنڭ أڭ مهمّ بر حقيقتنى،
وَقُلْ رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ ٭ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَنْ يَحْضُرُونِ
آيتنڭ مهمّ بر حكمتنى و
اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
ڭ أڭ مهمّ بر سرّينى "اون اوچ إشارت" ايله تفسير ايدهرك، اون اوچ آناختارله
قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ
ڭ قلعهِٔ حصيننه گيرمك ايچون قپو آچار، تحصّنگاهى گوسترر.
— 97 —
برنجى إشارت:"شيطانلرڭ كائناتده ايجاد جهتنده هيچ مدخللرى اولماديغى و ضلالتڭ مستكره چركينلكلرى أهلِ ضلالتى تنفير ايتدكلرى حالده و جنابِ حق رحمت و عنايتيله أهلِ حقّه طرفدار اولديغى و حق و حقيقتڭ جاذبهدار گوزللكلرى، أهلِ حقّى مؤيّد و مشوِّق بولونديغى حالده؛ حزب الشيطانڭ چوق دفعه حزب اللّٰهه غلبه ايتمهسنڭ حكمتى نهدر؟" دييه سؤاله قارشى غايت قطعى و واضح بر جوابدر.
ايكنجى إشارت:"شرِّ محض اولان شيطانلرڭ ايجادى و أهلِ ايمانه تسليطلرى و اونلرڭ يوزندن چوق إنسانلرڭ كفره گيروب جهنّمه گيرمهلرينه، جميلِ على الإطلاق و رحيمِ مطلق و رحمٰنِ بِالحقڭ رحمت و جمالى، بو حدسز چركينلگڭ و بو دهشتلى مصيبتڭ حصولنه ناصل مساعده ايدييور و نه ايچون جواز گوسترييور؟" دييه سؤالنه قارشى غايت قوّتلى و مقنع بر جوابدر.
اوچنجى إشارت:"قرآنِ حكيمده، أهلِ ضلالته قارشى عظيم شكوالر و كثرتلى تحشيدات و چوق شدّتلى تهديدات؛ عقلڭ ظاهرينه گوره، عدالتلى و مناسبتلى بلاغتنه و اُسلوبندهكى إعتدالنه و إستقامتنه مناسب دوشمييور؟ عادتا عاجز بر آدمه قارشى اوردولرى تحشيد ايدييور؛ و مفلس و ملكده حصّهسز عاجز بر آدمه، قوّتلى بر شريك موقعى ويرر گبى اوندن شكوالر ايتمهنڭ سرّى و حكمتى نهدر؟" دييه سؤالنه قارشى، غايت قطعى و أهمّيتلى بر جوابدر.
دردنجى إشارت:عدم شرِّ محض و وجود خيرِ محض اولديغندن؛ محاسن و كمالات وجوده و شرلر و مصيبتلر عدمه إستناد ايتديگنى و اوندن نشئت ايتديگنى بيان ايدييور.
بشنجى إشارت:جنابِ حق كتبِ سماويهده بشره قارشى جنّت گبى عظيم بر مكافاتى و جهنّم گبى دهشتلى بر مجازاتى گوسترمكله برابر، چوق إرشاد و مكرّر
— 98 —
ايقاظ و دفعاتله إخطار و متعدّد تهديد و تشويق ايتديگى حالده، حزب الشيطانڭ چركين و مكافاتسز و ضعيف دسيسهلرينه قارشى، أهلِ ايمانڭ مغلوب اولمالرينڭ سرّى نهدر؟" دييه مدهش سؤاله قارشى مقنع بر جوابدر.
آلتنجى إشارت:شيطانلرڭ أڭ تهلكهلى و كثرتلى بر دسيسهسى اولان "تصوّرِ كفرى"يى "تصديقِ كفر" صورتنده، "تصوّرِ ضلالتى" "تصديقِ ضلالت" طرزنده گوسترمهسيله، حسّاس و صافىقلب إنسانلرى تهلكهلره آتماسنه مقابل، علمى و منطقى و حقيقتلى بر جوابدر.
يدنجى إشارت:معتزله إماملرى، شرّڭ ايجادينى شرّ تلقّى ايتدكلرى ايچون، كفر و ضلالتڭ ايجادينى اللّٰهه ويرمهيوب، گويا اونڭله اللّٰهى تقديس ايدييورلر. معتزلهنڭ بو مهمّ مسئلهلرينه و مجوسيلرڭ خالقِ شرّى آيرى تلقّى ايتمهلرينه قارشى غايت قوّتلى و منطقى بر جوابِ مسكت.. هم "گناهِ كبيرهيى ايشلهين، مؤمن قالاماز!" ديين معتزله و بر قسم خارجيلره قارشى غايت مقبول و مقنع بر جوابدر.
سكزنجى إشارت:"بعض رسالهلرده قطعى دليللرله إثبات ايديلمش كه؛ كفر و ضلالت يولى او قدر مشكلاتلى و صعوبتليدر كه، هيچ كيمسه اوڭا گيرمهمك گركدى و قابلِ سلوك دگلدر. ايمان و هدايت يولى او قدر ظاهر و قولايدر كه، هركس اوڭا گيرمهلى ايدى، ديديگڭز حالده؛ بو حكمت الإستعاذهده، ضلالتلى يولڭ قولاى و تخريب و تجاوز اولديغى ايچون چوقلر او يوله سلوك ايتديگنى بيانڭ، بربرينه مخالف اولويور، وجهِ توفيقى نهدر؟" سؤالنه قارشى غايت مراقآور و منطقى و قطعى بر جواب اولمقله برابر؛ "ضلالتده او قدر دهشتلى بر ألم و قورقو وار كه، كافر دگل حياتندن لذّت آلماسى، بلكه هيچ ياشاماماسى لازم گليركن، أهلِ ايماندن زياده كندينى حياتده مسعود گورمسنڭ سرّى نهدر؟" دييه سؤالنه قارشى غايت گوزل بر تمثيل ايله تام قناعت گتيرر بر جوابدر.
— 99 —
طوقوزنجى إشارت:"حزب اللّٰه اولان أهلِ هدايت، باشده أنبيا و اونلرڭ باشنده فخرِ عالم صلّى اللّٰه تعالى عليه وسلّم، او قدر عناياتِ إلٰهيهيه و إمداداتِ سبحانيهيه مظهر اولدقلرى حالده، نهدن حزب الشيطانه قارشى بعضًا مغلوب اولمشلر. هم خاتم الأنبيانڭ گونش گبى پارلاق نبوّتى و رسالتنڭ قومشولغنده بولونان مدينه منافقلرينڭ ضلالتده إصرارلرى و هدايته گيرمهملرى نه ايچوندر و حكمتى نهدر؟" دييه سؤاله قارشى هركسى علاقهدار ايدهجك گوزل و قوّتلى بر جوابدر.
اوننجى إشارت:إبليسڭ كندينى كندينه تابع اولانلره إنكار ايتديرمك صورتندهكى دسيسه ماسكهسنى ييرتهرق، (إبليسڭ) پيس و ملوّث يوزينى گوستروب، وجودينى إثبات ايدر.
اون برنجى إشارت:أهلِ ضلالتڭ شرّندن كائنات قيزدقلرينى و عناصرِ كلّيه حدّت ايتدكلرينى و عموم موجودات معنًا غليانه گلدكلرينى، قرآنِ حكيم معجزانه إفاده ايتديگنه دائر مراقآور بر بياندر.
اون ايكنجى إشارت:درت سؤال و جوابدر. "محدود بر حياتده محدود گناهلره مقابل حدسز بر عذاب و نهايتسز بر جهنّم ناصل عدالت اولور؟" هم "شريعتده دينيلمشدر كه: جهنّم، جزاىِ عملدر؛ فقط جنّت، فضلِ إلٰهى ايلهدر. بونڭ حكمتى نهدر؟" هم "سيّئات إنتشار و تجاوز ايتديگندن، بر سيّئه بيڭ يازيلمق، حسنه بر يازيلمق لازم گليركن؛ سيّئهنڭ بر، حسنهنڭ اون يازيلماسنڭ سرّى نهدر؟" هم "أهلِ ضلالتڭ قزاندقلرى موفّقيت و گوستردكلرى قوّت، أهلِ هدايتده بر ضعف و حقيقتسزلك اولديغندن ميدر؟" دييه درت سؤاله غايت قيصه و قوّتلى درت جوابدر.
— 100 —
اون اوچنجى إشارت:"اوچ نقطه"در.
برنجيسى: شيطانڭ أڭ بيوك بر دسيسهسى، حقائقِ ايمانيهنڭ عظمتى جهتنده، طار قلبلى و قيصه عقللى و قاصر فكرلى إنسانلرى آلداتمهسنه مقابل، تماميله شيطانِ جنّى و إنسىيى ده صوصديرهجق بر جوابدر.
ايكنجى نقطه: شيطان، قصورلى إنسانه قصورينى إعتراف ايتمهمك ايله إستغفار و إستعاذه يولنى قپايوب، أنانيتى تحريك ايدهرك، آووقات گبى، نفسنى مدافعه ايتديرر. عادتا نفسنى تقصيراتدن تقديس ايتديرمسنه مقابل، هركسى إقناع ايدهجك بر جوابدر. قصورينى گورمهمك، او قصوردن داها بيوك بر قصور بولونديغنى و قصورينى گورمك، قصورى قصورلقدن چيقارمق اولديغنى بيان ايدر.
اوچنجى نقطه: إنسانڭ حياتِ اجتماعيهسنى إفساد ايدن أڭ مهمّ بر دسيسهِٔ شيطانيه؛ "مؤمنڭ بر تك سيّئهسيله حسناتنى اورتمك" ايله او مؤمنه قارشى عداوت ايتديرمگه مقابل، ميزانِ أكبرده عدالتِ مطلقهِٔ إلٰهيهنڭ تجلّيسندهكى دستور ايله؛ هركسه لزوملى، خصوصًا حديد المزاج و مشكلپسند إنسانلره، قيمتدار و حقلى و قوّتلى بر جوابدر.
ايشته شو رساله اون اوچ إشارت ايله شيطانِ إنسى و جنّينڭ اون اوچ هجوم يوللرينى قپاديغى گبى؛ قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ سورهسنڭ قلعهِٔ متيننده تحصّن ايتمك ايچون اون اوچ آناختار اولوب، اون اوچ قپويى أهلِ ايمانه آچار.
شو حكمت الإستعاذه رسالهسنڭ ايكى مهمّ قارداشى وار. بريسى يگرمى طوقوزنجى مكتوبڭ آلتنجى رسالهسى اولان "هجماتِ ستّه"، مهمّ بر قلعه اولديغى گبى؛ ايكنجى بر قارداشى اولان يگرمى آلتنجى مكتوبڭ "حجّة القرآن على الشيطان
— 101 —
و حزبه" نامندهكى رسالهسى دخى بر حصنِ حصيندر. بو اوچ رساله بربريله مناسبتداردر. و أهلِ ايمانه بو زمانده چوق لزوملى اولديغنى إخطار ايدييورم. فقط شو رسالهلر تماميله قرآنه صادق اولانلرڭ أللرينه ويريلهبيلير. بدعه و ضلالته طرفدار ويا سياستجيلگه مبتلا اولانلرڭ أللرينه ويرمهمك گركدر. بِالخاصّه "هجماتِ ستّه"، ايچريسنده أسكى سعيدڭ شدّتلى لسانى قاريشديغى ايچون، أڭ خاص و أڭ صادق قارداشلريمه مخصوصدر. شيمديلك حقّى ديڭلهمك و قبول ايتمك إستعدادنده اولميانلره گوستريلمهمسنى توصيه ايدييورم. هم ده "إشاراتِ سبعه"، "هجماتِ ستّه" گبى شيمديلك خواصّه مخصوصدر.
اون دردنجى لمعه اولان اون دردنجى رساله
"ايكى مقام"در.
برنجى مقام:رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلامدن صورولمش كه: "أرض نه اوستنده طورييور؟" رسولِ أكرم عليه الصلاة والسلام فرمان ايتمش: عَلَى الثَّوْرِ وَالْحُوتِ يعنى "اوكوز و باليق اوستنده طورييور." شو حديثه دائر چوق مناقشات واردر. جغرافياجيلر، حاشا بو حديثى إنكار ايدييورلر.
ايشته بو حديثڭ حقيقى معناسنى اوچ وجهله، بو رسالهنڭ برنجى مقامى اويله بر طرزده بيان ايدييور كه؛ منكِرلرڭ ذرّه مقدار إنصافى وارسه و جغرافياجيلرڭ حقّه قارشى ذرّه مقدار إذعانلرى بولونسه، بو حديثى، باهر بر معجزهِٔ أحمديه (عصم) صاياجقلردر. چونكه او اوچ جواب هم حقيقى و قطعى، هم معنيداردرلر.
— 102 —
ايكنجى مقام:بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ڭ أڭ مهمّ بش آلتى سرلرينى تفسير ايدييور. و بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ قرآنڭ بر خلاصهسى و بر فهرستهسى و مفتاحى اولديغنى گوسترديگى گبى؛ عرشدن فرشه قدر اوزانمش بر خطِّ قدسئِ نورانى اولمقله برابر، سعادتِ أبديه قپوسنى آچان بر آناختار و هر مبارك شيئه فيض و بركت ويرن بر منبعِ أنوار اولديغنى بيان ايدر. بو ايكنجى مقام، أڭ برنجى رساله اولان "برنجى سوز"ه باقار. عادتا، رسالهِٔ نور أجزالرى بر دائره حكمنده اولوب؛ منتهاسى إبتداسنه بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ خطِّ مباركيله إتّحاد ايدييور. و بو مقامده "آلتى سرّ" يرينه اوتوز يازيلهجقدى. شيمديلك آلتى قالدى. قيصهدر، فقط غايت بيوك حقائقى تضمّن ايدييور. بونى دقّتله اوقويان؛ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ نه قدر قيمتدار بر خزينهِٔ قدسيه اولديغنى آڭلار.
اون بشنجى لمعه اولان اون بشنجى رساله
فهرسته نامنده، عموم رسالهِٔ نورڭ أجزالرينڭ موضوعلرينى گوسترن بر فهرستهسيدر. إجمالًا هر رسالهنڭ موضوعنه و قسمًا غايهلرينه إشارت ايدر. درت قسمدن عبارتدر.
برنجى قسم:اوتوز ايكى عدد سوزلره عائددر. بو قسم سائر رسالهلر گبى بدايتده مختصر اولمشدر. سوزلره لايق تفصيلاتلى بر فهرسته اولامدى. داها دگيشديرمگه ده مناسبت طوتمييور. يالڭز بو قدر وار كه؛ سوزلردهكى قيمت و أهمّيت كثرتِ إنتشار ايله أكثرجه آڭلاشيلديغى ايچون إجمالًا بزه يازديرلدى. اَلْخَيْرُ فِى مَا اخْتَارَهُ اللّٰهُ دييوب او مختصر فهرستهيى اويلهجه بيراقدق.
— 103 —
إن شاء اللّٰه بر وقت قارداشلريمزدن بريسى او برنجى قسمه بر حاشيه اولارق سوزلره مفصّل بر فهرسته يازاجقدر.
بو فهرستهنڭ درت قسمى ده غايت أهمّيتليدر. حتّى دييهبيليرم، أڭ مهمّ بر رسالهدر. اونڭ ايله رسالهِٔ نور أجزالرينڭ ماهيتى بيلينديگى گبى، رسالهِٔ نورڭ يوز جزئى، قرآنِ حكيمڭ ناصل بر تفسيرى اولديغنى گوسترييور. و يوزر آياتِ قرآنيهنڭ يوزر حقائقِ قدسيهسنى نظره وضع ايدوب رسالهِٔ نورڭ هر بر جزئنى بر آيتله باغلايوب قرآندن ترشّح ايتدكلرينى و قرآندن گلوب قرآن آيتلرينى تفسير ايتديگنى گوسترر. باخصوص اوچنجى قسمندهكى رموزاتِ ثمانيهيه دائر بحثلرده داها گوزل اولمش. فقط بعضًا مهمّ بر رساله قيصه كسيلمش. صوڭره آڭلايورز كه، حقّنى نقصان بيراقمشز. بعضًا ده فهرستهنڭ إختصارندن چيقوب تفصيلاتلى اولمش. بوندن آڭلادق كه، قصد و إختياريمزله تنظيم ايدهمييورز. زلفِ پريشان گبى، ظاهرى إنتظامسزلق آلتنده شيرين، معنيدار بر إنتظام بولونديغنى حسّ ايدهرك گليشى گوزل بيراقدق.
(حاشيه:لمعهلرڭ متباقى فهرستهسى، اوتوز اوچنجى مكتوبڭ فهرستهسندن صوڭره يازيلمشدر.)
اوتوز ايكنجى مكتوب
اوتوز ايكى شعله اولارق يازيلماسنى رحمتِ إلٰهيهدن بكلهيورز. فقط داها يازيلمامش.
— 104 —
اوتوز اوچنجى سوزڭ اوتوز اوچ مكتوبندن
اوتوز اوچنجى مكتوبى
اوتوز اوچ آيتڭ برر حقيقتلرينى تفسير ايدناوتوز اوچ پنجرهدر.بو مكتوب اوتوز اوچ رساله اولمغه لايق ايكن غايت مستعجل بر زمانده يازيلديغى ايچون، بر ويا ياريم صحيفهلك پنجرهلرى برر رساله قوّتنده و برر رسالهيى تضمّن ايدن ماهيتنده اولديغنى گوسترر.
(حاشيه): ايشته او سرّه بناءًدر كه، قيصهجق پنجرهلرڭ هر برى برر رساله گبى فهرستهده بحث ايديلدى. اوتوز اوچنجى مكتوب قيمت نقطهسنده تام حقّنى آلدى. جِرمى نقطهسنده فهرستهده پك زياده موقع ضبط ايتدى. اونڭ قارداشلرى اوڭا حلال اولسون ديمهلى.
فقط مع التأسّف باشدهكى پنجرهلر غايت مجمل و مختصر قالمش، لٰكن گيتدكجه إنبساط ايدهرك نصفِ آخردهكى پنجرهلر واضح دوشمشدر.
سَنُرِيهِمْ اٰيَاتِنَا فِى اْلٰافَاقِ وَفِى اَنْفُسِهِمْ حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ اَنَّهُ الْحَقُّ
برنجى پنجره:
وَكَاَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا َتحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
آيتنڭ بر حقيقتنى قوّتلى بر برهانِ وحدانيت اولارق تفسير ايدييور.
— 105 —
ايكنجى پنجره:
وَمِنْ اٰيَاتِهِ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْ اِنَّ فِى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ
آيتنڭ سيماىِ إنسانيهدهكى سكّهِٔ ربوبيتى غايت پارلاق بر برهانِ وحدانيت اولديغنى گوسترمكله تفسير ايدييور.
اوچنجى پنجره:
فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا
آيتنڭ بر حقيقتنى، كُرهِٔ أرضڭ سيماسنده درت يوز بيڭ حيوانات و نباتات أنواعنڭ چيزگيلريله تظاهر ايدن سكّهِٔ ربوبيتى غايت پارلاق بر برهانِ وحدانيت اولديغنى گوسترمكله تفسير ايدييور.
دردنجى پنجره:
اُدْعُونِى اَسْتَجِبْ لَكُمْ ٭ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرٰى مِنْ فُطُورٍ
آيتلرينڭ بر حقيقتنى، موجوداتده إستعداد لسانيله و إحتياجِ فطرى لسانيله و قَول و حال لسانيله و بتون مخلوقاتڭ بتون دعالرينى قبول ايتمك و جواب ويرمك نقطهسنده غايت قوّتلى بر برهانِ وحدانيت گوسترمكله تفسير ايدييور.
بشنجى پنجره:
اَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ ٭ صُنْعَ اللّٰهِ الَّذِى اَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ
آيتلرينڭ بر حقيقتنى دفعةً و آنى و سهولتله وجوده گلن مصنوعاتده نهايت درجهده حسنِ صنعت و كمالِ ربوبيت بولونماسيله، پارلاق بر دليلِ وحدانيت گوسترمكله تفسير ايدييور.
آلتنجى پنجره:
اِنَّ فِى خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِى َتجْرِى فِى الْبَحْرِ ِبمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ اْلمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْاَرْضِ لٰايَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
— 106 —
بو پك بيوك آيتڭ پك بيوك بر حقيقتنى پك قوّتلى و پك پارلاق و پك گنيش بر دليلِ وحدانيت اولديغنى گوسترمكله تفسير ايدييور.
يدنجى پنجره:
درت جهتله، پك چوق آياتڭ مهمّ حقيقتلرينى درت قطعى و قوّتلى وحدانيت دليللريله تفسير ايدييور.
سكزنجى پنجره:
فَاُولٰئِكَ مَعَ الَّذِينَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ اُولٰئِكَ رَفِيقًا
آيتنڭ پك مهمّ بر حقيقتنى، بتون أرواحِ نيّره أصحابى اولان أنبيا معجزاتلرينه إستنادًا و بتون قلوبِ منوّره أقطابى اولان أوليا كشف و كرامتلرينه إعتمادًا و بتون عقولِ نورانيه أربابى اولان أصفيا تحقيقاتلرينه إستنادًا بر تك واحدِ أحد، واجب الوجود، خالقِ كلّ شيئڭ وجوبِ وجودينه و وحدتنه و كمالِ ربوبيتنه إجماع و تواتر صورتنده شهادتلرى پك بيوك و چوق نورانى بر پنجرهِٔ معرفت و حجّتِ وحدانيت اولديغنى گوسترمكله تفسير ايدييور.
طوقوزنجى پنجره:
اِنْ كُلُّ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ اِلَّا اٰتِى الرَّحْمٰنِ عَبْدًا ٭ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
آيتلرينڭ بر حقيقتنى، عناصر و ذىحيات و نباتات و إنسانلرڭ آيرى آيرى شكلده ايتدكلرى عبوديت ايچنده غايت قطعى و قوّتلى بر حجّتِ وحدانيت گوسترمك ايله تفسير ايدييور.
اوننجى پنجره:
وَ اَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَاَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا ِللّٰهِ اَنْدَادًا وَاَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
آيتنڭ غايت مهمّ و بيوك بر حقيقتنى، كائناتڭ موجوداتندهكى بربرينه تعاونى، تجاوبى و تساندى نقطهسنده
— 107 —
غايت قوّتلى و هيچ بر جهتله صارصيلماز بر دليلِ وحدانيت گوسترمكله تفسير ايدييور.
اون برنجى پنجره:
اَلَا بِذِكْرِ اللّٰهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
حدسز موجوداتى واحده إسناد ايتمكله قلب مطمئن اولديغى، يوقسه حدسز مشكلات ايچنده حدسز بر إضطرابه مظهر اولديغى جهتيله قوّتلى بر دليلِ وحدانيت گوسترمكله تفسير ايدييور.
اون ايكنجى پنجره:
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْاَعْلٰى ٭ اَلَّذِى خَلَقَ فَسَوّٰى ٭ وَالَّذِى قَدَّرَ فَهَدٰى
آيتنڭ بر حقيقتنى، أشيانڭ أعضا و جهازاتندهكى أگرى بوگرى حدودلرڭ ويردكلرى ميوهلر نقطهسنده غايت قوّتلى بر برهانِ وحدانيتى گوسترمكله تفسير ايدييور.
اون اوچنجى پنجره:
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
آيتنڭ مهمّ بر حقيقتنى، موجوداتڭ منتظم صورتلرى هر برى برر لسانِ عبوديت و موزون هيئتلرى هر برى برر لسانِ شهادت و مكمّل حياتلرى هر برى برر لسانِ تسبيح اولديغى جهتله غايت گنيش و قوّتلى و جامع بر دليل اولديغنى گوسترمكله تفسير ايدييور.
اون دردنجى پنجره:
قُلْ مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ ٭ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ ٭ مَا مِنْ دَابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا ٭ اِنَّ رَبّىِ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ
آيتلرينڭ حقيقتلرندن مهمّ بر حقيقتنى، ضعفِ مطلق ايچنده بر قوّتِ مطلقهنڭ و عجزِ مطلق ايچنده بر قدرتِ مطلقهنڭ و فقرِ مطلق ايچنده بر
— 108 —
غناءِ مطلقڭ و جمودِ مطلق ايچنده بر حياتِ مطلقهنڭ و جهلِ مطلق ايچنده محيط بر شعورڭ تظاهراتى و آثارى موجوداتده گورونمهسيله حدسز عليم، حىّ، نهايتسز غنى، قدير، قوى بر ذاتِ ذو الجلالڭ وحدانيتنه حجّت گوسترمكله تفسير ايدييور.
اون بشنجى پنجره:
اَلَّذِى اَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ
آيتنڭ بر حقيقتنى، هر شيئه ماهيتنڭ قابليتنه گوره كمالِ ميزان و إنتظام ايله أڭ قيصه يولده، أڭ قيصه بر صورتده، أڭ خفيف بر طرزده، إستعمالجه أڭ قولاى بر شكلده، إسرافسز اولارق حكمتلى بر طرزده وجود ويرمك، صورت گيديرمك موجودات عددنجه ديللر ايله بر صانعڭ وجوبِ وجودينه دلالتلريله تفسير ايدييور.
اون آلتنجى پنجره:
شيمدى تخطّر ايدهمديگم بر آيتڭ مهمّ بر حقيقتنى، زمينڭ يوزنده موسم بَموسم تازهلهنن مخلوقاتڭ ايجاد و تدبيرلرندهكى إنتظامڭ گوسترديگى رحمتِ واسعه ايله و او إحساناتدهكى إعاشهِٔ عموميهنڭ گوسترديگى رزّاقيت جهتنده غايت پارلاق و قوّتلى و قطعى بر برهانِ وحدانيتى گوسترمكله تفسير ايدييور.
اون يدنجى پنجره:
اِنَّ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ لَاٰيَاتٍ لِلْمُؤْمِنِينَ
گبى آيتلرڭ حقائقندن بر حقيقتنى، زمين يوزنده ياز زماننده مشوّشيتى إقتضا ايدن نهايت سخاوت ايچنده كمالِ إنتظام و ميزانسزلغى إقتضا ايدن سرعتِ مطلقه ايچنده كمالِ موزونيت و مبذوليت و قابالغى إقتضا ايدن كثرتِ مطلقه ايچنده كمالِ حسنِ صنعت و بسيطلگى و صنعتسزلغى إقتضا ايدن سهولتِ مطلقهنڭ ايچنده نهايت درجهده مهارت و صنعتكارلق و إختلافى إقتضا ايدن اوزاقلق ايچنده بر إتقانِ مطلق و تناسبِ تام و قاريشمايى و بولاشمايى إقتضا ايدن كمالِ إختلاط
— 109 —
ايچنده كمالِ إمتياز و أهمّيتسزلگى و قيمتسزلگى إقتضا ايدن مبذوليت و نهايت درجهده اوجوزلق ايچنده صنعتجه نهايت درجهده قيمتدار و بهالى بر كيفيتده موجوداتڭ گورونمسى، گونش گبى پارلاق اولارق هر طرفده وحدانيتِ إلٰهيهيى گوستروب صانعِ واحدڭ وجوبِ وجودينه شهادت ايدهرك كُرهِٔ أرض قوّتنده بر حجّتِ وحدانيتى گوسترمكله تفسير ايدييور.
اون سكزنجى پنجره:
اَوَلَمْ يَنْظُرُوا فِى مَلَكُوتِ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ
آيتنڭ بر حقيقتنى؛ مكمّل بر أثر مكمّل بر فعله، مكمّل فعل، مكمّل بر فاعله، مكمّل فاعل، مكمّل صفات و أسمايه قطعى دلالت ايتديگندن؛ بتون كائنات موجوداتيله هر برى برر حكمتلى أثره، هر أثر برر منتظم فعله، منتظم فعل برر فاعله و او فاعلڭ قدير و عليم گبى أسماسنه، يعنى خالقِ ذو الجلالڭ أسماء و صفاتنه دلالت و شهادت ايتدكلرى صورتنده تفسير ايدييور.
اون طوقوزنجى پنجره:
يُسَبِّحُ ِللّٰهِ مَا فِى السَّمٰوَاتِ وَمَا فِى الْاَرْضِ
آيتنڭ بر حقيقتنى، سماوات گونشلر و ييلديزلر كلماتيله و أرض قفاسى نباتات و حيوانات دينيلن كلماتِ تسبيحيهسى ايله و هر بر آغاج ياپراق، چيچك و ميوهلرڭ كلمهلريله ايتدكلرى تسبيحات نقطهسنده سلسلهِٔ موجودات گبى قوّتلى بر حجّتِ وحدانيتى گوسترمكله تفسير ايدييور.
يگرمنجى پنجره:
فَسُبْحَانَ الَّذِى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ ٭ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ٭ وَ اَرْسَلْنَا الرِّيَاحَ لَوَاقِحَ فَاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَاَسْقَيْنَاكُمُوهُ وَ مَا اَنْتُمْ لَهُ بِخَازِنِينَ
آيتلرينڭ حقائقندن گنيش بر حقيقتى، موجوداتڭ أنواعِ كلّيهسندن ضيا، هوا، ماء گبى
— 110 —
عناصرِ كلّيهنڭ ظاهرًا تصادفى ظن ايديلن وضعيتلرندهكى إنتظامِ مخفى و چيچكلر و ميوهلر و قوشلر گبى أنواعڭ شكللرندهكى حِكَمِ خفيهنڭ إظهارى جهتيله غايت گنيش و پارلاق بر دليلِ وحدانيت گوسترمكله تفسير ايدييور.
يگرمى برنجى پنجره:
وَ الشَّمْسُ َتجْرِى لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذٰلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ
آيتنڭ بر حقيقتنى؛ شو كائناتڭ لامباسى اولان گونش، كائنات صاحبنڭ وجود و وحدانيتنه گونش گبى پارلاق و نورانى بر حجّت اولديغنى گوسترمكله تفسير ايدييور.
يگرمى ايكنجى پنجره:
اَلَمْ نَجْعَلِ الْاَرْضَ مِهَادًا وَ الْجِبَالَ اَوْتَادًا وَ خَلَقْنَاكُمْ اَزْوَاجًا ٭ فَانْظُرْ اِلٰى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا
آيتلرينڭ حقائقندن بر حقيقتنى، كُرهِٔ أرضڭ وضعيت و حركتنده و يوزندهكى متماديًا كمالِ حكمت و ميزان ايله يوز بيڭلر أجناسِ نباتات و أنواعِ حيوانات ايله شنلنديروب طولديروب بوشالتمق جهتيله بر واجب الوجودڭ وحدتنه شهادت ايتدكلرى صورتنده كُرهِٔ أرض قوّتنده بر حجّتِ وحدانيتى گوسترمكله تفسير ايدييور.
يگرمى اوچنجى پنجره:
اَلَّذِى خَلَقَ اْلمَوْتَ وَاْلحَيٰوةَ
آيتنڭ بر حقيقتنى، حيات وحدانيتِ إلٰهيه برهانلرينڭ أڭ قوّتليسى و أڭ پارلاغى و تجلّياتِ صمدانيه آيينهلرينڭ أڭ جامعى، أڭ برّاقى اولديغى جهتنده حىّ قيّومى أسماء و شئوناتيله بيلديرر بر حجّتِ قاطعه اولديغنى گوسترمكله تفسير ايدييور.
يگرمى دردنجى پنجره:
لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ٭ هُوَ الَّذِى يُحْيِى وَ يُمِيتُ
آيتلرينڭ موته دائر بر
— 111 —
حقيقتنى و موجودات وجود و حياتلريله صانعِ ذو الجلالى گوستردكلرى گبى، موت و زواللريله دخى قوّتلى بر صورتده باقى بر صانعِ ذو الجلالڭ وجودينه شهادت ايتمكله، موت دخى حيات گبى بر حجّتِ باهرهِٔ وحدانيت اولديغنى گوسترمكله تفسير ايدييور.
يگرمى بشنجى پنجره:
امورِ نسبيه تعبير ايديلن بربريسز اولميان ولد والدى، فوقيت تحتيتى إقتضا ايتديگى گبى؛ كائناتڭ هر بر موجوداتنده بولونان مخلوقيت بر خالقه، مصنوعيت بر صانعه، إنفعال بر فاعله بِالضروره دلالت ايتديگندن بتون موجوداتدهكى بتون حكمتلى مصنوعيتلر و منتظم مخلوقيتلر و ميزانلى فعللر، إنفعاللر حدسز بر صورتده بر خالقِ واحده شهادت ايتمكله برابر، هر بر موجود بويله امورِ نسبى عددنجه بر واجب الوجودڭ وحدانيتنه دلالت ايتدكلرينى بيان ايدر.
يگرمى آلتنجى پنجره:
كائناتڭ بتون موجوداتى يوزنده تازهلهنن، گلوب گچن جماللر، حُسنلر بر جمالِ سرمدينڭ بر نوع گولگهلرى اولديغنى و إنسانده تظاهر ايدن كائناتڭ قلبندهكى جدّى بر إنجذابِ عشقى بر معشوقِ لا يزالىيى گوسترديگنى و كائناتڭ سينهسنده چوق صورتلرده تظاهر ايدن إنجذابلر، جذبهلر، جاذبهلر بر حقيقتِ جاذبهدارڭ جذبيله اولديغنى و مخلوقاتڭ أڭ حسّاس و نورانى طائفهسى اولان أهلِ كشف و ولايتڭ إتّفاقيله، ذوقِ شهودىيه إستناد ايدهرك بر جميلِ ذو الجلالڭ كندينى طانيتديرمسنه و سَوْديرمسنه ذوق ايله مطّلع اولدقلرينى متّفقًا خبر ويردكلرينى بيلديرن غايت قوّتلى و نورانى بر حجّتِ وحدانيت و معرفت اللّٰهه قارشى خصوصى فقط اوچ رنكلى بر ضيايى نشر ايدن بر پنجرهدر.
يگرمى يدنجى پنجره:
اَللّٰهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ
آيتنڭ بر حقيقتنى، كائناتده هيچ بر سبب هيچ بر مسبَّبڭ ايجادينه ألى
— 112 —
يتيشمديگى گبى، مسبَّبڭ غايهلرينى دوشونمك و إراده ايتمك قابليتنده ده اولماديغنى و مسبّبدهكى صنعتِ خارقهيه ده هيچ بر جهتله قابل اولماديغى جهتده طوغريدن طوغرىيه هر مسبَّب سببدن دگل، بلكه مسبّب الأسباب اولان واجب الوجودڭ قدرتندن چيقديغى جهتله غايت جامع بلكه مسبّبات عددنجه دلالتلرى تضمّن ايدن بر حجّتِ وحدانيتى گوسترمكله تفسير ايدييور.
يگرمى سكزنجى پنجره:
وَمِنْ اٰيَاتِهِ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْ اِنَّ فِى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ
آيتنڭ بر حقيقتنى، كائناتڭ هيئتِ مجموعهسندهكى إنتظامنده و أركانِ كلّيهسندهكى حكمتلى تزيينات و حركاتنده و حيوانات و نباتاتڭ تدبير و تربيهلرنده، حتّى حجيراتِ بدنيهنڭ ميزان و إنتظام دائرهسندهكى وضعيتلرنده كائناتڭ سلسلهسى قوّتنده بر حجّتِ وحدانيتى گوسترمكله تفسير ايدييور.
يگرمى طوقوزنجى پنجره:
وَ اِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
آيتنڭ بر حقيقتنى، بهار موسمنده غريبانه بر سياحت زماننده إنكشاف ايدن شويله بر نورِ توحيد ايله، يعنى هر شى خصوصًا چيچكلر و ميوهلر هر برى برر مكتوبِ صمدانينڭ برر مُهرى، بلكه هر بر مكتوبڭ حدسز مُهرلرى اولديغنى و هر بر مُهر ايله حدسز مكتوباتى مهرلنديرديگنى، يعنى هر بر شى بتون أشيايى كندى صاحبنڭ مكتوبى و ملكى اولديغنى گوسترديگى جهتله تفسير ايدوب غايت لطيف و قوّتلى و واضح بر صورتده معرفت اللّٰهه قارشى پنجرهلر آچييور.
اوتوزنجى پنجره:
لَوْ كَانَ فِيهِمَا اٰلِهَةٌ اِلَّا اللّٰهُ لَفَسَدَتَا ٭ كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
آيتلرينڭ حقائقندن إمكان و
— 113 —
حدوثه دائر بر حقيقتى، علمِ كلامڭ جادّهِٔ كبرالرى ايچنده إمكان و حدوث نقطهسنده غايت قوّتلى بر برهانِ وحدانيتى گوسترمكله تفسير ايدييور.
اوتوز برنجى پنجره:
لَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ فِى اَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ٭ وَ فِى الْاَرْضِ اٰيَاتٌ لِلْمُوقِنِينَ وَ فِى اَنْفُسِكُمْ اَفَلَا تُبْصِرُونَ
آيتلرينڭ إنسانڭ ماهيتى نقطهسنده و أنفسى جهتنه باقان بر حقيقتنى، إنسان اوچ جهتله صانعِ ذو الجلالڭ أسماسنه آيينه اولماسيله يعنى عجز و فقريله، نقص و قصوريله قديرِ ذو الجلالڭ قدرتنى، غناسنى، كمالنى بيلديرديگى گبى.. جزئى علم و جزئى قدرتيله و جزئى بصر و جزئى سمعيله و جزئى مالكيتى ايله ينه صانعڭ علمِ مطلقنه، سمع و بصرينه و مالكيتِ مطلقهسنه آيينهدارلق ايدوب گوسترديگنى.. و هم إنسان اوستنده نقشلرى گورونن أسماءِ إلٰهيهيه او نقشلر جهتيله آيينهدارلق ايدهرك أسماده بر إسمِ أعظم اولديغى گبى، أسمانڭ نقوشنده دخى إنسان بر نقشِ أعظم بولونديغنى گوسترمكله غايت قوّتلى بر دليلِ وحدانيتى إنسانڭ ماهيتنده إظهار ايدوب اوچ جهتله معرفت اللّٰهه پنجرهلر آچار.
لَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ فِى اَحْسَنِ تَقْوِيمٍ
ڭ بر حقيقتنى تفسير ايدييور.
اوتوز ايكنجى پنجره:
هُوَ الَّذِى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰى وَدِينِ اْلحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ كَفٰى بِاللّٰهِ شَهِيدًا ٭ قُلْ يَا اَيُّهَا النَّاسُ اِنِّى رَسُولُ اللّٰهِ اِلَيْكُمْ جَمِيعًا
آيتلرينڭ بر حقيقتنى، سماءِ رسالتڭ بر گونشى اولان ذاتِ أحمديه عليه الصلاة والسلامه دائر اولان اون طوقوزنجى مكتوب و اون طوقوزنجى سوز و اوتوز برنجى سوز ايله تفسير ايدوب، بو پنجره ايله او تفسيره إشارت ايدييور.
— 114 —
اوتوز اوچنجى پنجره:
اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ الَّذِى اَنْزَلَ عَلٰى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا
آيتنڭ قرآنه دائر بر حقيقتنى، قرآنڭ هر بر آيتى برر پنجره و بلكه أكثر آيتنده معرفت اللّٰهه قارشى چوق پنجرهلر بولونان قرآنڭ هيئتِ مجموعهسى عموم پنجرهلر قوّتنى تضمّن ايدن غايت پارلاق و واضح و جامع ديگر بر پنجره داها آچمقله غايت قطعى و يقينى و شبههسز بر حجّتِ وحدانيتى گوسترديگنى إعجازِ قرآنه دائر يگرمى بشنجى سوز ايله تفسير ايدييور و بو پنجره ايله او تفسيره إشارت ايدييور.
اَللّٰهُمَّ اجْعَلِ الْقُرْاٰنَ لَنَا فِى الدُّنْيَا قَرِينًا وَ فِى الْقَبْرِ مُونِسًا وَ فِى الْقِيَامَةِ شَفِيعًا وَ عَلَى الصِّرَاطِ نُورًا وَ مِنَ النَّارِ سِتْرًا وَ حِجَابًا وَ فِى الْجَنَّةِ رَفِيقًا وَ اِلَى الْخَيْرَاتِ كُلِّهَا دَلِيلًا وَ اِمَامًا
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى مَنْ اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ وَ عَلٰى اٰلِهِ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِينَ
— 115 —
بو گوزل ٧١ فهرسته ٧٥٠ تمام ٤٨١ اولدى ٥١
ايشته بو كلامڭ مقامِ أبجديسى تاريخِ تأليفنى گوسترمكله (١٣٥٣) اولوب، بو زمانڭ تاريخنه توافق ايتمشدر. او كچل كاتبڭ خبرى يوقكن و حسابِ أبجدى بيلمزكن، بو فهرستهنڭ ختامنده، گليشى گوزل بويله "بو گوزل فهرسته تمام اولدى" يازمش. بن تصحيحمده حساب ايتدم، بو لطيف توافق چيقدى. ديمك بو فهرسته گوزلدر كه، بو گوزل توافقى گوستردى.
لطيف بر توافقدر كه، فهرستهده بحث ايديلن رساله و ذيللرينڭ كوچك بيوك پارچهلرينڭ (١١٩) عدديله، فهرستهنڭ بو دردنجى قسمى صحيفه باشنده كندى كندينه گلن اون طوقوز صحيفهده توافقى گوسترن ألفلرڭ (١١٩) عددى، ايكنجى قسمڭ آخرلرندهكى اون طوقوز رقمنڭ لطيف سرّينى إخطار ايدهرك توافق ايتمهسى شايانِ تماشادر. بو ايشده كيمسهنڭ إختيارى قاريشمامش. ديمك علامتِ مقبوليتدر. (مكتوباتڭ أڭ كوچگى بر ايكيسى بر صاييلير. أڭ كوچك سوزلرڭ بر ايكيسى بر صاييلير.)
شايانِ حيرتدر كه، برنجى مستنسخڭ نسخهسنده صحيفهلر باشنده (١١٩) ألف گلمهسيله رسائلڭ (١١٩) پارچهسنه توافق ايتديگى گبى؛ ايكنجى مستنسخ صحيفهلرى آيرى، سطرلرى بتون بتون آيرى و مسودّهِٔ اولٰىدن إستنساخ ايتديگى حالده و قطعيًا ألفلرى دوشونميهرك عينًا (١١٩) ألف گلمهسى رسالهِٔ نور
— 116 —
پارچهلرينڭ عددينه توافق ايتمهسى ألبته تصادفى اولاماز. بلكه بر جلوهِٔ عنايتدن گلن بر تنظيم قاريشديغنه قناعت ويرييور.
اَللّٰهُمَّ يَا فَرْدُ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ يَا حَكَمُ يَا عَدْلُ يَا قُدُّوسُ بِحَقِّ اِسْمِكَ الْاَعْظَمِ اجْعَلْ فِهْرِسْتَةَ الْاَعْمَالِ الصَّالِحَةِ لِكَاتِبِ هٰذِهِ الرِّسَالَةِ مَجْمُوعِ دَقَائِقِ عُمْرِهِ وَاجْعَلْ كُلِّيَّاتِ فِهْرِسْتَةِ حَسَنَاتِهِ بِعَدَدِ حُرُوفِ رِسَالَةِ هٰذِهِ الْفِهْرِسْتَةِ وَاجْعَلْهُ وَ رُفَقَائَهُ مِنْ اَوْلِيَائِكَ الَّذِينَ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَاهُمْ يَحْزَنُونَ اٰمين اٰمين اٰمين
٭ ٭ ٭