Бешинчиси: Қуръоннинг бир қаноти мозийда, бир қаноти истиқболда, илдизи ва бир қаноти эски Пайғамбарларнинг иттифоқли ақиқатлари бўлгани ва бу уларни тасдиқ ва дастаклагани ва улар ам мос тушишнинг ол лисони ила буни тасдиқ этганлари каби, шунингдек: Авлиё ва асфиё каби ундан аёт олган мевалари ва аётдор такаммуллари ила муборак шажараларининг аётдор, файздор ва ақиқат-мадор бўлганига далолат этган ва иккинчи қанотининг имояси остида етишган ва яшаган валийликнинг бутун ақ тариқатлари ва Исломиятнинг бутун ақиқатли илмлари Қуръоннинг айни ақ ва ақиқатларнинг маркази ва жомеъиятда мислсиз бир ғаройиб бўлганига шаодат этар.
Олтинчиси: Қуръоннинг олти жи ати нуронийдир, сидқ ва аққониятини кўрсатар. Ҳа, остида ужжат ва бурон тиргаклари, устида иъжоз мури ёғдулари, олдида ва адафида икки дунё саодати адялари, орқасида таянч нуқтаси самовий ваий ақиқатлари, ўнгида адсиз мустақим ақлларнинг далиллар ила тасдиқлари, сўлида салим қалбларнинг ва тоза виждонларнинг жиддий қаноатлари ва самимий инжизоблари ва таслимлари Қуръоннинг фавқулодда, ғаройиб, метин ва ужум этилмас ер юзининг самовий қалъаси бўлганини исбот этганлари каби, олти мақомдан ам унинг айни ақ ва содиқ бўлганига ва башарнинг каломи бўлмаганига, ам хато бўлмаганига имзо этган, бошда бу коинотда доимо гўзалликни изор, яхшиликни ва тўғриликни имоя ва сохтакорларни ва туматчиларни имо ва йўқ этмоқ одатини бир фаолият дастури қабул этган бу коинотнинг мутасаррифи у Қуръонга оламда энг мақбул, энг юксак, энг окимона бир урмат мақоми ва бир муваффақият мартабасини бериши билан уни тасдиқ ва имзо этгани каби, Исломиятнинг манбаи ва Қуръоннинг таржимони бўлган зотнинг (Алайиссалоту Вассалам) аркасдан зиёда унга эътиқод ва этироми ва нозил бўлиш замонида уйқу каби бир уйқуолуд вазиятда бўлиши ва бошқа каломларнинг унга етишолмаслиги ва бир даража ўхшамаслиги ва уммийлиги ила баробар кетган ва келадиган ақиқий олам одисаларини ғайбиёна Қуръон ила иккиланмасдан ва ишонч ила баён этиши ва кўп диққатли кўзларнинг назари остида еч бир ийла, еч бир хато вазияти кўрилмаган у таржимоннинг бутун қуввати ила Қуръоннинг ар бир укмига иймон этиб тасдиқ этиши ва еч бир нарса уни йўлдан чиқармаслиги Қуръон самовий, аққониятли ва ўз Холиқи Раиймининг муборак каломи бўлганини имзо этар.
Ҳам инсон навининг бешдан бири, балки энг катта қисми кўз ўнгида унга мунжазибона ва диндорона боғланиши ва ақпарастона ва муштоқона қулоқ солиши ва кўп аломатларнинг ва воқеаларнинг ва кашфиётларнинг шаодати ила, жин ва малак ва руонийларнинг ам тиловати вақтида парвона каби ақпарастона атрофида тўпланиши Қуръоннинг коинотча мақбулиятига ва энг юксак бир мақомда бўлганига бир имзодир.
Ҳам нави башарнинг умум табақалари, энг а моқ ва омидан тут то энг ақлли ва олимга қадар ар бириси Қуръоннинг дарсидан тўлиқ исса олишлари ва энг чуқур ақиқатларни тушунишлари ва юзлаб фан ва Ислом илмларининг ва хусусан шариати кубронинг буюк мужтаидлари ва усули дин ва Калом илмининг ам муаққиқлари каби ар тоифа ўз илмларига оид бутун ожатларини ва жавобларини Қуръондан чиқаришлари Қуръон манбаи ақ ва маъдани ақиқат бўлганига бир имзодир.
Ҳам адабиёт жи атидан энг олдинда бўлган Араб адиблари, -Исломиятга кирмаганлар- озирга қадар муоразага жуда кўп мутож бўлганлари олда Қуръоннинг иъжозидан етти буюк жиати бор экан, ёлғиз битта жиати бўлган балоғатининг, (битта суранинг) мислини келтиришдан чекинишлари ва озирга қадар келган ва муораза ила шурат қозонмоқ истаган машур балиғларнинг ва доий олимларнинг унинг еч бир иъжоз жиатига қарши чиқолмаслари ва иъжозига сукут этишлари Қуръон мўъжиза ва башар тоқатидан устун бўлганига бир имзодир.
Ҳа, бир калом "Кимдан келган ва кимга келган ва нима учун?" дейилиши билан қиймати ва юксаклиги ва балоғати кўриниши нуқтасидан Қуръоннинг мисли бўлолмас ва унга етишиб бўлмас. Чунки Қуръон бутун оламларнинг Рабби ва Холиқининг хитоби ва гапириши ва еч бир жиатда тақлидни ва сохтакорликни ис эттирадиган бир аломат бўлмаган бир муқоламаси ва бутун инсонларнинг, балки бутун махлуқотнинг номига элчи ва нави башарнинг энг машур ва номдор мухотоби бўлган ва у мухотобнинг қувват ва иймонининг кенглиги катта Исломиятни сизиб чиқиб соибини Қоби Қавсайн мақомига чиқариб мухотоби Самадонияга мазарият ила нозил бўлган ва икки дунё саодатига доир ва коинот яратилишининг натижаларига ва ундаги Раббоний мақсадларга оид масалаларни ва у мухотобнинг бутун Ислом ақиқатларини ташиган энг юксак ва энг кенг бўлган иймонини баён ва изо этган ва катта коинотнинг бир харита, бир соат, бир хона каби ар тарафини кўрсатиб айлантириб уларни қилган санъаткорни олати ила ифода ва таълим берган Қуръони Мўъжиз-ул Баённинг албатта мислини келтирмоқ мумкин эмасдир ва иъжози даражасига етишилмас.
Ҳам, Қуръонни тафсир этган ва бир қисми ўттиз-қирқ, атто етмиш жилд бўлиб биттадан тафсир ёзган юксак заковатли мудаққиқ минглаб мутафаннин олимларнинг ужжатлари ва далиллари ила баён этганлари Қуръондаги адсиз мазиятларни ва нукталарни ва хусусиятларни ва сирларни ва олий маъноларни ва ғайбий ишларнинг ар навидан касратли ғайбий хабарларни изор ва исбот этишлари ва хусусан Рисола-и Нурнинг бир юз ўттиз китобининг ар бири Қуръоннинг бир мазиятини, бир нуктасини қатъий буронлар ила исбот этиши ва хусусан Мўъжизоти Қуръония Рисоласи, поезд ва тайёра каби маданиятнинг ғаройибларидан кўп нарсаларни Қуръондан чиқарган Йигирманчи Сўзнинг Иккинси Мақоми ва Рисола-и Нурга ва электрга ишора этган оятларнинг ишорасини билдирган Қуръон Ишоралари номидаги Биринчи Шуа ва Қуръон арфлари нақадар мунтазам, сирли ва маъноли бўлганини кўрсатган Румузоти Самония номидаги саккиз кичик рисолалар ва Фат Сурасининг охирги оятлари беш важ ила ғайбий хабар жиатида мўъжизалигини исбот этган кичик бир рисола каби Рисола-и Нурнинг ар бир жузи Қуръоннинг бир ақиқатини, бир нурини изор этиши Қуръоннинг мисли бўлмаганига ва мўъжиза ва ғаройиб бўлганига ва бу шаодат оламида ғайб оламининг лисони ва бир Аллам-ул Ғуюбнинг каломи бўлганига бир имзодир.
Хуллас, олти нуқтада ва олти жи атда ва олти мақомда ишора этилган Қуръоннинг мазкур мазиятлари ва хусусиятлари учундирки, ашаматли нуроний окимияти ва азаматли муқаддас салтанати асрларнинг юзларини ишиқлантириб, замин юзини ам бир минг уч юз йил нурлантириб мукаммал этиром ила давом этиши, ам у хусусиятлари учундирки Қуръоннинг ар бир арфи еч бўлмаса ўн савоб ва ўн асана бўлиши ва ўн боқий мева бериши, атто бир қисм оятларнинг ва сураларнинг ар бир арфи юз ва минг ва янада зиёда мева бериши ва муборак вақтларда ар арфнинг нури ва савоби ва қиймати ўндан юзларга чиқиши каби муқаддас имтиёзларни қозонган дея дунё сайёи тушунди ва қалбига деди: Хуллас, бундай ар жиат ила мўъжизали бу Қуръон сураларининг ижмоъи ила ва оятларининг иттифоғи ила ва сир ва нурларининг мос тушишлари ила ва мевалар ва асарларининг уйғунлиги ила битта Вожиб-ул Вужуднинг вужудига ва вадатига ва сифат ва исмларига далиллар ила исбот суратида шундай шаодат этганки, бутун иймон алининг адсиз шаодатлари унинг шаодатидан сизиб чиққанлар.
Хуллас, бу йўлчининг Қуръондан олган тав ид ва иймон дарсига қисқа бир ишора сифатида Биринчи Мақомнинг Ўн Еттинчи Мартабасида бундай:
дейилгандир.
Сўнгра бир фақир инсонга фоний ва вақтинчалик бир экинзор, бир хонани эмас, балки катта коинотни ва дунё қадар бир боқий мулкни қозонтирган ва бир фоний одамга абадий бир аётнинг лавозимотини топтирган ва ажалнинг дорёғочини кутган бир бечорани иъдоми абадийдан қутқарган ва сармадий саодатнинг хазинасини очган энг қийматдор инсон сармоясининг иймон бўлганини билган мазкур мусофир ва аёт йўлчиси ўз нафсига дедики: "Қани, олдинга! Иймоннинг адсиз мартабаларидан бир мартаба яна қозонмоқ учун коинотнинг жами бутунига мурожаат этиб, у ам нима демоқда, тинглашимиз керак, асосларидан ва парчаларидан олганимиз дарсларни тугатишимиз ва нурлантиришимиз керак",- дея Қуръондан олган кенг ва иотали бир дурбин ила боқди, кўрди:
Бу коинот шу қадар маънодор ва мунтазамдирки, мужассам бир китоби Суб оний ва жисмоний бир Қуръони Раббоний ва музайян бир саройи Самадоний ва мунтазам бир шари Рамоний суратида кўринади. У китобнинг бутун суралари, оятлари ва калималари, атто арфлари ва боблари ва фасллари ва саифалари ва сатрлари.. умумининг ар вақт маънодорона маву исботлари ва акимона тағйир ва тавиллари, ижмоъ ила, бир Алийми Кулли Шайнинг ва бир Қодийри Кулли Шайнинг ва бир Мусаннифнинг амма нарсада амма нарсани кўрган ва амма нарсанинг амма нарсаси билан муносабатини билган, риоя этган бир Наққоши Зулжалолнинг ва бир Котиби Зулкамолнинг вужудини ва мавжудиятини шаксиз ифода этганлари каби, бутун асослар ва навлари ила ва парча ва жузъиётлари ила ва яшовчилари ва ичидагилари ила ва кирим ва масрафлари ила ва уларда фойдали табдиллари ила ва икматпарварона таждидлари ила, иттифоқан адсиз бир қудрат ва ниоясиз бир икмат ила ишлаган олий бир устонинг ва мислсиз бир Сонеънинг мавжудиятини ва вадатини билдирадилар. Ва коинотнинг азаматига муносиб икки буюк ва кенг ақиқатнинг шаодатлари коинотнинг бу буюк шаодатини исбот этадилар.
Биринчи Ҳақиқат: Усули дин ва Калом илмининг до ий олимлари ва Исломият файласуфлари кўрган ва адсиз буронлар ила исбот этган "удус" ва "имкон" ақиқатларидир. Улар деганларки: "Модомики оламда ва амма нарсада тағайюр ва табаддул бор, албатта фонийдир, одисдир, қадийм бўлолмас. Модомики одисдир, албатта уни майдонга келтирган бир Сонеъ бор. Ва модомики амма нарсанинг зотида вужудий ва адамий бир сабаб бўлмаса тенгдир, албатта вожиб ва азалий бўлолмас. Ва модомики маол ва ботил бўлган давр ва тасалсул ила бир-бирини ижод этмоқ мумкин бўлмагани қатъий буронлар ила исбот этилган, албатта шундай бир Вожиб-ул Вужуднинг мавжудияти лозимдирки, нозири имконсиз, мисли маол ва бутун маадаси мумкин ва масивоси махлуқи бўлади".
Ҳам жами биргалик жи атида ар кузда ва ар баорда буюк бир олам вафот этар ва янги бир олам вужудга келар. Ва у вафот ва удус шу қадар мунтазам жараён этар ва у вафот ва удусда ғоят интизом ва мезон ила шу қадар навларнинг вафотлари ва удуслари бўларки, гўё дунё шундай бир мусофирхонадирки, жонли коинотлар унга мусофир бўладилар ва сайёр оламлар ва сайёр дунёлар унга келарлар, вазифаларини қиларлар, кетарлар. Хуллас, бу дунёда бундай аётдор дунёларни ва вазифадор коинотларни мукаммал илм ва икмат ва мезон ила ва мувозана ва интизом ва низом ила ўртага қўйиб ва ижод этиб Раббоний мақсадларда ва Илоий ғояларда ва Рамоний хизматларда қодирона истеъмол ва раимона истедом этган бир Зоти Зулжалолнинг вужуби вужуди ва адсиз қудрати ва ниоясиз икмати, шаксиз Қуёш каби ақлларга кўринади. "Ҳудус" масаласини Рисола-и Нурга ва муаққиқийни Каломиянинг китобларига авола ила у бахсни ёпамиз.
Аммо "имкон" жи ати бўлса, у ам коинотни истило ва иота этган. Чунки кўраётирмизки, амма нарса, куллий ва жузъий бўлсин, катта ва кичик бўлсин Аршдан фаршга, зарралардан сайёраларга қадар ар мавжуд махсус бир зот ва муайян бир сурат ва мумтоз бир шахсият ва хос сифатлар ва икматли кайфиятлар ва фойдали жиозлар ила дунёга юборилмоқда. Ҳолбуки у махсус зотга ва у моиятга адсиз имконот ичида у хусусиятни бермоқ.. ам суратлар ададича имконлар ва этимоллар ичида у нақшли ва фариқали ва муносиб у муайян суратни кийдирмоқ.. ам амжинсидан бўлган шахсларнинг миқдорича имконлар ичида чайқалган у мавжудга у лойиқ шахсиятни имтиёз ила тасис этмоқ.. ам сифатларнинг навлари ва мартабалари миқдорича имконлар ва этимоллар ичида шаклсиз ва қарорсиз бўлган у маснуъга у хос ва мувофиқ, фойдали сифатларни ерлаштирмоқ.. ам адсиз йўллар ва тарзларда бўлиши мумкин бўлиши нуқтасида адсиз имконлар ва этимоллар ичра айратда қолган, саргардон, адафсиз у махлуққа у икматли кайфиятларни ва иноятли жиозларни тақмоқ ва безамоқ, албатта куллий ва жузъий бутун мумкинот ададича ва ар мумкиннинг мазкур моият ва увият, айъат ва сурат, сифат ва вазиятининг имконлари ададича тасис этувчи, таржи этувчи, тайин этувчи, идас этувчи бир Вожиб-ул Вужуднинг вужуби вужудига ва адсиз қудратига ва ниоясиз икматига ва еч бир нарса ва еч бир иш ундан яширинмаганига ва еч бир нарса унга оғир келмаганига ва энг катта бир нарса энг кичик бир нарса каби унга осон бўлганига ва бир баорни бир дарахт қадар ва бир дарахтни бир уруғ қадар осонлик ила ижод этиб билишига ишоралар ва далолатлар ва шаодатлар имкон ақиқатидан чиқиб коинотнинг бу буюк шаодатининг бир қанотини ташкил этадилар. Коинотнинг шаодатини ар икки қаноти ва икки ақиқати ила Рисола-и Нур парчалари ва айниқса Йигирма Иккинчи ва Ўттиз Иккинчи Сўзлар ва Йигирманчи ва Ўттиз Учинчи Мактублар тамоми ила исбот ва изо этганларидан, уларга авола этиб бу жуда узун қиссани тугатдик.
Коинотнинг жами бутунидан келган буюк ва куллий ша одатнинг иккинчи қанотини исбот этган:
Иккинчи Ҳақиқат: Бу доимо чайқалган инқилоблар ва ўзгаришлар ичида вужудини ва хизматини ва жонзот бўлса аётини муофазага ва вазифасини ўрнига келтиришга аракат қилган махлуқотда қувватларининг бутун-бутун хорижида бир таовун ақиқати кўринмоқда. Масалан: Унсурларни жонзотларнинг ёрдамига, хусусан булутларни набототнинг мададига ва набототни ам айвонотнинг ёрдамига ва айвонот бўлса инсонларнинг ёрдамига ва кўкракларнинг кавсар каби сутлари болаларнинг озуқланишларига ва жонзотларнинг иқтидорлари хорижидаги жуда кўп ожатларни ва ризқларни кутмаган ерлардан уларнинг қўлларига берилиши, атто таом зарралари ам бадан ужайраларининг таъмирига югуришлари каби тасири Раббоний ила ва истидоми Рамоний ила таовун ақиқатининг жуда кўп мисоллари тўғридан-тўғрига бутун коинотни бир сарой каби идора этган бир Раббул Оламийннинг умумий ва раимона рубубиятини кўрсатадилар.
Ҳа, жонсиз ва идроксиз ва шафқатсиз бўлган ва бир-бирига шафқаткорона, идрокли каби вазият кўрсатган ёрдамчилар, албатта ғоят Ра ийм ва Ҳакийм бир Рабби Зулжалолнинг қуввати ила, рамати ила, амри ила ёрдамга югуртириладилар.
Хуллас, коинотда жорий бўлган умумий таовун сайёралардан то жонзотларнинг аъзолар ва жи озлар ва бадан зарраларига қадар мукаммал интизом ила жараён этган мувозана-и омма ва муофаза-и шомил ва самовотнинг заррин юзидан ва заминнинг зийнатли юзидан то гулларнинг безалган юзларига қадар қалам кездирган тазйин ва какашондан ва манзума-и шамсиядан то макажўхори ва анор каби меваларга қадар укм этган танзим ва Қуёш ва Ойдан ва унсурлардан ва булутлардан то асал ариларига қадар маъмурият берган тавзиф каби жуда буюк ақиқатларнинг катталиклари нисбатидаги шаодатлари коинот шаодатининг иккинчи қанотини исбот ва ташкил этадилар. Модомики Рисола-и Нур бу буюк шаодатни исбот ва изо этган, биз бу ерда бу қисқача ишора ила қаноат қиламиз. Хуллас, дунё сайёининг коинотдан олган иймон дарсига қисқа бир ишора бўлиб Биринчи Мақомнинг ўн саккизинчи мартабасида бундай:
дейилгандир.
Бу мақсаднинг адсиз йўлларидан икки йўлни ва у икки йўлнинг адсиз мартабаларидан икки мартабани ва у икки мартабанинг жуда кўп ақиқатларидан ва жуда ам узун тафсилотидан ёлғиз икки ақиқатни ижмол ва қисқартириш ила бу рисолада баён этамиз.
Биринчи Ҳақиқат: Шуб асиз кўзимиз ила кўринган ва муит ва доимий ва мунтазам ва дашатли ва самовий ва арзий бўлган бутун мавжудотни айлантирган ва табдил ва таждид этган ва коинотни қоплаган фаолияти муставлия ақиқати кўриниши ва у ар жиат ила икмат-мадор фаолият ақиқатининг ичида тазоури рубубият ақиқатининг шаксиз ис этилиши ва у ар жиат ила рамат-фашон тазоури рубубият ақиқатининг ичида улуиятнинг кўриниш ақиқати истар-истамас билинган бўлишидир.
Хуллас, бу окимона ва акимона доимий фаолиятдан ва пардасининг орқасида бир Фоили Қодийр ва Алиймнинг ишлари кўринаётгандай ис этилар. Ва бу мураббиёна ва мудаббирона Раббоний ишлардан ва пардасининг орқасидан амма нарсада жилвалари бўлган асмойи Илоия ис этилар даражада яққол билинар. Ва бу жалолдорона ва жамолпарварона жилваланган асмойи уснадан ва пардасининг орқасида етти муқаддас сифатнинг илмаляқийн, балки айналяқийн, балки аққаляқийн даражасида вужудлари ва тааққуқлари тушунилар. Ва бу етти муқаддас сифатларнинг ам, бутун маснуъотнинг шаодати ила ам аётдорона, ам қодирона, ам олимона, ам самиъона, ам басирона, ам муридона, ам мутаккалимона ниоясиз бир суратда тажаллийлари ила билбадоа ва биззарура ва биилмаляқийн бир Мавсуфи Вожиб-ул Вужуднинг ва бир Мусаммо-и Воиди Ааднинг ва бир Фоили Фарди Самаднинг мавжудияти Қуёшдан янада зоир, янада порлоқ бир тарзда қалбдаги иймон кўзига кўринар каби қатъий билинар. Чунки гўзал ва маънодор бир китоб ва мунтазам бир хона, яққоллик ила ёзмоқ ва қилмоқ феълларини ва гўзал ёзмоқ ва интизомли қилмоқ феъллари ам яққоллик ила ёзувчи ва дурадгор номларини, ёзувчи ва дурадгор унвонлари бўлса яққоллик ила китобат ва дурадгорлик санъатларини ва сифатларини ва бу санъат ва сифатлар яққоллик ила ар олда бир зотни талаб қиларки, мавсуф ва сонеъ ва мусаммо ва фоил бўлсин. Фоилсиз бир феъл ва мусаммосиз бир исм мумкин бўлмагани каби, мавсуфсиз бир сифат, санъаткорсиз бир санъат ам мумкин эмасдир.
Хуллас, бу ақиқат ва қоидага биноан, бу коинот бутун мавжудоти ила баробар қадарнинг қалами ила ёзилган, қудратнинг болғаси ила қилинган маънодор адсиз китоблар, мактублар, ниоясиз бинолар ва саройлар укмида ар бири минглаб жиат ила ва баробар адсиз жиатлар ила Раббоний ва Рамоний ниоясиз феълларни ва у феълларнинг манбалари бўлган минг бир асмойи Илоиянинг адсиз жилвалари ила ва у гўзал исмларнинг манбаи бўлган етти сифати Субониянинг ниоясиз тажаллийлари ила у етти муит ва муқаддас сифатларнинг маъдани ва мавсуфи бўлган азалий ва абадий бир Зоти Зулжалолнинг вужуби вужудига ва вадатига адсиз ишоралар ва ниоясиз шаодатлар этганлари каби, бутун у мавжудотда бўлган бутун уснлар, жамоллар, қийматлар, камоллар ам Раббоний ишларнинг ва асмойи Илоиянинг ва сифати Самадониянинг ва шууноти Субониянинг ўзларига лойиқ ва мувофиқ муқаддас жамолларига ва камолларига ва аммаси бирдан Зоти Ақдаснинг муқаддас жамолига ва камолига яққол шаодат этадилар.
Хуллас, фаолият ақиқати ичида тазоур этган рубубият ақиқати илм ва икмат ила халқ ва ижод ва сунъ ва ибдо, низом ва мезон ила тақдир ва тасвир ва тадбир ва тадвир, қасд ва ирода ила тавил ва табдил ва танзил ва такмил, шафқат ва рамат ила итъом ва инъом ва икром ва эсон каби шууноти ила ва тасарруфоти ила ўзини кўрсатар ва таниттирар. Ва тазоури рубубият ақиқати ичида яққол ис этилган ва бўлган улуиятнинг таборуз ақиқати ам асмойи уснанинг раимона ва каримона жилвалари ила ва етти сифати субутия бўлган Ҳаёт, Илм, Қудрат, Ирода, Самъ, Басар ва Калом сифатларининг жалолли ва жамолли тажаллийлари ила ўзини таниттирар, билдирар.
Ҳа, қандайки калом сифати ва ийлар ва иломлар ила Зоти Ақдасни таниттирар, худди шунинг каби қудрат сифати ам, мужассам калималари укмида бўлган санъатли асарлари ила у Зоти Ақдасни билдирар ва коинотни бошдан охиригача бир Фурқони Жисмоний моиятида кўрсатиб, бир Қодийри Зулжалолни васфлантирар ва таъриф этар. Ва илм сифати ам икматли, интизомли, мезонли бўлган бутун маснуъот миқдорича ва илм ила идора ва тадбир ва тазйин ва тамйиз этилган бутун махлуқот ададича мавсуфлари бўлган битта Зоти Ақдасни билдирар. Ва аёт сифати эса қудратни билдирган бутун асарлар ва илмнинг вужудини билдирган бутун интизомли ва икматли ва мезонли ва зийнатли суратлар, оллар ва бошқа сифатларни билдирган бутун далиллар аёт сифатининг далиллари ила баробар, аёт сифатининг тааққуқига далолат этганлари каби, аёт ам бутун у далиллари ила ойналари бўлган бутун жонзотларни шоид кўрсатиб Зоти Ҳаййи Қайюмни билдирар. Ва коинотни ёппасига ар вақт янги-янги ва бошқа-бошқа жилваларни ва нақшларни кўрсатмоқ учун доимо алмашган ва янгиланган ва адсиз ойналардан таркиб топган бир ойна-и акбар суратига айлантирар. Ва бу қиёс ила кўрмоқ ва эшитмоқ, ихтиёр этмоқ ва гапирмоқ сифатлари ам ар бири биттадан коинот қадар Зоти Ақдасни билдирар, таниттирар.
Ҳам у сифатлар Зоти Зулжалолнинг вужудига далолат этганлари каби, аётнинг вужудига ва тааққуқига ва у зотнинг аётдор ва тирик бўлганига ам яққол далолат этадилар. Чунки билмоқ аётнинг аломати, эшитмоқ тириклик нишони, кўрмоқ тирикларга махсус, ирода аёт ила бўлиши мумкин, ихтиёрий иқтидор жонзотларда бўлар, сўзлашмоқ бўлса билган тирикларнинг ишидир.
Хуллас, бу нуқталардан тушуниладики, аёт сифатининг етти марта коинот қадар далиллари ва ўз вужудини ва масуфнинг вужудини билдирган буронлари бордирки, бутун сифатларнинг асоси ва манбаи ва исми аъзамнинг масдари ва мадори бўлгандир. Рисола-и Нур бу биринчи ақиқатни қувватли буронлар ила исбот ва бир даража изо этганидан, бу денгиздан бу мазкур қатра ила озирча қаноат қиламиз.
Иккинчи Ҳақиқат: Калом сифатидан келган такаллуми Ило ийдир.
оятининг сири ила: Каломи Ило ий ниоясиздир. Бир зотнинг вужудини билдирган энг зоир аломат гапиришидир. Демак, бу ақиқат ниоясиз бир суратда Мутакаллими Азалийнинг мавжудиятига ва вадатига шаодат этар. Бу ақиқатнинг икки қувватли шаодати бу рисоланинг ўн тўртинчи ва ўн бешинчи мартабаларида баён этилган ваийлар ва иломлар жиати ила ва кенг бир шаодати ам ўнинчи мартабасида ишора этилган самовий муқаддас китоблар жиати ила ва жуда порлоқ ва жомеъ бир бошқа шаодати ам ўн еттинчи мартабасида Қуръони Мўъжиз-ул Баён жиати ила келганидан, бу ақиқатнинг баён ва шаодатини у мартабаларга авола этиб у ақиқатни мўъжизона эълон этган ва шаодатини бошқа ақиқатларнинг шаодатлари ила баробар ифода этган
буюк оятининг нурлари ва сирлари бизнинг бу йўлчига етарли ва кифоя келганки, яна олдин кетолмаган. Хуллас, бу йўлчининг бу муқаддас мақомдан олган дарсининг қисқа бир маъносига бир ишора сифатида Биринчи Мақомнинг ўн тўққизинчи мартабасида:
дейилгандир.
Учинчи Шуа бўлган бу Муножот Рисоласи Оят-ул Кубро ва беш-олти рисолалар ила бирликда Қастамўнуда таълиф этилгандир. Устознинг Қастамўнудаги аётининг томошасига ва машғулиятига ва хизматининг қайси масалалар атрофида айланганига порлоқ бир намунадир. Ҳа, Саид Нурсий бу рисолалардаги ақиқатларнинг далолати ила, миллат ва Исломият учун энг алзам хизмат бўлган иймоннинг қувватланиши учун аракат қилаётган эди.
Бу Саккизинчи Ҳужжати Иймония вужуби вужудга ва ва дониятга далолат этгани каби, ам қатъий далиллар ила рубубиятнинг иотасига ва қудратининг азаматига далолат этар. Ҳам окимиятининг иотасига ва раматининг шумулига ам далолат ва исбот этар. Ҳам коинотнинг бутун қисмларини икматининг иотасини ва илмининг шумулини исбот этар.
Ал- осил: Бу Саккизинчи Ҳужжати Иймониянинг ар бир муқаддимасининг саккиз натижаси бор. Саккиз муқаддималарнинг ар бирида саккиз натижани далиллари ила исбот этарки, бу жиатда бу Саккизинчи Ҳужжати Иймонияда юксак мазиятлар бордир.
Саид Нурсий
Ё Ило ий ва ё Раббий!
Мен иймоннинг кўзи ила ва Қуръоннинг таълими ва нури ила ва Расули Акрам Алай иссалоту Вассаламнинг дарси ила ва исми Ҳакиймнинг кўрсатмаси ила кўраётирманки:
Самода еч бир даварон ва аракат йўқдирки, бундай интизоми ила Сенинг мавжудлигингга ишора ва далолат этмасин.
ий табассуми ила ва бутун юлдузларнинг мисли ва ўхшаши бўлганининг му ри ила Сенинг улуиятингнинг ашаматига ва вадониятингга ишора ва шаодатда бўлмасин.
Ва ўн икки сайёрадан еч бир сайёра юлдуз йўқдирки, икматли аракати ила ва итоатли бўйсуниши ва интизомли вазифаси ила ва аамиятли йўлдошлари ила Сенинг вужуби вужудингга шаодат ва улуиятингнинг салтанатига ишора этмасин.
Ҳа, кўклар ўз а олиси ила ар бири алоида шаодат этганлари каби, жами биргаликда, яққол даражада - эй замин ва кўкларни яратган Яратувчи! - Сенинг вужуби вужудингга шундай зоир шаодат - ва эй зарраларни таркиблари ила мунтазам равишда тадбирини қилаётган ва идора этаётган ва бу сайёр юлдузларни манзум йўлдошлари ила айлантираётган, амрига итоат эттираётган Зот! - Сенинг вадатингга ва бирлигингга шундай қувватли шаодат этадиларки, кўк юзидаги юлдузлар ададича нуроний ужжатлар ва порлоқ далиллар у шаодатни тасдиқлайдилар.
Ҳам бу соф, пок, гўзал кўклар фавқулодда буюк ва фавқулодда тез жисмлари ила мунтазам бир қўшин ва электр чироқлари ила безалган бир салтанат флоти вазиятини кўрсатиш жи ати ила Сенинг рубубиятингнинг ашаматига ва ар нарсани ижод этган қудратингнинг азаматига яққол далолат;
ва адсиз самони иота этган окимиятингнинг ва ар бир жонзотни қучоғига олган раматингнинг адсиз кенгликларига қувватли ишора;
ва барча самовий махлуқотнинг барча ишларига ва олатларига тааллуқи бор бўлган ва овучига олган, низомга келтирган илмингнинг ар нарсани иотасига ва икматингнинг ар ишни шумулига шубасиз шаодат этадилар. Ва у шаодат ва далолат шу қадар зоирдирки, гўё юлдузлар шоид бўлган кўкларнинг шаодат калималари ва мужассам бўлган нуроний далилларидирлар.
Ҳам само майдонидаги, денгизидаги, фазосидаги юлдузлар эса итоатли аскарлар, мунтазам кемалар, ориқо тайёралар, ажойиб чироқлар вазияти ила Сенинг улуият салтанатингнинг дабдабасини кўрсатадилар.
Ва у қўшиннинг аскарларидан бир юлдуз бўлмиш қуёшимизнинг сайёраларидаги ва заминимиздаги вазифаларининг далолат ва хотирлатиши ила қуёшнинг бошқа шериклари бўлмиш юлдузларнинг бир қисми охират оламларига боқадилар ва вазифасиз эмаслар, балки боқий оламларнинг қуёшларидирлар.
Эй Вожиб-ул Вужуд! Эй Во иди Аад!
Бу ориқо юлдузлар, бу ажиб қуёшлар, ойлар Сенинг мулкингда, Сенинг самонгда, Сенинг амринг ила ва қудратинг ва қувватинг ила ва Сенинг идора ва тадбиринг ила бўйсундирилган ва интизомга солинган ва вазифалантирилган. Бутун у улкан жисмлар ўзларини яратган ва айлантираётган ва идора этаётган биргина Холиққа тасбе айтадилар, такбир айтадилар, ол лисони билан "Субаналло, Аллоу Акбар" дейдилар. Мен ам уларнинг бутун тасбелари ила Сени поклайман.
Эй шиддатли намоён бўлиши боис кўринмаётган ва эй улкан азамати боис яширинган Қодийри Зулжалол! Эй Қодийри Мутлақ!
Қуръони Ҳакимнинг дарси ила ва Расули Акрам Алай иссалоту Вассаламнинг таълими ила англадим: Кўклар, юлдузлар Сенинг мавжудлигингга ва вадатингга қандай шаодат этсалар, шунингдек, кўк юзи булутлари ила ва чақмоқлари ва момоқалдироқлари ва шамоллари ва ёмғирлари ила Сенинг вужуби вужудингга ва вадатингга шаодат этадилар.
Ҳа, жонсиз, онгсиз булут оби аёт бўлган ёмғирни мутож бўлган жонзотларга мадад учун юбориши фақатгина Сенинг раматинг ва икматинг иладир. Чалкаш тасодиф бу ишга қўшилолмас.
Ҳам электрнинг энг каттаси бўлган ва ёритиш фойдаларига ишора этиб ундан фойдаланишга ташвиқ қилаётган чақмоқ эса Сенинг фазодаги қудратингни гўзал равишда нурлантиради.
Ҳам ёмғир келишининг хушхабарини бераётган ва улкан фазони сўзлатаётган ва тасбе отининг шовқини ила кўкларни жаранглатаётган момақалдироқлар ам ўз олати билан гапириб, Сени тақдис этиб, рубубиятингга шаодат этади.
Ҳам жонзотларнинг аётига энг керакли ризқни ва фойдаланиш жиатидан энг осони ва нафас бериш ва одамларни роатлантириш каби кўп вазифалар ила вазифаланган шамоллар ам, осмонни гўё бир икматга биноан "Лави мав ва исбот" ва "ёзиб, ифодалаб, кейин ўчирадиган тахта" суратига айлантириш билан Сенинг қудратинг фаолиятига ишора ва Сенинг мавжудлигингга шаодат этгани каби, Сенинг мараматинг ила булутлардан соғиб жонзотларга юборилган рамат ам ўлчовли, мунтазам қатрали калималари ила Сенинг бепоён раматингга ва кенг шафқатингга шаодат этади.
Эй Мутасаррифи Фаол! Эй Файёзи Мутаол!
Сенинг вужуби вужудингга ша одат этган булут, чақмоқ, момақалдироқ, шамол, ёмғир ар бири алоида-алоида шаодат этганлари каби, жами биргаликда, хусусиятларига кўра бир-биридан узоқ, моият жиатидан бир-бирига мухолиф бўлишига қарамай, бирлик, баробарлик, бир-бири ичига кирмоқ ва бир-бирининг вазифасига ёрдам этмоқ эътибори ила Сенинг вадатингга ва бирлигингга ғоят қувватли ишора этадилар.
Ҳам улкан фазони ажойиб ма шар қилган ва баъзи кунлари у ерни бир неча марта тўлдириб-бўшатиб турадиган рубубиятингнинг ашаматига ва у кенг осмонни ёзар-алмаштирар бир тахта каби амда сиқиб, у билан замин боғини суғорадиган бир мочалка каби тасарруф этувчи қудратингнинг азаматига ва ар нарсани ўраганига шаодат этганларидек, умум заминга ва бутун махлуқотга осмон пардаси орқасидан боқаётган ва идора этаётган раматингнинг ва окимиятингнинг бепоён кенгликларига ва ар нарсага етишишларига далолат этади.
Ҳам фазодаги аво шу қадар акимона вазифаларда хизмат эттирилади ва булуту ёмғир шу қадар олимона фойдаларда истеъмол қилинадики, ар нарсани иота этган бир илм ва ар нарсага шомил бир икмат бўлмаса, у истеъмол, у хизмат эттирмоқ бўлолмайди.
Эй Фаолун лима юрид!
Фазо оламидаги фаолиятинг ила ар вақт бир ашр ва қиёмат намунасини кўрсатиш, бир соатда ёзни қишга ва қишни ёзга айлантириш, бир олам келтириш ва бир оламни ғайбга юбориш сингари ишлардаги қудратинг дунёни охиратга айлантириб, охиратда сармадий ишларни кўрсата олишига ишора қилади.
Эй Қодийри Зулжалол!
Фазо оламидаги аво, булут ва ёмғир, чақмоқ ва момақалдироқ Сенинг мулкингда, Сенинг амринг ва қувватинг ила, Сенинг куч ва қудратинг ила сенга бўйсунган ва вазифадордирлар. Моиятларига кўра бир-биридан узоқ бўлган бу фазо махлуқоти уларни ғоят тез ва оний амрларга ва тезкор ва шошилинч буйруқларга итоат эттириб қўйган амир ва окимларини тақдис этиб, раматини маду-сано этадилар.
Эй Ер ва кўкларнинг Холиқи Зулжалоли!
Сенинг Қуръони Ҳакимингнинг таълими ила ва Расули Акрам Алай иссалоту Вассаламнинг дарси ила иймон келтирдим ва билдимки: Само юлдузлари ила ва фазо олами ўз ичидагилари ила Сенинг вужуби вужудингга ва Сенинг бирлигингга ва вадатингга шаодат этганларидек, Ер бутун махлуқоти ва аволи ила Сенинг мавжудлигингга ва вадатингга мавжудоти ададича шаодатлар ва ишоралар қилади.
Ҳа, жузъий бўлсин, куллий бўлсин заминда еч бир ўзгариш, дарахт ва айвонларида ар йили либосларини алмаштиришдек еч бир ўзгариш йўқдирки, интизоми ила Сенинг вужудингга ва вадатингга ишора этмасин.
Ҳам еч бир айвон йўқдирки, заифлиги ва этиёжининг даражасига кўра берилган раимона ризқи ила ва яшашига лозим жиозларнинг акимона берилиши ила Сенинг борлигингга ва бирлигингга шаодати бўлмасин.
Ҳам ар баорда кўзимиз ўнгида ижод этилаётган наботот ва айвонотдан еч бири йўқдирки, ажойиб санъати ила ва латиф зийнатлари ила ва тўлиқ ажралиб туриши ила ва интизоми ила ва ўлчовлиги ила Сени билдирмасин. Ва замин юзини тўлдирган наботот ва айвонот дейилган қудратингнинг ориқолари ва мўъжизалари чекланган ва моддалари бир хил ва ўхшаш бўлган тухум ва тухумчалардан ва қатралардан ва дон ва дончалардан ва уруғлардан хатосиз, мукаммал, безакли, фарқли аломатлари билан яратилишлари Сонеъи Ҳакиймларининг мавжудлигига ва вадатига ва икматига ва адсиз қудратига шундай бир шаодатдирки, зиёнинг қуёшга шаодатидан кўра қувватли ва порлоқдир.
Ҳам аво, сув, нур, оташ, тупроқ каби еч бир унсур йўқдирки, онгсизликларига қарамай, онглилардек вазифаларини мукаммал бажаришлари, оддий, лекин ар ёқни тез эгаллаб кетувчи, интизомсиз, ар ерга ёйилгани билан ғоят мунтазам ва хилма-хил меваларни ва махсулотларни ғайб хазинасидан келтириши ила Сенинг бирлигингга ва борлигингга шаодати бўлмасин.
Эй Фотири Қодийр! Эй Фатто и Аллом! Эй Фаоли Халлоқ!
Ер бутун а олиси ила Холиқининг Вожиб-ул Вужуд эканига қандай шаодат этса, худди шунингдек Сенинг - Эй Воиди Аад! Эй Ҳаннони Маннон! Эй Ваоби Раззоқ! - вадатингга ва аадиятингга юзидаги мури ила ва аолисининг юзларидаги мурлари ила ва бирлик ва баробарлик ва бир-бирининг ичига кирмоқ ва бир-бирига ёрдам бермоқ ва уларга қараган рубубият исмларининг ва феълларининг бир бўлиши жиатидан Сенинг вадатингга ва аадиятингга яққол шаодат, балки мавжудот ададича шаодатлар этади.
Ҳам замин бир лашкарго , бир машар, бир таълимго вазияти ила ва наботот ва айвонот фирқаларида бўлган тўрт юз минг фарқли миллатларнинг бошқа-бошқа жиозотлари мунтазам равишда берилиши ила Сенинг рубубиятингнинг ашаматига ва қудратингнинг ар нарсага етишига қандай далолат этса, худди шунингдек адсиз барча жонзотларнинг алоида-алоида ризқлари ўз вақтида, қуруқ ва оддий бир тупроқдан раимона, каримона берилиши ила ва у адсиз жонзотларнинг мукаммал итоат ила Раббоний амрларга бўйсунишлари раматингнинг ар нарсани шумулини ва окимиятингнинг ар нарсани иотасини кўрсатади.
Ҳам заминда тинимсиз алмашиб турган махлуқот гуру ларининг чорланиши ва бошқарилиши, ўлим ва аётнинг навбатлашишлари, айвон ва набототнинг идора ва тадбирлари яна ар нарсага тааллуқли бир илм ила ва ар нарсага укми ўтадиган бениоят бир икмат ила бўла олиши Сенинг илминг ва икматингнинг иотасига далолат этади.
Ҳам заминда қисқа бир вақт ичида бе ад кўп вазифаларни бажарадиган ва чексиз замонлар яшайдигандек истеъдоди ва маънавий жиозлар ила жиозланган ва бу истеъдоди ва маънавий жиозотини замин мавжудотига тасарруф этган инсон учун бу дунё таълимгоида ва бу вақтинчалик замин лашкаргоида ва бу вақтинчалик машарда бу қадар аамият, бу адсиз масраф, бу ниоясиз рубубият тажаллийлари, бу адсиз Субоний хитоблар ва бу бағоят кўп бўлган Илоий эсонлар албатта ва ар олда бу қисқа ва қайғули умрга, бу чалкаш ва аламли аётга, бу балоли ва фоний дунёга сиғмайди. Балки фақат бошқа ва абадий бир умр ва боқий бир саодат юрти учунгина бўлиши мумкинлиги жиатидан бақо оламидаги ухровий эсонларга ишора, балки шаодат этади
Эй Холиқи Кулли Шай!
Заминнинг барча махлуқоти Сенинг мулкингда, Сенинг заминингда, Сенинг куч ва қувватинг ила ва Сенинг қудратинг ва ироданг ила ва илминг ва икматинг ила бошқарилади ва уларга бўйсунган. Ва замин юзида фаолияти кўриниб турган бир рубубият шундай иота ва шумул кўрсатадики, амда Унинг идораси ва тадбири ва тарбияси шундай мукаммал ва шундай нозикдирки, амда ар тарафдаги ижрооти шундай бирлик ва баробарлик ва ўхшашлик ичидадирки, қисмларга бўлинмайдиган бир кулл ва парчаланиши мумкин бўлмаган бир куллий укмидаги бир тасарруф, бир рубубият эканини билдиради. Ҳам замин бутун аолиси билан бирга қол лисонидан ам зоир тарзда адсиз лисонлар билан Холиқини тақдис ва тасбе этадилар, ниоясиз неъматларининг ол лисонлари ила Раззоқи Зулжалолини амд ва маду-сано этадилар.
Эй шиддатли намоён бўлиши боис яширинган ва эй кибриёсининг азамати туфайли ёпинган Зоти Ақдас!
Заминнинг барча тақдислари ва тасбе лари ила Сени камчиликдан, ожизликдан, шерикдан тақдис ва барча тамидлари ва санолар ила Сенга амд ва шукр айтаман.
Эй қуруқликлару денгизларнинг Рабби!
Қуръоннинг дарси ила ва Расули Акрам Алай иссалоту Вассаламнинг таълими ила англадимки: Кўклар ва фазо ва замин Сенинг бирлигингга ва борлигингга қандай шаодат этсалар, денгизлар, дарёлар ва чашмалар ва ирмоқлар ам Сенинг вужуби вужудингга ва вадатингга яққоллик даражасида шаодат этадилар.
Ҳа, бу дунёмизнинг ажойиб манбаларида, яъни буғ қозонлари бўлмиш денгизларда еч бир мавжудот, атто еч бир қатра сув йўқдирки, вужуди ила, интизоми ила, манфаати ила ва вазияти ила Холиқини билдирмасин.
Ва оддий бир қумда ва оддий бир сувда ризқлари мукаммал бир шаклда берилаётган ғаройиб махлуқотдан ва яратилишлари ғоят мунтазам бўлган денгиз айвонларидан, хусусан, биттаси бир миллион тухум қўйиб денгизларни жонлантирадиган балиқлардан еч бири йўқдирки, яратилиши ила ва вазифаси ила, идораси ва озиқлантирилиши ила ва тадбир ва тарбияси ила яратганига ишора ва Раззоқига шаодат этмасин.
Ҳам денгиздаги қийматли, хосиятли, зийнатли гав арлардан еч бири йўқдирки, гўзал яратилиши ила ва жозибадор фитрати ила ва манфаатли хосияти ила Сени танимасин, билдирмасин.
Ҳа, улар ар бири алоида-алоида биттадан шаодат этганлари каби, жами биргаликда баробарлиги ва бир-бири ичра қоришиб кетгани ва яратилиш мурида бирлиги ва ижод қилинишда ғоят осонлиги ва сон жиатида ғоят кўплиги нуқталаридан Сенинг вадатингга шаодат этганлари каби, заминни тупроғи ила бирликда бу Ер Куррасини ўраб олган бепоён денгизларини муаллақда сақлаш ва тўкмай, сочиб юбормай Қуёшнинг атрофида кездириш ва тупроқни бостириб юбормай; ва оддий қумидан ва сувидан хилма-хил ва мунтазам айвонларни ва гаварларни яратиш; ва ризқ бериш ва шунга ўхшаш ишларини куллий ва мукаммал бир суратда бошқариш ва тадбирларини кўриш; ва сув юзида тўпланиб кетиши лозим бўлган беисоб жанозалардан еч бири қолиб кетмаслиги билан Сенинг борлигингга ва Вожиб-ул Вужуд бўлганингга мавжудоти ададича ишоралар қилиб, шаодат этади.
Ва Сенинг рубубият салтанатингнинг ашаматига ва ар нарсани қамраб олган қудратингнинг азаматига ғоят равшан далолат этганлари каби, кўклар устидаги ғоят буюк ва мунтазам юлдузлардан то денгизлар тубидаги ғоят кичик ва интизом ила ризқлантирилаётган балиқларга қадар ар нарсага етишган ва укм этаётган раматингнинг ва окимиятингнинг бепоён кенгликларига далолат; ва интизоми ила ва фойдалари ила ва икматлари ила ва мезону ўлчовлиликлари ила Сенинг ар нарсани қамраб олган илмингга ва ар нарсага шомил икматингга ишора этадилар.
Ва Сенинг бу дунё ме монхонасида йўлчилар учун бундай рамат овузларининг бўлиши ва инсоннинг сайру-саёатига ва кемасига ва фойдаланишига бўйсунган бўлиши ишора этадики, йўлда қурилган бир карвонсаройда бир кеча мемонларига бу қадар денгиз адяларини тортиқ этаётган Зот, албатта абадий салтанатининг қароргоида шундай рамат денгизларини бунёд этганки, булар уларнинг фоний ва кичик намуналаридир.
Хуллас, денгизларнинг шундай ғоятда ғаройиб тарзда ер атрофида ажиб бир вазият осил қилиб туриши ва денгизларнинг махлуқоти ам ғоят мунтазам идора ва тарбия этилиши яққол кўрсатадики, ёлғиз Сенинг қувватинг ва қудратинг ила ва Сенинг ирода ва тадбиринг ила Сенинг мулкингда Сенинг амрингга бўйсунганлар. Ва ол лисонлари ила Холиқларини тақдис этиб, "Аллоу Акбар" дерлар.
Эй тоғларни замин кемасига хазинали устунлар қилган Қодийри Зулжалол!
Расули Акрам Алай иссалоту Вассаламнинг таълими ила ва Қуръони Ҳакимингнинг дарси ила англадимки, денгизлар бутун ғаройиботлари ила Сени қандай танисалар ва таниттирсалар, шунингдек, тоғлар ам зилзила таъсирларидан заминнинг сукунатига ва ички инқилоблар тўфонларидан сукутига ва денгизларнинг босиб кетишидан сақлашига ва авонинг зарарли газлардан тозалашига ва сувнинг сақланиши ва тўпланиб туришига ва жонзотларга лозим маъданларга хазинадор сифатида кўрсатган хизматлари ила ва икматлари ила Сени танийдилар ва танитадилар.
Ҳа, тоғлардаги тошларнинг навларидан ва турли хасталикларга дори бўлмиш моддаларнинг қисмларидан ва жонзотларга, хусусан инсонларга жуда лозим ва жуда хилма-хил бўлмиш маъданларнинг турларидан ва тоғларни, са роларни гуллари ила безаган ва мевалари ила жонлантирган ўсимликларнинг синфларидан еч бири йўқдирки, тасодифга аволаси мумкин бўлмаган икматлари ила, интизоми ила, гўзал яратилиши ила, фойдалари ила, хусусан маъданларнинг туз, лимон тузи (лимон кислотаси), сулфат тузи (безгак дориси) ва аччиқтош каби суратан бир-бирига ўхшамоқ ила баробар, таъмларининг бир-биридан кескин фарқланиши ва айниқса ўсимликларнинг оддий бир тупроқдан хилма-хил турлари ила, бошқа-бошқа гул ва мевалари ила ниоясиз Қодийр, ниоясиз Ҳакийм, ниоясиз Раийм ва Карийм бир Сонеънинг вужуби вужудига очиқ-ойдинлик ила шаодат этганларидек, бутунидаги вадати идора ва вадати тадбир амда манба, маскан, яратилиш ва санъат жиатларида баробарлик ва бирлик ва арзонлик ва осонлик ва кўплик ва қилинишда тезлик нуқталарида Сонеънинг вадатига ва аадиятига шаодат этадилар.
Ҳам тоғларнинг юзаси-ю ичидаги санъатли асарлар заминнинг ар тарафида ар бир навни бир пайтда, бир тарзда, хатосиз, ғоят мукаммал ва тез қилинишлари, бир иш бир ишга тўсиқ бўлмай, бошқа навлар ила қоришган бўлса ам аралашиб кетмай яратилишлари Сенинг рубубиятингнинг ашаматига ва еч бир нарса оғир келмаган қудратингнинг азаматига қандайин далолат этса, худди шунингдек замин юзидаги бутун жонли махлуқотнинг адсиз этиёжларини, атто хилма-хил хасталикларини, атто фарқли завқларини ва бошқа-бошқа иштааларини қондирадиган бир суратда тоғларнинг юзалари-ю ичларини мунтазам дарахтлар, ўсимликлар ва маъданлар ила тўлдирмоқ ва мутожларга бўйсундирмоқ жиати ила Сенинг раматингнинг чексиз кенглигига ва окимиятингнинг ниоясиз вусъатига далолат ва тупроқ қаватлари ичида яширин, қоронғи ва аралаш бўлгани олда билиб, кўриб, чалкаштирмай, интизом ила, этиёжларга кўра озирланишлари Сенинг ар нарсага тааллуқли илмингнинг иотасига ва ар бир нарсани низомга солган икматингнинг барча нарсаларни шумулига ва дориларнинг озирланиши ва маъданли моддаларнинг тўпланишлари ила рубубиятингнинг раимона ва каримона бўлган тадбирларининг маосинига ва иноятингнинг этиётли латифаларига жуда ошкор бир суратда ишора ва далолат этадилар.
Ҳам бу дунё карвонсаройида улкан тоғлар мусофир йўлчилар учун заруратларига ва истиқболдаги э тиёжларига яроқли мунтазам захира омбори ва жиозот омбори ва яшаш учун зарур бўлган кўп хазиналарнинг мукаммал омбори экани жиати ила ишора, балки далолат, балки шаодат этадики, бу қадар Карийм ва мусофирпарвар ва бу қадар Ҳакийм ва шафқатпарвар ва бу қадар Қодийр ва рубубиятпарвар бир Сонеънинг, албатта ва ар қандай олда, жуда суйган у мемонлари учун абадий бир оламда абадий эсонларининг абадий хазиналари бор. Бу ердаги тоғларга бадал у ерда бу вазифани юлдузлар бажарадилар.
Эй Қодийри Кулли Шай!
Тоғлар ва ичидаги махлуқлар Сенинг мулкингда ва Сенинг қувват ва қудратинг ила ва илм ва икматинг ила бўйсундирилган ва тўплатилганлар. Уларни бу тарзда вазифалантирган ва бўйсундирган Холиқларини тақдис ва тасбе этадилар.
Эй Холиқи Ра мон! Ва эй Рабби Раийм!
Расули Акрам Алай иссалоту Вассаламнинг таълими ила ва Қуръони Ҳакимингнинг дарси ила англадим: Само ва фазо ва замин ва денгиз ва тоғ ичидаги нарсалари ва махлуқоти ила бирга Сени қандай танисалар ва таниттирсалар, заминнинг барча дарахтлари ва ўсимликлари ам япроқлари ва гуллари ва мевалари ила Сени шундайин яққол даражада таниттирадилар ва танийдилар.
Ва барча дарахтлар ва ўсимликларнинг жозибадор зикрий аракатда бўлган япроқларидан, ва зийнатлари ила Сонеъининг исмларини васфлаётган ва таърифлаётган гулларидан, латофати ва марамати жилвасидан табассум этган меваларидан ар бири тасодифга аволаси еч бир имкон жиати бўлмаган ғаройиб санъат ичидаги низом ва низом ичидаги мезон ва мезон ичидаги зийнат ва зийнат ичидаги нақшлар ва нақшлар ичидаги гўзал ва хилма-хил идлар ва идлар ичидаги меваларнинг хилма-хил таъмлари ила ниоясиз Раийм ва Карийм бир Сонеънинг вужуби вужудига очиқ-ойдин даражада шаодат этганлари каби, жами биргаликда, бутун замин юзида бирлик ва баробарлик, бир-бирига ўхшашлик ва яратилиш мурида ўхшашлик, тадбир ва идора қилинишда муносабат ва уларга тааллуқли ижод ишларида ва Раббоний исмларда мувофиқлик; ва у юз минг навларнинг адсиз турларини бир-бири ичида чалкаштирмай бирданига бошқаришлари каби жиатлари ила ул Вожиб-ул Вужуд бўлган Сонеънинг вадатига ва аадиятига яққол шаодат этадилар.
Ҳам улар Сенинг вужуби вужудингга ва ва датингга қандайин шаодат этаётган бўлса, рўйи заминда тўрт юз минг миллатдан ташкил топган жонзотлар армиясидаги беисоб аскарларининг юз минглаб хилда, чалкаштириб ва аралаштириб юборилмай мукаммал тарзда озуқлантирилиши ва бошқарилиши ила Сенинг рубубиятингнинг вадониятдаги ашаматига ва бир баорни бир гул каби осон ижод этадиган қудратингнинг азаматига ва ар нарсага тааллуқига далолат қилганлари каби, улкан заминнинг ар тарафида беисоб айвонотига ва инсонларга адсиз таомлардан хилма-хил улушлар озирлаб қўйган раматингнинг чексиз кенглигига; ва у адсиз ишлар ва инъомлар ва идоралар ва озуқлантиришлар ва ижроотлар мукаммал интизом ила жараён этишлари ва ар нарса, атто зарралар ам у ишларга ва ижроотга итоат ва бўйсунишлари ила окимиятингнинг бепоён вусъатига қатъий далолат этишлари ила баробар у дарахтларнинг ва ўсимликларнинг ва ар бир япроқ ва гул ва мева ва илдиз ва шох ва шода каби ар бирининг ар нарсасини, ар бир ишини билиб, кўриб, фойдаларга, мақсадларга, икматларга кўра қилиниши ила Сенинг илмингнинг ар нарсани иотасига ва икматингнинг ар нарсани шумулига жуда зоир бир суратда далолат амда адсиз бармоқлари ила ишора этадилар. Ва Сенинг ғоят камолдаги санъатингнинг жамолига ва ниоятда жамолдаги неъматингнинг мукаммаллигига адсиз тиллари ила амду-сано айтадилар.
Ҳам бу ўткинчи карвонсаройда ва фоний мусофирхонада ва қисқа бир замонда ва оз бир умрда дарахтлар ва ўсимликларнинг қўллари ила бу қадар қийматли э сонлар ва неъматлар ва бу қадар фавқулодда сарфлар ва икромлар ишора қилади, балки шаодат этадики: мемонларига бу ерда бундай мараматлар кўрсатган қудратли, карамли Зоти Раийм бутун бу қилган сарфу эсонларини Ўзини севдириш ва таниттириш натижасининг акси ила, яъни бутун махлуқотнинг: "Бизга тоттирди, лекин едирмай бизни йўқ қилди" демаслиги ва дегизмаслик, улуияти салтанатини ерга урмаслик ва ниоясиз раматини инкор этмаслик ва эттирмаслик, барча муштоқ дўстларини марумият жиатида душманларга айлантирмаслик жиатларидан, албатта ва ар олда, абадий бир оламда, абадий бир мамлакатда абадий қолдирадиган абдларига абадий рамат хазиналаридан, абадий Жаннатларида абадий ва Жаннатга лойиқ бир суратда мевали дарахтлар ва гулли ўсимликларни озирлаб қўйгандир. Бу ердагилари эса харидорларга кўрсатиш учун намуналардир.
Ҳам дарахтлар ва ўсимликлар, умуман япроқ ва гул ва меваларининг калималари ила Сени тақдис ва тасбе ва тамид этишлари каби, у калималардан ар бири ам алоида Сени тақдис этар. Хусусан, меваларнинг бадиъ бир тарзда, этлари ғоят хилма-хил, санъатлари ғоят ажиб, уруғлари ғоят ориқо қилиниб, у таом идишларини дарахтларнинг қўлларига бериб ва ўсимликларнинг бошларига қўйиб жонзот мусофирларига юбориш жиатида ол лисони бўлган тасбеотлари намоён бўлиб қол лисони даражасига чиқар. Буларнинг аммаси Сенинг мулкингда, Сенинг қувват ва қудратинг ила, Сенинг ирода ва эсонларинг ила, Сенинг рамат ва икматинг ила бўйсундирилган ва Сенинг ар бир амрингга мутедилар.
Эй шиддатли намоён бўлиши боис яширинган ва эй азаматининг кибриёси туфайли тасаттур этган Сонеъи Ҳакийм ва Холиқи Ра ийм!
Барча дарахтлар ва ўсимликларнинг барча япроқлари ва гуллари ва меваларининг тиллари ила ва адади ила Сени камчиликдан, ожизликдан, шерикдан тақдис этиб, амду-сано айтаман.
Эй Фотири Қодийр! Эй Мудаббири Ҳакийм! Эй Мураббийи Ра ийм!
Расули Акрам Алай иссалоту Вассаламнинг таълими ила ва Қуръони Ҳакимнинг дарси ила англадим ва иймон келтирдимки, ўсимликлар ва дарахтлар Сени танигани ва Сенинг муқаддас сифатларингни ва гўзал исмларингни қандайин билдираётган бўлсалар, худди шунингдек, жонзотларнинг рули қисми бўлмиш инсон ва айвонотдан еч бири йўқдирки, жисмида ғоят мунтазам соатлар каби ишлаётган ва ишлаттирилаётган ички ва ташқи аъзолари ила, амда баданидаги ғоят нозик бир низом ва ғоят сезгир бир мезон ва ғоят муим фойдалар ила жойлаштирилган аъзо ва туйғулари ила, амда жасадида ғоят санъатли бир тузилиши ва ғоят икматли бир тафриш ва ғоят диққатли бир мувозанада жойлаштирилган баданий жиозлари ила Сенинг вужуби вужудингга ва сифатларингнинг тааққуқига шаодат этмасин. Чунки бу қадар басирона нозик санъат ва онгли равишда тузилган нозик икмат ва мудаббирона тўлиқ мувозанага, албатта кўр қувват ва онгсиз табиат ва бебош тасодиф аралашолмаслар ва уларнинг иши бўлолмас ва мумкин эмасдир. Ва ўз-ўзидан шаклланиб, бундай олга келиши эса юз даража маол ичра маолдир. Чунки у олда ар бир зарраси ар бир нарсасини ва жасадининг шаклланишини, балки дунёда алоқадор бўлган амма нарсасини билади, кўради, қила олади, худди ило каби иотали бир илм ва қудрати бўлади. Шундагина жасаднинг шаклланишини унга авола этиш ва "Ўз-ўзидан бўлмоқда" дейиш мумкин бўлади.
Ва бутунидаги ва дати тадбир ва вадати идора ва вадати навъия ва вадати жинсия ва барчаларининг юзларида кўз, қулоқ, оғиз каби нуқталарда иттифоқ жиатида кўрилган яратилиш мурида бирлик ва ар навнинг фардлари сиймоларида кўринган икмат муридаги иттиод ва озуқланиш ва ижодда баробарлик ва бир-бирининг ичида бўлиш каби олатлардан еч бириси йўқдирки, Сенинг вадатингга қатъий шаодатда бўлмасин. Ва ар бир фардида коинотга боққан бутун исмларнинг жилвалари борлиги ила воидият ичида Сенинг аадиятингга ишораси бўлмасин.
Ҳам қандайки инсон билан айвонотнинг бутун ер юзига тарқалган юз минг турини мунтазам бир қўшин каби жиозлаш ва таълим бериш ва итоат қилдириш ва бўйсундириш ила ва энг кичикдан то энг каттага қадар рубубиятинг амрлари интизом ила жараён этишлари ила у рубубиятингнинг ашамати даражасига ва ғоят кўплиги билан бирга ғоят қийматли ва ғоят мукаммаллиги билан бирга ғоят тез қилинишлари ва ғоят санъатлилиги билан бирга ғоят осон қилинишлари ила қудратингнинг азамати даражасига далолат этгани каби; шарқдан ғарбга, шимолдан жанубга қадар ёйилган микробдан то каркидонга қадар, энг кичик чивиндан то энг катта қушга қадар уларнинг барча ризқларини етиштирган раматингнинг адсиз кенглигига ва ар бири вазифадор аскар каби фитрий вазифасини бажариш, куз мавсумида хизматдан озод этилганлар ўрнида замин юзи ар баорда янгидан аскарликка олинган бир қўшинга лашкарго бўлиш жиатида окимиятингнинг ниоясиз кенглигига қатъий далолат этадилар.
Ҳам қандайки айвонотдан ар бири коинотнинг бир кичик нусхаси ва бир кичрайтирилган мисоли укмида ғоят теран бир илм ва ғоят нозик бир икмат ила, аралашиб кетган қисмларни аралаштирмай ва барча айвонларнинг бошқа-бошқа суратларини чалкаштириб юбормай, хатосиз, янглишсиз, нуқсонсиз қилинишлари ила илмингнинг ар нарсани иотасига ва икматингнинг ар нарсани шумулига ададларича ишоралар қилсалар, худди шунингдек, ар бири биттадан санъат мўъжизаси ва биттадан икмат ғаройиби бўладиган даражада санъатли ва гўзал қилинишлари ила, жуда севганинг ва кўрсатилишини истаганинг Раббоний санъатнинг мукаммал уснига ва ғоят даражада гўзаллигига ишора ва ар бири, хусусан болалар ғоят ноздор, нозанин бир суратда ўстирилиши ила ва авасларининг ва орзуларининг қондирилиши жиати ила Сенинг иноятингнинг ғоят ширин жамолига адсиз ишоралар қиладилар.
Эй Ра монирраийм! Эй Содиқул Ваъдил Амин! Эй Малики Явмиддин!
Сенинг Расули Акрам Алай иссалоту Вассаламингнинг таълими ила ва Қуръони Ҳакимингнинг иршоди ила англадимки: Модомики коинотдан кўзланган энг буюк натижа аётдир ва аётдан кўзланган энг буюк хулоса рудир ва ру эгаларидан энг сайланган қисми онглилардир ва онг эгаларидан энг жомеъи инсондир. Ва бутун коинот эса аётга бўйсунган ва унинг учун ишлаётир ва жонзотлар ру эгаларига бўйсунган, улар учун дунёга юборилмоқдалар ва ру эгалари инсонларга бўйсунган, уларга ёрдам қилаётирлар. Ва инсонлар фитратан Холиқини ўта жиддий севадилар ва Холиқлари ам уларни севади, ам Ўзини уларга ар васила ила севдиради ва инсоннинг истеъдоди ва маънавий жиозлари бошқа бир боқий оламга ва абадий бир аётга боқади ва инсоннинг қалби ва онги бутун қуввати ила бақо истайди ва тили адсиз дуолари ила бақо учун Холиқига ёлвораётган экан, албатта ва ар олда, у жуда севган ва севилган ва мабуб ва муиб бўлган инсонларни, улар абадий бир муаббат учун яратилгани олда, қайта тирилтирмай ўлдириш билан абадий бир адоватда бўлиш билан хафа қилмайди ва бўлиши ам мумкин эмас. Балки бошқа бир абадий оламда севинч ила яшаш икматига кўра, бу дунёда аракат қилиш ва уни қозониш учун юборилган. Ва инсонда тажаллий этган исмларнинг, бу фоний ва қисқа аётдаги жилвалари билан бақо оламида уларнинг ойнаси бўлган инсонларнинг абадий жилваларига сазовор бўлажакларига ишора этадилар.
Ҳа, Абадийнинг содиқ дўсти абадий бўлажак. Ва Боқийнинг онгли ойнаси боқий бўлиши лозим.
Ҳайвонларнинг ру лари боқий қолажагини ва Сулаймон Алайиссаломнинг Ҳудуди ва чумолиси ва Соли Алайиссаломнинг туяси ва Ғор Соибларининг ити каби баъзи хос айвонлар ам руи, ам жасади ила боқий оламга кетажаги ва ар бир навнинг онда-сонда истеъмол қилиш учун биргина жасади бўлажаги саи ривоятлардан англашилмоқ ила баробар икмат ва ақиқат, ам рамат ва рубубият шундай тақозо этарлар.
Эй Қодийри Қайюм!
Барча жонзотлар, ру эгалари, онг эгалари Сенинг мулкингда ёлғиз Сенинг қувват ва қудратинг ила ва фақатгина Сенинг ирода ва тадбиринг ила ва рамат ва икматинг ила рубубиятингнинг амрларига бўйсундирилган ва фитрий вазифалар ила вазифалантирилганлар. Ва баъзилари инсоннинг қуввати ва ғалабаси учун эмас, балки фитратан инсоннинг заифлиги ва ожизлиги учун рамат тарафидан унга тобе қилинган. Ва ол лисони ва қол лисони ила Сонеъларини ва Маъбудларини нуқсондан, шерикдан тақдис ва неъматларига шукр ва амд этиб, ар бири махсус ибодатини қилмоқдалар.
Эй шиддатли намоён бўлиши боис яширинган ва эй кибриёсининг азамати туфайли пардаланган Зоти Ақдас!
Бутун ру эгаларининг тасбеоти ила Сени тақдис этмоқ ният қилиб,
дейман.
Ё Раббал Оламин! Ё Ила ал Аввалина вал Охирин! Ё Раббас Самавати вал Аразин!
Расули Акрам Алай иссалоту Вассаламнинг таълими ила ва Қуръони Ҳакимнинг дарси ила англадим ва иймон келтирдимки: Қандайки само, фазо, арз, қуруқлик, денгиз, дарахт, ўсимлик, айвон фардлари ила, аъзолари ила, зарралари ила Сени биладилар, танийдилар ва борлигингга ва бирлигингга шаодат ва далолат ва ишора этадилар, худди шунинг каби коинотнинг хулосаси бўлган жонзотлар ва жонзотларнинг хулосаси бўлган инсон ва инсоннинг хулосаси бўлган анбиё, авлиё, асфиёнинг ам хулосаси бўлмиш қалбларнинг ва ақлларнинг мушоадалари ва кашфлари ва иломлари ва истирожлари ила, юзлаб ижмоъ ва юзлаб тавотур қувватида бир қатъият ила Сенинг вужуби вужудингга ва Сенинг вадоният ва аадиятингга шаодат этиб хабар берадилар. Мўъжизалар ва кароматлар ва шак-шубасиз далиллар ила хабарларини исбот этадилар.
Ҳа, қалбларда ғайб пардаси ортидан хотирлатувчи бир зотга қараган еч бир ғайбий хотира ва илом берувчи бир зотга қараган еч бир содиқ иломлар ва аққаляқийн суратида муқаддас сифатлар ва асмойи уснани кашф этган еч бир қатъий эътиқод; ва анбиё ва авлиёда бир Вожиб-ул Вужуднинг нурларини айналяқийн ила кўрган еч бир нуроний қалб; ва асфиё ва сиддиқийнда бир Холиқи Кулли Шайнинг оёти вужубини ва вадатининг далилларини илмаляқийн ила тасдиқлаган, исботлаган еч бир мунаввар ақл йўқдирки, Сенинг вужуби вужудингга ва муқаддас сифатларингга ва Сенинг вадатингга ва аадиятингга ва асмойи уснангга шаодат этмасин, далолати ва ишораси бўлмасин.
Ва айниқса, бутун анбиё ва авлиё ва асфиё ва сиддиқийннинг имоми ва раиси ва хулосаси бўлмиш Расули Акрам Алай иссалоту Вассаламнинг хабарларини тасдиқлаган еч бир яққол мўъжизаси; ва аққониятини кўрсатган еч бир олий ақиқати; ва барча муқаддас ва ақиқатли китобларнинг хулосаларининг хулосаси бўлган Қуръони Мўъжиз-ул Баённинг еч бир қатъий тавидий ояти ва иймон масалаларидан еч бир муқаддас масаласи йўқдирки, Сенинг вужуби вужудингга ва муқаддас сифатларингга ва Сенинг вадатингга ва аадиятингга ва исму-сифатларингга шаодат этмасин ва далолати ва ишораси бўлмасин!..
Ҳам қандайки бутун у юз минглаб мухбири содиқлар мўъжизаларига ва кароматларига ва ужжатларига таяниб, Сенинг борлигингга ва бирлигингга шаодат этарлар, худди шунингдек, ар нарсани қамраган Арши Аъзамнинг барча ишларини бошқаришдан, то қалбнинг ғоят махфий ва жузъий хотирларини ва орзуларини ва дуоларини билмоқ ва эшитмоқ ва идора этмоққа қадар жараён этган рубубиятингнинг ашамати даражасини ва кўзимиз ўнгида сон-саноқсиз хилма-хил нарсаларни бирдан ижод этаётган еч бир фаолият бошқа фаолиятга, бир иш бошқа ишга тўсиқ бўлмай, энг катта бир нарсани энг кичик бир чивин каби осонлик билан қилган қудратингнинг азамати даражасини ижмоъ ила, иттифоқ ила эълон ва хабар ва исбот этадилар.
Ҳам қандайки бу коинотни жонлига, хусусан инсонга мукаммал бир сарой укмига келтирган ва Жаннатни ва абадий саодатни жин ва инсонларга озирлаб қўйган ва энг кичик бир жонзотни ам унутмаган ва энг ожиз бир қалбга ам қаноат беришга ва илтифот кўрсатишга аракат қилаётган раматингнинг адсиз кенглигини ва зарралардан то сайёраларга қадар бутун махлуқот навларини амрларига итоат эттирган ва бўйсундирган ва вазифалантирган окимиятингнинг ниоясиз кенглигини хабар бериб, мўъжизалари ва ужжатлари ила исбот этарлар, худди шунингдек, коинотни парчалари ададича рисолалар ичида бўлган бир улкан китоб укмига келтирган ва Лави Мафузнинг дафтарлари бўлмиш Имоми Мубин ва Китоби Мубинда бутун мавжудотнинг барча саргузаштларини қайд этиб ёзган ва барча уруғларда умум дарахтларнинг мундарижаларини ва дастурларини ва онг эгаларининг бошларида бутун қувва-и офизаларда соибларининг таржимаи олларини хатосиз, мунтазам равишда ёздирган илмингнинг ар нарсани иотасига ва ар бир мавжудга кўп икматлар тоққан, атто ар бир дарахтда мевалари ададича фойдаларни кўзлаган, атто инсоннинг тилини кўп вазифаларда вазифалантирмоқ ила баробар, таомларнинг таъмлари ададича завқи бўлган мезончалар ила жиозлантирган муқаддас икматингнинг ар бир нарсани шумулига; ам бу дунёда намуналари кўрилган жалолий ва жамолий исмларингнинг тажаллийлари янада порлоқ бир суратда абад-ул ободда давом этажагига ва бу фоний оламда намуналари мушоада этилган эсонларингнинг янада дабдабали бир суратда саодат оламида давом этишига ва бақосига; ва бу дунёда уларни кўрган муштоқларнинг абадда ам ёнма-ён ва бирга бўлишига ижмоълан, иттифоқан шаодат ва далолат ва ишора этадилар.
Ҳам юзлаб очиқ-ойдин мўъжизаларига ва қатъий оятларига таянган олда бошда Расули Акрам Алайиссалоту Вассалам ва Қуръони Ҳакиминг ўлароқ, барча нуроний ру соиблари бўлмиш анбиёлар ва нуроний қалблар қутблари бўлмиш авлиёлар ва мунаввар ақллар арбоблари бўлмиш асфиёлар, барча муқаддас саифа ва китобларда Сенинг кўп такрор ила қилган ваъдаларингга ва қўрқитишларингга таянган олда; ва Сенинг қудрат ва рамат ва иноят ва икмат ва жалол ва жамолинг каби муқаддас сифатларингга ва шаънларингга ва жалолингнинг иззатига ва рубубиятингнинг салтанатига таянган олда ва кашфлар ва мушоадалар ва илмаляқийн эътиқодлари ила абадий саодатни жин ва инсонларга хушхабар қиладилар. Ва залолат али учун Жааннам борлигини хабар бериб эълон қиладилар ва иймон келтириб шаодат этадилар.
Эй Қодийри Ҳакийм! Эй Ра мони Раийм! Эй Содиқул Ваъдил Карийм! Эй иззат ва азамат ва жалол соиби бўлган Қаори Зулжалол!
Балки Сенинг у содиқ элчиларинг ва у тўғри Салтанатингнинг даллоли аққаляқийн, айналяқийн, илмаляқийн суратида Сенинг ухровий рамат хазиналарингга ва боқий оламда эсонларингнинг хазиналарига ва саодат оламида бутунлай кўринадиган гўзал исмларингнинг ажойиб гўзал жилваларига шаодат, ишора, башорат этадилар. Ва бутун ақиқатларнинг манбаи ва Қуёши ва омийси бўлган Ҳақ исмингнинг энг улкан бир шуаси бу ашр буюк ақиқати эканига иймон келтириб, Сенинг қулларингга дарс берадилар.
Эй Раббул Анбиё вас Сиддиқийн!
Уларнинг барчаси Сенинг мулкингда Сенинг амринг ва қудратинг ила, Сенинг ирода ва тадбиринг ила, Сенинг илминг ва икматинг ила бўйсунган ва вазифалантирилганлар. Тақдис, такбир, тамид, талил ила Ер Куррасини бир зикрхона-и аъзам, бу коинотни бир масжиди акбар укмида кўрсатганлар.
Ё Раббий ва ё Раббас Самавати вал Аразин! Ё Холиқий ва ё Холиқи Кулли Шай!
Кўкларни юлдузлари ила, заминни ичидагилари ила ва барча махлуқотни барча олатлари ила бўйсундирган қудратинг ва ироданг ва икматинг ва окимиятинг ва раматинг аққи, нафсимни менга мусаар айла! Ва матлубимни менга мусаар қил! Қуръонга ва иймонга хизмат учун инсонларнинг қалбларини Рисола-и Нурга мусаар қил! Ва менга ва биродарларимга мукаммал иймон ва усни хотима бер. Ҳазрати Мусо Алайиссаломга денгизни ва Ҳазрати Иброим Алайиссаломга оташни ва Ҳазрати Довуд Алайиссаломга тоғни, темирни ва Ҳазрати Сулаймон Алайиссаломга жин ва инсни ва Ҳазрати Муаммад Алайиссалоту Вассаламга Қуёш ва Ойни бўйсундирганинг каби, Рисола-и Нурга қалбларни ва ақлларни мусаар қил! Ва мени ва Рисола-и Нур талабаларини нафс ва шайтоннинг шарридан ва қабр азобидан ва Жааннам оташидан муофаза айла ва Жаннат-ул Фирдавсда масъуд қил! Омин, омин, омин!
Қуръондан ва муножоти Набавия бўлмиш Жавшан-ул Кабирдан олган бу дарсимни бир тафаккурий ибодат ўлароқ Рабби Ра иймимнинг даргоига арз этишда қусур этган бўлсам, қусуримнинг афви учун Қуръонни ва Жавшан-ул Кабирни шафоатчи этиб, раматингдан афвимни ниёз этаман.
Бешинчи Қисм
Рисола-и Нурнинг нашриёт ва футу от доираси борганча кенгаётир... Иштиёқ ила Нурларни ўқиганлар кундан-кунга зиёдалашмоқда. Рисола-и Нурдаги ориқо қувват ва таъсирларнинг натижасини мушоада этган яширин Исломият душманлари яна бир ийла қилиб Рисола-и Нурга ва муаллифи Бадиуззамонга суиқасд ила: "Бадиуззамон яширин жамият қутмоқда, халқни укуматга қарши ўгирмоқда, инқилобларни илдизидан йиқитмоқда, Мустафо Камолга дажжол, суфён, дин йиқитувчиси демоқда, буни адислар ила исбот этмоқда" каби бир қатор баоналар ва режалар ила иттиом этилиб Қастамўнудан Денгизли Оғир Жазо макамасига, бир юз йигирма олти талабаси ила баробар 1943 санасида юборилади.
{(Ҳошия1) Денгизли қамоғининг ягона сабаби, Рисола-и Нурнинг Испарта ва Қастамўну марказ бўлиб бошқа вилоятларда интишори ва шундай қилиб дин му аббатининг борганча зиёдалашиши эди. Ҳатто, Денгизли қамоғидан аввал Еттинчи Шуа бўлган "Оят-ул Кубро" Рисоласи Истанбулда яширин чоп этилган эди. Иймон ақиқатларини ориқо бир суратда изо ва исбот этган бу асар ам иймонсизларни хавотирга туширган ва Денгизли одисасига бир сабаб кўрсатилган эди.}
Сўнгра Рисола-и Нур куллиётида сиёсий бир мавзу бўлиб бўлмаганини тадқиқ учун бир нечта маъмурдан ташкил топган бир тадқиқ айъати ташкил этилиб, мусодара этилган Нур Рисолалари ва мактублар тадқиққа бошланиши ила, Бадиуззамон: "Бу илмсиз тадқиқ айъати Рисола-и Нурни тадқиқ этолмас. Анқарада юксак, илмий бир тадқиқ айъати ташкил эттирилсин. Оврупадан файласуфлар келтирилсин. Агар улар бир айб топсалар, энг оғир жазога розиман",- дер. Шундай қилиб Рисола-и Нур Куллиёти ва бутун мактублар Анқарада профессорлар ва юксак олимлардан ташкил топган бир тадқиқ айъатига қаторма-қатор тадқиқ эттирилар. Тадқиқ айъати тарафидан: "Бадиуззамоннинг сиёсий бир фаолияти йўқдир. Унинг маслагида жамиятчилик ва тариқатчилик мавжуд эмасдир. Асарлари илмий ва иймонийдир, Қуръоннинг бир тафсиридир",- дея рапорт берилади. Макамага берилишидаги иттиомлар, далилсиз ва исботсиз бўлгани учун, бир қатор уйдирма баона ва ийлалардан иборат бўлгани тушунилади. Натижада Бадиуззамон буюк бир мудофаа қилади. Ниоят, макама иттифоқ ила 16/6/944 тарих ва 199/136 рақамли бароат қарорини беради. Бир юз ўттиз парча Рисола-и Нур Куллиётининг аммасига эркинлик бериб соибларига тамоман қайтариб беради. Бароат қарорини, Темйиз Биринчи Жазо Доираси, 30/12/1944 тарихли хабар ила, иттифоқ ила тасдиқ этиб, Рисола-и Нур даъвосининг аққонияти қазия-и мукама олини олади.
Бадиуззамон Саид Нурсий ва талабаларидан бир қисми қамоқда тўққиз ой қолгандан сўнгра бароат қарори сабабли бўшатилади. Фақат Саид Нурсий Ҳазратларини қамоқхонада за арлайдилар, ўлим таликасини ўтказади! Жаноби Ҳақнинг инояти ила халос бўлса ам, тарихда еч бир кишига қилинмаган зулм, исканжа ва хоинликларга маъруз қолдирилади. Бадиуззамон яширин динсиз мунофиқларнинг фитналари ила кирган бутун макамаларида бўлгани каби, бу иъдом режаси ила берилган макамада ам ақ ва ақиқатни парвосизча ва ўлимни еч санаб айқиради.
Устоз Бадиуззамон Денгизли қамоғида "Мева Рисоласи" ни таълиф этгандир. Бу рисола кейинчалик Асойи Мусо мажмуасининг бошида нашр этилгандир. Мева Рисоласини икки Жума кунида таълиф этгандир. Қамоқхонада бўлган бутун Нур Талабалари ва бошқа ма буслар Мева Рисоласини ёзганлар, у рисоланинг ақиқатлари ила машғул бўлгандирлар. Қамоқхонага қоғоз киргизилмас эди. У асар яширинча ёзилгандир. Ҳатто гугурт қутисига ёзганлар ва бу каби шартлар остида хизмат қилгандирлар!
{(Ҳошия2) "Ўн Масала" дан иборат бўлган жуда а амиятли "Мева Рисоласи" дан намуна сифатида Олтинчи ва Еттинчи Масалалар Денгизли Ҳаётининг охирига киргизилгандир, мурожаат этилсин.}
Хуллас, биз бу муқаддас ва муаззам жамиятнинг аъзолариданмиз ва хусусий вазифамиз ам Қуръоннинг иймоний ақиқатларини тақиқий бир суратда иймон алига билдириб уларни ва ўзимизни иъдоми абадийдан ва доимий ибси мунфариддан қутқармоқдир. Бошқа дунёвий ва сиёсий ва иғволи жамият ва комитетлар ила муносабатимиз йўқдир ва таназзул этмаймиз.
Дунёга қўшилмоқ орзуси бизда бўлса эди, бундай чивин виззилаши каби эмас, замбарак ўқи каби овоз ва портлаш берар эди. Ҳарбий трибуналда ва Мустафо Камолнинг иддатига қарши девони раёсатда шиддатли ва таъсирли мудофаа қилган бир одам, ўн саккиз сана мобайнида еч кимга сездирмасдан дунё иғволарини қилмоқда дея уни иттиом этган, албатта бир ғараз ила қилар.
Бу масалада менинг шахсимнинг ёки баъзи қардошларимнинг камчилиги ила Рисола-и Нурга ужум этилмас. У тўғридан тўғрига Қуръонга боғланган. Ва Қуръон ам Арши Аъзам ила боғлиқдир. Кимнинг адди борки, қўлини у ерга узатсин, у қувватли ипларни очсин?
{(Ҳошия) Бу илтимоснома Қастамўну зилзиласидан йигирма кун аввал ёзилган эди. Рисола-и Нур баракаси ила ар вилоятдан зиёда офатлардан ифзланган қолган эди. Ҳозир офатлар бошланди ва даъвомизни тасдиқ этди.}
Баъзи зиндиқларнинг шайтонлиги ила Рисола-и Нурга қарши ўгирилган режалар ва ужумлар иншаалло бузиладилар. Унинг шогирдлари бошқаларга қиёс этилмас, тарқаттирилмас, воз кечирилмас, Жаноби Ҳақнинг инояти ила мағлуб этилмаслар. Агар моддий мудофаадан Қуръон ман этмаса эди, бу миллатнинг жон томири укмида умумнинг таважжуини қозонган ва ар тарафда бўлган у шогирдлар Шайх Саид ва Манаман одисалари каби жузъий ва натижасиз одисалар ила кирланмаслар. Алло кўрсатмасин, агар мажбурият даражасида уларга зулм этилса ва Рисола-и Нурга ужум қилинса, албатта укуматни алдаган зиндиқлар ва мунофиқлар минг даража пушаймон бўладилар.
Ал- осил, модомики биз дунё алининг дунёларига тегилмаёбмиз, улар ам бизнинг охиратимизга, иймоний хизматимизга тегилмасинлар.
Банди
Саид Нурсий
Жаноблар!
Сизга қатъий хабар бераманки, бу ердаги зотларнинг биз ила ва Рисола-и Нур ила муносабати бўлмаган ёки оз бўлганлардан бошқа, истаганингиз қадар ақиқий қардошларим ва ақиқат йўлида ақиқатли дўстларим бор. Биз Рисола-и Нурнинг қатъий кашфиёти ила икки карра икки тўрт бўлар даражасида тебранмас бир қаноат ила билганмизки, ўлим биз учун Қуръон сири ила иъдоми абадийдан эркинлик рухсатномасига айланган. Ва бизга мухолиф ва залолатда юрганлар учун у қатъий ўлим ё иъдоми абадийдир (агар охиратга қатъий иймони бўлмаса) ёки абадий ва қоронғу ибси мунфариддир (агар охиратга ишонса ва сафоат ва залолатда кетган бўлса). Ажабо, дунёда бу масаладан янада катта, янада аамиятли бир инсоният масаласи бормики, бу унга қурол бўлсин? Сиздан сўрайман! Модомики йўқдир ва бўлолмас, нима учун биз билан овора бўлмоқдасиз? Биз энг оғир жазонгизга қарши ўзимиз, нур оламига кетмоқ учун бир эркинлик рухсатномасини олмоқдамиз дея камоли матонат ила кутмоқдамиз. Фақат бизни рад этиб, залолат исобига макум этганларни, сизни бу мажлисда кўрганимиз каби, иъдоми абадий ила ва ибси мунфарид ила макум ва жуда яқин бир замонда у дашатли жазони чекишларини мушоада даражасида биламиз, балки кўрмоқдамиз, уларга инсоният томири ила ақиқатдан ачинмоқдамиз. Бу қатъий ва аамиятли ақиқатни исбот этишга ва энг мутамарридларни ам илзом этишга озирман! Илмсиз, ғаразкор, маънавиятдан бебара тадқиқ айъатига қарши эмас, балки энг катта олим ва файласуфларингизга қарши кундуз каби исбот этмасам, ар жазога розиман!
Хуллас, ёлғиз бир намуна бўлиб, икки жума кунида ма буслар учун таълиф этилган ва Рисола-и Нурнинг принципларини ва хулоса ва асосларини баён этиб Рисола-и Нурнинг бир мудофааномаси укмида ўтган Мева Рисоласини кўрсатаман ва Анқара мақомларига бермоқ учун янги арфлар ила ёздиришга қийинчиликлар ичида яширин аракат қилмоқдамиз. Хуллас, уни ўқинг, тўлиқ диққат қилинг, агар қалбингиз (нафсингизга қўшилмайман) мени тасдиқ этмаса, менга озирги тажриди мутлақ ичида ар ақорат ва қийноқни ам қилсангиз, сукут этаман!
Банди
Саид Нурсий
* * *
Саодат замонидан озирга қадар жорий бир Ислом одатига иттибо қилиб Рисола-и Нурнинг хусусий манбалари бўлган юзлаб машур оятларни буюк бир Анъом каби Ҳизби Қуръоний қилганимизни, "Динда бузғунчилик қилмоқда" дея сўроқ қилмишлар.
Ҳам бир сана жазосини чекканим ва ма рам тутилган ва баённомада қайд этилгани каби ўтин йиғинлари остидан чиқарилган Тасаттур Рисоласи бу сана ёзилган ва нашр этилгандай, бизни айбламоқ истайди. Ҳам Анқарада укуматнинг раёсатида бўлган бирисига (Мустафо Камолга) айтганим эътирозларга ва оғир сўзларга муқобала этмасдан сукут этиши ва у ўлгандан сўнг унинг хатосини кўрсатган бир адис ақиқатини баёндаги фитрий ва керакли ва марам танқидларим жавобгарлик сабаби қилинган. Ўлган ва укуматдан алоқаси кесилган бир шахснинг хотири қаерда, ва укуматнинг ва миллатнинг бир хотираси ва Жаноби Ҳақнинг бир тажаллийи окимияти бўлган адолат қонунлари қаерда?
Ҳам биз жум урият укумати ва асосларидан энг зиёда ўзимизга таянч нуқтаси ва у билан ўзимизни мудофаа қилганимиз виждон эркинлиги асоси бизга қарши жавобгарлик сабаби тутилган. Гўё биз виждон эркинлиги асосига қарши кетмоқдамиз!
Ҳам маданиятнинг саййиотини ва нуқсонларини танқид этганимдан, хотир ва хаёлимга келмаган бир нарсани баённомаларда бў тон қилмоқда: Гўё мен радио, {(Ҳошия) Радио каби азим бир неъмати Илоияга қарши азим бир шукр бўлмоқ учун: "Радио Қуръонни ўқиб бутун замин юзидаги инсонларга тинглаттириб, курра-и авонинг бир офизи Қуръон бўлишидир"- дегандим.} тайёра ва поезднинг қўлланилишини қабул этмаётирман дея, замонавий тараққиётга қарши бўлганим билан масъул этмоқда!
Хуллас, бу намуналарга қиёсан, нақадар адолатга хилоф бир муомала бўлганини, иншаалло , инсофли, адолатли бўлган Денгизли Прокурори ва Макамаси кўрсатиб, у баённомаларнинг шубаларига аамият бермайдилар.
Ҳам энг ажиби будирки: Бошқа ма каманинг прокурори мендан сўради: "Марам Бешинчи Шуада дегансан: "Қўшин тизгинини у дашатли шахснинг қўлидан қутқаради". Муродинг қўшинни укуматга қарши итоатсизликка чорламоқдир". Мен ам дедим: "Мақсадим у қўмондон ё ўлади ёки алмаштирилади, қўшин тааккумидан қутулади демакдир. Ажабо, ам ғоят марам, саккиз санада ёлғиз икки марта қўлимга ўтган ва айни замонда йўқотилган, ам охирзамонга оид бир адиснинг маъносини куллий бир суратда баён этган, ам асли эскидан таълиф этилган бир рисола, ам бир киши кўрмагани олда қандай айблаш сабаби бўлар?" Афсуски, у инсофсизларнинг у ажиб айблови айбномага кирган.
Ҳам энг ғариби шудирки: Бир ерда деганман: Жаноби Ҳақнинг буюк неъматлари бўлган тайёра, поезд ва радиони буюк шукр ила муқобала лозим экан, башар қилмади, тайёралар ила бошларига бомба ёғди. Ва радио шундай буюк бир неъмати Ило иядирки, унга муқобил шукр бўлса, у радио миллионлаб тилли бир куллий офизи Қуръон бўлиб, бутун замин юзидаги инсонларга Қуръонни тинглаттирсин.
{(Ҳошия) Устозимизнинг саналарча аввал хабар берган ва орзу қилган бир ақиқат мамлакатимизда ам тааққуқ этган саналади. Аламдулилла, озир радиомизда Қуръон ўқилмоқда. Иншаалло, шундай бир замон келажакдирки, Қуръон ақиқатлари бўлган Рисола-и Нур радиолар ила дарс берилади, башарият буюк истифодаларга ноил бўлади.}
Ва Йигирманчи Сўзда Қуръоннинг маданият ориқоларидан ғайбий хабар берганини баён этаркан, бир оятнинг ишораси бўлиб, кофирлар поездлар ила Ислом оламини мағлуб этарлар деганман. Исломни бу ориқоларга ташвиқ этганим олда, бир айблаш сабаби бўлиб, "Поезд ва тайёра ва радио каби замонавий тараққиётга қарши" дея айбноманинг охирида мени аввалги прокурорнинг ғаразларига биноан айблар.
Ҳам еч бир муносабати бўлмагани олда, бир одам Рисола-и Нурнинг иккинчи бир исми бўлган Рисолатун-Нур таъбиридан, "Қуръоннинг нуридан бир рисолатдир, бир иломдир" деган. Айбномада бошқа ер берган хато маъно ила, гўё "Рисола-и Нур бир расулдир" дея мен учун бир айблаш сабаби қилинган.
Ҳам мудофааларимда йигирма ерда қатъий бир суратда ужжатлар ила исбот этганмизки, бутун дунёга қарши ам бўлса дин ва Қуръон ва Рисола-и Нурни қурол қилмаймиз ва этилмас ва биз уларнинг бир ақиқатини дунё салтанатига алмаштирмаймиз ва ақиқатдан шундаймиз. Бу даъвонинг аломатлари йигирма санада минглабдир. Модомики ундайдир, мен ва биз бутун қувватимиз ила деймиз:
Саид Нурсий
Бу эътирозда мухотобим Денгизли Ма камаси ва прокурори эмас, балки бошда Испарта ва Инеболу прокурорлари бўлиб, хато ва нуқсон баённомалари ила бу ердаги ажиб айбномани бизга қарши бердирган ғаразкор ва шубачи маъмурлардир.
Авваломбор: Асоссиз бўлган ва хотиримга келмаган бир сиёсий жамият номини маъсум ва сиёсат ила еч алоқалари бўлмаган Рисола-и Нур талабаларига тақиб ва у доира ичига кирган ва иймон ва охиратидан бошқа еч бир мақсадлари бўлмаган бечораларни, у жамиятнинг ношири, ё фаол бир рукни ёки мансуби ёки Рисола-и Нурни ўқиган ва ўқитган ёки ёзган дея айбдор санаб макамага бермоқ нақадар адолатнинг моиятидан узоқ бўлганига қатъий бир ужжати шудирки:
Қуръонга қарши ёзилган Доктор Дузининг ва бошқа зиндиқларнинг у зарарли асарларини ўқиганлар учун фикр эркинлиги ва илм эркинлиги дастури ила бир жиноят саналмагани олда, Қуръон ва иймон ақиқатларини ўрганишга ғоят мутож ва муштоқ бўлганларга Қуёш каби билдирган Рисола-и Нур ўқимоқ ва ёзмоқ бир жиноят саналган. Ва ам, юзлаб рисола ичида хато маъно берилмаслиги учун марам сақлаганимиз ва нашрига изн бермаганимиз икки-уч рисолада ёлғиз бир нечта жумлаларини баона кўрсатиб айблаган. Ҳолбуки, у рисолаларни, бири мустасно, Эскишаар Макамаси тадқиқ этган, кераклисини қилган. Ва мустасно бўлса, ам илтимосномамда ва ам эътирозномамда ғоят қатъий жавоб берилгани ва "Қўлимизда нур бор, сиёсат тўқмоғи йўқ" дея Эскишаар Макамасида йигирма жиат ила қатъий исбот этилгани олда, у инсофсиз прокурорлар, уч марам ва нашр қилинмаган рисолаларнинг уч-тўрт жумлаларини бутун Рисола-и Нурга ташмил этар каби, Рисола-и Нурни ўқиган ва ёзганни айбдор ва мени ам укумат ила мубораза этар дея айблаганлар.
Мен ва менга яқин ва мен ила кўришган дўстларимни шо ид кўрсатиб ва қасам ила ишонтираманки, бу ўн санадан зиёдадирки, икки раисдан ва бир депутатдан ва Қастамўну окимидан бошқа укуматнинг идорачиларини, вазирларни, қўмондонлари, маъмурлари, депутатлари кимлар бўлганини қатъиян билмайман ва билишга ам қизиқмаганман. Ажабо, еч имкони бормики, бир одам мубораза қилган одамларни танимасин ва билишга қизиқмасин? Дўст-ми, душман-ми, қаршисидагини танишга аамият бермасин? Бу оллардан тушуниладики, бил-илтизом ар олда мени макум этмоқ учун ғоят аслсиз баоналарни ижод этарлар.
Модомики кайфият бундайдир. Мен ам бу ернинг макамасига эмас, балки у инсофсизларга дейман:
Мен, сизнинг менга берадиганингиз энг оғир жазонгизга ам парво қилмайман ва еч аамияти йўқ. Чунки мен қабр эшигида, етмиш ёшдаман. Бундай мазлум ва маъсум бир-икки сана аётни шаидлик мартабаси ила алмаштирмоқ мен учун буюк саодатдир. Рисола-и Нурнинг минглаб ужжатлари ила қатъий иймоним борки, ўлим биз учун бир эркинлик рухсатномасидир. Агар иъдом ам бўлса, биз учун бир соат замат абадий бир саодатнинг ва раматнинг калити бўлар. Фақат, сиз, эй динсизлик исобига адлияни адаштирган ва укуматни биз ила сабабсиз машғул қилган инсофсизлар! Қатъий билинг ва титрангки, сиз иъдоми абадий ила ва абадий ибси мунфарид ила макум бўлмоқдасиз. Интиқомимиз сиздан аддан ортиқ бир суратда олинаётганини кўрмоқдамиз. Ҳатто сизга ачинмоқдамиз.
Ҳа, бу ша арни юз марта мозористонга бўшатган ўлим ақиқати, албатта аётдан зиёда бир истагани бор. Ва унинг иъдомидан қутулмоқ чораси, инсонларнинг ар масаласидан устун энг буюк ва энг аамиятли ва энг керакли бир зарурий ва қатъий этиёжидир. Ажабо, бу чорани ўзига топган Рисола-и Нур шогирдларини ва у чорани минглаб ужжатлар ила топтирган Рисола-и Нурни оддий баоналар ила айблаганлар нақадар ўзларини ақиқат ва адолат назарида айбдор бўлишини девоналар ам тушунар.
Бу инсофсизларни алдатган ва еч муносабати бўлмаган бир сиёсий жамият шубасини берган уч моддадир.
Биринчиси: Эскидан бери менинг талабаларим мен ила қардош каби шиддатли алоқадор бўлишлари бир жамият шуб асини берган.
Иккинчиси: Рисола-и Нурнинг баъзи шогирдлари ар ерда бўлган ва жумурият қонунлари рухсат берган ва тегилмаган ва Ислом жамоатлари айъатлари каби аракат қилишларидан, бир жамият деб ўйланган. Ҳолбуки у мадуд уч-тўрт шогирднинг ниятлари жамият-мамият эмас, балки ёлғиз иймон хизматида холис бир қардошлик ва ухровий тасонуддир.
Учинчиси: У инсофсизлар ўзларини залолат ва дунёпарастликда билганларидан ва укуматнинг баъзи қонунларини ўзларига уйғун топганларидан, фикран дейдиларки: "Ҳар олда Саид ва дўстлари бизларга ва укуматнинг, бизнинг маданийча номашруъ авасотимизга уйғун қонунларига мухолифдирлар. Ундай бўлса мухолиф бир сиёсий жамиятдирлар". Мен ам дейман:
Ҳой бадбахтлар! Дунё абадий бўлса эди ва инсон ичида доимий қолса эди ва инсоний вазифалар ёлғиз сиёсат бўлса эди, балки бу бў тонингизда бир маъно бўлиши мумкин эди. Ҳам агар мен сиёсат ила ишга кирсайдим, юз рисолада ўн жумла эмас, балки минг сиёсатворий ва муборазакорона жумла бўлар эди. Ҳам фарзи маол бўлиб, агар биз ам сиз каби бутун қувватимиз ила дунё мақсадларига ва кайфларига ва сиёсатларига аракат қилмоқдамиз дея-ки, шайтон ам буни ишонтиришга уринолмаётир ва еч кимга қабул эттиролмас. Қани бундай ам бўлса, модомики бу йигирма санада еч бир одисамиз кўрсатилмаётир. Ва укумат қўлга боқар, қалбга боқолмас. Ва ар бир укуматда шиддатли мухолифлар бўлар. Албатта, яна адлия қонуни ила бизларни масъул этмайсизлар. Сўнг сўзим:
Саид Нурсий
Эскиша ар Макамасида яширин қолган, расман расмий қайтларга ўтмаган ва мудофааларимда ам ёзилмаган бир эски хотирани ва латиф бир мудофаа воқеасини айнан баён этмоқдаман.
У ерда мендан сўрадиларки: "Жум урият ақида фикринг недир?"
Мен ам дедим: "Эскишаар макама раисидан бошқа али сизлар дунёга келмасдан мен диндор бир жумуриятчи бўлганимни қўлингиздаги тарихча-и аётим исбот этар. Хулосаси шудирки: У вақт озирги каби, холи бир мақбара гумбазида инзивода эдим. Менга шўрво келар эди. Мен ам гуручларини чумолиларга берардим, нонимни унинг суви ила ердим. Эшитганлар мендан сўрар эдилар. Мен ам дер эдим: Бу чумоли ва ари миллатлари жумуриятчидирлар. У жумуриятпарварликларига урматан гуручларини чумолиларга берардим".
Сўнгра дедилар: "Сен Салафи Соли ийнга қарама-қаршилик қилмоқдасан".
Жавобан дер эдим: "Халифа-и Рошидийн, ар бири ам халифа, ам раиси жумур эди. Сиддиқи Акбар (р.а.), Ашара-и Мубашшара ва Саоба-и Киромга албатта раиси жумур укмида эди. Фақат маъносиз исм ва расм эмас, балки ақиқий адолатни ва шаръий эркинликни ташиган ақиқий диндор жумуриятнинг раислари эдилар".
Мана, эй прокурор ва ма кама аъзолари.
Мен Рисола-и Нурнинг қатъий кашфи ила иъдом бўлмаётирман. Балки бўшалиб нур оламига ва саодат оламига кетмоқдаман. Ва сизни, эй залолат исобига бизни эзган бадбахтлар, иъдоми абадий ила ва доимий ибси мунфарид ила макум билганимдан ва кўрганимдан, тамоми ила интиқомимни сиздан олиб камоли роати қалб ила таслими ру қилишга озирман.
Банди
Саид Нурсий
Жаноблар!
Кўп аломатлар ила қатъий қаноатим келганки, укумат исобига "диний исларни қурол қилиб ички осойишни бузмоқ" учун бизга ужум этилмаётир. Балки бу ёлғончи парда остида динсизлик исобига бизнинг иймонимиз учун ва иймонга ва осойишга хизматимиз учун бизга ужум этилганига кўп ужжатлардан бир ужжати шудирки: Йигирма йил мобайнида Рисола-и Нурнинг йигирма минг нусхалари ва парчаларини йигирма минг одамлар ўқиб қабул этганлари олда, Рисола-и Нурнинг шогирдлари тарафидан осойишнинг бузулишига доир еч бир одиса бўлмаган ва укумат қайд этмаган ва эски ва янги икки Макама топмаган. Ҳолбуки, бундай касратли ва қувватли ташвиқот йигирма кунда одисалар ила ўзини кўрсатар эди. Демак, виждон эркинлиги принципига зид бўлиб, бутун диндор насиатчиларни ичига олган эгилувчан бир қонуннинг 163-чи моддаси сохта бир ниқобдир. Динсизлар баъзи укумат бошлиқларини алдатиб, адлияни адаштириб, бизни ар олда эзмоқ истайдилар.
Банди
Саид Нурсий
Ма кама Раиси Али Ризо Жаноблари!
Ҳуқуқимни мудофаа этмоқ учун а амиятли бир талабим ва бир истагим бор. Мен янги арфларни билмайман ва эски ёзувим ам жуда нуқсонлидир, ам мени бошқалар ила кўриштирмайдилар. Худди тажриди мутлақ ичидаман. Ҳатто айбнома ўн беш дақиқадан сўнг мендан олинди. Ҳам адвокат йўллашга иқтидорим йўқ. Ҳатто сизга тақдим этганим мудофааларимнинг, кўп замат ила, бир қисмини яширин бўлиб фақат янги арф ила бир нусхасини олиб билдим. Ҳам Рисола-и Нурнинг бир нави мудофааномаси ва маслагининг хулосаси бўлган Мева Рисоласининг бир нусхасини прокурорга бермоқ учун ва бир-икки нусхасини Анқара мақомларига юбормоқ учун ёздирган эдим. Бирдан уларни қўлимдан олдилар, али бермадилар. Ҳолбуки Эскишаар адлияси бизга бир ускунани қамоққа юборди. Биз мудофааларимизни унда янги арф ила бир-икки нусха ёздик, ам у макама ам ёзди. Хуллас, аамиятли талабим: Ё бизга бир ускунани сиз беринг ёки бизга рухсат беринг, биз жалб этамиз, токи ам мудофааларимни, ам Рисола-и Нурнинг мудофааномаси укмидаги рисолани янги арф ила икки-уч нусхасини олиб, ам Адлия Вазирлигига, ам Вазирлар Макамасига, ам Депутатлар Кенгашига, ам Давлат Кенгашига юборамиз. Чунки айбномада бутун асос Рисола-и Нурдир ва Рисола-и Нурга оид даъво ва эътироз жузъий бир одиса ва шахсий бир масала эмаски, кўп аамият берилмасин. Балки бу миллатни ва мамлакатни ва укуматни жиддий алоқадор этадиган ва демакки Ислом оламининг диққат назарини аамиятли бир суратда жалб этадиган бир куллий одиса укмида ва умумий бир масаладир.
Ҳа, Рисола-и Нурга парда остида ужум этган, ажнабий бармоғи ила бу ватандаги миллатнинг энг катта қуввати бўлган Ислом оламининг таважжуини ва муаббатини ва ухувватини синдирмоқ ва нафрат бердирмоқ учун сиёсатни динсизликка қурол қилиб парда остида куфри мутлақни ерлаштирганлардирки, укуматни алдатиб ва адлияни икки мартадир адаштириб, дер: "Рисола-и Нур ва шогирдлари динни сиёсатга қурол қилар, хавфсизликка зарар этимоли бор".
Ҳой бадбахтлар! Рисола-и Нурнинг гарчи сиёсат ила алоқаси йўқдир. Фақат куфри мутлақни синдиргани учун куфри мутлақнинг ости бўлган анархистликни ва усти бўлган истибдоди мутлақни асоси ила бузар, рад этар. Хавфсизликни, осойишни, эркинликни, адолатни таъмин этганига юзлаб ужжатлардан бири бу мудофааномаси укмидаги Мева Рисоласидир. Буни олий бир илмий ва ижтимоий айъат тадқиқ этсинлар, агар мени тасдиқ этмасалар, мен ар жазога ва қийноқли иъдомга розиман!
Банди
Саид Нурсий
Раис Жаноблари,
Қарорномада уч модда асос тутилган:
Бириси: Жамиятдир. Мен бу ердаги бутун Рисола-и Нур шогирдларини ва мен билан кўришганларни ёки ўқиган ва ёзганларини айни ила шо ид кўрсатаман, улардан сўрангчи, мен еч бирисига демаганман: "Бир сиёсий жамият ёки Нақший жамият ташкил этамиз". Доимо деганим будир: Биз иймонимизни қутқаришга аракат қиламиз. Умум иймон али доил бўлганлари ва уч юз миллиондан зиёда кишилари бўлган бир муқаддас Ислом жамоатидан бошқа мобайнимизда бахслашиш сабаби бўлмаганини ва Қуръонда "Ҳизбулло" номи берилган ва умум иймон алининг ухуввати жиати ила ўзимизни Қуръонга хизматимиз учун Ҳизб-ул Қуръон, Ҳизбулло доирасида топганмиз. Агар қарорномада бу маъно мурод бўлса, бутун руимиз ила, камоли ифтихор ила эътироф этамиз. Агар бошқа маънолар мурод бўлса, улардан хабаримиз йўқдир!
Иккинчи Модда: Қарорноманинг эътирофи ила Қастамўну зобитасининг рапорт ва тасдиғи ила, еч нашр бўлмайдиган тарзда ўтин ва кўмир йиғинлари остида ва мехланган сандиқларда бўлган ва Эскишаар Макамасининг тадқиқидан ва танқидидан ўтган ва бир енгил жазони чектирган ва қатъиян марам тутилган "Тасаттур Рисоласи" ва "Ҳужумоти Ситта ва Иловаси" Рисоласи каби китоблардан баъзи жумлаларига хато маъно бериб тўққиз йил аввалги замонга бизни этиб, жазосини чекканимиз айб ила масъул этмоқ истайди.
Учинчи Модда: Қарорномада нечта ерида: "Давлатнинг хавфсизлигини буза олар ёки қила олар" каби таъбирлар ила имконот вуқуот ўрнида истеъмол этилган. Ҳаркас мумкиндирки бир қатл қилсин, бу имкон ила масъул бўлиш мумкинми?
Банди
Саид Нурсий
Раис Жаноблари!
Анқара мақомларига ва раиси жум урга илтимоснома суратида юборганим мудофааномамни ва Бошвазирликнинг ам буни аамият ила қабул этганларини кўрсатган жавобий мактубини қўшиб юбораман, тақдим этаман. Прокаратуранинг бизга қарши баён этган аслсиз, иттиомкорона шубаларнинг қатъий жавоблари бу мудофааларимда бордир. Бошқа ерларнинг ғаразкорона ва сатий баённомаларига бино этилган бу ернинг тадқиқ айъати рапортида ақиқатга зид ва мантиқсиз кўп сўзлар бордирки, уларга қарши ам бу эътирозномам тақдим этилган эди. Жумладан:
Сизга аввалча арз этганим каби, Эскиша ар Макамасига 163-чи модда ила мени макум этмоқ истаганлари замон деган эдим: Жумурият Ҳукуматининг икки юз депутати ичида айни рақам 163 депутатнинг имзолари ила Вандаги Мадрасамга бир юз эллик минг банкнот тасисот қабул этишлари ва унинг ила жумурият укуматининг менга қарши таважжуи бу 163-чи моддани аққимда укмдан туширади деганим олда, у тадқиқ айъати "163 депутат Саидга қарши таъқиблар қилганлар" дея бузган. Мана, прокаратура ам бу тадқиқ айъатининг бундай бутун-бутун аслсиз айблашларига биноан бизни масъул тутмоқда. Ҳолбуки мажлисингизнинг қарори ила энг юксак илм ва фан айъатининг тадқиқига ва тақиқига авола этилган Рисола-и Нурнинг бутун парчалари тадқиқдан сўнг иттифоқ ила, аққимизда берган қарорида: "Саиднинг ва Рисола-и Нур шогирдларининг ёзувларида динни, муқаддас нарсаларни қурол қилиб, давлатнинг хавфсизлигини бузишга ташвиқ ёки бир жамият қурмоқ ва укуматга қарши бир ёмон мақсади бўлмоқ қасдида бўлганини кўрсатадиган бир сароат ва нишон бўлмаганини ва Саиднинг шогирдлари, хабарлашишларида укуматга қарши ёмон бир қасдда бўлмоқ, бир жамият қурмоқ ёки тариқат қурмоқ фикри ила аракат этмаганлари тушунилмоқдадир" дея иттифоқан қарор берганлар.
Ҳам тадқиқ айъати "Саид Нурсийнинг юздан тўқсон рисоласи ам самимий, ам холис, ам илм ва ақиқат ва дин асосларидан еч бир жиат ила айрилмаганлар. Буларда динни қурол қилмоқ ёки жамият ташкил қилмоқ ила хавфсизликни бузмоқ аракатининг бўлмагани очиқдир. Шогирдларнинг бир-бири ила ва Саид Нурсий ила хабарлашиш мактублари ам бу навдандирлар. Беш-ўн марам ва шикоятли ва ғайри илмий бўлган рисолалардан бошқа бутун рисолалари ар бири бир оятнинг тафсири ва бир адиси шарифнинг ақиқати номига ёзилгандирлар. Дин, иймон, Алло, пайғамбар, охират ақидаларини ва ибораларини очиқча тушунтирмоқ учун тамсиллар ила ёзилган ва илмий назарларни ва кексаларга ва ёшларга ахлоқий ўгитлар ва аёт тажрибасидан олинган ибратли воқеаларни ва фойдали манқибаларни ичига олган мавжуд рисолаларнинг юздан тўқсонини ташкил этгандир. Ҳукуматга ва идорага ва осойишга тегиладиган еч бир жиати йўқдир" дея иттифоқан қарор бергандирлар.
Эскиша ар Макамасида прокаратуранинг нима бўлганда ам бир хато натижаси Рисола-и Нурнинг иймон дарсларига "Халқларни бузмоқда" каби бир таъбир ва сўнгра у таъбирдан воз кечгани олда, Рисола-и Нур шогирдларидан Абдураззоқ исмли бир зот макамадан бир сана сўнгра деган:
"Ҳой бадбахт! Ўттиз уч Қуръон оятлари ишорасининг тақдирига маз ар ва Имоми Алининг (Р.А.) уч кароматининг ғайбий хабари ила ва Ғавси Аъзамнинг (Қ.С.) қувватли бир тарзда хабари ила диний қиймати тааққуқ этган ва бу йигирма йил мобайнида идорага еч бир зарари тегмаган ва еч кимга еч бир зарар бермаслиги ила баробар минглаб ватан авлодини танвир ва иршод этган ва иймонларини қувватлантирган ва ахлоқларини тузатган Рисола-и Нурнинг иршодларига "бузғунчилик" демоқдасан. Аллодан қўрқмайсан, тилинг қурисин!" деган.
Ҳозир бу шогирднинг ақли бўлиб бу сўзини прокуратура кўргани олда, "Саид атрофига фасод сочган" таъбирини инсофингизга ва виждонингизга авола этаман.
Прокуратура Рисола-и Нурнинг ижтимоий дарсларига илишмоқ фикри ила, "Диннинг тахти ва мақоми виждондир, укмга, қонунга боғланмас. Эскидан боғланиши ила ижтимоий чалкашликлар бўлгандир" деди. Мен ам дейманки: "Дин ёлғиз иймон эмас, балки амали соли ам диннинг иккинчи қисмидир. Ажабо, қатл, зино, ўғрилик, қимор, шароб каби ижтимоий аётни заарлантирган жуда кўп катта гуноларни қилганларни улардан ман этмоқ учун ёлғиз қамоқ қўрқуви ва укуматнинг бир жосусининг кўриши тавауми етарли келарми? У олда ар хонада, балки аркаснинг ёнида доимо бир полициячи, бир жосус бўлмоғи лозим келадики, исёнчи нафслар ўзларини у чиркинликлардан тортсинлар. Мана, Рисола-и Нур амали соли нуқтасида иймон тарафидан аркаснинг бошида ар вақт бир маънавий посбон сақлар. Жааннам қамоғини ва ғазаби Илоийни хотирига келтирмоқ ила ёмонликлардан осонча қутқарар.
Ҳам прокуратура бир рисоланинг гўзал ва фавқулодда кароматкорона бир тавофуғининг имзо этилиши ила "бир жамият аъзоси" дея маъносиз бир аломат баён этган. Ажабо, унармандларнинг ва карвонсарой хизматчиларининг дафтарларида бўлган бу нави имзоларга жамият унвони бериларми? Эскишаарда айни шундай бир шуба бўлди. Жавоб берганим ва Мўъжизоти Амадия Рисоласини кўрсатганим замон айрат ила қаршиладилар. Агар мобайнимизда дунёвий бир жамият бўлсайди, бу даража менинг юзимдан зарар кўрганлар, албатта камоли нафрат ила мендан қочар эдилар. Демак, қандайки мен ва биз Имом Ғаззолий ила боғланишимиз бор, узилмайди. Чунки ухровийдир, дунёга қарамайди. Айнан шунинг каби, бу маъсум ва соф ва холис диндорлар мен каби бир бечорага иймон дарсларининг хотири учун бир қувватли алоқа кўрсатганлар. Ундан бу аслсиз мавум бир сиёсий жамият шубасини берган. Сўнг сўзим:
Банди, ибси мунфаридда
Жаноблар! Раис бей, диққат қилинг! Рисола-и Нурни ва шогирдларини ма кум этмоқ тўғридан-тўғрига куфри мутлақ исобига Қуръон ақиқати ва иймон ақиқатларини макум этмоқ укмига ўтмоқ ила бир минг уч юз йилдан бери ар йилда уч юз миллион унда юрган ва уч юз миллиард мусулмонларнинг ақиқатга ва саодати дарайнга кетган катта йўлларини ёпишга аракат қилмоқдир ва уларнинг нафратларини ва эътирозларини ўзингизга жалб этмоқдир. Чунки у йўлда келиб-кетганлар келган-кетганларга дуолар ва асанотлари ила ёрдам этадилар. Ҳам бу муборак ватаннинг бошига бир қиёмат келишига васила бўлмоқдир. Ажабо, Макама-и куброда бу уч юз миллиард даъвочиларнинг қаршисида сиздан сўралсаки: "Доктор Дузининг бошдан охирига қадар тўлиқ Исломиятингиз ва ватанингиз ва динингизга қарши ва оврупа тилида "Тарихи Ислом" номли асарики, зиндиқларнинг кутубхоналарингиздаги асарларига, китобларига ва эркин ўқишларига ва у китобларнинг шогирдлари қонунингизча жамият шаклини олишлари ила баробар, динсизлик ёки комунистлик ёки анархистлик ёки жуда эски бузғунчи комитетчилик ёки манфий Турончилик каби сиёсатингизга мухолиф жамиятларига илишмас эдингиз? Нима учун еч бир сиёсат ила алоқалари бўлмаган ва ёлғиз иймон ва Қуръон катта йўлида кетган ва ўзларини ва ватандошларини иъдоми абадийдан ва ибси мунфариддан қутқармоқ учун Қуръоннинг ақиқий тафсири бўлган Рисола-и Нур каби ғоят ақ ва ақиқат бир асарни ўқиганларга ва еч бир сиёсий жамият ила муносабати бўлмаган у холис диндорларнинг бир-бири ила ухровий дўстлик ва ухувватларига жамият номи бериб илишгансиз. Уларни жуда ажиб бир қонун ила макум этдингиз ва этмоқ истадингиз" деганлари замон нима жавоб берасиз? Биз ам сизлардан сўрамоқдамиз. Ва сизни алдатган ва адлияни адаштирган ва укуматни биз билан ватанга ва миллатга зарарли бир суратда машғул айлаган муоризларимиз бўлган динсизлар ва мунофиқлар истибдоди мутлаққа "жумурият" номи бермоқ ила, тўлиқ динсизликни тартиб остига олмоқ ила, сафоати мутлаққа "маданият" исмини бермоқ ила, жабри кайфийи куфрийга "қонун" исмини тақмоқ ила ам сизни алдаб, ам укуматни ишғол, ам бизни паришон этиб, Исломият окимиятига ва миллатга ва ватанга ажнабий исобига зарбалар бермоқдалар.
Эй жаноблар! Тўрт йилда тўрт марта да шатли зилзилалар айнан тўрт марта Рисола-и Нур шогирдларига шиддатли бир суратда ужум ва зулм замонларига тавофуғи ва ар бир зилзила ам айнан ужум замонида келиши ва ужумнинг тўхташи ила зилзиланинг тўхташи ишораси ила озирги макумиятимиз ила келган самовий ва арозий балолардан сиз масъулсиз!
Денгизли Қамоқхонасида тажриди мутлақ ва ибси мунфаридда банди
Саид Нурсий
Жаноблар! Ҳозирги ижтимоий аётни билмаганимдан, прокуратура ишларининг кетишига кўра, сизча қарори берилган макумиятимизга бир баона бўлмоқ учун жуда тиришиб айтаётганингиз жамиятчилик айбловингизга қарши жуда кўп қатъий жавобларимизни Анқара тадқиқ айъатининг ам иттифоқан тасдиқлари ила баробар бу даража бу нуқтада тиришишингизга жуда айрат ва таажжубда бўларкан, қалбимга бу маъно келди: Модомики ижтимоий аётнинг бир пойдевори ва башарият фитратининг бир зарурий ожати ва оила аётидан то қабила ва миллат ва Исломият ва инсоният аётига қадар энг керакли ва қувватли робита ва ар инсоннинг коинотда кўрган ва бир ўзи муқобала этолмаган зарар ва айрат сабаби ва инсоний ва Исломий вазифаларнинг қилинишига моне моддий ва маънавий сабабларнинг ужумларига қарши бир таянч нуқтаси ва тасаллига сабаб бўлган дўстлик ва қардошона жамоат ва тўпланмоқ ва самимона ухровий жамият ва ухувват, ам сиёсий томони бўлмагани олда ва айниқса ам дунё, ам дин, ам охират саодатларига қатъий васила бўлиб иймон ва Қуръон дарсида холис бир дўстлик ва ақиқат йўлида бир арқадошлик ва ватанига ва миллатига зарарли нарсаларга қарши бир тасонуд ташиган Рисола-и Нур шогирдларининг жуда кўп тақдир ва тасинга лойиқ иймон дарсида тўпланишларига "сиёсий жамият" номини берганлар, албатта ва ар олда ё ғоят ёмон бир суратда алданган ёки ғоят ғаддор бир анархистдирки, ам инсониятга вашиёна душманлик этар, ам Исломиятга намрудона адоват этар, ам ижтимоий аётга анархистликнинг энг бузуқ ва мутарадди олати ила хусумат этар ва бу ватанга ва миллатга ва Исломият окимиятига ва диний муқаддасотга қарши муртадона, мутамарридона, анудона мужодала этар. Ёки ажнабий исобига бу миллатнинг жон томирини кесишга ва бузишга аракат қилган ал-аннос бир кофирдирки, укуматни алдар ва адлияни адаштирар, то у шайтонларга, фиръавнларга, анархистларга қарши озирга қадар истеъмол этганимиз маънавий қуролларимизни қардошларимизга ва ватанимизга ўгирсин ёки синдиртирсин.
Банди
Саид Нурсий
Жаноблар! Ўттиз-қирқ йилдан бери ажнабий исобига ва куфр ва динсизлик номига бу миллатни бузмоқ ва бу ватанни парчаламоқ фикри ила Қуръон ақиқатига ва иймон ақиқатларига ар васила ила ужум этган ва кўп шаклларга кирган бир яширин фасод комитетига қарши бу масаламизда ўзларига парда қилган инсофсиз ва диққатсиз маъмурларга ва бу Макамани адаштирган уларнинг Мусулмон қиёфасидаги тарғиботчиларига хитобан, фақат сизнинг узурингизда зоиран сиз ила бир нечта сўз айтишимга изн беринг.
(Фақат иккинчи кун бароат қарори у да шатли нутқни орқага қолдирди.)
Тажриди мутлақда ва ибси мунфаридда
Банди
Катта маъмурлардан бир нечта зот мендан сўрадиларки: "Мустафо Камол сенга уч юз лира маош бериб, Курдистонга ва шарқий вилоятларга Шайх Сунусий ўрнига бош имом қилмоқ таклифини нима учун қабул қилмадинг? Агар қабул қилсайдинг, қўзғолон юзидан ўлдирилган юз минг одамнинг аётларини қутқаришга сабаб бўлар эдинг!" дедилар.
Мен ам уларга жавобан дедимки: Йигирма-ўттиз йиллик дунёвий аётни у одамлар учун қутқармаганимга бадал, юз минглаб ватандошга, ар бирисига миллионлаб сана ухровий аётни қозонтиришга васила бўлган Рисола-и Нур у йўқотишларнинг ўрнига минглаб даража иш қилган. Агар у таклифни мен қабул қилсайдим, еч бир нарсага қурол бўлолмаган ва тобе бўлмаган ва ихлос сирини ташиган Рисола-и Нур майдонга келмас эди. Ҳатто мен қамоқда мутарам қардошларимга дегандим: Агар Анқарага юборилган Рисола-и Нурнинг шиддатли таъзирлари учун мени иъдомга макум этган зотлар Рисола-и Нур ила иймонларини қутқариб иъдоми абадийдан нажот топсалар, сиз шоид бўлинг, мен уларни ам руу жоним ила алол этаман!
Бароатимиздан сўнг Денгизлида мени назорат ила машаққат берганларга ва катта амирларига ва полиция мудири ила тафтишчиларга дедим: Рисола-и Нурнинг инкор этилиши мумкин бўлмаган бир кароматидирки, йигирма йил мазлумият аётимда, юзлаб рисола ва мактубларимда ва минглаб шогирдларда еч бир жараён, еч бир жамият ила ва доилий ва хорижий еч бир комитет ила еч бир васиқа, еч бир алоқа тўққиз ой тадқиқотда топилмаслигидир. Ҳеч бир фикрнинг ва тадбирнинг аддимидирки, бу ориқо вазиятни берсин. Битта одамнинг бир неча йилдаги марам сирлари майдонга чиқса, албатта уни масъул ва уялтирадиган йигирма модда топилади. Модомики ақиқат будир, ё дейсизки: "Жуда ориқо ва мағлуб бўлмас бир дао бу ишни қилмоқда" ёки дейсиз: "Ғоят инояткорона бир ифзи Илоийдир". Албатта, бундай бир дао ила мубораза этмоқ хатодир, миллатга ва ватанга катта бир зарардир. Ва бундай бир ифзи Илоий ва инояти Раббонияга қарши келмоқ фиръавнона бир тамарруддир.
Агар десангиз: "Сени эркин қолдирсак ва тарассуд ва назорат этмасак, дарсларинг ила ва яширин сирларинг ила ижтимоий аётимизни булғата оларсан".
Мен ам дейман: Менинг дарсларим истисносиз аммаси укуматнинг ва адлиянинг қўлига ўтган, бир кун жазони керактирган бир модда топилмаган. Қирқ-эллик минг нусха рисола у дарслардан миллатнинг қўлларида диққат ва мароқ ила ўтгани олда, манфаатдан бошқа еч бир зарари еч бир кишига бўлмагани, ам эски Макаманинг, ам янги Макаманинг жавобгарликка сабаб бўлган бир модда тополмасликлари жиати ила янгиси иттифоқ ила бароатимизга, ва эскиси дунёча бир каттанинг хотири учун бир юз ўттиз рисоладан беш-ўн калима баона этиб, ёлғиз виждоний қаноат ила бир юз йигирма банди қардошларимдан ёлғиз ўн беш одамга олти ойдан жазо бера олиши қатъий бир ужжатдирки, менга ва Рисола-и Нурга илишишингиз маъносиз бир шуба ила чиркин бир зулмдир. Ҳам ортиқ янги дарсим йўқ ва бир сирим яширин қолмадики, назорат ила тўғрилашга аракат қилсангиз.
Мен озир эркинлигимга жуда мутожман. Йигирма йилдан бери кераксиз ва ақсиз ва фойдасиз тарассудлар ортиқ етар! Менинг сабрим тугади. Кексалик заифлигидан озирга қадар қилмаганим баддуони қилишим эимоли бор. "Мазлумнинг ои аршга қадар кетар" бир қувватли ақиқатдир.
Сўнгра у золим дунёча катта мақомларда бўлган бадбахтлар дедилар: "Сен йигирма санадир бир марта бўлса ам шляпамизни бошингга қўймадинг, эски ва янги Макамаларнинг узурида бошингни очмадинг, эски қиёфанг ила бўлдинг. Ҳолбуки, ўн етти миллион бу қиёфага кирди". Мен ам дедим: Ўн етти миллион эмас, балки етти миллион ам эмас, балки розилиги ила ва қалбан қабули ила фақат етти минг Оврупапараст сарушларнинг қиёфаларига шаръий рухсат ва қонунан мажбурлаш жиати ила киришдан кўра шаръий азимат ва тақво жиати ила етти миллиард зотларнинг қиёфаларига киришни таржи этаман. Мен каби йигирма беш йилдан бери ижтимоий аётни тарк этган одамга "Қайсарлик қилмоқда, бизга мухолифдир" дейилмас. Қани қайсарлик ам бўлса, модомики Мустафо Камол у қайсарликни синдиролмади ва икки Макама синдирмади ва уч вилоятларнинг укуматлари уни бузмади, сиз ким бўлибсизки, беуда ам миллатнинг, ам укуматнинг зарарига у қайсарликнинг синишига тиришмоқдасиз! Қани сиёсий мухолиф ам бўлса, модомики тасдиғингиз ила йигирма йилдир дунё ила алоқасини кесган ва маънан йигирма йилдан бери ўлган бир одам қайтадан тирилиб, фойдасиз ўзига кўп зарарли бўлиб сиёсий аётга кириб сиз ила овора бўлмас, бу олда унинг мухолифлигидан шуба этмоқ девоналикдир. Девоналар ила жиддий сўзлашмоқ ам бир девоналик бўлишидан, сиз кабилар ила сўзлашишни тарк этаман. "Нима қилсангиз, миннат чекмайман!" деганим уларни ам қиздирди, ам сустирди. Сўнг сўзим
Исломият душманлари Бадиуззамон Саид Нурсий ва Нур Талабаларини ма камаларга юбораркан, ўрталиққа қўрқувлар ва тадидлар ёярлар, расмий мақомларга бутун бутун уйдурма маълумотлар ёздирарлар, аркасни Бадиуззамон ва Рисола-и Нурдан узоқлаштирмоқ учун аракат қиларлар, Нур Талабаларининг ораларига фасод солиб тасонудларини бузмоқ учун айлалар қиларлар.
Бадиуззамон Саид Нурсий Нур Талабаларининг манфий ташвиқотларга алданмасликлари.. ва амда Нур Талабаларининг севгили Устозлари ила кўришмоқ иштиёқи шиддатли бўлганидан бу руий этиёжни қондирмоқ учун, бошқа вақтларда бўлгани каби, Денгизли қамоғида ам ёзган мактублардан бир қисмини бу ерга киргизмоқдамиз. Қамоқхоналарда ёзилган мактуб ва асарларни Нур Талабалари яширинча Устозларидан келтиришни таъмин этарлар. Зеро, Устоз Ҳазратлари ар қамоқхонада тажриди мутлақ ичида қолдирилган ва бошқалар ила кўришиши ман этилгандир!
Рамазони Шарифдан бир кун аввал, яширин зиндиқ душманларим тарафидан берилганига қувватли э тимол берганимиз, докторнинг тасдиғи ила, бир заарнинг хасталиги ила ароратим қирқ даражадан ўтишни бошлаган экан, Қастамўнуда адлия прокурорлари ва қидирув бўлими ходимлари манзилимни қидирув қилишга келдилар. Мен у дақиқадан сўнгра бошимга келган дашатли тааррузни бир исси қабл-ал вуқуъ ила англаб ва "Шиддатли заарли хасталигим ам ўлимга кетмоқда" дея Испарта Вилоятида қийматдор қардошларимнинг қучоқларида таслими ру этиб у муборак тупроқда дафн бўлишимни, қалбан ниёз этдим. Ҳизб-ул Акбар-ул Қуръонни очдим. Бирдан бу Ояти Карима
қаршимга чиқди, "Менга боқ!" деди. Мен ам боқдим, уч қувватли аломат ила ишорий маъно менга ва бизга тасалли бермоқда. Ҳозир бошимизга келган бу мусибатни бир жиатда ечга туширди ва Испартага қамалган олда бешинчи сургунимни у қалбий дуомнинг қабул бўлишига далил айлади.
Биринчи Аломат: (Шаддалар саналар) Абжадий исоб ила бир минг уч юз олтмиш икки, бу сананинг Арабий айни тарихига тавофуқ этиб маъноси ила дер: "Сабр айла! Бошингга келган қазо-и Раббонияга таслим бўл! Сен иноят кўзи остидасан, мароқ этма! Кечаларда тасбеот ва тамидотга давом айла!"
Учинчи аломатнинг баёнига озирча лузум бўлмаганидан ёздирилмади.
Саид Нурсий
Бу одиса таъсири ила мен ўзимни маъсум қардошларимга ризо-и қалб ила фидо этишга қатъий азму жазм этганим ва чорасини фикран қидирганим ватқда, Жалжалутияни ўқидим. Бирдан хотирга келдики, Имоми Али Розияллоу Ан: "Ё Раб! Омон бер!" дея дуо қилган. Иншаалло, у дуонинг сири ила саломатга чиқасиз.
Ҳа, Ҳазрати Али Розиялло у Ан Қасида-и Жалжалутияда икки сурат ила Рисола-и Нурдан хабар бергани каби, Оят-ул Кубро Рисоласига ишоратан
Ҳам у қасидада Рисола-и Нурнинг му им парчаларига тартиби ила ишораларнинг хотимасида муқобил саифада дер:
Яъни: "Мана, Рисола-и Нурнинг сўзлари, арфларики, уларга ишоралар айладик. Сен уларнинг хоссаларини тўпла ва маъноларини тақиқ айла. Бутун хайр ва саодат улар билан тамом бўлар" дер. "Ҳарфларнинг маъноларини тақиқ эт" ишораси ила маънони ифода этмаган ижоий арфлар мурод бўлмасдан, балки калималар маъносидаги "Сўзлар" номи ила рисолалар муроддир.
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Ўтган Лайла-и Қадрингизни ва келган байрамингизни бутун мавжудиятим ила табрик ва сизларни Жаноби Ар амурроимийннинг бирлигига ва раматига омонат этаман.
оятининг ишорий маъноси ила берган тасаллини тамоми ила кўрдим. Шундайки:
Дунёни унутиш, рамазонимизни осуда ўтказишни ўйларкан, хотирга келмаган ва бутун-бутун та аммулдан устун бу дашатли одиса ам менинг, ам Рисола-и Нурнинг, ам сизнинг, ам рамазонимиз, ам ухувватимиз учун айни иноят бўлганини мен мушоада этдим. Менга оид жиатининг эса кўп фойдаларидан ёлғиз икки-учини баён этаман.
Бири: Рамазонда жуда шиддатли бир аяжон, бир жиддият, бир илтижо, бир ниёз ила мудиш касалликка ғалаба этиб ишлаттирди.
Иккинчиси: Ҳар бирингизга қарши бу йил ам кўришмоқ ва яқинингизда бўлмоқ орзуси шиддатли эди. Ёлғиз бирингизни кўрмоқ ва Испартага келмоқ учун бу чекканим заматни қабул этар эдим.
Ҳодисага сабабият берганлардан аразламанг. Бу мусибатнинг кенг ва да шатли режаси кўпдан қурилганди, фақат маънан жуда ам енгил келди. Иншаалло тез ўтар.
сири ила хафа бўлманг.
Саид Нурсий
Азиз қардошларим!
Яқинингизда бўлмоқ ила жуда бахтиёрман. Сизнинг хаёлингиз ила ора сира сўзлашаман, тасаллидор бўламан. Билингки: Мумкин бўлсайди, бутун машаққатларингизни камоли ифтихор ва севинч ила чекар эдим. Мен сизнинг юзингиздан Испартани ва атрофини тоши ила, тупроғи ила севаман. Ҳатто дейман ва расман ам дейман: Испарта укумати менга жазо берса, бошқа бир вилоят мени бароат эттирса, яна бу ерни таржи этаман.
Ҳа, мен уч жи ат ила Испарталиман. Гарчи тарихча исбот этолмайман, фақат қаноатим борки, Испарит ноиясида дунёга келган Саиднинг асли бу ердан кетган. Ҳам Испарта Вилояти шундай ақиқий қардошларни менга бердики, Абдулмажид ва Абдурамон эмас, балки Саидни уларнинг ар бирисига мамнуният ила фидо айлайман.
Тахмин қиламанки, озир Ер куррасида Рисола-и Нур шогирдларидан қалбан ва руан ва фикран янада оз машаққат чеккан йўқдир. Чунки қалб ва ру ва ақллари тақиқий иймон нурлари ила машаққат чекмаслар. Моддий заматлар эса, Рисола-и Нур дарси ила ам ўткинчи, ам савобли, ам аамиятсиз, ам иймон хизматининг бошқа бир йўлда инкишофига васила бўлишини билиб шукр ва сабр ила қаршилайдилар. Тақиқий иймон дунёда ам мадори саодатдир дея оллари ила исбот этадилар. Ҳа, "Мавло кўрайлик найлар, найларса гўзал айлар" деб, метинона бу фоний заматларни боқий раматларга ўзгартиришга аракат қиладилар.
Жаноби Ар амурроимийн уларнинг ўхшашларини кўпайтирсин, бу ватанга мадори шараф ва саодат қилсин ва уларни ам Жаннат-ул Фирдавсда абадий саодатга мазар айласин, омин!
Саид Нурсий
Байрамингизни такрор табрик ила баробар, суратан кўришолмаганимизга афсусланманг. Бизлар ақиқатдан доимо баробармиз, абад йўлида ам иншаалло бу баробарлик давом этади. Иймоний хизматингизда қозонганингиз абадий савоблар ва руий ва қалбий фазилатлар ва севинчлар озирги ўткинчи ва вақтинчалик ғамларни ва машаққатларни ечга туширади деган қаноатдаман. Ҳозирга қадар Рисола-и Нур шогирдлари каби жуда қудсий хизматда жуда оз замат чекканлар бўлмаган. Ҳа, Жаннат арзон эмас. Икки аётни имо этган куфри мутлақдан қутқармоқ бу замонда жуда ам аамиятлидир. Бироз машаққат бўлса ам, шавқ ва шукр ва сабр ила қаршиланиши керак. Модомики бизни ишлаттирган Холиқимиз Раийм ва Ҳакиймдир, бошга келган амма нарсани ризо ила, севинч ила раматига, икматига эътимод ила қаршилашимиз керак.
Саид Нурсий
Рисола-и Нурдаги шафқат, виждон, ақиқат, ақ бизни сиёсатдан ман этган. Чунки маъсумлар балога тушадилар, уларга зулм этган бўламиз. Баъзи зотлар бунинг изоини истадилар. Мен ам дедим:
Ҳозирги тўфонли асрда ғаддор маданиятдан нашъат этган худгамлик ва ирқчилик томири ва жа он урушидан келган аскарий истибдод ва залолатдан чиққан мараматсизлик жиатида шундай бир ашаддий зулм ва ашаддий истибдод майдон олганки, ақ али аққини моддий куч ила мудофаа этса, ё ашаддий зулм ила, тарафгирлик баонаси ила кўп бечораларни ёқади, у олатда у ам энг золим бўлади ва ёхуд мағлуб қолади. Чунки мазкур иссиёт ила аракат ва ужум этган инсонлар бир-икки одамнинг хатоси ила йигирма-ўттиз одамни оддий баоналар ила уриб паришон этар. Агар ақ али ақ ва адолат йўлида ёлғиз урганни урса, ўттиз зиёнларга муқобил ёлғиз бирни қозонар, мағлуб вазиятида қолар. Агар муқобала-и билмисл золимона қоидаси ила у ақ али ам бир-иккининг хатоси ила йигирма-ўттиз бечораларни эзсалар, у вақт ақ номига дашатли бир ақсизлик этадилар.
Хуллас, Қуръоннинг амри ила ғоят шиддат ила ва нафрат ила сиёсатдан ва идорага қўшилмоқдан қочганимизнинг ақиқий икмати ва сабаби будир. Бўлмаса бизда шундай бир ақ қуввати борки, аққимизни тўлиқ ва мукаммал мудофаа эта олар эдик. Ҳам модомики ар нарса ўткинчи ва фонийдир ва ўлим ўлмайди ва қабр эшиги ёпилмайди ва замат эса раматга айланмоқда. Албатта, биз сабр ва шукр ила таваккал этиб сукут этамиз. Зарар ила, мажбурлаш ила сукутимизни буздирмоқ эса инсофга, адолатга, ватаний ғайратга ва миллий амиятга бутун-бутун зиддир, мухолифдир.
Сўзнинг қисқаси: Ҳукумат а лининг ва сиёсат алининг ва идора алининг ва полициянинг ва адлия ва зобитанинг биз ила овора бўладиган еч бир ишлари йўқдир. Бўлса-бўлса дунёда еч бир укуматнинг мудофаа этолмагани ва ақли бошида еч бир инсоннинг хушланмагани куфри мутлақ ва дашатли бир инсонийлик вабосини ва моддиюнликдан келган динсизликнинг таассуби ила бир қисм яширин динсизлар шайтанати ила баъзи расмий маъмурларни алдаб шубалантириб, бизга қарши чорламоқ бор. Биз ам деймиз: Бундай бир неча шубачини эмас, балки дунёни бизга қарши чорласалар, Қуръоннинг қуввати ила, Аллонинг инояти ила қочмаймиз. У диндан қайтган куфри мутлаққа ва у динсизликка қарши мужодаладан воз кечмаймиз!..
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Сизнинг сабот ва матонатингиз масонларнинг ва мунофиқларнинг бутун режаларини натижасиз қолдирмоқда.
Ҳа қардошларим, сақлаш керак эмас. У динсизлар Рисола-и Нурни ва шогирдларини тариқатга ва айниқса Нақший Тариқатига қиёс этиб, у тариқатчиларни мағлуб этган режалари ила бизларни чиритмоқ ва тарқатмоқ фикри ила бу ужумни қилдилар.
Биринчидан: Уркитмоқ ва қўрқитмоқ ва у маслакнинг суиистеъмолини кўрсатмоқ.
Ва иккинчидан: У маслакнинг рукнларининг ва алоқадорларининг камчиликларини кўрсатмоқ.
Ва учичидан: Моддиюн фалсафасининг ва маданиятининг жозибадор сафо ат ва ухлаттирувчи лаззатли заарлари ила бузмоқ ила мобайнларида тасонудни синдирмоқ ва устозларини хоинликлар ила чиритмоқ ва маслакларини фаннинг, фалсафанинг баъзи дастурлари ила назарларидан сукут эттирмоқдирки, Нақшийларга ва тариқатчиларга қарши истеъмол этганлари айни қурол ила бизларга ужум этдилар, фақат алдандилар. Чунки Рисола-и Нурнинг асос маслаги тўлиқ ихлос ва тарки аноният ва заматларда раматни ва аламларда боқий лаззатларни ис этиб қидирмоқ ва фоний айни сафиона лаззатда аламли аламларни кўрсатмоқ ва иймоннинг бу дунёда ам адсиз лаззатларга мадор бўлишини ва еч бир фалсафанинг қўли етишмаган нуқталарни ва ақиқатларни дарс бермоқ бўлганидан, уларнинг режаларини иншаалло тўлиқ натижасиз қолдиради ва Рисола-и Нур маслаги эса тариқатларга қиёс этилмас дея уларни сустиради.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Бу эски ва янги икки Мадраса-и Юсуфиядаги шиддатли имти онда тебранмаган ва дарсидан воз кечмаган ва куйдирувчи шўрводан оғизлари ёнгани олда талабалигини ташламаган ва бу қадар ужумга қарши маънавий қуввати синмаган зотларни ақиқат али ва келажак насллар олқишлашлари каби, малоика ва руонийлар ам олқишламоқдалар дея қаноатим бор. Фақат ичингизда дардман ва нозик ва фақирлар бўлиши ила моддий машаққат зиёдадир. Ва бунга қарши ам ар бирингиз ар бирисига биттадан тасаллиси ва ахлоқда ва сабрда биттадан намуна-и имтисол ва тасонуд ва илтифотда биттадан шафқатли қардош ва дарс музокарасида биттадан зукко мухотоб ва мужиб ва гўзал сажияларнинг акс этишида биттадан ойна бўлишингиз у моддий машаққатларни ечга туширади дея тушуниб руимдан зиёда севганим сизлар аққингизда тасалли топмоқдаман.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Қадари Ило ий адолати бизларни Денгизли Мадраса-и Юсуфиясига чорлашишининг бир икмати, ар ердан зиёда Рисола-и Нурга ва шогирдларига ам мабуслари, ам аолиси, балки ам маъмурлари ва адлияси мутож бўлишларидир. Бунга биноан биз бир иймоний ва ухровий вазифа ила бу машаққатли имтионга кирдик. Ҳа, йигирма-ўттиздан фақат бир-иккиси таъдили аркон ила намозини қилган мабуслар ичида бирдан Рисола-и Нур шогирдларидан қирк-эллиги умуман истисносиз мукаммал намозларини қилишлари ол лисони ила ва феъл тили ила шундай бир дарс ва иршоддирки, бу машаққат ва заматни ечга туширади, балки севдиради. Ва шогирдлар феъллари ила бу дарсни берганлари каби, қалбларидаги қувватли тақиқий иймонлари ила ам бу ердаги иймон алини залолат алининг шак ва шубаларидан қутқаришларига мадор пўлатдан бир қалъа укмига ўтишини рамат ва инояти Илоиядан умид этамиз.
Бу ердаги дунё а лининг бизни гапирмоқдан ва кўришишдан ман қилишлари зарар бермаётир. Ҳол лисони қол лисонидан янада қувватли ва таъсирли гапиради. Модомики қамоққа кирмоқ тарбия учундир. Миллатни севсалар, мабусларни Рисола-и Нур шогирдлари ила кўриштирсинлар. Токи бир ойда, балки бир кунда бир санадан зиёда тарбия олсинлар. Ҳам миллатга ва ватанга, ам ўз истиқболларига ва охиратига манфаатли биттадан инсон бўлсинлар. Ёшларга Ранамо бўлса эди, кўп фойдаси бўлар эди. Иншаалло, бир замон кирар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Бугун катта ва мар ум акам Мулло Абдулло ила Ҳазрати Зиёвиддин ақидаги билганингиз муоварани эсладим. Сўнгра сизни ўйладим. Қалбан дедим: Агар ғайб пардаси очилса, бу собит бўлмаган замонда бундай сабот кўрсатган ва бу ёқувчи, оташли оллардан тебранмаган бу самимий диндорлар ва жиддий мусулмонлар агар ар бири бир валий, атто бир қутб кўринса, менинг назаримда озир берганим аамиятни ва алоқани жуда оз зиёдалаштиражак ва агар биттадан оми ва оддий кўринса, озир берганим қийматни еч нуқсон этмаяжак дея қарор бердим. Чунки бундай жуда оғир шароит остида иймонни қутқармоқ хизмати амма нарсадан устундир. Шахсий мақомлар ва усни зонларнинг илова этганлари мазиятлар бундай тўфонли, зарбали олларда усну зонларини синдирмоқ ила муаббатлари камаяр ва мазият соиби ам уларнинг назарларида мавқейини муофаза этмоқ учун тасаннуга ва такаллуфга ва машаққатли виқорга мажбурият ис этар. Хуллас, адсиз шукр бўлсинки, бизлар бундай совуқ такаллуфларга мутож бўлмаётирмиз.
Саид Нурсий
Қардошларим! Гарчи бу вазият ам мувофиққа ва бир қисм маъмурларга Рисола-и Нурга қарши бир чекинмоқ, бир қўрқиш берган, фақат бутун мухолифларда ва диндорларда ва алоқадор маъмурларда бир диққат, бир иштиёқ уйғотмоқда. Мароқ этманг, у нурлар порлайдилар...
Саид Нурсий
Азиз қардошларим!
Мен тахмин этаманки, ақиқий ва энг сўнг мудофааномамиз Денгизли қамоқхонасининг меваси бўлган рисолача бўлади. Чукни аввалча баъзи шубалар юзидан бир санадан бери бизга қарши кенг бир тарзда ўгирилган режалар булардир: "Тариқатчилик, комитетчилик ва хорижий жараёнларига восита бўлмоқ ва диний иссиётни сиёсатга қурол қилмоқ ва жумуриятга қарши аракат қилмоқ ва идора ва осойишга илишмоқ" каби аслсиз баоналар ила бизга ужум этдилар. Жаноби Ҳаққа адсиз шукр бўлсинки, уларнинг режалари самарасиз қолди. Шу қадар кенг бир соада юзлаб талабаларда, юзлаб рисолада, ўн саккиз сана мобайнидаги мактуб ва китобларда иймон ва Қуръон ақиқатидан ва охиратнинг тақиқидан ва абадий саодатга аракат қилишдан бошқа бир нарса топмадилар. Режаларини яширмоқ учун ғоят оддий баоналарни қидиришни бошладилар. Фақат укуматнинг баъзи рукнларини алдаб бизга қарши ўгирган дашатли ва яширин бир динсизлик комитети озир тўғридан-тўғрига куфри мутлақ исобига бизга ужум этмоқ этимолига қарши Қуёш каби зоир ва шуба қолдирмас ва тоғ каби метин, тебранмас бўлган Мева Рисоласи уларга қарши энг қувватли бир мудофаа бўлиб уларни сустиради дея бизга ёздирилди деб ўйлайман.
Саид Нурсий
Азиз Қардошларим,
Бу Жума кунида му им бир изб ўқиркан, сиз хотирга келдингиз. "Бу мусибатдан қутулмоқ учун нима қиламиз?" ол лисони ила дедингиз. Менинг қалбимга бу келди: Яқин бир тасонуд ила, қўл қўлга, елкама елка берингиз. Чунки бир-биридан ва Рисола-и Нурдан ва мендан чекинмоқ ва инкор этмоқ ва бизни эзмоқ истаган яширин қувватга хушомадгўйлик этмоқ каби тадбирларни қилганларнинг зарардан бошқа еч бир манфаатлари йўқдир. Сизни ишонтираманки, агар билсайдимки мендан узоқлашмоқ ила қутуласиз, мени ақорат ва хоинлик ва ғийбат этишга изн бериб алол этардим. Фақат, бизни эзмоқ истаган яширин қувват сизни билади, алданмайди. Заифлигингиздан, узоқлашишингиздан жасорат олар, янада зиёда эзар. Ҳам маслагимиз иллат ва ухувват бўлганидан, шахсият ва аноният жиатидан бир рақобат бўлмас. Мен каби жуда қусурли ва жуда заиф бир бечоранинг нуқсониятларига эмас, балки Рисола-и Нурнинг камолотига қараш керак.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Бу дунёнинг аёти жуда тез алмашинишига ва заволига ва фано ва фоний, оқибатсиз лаззатларига ва фироқ ва айрилиқ таъзирларига қарши бир аамиятли тасалли сабаби эса самимий дўстлар ила кўришмоқдир. Ҳа, баъзан битта дўстини бир-икки соат кўрмоқ учун йигирма кун йўл кетиб ва юз лирани сарф этар. Ҳозир бу ажиб, дўстсиз замонда самимий қирқ-эллик дўстини бирдан бир-икки ой кўрмоқ ва Алло учун субат этмоқ ва ақиқий бир тасалли олиб бермоқ, албатта бошимизга келган бу машаққатлар ва молиявий йўқотишлар унга қарши жуда арзон тушар, аамияти қолмас. Мен ўзим бу ердаги қардошларимдан ўн сана фироқдан сўнгра биттасини кўрмоқ учун бу машаққатни қабул этар эдим. Шикоят қадарни танқид ва ташаккур қадарга таслимдир.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Модомики охират учун, хайр учун, ибодат ва савоб учун, иймон ва охират учун Рисола-и Нур ила боғлангансиз. Албатта бу оғир шароит остида ар бир соати йигирма соат ибодат укмида ва у йигирма соат эса Қуръон ва иймон хизматидаги маънавий мужоада айсияти ила юз соат қадар қийматдор ва юз соат эса бундай ар бири юз одам қадар аамиятли бўлган ақиқий мужоид қардошлар ила кўришмоқ ва ухувват адини қилмоқ, қувват бермоқ ва олмоқ ва тасалли этмоқ ва тасалли топмоқ ва ақиқий бир тасонуд ила қудсий хизматга саботкорона давом этмоқ ва гўзал сажияларидан фойдаланмоқ ва Мадрасат-уз Заронинг шогирдлигига лаёқат қозонмоқ учун очилган бу имтион мажлиси бўлган шу Мадраса-и Юсуфияда тайинини ва қадар жиатидан тақдир этилган қисматини олмоқ ва тақдир этилган ризқини емоқ ва у овқатда савоб қозонмоқ учун бу ерга келганингизга шукр этмоқ лозимдир. Бутун машаққатларга қарши мазкур фойдаларни ўйлаб, сабр ва тааммул ила муқобала этмоқ керакдир.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ, саботли ва вафодор қардошларим!
Сизни ранжитмоқ ёки моддий бир тадбир қилмоқ учун эмас, балки маънавий дуо ширкатингиздан янада зиёда фойдаланишим учун ва сизнинг ам янада зиёда совуққонлик ва этиёт ва сабр ва тааммул ва шиддат ила тасонудингизни муофаза учун бир олимни баён этаманки: Бу ерда бир кунда чекканим машаққат ва азобни Эскишаарда бир ойда чекмас эдим. Дашатли масонлар инсофсиз бир масонни менга ужум қилдирмоқдалар, токи иддатимдан ва қийноқларига қарши "Ортиқ етар" дейишимдан бир баона топиб, золимона тажовузларига бир сабаб кўрсатиб ёлғонларини яширсинлар. Мен ориқо бир эсони Илоий асари бўлиб шокирона сабр қилмоқдаман ва қилишга ам қарор бердим.
Модомики биз қадарга таслим бўлиб, бу машаққатларни
Азиз қардошларим! Биринчи-охирги тавсиямиз, тасонудингизни му офаза; аноният, менлик, рақобатдан чекиниш ва совуққонлик ва этиётдир.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Бу прокурорнинг айбномасидан тушунилдики, укуматнинг баъзи рукнларини алдаб бизга қарши чорлаган яширин динсизларнинг режалари натижасиз қолиб ёлғон чиқди. Ҳозир баона сифатида жамиятчилик ва комитетчилик тумати ила ёлғонларини ёпишга аракат қилмоқдалар ва бунинг бир асари сифатида мен билан еч кимни кўриштирмаётирлар. Гўё кўришган бирдан биздан бўлар. Ҳатто катта маъмурлар ам кўп чекинмоқдалар ва менга машаққат бердирмоқ ила ўзларини амирларига севдирмоқдалар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Мен гарчи сиз билан суратан кўришолмаётирман, фақат сизнинг яқинингизда ва баробар бир бинода бўлганимдан жуда бахтиёрман ва муташаккирман ва ихтиёрим бўлмасдан баъзан керакли тадбирлар эслатилар. Жумладан бириси: Ёнимдаги камерага масонлар тарафидан ам ёлғончи, ам жосус бир мабус юборилган. Тахриб осон бўлишидан, хусусан бундай адабсиз ёшларда у ариф менга кўп машаққат бериши ва у ёшларни бузиши ила билдимки: Сизларнинг иршод ва ислоларингизга қарши динсизлар фасодга йўлиқтиришга ва ахлоқларни бузишга аракат қилмоқдалар. Бу вазиятга қарши ғоят этиёт ва мумкин бўлгани қадар эски мабуслардан ранжимаслик ва ранжитмаслик ва иккиликка майдон бермаслик ва совуққонлик ва тааммул этмоқ ва иложи борича бизнинг дўстлар ухувватларини ва тасонудларини тавозуъ ила ва мавият ила ва тарки аноният ила қувватлантирмоқ ғоят лозим ва зарурийдир. Дунё ишлари ила машғул бўлмоқ менга озор беради, сизнинг қобилиятингизга эътимод этиб зарурат бўлмасдан қаролмайман.
Саид Нурсий
Қардошларим!
Ҳар э тимолга қарши бу эрталаб эслатилган бир масалани баён этмоқ лозим келди. Бизнинг Қуръондан олганимиз ақиқатлар Қуёш, кундуз каби шак ва шуба ва қарорсизликни кўтармаганини йигирма йилдан бери "Ажабо, динсиз файласуфлар менга қарши нима дейдилар ва таянганлари нимадир?" дея нафсим ва шайтоним кўп қидирдилар. Ҳеч бир бурчакда бир камчилик тополмаганларидан сустилар. Ўйлайманки, жуда ассос ва иш ичида бўлган нафс ва шайтонимни сустирган бир ақиқат энг қайсарларни ам сустирар. Модомики биз бундай тебранмас ва энг юксак ва энг катта ва энг аамиятли ва қиймат тақдир этилмас даражада қийматдор ва бутун дунёси ва жони ва жонони баосига берилса яна арзон тушган бир ақиқат учун ва йўлида аракат қилмоқдамиз, албатта бутун мусибатларга ва машаққатларга ва душманларга камоли матонат ила муқобала этишимиз керакдир. Ҳам балки қаршимизга алданган ёки алдатилган баъзи домлалар ва шайхлар ва зоирда тақводорлар чиқартирилар. Буларга қарши вадатимизни, тасонудимизни муофаза қилиб улар ила овора бўлмаслик лозимдир, муноқаша этмаслик керакдир.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Қастамўнуда тақводор бир зот шикоят тарзида деди: "Мен сукут этганман. Эски олимни ва завқларни ва нурларни йўқотганман". Мен ам дедим: Балки тараққий этгансанки, нафсни эркалаган ва ухровий мевасини дунёда тоттирган ва худбинлик иссини берган завқларни, кашфларни орқа қолдириб, янада юксак мақомга, мавият ва тарки аноният ва фоний завқларни қидирмаслик ила учгансан. Ҳа, бир аамиятли эсони Илоий эсонини анониятини ташламаганга ис эттирмасликдир.. токи ужб ва ғурурга кирмасин.
Қардошларим! Бу ақиқатга биноан, бу одам каби ўйлаган ёки усни зоннинг берган порлоқ мақомларни назарга олган зотлар сизларга боқиб ичингизда мавият ва тавозуъ ва хизматкорлик кўйлаги ила кўринган шогирдларни оддий, оми одамлар кўрар ва дер: "Булар-ми ақиқат қарамонлари ва дунёга қарши бас келган? Ҳайот! Булар қаерда, авлиёларни бу замонда ожиз қолдирган бу қудсий хизмат мужоидлари қаерда?" деб дўст бўлса хаёл бузилишига учрар, муориз бўлса ўз мухолафатини ақли топар.
Саид Нурсий
Бадиуззамон Ҳазратлари Денгизли қамоғида экан, ғоят му им тўққиз масалани ичига олган "Мева Рисоласи" ни икки Жума кунида таълиф этгандир. Бу асар Рисола-и Нурнинг ақиқатларини хулосатан жам этган қийматдор бир рисоладир. Қамоқ муддатида Нур талабалари бу Мева Рисоласини кўплаб дафалар ёзмоқ ва ўқимоқ сурати ила машғул бўлганлар. Ва олдин ғоят яширин бўлиб гугурт қутилари ичига ёзилиб камералар орасида нашр этилган Мева Рисоласи, кейинчалик ғоят қийматли ва манфаатли ва қамоқларга тарёқ каби фойдали бўлгани тушунилиши ила эркин ёзилган. Денгизли Макамасига, Темйиз Макамасига ва Анқара мақомларига Рисола-и Нурнинг ақиқий мудофааси бўлиб юборилгандир.
Денгизли қамоғида жуда му им таъсири бўлгани ва ташиган қудсий иймон ақиқатлари эътибори ила бир жиатда Денгизли бароатига васила бўлгани учун, аамиятига биноан бу Мева Рисоласидан Олтинчи ва Еттинчи Масалаларининг бу ерга киритилиши муносиб кўрилгандир.
Рисола-и Нурнинг кўп ерларида изо и ва адсиз қатъий буронлари бўлган Иймони Билло рукнининг мингларча куллий буронларидан биргинасига қисқача бир ишорадир.
Қастамўнуда лицей талабаларидан бир гуру и ёнимга келди. "Бизга Холиқимизни таниттир, муаллимларимиз Аллодан бахс этмаётирлар",- деди. Мен дедим: Сизлар ўқиётган фанлардан ар фан ўзига хос тили ила давомли равишда Аллодан бахс этиб, Холиқни таниттирадилар. Муаллимларни эмас, уларни тингланглар.
Масалан: Қандайки мукаммал бир дорихона бўлса ва ар идишида ғаройиб ва сезгир мезонлар ила ўлчанган аётдор маъжунлар ва тарёқлар бўлса, шубасиз ғоят маоратли ва кимёгар ва акийм бир доричини кўрсатар. Айнан шунингдек, Ер Курраси дорихонасида мавжуд тўрт юз минг хил наботот ва айвонот идишларидаги жонли маъжунлар ва тарёқлар жиати ила бу бозордаги дорихонадан қай даража ортиқ мукаммал ва буюк бўлиши нисбатида, ўқиётганингиз тиб фани миқёси ила Ер Курраси энг буюк дорихонасининг доричиси бўлмиш Ҳакийми Зулжалолни атто кўр кўзларга ам кўрсатар, таниттирар.
Ҳам масалан: Қандайки бир ғаройиб фабрикаки, минглаб хилма-хил матоларни оддий бир моддадан тўқиса, шаксиз бир фабрикачини ва ма оратли ускуначини таниттирар. Айнан шунингдек, Ер Курраси деб аталувчи юз минглаб бошли, ар бошида юз минглаб мукаммал фабрика бўлган бу сайёр Раббоний ускуна қай даражада бу инсон фабрикасидан катта, мукаммал бўлса, шу даража ўқиётганингиз ускуначилик фани миқёси ила Ер Куррасининг устасини ва соибини билдирар ва таниттирар.
Ҳам масалан, қандайки ғоят мукаммал минг бир хил озуқалар атрофидан жалб этиб ичида мунтазам бир тарзда терилган ва озирлаб қўйилган таъминот омбори ва дўкон, шаксиз бир фавқулодда бир таъминот ва озуқа эгасини ва соибини ва маъмурини билдирар. Айнан шунингдек, бир йилда йигирма тўрт минг йиллик бир доирада ғоят интизом ила саёат этган ва юз мингларча бошқа-бошқа озуқалар истаган тоифаларни ичига олган ва саёати ила мавсумларга кириб чиқиб, баорни улкан бир вагон каби минглаб бошқа-бошқа таомлар ила тўлдириб, қишда озуқалари тугаган бечора жонзотларга келтирган ва Ер Курраси дейилган бу Рамоний таъминот омбори ва Субоний бир кема ва минг бир хил жиозларни ва молларни ва консерва қутиларини ташиган бу омбор ва Раббоний дўкон қай даража у фабрикадан катта ва мукаммал бўлса, ўқиётганингиз ва энди ўқийдиганингиз таъминот фани миқёси ила, ўша қатъиятда ва ўша даражада Ер Курраси омбори соибини, мутасаррифини, мудаббирини билдирар, таниттирар, севдирар.
Ҳам қандайки тўрт юз минг миллат ичида бўлган ва ар миллатнинг кўнгли тусаган озуқаси бошқа ва истеъмол этган қуроли бошқа ва кийган кийими бошқа ва таълимоти бошқа ва бўшалиш вақтлари бошқа бўлган бир қўшиннинг мўъжизакор бир қўмондони, бир ўзи бутун у бошқа-бошқа миллатларнинг бошқа-бошқа озуқаларини ва турли-туман аслааларини ва кийимларини ва жиозларини, еч бирини унутмасдан ва чалкаштирмасдан берган у ажиб қўшин ва лашкарго, шубасиз яққол у ғаройиб қўмондонни кўрсатар, тақдиркорона севдирар. Айнан шунингдек, замин юзининг лашкаргоида ва ар баорда янгидан қурол остига олинган бир янги Субоний қўшинда, наботот ва айвонот миллатларидан тўрт юз минг навининг хилма-хил кийими, озуқаси, аслааси, таълим ва бўшалишлари ғоят мукаммал ва мунтазам ва еч бирини унутмасдан ва чалкаштирмасдан биргина қўмондони аъзам томонидан берилган Ер Куррасининг баор лашкаргои, қай даражада мазкур инсон қўшини ва лашкаргоидан катта ва мукаммал бўлса, сизнинг ўқийдиганингиз аскарлик фани миқёси ила диққатли ва ақли бошида бўлганларга шу даража Ер Куррасининг Ҳокимини ва Раббини ва Мудаббирини ва Қўмондони Ақдасини айратлар ва тақдислар ила билдирар ва тамид ва тасбе ила севдирар.
Ҳам қандайки: Бир ғаройиб ша арда миллионлаб электр чироқлари аракатланиб ар ерни кезарлар. Ёниш моддалари тугамайдиган тарздаги элекрт чироқлари ва фабрикаси, шаксиз, очиқчасига электрни идора этган ва сайёр чироқларни ясаган ва фабрикани қурган ва ёниш моддаларини келтирган бир мўъжизакор устани ва фавқулодда қудратли бир электрчини айратлар ва табриклар ила таниттирар, олқишлар ила севдирар. Айнан шунингдек, бу олам шарида дунё саройининг шифтидаги юлдуз чироқлари, бир қисми, астрономиянинг айтишича, Ер Куррасидан минг баробар катта ва замбарак ўқидан етмиш баробар тез аракат этганлари олда, интизомини бузмаётир, бир-бирига тўқнашмаётир, сўнмаётир, ёниш моддалари тугамаётир. Ўқиётганингиз астрономия фанининг айтишига кўра, Ер Куррасидан бир миллион мартадан зиёд катта ва бир миллион йилдан зиёд яшаётган ва бир Рамоннинг мусофирхонасида бир чироқ ва ўчоқ бўлган Қуёшимизнинг ёнишининг давоми учун, ар кун Ер Куррасининг денгизлари қадар керосин ва тоғлари қадар кўмир ёки минг Ер қадар ўтин йиғинлари лозимдирки, сўнмасин. Ва уни ва у каби юксак юлдузларни керосинсиз, ўтинсиз, кўмирсиз ёндираётган ва сўндирмаётган ва баробар катта тезликда кездираётган ва бир-бирига тўқнаштирмаётган бир ниоясиз қудратни ва салтанатни, ишиқ бармоқлари ила кўрсатган бу коинот шари муташамидаги дунё саройининг электр чироқлари ва уларнинг идораси, у мисолдан қай даражада катта ва мукаммал бўлса, сизлар ўқиётган ва ё энди ўқийдиганингиз электр фани миқёси ила бу коинот аъзамий намойишгоининг Султонини, Мунаввирини, Мудаббирини, Сонеъини, у нуроний юлдузларни шоид кўрсатиб таниттирар. Тасбеот ила, тақдисот ила севдирар, парастиш эттирар.
Ҳам масалан, қандайки бир китоб бўлсаки: Бир сатрида бир китоб майин қилиб ёзилган ва ар бир калимасида майин қалам ила бир Қуръон сураси ёзилган, ғоят маънодор ва бутун масалалари бир-бирини қувватлантирар ва котибини ва муаллифини фавқулодда маоратли ва иқтидорли кўрсатган бир ажойиб мажмуа шаксиз, кундуз каби котиб ва мусаннифини камолоти ила, унарлари ила билдирар, таниттирар. Машаалло, Баракалло жумлалари ила тақдир эттирар.
Айнан шунингдек, бу коинот буюк китобики, биргина са ифаси бўлган замин юзида ва биргина шакли бўлган баорда уч юз минг бошқа-бошқа китоблар укмидаги уч юз минг наботий ва айвоний тоифаларни баробар, бир-бири ичида янглишсиз, хатосиз, адаштирмасдан, чалкаштирмасдан мукаммал, мунтазам ва баъзан дарахт каби бир калимада бир қасидани ва данак каби бир нуқтада бир китобнинг бутун мундарижасини ёзган бир қалам ишлаганини кўзимиз ила кўриб турганимиз бу бениоят маънодор ва ар калимасида кўп икматлар бўлган шу коинот китоби ва бу мужассам Қуръони Акбари Олам мазкур мисолдаги китобдан қай даражада буюк ва мукаммал ва маънодор бўлса, шу даража сизлар ўқиётган табиат фани ва мактабда феълан ўқишга киришганингиз қироат фани ва китобат фани кенг миқёслари ва дурбин кўзлари ила бу коинот китобининг наққошини, котибини адсиз камолоти ила таниттирар. "Аллоу Акбар" жумласи ила билдирар, "Субаналло" тақдиси ила таъриф этар, "Аламдулилла" санолари ила севдирар. Хуллас, бу фанларга қиёсан, юзлаб фанлардан ар бир фан кенг миқёси ва хусусий ойнаси ила ва дурбинли кўзи ила ва ибратли назарлари ила бу коинотнинг Холиқи Зулжалолини исмлари ила билдирар. Сифатини, камолотини таниттирар.
"Инсон минглаб хил аламлар ила алам чекадиган ва минглаб нав лаззатлар ила лаззатланадиган бир жонли ускуна ва ғоят даража ожизлиги ила баробар адсиз моддий, маънавий душманлари ва ниоясиз фақирлиги ила баробар адсиз зоирий ва ботиний этиёжлари бўлган ва доимо завол ва фироқ таъзирларини еган бир бечора махлуқ экан, бирдан иймон ва убудият ила шундай бир Подшои Зулжалолга боғланиб бутун душманларига қарши бир таянч нуқтаси ва бутун ожатларига мадор бир мадад нуқтасини топиб, аркас мансуб бўлган хўжайинининг шарафи, мақоми ила фахрлангани каби, у ам шундай ниоясиз Қодийр ва Раийм бир Подшога иймон ила боғланса ва убудият ила хизматига кирса ва ажалнинг ўлим эълононини ўзи учун озодлик рухсатномасига айлантирса, нақадар мамнун ва миннатдор ва нақадар шукр этар шаклда фахрланиши мумкин, қиёс этингиз".
Бир замон Қастамўнуда "Холиқимизни бизларга таниттир" деган лицей талабаларига собиқ Олтинчи Масалада мактаб фанларининг тиллари билан берган дарсни Денгизли қамоқхонасида мен билан кўришиб билган ма буслар ўқидилар. Тўлиқ бир иймоний қаноат олганларидан охиратга бир иштиёқ ис этдиб, "Бизга охиратимизни ам тўлиқ билдир. Токи нафсимиз ва замоннинг шайтонлари бизни йўлдан чиқармасинлар, бошқа бундай қамоқларга солмасинлар" дедилар. Ва Денгизли қамоқхонасидаги Рисола-и Нур шогирдларининг ва собиқан Олтинчи Масалани ўқиганларнинг орзулари ила охират рукнининг ам бир хулосасининг баёни лозим келди. Мен ам Рисола-и Нурдан бир қисқача хулоса ила дейманки:
Қандайки Олтинчи Масалада биз Холиқимизни ердан, самовотдан сўрадик, улар фанларнинг тиллари ила Қуёш каби Холиқимизни бизга таниттирдилар. Айнан биз ам, охиратимизни бошда у билганимиз Раббимиздан, сўнг Пайғамбаримиздан, сўнг Қуръонимиздан, сўнг бошқа пайғамбарлар ва муқаддас китоблардан, сўнг малоикалардан, сўнг коинотдан сўраймиз. Мана, биринчи мартабада охиратни Аллодан сўраймиз. У ам бутун юборган элчилари ила ва фармонлари ила ва бутун исмлари ила ва сифатлари ила "а, охират бордир ва сизларни у ерга чорламоқдаман" фармон қилмоқда. Ўнинчи Сўз ўн икки порлоқ ва қатъий ақиқатлар ила бир қисм исмларнинг охиратга доир жавобларини исбот ва изо этган. Бу ерда у изога биноан ғоят қисқа бир ишора этамиз.
Ҳа, модомики еч бир салтанат йўқдирки, у салтанатга итоат этганларга мукофоти ва исён этганларга жазоси бўлмасин. Албатта, мутлақ рубубият мартабасида бир сармадий салтанатнинг у салтанатга иймон ила интисоб ва итоат ила фармонларига таслим бўлганларга мукофоти ва у иззатли салтанатни куфр ва исён ила инкор этганларга эса жазоси у рамат ва жамолига, у иззат ва жалолига лойиқ бир тарзда бўлади дея "Раббул Оламийн" ва "Султон-уд Дайён" исмлари жавоб бермоқдалар.
Ҳам модомики Қуёш каби, кундуз каби замин юзида бир умумий ра мат ва иотали бир шафқат ва карамни кўзимиз ила кўрмоқдамиз. Масалан, у рамат ар баорда умум дарахтларни ва мевали набототларни Жаннат урийлари каби кийдириб, безаб, қўлларига ар хил меваларни бериб бизларга узатиб "қани олинглар, енглар" дегани каби, бир заарли ашарот қўли билан бизларга шифоли, ширин асални едиргани ва қўлсиз бир қуртнинг қўли ила энг юмшоқ ипакни бизларга кийдиргани каби, бир овуч қадар кичик чекирдакларда, тухумчаларда минглаб ботмон таомларни бизлар учун сақлаган ва этиёт заираси қилиб у кичкина манзилларда жойлаштирган бир рамат, бир шафқат, албатта еч шуба йўқки, шу даража нозанинона парвариш қилган бу севимли ва миннатдорлари ва парастишкорлари бўлган мўъмин инсонларни иъдом этмас. Балки уларни янада порлоқ раматларга мазар этмоқ учун дунё аёти вазифасидан бўшатар дея "Раийм" ва "Карийм" исмлари саволларимизга жавоб бермоқдалар, "Жаннат ақдир" демоқдалар.
Ҳам модомики биз кўзимиз билан кўраётирмизки: Умум махлуқларда ва замин юзида шундай бир икмат қўли ишлаётганини ва шундай бир адолат ўлчовлари ила ишлар бўлмоқдаки, башар ақли унинг ашаматини тушунолмайди. Масалан: Инсоннинг минглаб жиозларига тоқилган икматларидан ёлғиз бир кичик уруғ қадар қувва-и офизасида бутун тарихча-и аётини ва унга алоқадор бўлган адсиз одисаларни у қуттичасида ёзиб, уни бир кутубхона укмига келтириб ва инсоннинг ашрда макамаси учун нашр бўладиган амаллар дафтарининг бир кичик ужжати бўлиб ар вақт хотирлатмоқ сири ила ар инсоннинг қўлига бериб миясининг ичига қўйган бир азалий икмат ва бутун маснуъотга ғоят аниқ мезонлар ила аъзоларини жойлаштирган, микробдан каркидонга, чивиндан симурғ қушига, бир гулли набототдан миллиардлар, триллионларча гуллар очган баор гулига қадар исрофсиз ўлчовлар ила бир уйғунлик, бир мувозана, бир интизом ва бир жамол ичида маснуоътни бир санъат гўзаллиги қилган ва ар жонзотнинг аёт уқуқини мукаммал мезон ила берган, яхшиликларга гўзал натижалар ва ёмонликларга ёмон натижалар бердирган ва Одам замонидан бери тоғий ва золим қавмларга берган жазолар ила ўзини жуда қувватли намоён эттирган бир сармадий адолат, албатта ва еч шуба келтирмаски: Қуёш кундузсиз бўлмагани каби у азалий икмат, у сармадий адолат охиратсиз бўлмайдилар ва ўлимда энг золимларнинг ва энг мазлумларнинг бир тарзда кетишларидаги оқибатсиз бир дашатли ақсизликка, адолатсизликка ва икматсизликка еч бир жиат ила тўғри келмайдилар дея "Ҳакийм" ва "Ҳакам" ва "Адл" ва "Одил" исмлари бизнинг саволимизга қатъий жавоб бермоқдалар.
Ҳам модомики бутун жонли махлуқларнинг қўллари етишолмаган ва иқтидорлари доирасида бўлмаган бутун ожатларини, бутун фитрий талабларини бир нави дуо исобланган фитрий истеъдод ва зарурий этиёж тиллари ила истаганлари вақтда, ғоят раим ва эшитгувчи ва шафқатли бир ғайбий қўл тарафидан берилганидан ва ихтиёрий бўлган инсонлар дуоларининг, хусусан аваслар ва набийлар дуоларининг ўнтасидан олти-еттитасининг одатдан ташқари мақбул бўлишидан қатъий англашиладики, ар дардлининг оини, ар мутожнинг дуосини эшитган ва тинглаган бир Самиъ ва Мужиб парда орқасида бор, боқарки, энг кичик бир жонзотнинг энг кичик бир этиёжини кўрар ва энг яширин бир оини эшитар, шафқат этар, феълан жавоб берар, мамнун этар. Албатта ва ар олда еч бир шуба этимоли қолмаски, махлуқларнинг энг аамиятлиси бўлган нави инсоннинг энг аамиятли ва умумий ва умум коинотни ва умум асмо ва сифати Илоияни алоқадор этган ухровий бақога оид дуоларини ичига олган ва нави инсоннинг Қуёшлари ва юлдузлари ва қўмондонлари бўлган бутун пайғамбарларни орқасига олиб уларга дуосига "омин, омин" дедирган ва умматидан ар кун ар диёнатли шахс еч бўлмаса неча марта унга саловот келтириш билан унинг дуосига "омин, омин" деган ва балки бутун махлуқот у дуосига иштирок этиб "Ҳа ё Раббана! Истаганини бер, биз ам унинг истаганини истаймиз" дейдилар. Бутун бу рад этилмас шароит остида ухровий бақо ва абадий саодат учун Муаммад Алайиссалоту Вассаламнинг ашрнинг адсиз керактирувчи сабабларидан ёлғиз биргина дуоси Жаннатнинг вужудига ва баорнинг ижоди қадар қудратига осон бўлган охиратнинг ижодига етарли бир сабабдир дея "Мужиб" ва "Самиъ" ва "Раийм" исмлари бизнинг саволимизга жавоб берадилар.
Ҳам модомики кундуз яққол равишда Қуёшни кўрсатгани каби, замин юзида мавсумларнинг алмашинишида куллий ўлмоқ ва тирилмоқда парда орқасида бир Мутасарриф ғоят интизом ила катта Ер Куррасини бир боғча, балки бир дарахт осонлигида ва интизомида ва азаматли ба орни бир гул осонлигида ва мезонли зийнатида ва замин саифасида уч юз минг ашр ва нашрнинг намуна ва мисолларини кўрсатган уч юз минг китоб укмидаги наботот ва айвонот тоифаларини унда ёзар, баробар ва бир-бири ичида адашмасдан, аралаш экан аралаштирмасдан, бир-бирига ўхшаши билан баробар алмаштирмасдан, сафсиз, хатосиз, мукаммал, мунтазам, маънодор ёзган бир қудрат қалами бу азамати ичида адсиз бир рамат, ниоясиз бир икмат ила ишлагани каби, улкан коинотнинг бир хонаси каби инсонга мусаар этмоқ ва безамоқ ва тўшамоқ ва у инсонни халифа-и замин қилиб тоғ ва кўк ва ер олишдан чекинганлари омонати куброни унга бериши ва бошқа жонзотларга бир даража зобитлик мартабаси ила мукаррам этиши ва хитоботи Субониясига ва субатига мушарраф қилиши ила юксак бир мақом бергани ва бутун самовий фармонларда унга абадий саодатни ва ухровий бақони қатъий ваъда бергани ва ад этгани олда, албатта ва еч бир шуба йўқки, баор қадар қудратига осон бўлган дори саодатни у мукаррам ва мушарраф инсонлар учун очади ва яратади ва ашр ва қиёматни келтиради дея Муйи ва Мумит ва Ҳай ва Қайюм ва Алийм исмлари Холиқимиздан сўраганимизда жавоб берадилар.
Ҳа, ар барорда бутун дарахтларни ва ўтларнинг илдизларини айнан тирилтирмоқ ва наботий ва айвоний уч юз минг нав ашрнинг ва нашрнинг намуналарини ижод этган бир қудрат, Муаммад ва Мусо Алайимассалоту Вассаламларнинг ар бирининг умматининг ўтказган минг йиллик замонни қарши-қаршига хаёлан келтирилиб қаралса, ашрнинг ва нашрнинг минг мисолини ва минг далилини икки минг баорда {(Ҳошия) Собиқ ар бир баор қиёмати бўлган, ўлган ва кейинги баор унинг ашри укмидадир.} кўрсатгани кўрилади. Ва бундай бир қудратдан ашри жисмонийни узоқ кўрмоқ минг даража кўрлик ва ақлсизликдир.
Ҳам модомики нави башарнинг энг маш урлари бўлган бир юз йигирма тўрт минг пайғамбарлар иттифоқ ила абадий саодатни ва ухровий бақони Жаноби Ҳақнинг минглаб ваъда ва адларига таянган олда эълон этиб мўъжизалари ила тўғри эканликларини исбот этганлари каби, адсиз авлиёлар кашф ила ва завқ ила айни ақиқатга имзо босадилар. Албатта, у ақиқат Қуёш каби зоирдир, шуба этган девона бўлар. Ҳа, бир фанда ва бир санъатда мутахассис бир-икки зотнинг у фан ва у санъатга оид укмлари ва фикрлари унда ихтисоси бўлмаган минг одамнинг, атто бошқа фанларда олим ва мутахассис ам бўлсалар, мухолиф фикрларини укмдан туширганлари каби, бир масалада, масалан, рамазон илолини шубали кунда исбот этмоқ ва "Сут консерваларига ўхшаган индистон кокоси боғининг рўйи заминда бор" дея даъво этишда икки исбот этувчи минг инкор этувчи ва рад этувчиларга ғалаба этиб даъвони қозонарлар. Чунки исбот этган ёлғиз бир индистон кокосини ва ёхуд манзилини кўрсатса, осонлик билан даъвони қозонар. Уни рад ва инкор этган бутун рўйи заминни қидирмоқ, титкиламоқ ила еч бир ерда топилмаганини кўрсатиш билан даъвосини исбот этиши мумкинлиги каби, Жаннатни ва дори саодатни хабар ва исбот этган ёлғиз бир изини кинодаги каби кашфан бир соясини, бир жилвасини кўрсатиш билан даъвони исботлагани олда уни рад ва инкор этган бутун коинотни ва азалдан абадга қадар замонларни кўрмоқ ва кўрсатмоқ ила фақат инкорини ва радини исбот ила даъвони қозона олар. Ва бу аамиятли сирдандирки, хусусий бир ерга қарамаган ва иймоний ақиқатлар каби умум коинотга боққан радлар, инкорлар (зотида маол бўлмаслик шарти ила) исбот этилмас дея тақиқ али иттифоқ этиб бир асосий дастур қабул этганлар.
Хуллас, бу қатъий ақиқатга биноан, минглаб файласуфларнинг мухолиф фикрлари бундай иймоний масалаларда биргина мухбири содиққа қарши еч бир шуба, атто васваса бермаслик лозим экан, бир юз йигирма минг исбот этувчи мутахассислар ва мухбири содиқлар ва адсиз ва ниоясиз исботловчи ва мутахассис ақиқат али ва тақиқ али иттифоқ эттиклари иймон рукнларида ақли кўзига тушган, қалбсиз, маънавиятдан узоқлашган, кўр бўлган бир нечта файласуфнинг инкорлари ила шубага тушишнинг қай даража амоқлик ва девоналик бўлганини қиёс этинглар.
Ҳам модомики кўзимиз ила, кундуз каби ам нафсимизда, ам атрофимизда бир рамати омма ва бир икмати шомила ва бир инояти доима мушоада этмоқдамиз ва дашатли бир салтанати рубубият ва диққатли бир адолати олия ва иззатли ижрооти жалолиянинг асарларини ва жилваларини кўрмоқдамиз. Ҳатто бир дарахтнинг мевалари ва гуллалари саноғича у дарахтга икматлар тоққан бир икмат ва ар бир инсоннинг жиозлари ва туйғулари ва қуввалари ададича эсонларни, инъомларни унга боғлаган бир рамат ва қавми Ну ва Ҳуд ва Соли Алайимуссалом ва қавми Од ва Самуд ва Фиръавн каби осий миллатларга жазо берган ва энг кичик бир жонзотнинг аққини муофаза этган иззатли ва иноятли бир адолат ва
ояти азаматли бир иъжоз билан дер:
Қандайки икки қарорго да ётган ва турган муте аскарлар бир қўмондоннинг чақириши билан қурол бошига ва вазифа бошига сур овози билан келишлари каби, бу икки қароргонинг мисолида ва амрга итоатида улкан самовот ва Ер Курраси Султони Азалийнинг аскарларига икки муте қарорго каби, қай вақт Ҳазрати Исрофил Алайиссаломнинг сурлари ила у қароргода ўлим билан ётганлар чақирилса, дарол жасад либосларини кийиб ташқари чиқишларини исбот этиб кўрсатган ар баорда Ер қароргои ичидагилар чақмоқ малагининг сури ила айни вазиятни кўрсатиши билан ниоясиз азамати тушунилган бир салтанати рубубият, албатта ва албатта ва ар олда ва еч шуба келтирмаски, Ўнинчи Сўзда исботига биноан у рамат ва икмат ва иноят ва адолат ва салтанати сармадиянинг ғоят қатъий истаганлари дори охират ва доира-и ашру нашрнинг очилмаслиги билан у ниоясиз жамоли рамат ниоясиз бир чиркин мараматсизликка инқилоб этиши ва у адсиз камоли икмат адсиз нуқсонли абасиятга ва фойдасиз исрофларга айланиши ва ғоят ширин иноят ғоят аччиқ хиёнатларга айланиши ва у ғоят мезонли ва аққониятли адолат ғоят шиддатли зулмларга ўзгариши ва у ғоят даражада ашаматли ва қувватли салтанати сармадия пастга қулаши ва ашрнинг келмаслиги билан бутун ашамати йўқолиши ва камолоти рубубияти ожизлик ва нуқсон билан доғли бўлиши, еч бир имкон жиати йўқ, еч бир ақл этимол бермас, юз маол ичида бирдан топилар, имкон доираси хорижида ботил ва имконсиздир. Чунки нозанин ва ноздор парваришлаган ва ақл ва қалб каби жиозлар ила абадий саодатга ва охиратда доимий бақога иштиёқ иссини бергани олда уни абадий иъдом этмоқ нақадар ақсиз бир мараматсизлик ва унинг ёлғиз миясига юзлаб икматлар ва фойдалар тоққани олда уни тирилтирмаслик билан бутун жиозларини ва минглаб фойдалари бўлган истеъдодларини оқибатсиз бир ўлим билан фойдасиз, нажотсиз, натижасиз, икматсиз бутун-бутун исроф этмоқ қай даража икматга зид ва минглаб ваъид ва адларини ўрнига келтирмаслик билан, асло, ожизлигини ва жоиллигини кўрсатмоқ нақадар у ашамати салтанатга ва у камоли рубубиятга зиддир, ар ақл соиби англар. Буларга қиёсан иноят ва адолатни татбиқ айла.
Хуллас, Холиқимиздан сўраганимиз охиратга доир саволимизга Ра мон, Ҳакийм, Адл, Карийм ва Ҳоким исмлари мазкур ақиқат ила жавоб бермоқдалар, шак-шубасиз, Қуёш каби охиратни исбот этмоқдалар.
оятидаги тўрт муаззам ақиқатларни амма нарсада кўрсатиб офизиятни аъзамий даражада ва ашрни баор осонлигида ва қатъиятида бизларга дарс берар.
Айнан шунинг каби, Ер Курраси санавий мавсумлар жи атидан бир дарахтдир. Исми Аввал жилваси ила куз мавсумида офизиятга омонат этилган бутун тухумлар ва уруғлар баор чойшабини кийган замин юзининг миллиардлаб шох, илдиз, мева берган ва гул очган дарахтининг ташкилотига доир Илоий амрларнинг мажмуачалари ва қадардан келган дастурларнинг рўйхатлари ва ўтган ёзнинг қилган вазифаларининг кичкина амаллари саифаси ва хизматлар дафтаридирки, очиқчасига бир Ҳофизи Зулжалоли Вал Икромнинг адсиз қудрат, адолат, икмат, рамат ила ишлаганини кўрсатади.
Ҳам ер шари санавий аёти хусусияти ила бир дарахт бўлгани ва у тўрт исм ичида офизиятни ва у билан ашрнинг эшигига бир калит бўлгани каби, айнан шунингдек даврлар ва дунё аёти жиати ила яна мевалари охират бозорига юборилган бир мунтазам дарахтдир. Ва у тўрт исмга шундай бир мазар, бир ойна ва охиратга кетган бир йўл очарки, кенглигини иотага ва таъбирга ақлимиз етарли эмасдир. Ёлғиз бу қадар айтамиз: Қандайки бир соатнинг сонияларни ва дақиқаларни ва соатларни ва кунларни санаган афталик соатнинг кўрсатгичлари бир-бирига ўхшар, бир-бирини исбот этар. Сонияларнинг аракатини кўрган бошқа чархларнинг аракатларини тасдиқ этишга мажбур бўлар. Айнан шунинг каби, самовот ва ернинг Холиқи Зулжалолининг энг катта соати бўлган бу дунёнинг сонияларини санаган кунлар ва дақиқаларини исоблаган саналар ва соатларини кўрсатган асрлар ва кунларини билдирган даврлар бир-бирига ўхшар, бир-бирини исбот этар. Ва бу кечанинг наори ва бу қишнинг баори қатъиятида фоний дунёнинг қоронғули қишининг боқий бир баори ва сармадий бир наори келишини адсиз намуналар ила хабар берар дея Ҳофиз исми ила
исмлари биз Холиқимиздан сўраганимиз ашр масаласига мазкур ақиқат ила жавоб бермоқдалар.
Ҳам модомики кўзимиз ила кўрмоқдамиз ва ақлимиз билан тушунмоқдамизки:
ИНСОН шу коинот дарахтининг энг сўнг ва энг жамиятли меваси
ва ақиқати Муаммадия Алайиссалоту Вассалам жиати ила асл уруғи
ва коинот Қуръонининг ояти куброси
ва Исми Аъзамни ташиган оят-ул курсиси
ва коинот саройининг энг мукаррам мусофири
ва у саройдаги бошқа яшовчиларга тасарруфда изнли энг фаол маъмури
ва коинот ша рининг замин маалласининг боғида ва экинзорида кирим ва сарфиётига ва экиш ва экилишига назорат маъмури
ва юзлаб фанлар ва минглаб санъатлар ила жи озлантирилган энг шовқинли ва масъулиятли нозири
ва коинот ўлкасининг Ер мамлакатида Подшо и Азал ва Абаднинг ғоят диққат остидаги бир тафтишчиси, бир нави Ернинг халифаси
ва жузъий ва куллий аракати қайд этилган бир мутасаррифи
ва само ва Ер ва тоғнинг кўтаришдан чекинганлари омонати куброни бўйнига олган
ва олдида икки йўл очилган, бир йўлда жонзотларнинг энг бадбахти ва бошқасида энг бахтиёри, жуда кенг бир убудият ила мукаллаф бир абди куллийси
ва Коинот Султонининг Исми Аъзамига маз ар ва бутун исмларига энг жомеъ бир ойнаси
ва хитоботи Суб ониясига ва гаплашишларига энг тушунадиган бир хос мухотоби
ва коинотнинг жонзотлари ичида энг зиёда э тиёжлиси
ва адсиз фақирлиги ила ва ожизлиги ила баробар адсиз мақсадлари ва орзулари ва ниоясиз душманлари ва уни хафа қилган зарарли нарсалари бўлган бир бечора жонзоти
ва истеъдод жи атидан энг бойи ва аёт лаззати жиатидан энг аламзадаси ва лаззатлари дашатли аламлар ила қўшилган
ва бақога энг зиёда муштоқ ва му тож ва энг кўп лойиқ ва ақдор ва давомни ва абадий саодатни адсиз дуолари ила истаган ва ёлворган ва бутун дунё лаззатлари унга берилса, унинг бақога қарши орзусини қондиролмаган
ва унга э сонлар қилган Зотни парастиш даражасида севган ва севдирган ва севилган жуда ориқо бир мўъжиза-и қудрати Самадония ва бир ажиба-и хилқат
ва коинотни ичига олган ва абадга кетмоқ учун яратилганига бутун инсоний жи озлари шаодат этган, бундай йигирмата куллий ақиқатлар ила Жаноби Ҳақнинг Ҳақ исмига боғланган ва энг кичик жонзотнинг энг жузъий этиёжини кўрган ва ниёзини эшитган ва феълан жавоб берган Ҳофизи Зулжалолнинг Ҳофиз исми ила доимо амаллари қайд этилган ва коинотни алоқадор этадиган феъллари у исмнинг котибини кироми ила ёзилган ва амма нарсадан зиёда у исмнинг диққат назарига мазар бўлган бу инсонлар, албатта ва албатта ва ар олда ва еч бир шуба келтирмаски, бу йигирмата ақиқатнинг укми ила инсонлар учун бир ашр ва нашр бўлади ва Ҳақ исми ила аввалги хизматларининг мукофотини ва гуноларининг жазосини чекади. Ва Ҳофиз исми ила жузъий-куллий қайд остига олинган ар амалидан исобга ва сўроққа тортилади. Ва дори бақода абадий саодат зиёфатгоининг ва доимий шақоват қамоқхонасининг эшиклари очилади. Ва бу оламда кўп тоифаларга қўмондонлик қилган ва аралашган ва баъзан аралаштирган бир зобит тупроққа кириб ар амалидан сўроқ қилинмаслик ва уйғоттирилмаслик учун ётиб сақланилмайди.
Бўлмаса чивиннинг овозини эшитиб яшаш аққини бериш билан феълан жавоб бергани олда, кўк момақалдироғи қувватидаги бақога оид адсиз инсон ақларининг мазкур йигирмата ақиқатлар лисонлари ила этилган ва Аршни ва фаршни ларзага солган дуоларини эшитмаслик ва у адсиз уқуқни зое этмоқ ва чивин қанотининг интизоми шаодати ила чивин қаноти қадар исроф этмаган бир икмат бутун у ақиқатларнинг боғланган инсоний истеъдодларни ва абадга узанган амалларни ва орзуларни ва у истеъдод ва орзуларни парваришлаган коинотнинг жуда кўп робиталарини ва ақиқатларини бутун-бутун исроф этмоқ шундай бир ақсизликдир ва имкон хорижида ва золимона бир чиркинликдирки, Ҳақ ва Ҳофиз ва Ҳакийм ва Жамийл ва Раийм исмларига шаодат этган бутун мавжудод уни рад этар. Юз даража маол ва минг жиат ила маолдир дейдилар. Хуллас, биз Холиқимиздан ашрга оид сўраганимиз саволга Ҳақ, Ҳофиз, Ҳакийм, Жамийл, Раийм исмлари жавоб бериб дерлар: "Биз ақ ва ақиқат бўлганимиз каби ва ам бизга шаодат этган мавжудотнинг тааққуқи каби, ашр ақдир ва муаққақдир".
Ҳам модомики ... яна ёзар эдим, фақат Қуёш каби маълум бўлишидан қисқартирдим.
Хуллас, ўтган мисолларда ва юқорида айтилган моддаларга қиёсан, Жаноби Ҳақнинг юз, балки минг исмларининг коинотга боққан исмларининг ар бириси, қандайки мавжудоддаги ойна ва жилвалари ила исмларини яққол равишда исбот этар. Айнан шунинг каби, ашрни ва дори охиратни ам кўрсатарлар ва қатъият ила исбот этарлар.
Ҳам қандай Холиқимиздан сўраган саволимизга у Раббимиз бутун фармонлари ила ва нозил этган бутун китоблари ила ва мусаммо бўлган аксар исмлари ила бизга қудсий ва қатъий жавоб бермоқда. Айнан шунинг каби, малоикалари ила ва уларнинг тиллари ила яна бошқа тарзда дедирар:
"Сизнинг Одам замонидан бери ам руонийлар ила, ам бизлар ила кўришганингизнинг юзлаб тавотур қувватида одисалари бор ва бизнинг ва руонийларнинг вужудларига ва убудиятларига далолат этган адсиз нишон ва далиллар бор. Ва биз охират салонларида ва баъзи доираларида кезишимизни, бир-биримизга уйғун бўлиб сизнинг қўмондонларингиз ила кўришганимиз замон айтганмиз ва доимо ам айтамиз. Албатта, бу кезганимиз боқий ва мукаммал салонлар ва бу салонларнинг орқаларида ёйилган ва безалган саройлар ва манзиллар, еч шубамиз йўқки, ғоят аамиятли мусофирларни у ерларда ерлаштирмоқ учун кутмоқдалар. Сизга қатъий баён этмоқдамиз" дея саволимизга жавоб бермоқдалар.
Ҳам модомики Холиқимиз бизга энг буюк муаллим ва энг мукаммал устоз ва адашмас ва адаштирмас энг тўғри ра бар қилиб Муаммади Арабий Алайиссалоту Вассаламни тайин этган. Ва энг сўнг элчи қилиб юборган. Биз ам илмаляқийн мартабасидан айналяқийн ва аққаляқийн мартабаларига тараққий ва такаммул этмоқ ила амма нарсадан аввал бу устозимиздан Холиқимиздан сўраган саволимизни сўрашимиз лозим келади. Чунки у зот Холиқимиз тарафидан ар бири бир нишона-и тасдиқ бўлган минг мўъжизалари ила Қуръоннинг мўъжизаси бўлиб Қуръоннинг ақ ва каломулло бўлганини исбот этгани каби, Қуръон ам қирқ нави иъжоз ила у зотнинг бир мўъжизаси бўлиб, унинг тўғри ва Расулулло бўлганини исбот этиб иккиси баробар, бири шаодат олами лисони (бутун аётида бутун анбиё ва авлиёнинг тасдиқлари остида), бошқаси ғайб олами лисони бутун самовий фармонларнинг ва коинот ақиқатларининг тасдиқлари ичида минглаб оятлари ила даъво ва исбот этганлари ашр ақиқати албатта Қуёш ва кундуз каби бир қатъиятдадир.
Ҳа, ашр каби энг ажиб ва энг дашатли ва ақл идроки хорижида бир масала, фақат ва фақат бундай ориқо икки устознинг дарслари ила ал этилар.
Эски замон пайғамбарлари умматларига Қуръон каби изо лар бермаганларининг сабаби, у даврлар башарнинг бадавият ва болалик даври бўлишидир. Ибтидоий дарсларда изо кам бўлар.
Ал- осил: Модомики Жаноби Ҳақнинг аксар исмлари охиратни тақозо этиб истарлар. Албатта, у исмларга далолат этган бутун ужжатлар бир жиатда охиратнинг тааққуқига ам далолат этарлар. Ва модомики малоикалар охиратнинг ва бақо оламининг доираларини кўрганликларини хабар бермоқдалар. Албатта, малоика ва руларнинг ва руониятнинг вужуд ва убудиятларига шаодат этган далиллар, демакки охиратнинг вужудига ам далолат этарлар. Ва модомики Муаммад Алайиссалоту Вассаламнинг бутун аётида вадониятдан сўнгра энг доимий даъвоси ва муддаоси ва асоси охиратдир. Албатта, у зотнинг нубувватига ва сидқига далолат этган бутун мўъжизалари ва ужжатлари, бир жиатда, демакки охиратнинг тааққуқига ва келишига шаодат этарлар. Ва модомики Қуръоннинг тўртдан бириси ашр ва охиратдир ва минг оятлари ила унинг исботи учун ишлар ва уни хабар берар. Албатта, Қуръоннинг аққониятига шаодат ва далолат этган бутун ужжатлари ва далиллари ва буронлари, демакки охиратнинг вужудига ва тааққуқига ва очилишига ам далолат ва шаодат этарлар. Хуллас боқ, бу иймон рукни нақадар қувватли ва қатъий бўлганини кўр.
Олинчи Қисм
Денгизли Оғир Жазо Ма камасининг бароат қарори натижаси бўлиб, Рисола-и Нур аксар вилоят, шаар ва қишлоқларда ёйилган ва Нур талабалари қисқа бир замонда юз минглардан ортиб кўпайгандир. Рисолалар кўпайтириш ила нашрга бошланган ва қисқа бир муддат ичида 1948 санаси бошларида (23 январь 1948) Устоз ва талабалари учинчи марта бўлиб такрор қамоққа олингандир.
Аввало, уч сана қадар Амиртоғда истиқомат эта олган Саид Нурсий, қамоқдан сўнгра такрор Амиртоғда уч-тўрт сана қадар қолган ва сўнгра Испартага ерлашгандир. Ва озир тўқсон ёшга яқинлашган ва аво алмаштиришга жуда мутож бўлган Устоз ора-сира Амиртоғга келиб истиқоматгои бўлган дарсхона-и Нурияда қолмоқдадир.
Ҳозирча Амиртоғ аётининг илк қимсики, Афён қамоғига қадар бўлган қисми зикр этилажак. Сўнгра Афён Қамоғини таъқиб этган такрор Амиртоғдаги аёти, хизмати нурияси баён этилажакдир. Амиртоғдаги аёти аввалги аётига нисбатан янада кўп порлоқдир. Ҳам, мусибат ва айбловларга янада зиёда адаф бўлган, доимий тарассудда, атто имога маъруз қолгандир. Бунинг ила баробар, Рисола-и Нур кенг доирада ёйилган. Университет, маъмурлар ва сиёсат али муитида ўқилишни бошлагандир.
Устознинг Амиртоғга сургунидан сўнгра унга қарши жуда инсофсизча ту матлар қилингани ва жуда кенг бир доирада ёлғонлар ила иснодларга киришилгани муносабати ила ва Нурларнинг ориқо нашри сабаби ила бир ақиқатни бу муқаддимада баён этмоқ лозим келди. Шундайки:
Бизнинг Саид Нурсийнинг айни ақиқат бўлган авол ва аракат ва хизматида кўринган ориқоларни баён этишимиздан муродимиз:
Устознинг Қуръондан олиб иймон а ли ва инсониятнинг истифодасига арз этган иймоний илмларда устозлиги каби, энг нозик муомалалар ва олларида ва хусусий аётида ам Қуръони Ҳакимнинг гўзал ахлоқ бўлиб таъриф этган ва юксак бир валийликнинг тарашшуоти бўлган асарлар ва доимий юксак бир узур кўринар. Ҳар замон учун ар олига диққат назари ва фаросат ила боққан қалб али ва фазилат арбоблари унинг мунаввар қалбининг бир ақиқат ва маърифат қуёши олида нур сочган бўлганини ва бир дарё олида доимий тўлқинланишда бўлганини тўлиқ бир айрат ила кўрмоқда ва Исломият дарахтининг бу сўнг ва комил мунаввар меваси ила замин ва замон фахрланаётганлигини эшиттирмоқдадирлар.
Эй ёмон нияти ила ва ўз манфий ру ларига қиёс ила бу ахлоқ, одоб, иймон, маърифат ва ақиқат обидасига тил узотган ва шайтонларни ам уялтиражак даражада туматлар ила бу фазилат тимсолини йўқ этишга, иғвога уринган бадбахтлар! Бу зотга қарши совурмоқ истаганингиз туматлар, сочганингиз заарлар фойда бермади. Ҳақ нурини ёқди ва порлаттирди. У нур ила оламларни зиёдор айлади. Сиз эса залил ва маънан инсониятнинг нафрат этганисиз. Сизга уятлар бўлсин! Инсон либосини ташишингиз ам сиз учун аламли ва дашатлидир. Бунга қарамасдан сиз учун бир нажот эшиги бор, у эшикни қоқсангиз балки қутуласиз. Саид Нурсий ад этган ва эълон этганки: "Менинг иъдомимга уринганлар ам агар Рисола-и Нур ила иймонларини қутқарсалар, Рисола-и Нурга боғлансалар, қардошларим, сиз шоид бўлинг, мен уларга аққимни алол этаман". Ҳа, уни макум этмоқ истаганлардан кўпи ва аксар унга қарши бўлганлар бугун унга дўст бўлгани каби, иғво ва туматда бўлган сизлар ам надомат этсангиз, Нур дарсларига қулоқ солсангиз, умид этиларки, у шафқат қарамони сиз учун, афвингиз учун дуо этар, ниёз этар. Ҳа, Саид Нурсий шундай тенгсиз бир қарамондирки, бу қарамонлигини уруш майдонида, макама ўриндиғида мустабидларга қарши кўрсатгани олда, келинг, сиз душманларни ва уни йўқ этмоқ учун уринганлардан Нурга мутаважжи бўлганларнинг саломат ва қутулиши учун қўл очиб кўз ёшлари ила қандай ниёз этганини кўринг ва унинг юксак бир тавозуъ ила миллатнинг ар табақаси ила қандай камоли шафқат ила муомалада бўлганини англанг, инсониятнинг улвий мартабасини бу зотда томоша қилинг. У ақида санокор сўзлар, тақдирлар дунё алининг олқишланиши навидан эмасдир, коинот ақиқатининг бу акмал инсонга ва инсоннинг юксак қийматини, мусулмонликнинг ақиқий тазоурини тамсил этган маънавий шахсиятига қарши бўлган тақдир ва табрикига бир иштирокдир. Ҳа, Саид Нурсийни тамсил ва тараннум этган ақиқат нурлари эътибори ила, этииз инсоният эмас, балки олам бутун навлар ва жинслари ила олқишламоқда, табрик этмоқда. Ҳа, хизмати иймониясини мозий, истиқбол тақдир этмоқда...
Ҳа, Саид Нурсий Жаноби Ҳақ инсоният мо иятига киргизган адсиз камолот навларининг аммасида энг олдин ва энг мукаммалдир. Баъзан юксак тоғ бошларида, буюк қояликлар орасида кезар, бир ўзи жим жит айланар. Баъзан боғ ва боғчаларни, наботот ва айвонотни томоша ва тафаккур этиб, сўнгра қайтиб, шаарга тушиб, энг катта сиёсий йиғилишларда ғоят балиғ ва маъқулона хитобалар, ахлоқий адабий нутқлар сўйлай олган жаввол бир ру олатини таширди. Ҳурриятдан аввал ва сўнгра Шарқдаги аёти ва Истанбулдаги жўшқин аёти бунга бир шоиддир. Бир ёнда Шарқий Анадолуда қабилалар орасида саёат ила уларга ахлоқий ва иймоний дарслар, ўгитлар бераркан, бошқа ёнда Шомда алломаларга Исом сиёсати нуқтасида энг кескин ва уйғун кўриш ва ташхислар ила мусулмонларнинг тараққий ва камолотининг асосларини аниқлаб, 350 миллион мусулмоннинг саодатининг суби содиқини хабар берар эди. Ҳам, машрутият замонида депутатлар мажлисига нутқи ва газеталардаги мақолалари ила Қуръоннинг қудсий асос қонунининг ваъз ва татбиқининг Ислом миллатига икки жаоннинг саодатини қозонтириб ақиқий камолот ва тараққийга мадор бўлишини айқиради ва бу фикрининг Ҳарбий Трибуналда ам қарамонча мудофаасини қиларди.
Хуллас, бир оз баён этилган а воли ва хизматлари далолати ила бу ориқо зот худди мухталиф истеъдод ва бошқа-бошқа заковат ва қобилиятлардан ташкил топган бир жамоат моиятида эди. Исломиятнинг зууридан эътиборан 1300 йил ичида келиб ўтган ва Исломият шажара-и нурониясининг турли гул ва мевалари бўлиб асрларни тазйин этган умум ақ ва заковат алининг камолот ва гўзалликларига соиб бўлган, нишон ва формаларини тоққан каби эди. Худди Исломият маорифи ва илмлари бу зот воситаси ила янги бошдан иё этилаётган эди.
Буюк Пайғамбарнинг дарс ва иршоди ила ақиқатга улашган ва камолотда тараққий этган ва ар бири Исломият жамоатидан бир тоифани танвир ва иршоди доирасида юритган қудсий устозлар, олим ва мужтаидлар бошқа-бошқа маслак ва илмларига бу зотни ворис тайин этганлари каби, мозийнинг бутун маосин ва мазиятларини кийиниб асримизда ўртага чиққан бу ориқо-и замон Саид Нурсий Ҳазратлари шундай Қуръон номига Рисола-и Нур ила киришган диний хизмат ва маънавий жиоди ила бир жамоатнинг, юксак бир айъатнинг, балки муаззам бир қўшиннинг қила оладиган вазифаларни, куллий хизматларни изни Илоий ила қилгандир. Исломият нуридан ва иймон қардошлигидан келган бир қувват ва робита ила ташкил этган Нур шогирдлари маънавий шахси залолат алининг жамоат ила ужумига муқобил чиққан, бу сурат ила мўъминларнинг таянч нуқтаси қизил таликанинг бу ватанни истилосига қарши Қуръоний бир тўсиқ ва Ислом Оламининг қарамон Турк миллатига эскиси каби муаббат, ухувват ва иттифоғининг мадори бўлгандир.
Ҳа, Саид Нурсий ғоят жомеъ бир истеъдодга со иб бир зотдир. Бу истеъдодларнинг аммасида жуда илгарилаб кетгандир. Жуз ила куллни, офоқнинг энг кенг доираси ила анфусий доирасини, масалан зарра ила самонйўлини баробарча диққат ила тадқиқ этар, улардаги тавид нурларини кўрар, кўрсатар ва исбот этар. Бир ёндан Ислом Олами ва инсониятга узанган куллий хизмати иймония ила машғул, бир ёндан инзиво аёти ўтказиб қалами қудратнинг мактуботи бўлган фитратнинг антиқа асарларини, санъати Илоиянинг мўъжизаларини томоша ва тафаккур ила китоби коинотни мутолаа этар ва шундай қилиб ар кун бу кўпгина улвий вазифаларни қилиб, маърифати Илоия ва узурнинг ниоясиз завқ ва нурларида тараққий этар.
Хуллас, бу ру ий олат ва қудсий авол Устознинг аётининг ар даврида мушоада этилгани каби, Амиртоғда ўтказган аёти ам фақат бу мазкур маъно ила тўладир. Иловалардаги мактубларда бир даража баён этилган бўлса ам, нуқсонлидир. Бу тарихчада фақат денгиздан бир қатрача ила қаноат этилгандир.
Денгизли Оғир Жазо Ма камасининг июнь 1944 тарихли бароат қарори ила қамоқдан бўшатилган Нур талабалари мамлакатларига кетганлар. Устоз эса Анқарадан бир амр олганча Денгизлида Шаар Мемонхонасида қолгандир. Рисола-и Нур талабаларининг қамалиши ва муокамалари муносабати ила Денгизли халқи Рисола-и Нур ила алоқадор бўлгандир. Адлияда икки-уч зот макама даври асносида Нурларга яқиндан алоқадорлик кўрсатганлар ва Денгизлида нашрига аракат қилгандирлар. Сўнградан Нур доирасида "Ҳаками одил" унвони ила эсланган макама раиси ва аъзолари ва хизматлари теккан амиятпарварлар одилона қарар ва ғайратлари ила бутун иймон алининг сурурига васила бўлмоқ каби маънавий ва абадий порлоқ бир мақом қозонгандирлар.
Саид Нурсий Денгизлида икки ой қолгандан сўнг Афён Вилоятининг Амиртоғ туманига сургун қилинар. Амиртоғга 1944 санаси Август ойида юборилар. Олдин ўн беш кун қадар бир ме монхонада қолар, сўнгра киро ила бир уйга ерлашар, уй киросини ам ўзи берар.
Амиртоғдаги аёти шундай хулоса қилиниши мумкин:
Доимий тарассуд остидадир. Ма камадан бароат қозониши ва асарларининг қайтариб берилишига қарамасдан, эркин қолдирилган эмасдир. Эскисидан янада зиёда текширув ва доимо дераза ва эшигидан назоратга маъруздир. Мактубларида ам баён этгани каби: Денгизли қамоғининг бир ойлик машаққатини баъзан бир кунда Амиртоғда чекар эди. Устозга қилинган бад муомалалар ва кўрсатилган вазият Амиртоғ аолисича яқиндан билинмоқдадир. Денгизли Макамасининг бароатидан сўнг макама қўли ила Нурларнинг интишорига ва Саид Нурсийнинг хизмати иймониясига тўсиқ тортолмаган яширин динсизлик комитетлари бу дафа бошқа йўллардан, идоравий мақомларни шубалантириб қарши ўгириб, атто имосига қадар уринар эдилар. Бу режа қатъий эди.
Бир қўриқчи эшиги қаршисидан айрилмас эди. Устоз ила кўриша олмоқ жуда мушкул эди. Амиртоғда илк дафа Устоз ила яқиндан алоқадор бўлган Чалишканлар Хонадони ша арчаларига сургун қилинган бу олим ва фозил кекса зотга яқиндан дўстлик кўрсатганлар, хизматига югурганлар, ёлғиз Лилло учун бўлган бу алоқаларини хато тафсир этганларнинг ёлғон ва иғволарига аамият бермасдан алоқаларини заифламаган эдилар. Чалишканлар ила баробар Амиртоғда бир қанча содиқ мўъминлар Нурга талаба бўлганлар, Устознинг хизмати Нуриясига иштирок этганлар {(Ҳошия1) Бугун Амиртоғ халқи, умумият ила, Нурларга дўст ва тарафдордирлар. Жуда кўп талабаси бордир. Амиртоғда ва атроф қишлоқларда Нур дарслари ўқилмоқдадир.} Нур рисолаларини ўқиб ёзишга ва атрофга нашрни бошлаган эдилар. Устознинг Амиртоғда ерлашишидан сўнгра, Рисола-и Нурнинг дарслари ила халқнинг муим бир қисмининг илм, иймон, ахлоқ ва фазилат жиатидан тараққий этгани аркасча маълум бўлгани каби, расмий зотларнинг иқрори ила ам собитдир.
{(Ҳошия2) Устоз Саид Нурсий Амиртоғни бир Дарсхона-и Нурия маъносида қабул этганини сўйлар. Сав, Барла, Амиртоғ, Эфлани каби Нурларнинг аксарият ила ёйилиб ўқилган ша арча ва қишлоқларни биттадан Дарсхона-и Нурия унвони ила ёд этар. Ва ўзи Нурс қишлоғи каби соғ ва ўлган умум аолисига, маъсум болалар ва муборак хонимларига дуо этар, маънавий қозончига иссадор этар.}
Амиртоғ талабалари Устознинг Амиртоғдаги аётига доир дейдиларки:
Устоз Амиртоғда доимий тарассуд остида бўлар эди. Очиқ аволарда кезишга чиқарди. Устознинг баор ва ёз мавсумларида мутлақо қирларга чиқмоқ одати эди. Бир ўзи кетар, бир неча соат қолар, сўнгра уйига қайтарди. Қирларга чиққан замон кўп марта орқасидан таъқиб эттирилар эди. Баъзан қўриқчилар, баъзан жандармалар таъқиб этарди. Ҳатто бир марта орқасидан ўқ оттирилган, фақат тегмагандир. Бир кун бир расмий маъмур орқасидан югуриб, "Ташқари чиқиш мумкин эмас! Бошингга берет қўйолмайсан, салла ўролмайсан!" дея мутааккимона ва мутажавизона ифодалар қўллаган. Устоз ам орқага қайтгандир. Бу тарз муомалалар кўпдир.
Устознинг Амиртоғдаги хизмати ва машғулияти, бошқа ерларда бўлгани каби, ёлғиз бир вазифага махсус эмас эди. Керак бўлса Иловалардаги мактублардан, керак бўлса зиёратига келган дўстларнинг ва эски илм дўстлари ва талабаларининг хабаридан ва керак бўлса ўзига яқиндан алоқадор бўлган талаба, қўшни ва халқларнинг мушо адаларидан тушунилмоқдаки: Ҳаққа мутаважжи, ақиқатдан чиққан кўпгина хизматлари, вазифалари бор эди ва ар куни ам бу вазифаларини қилишга аракат қилар эди. Ҳақоиқи Қуръония нурлари бўлган "Сўзлар", "Ёғдулар" каби асарларини таълиф, таси ва нашр ила машғул бўлмоқ ила баробар калимоти қудрат бўлган маснуъот ва мавжудотни сайр ва томошага, китоби коинотни мутолаага жуда муштоқ эди. Замин юзида ёзилган, баор саифасида намоён этилган рамат ва икматнинг мўъжизали асарларини, дарахт ва наботот ва айвонотдаги санъати Илоиянинг ориқоларини, сиймоларида порлаган тавид мурларини ўқишга зиёдаси ила мафтун эди. Шундай қилиб, ақоиқи иймониянинг, Маърифатуллонинг ниоясиз уфқларида аққаляқийн мартабасида қанот очиб кезар эди.
Асосан, Қуръондан олган маслагининг бир асоси тафаккурдир. Асарларида инсонни доимо тафаккурга чорлар ва тафаккурий дарс берар. Илм ва тафаккур ила қозонилган маърифати Ило иянинг ру учун коинот кенглигида бир кенглик таъмин этганини ва
ар бир нарсада Сонеъи Воидга ишоралар, далил ва оятлар бўлганини ифода этар;
сирига кўра аракат этарди.
Бир сиёсий маъмурнинг алдаши ва "Им оси учун юқоридан амр олдик" дейишига алданган бир бош қўриқчи Устознинг деразасига кечаси норвон ила чиқиб, овқатига заар отган, эртаси кун Устоз заарланиб қийналишни бошлагандир. Заарнинг таъсири жуда азим бўлгани олда, ўзи: "Жавшан-ул Кабир каби қудсий вирдларнинг файзи ила ўлимдан муофаза қилинмоқдаман. Фақат хасталик, истироб жуда шиддатлидир",- дерди. Бир афта қадар оч, сувсиз деб бўладиган бир олда паришон бир вазиятда инлаган, сўнгра биизнилло шифо топиб, такрор тасиот каби Рисола-и Нур вазифалари ила машғул бўлишни бошлаганди. Бу шиддатли хасталик замонларида асло намозларини тарк этмади. Ёлғиз иккинчи ва учинчи заарланмоқ замонида тааммули имконсиз бир хасталикда икки-уч кун фарзини ётоғида зўрға қила олди.
Ўлим та ликаси ўтказган кунларда, бир кеча тонгга қадар ёнида навбат кутиб кўз ёшлари ичида Устозга диққат этган икки талабаси дейди: "Тонгга яқин, кўзлари ёпиқ бўлгани олда бошини кўтарди, қўлларини даргои Илоияга очиб паст бир овоз ила бир неча калима ила Рисола-и Нур хизматининг инкишофига ва талабаларининг саломатига дуо этди. Сўнгра олсиз вазиятда ётоққа тушди".
Хизматини навбат ила икки-уч ёш талабаси адо этарди. Бир муддат улар ам ман этилган бўлса ам, тиришқоқ талабалари хизматидан асло воз кечмасдан юксак бир фидокорлик кўрсатдилар.
Амиртоғнинг расмий катта бир маъмури кейинчалик Нурнинг қа рамон бир талабаси бўлган дўстига: "Яширинча Саид Нуурсийнинг имоси учун яширин бир режа ва амр бор!" дегандир. Хуллас, Устозга қилинган бутун муомалалар бундай бир режанинг натижаси бўлиб жараён этгандир. Бир-икки мартага махсус эмас, узун саналар муддатича доимий бўлгани учун, қилинган зулм, тарассуд ва маънавий тазйиқ жуда аламли ва ачинарли эди.
Устоз илк икки сана Бозор Масжидига кетар, жамоатга иштирок этар эди. Аксар кунлар аср намозини масжидда қилар ва хуфтонга қадар у ерда қолар, сўнгра уйига келарди. Икки сана шундай давом этди. Сўнгра раис, инсонлар ила кўришмоқда дея масжиддан ман этди. Амиртоғда ўтирган замонида бошда Испарта бўлиб кўп ерларда Нур рисолалари қўл ёзуви ила кўпайтирилаётган эди. Рисолаларни ўқиб истифода этганлардан устозни кўришга келганлар жуда кўп эди. Фақат зиёратга келганлардан оз бир қисми кўриша олишга муваффақ бўлар эди. Янада зиёда Рисола-и Нурга камоли садоқат ила ва ихлос ила хизмат қилишга қобилиятли бўлганлар ва ёлғиз Лилло учун муаббат ва ухувват тошиганлар кўриша олар, Устознинг дарсини, субатини тинглай олар эди. Устоз мухталиф истеъдодда бўлган ар зиёратчининг фамлаш ва идрок қилиш даражасига кўра сўзлар, назарларни Рисола-и Нурга ва хизмати иймонияга ўгирар, Рисола-и Нур ақиқатлари ила иймонга хизматнинг бу миллатга моддатан ва маънан энг буюк манфаатларни таъмин этишини даъво ва изо этар эди. Келган зиёратчилар мухталиф халқ табақаларидан, ёшлардан, илм алидан эди. Денгизли бароатидан сўнгра маъмурлар орасида катта уйғониш бўлган, Нурга талаба бўлганлар кўпайган эди.
Ҳамон умумият ила, Рисола-и Нур хизматининг ягона мақсади бўлган иймоннинг қувватланишининг ватан ва миллатни та дид этган динсизлик ва комунистлик таликасига монеъ бўлганини, озир энг зарур вазифанинг фардларга ва жамиятга тушган хизматнинг иймонни қутқармоқ ва қувватлантирмоқ бўлганини, замоннинг энг буюк даъвосининг Қуръонга ёпишмоқ бўлганини, Рисола-и Нур бутун қуввати ила бу масалага бутун диққатини берганидан, ватан ва миллат душманлари, яширин динсизлар баоналар ила ужумга ўтиб унга қарши аракатларда бўлганларини, "Фақат биз мусбат аракат этишга мажбурмиз. Қўлимизда Нур бор, сиёсат таёғи йўқ. Юз қўлимиз ам бўлса, фақат Нурга кифоя келар" деб Нурнинг дин душманларини мағлуб этишидан мусбат аракат этишнинг атом бомбаси каби таъсири бўлганидан, Рисола-и Нурнинг сиёсат ила еч бир алоқаси бўлмаганини, маслагимизнинг энг буюк асосининг ихлос бўлганини, ризо-и Илоийдан бошқа еч бир мақсад қабул қилинолмаслигини, Нур қувватининг мана бу бўлганини, ихлос ила, мусбат аракат этмоқ ила иноят ва Рамати Илоиянинг Рисола-и Нурни имоя этишини.. ила охир.. баён этарди.
Устознинг дарсини ва су батини тинглаганларни шаид кўрсатиб дея оламизки:
Устознинг бир дарси, бир су бати кўп ёшлар учун нажот василаси бўлгани каби, Рисола-и Нурга фидокорона хизмат учун ам бир таянч манбаи бўлар эди. Нурга хизмат қилган фидокор талабаларнинг аксариси бундай бир ёки бир неча марта Устознинг дарсида, танбеида озир бўлгандир. Амиртоғда экан, Анқарага Нур хизмати учун юборган бир талабаси оламнинг олига қараб, "Бу инсонлар не замон Нур ақиқатларини тинглаяжак, қалин зулмат пардалари қандай йиртилажак, маънавий қоронғуликлар қандай изола бўлажак?" дея умидсизликка тушар. Сўнгра бир кун Амиртоғга Устознинг ёнига қайтган вақти, у буюк Устоз дер: "Вазифамиз хизматдир. Муваффақ бўлмоқ, инсонларга қабул эттирмоқ Жаноби Ҳақнинг вазифасидир. Биз вазифамизни қилмоқ ила мукаллафмиз. Сен у ерда: Бу инсонлар не замон Рисола-и Нурни тинглаяжаклар дея умидсизликка тушма, мароқ этма! Қатъиян билки: Мала-и аълонинг адсиз яшовчилари бугун Рисола-и Нурни олқишламоқдалар. Шунинг учун, еч аамияти йўқ. Қиймат каммиятда эмас, кайфиятдадир. Баъзан бир холис ва фидокор талаба мингга муқобилдир" деб умидсизлигини кетказар.
Устоз қирларга олдин пиёда чиқарди. Сўнгра арава ила кезишни бошлагандир. Бепул бир кун ам аравага мингани кўрилмагандир. Биз ўзига фақат масрафини идора этажак даражада нархини айтар, "Бунинг бу ерда нархи будир" дердик. Мутлақо бизнинг айтганимиздан ортиғини бизга берар ва "Пулини бермасам бўлмайди. Қандай муқобилини бермаганим бир луқма адя мени хаста этади, бунинг ам пулини беришим керак ва беришга мажбурман" дерди.
Янада зиёда ба ор, ёз ва куз мавсумида кезар, қишда ам ора-сира қирга чиқарди. Амиртоғнинг тўрт томони очиқликдир. Бу ерларда Нурларнинг тасии ила шуғулланувчи кўпгина дарсхоналари бордир. Амиртоғга ерлашишидан эътиборан доимий тарассуд остида бўлганидан ва қирларга чиққан замонда кўп марта жандарма ва қўриқчилар ила таъқиб этилиши сабабли ёлғиз кезар, ёлғиз ўтирар, ёлғиз ишларди. 1947 санасига қадар шундай давом этди. Ёлғиз аравасини идора этган бир талабаси йўлда рафиқлик қилар, ўтирган вақти бир ўзи қолар эди. Қирларда аксарият ила тасиот ила машғул бўлар эди. Бир муддат қўл ёзувларини таси ила вақт кечирар эди. Сўнгра Испарта ва Инаболудаги фидокор талабалари биттадан нусха кўчириш ускунаси қўлга киритиб Нур мажмуаларини кўпайтиришни бошладилар. Устоз бундан сўнгра таси учун ўзига келган мажмуаларни тасига бошлади. Устоз Нурларнинг ёзилишига, кўпайтирилишига кўп аамият берар эди. "Рисола-и Нур бу асрни ва келажак асрларни нурлантирадиган бир Қуръон мўъжизасидир" деб, Нурга оид хизматни замоннинг энг буюк масаласи бўлиб қабул этар, бу аамият ила аракат қилар эди.
Устоз тез бир ёзувга ва чиройли хатга со иб бўлмагани учун, Рисола-и Нурнинг мақбул, баракотли ва нурли ар кунги хизматига у ам тасиот ила иштирок этарди. Соатларча ишлар, чарчаш нималигини билмасди. Нур хизматларининг адоси Устоз учун маънавий бир озуқа укмида эди. Айниқса шиддатли хасталикли замонида ам ишлаши кўрилар эди. Ижтимоий аётдан чекилган бўлиб еч ким ила кўришмас, мухобарадан ам ман этилганидан, инсонларнинг жамоатларидан келган унсият ва тасаллидан марум эди. Фақат у бу йўқлик ичида туганмас бир борлиққа қовушган эди. Рамати Илоия унга Нурларни эсон этган эди. Бола-чақа, мол-мулк, еч бир нарса ва ер юзида ўзига оид бир қарич ери йўқ эди. Ёлғиз бир Рисола-и Нури бор эди. Ҳар нарсаси у эди. Севинчи, мадори тасаллиси у эди. Бутун истеъдодлари ила Нурларга мутаважжи эди. Фитрий вазифасини Нурларнинг дарс ва тааллуми ила инсонларга нашрни билар эди.
Устознинг сўзларидаги аловат ва хитобидаги балоғат фавқулоддадир. Сайр пайтида, учраган инсонлари орасида ар синф халқ бўлгани каби, айниқса тоғларда, қирларда, ўрмонларда деқончилик ва тижорат ила шуғулланган халқдан жуда кўплари ила кўришган ва субат этгандир. Устознинг кенг, куллий хизмати Қуръониясини исобга олмасак, фаразан бутун машғулияти ва хизмати агар субатига ва кўришган инсонларга бўлган дарс ва иршодига махсус бўлса ам, яна ўхшовсиз айтила оладиган қадар буюк ва таъсирли бир хизматдир. Ўзларининг бу соадаги хизматлари жуда муаззамдир. Барлада бўлгани муддатча талабалигига, қардошликка ва охират опа-сингиллигига қабул этган эркак ва хотинлар каби, Амиртоғ ва атроф қишлоқларда ам жуда кўп охират опа-сингиллари, талабалари ва қардошлари бор эди. Айниқса маъсум болалар ила алоқадорлиги жуда зиёдадир.
Устознинг иффат ва истиқоматдаги удудсизлиги билмушоада собитдир ва инкори ғайри қабулдир. Ҳаёти бўйича хонимлар ила гапиришдан, атто назари ила машғул бўлишдан шиддат ила сақланган. Бир мактубидан англашилгани каби, ёшлигида ам иффат ва истиқоматнинг зивра-и мунтаосида бўлгани, уни яқиндан таниган ва аётига ошино бўлганларнинг мушоадалари ила собитдир.
Устознинг маъсум болалар ила су бат ва муовараси эса жуда ибратли ва саодатлидир. Амиртоғ ва атроф қишлоқларида ёнига келган маъсумларга катталар каби аамият бериб, қалбан уларга мутаважжи бўлар эди. "Авлодларим! Сиз маъсумсизлар, али гуноингиз йўқдир. Мен жуда хастаман, менга дуо этингиз, сизнинг дуонгиз мақбулдир. Мен сизни маънавий авлодларим ва талабаларим сифатида дуомга доил этдим" дерди. У болалар кўзларидан оққан муаббат нурлари ила устозни саломлар. Устоз ғофил катталардан зиёда уларга самимий ва жиддий салом этарди. Ва "Булар истиқболнинг Нур талабаларидир. Менга бўлган бу алоқа ва таважжуларининг сабаби эса: Маъсум рулари ис этмоқдаки, Рисола-и Нур уларнинг ёрдамига келган. Мен ам у Нурнинг бир таржимони бўлишим исоби ила, ихтиёрим бўлмасдан бу фидокорона муаббат ва алоқани кўрсатмоқдалар" дер эди.
Устоз ёнига келган ёшларга ам доимо Нур дасрларини ўқишларини, замоннинг ахлоқсизлик таликаларидан сақланишларининг буюк манфаат ва саодатини уларга талқин этиб, намоз қилишларининг лозимлигини эслатарди. Бу тарздаги дарсидан, балки мингларча ёшлар уйғонгандирлар.
Яна қирларда ва йўлларда учраган маъмур ва ишчиларга ар бирисига муносиб дарс берар, намоз қилишларининг аамитини айтар ва у пайт дунёвий машғулиятларининг охират исобига ўтишини талқин этар эди. Айниқса бу нав дарси, "Дин тараққийга монедир" деганларнинг фикирларининг фақат биттадан бўлмағурлик бўлганини кўрсатар. Аксинча ам у инсон учун, ам ватан ва миллат учун иймон нурига мазар бўлмоқ моддий - маънавий саодат ва тараққийни таъмин этар. Намозини қилиб истиқомат ила аракат этгани тақдирда дунёвий саъй ва ғайратининг охират исобига ўтиб, абадий саодат ва нурларни натижа бериши тушунчаси нақадар у вазифани иштиёқ ила севиб қилишни таъмин этиши маълумдир. Хуллас, бу ақиқатни бутун маъмурлар, санъаткорлар ва унармандлар рабар қабул қилиши керак. Ва бу дарс умумга талқин этилиши керак. Бу зикр этилган бас дарёдан бир қатра навидан Устознинг санамоқ ила тугамаган миллатга манфаатдор хизматидан бир жуздир. Исломиятга эскичилик, мўъминларга муртажи деганларга уятлар бўлсин!
{(Ҳошия) Диний фарзларини бажармоқ сурати ила дунёвий саъй- аракатларнинг ам бир ибодат укмига ўтганига доир Устозимизнинг ёнига келганларга берган дарслардан бир неча намуна:
1- Устозимиз Бадиуззамон Ҳазратлари ила бирликда бир кун Эскиша ардаги Юлдуз Мемонхонасида эдик. Шакар Фабрикасидан ёнига келган бир нечта ишчи ва иш бошқарувчисига қисқача деди:
"Сиз фарз намозларингизни қилсангиз, у пайт, фабрикадаги бутун саъй- аракатларингиз ибодат укмига ўтар. Чунки миллатнинг зарурий этиёжини таъмин этган муборак бир хизматни қилмоқдасиз".
2- Яна бир кун Эғирдир йўли остида ўтириб Ра намони ўқиётган эдик. Поезд йўлида ишлайдиган бириси келди. Ва Устоз унга ам айни шаклда: Фарзларни адо этиб, кабоирдан чекинмоқ шарти ила бутун саъй-аракатларининг ибодат бўлганини, чунки: Ўн соатлик бир йўлни бир соатда босиб ўтишга васила бўлган поезд йўлида ишлаганидан мўъминларга, инсонларга бўлган бу хизматинг бўшга кетмаслигини, абадий аётида севинчига мадор бўлишини ифода этгандир.
3- Яна бир кун бир вақтлар Эскиша арда тайёрачилар ва зобитлар ва аскарларга ам айнан шу дарсни берган эди: "Бу тайёралар бир кун Исломиятга буюк хизмат этажаклар. Фарз намозларингизни қилсангиз, қиломаганингиз замон қазо этсангиз, аскар бўлганингиз учун ар бир соатингиз ўн соат ибодат, хусусан аво аскари бўлганларнинг бир соати ўттиз соат ибодат савобини қозонтирар. Етарки, қалбида иймон нури бўлсин ва иймоннинг лозими бўлган намозни адо этсин.
4- Ҳам Барла, ам Испарта, ам Амиртоғда чўпонларга дерди: "Бу айвонларга қарамоқ буюк бир ибодатдир. Ҳатто баъзи Пайғамбарлар ам чўпонлик қилганлар. Ёлғиз сиз фарз намозингизни қилингиз, токи хизматингиз Алло учун бўлсин".
5- Яна бир кун Эғирдирда, электростанциянинг иншосида ишлаётган ишчи ва устога: "Бу электрнинг умум миллатга буюк манфаати бор. У умумий манфаатдан иссадор бўла олишингиз учун фарзингизни қилингиз... У пайт бутун саъйингиз ухровий бир тижорат ва ибодат укмига ўтар" дегандир.
Бу навдан ўн минглаб мисоллар бор.
Доимий хизматида бўлган талабалари}
Амиртоғдаги қардошларимга
Мен ақимда шуба қилганларга дейингизки: Биз хизмат этганимиз бу одамнинг йигирма саналик аётининг бутун марам ва ғайри марам мактубларини ва китобларини ва сирларини укумат шиддатли қидирувлар ила қўлга киритди. Тўққиз ой ам Испарта, ам Денгизли, ам Анқара адлиялари тадқиқдан сўнгра, биргина кун жазони биргина талабасига беришни керактирган бир модда беш сандиқ китобларида ва варақларида топилмадики, ам Анқара Тадқиқ Ҳайъати, ам Денгизли Макамаси иттифоқ ила бароатига қарор бердилар.
Ҳам бу зарурий ишларини кексалигига урматан қилганимиз одам, макамача даъво этган ва бутун озир дўстларини шоид кўрсатиб тасдиқ эттирганки: Йигирма санадир еч бир газетани ва сиёсий асарларни на ўқиган, на сўраган, на бас этган. Ва ўн санадир, укуматнинг икки раисидан ва бир оким ва бир депутатидан бошқа еч бир идорачини ва катта маъмурларини билмайди ва танимайди ва танишга қизиқмаган. Ва уч санадир Жаон Урушини на сўраган, на билган, на қизиққан, на радио тинглаган. Ва интишор этган бир юз ўттиз таълифотидан йигирма сана мобайнида юз минг одамнинг диққат ила ўқиганлари олда на идорга, на осойишга, на ватанга, на миллатга еч бир зарарни укумат кўрмаган. Беш вилоятнинг диққатли зобиталари ва қидирув маъмурлари ва макама иши ила машғул бўлган уч вилоятнинг ва укумат марказининг тўрт адлияларининг оғир жазо макамалари энг кичик бир айб топмаганки, бўшатишга мажбур бўлдилар. Агар бу одамнинг дунё иштааси ва сиёсатга майли бўлса эди, еч имкони бормики, бир тарашшуоти ва аломатлари топилмасин! Ҳолбуки макама босқичларида еч бир аломат тополмадиларки, муаннид бир прокурор, мажбур бўлиб вуқуот ўрнида имконотни истеъмол этиб такрор-такрор айбномасида "қила олар" деган ва "қилган" демаган. Қила олар қаерда? Қилган қаерда? Ҳатто макамада Саид унга деган: "Ҳаркас бир қатлни қила олиши мумкин, бу даъвонгиз ила аркасни ва сизни макамага бермоқ лозим келади..."
Ал- осил: Ё бу одам батамом девонадирки, бу даража дашатли дунё ишларига қарши лоқайд қолмоқда ва ёхуд бу ватаннинг ва бу миллатнинг энг буюк бир саодатига ихлос ила хизмат қилмоқ учун еч бир нарсага таназзул этмас ва аамият бермас. Ундай бўлса, бунга машаққат бермоқ ва тазйиқ этмоқ ватан ва миллатга ва осойишга бир нави хоинликдир. Ва у ақида бу тур шубага тушмоқ бир девоналикдир.
Бу су батни Анқара идорачиларига эшиттиришни ислодан сўнгра сизнинг уйғун топишингизга авола этаман.
Ҳакам ўзи даъвочи бўлса, албатта: "Кимдан кимга шикоят етайим, мен ам айрон қолдим",- мен каби бечораларга айттирар. Ҳа, озирги вазиятим қамоқдан жуда кўп машаққатлидир. Бир куни бир ой ибси мунфарид қадар менга машаққат беради. Бу ғурбат ва кексалик ва хасталик ва фақирлик ва заифлик ила, қишнинг шиддати ичида ар нарсадан ман этилдим. Бир бола ила бир касалманд одамдан бошқа ечким ила кўришмайман. Зотан мен батамом бир ибси мунфаридда йигирма санадан бери азоб чекмоқдаман. Бу олдан ортиқ менга тажрид ва тарассудлари ила машаққат бермоқ эса Ғайратуллога тегилиб, бир балога васила бўлишидан қўрқилар. Макамада деганим каби, қандайки тўрт марта дашатли зилзилалар бизга зулман ужумнинг айни замонида келиши каби жуда кўп вуқуот бор... Ҳатто тахмин қиламанки, менинг уқуқимни муофаза ва мени имоя этмоқ учун кўп ишонганим Афён Адлияси Денгизли Макамасидаги Рисола-и Нур ақида мурожаатимга аксинча аамият бермади, мени маъюс этди, адлиянинг ёнғинига бир васила бўлди этимоли бор.
Мен дейманки: Мен аққимда виждонли ва инсониятли бўлган бу туманнинг укумати, зобита ва адлияси ила баробар мени тўлиқ имоя этмоқ энг аамиятли бир вазифасидир. Чунки йигирма саналик бутун асарларимни ва мактубларимни уч адлия ва укумат маркази тўққиз ой тадқиқдан сўнгра бароатимизга ва бўшалишимизга қарор берди. Фақат ажнабий манфаати исобига ва бу миллат ва бу ватаннинг жуда катта зарарига ишлаётган бир яширин комитет бизнинг бароатимизни бузмоқ учун ар тарафда чумолини фил қилиб бир қисм маъмурларни менга қарши шубалантирдилар. Бир мақсадлари -менинг сабрим тугасин, ортиқ етар дедиртинсинлар. Зотан уларнинг озир мендан ғазабланганликларининг бир сабаби сукутимдир, дунёга қўшилмасликдир. Худди нима учун қўшилмаётирсан, токи қўшилсин, мақсадимиз ўрнига келсин демоқдалар...
Менга қарши укуматнинг бир қисм маъмурларини шубалантиришда истеъмол этганлари бир-икки дасисаларини баён этмоқдаман.
Дейдилар: "Саиднинг нуфузи бор. Асарлари ам таъсирли, ам касратлидир. Унга яқинлашган, унга дўст бўлар. Ундай бўлса, уни ар нарсадан тажрид этмоқ ва хоинлик қилмоқ ила ва аамият бермаслик ила ва аркасни ундан қочирмоқ ила ва дўстларини қўрқитмоқ ила нуфузини синдирмоқ лозимдир" дея укуматни адаштирар, мени ам дашатли машаққатларга соларлар. Мен ам дейман:
Эй бу миллат ва ватанни севган қардошлар! Ҳа, у мунофиқларнинг деганлари каби, нуфуз бор. Фақат меники эмас, балки Рисола-и Нурникидир. Ва у синмас, унга ёпишганча қувватлашар. Ва миллат ва ватанга қарши еч бир вақт истеъмол этилмаган ва этилмас ва этилолмас. Икки адлия ўн сана оралиқ ила шиддатли ва иддатли йигирма саналик варақларимни тадқиқот натижасида бир ақиқий сабаб жазомизга топмаслиги бу даъвога рад этилмас бир шоиддир.
Ҳа, асарлар таъсирлидир. Фақат, миллат ва ватаннинг батамом манфаатига ва еч бир зарар тегдирмасдан юз минг одамга қувватли тақиқий иймон дарси бермоқ ила, саодат ва абадий аётларига тўлиқ хизматда таъсирлидир. Денгизли қамоқхонасида қисман оғир жазо ила макум юзлаб одам ёлғиз "Мева Рисоласи" ила, ғоят одобли ва диндор суратига киришлари, атто икки-уч одамни ўлдирганлар унинг дарси ила ортиқ тахтаканани ам ўлдиришдан чекинишлари ва у қамоқхона мудирининг иқрори ила, қамоқхонанинг бир тарбия мадрасаси укмини олиши бу даъвога рад этилмас бир исботдир, бир ужжатдир.
Ҳа, мени ар нарсадан тажрид этмоқ исканжали бир азоб ва аддан ортиқ бир зулмдир ва бу миллатга ғадрли бир хиёнатдир. Чунки ўттиз-қирқ сана аётимни бу миллат ичида ўтказганим олда, қўшилишимдан еч зарар кўрмаганига ва бу диндор миллат жуда мутож бўлган маънавий қувват ва тасалли ва иймоний қувват манфаатини кўрганига қатъий бир далили -бу қадар менга қарши бўлган шиддатли ташвиқотларга қарамасдан, ар тарафда Рисола-и Нурга фавқулодда таважжу ва рағбат кўрсатишлари.. атто эътироф этаман, юз даража аддимдан зиёда лойиқ бўлмаганим буюк илтифот этишидир.
Мен эшитдимки, менинг иошамга ва истиро атимга бу ердаги укумат мурожаат этган, қабул жавоби келган. Мен буларнинг инсониятига ташаккур ила баробар дейман: Энг зиёда мутож бўлганим ва аётимда энг асосли дастур бўлган урриятимдир. Аслсиз шуба юзидан ўхшовсиз бир тарзда урриятимнинг қайдлар ва истибдодлар остига олиниши мени аётдан жиддан зериктиради. Қамоқ ва зиндонни эмас, балки қабрни бу олга таржи этаман. Фақат, хизмати иймонияда зиёда машаққат эса зиёда савобга сабаб бўлиши менга сабр ва тааммул берар. Модомики бу инсониятли зотлар мен аққимда зулмни истамайдилар, энг аввал менинг машруъ доирадаги урриятимга тегдирмасинлар. Мен нонсиз яшайман, урриятсиз яшолмайман. Ҳа, ўн тўққиз сана бу ғурбатда ёлғиз икки юз банкнот ила, шиддатли бир иқтисод ва қувватли бир риёзат ичида ўзини идора этиб, урриятини ва иззати илмиясини муофаза учун еч кимга изори ожат қилмаган ва миннат остига кирмаган ва садақа ва закот ва маош ва адяларни қабул этмаган бир одам, албатта иошадан зиёда адолат ичида урриятга мутождир. Ҳа, ўхшовсиз бир тазйиқ остидаман. Бир-икки жузъий намунасини баён этмоқдаман.
Бириси: Ма камача, Рисола-и Нурнинг илмий бир мудофааномаси ва Анқаранинг еттита идорасига ва раиси жумурга мудофааларим ила баробар юборилган ва натижада Анқара Тадқиқ Ҳайъатининг тақдири ила бароатимизга бир сабаб бўлган ва қамоқдаги дўстларимнинг менга бир туфа ва хотира бўлмоқ учун чиройли ёзувлари ила бир нечта нусхаси ёзилган ва қўлимда бўлган ва Денгизли Зобитаси кўриб тегилмаган ва Афён полиция идорасида бир кеча ва бу ернинг зобитасида ам очиқ бўлиб бир кеча қолган "Мева Рисоласи" ила "Мудофаанома"ни ар кун андишалар ичида, буларни ам қўлимдан олмасин дея сақлаётган эдим. Балки мени текшириб кўрадилар хавотири ила, бу ғурбатда танимаганим одамларга, "буларни сақла" дея олмаганимдан жуда хафа бўлаётган эдим.
Иккинчиси: Денгизли Ма камаси еч тегилмагани ва Эскишаар Макамаси ёлғиз биргина калимасига ёпишиб, биргина арф ила жавобини олган "Кексалар Рисоласи"ни Истанбулли бир одам бу ерда бир одамдан олиб, Истанбулга этган. Нима бўлганда ам, менга қарши бўлган бир динсизнинг қўлига ўтган. Битта чумолини ўнта фил қилиб, вилоят зобитасини адаштириб: "Ким ила кўришмоқда, ёнига кимлар кетмоқда?" дея мени сиқишни бошладилар. Нима бўлганда ам, булар каби жуда ачинарли намуналар бор.. Фақат энг маъносизи будирки, мени гапиртирмаслик учун, хизматимда бир бола ила бир касалманд одамдан бошқа аркасни қўрқитиб, мендан қочиришларидир. Мен ам дейман:
Ўн одамнинг мендан чекинишлари ўрнига ўн минглаб, балки юз минглаб Мусулмон Рисола-и Нурнинг дарсига еч бир монега аамият бермасдан давом этмоқдалар. Ҳам бу мамлакатда, ам хориж Ислом оламида жуда қувватли ақиқатлари ва жуда қийматли фойдалари учун тўлиқ бир ривож ила интишор этган Рисола-и Нурнинг минглаб нусхаларидан ар бири менинг ўрнимга мендан мукаммал гапирмоқда. Менинг жим бўлишим ила улар жим бўлмас ва жим қилинолмаслар.
Ҳам, модомики ма камача исбот этилганки, йигирма санадан бери сиёсат ила алоқамни кесганим ва еч бир аломат аксига зуур этмагани олда, албатта мен ила кўришгандан гумон қилмоқ жуда маъносиздир.
Жаноблар! Сиз нима учун сабабсиз биз билан ва Рисола-и Нур ила овора бўлмоқдасиз? Қатъиян сизга хабар бермоқдаманки: Мен ва Рисола-и Нур сиз билан эмас мубораза, балки сизни ўйламоқ ам вазифамизнинг хорижидадир. Чунки Рисола-и Нур ва ақиқий шогирдлари эллик сана сўнгра келадиган келажак наслга ғоят буюк бир хизмат ва уларни буюк бир таликадан ва миллат ва ватанни буюк бир таликадан қутқаришга аракат қилмоқдалар. Ҳозир биз билан овора бўлганлар у пайт қабрда албатта тупроқ бўладилар. Фарзи маол бўлиб у саодат ва саломат хизмати бир мубораза бўлса ам, қабрда тупроқ бўлишга юз тутганларни алоқадор этмаслиги керакдир.
Ҳа, урриятчиларнинг ижтимоий ахлоқда ва динда ва миллий ахлоқда бир даража эътиборсизлик кўрсатишлари ила, йигирма-ўттиз сана сўнгра динча, ахлоқча, номусча озирги вазиятни кўрсатгани жиатидан, озирги вазиятда ам, эллик сана сўнгра бу диндор, номускор, қарамон сажияли миллатнинг келажак насли диний ахлоқ ва ижтимоий ахлоқ жиатида не шаклга киражак, албатта тушунмоқдасиз. Минг санадар бери бу фидокор миллат бутун руу жони ила Қуръоннинг хизматида ўхшовсиз қарамонлик кўрсатганлари олда, эллик сана сўнгра у порлоқ мозийсини дашатли доғли, балки мав этадиган бир қисм келажак наслнинг қўлига албатта Рисола-и Нур каби бир ақиқатни бериб, у дашатли сукутдан қутқармоқ энг буюк бир миллат ва ватан вазифаси билганимиздан, бу замоннинг инсонларини эмас, у замоннинг инсонларини ўйлаётирмиз.
Ҳа жаноблар! Гарчи Рисола-и Нур ёлғиз охиратга боқар, ғояси Ризо-и Ило ий ва иймонни қутқармоқ ва шогирдларининг эса, ўзларини ва ватандошларини иъдоми абадийдан ва абадий ибси мунфариддан қутқаришга аракат қилмоқдир, фақат дунёга оид иккинчи даражада ғоят аамиятли бир хизматдир. Ва бу миллат ва ватанни анархистлик таликасидан ва келажак наслнинг бечоралар қисмини мутлақ залолатдан қутқармоқдир. Чунки бир Мусулмон бошқасига ўхшамас. Динни тарк этиб Исломият сажиясидан чиққан бир Муслим мутлақ залолатга тушар, анархист бўлар, ортиқ идора этилмас. Ҳа, эски Ислом тарбиясини олганларнинг юздан эллиги майдонда бор экан ва миллий ва Ислом анъанасига қарши юздан эллиги лоқайдлик кўрсатилгани олда, эллик сана сўнгра юздан тўқсони нафси амморага тобе бўлиб миллат ва ватанни анархистликка чорламоқ этимолининг ўйланиши ва у балога қарши бир чора қидируви йигирма сана аввал мени сиёсатдан ва бу асрдаги инсонлар ила овора бўлишдан қатъиян ман этгани каби, Рисола-и Нурни, ам шогирдларини бу замонга қарши алоқаларини кесган, еч улар ила на мубораза, на машғулият йўқ.
Модомики ақиқат будир, адлияларнинг мени ва уларни айбламоқ эмас, балки Рисола-и Нурни ва шогирдларини имоя этмоқ энг биринчи вазифаларидир. Чунки улар бу миллат ва ватаннинг энг буюк бир уқуқини муофаза этганларидан, уларнинг қаршисида бу миллат ва ватаннинг ақиқий душманлари Рисола-и Нурга ужум этиб, адлияни адаштириб, дашатли бир ақсизликка ва адолатсизликка чорламоқдалар. Кичкина икки намунасини баён этмоқдаман.
Жумладан: Қамоқдаги дўстларимдан, салом-каломдан иборат ва Арабий бир рисоламнинг нархи бўлган ўн банкнотни бу ердаги бир одамга юбориб, токи Испартада чоп масрафини берган у нусхалар со ибига берилсин деган мактуби юзидан ам адлия, ам укумат менга машаққатлар бериб, ам восита бўлган одамни тадқиқ этди. Бу чивин қаноти қадар аамияти бўлмаган бир оддий мактубни, ам олти ой мобайнида биргина оддий мухобарани бу қадар катта бир масала суратига келтирмоқ, албатта адлиянинг шарафига, айсиятига ярашмас.
Иккинчи намуна: Мен каби ғариб, кекса ва заиф ва бароат этган бир мусофирга аркасни, атто хизматчиларини расман ташвиқот ила ундан қўрқитмоқ, ўзини паришон бир вазиятга тиқмоқ бу вилоятдаги укуматнинг амияти миллиясига ярашмаганидан, чивин қаноти қадар мавум бир зарарга тоғ каби аамият бериб менга қарши расман ташвиқот қилмоқ, "ким ила кўришмоқда ва ёнига ким кетмоқда?" дея аркасга бир хавотир бермоқ.. укуматнинг икмати ва окимияти бу ажиб олатга албатта таназзул этмаслиги керакдир. Нима бўлганда ам, бу икки модда каби, хабардор бўлганларга айрат берган кўп моддалар бор...
Жаноблар! Залолат ва ёмонликлар жо илликдан келса, даф этилиши осондир. Фақат, фандан, илмдан келган залолатнинг изоласи жуда мушкулдир. Бу замонда залолат фандан, илмдан келгани учун, фақат уларни изола этишга ва келажак наслдан у балога тушган қисмини қутқаришга, қаршиларида таянишга Рисола-и Нур каби ар жиат ила мукаммал бир асар лозимдир. Рисола-и Нурнинг бу қийматда бўлганига далил шудирки: Йигирма санадан бери менинг шиддатли ва касратли бўлган муоризларим ва шиддатли таъзирларини еган файласуфларнинг еч бириси Рисола-и Нурга қарши чиқмаган ва рад этолмаган ва чиқолмас. Ва тўққиз ой уч адлия ва укумат маркази тадқиқ айъати юз китобдан иборат парчаларида бизни масъул этажак биргина модда тополмасликларидир. Ва минглаб диққат али бўлган Рисола-и Нур шогирдларига қатъий қаноат берган, Ишорати Қуръония ва Ихбороти Ғайбия-и Алавия ва Ғавсиянинг бу асрда Рисола-и Нурнинг аамиятига ва мақбулиятига имзо босишларидир.
Ҳа, адлиялар уқуқларни муофаза этмоқ ва ақсизларни тажовуздан сақламоқ вазифалари бўлмоқ жиати ила, Рисола-и Нурнинг юз рисоласи йигирма санада юз минг одамнинг саодатларига хизмат этгани собит бўлмоқ ила баробар, ўн санадан бери икки макама ва укумат маркази ва бир нечта вилоятнинг зобиталари ва Денгизли Макамаси муносабати ила тўққиз ой бутун марам ва ғайри марам варақларимизда ва рисолаларда миллатга ва ватанга бир зарарли моддани ва жазони керактирган бир хато кўрмаганидан, албатта Рисола-и Нурнинг бу ватанда ғоят куллий ва буюк уқуқи бор. Бу куллий ва жуда аамиятли уқуқни назарга олмасдан, оддий варақлар каби мусодара этиб, миллатга ва иймонни қувватлантиришга мутож бечораларга жуда буюк бир ақсизликни назарга олмаслик ва оддий бир одамнинг жузъий ва кичик бир аққини аамият ила назарга олмоқ адлиянинг моиятига ва адолатнинг ақиқатига еч бир жиат ила ярашмас дея сизга хотирлатмоқдамиз.
Доктор Дузининг ва бошқа зиндиқларнинг асарларига ёпишмаслик, Рисола-и Нурга ёпишмоқ ғазаби Ило ийнинг жалбига бир васила бўлиши мумкин дея қўрқмоқдамиз. Жаноби Ҳақ сизга инсоф ва марамат ва бизга ам сабр ва тааммул эсон айласин. Омин...
Ғайри расмий, фақат тажриди мутлақда
Саид Нурсий
Йигирма санадан бери сабр этиб сукут этган бир мазлумнинг шикоятини тинглашингизни истайман! Ҳурриятнинг энг кенг суратини берган жум урият укуматида ар бир урриятдан ман этилмоқ ила баробар, душманларим менга қарши ар жиат ила эркин бўлиб мени эзмоқдалар. Ҳуррияти виждон ва уррияти фикри илмияни таъмин этган Жумурият Ҳукумати ё мени тўлиқ имоя этиб, ғаразкор, шубали душманларимни сустирсин ва ёхуд менга душманларим каби уррияти қалам бериб, мудофааларимга таъқиқ демасин. Чунки расман, парда остида ар мухобарадан ман этилганим учун почталарга яширин амр берилган. Сув ва нонимни келтирган биргина боладан бошқа еч ким ила мени кўриштирмаслик учун танбелар берилган бир замонда, эскидан бери менинг муоризларим фурсат топиб, тўлиқ темйиз макамасининг бароатимизни тасдиқ этиб, макамадаги тадқиқ айъати тасин этган китобларимни олишни кутаркан, у душманларим еч муносабатим бўлмаган бир-икки марам рисолаларимни бердириб, сўнгра маслакча менга қарши бўлган бир-икки тадқиқ айъатининг қўлига ўтказиб, менга қарши ёмон бир рапорт озирлаганларини эшитдим. Ортиқ сабр ва тааммулим қолмади. Мен жумурият укуматининг бутун раисларига, балки дунёга эълон этаманки:
Қуръони Ҳакимнинг сири ақиқати ила ва иъжозининг тилсими ила, менинг ва Рисола-и Нурнинг дастуримиз ва маслагимиз ва ақиқатдан самарасини кўрганимиз ва аракат қилганимиз ва ғоя-и аракатимиз ва адафимиз ўлимнинг иъдоми абадийсидан тақиқий иймон ила бечораларни қутқармоқ ва бу муборак миллатни ам ар нави анархистликдан муофаза этмоқдир.
Хуллас, Рисола-и Нур уч мутахассислар айъатининг ва уч макаманинг тадқиқидан ўтгани олда, бу икки муқаддас вазифадан бошқа, қасдий бўлиб дунёга, идорага, осойишга тегиладиган жиати бўлмаганига йигирма саналик аётим ва бир юз ўттиз Рисола-и Нур майдонда рад этилмас бир ужжатдир.
Ҳа, ма камача даъво этганим ва мен ила муносабатдор бутун дўстларимнинг тасдиғи остида, йигирма санадан бери еч мурожаат этмаган ва ўн санадан бери укуматнинг аъзоларини , бир нечтаси мустасно бўлиб, билмаган ва тўрт санадан бери дунё урушидан ва одисаларидан еч хабар олмаган ва мароқ этмаган бу бечора мазлум Саид, еч имкони бормики, сиёсат али ила овора бўлсин ва идорага илишсин ва осойишни бузишга майли бўлсин... Агар зарра миқдор бўлса эди, "Қаршимда кимлар бор, дунёда нелар бўлмоқда, менга ким ёрдам беради?" дея суриштиражак эди, мароқ этажакди, чалкаштиражак эди, ийлалар ила катталарга қўшилажакди. Энг аламли жузъий бир одиса шудирки:
"Бир тажриди мутлақ ичида ар мухобарадан кесилган вазиятимдан қутулмоқ учун қамоққа киришга бир баона топингки, мени қамоққа олсинлар, бу азобдан қутулай" дея баъзи дўстларимга бир яширин мактуб қўлдан юборган эдим. Токи менинг аётимнинг сармояси ва натижаси ва ғоят зийнатли бир суратда безалган Рисола-и Нурдан Денгизлида макамада бўлган китобларимга яқин бўлай ва таслим олишга аракат қилай. Афсуски, менга қарши бўлган у ердаги тадқиқ айъатидан биргина одам мени мудофаа этаркан, у ам мактубимни кўриб, қамоққа киришим учун менга қарши укм беришга мажбур бўлган.
Мени қамоқларга тиққан муоризларимнинг бир ба оналари ам у макамада ундан бароат қозонганим "Тариқатчилик"дир. Ҳолбуки, Рисола-и Нурда доимо даъво этиб деганман: "Замон тариқат замони эмас, балки иймонни қутқармоқ замонидир. Тариқатсиз жаннатга кирганлар кўпдир, иймонсиз жаннатга кетган йўқдир" дея бутун қувватимиз ила иймонга аракат қилганмиз. Мен домламан, шайх эмасман. Дунёда бир хонам йўқки... Қаерда таккам бўлажак?... Бу йигирма сана мобайнида биргина одам йўқки, чиқсин, десин: "Менга тариқат дарси берган". Ва макамалар ва зобиталар топмаганлар. Ёлғиз эскидан ёзганим тариқатларнинг ақиқатларини илман баён этган "Талвеот Рисоласи" борки, бир дарси ақиқатдир ва юксак бир дарси илмийдир, тариқат дарси эмасдир. Ҳуррияти виждонни асос тутган жумурият укуматининг, албатта бу миллатнинг миллиардлаб аждодининг рулари боғланган бир ақиқатга ва унинг йўлида дунёга бас келганлари.. ва тақиқий иймонни ғолибона фалсафага қарши исбот этган бир асарни ва ходимларини имоя этмоқ аамиятли бир вазифасидир.
Азиз, сиддиқ қардошларим
(Ҳам маънавий, ам моддий бир неча жиатда сўралган бир саволга мажбурият тахтида бир жавобдир.)
Савол: Нима учун на до илда, на хорижда бўлган жараёнларга ва айниқса сиёсатли жамоатларга еч бир алоқа пайдо этмаётирсан? Ва Рисола-и Нур ва шогирдларини мумкин бўлгани қадар у жараёнларга қўшилишдан ман этмоқдасан?... Ҳолбуки, агар қўшилсанг ва алоқадор бўлсанг, бирдан минглаб одам Рисола-и Нур доирасига кириб, порлоқ ақиқатларини нашр этар эдилар. Ҳам бу қадар сабабсиз машаққатларга адаф бўлмас эдинг.
Жавоб: Бу алоқасизлик ва чекинишнинг энг а амиятли сабаби, маслагимизнинг асоси бўлган "ихлос" бизни ман этмоқда. Чунки бу ғафлат замонида, хусусан тарафгирона мафкуралар соиби ар нарсани ўз маслагига восита қилиб, атто динини ва ухровий аракатларини ам у дунёвий маслакка бир нави восита укмига келтирмоқда. Ҳолбуки, ақоиқи иймония ва хизмати нурия-и қудсия коинотда еч бир нарсага восита бўлолмас. Ризо-и Илоийдан бошқа бир ғояси бўлолмас. Ҳолбуки озирги жараёнларнинг тарафгирона тўқнашувлари ангомида бу ихлос сирини муофаза этмоқ, динини дунёга восита этмаслик мушкуллашган. Энг яхши чора жараёнларнинг қуввати ўрнига иноят ва тавфиқи Илоияга таянмоқдир.
Чекинишимизнинг кўп сабабларидан бир сабаби да Рисола-и Нурнинг тўрт асосидан бириси бўлган "Шафқат этмоқ, зулм ва зарар этмасликдир".
Умум қардошларимга бир-бир салом ва фойдаси минглаб бўлган Лайла-и Меърожингизни табрик этаман. Мар ум Ҳожи Иброимнинг Раъфат бей каби алоқадор бўлганларига мен тарафимдан тазия этиб, дейингизки: "У марум Рисола-и Нур Талабалари доираси ичидадир, доимо уларга бўлган дуоларга мазардир. Биз ам хусусий унга дуо этамиз".
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Бу ёз мавсуми ғафлат замони ва дарди маишат машғулияти ангоми ва шуури салосанинг жуда савобли ибодат вақти ва замин юзидаги тўфонларнинг қурол ила эмас, дипломатия ила тўқнашишлари замони бўлгани жиат ила ғоят қувватли бир матонат ва вазифа-и нурия-и қудсияда бир сабот бўлмаса, Рисола-и Нурнинг хизмати зарарига бир тамбаллик, бир сустлик ва таваккуф бошлар.
Азиз қардошларим, сиз қатъий билингизки: Рисола-и Нур ва шогирдларининг машғул бўлганлари вазифа рўйи заминдаги бутун муаззам масалалардан янада каттадир. Шунинг учун дунёвий қизиқарли масалаларга қараб, вазифа-и боқиянгизда сустлик қилмангиз. Меванинг Тўртинчи Масаласини кўп дафа ўқингиз, маънавий қувватингиз синмасин.
Ҳа, дунё а лининг бутун муаззам масалалари фоний аётда золимона бўлган уруш дастури доирасида ғаддорона, мараматсиз ва диний муқаддасотни дунёга фидо этмоқ жиати ила қадари Илоий уларнинг у жиноятлари ичида уларга бир маънавий жааннам бермоқда. Рисола-и Нур ва шогирдлари аракат қилган ва вазифадор бўлган фоний аётга бадал боқий аётга парда бўлган ўлимни ва дунёвий аётнинг парастишкорларига ғоят дашатли ажал жаллодини абадий аётга биттадан парда ва иймон алининг абадий саодатларига биттадан васила бўлганини икки карра икки тўрт этар даражасида қатъий исбот этмоқдадир. Ҳозирга қадар у ақиқатни кўрсатганмиз.
Ал- осил: Залолат али вақтинчалик аётга қарши мужодала этмоқдалар. Бизлар ўлимга қарши Қуръон нури ила урушда уларнинг энг буюк масаласи, вақтинчалик бўлгани учун, бизнинг масаламизнинг энг кичигига, бақога қарагани учун, муқобил келмайди. Модомики улар девоналиклари ила бизнинг муаззам масалаларимизга таназзул этиб қўшилмайдилар, биз нима учун қудсий вазифамизнинг зарарига уларнинг кичик масалаларини мароқ ила таъқиб этмоқдамиз?...
Рисола-и Нурнинг бир талабасини тажриба этдим. Ажабо, бу аяжон озирги сиёсатга қарши не фикрдадир дея Бўғозлар ақида бошбўғозлиги муносабати ила бир-икки нарса сўрадим. Қарасам, алоқадорона ва билган олда жавоб берди. Қалбан афсус дедим. Бу вазифа-и нурияда зарари бўлажак. Сўнгра шиддат ила танбе бердим. "Аъузубиллаи минаш шайтони вас сиёсати" бир дастуримиз бордир. Агар инсонларга ачинаётган бўлсанг, ўтган дастур уларга мараматга лаёқатини кетказади. Жаннат одамлар истагани каби, Жааннам ам одам истар.
(Бешинчи Шуа яна қисман берган хабарлар тазо ур этмоқда.)
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Ҳам буни қатъиян эълон этмоқдаманки: Рисола-и Нур Қуръоннинг молидир. Менинг нима аддим борки, соиб бўлай. Токи нуқсонларим унга ўтсин. Балки у Нурнинг нуқсонли бир ходими ва у олмос мужаварот дўконининг бир даллолиман. Менинг чалкаш вазиятим унга ўтолмас, унга тегилолмас. Зотан Рисола-и Нур бизга берган даср ам ақиқати ихлос ва тарки аноният ва доимо ўзини нуқсонли билмоқ ва худфурушлик этмасликдир. Ўзимизни эмас, Рисола-и Нурнинг маънавий шахсини иймон алига кўрсатмоқдамиз. Бизлар нуқсонимизни кўрганга ва бизга билдирганга, фақат ақиқат бўлмоқ шарти ила, миннатдор бўламиз. Алло рози бўлсин деймиз. Бўйнимизда бир чаён бўлса, чақмасдан отилса, қандай мамнун бўламиз. Нуқсонимизни, фақат ғараз ва ўжарлик бўлмаслик шарти ила ва бидъатларга ва залолатга ёрдам этмаслик қайди ила, қабул этиб миннатдор бўламиз.
Азиз қардошларим. Мудофаатимда уларга жавобан дегандимки: "Улар менга оид эмас. Ва у кароматларга со иб бўлмоқ менинг аддим эмас, балки Қуръоннинг маънавий мўъжизасининг тарашшуоти ва ёғдуларидирки, ақиқий бир тафсири бўлган Рисола-и Нурда кароматлар шаклини олиб, шогирдларининг маънавий қувватларини қувватлантирмоқ учун икромоти Илоия навидандир. Икромнинг изори бир шукрдир, жоиздир, ам мақбулдир".
Ҳозир а амиятли бир сабабга биноан, бу жавобни бир парча изо этаман ва "Нима учун изо этмоқдаман.. ва нима учун бу нуқтада бу қадар ташидот қилмоқдаман..." дея сўралди.
Жавоб: Рисола-и Нурнинг хизмати иймонияда бу замонда минглаб тахриботчиларга муқобил юз минглаб таъмиротчиси бўлиши лозим келаркан, ам мен ила лоақал юзлаб котиб ва ёрдамчи бўлишига этиёж бор экан, чекинмоқ ва муносабатдор бўлмаслик эмас, балки миллат ва идорачиларнинг тақдир ила ва ташвиқ ила ёрдам ва муносабатдор бўлиши зарурий экан, ва у хизмати иймония боқий аётга боққани учун, фоний аётнинг машғулиятларига ва фойдаларига таржи этмоқ иймон алига вожиб экан, ўзимни мисол олиб дейманки:
Мени ар нарсадан ва алоқадан ва ёрдамчилардан ман этмоқ ила баробар, бизга қарши бўлганлар бутун қувватлари ила дўстларимнинг маънавий қувватларини синдирмоқ, ва мендан ва Рисола-и Нурдан совутмоқ, ва мен каби кекса, хаста, заиф, ғариб, кимсасиз бир бечорага минглаб одамнинг қиладиган вазифасини бошига юкламоқ, ва бу тажрид ва тазйиқлардан, моддий бир хасталик навидан инсонлар ила алоқа ва қўшилишдан чекилишга мажбур бўлмоқ, ам шу даража таъсирли бир тарзда халқларни қўрқитмоқки, энг зиёда боғлиқ кўрилган баъзи дўстларни менга салом бермаслик, атто баъзан намозни ам тарк этмоқ даражасида қўрқитмоқ ила маънавий қувватларини синдирмоқ жиатлари ила ва сабаблари ила ихтиёрим хорижида, бутун у монеъларга қарши Рисола-и Нур шогирдларининг маънавий қувватларини кучлантиришга мадор икромоти Илоияни баён этиб, Рисола-и Нур атрофида маънавий бир ташидот қилдирмоқ ва Рисола-и Нур ўз-ўзига, бир ўзи, бошқаларига мутож бўлмасдан бир қўшин қадар қувватли бўлганини кўрсатмоқ икмати ила бу тур нарсалар менга ёздирилган. Бўлмаса, асло! Ўзимизни сотмоқ ва ёқтирмоқ ва мақтанмоқ, худфурушлик этмоқ эса Рисола-и Нурнинг аамиятли бир асоси бўлган ихлос сирини бузмоқдир. Иншаалло, Рисола-и Нур ўз-ўзини ам мудофаа этгани, ам қийматини тўлиқ кўрсатгани каби, бизни ам маънан мудофаа этиб, нуқсонларимизни афв эттиришга васила бўлажакдир.
Азиз қардошларим, Рисола-и Нурнинг зу уридан қирқ сана аввал кенг бир исси қабл-ал вуқуъ ажиб бир тарзда ам менда, ам бизнинг қишлоқда, ам ноиямизда тазоур этганини озир бир маънавий эслатма ила қатъий қаноатим келган. Шафиқ ва укам Абдулмажид каби эски талабаларимга бу сирни фош этмоқ истардим. Ҳозир Жаноби Ҳақ сизларда кўп Абдулмажидларни ва кўп Абдуррамонларни бергани учун, сизга баён этмоқдаман.
Мен ўн ёшда экан, буюк бир ифтихор, атто баъзан мақтанмоқ суратида бир олатим бор эди. Истамаганим олда жуда буюк бир иш ва буюк бир қарамонлик вазиятини кўрсатаётган эдим. Ўз-ўзимга дер эдим: "Сенинг беш пул қийматинг йўқ. Бу мақтанчоқона, хусусан жасоратда жуда ортиқ кўз-кўз қилишинг нима учундир?" Билмас эдим, айрат ичида эдим. Бир икки ойдир у айратга жавоб берилдики: Рисола-и Нур қабл-ал вуқуъ ўзини сездирар эди. Сен оддий ўтин парчаси каби бир уруғ экан, у фирдавс шингилларини феълан ўз молинг каби исси қабл-ал вуқуъ ила ис этиб худфурушлик этардинг. Бизнинг "Нурс қишлоғимиз" эса, ам эски талабаларим, ам амшаарларим биладиларки, бизнинг қишлоғимиз фавқулодда кўз-кўз ва жасоратда олдин кўрсатмоқ учун мақтанишни жуда севардилар. Гўё катта бир мамлакатни фат этар каби, қарамонона бир олат олмоқ истар эдилар. Мен ам ўзимга, ам уларга жуда айрат этардим. Ҳозир ақиқий бир эслатма ила билдимки: У маъсум Нурсли инсонлар (Нурс Қишлоғи) Рисола-и Нурнинг нури ила буюк бир ифтихор қозонажак. У вилоятнинг, ноиянинг исмини эшитмаган Нурс Қишлоғини аамият ила танияжак дея бир исси қабл-ал вуқуъ ила у неъмати Илоияга қарши ташаккурларини мақтаниш суратида кўрсатганлар.
Сизни эски талабаларим ва эски биродарларим ва укам ва жияним Абдулмажид ва Абдурра монлар билганимдан, бу марам сирни сизга очдим. Ҳа, "Мен йигирма тўрт соат аввал сезгирлигим ила ва асабимнинг намликдан таъсири ила рамат ва ёмғирнинг келишини ис этганим каби, айнан шунингдек мен ва қишлоғим ва ноиям қирқ тўрт сана аввал Рисола-и Нурдаги рамат ёмғирини бир исси қабл-ал вуқуъ ила ис этганмиз" демакдир. Умум қардошларимизга ва опа-сингилларимизга салом ва дуо этамиз. Дуоларини сўраймиз.
Азиз, сиддиқ қардошим
Жавобан, биз ам Рамазонингизни табрик этамиз. Тушларингиз жуда ам муборакдирлар. Иншаалло, Жаноби Ҳақ сизни буюк эсонларга мазар айлаяжак, дея бир ишорадир. Менча бу замонда энг буюк бир эсон, бир вазифа иймонини қутқармоқдир, бошқаларнинг иймонига қувват берадиган бир суратда аракат қилмоқдир. Асло, менлик ва ғурурга мадор нарсалардан чекин. Тавозуъ, мавият ва тарки аноният бу замонда ақиқат алига лозим ва алзамдир. Чунки бу асрда энг буюк талика менликдан ва худфурушликдан келиб чиққанидан, ақ ва ақиқат али мавияткорона доимо нуқсонини кўрмоқ ва нафсини айбламоқ керакдир. Сиз каби, оғир шароит ичида қарамончасига иймонини ва убудиятини муофаза этиши буюк бир мақомдир. Сенинг тушларингнинг бир таъбири да, бу нуқтадан сенга хушхабар бермоқдир. Рисола-и Нур парчаларида тариқат ақиқатига доир "Талвеоти Тисъа" номли рисолани қўлга киритиб боқингиз. Ҳам зотингиз каби метин ва иймонли ва ақиқатли зотлар Рисола-и Нур доирасига кирингиз. Чунки бу асрда Рисола-и Нур бутун ужумларга қарши мағлуб бўлмади. Энг муаннид душманларига ам эркинлигини расман таслим эттирди. Ҳатто икки санадан бери катта идоралар ва адлиялар тадқиқот натижасида Рисола-и Нурнинг эркинлигини тасдиқ ва марам ва ғайри марам бутун парчаларини соибларига таслимга қарор бердилар. Рисола-и Нурнинг маслаги бошқа тариқатлар, маслаклар каби мағлуб бўлмасдан, балки ғалаба этиб жуда кўп муаннидларни иймонга келтириши, жуда кўп одисаларнинг шаодати ила, бу асрда бир мўъжиза-и маънавия-и Қуръония бўлганини исбот этар. У доиранинг хорижида, аксарият ила бу мамлакатда ва хусусий ва жузъий ва ёлғиз шахсий хизмат ёки мағлубона парда остида ёки бидъатларга мусомаа суратида ёки шарлаш ила бир нави тахрифот ичида хизмати диния қилиниши мумкин, дея одисалар бизга қаноат берган.
Модомики сизда буюк бир иммат ва қувватли бир иймон бор, тўлиқ бир ихлос ва тўлиқ бир мавият ила, саботкорона Рисола-и Нурга шогирд бўл. Токи минглаб, балки юз минглаб шогирдларнинг ухровий маънавий ширкатларига иссадор бўл. Токи сенинг хайрларинг, яхшиликларинг жузъиётдан чиқиб куллийлашсин. Охиратга тўлиқ фойдали бир тижорат бўлсин.
Саид Нурсий
Жуда муборак, жуда қийматдор, жуда севгили устозимиз азратлари
Ал амдулилла, бу сана Испартадаги талабаларингизни дунёвий машғулиятлар янада кўп ғафлатга тиқмади. Хизмати Нуриядаги ғайратларимиз жиддий бир суратда давом этмоқда. Ҳар биримизнинг қалбларимиздаги Нурга қарши инжизоб сиймоларимизда ўқилмоқда. Худди бу талабаларингиз қалблари севинч ила тўладир. Ҳа севгили Устозимиз, бутун талабаларингиз аммалари бирдан дейдилар: Лаёқатсизлигимиз, ечлигимиз ила баробар тоза бир қалб ила ишлаттирилганимиз бу хизмати Нурияда бадиъ бир Устозга ам талаба, ам котиб, ам мухотоб, ам ношир, ам мужоид, ам халққа насиатгўй, ам Ҳаққа обид бўлмоқ каби жаонқиймат гўзалликларининг аммасини бирдан бизга берган Ҳазрати Аллога нақадар шукр этсак оздир. Ва бу қилмоқ истаганимиз шукрлар ам, Холиқимизнинг фазли ила қалбимизга келган бир эсон бўлганини эслатган биз талабаларингизнинг қалбларини сурур ва севинч тўлдиради. Маъсум Нурсликларнинг Устозимизнинг кичиклигида ўтказган аётларининг муташаккирона бир тарзи ол ва атворимизда ўқинмоқда. Ҳудутсиз шукрлар, ниоясиз санолар бўлсин у Зоти Зулжалолгаки, бизларни жали мутлақ дараларидан, исён ва куфрон ботқоқликларидан лутф ва карами ила чиқариб, кўзларни қамаштирган энг порлоқ бир нурга талаба этгандир.
Агар севгили устозимиз "Иқтирон" таъбир этилган икки неъматнинг баробар келганини али аввалдан бизга изо этмасайди, кўп миннатдорликларимизни қалбларимизга таржимон бўлган қаламларимиздан ўқир эдилар.
Ҳа севгили Устозимиз, биз ўзимизга қарамоқдамиз, Рисола-и Нурга мухотоб бўлолмаётирмиз. Бунга қарамасдан, э тиёж шиддатланган сари, Холиқи Раиймнинг мараматли тажаллийларини мушоада этмоқдамиз. Қалби Устоз порлоқ бир ойна, бир мазар, бир маъкас. Лисони Устоз олий бир мубаллиғ, бир муаллим, бир муршид. Ҳоли Устоз тажассум этган энг чиройли бир ўрнак, бир намуна, бир мисол бўлади. Башар тоифаларининг этиёжлари ёзилмоқда, кўрсатилмоқда. Хуллас, етти санадан бери оташ сочган золим башарнинг оли бугун янада кўп истиробли бир олга кирган особланади. Ҳар бир идрок соиби, ажабо эртага нима бўлажак ўйлови ила қулоқларини радиоларнинг оғизларига қўйганлар, айратда турмоқдалар. Шарқда Японларнинг мағлуб бўлиши ила, дунёнинг ярашишу саломатга ва амният ва қўрқувсизликка қовушиши кутиларкан, дажжолона бир аракат Шимолда ўзини кўрсатгани кўрилмоқда. Шу вазият аркасни аяжонга, андишага чорламоқда. Истиқбол зулматларга кетган ўйлови ила, мароқ ила радиоларни таъқибга югуртиради. Лиллаиламд Рисола-и Нур олий баёноти ила руларимизни таскин этмоқда. Ҳақиқий дасрлари ила қалбларимизни қондирмоқда. Хуллас, бу кунда майдонга чиққан бу дашатли жараённи фақат ва фақат Насронийлик оламининг Мусулмонлик ила иттиоди, яъни Инжил Қуръон ила иттиод этиб ва Қуръонга тобе бўлиши натижаси қўлга киритилажак самовий бир қувват ила мағлуб этилиши ишора этмоқдаки, Ҳазрати Исо Алайиссаломнинг ам келишига интизор этмоқ замонининг келганини ишорий маъно ила эслатмоқда. Эшитилишича, бугунги Америка оламнинг ар тарафига тадқиқот учун юборган тўрт айъатдан бирисини бу кунги башариятнинг саодатини таъмин этадиган салим бир дин қидиришга маъмур этгандир. Бу эса, мужаддидлигини макама лисони ила ар тарафга эълон этган Рисола-и Нур бу истиробли, паришон башариятнинг энг буюк бир саодати бўлишига иймонимиз жуда қувватлидир.
Севгили Устозимиз бошимизда ва энг олий ақиқатларни ташиган ва Қуръоннинг энг юксак ва муборак тафсири бўлган Рисола-и Нур қўлимизда бўлганча, севинчларимиз ад ва удудга олинмас.
Хуллас, бу ақиқатларнинг ар бир жузи фаолият соасига чиқса, ар тарафда мароқ ила, завқ ила ўзини ўқиттиради. Бунга яққол далиллар жуда кўп бор. Хусусан, инкори ашр мафкурасини мағлуб этган "Ўнинчи Сўз" чоп этилган нусхалари, ва айниқса яширин чоп этилгани олда ўзини эркин ўқитган ва иймонни қувватлашда жуда юксак ориқоларни ташиган "Оят-ул Кубро" рисолалари, ва инкори улуият мафкурасини зиру-забар этган Куллиёти Нур "Ҳужжат-ул Балиға" ва "Мева" каби парчалари майдонда... Иншаалло, Қуръоннинг атрофига ўралмоқ истанилган иймонсизликнинг мараматсиз деворини Рисола-и Нур тубидан олиб ташлайди, иймонсизликнинг мараматсиз оташини сўндириб, оби аёт бахш этган шароби кавсарини бутун дунёга ишончли иймон бермоқ ила ичиради.
Талабангиз
ХУСРАВ
Азиз, сиддиқ қардошларим
Сизнинг байрамларингизни такрор бетакрор табрик этамиз. Ғоят а амиятли икки масалани сизларга заковатингизга эътимодан, Рисола-и Нурда бўлак-бўлак парчалари бўлишларига биноан ғоят мухтасар гапираман.
Биринчиси: Рисола-и Нурнинг ақиқий ва ақиқатли бир шогирди бўлган ва Қуръони Мўъжиз-ул Баённинг котиби бу дафа ёзган мактубида аддимдан минг даража зиёда усни зонига таянган олда, бир ақиқат сўрамоқда. Рисола-и Нур маънавий шахсининг ғоят аамиятли ва қудсий вазифасини, ва хилофати нубувватнинг ам ғоят улвий вазифаларидан бир вазифасини менинг оддий шахсимда, Устози нуқтасидан бир жилвасини кўрганидан, менга у хилофати маънавиянинг бир мазари назари ила боқмоқ истайди.
Биринчидан: Боқий бир ақиқат фоний шахсиятлар устига бино этилмас. Этилса, ақиқатга зулмдир. Ҳар жиат ила камолда ва давомда бўлган бир вазифа чиришга ва чиритилишга маъруз ва мубтало шахсиятлар ила боғланмас. Боғланса, вазифага аамиятли зарардир.
Иккинчидан: Рисола-и Нурнинг тазо ури ёлғиз таржимонининг фикри ила ва ёхуд унинг маънавий этиёж лисони ила Қуръондан келган ёлғиз у таржимоннинг истеъдодига боққан файзлар эмас, балки у таржимоннинг мухотоблари ва дарси Қуръонда дўстлари бўлган холис ва метин ва содиқ зотларнинг у файзларни руан исташлари, ва қабул ва тасдиқ ва татбиқ этишлари каби кўп жиатлар ила у таржимоннинг истеъдодидан кўп зиёда у Нурларнинг зуурига мадор бўлганлари каби, Рисола-и Нурнинг ва шогирдларининг маънавий шахсининг ақиқатини улар ташкил этмоқдалар. Таржимонининг ам ичида бир иссаси бор. Агар ихлоссизлик ила бузмаса, бир такаддум шарафи бўлиши мумкин.
Учинчиси: Бу замон жамоат замонидир. Фардий шахсларнинг да оси нақадар ориқо ам бўлсалар, жамоатнинг маънавий шахсидан келган даосига қарши мағлуб бўлиши мумкин. Шунинг учун, у муборак қардошимнинг ёзгани каби, Ислом оламини бир жиатда нурлантиражак ва қудсий бир даонинг нурлари бўлган бир вазифа-и иймония бечора, заиф, мағлуб, адсиз душманларни ва уни хоинлик ила, ақорат ила чиритишга уринган муаннид душманлари бўлган бир шахсга юкланмас. Юкланса, у нуқсонли шахс хоинлик зарбалари ила душманлари тарафидан силкинса, у юк тушар, тарқалар.
Тўртинчидан: Эски замондан бери кўп зотлар устозини ёки муршидини ёки муаллимини ёки раисини шахсий қийматларидан кўп ортиқ усни зон этишлари, дарсидан ва иршодидан истифодага васила бўлиши нуқтасида у жуда ортиқ усни зонлар бир даража қабул этилган. Ҳақиқатга зиддир дея танқид этилмасди. Фақат озир Рисола-и Нур шогирдларига лойиқ бир устозга мувофиқ улвий мартаба ва фазилатни бечора, нуқсонли бу шахсимда қабул этганлари сабаби ила ғайрат ва шавқлари ила ишлашлари, бу нуқтада аддимдан зиёда усни зонларни қабул этиши мумкин. Фақат Рисола-и Нурнинг маънавий шахсининг моли бўлиб қўлимда турмоқда дея билмоқ керакдир. Фақат бошда зиндиқлар ва залолат али ва сиёсат али ва ғафлат али, атто тоза қалбли диёнат али шахсга ортиқча аамият берганлари жиатда ақсизлар, у шахсни чиритмоқ ила ақиқатларга зарба урмоқ, ва у Нурларга мен каби бир бечорани маъдан деб ўйлаб, бутун қувватлари ила мени чиритиб, у нурларни сўндиришга ва соф қалблиларни ам ишонтиришга уринмоқдалар. Жумладан, Иккинчи Масалада бир одиса бу ақиқатни кўрсатмоқда.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ, саботкор, мухлис қардошларим
Ҳам моддий, ам маънавий, ам нафсим, ам мен билан муносабатдор бўлганлар ғоят аамиятли мендан савол сўрамоқдаларки: "Нима учун аркасга мухолиф бўлиб, еч кишининг қилмагани каби, сенга ёрдам этадиган жуда аамиятли қувватларга қарамаётирсан? Истиғно кўрсатмоқдасан? Ва аркас муштоқ ва толиб бўлган ва Рисола-и Нурнинг интишорига, футуотига кўп хизмат этишига у Рисола-и Нур шогирдларининг хослари иттифоқда бўлганлари ва сендан қабул этганлари буюк мақомларни қабул этмаётирсан? Шиддат ила чекинмоқдасан?"
Жавоб: Бу замонда иймон а ли шундай бир ақиқатга мутождирларки, коинотда еч бир нарсага восита ва тобе ва зинапоя бўлолмас. Ва еч бир ғараз ва мақсад уни кирлатолмас. Ва еч бир шуба ва фалсафа уни мағлуб этолмас бир тарзда иймон ақиқатларини дарс берсин. Умум иймон алининг минг санадан бери тўпланган залолатларнинг ужумига қарши иймонлари муофаза этилсин.
Хуллас, бу нуқта учундирки, до илий ва хорижий ёрдамчиларга ва аамиятли қувватларига Рисола-и Нур аамият бермайди, уларни қидириб тобе бўлмайди.. токи иймон али авомининг назарида дунёвий аётнинг баъзи ғояларига зинапоя бўлмасин. Ва тўғридан тўғрига боқий аётдан бошқа еч бир нарсага восита бўлолмаганидан, фавқулодда қуввати ва ақиқати ужум этган шубаларни ва иккиланишларни изола айласин.
Аммо, маънавий ва мақбул ва зарарсиз ва бутун ақиқат алининг истаганлари нуроний мақомлар ва ухровий рутбалардан, холис қардошларимиздан усни зон ила берилган ва ихлосингизга зарар келмагани олда агар қабул этсанг, рад этилмайдиган даражада исботлар, ужжатлар бўлгани олда, сен тавозуъ ва мавият ила эмас, балки шиддат ва иддат ила ва у мақомни сенга берган қардошларингнинг хотирини синдирмоқ ила у рутбалардан ва мақомлардан қочмоқдасан?
Жавоб: Қандайки амият али бир инсон дўстларнинг аётини қутқармоқ учун ўзини фидо этар. Худди шунинг каби, иймон алининг абадий аётларини таликали душманлардан муофаза этмоқ учун, керак бўлса (ам керакдир) ўзим, ёлғиз лойиқ бўлмаганим у мақомларни эмас, балки ақиқий абадий аётнинг мақомларини ам фидо этишга Рисола-и Нурдан олганим шафқат дарси жиати ила тарк этаман. Ҳа, ар вақт, хусусан бу замонда ва айниқса залолатдан келган умумий ғафлатда, сиёсат ва фалсафанинг ғалабасида, ва аноният ва худфурушликнинг аяжонли асрида буюк мақомлар ар нарсани ўзига тобе ва зинапоя қилар. Ҳатто дунёвий мақомлар учун ам муқаддасотини восита қилар. Маънавий мақомлар бўлса, янада зиёда восита этар. Умумнинг назарида ўзини муофаза этмоқ ва у мақомларга ўзини яраштирмоқ учун баъзи қудсий хизматларини ва ақиқатларни зинапоя ва васила қилади дея айблов остида қолиб, нашр этган ақиқатлари ам шубалар ила ривожи задаланар. Шахсга, мақомга фойдаси бир бўлса, ривожсизлик ила умумга зарари мингдир.
Ал- осил: Ҳақиқати ихлос мен учун шону-шарафга ва моддий ва маънавий рутбаларга васила бўла оладиган нарсалардан мени ман этади. Хизмати нурияга, гарчи буюк зарар бўлар, фақат каммият кайфиятга нисбатан аамиятсиз бўлганидан, холис бир ходим бўлиб, ақиқати ихлос ила, амма нарсадан устун ақоиқи иймонияни ўн одамга дарс бермоқ буюк бир қутбият ила минглаб одамни иршод этмоқдан янада аамиятли кўрмоқдаман. Чунки у ўн одам тўлиқ у ақиқатни амма нарсадан устун кўрганларидан сабот этиб, у уруғлар укмида бўлган қалблари биттадан дарахт бўлишлари мумкин. Фақат у минглаб одам дунёдан ва фалсафадан келган шубалар ва васвасалар ила у қутбнинг дарсларини, "Хусусий мақомидан ва хусусий иссиётидан келади" назари ила боқиб, мағлуб бўлиб тарқатила оларлар дея, хизматкорликни мақомларга таржи этмоқдаман. Ҳатто бу дафа менга беш жиат ила қонунсиз, байрамда, душманларимнинг режаси ила менга хоинлик этган у маълум одамга озирча бир бало келмасин дея хавотирландим. Чунки масала дабдабаланганлиги учун, тўғридан-тўғрига оддий халқ табақаси менга мақом бериб ориқо бир каромат деб ўйла оларлар дея, дедим: "Ё Рабби, буни исло эт ёки жазосини бер. Фақат бундай кароматворий бир суратда бўлмасин". Бу муносабат ила бир нарсани баён этаман. Шундайки:
Бу дафа ма камадан менга таслим қилинган талабаларнинг мактублари ичида кўп имзолар устида бўлган бир мактуб кўрдим, балки Иловаларга кирган. Рисола-и Нурнинг шогирдларининг маишат жиатидаги баракотига ва баъзиларнинг таъзирларига доир эди. Бу ерда, айнан Қастамўнудаги таъзир еганлар каби шуба қолмаган. Беш одам айнан бу ерда ам таъзир едилар.
Саид Нурсий
Азиз қардошларим,
Эй Нурчилар! Ҳозир моддий имкон осил бўлмаётир дея ранжимангиз! Нурнинг футуоти кенг бир соада давом этмоқда. Куллий бир муваффақият осил бўлмоқда.
Азиз, сиддиқ қардошларим
Бир неча ойдан бери менга қарши ўгирилган дасисалари майдонга чиқди. Ҳифзи Ило ий ила у мусибат йигирмадан бирга тушди. Бўш вақтимда масжидга кетаётган эдим. Хабарим бўлмасдан, талабалар мени совуқ емасин дея хонада бир кулбача қилган эдилар. Мен ам тўрт-беш кундир ўз-ўзимга қарор бердим, ортиқ бормайман. У маълум зобит одам восита бўлиб кулбачани олиб ташладилар, менга ам расман таблиғ этдиларки, ортиқ масжидга кетмаяжаксан! Фақат, чумолини фил қилиб бир аяжон бердилар. Ҳеч бир аамияти йўқ, еч ам мароқ этмангиз. Тахминимча, ар тарафда аддимдан жуда ортиқ омманинг эътиборини синдирмоқ учун менга бундай баъзи баоналар ила хоинлик этмоқдалар. Эски замонимни ўйлаб гўё тааммул этмайман. Ҳолбуки, Рисола-и Нурнинг саломат ва интишорига зарар келмаслик шарти ила, ар кун минг хоинлик ва исканжалар ам келса, Аллога шукр этаман. Мен аамият бермаганим каби, бу ердаги талабалар ам еч тебранмаётирлар. Кўпдан бери кутганимиз бу одиса ам инояти Илоия ила енгил ўтди.
Умум қардошларимга бир-бир салом ва дуо этамиз.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Ғоят а амиятли бир масалани (бундан аввал сизга ижмолан баён этган масалани) такрор сизга айтишимга қувватли, маънавий бир эслатма олдим. Шундайки:
Парда остидаги душманимиз мунофиқлар, озирга қадар қилганлари каби, адлияни ва сиёсат ва идорани зоирий динсизликка восита этиб, бизга ужумлари натижасиз қолгани; ва Рисола-и Нурнинг футуотига манфаати бўлган эски режаларини ташлаб, янада мунофиқона ва шайтонни ам айратда қолдирадиган бир режа ўгирдикларига доир бу ерларда аломатлари кўринди. У режаларнинг энг муим бир асоси хос, саботкор қардошларимизни совутмоқ, сустлик бермоқ, мумкин бўлса Рисола-и Нурдан воз кечирмоқдир. Бу нуқтада шу қадар ажиб ёлғонларни ва дасисаларни истеъмол этадиларки, Испарта ва атрофи, гул ва нур фабрикасининг қарамон шогирдлари каби, пўлат ва темир каби бир сабот ва садоқат ва матонат лозимки таяна олсин. Баъзан эса дўст суратида кириб, қўрқитмоқ мумкин бўлса, чумолини фил қилиб ваима бермоқдалар. "Омон, омон! Саидга яқинлашмангиз! Ҳукумат таъқиб этмоқда" дея заифларни воз кечиришга аракат қилмоқдалар. Ҳатто баъзи ёш талабаларга авасотларини қўзғамоқ учун баъзи ёш қизларни йўлиқтирмоқдалар. Ҳатто Рисола-и Нур рукнларига қарши ам менинг шахсимнинг нуқсонларини, чириклигини кўрсатиб, зоиран диндор бидъат алидан баъзи шуратли зотларни кўрсатиб; "Биз ам мусулмонмиз, дин ёлғиз Саиднинг маслагига махсус эмас" деб, бизга қарши парда остида жаба олган зиндиқларга ва анархистлик исобига у софдил диёнат али ва домлаларни восита этиб истеъмол этмоқдалар. Иншаалло буларнинг бу режалари ам натижасиз қолажак. Бундай арифларга дейсиз:
"Биз Рисола-и Нурнинг шогирдларимиз. Саид ам биз каби бир шогирддир. Рисола-и Нурнинг манбаи, маъдани, асоси ам Қуръондир. Йигирма санадир ўхшовсиз тадқиқлар ва таъқиблар ила баробар, қийматини ва ғалабасини энг муаннид душманга ам исбот этгандир. Унинг таржимони ва бир хизматкори бўлган Саид не олда бўлса бўлсин, атто Саид ам, Алло сақласин, Рисола-и Нурга қарши қайтса, бизнинг садоқатимиз ва алоқамизни иншаалло тебратмаяжак деб", у эшикни ёпарсиз. Фақат, мумкин бўлгани қадар Рисола-и Нур ила машғул бўлмоқ, қўлидан келса ёзмоқ, ва муболағали ташвиқотларга еч аамият бермаслик, ва эскиси каби тўлиқ этиёт этмоқ керакдир.
Умум қардошларимизга бир-бир салом ва дуо этамиз.
Саид Нурсий
Бу ватандаги миллатнинг энг буюк қуввати бўлган Ислом оламининг таважжу ини ва амиятини ва ухувватини синдирмоқ ва нафрат бердирмоқ учун сиёсатни динсизликка восита этиб, парда остида куфри мутлақни ерлаштирмоқ истаганлар укуматни алдаб ва адлияни икки мартадир адаштириб, дер: "Рисола-и Нур шогирдлари динни сиёсатга восита этар, амниятга зарар бермоқ этимоли бор". Ҳолбуки, бу мамлакатга моддий ва маънавий баракоти ва фавқулодда хизмати ва умум Ислом оламига тааллуқ этадиган ақиқатларни жамлаган бўлгани ўттиз уч Қуръон оятларининг ишоралари ила ва Имом Алининг (Р.А.) уч ғайбий каромати ила ва Ғавси Аъзамнинг қатъий хабари ила тааққуқ этган Рисола-и Нурнинг сиёсат ила алоқаси йўқдир. Фақат куфри мутлақни синдиргани учун, куфри мутлақнинг ости бўлган анархистлик ва усти бўлган истибдоди мутлақни асоси ила бузар, рад этар. Амниятни ва осойишни ва урриятни ва адолатни таъмин этар. Рисола-и Нурга, ортиқ ватанга, идорага зарари тегилмоқ баонаси ила тажовуз этилмас. Ортиқ еч кимни у баона ила ишонтира олмаслар. Фақат жабани ўзгартириб, дин пардаси остида баъзи софдил домлаларни ёки бидъат тарафдорларини ёки анониятли сўфий-машраблиларни баъзи айёрликлар ила Рисола-и Нурга қарши икки сана аввал Истанбулда ва Денгизли атрофида бўлгани каби истеъмол этишга мунофиқлар балки уринажаклар. Иншаалло, муваффақ бўлолмаслар.
"Рисола-и Нур бу муборак ватаннинг маънавий бир халоскори бўлмоқ жи ати ила, озир икки дашатли маънавий балони даф этмоқ учун матбуот олами ила кўринишни бошламоқ, дарс бермоқ замони келди ёки келажак кабидир деб ўйлайман.
У да шатли балодан бириси: Насроний динини мағлуб этган ва анархистликни етиштирган, шимолда чиққан дашатли динсизлик жараёнининг бу ватанни маънавий истилосига муқобил Рисола-ин Нур садди Зулқарнайн каби бир садди Қуръоний вазифасини қила олар.
Иккинчиси: Ислом Оламининг бу муборак ватаннинг а олисига қарши жуда шиддатли эътироз ва айбловларини изола этмоқ учун матбуот лисони ила гапирмоқ лозим келган, дея қалбимга эслатилди.
{(Ҳошия1) Хуллас, бу ақиқат Рисола-и Нурнинг бу мактубнинг ёзилишидан ўн сана сўнгра Анқарада матбуотларда чоп этилиши ила тааққуқ этгандир.}
Мен дунёнинг олини билмайман, фақат Оврупада истилокорона укм этган ва самовий динларга таянмаган бу дашатли жараённинг истилосига қарши Рисола-и Нур ақиқатлари бир қалъа бўлгани каби, Ислом оламининг ва Осиё қитъасининг озирги замондаги эътироз ва айбловини изола ва эскидаги муаббат ва ухувватини қайтаришга васила бўлган бир Қуръон мўъжизасидир. Бу ватаннинг, бу миллатнинг ватанпарвар сиёсатчилари тезлик ила Рисола-и Нурни чоп эттириб расмий нашр этишлари лозимдирки, бу икки балога қарши қалқон бўлсинлар".
{(Ҳошия2) Бу дунё доирасидаги буюк шарафга ва энг муаззам Исломий хизматга фақат янги укумат мазар бўла олган. Ва буюк бир тушуниш кўрсатиб, Рисола-и Нурнинг матбуотларда 1956 санасида босилишига сабаб бўлмоқ ила, Исломият Миллатининг буюк бир таважжуини қозонмоқ ила, қувватини жуда кўп орттирмоқ муваффақиятини қўлга киргизгандир.}
Саид Нурсий
Қардошларим,
Ҳозир тўлиқ та аққуқ этдики, расман менга хоинлик ва ақорат этмоқ, унинг ила омманинг эътиборини ақимда синдирмоқ учун яширин бир тадбир қурилган. Менинг бутун дўстларимни парда остида совутмоқ ва қўрқитишга уринмоқдалар. Ҳолбуки "Ғайбий Тасдиқ Мури" уларнинг бутун ташвиқотларини зиру-забар этмоқда. Гарчи бундай динсизлик исобига менга бўлган ақорат бир даража мени сиқмоқда, эски Саиддан қолган баъзи томирларимга тегилмоқда. Фақат Рисола-и Нурнинг ориқо футуоти ва шогирдларининг ақиқат али назарида ва руоний ва малоикалар ёнида урмат ва марамат ила қаршиланишлари менинг шахсимга келган хоинлик ва ақоратларнинг чивин қаноти қадар аамияти қолмас. У бадбахт хоинлар диндорлик жиати ила дин али ва дин али олимларининг урматини синдирмоқ динга бир хоинлик бўлиш жиатида, руоний ва малоикаларнинг ва иймон али ва ақиқат алининг назарида малъун бўлгани каби, мингдан фақат бир-икки бебошнинг ёки зиндиқнинг офаринини қозонарлар. У бадбахтлар менга ақорат этмоқ ила гўё Рисола-и Нурнинг нуфузини синдирмоқда, шахсимни манба ўйлаб, мени чиритмоқ ила Рисола-и Нур сукут этажак каби амоқона бир ўйлов ила шахсимга тажовуз бўлмоқда.
Мен ам дейман: Эй менга динсизлик исобига хоинлик ва ақорат этган бадбахтлар! Қатъиян сизга хабар бермоқдаман. Яқинда тавба этмаслик шарти ила, еч халос чораси йўқки, ажал жаллоди ила сен иъдоми абадий ила ўлим дорёғочи ила осилажаксан! Ёмонлик ила тўла руинг ам абадий бир ибси мунфаридда макум бўлмоқ ила баробар, иймон али ва руонийларнинг нафрат ва лаънатини қозонажаксан! Тавба этмаслик шарти ила, менинг интиқомим сендан жуда аддан ортиқ бир суратда олинмоқда билганимдан, иддат эмас, атто сенга ачинмоқдаман!..
Аммо Рисола-и Нурнинг, сен каби чивинлар қадар а амияти бўлмаганларнинг парда тортиши зарра қадар нуфузини синдиролмас. Юз минглаб одам унинг ила иймонларини қутқарганлари учун, руу жон ила урмат ва парастиш этарлар. Аммо шахсимнинг истироби эса қатъиян сизга хабар бермоқдаманки, бир-икки дақиқа асабиятли бир истиробимга муқобил бирдан бундай бир тасалли топмоқдаманки, минг даража сизларнинг ақорат ва хоинлигингиз зиёдалашса, у тасаллини синдиролмас. Чунки Рисола-и Нурнинг қатъий кашфи ила динсизлик исобига бизга ужум этганлар абадий азоблар ва ибси мунфаридда иъдоми абадий ила хоинлигини кўрганлари каби, Рисола-и Нур ила иймонини қутқарган шогирдлари ўлим ила эркинлик рухсатномаси ва абадий саодат васиқасини олиб, абадий бир урмат ва марамат ва икромга мазар бўлишларини файласуфларни сустирган минглаб ужжатлар ила баён этганмиз.
Ҳам бу Янги Саид Эски Саид каби ўзига урмат ва таважжу қозонмоқ ва шону-шараф топмоқ, қатъиян унга қаршидир, қабул этмас. Шунинг учун, йигирма санадир инзивони таржи этган.
Агар осойиш ва идора исобига нуфузини синдирмоқ ва умумнинг назарида чиритмоқ учун қилаётган бўлсангиз, жуда катта бир хато қилмоқдасиз... Икки сана уч макама йигирма саналик аётимнинг бир юз йигирма асарида, бир юз йигирма минг Рисола-и Нур шогирдларидан ихтилолга сабаб ва масъулиятга мадор ва ватан ва миллатга қарши еч бир нарса топмаганларига бароатимиз ила ва Рисола-и Нур парчалари бутунининг қайтарилиши ила кўрсатган жиат ила қатъиян сизга баён этмоқдаманки, динсизлик исобига бизни эзган сизлар ватан ва миллат ва осойиш ва идорага қарши ва анархистлик фойдасига ва мудиш бир ажнабий исобига мени сиқиб, бир ларза чиқариб, у жараённинг мудоаласини истамоқдасиз... Шунинг учун бутун хоинлик ва ақоратларингизга беш пул қиймат бермайман, осойишни давом эттирмоқ учун сабр ва тааммулга қарор бердим. Албатта, дунё доимий бўлмагани каби, одисалари ам тўфонли, доимо ўзгарар. Бир неча соат жиноятлар ила дунёвий ва ухровий минглаб заққум ва азоб натижалари бор. У пайт фойдасиз "юз минглаб афсуслар" деяжаксиз! Мен расмий мақомларга ва биз ила тўлиқ алоқадор вазифадорларга ёзганим каби, сиз каби бадбахтларга ам дейман: Биз Рисола-и Нур ила бу мамлакатнинг ва истиқболининг энг буюк икки таликасини даф этишга аракат қилмоқдамиз.. ва феълан кўп аломатлар ила, атто макамада ам қисман исбот этганмиз.
Биринчи Та лика: Бу мамлакатда хориждан қувватли бир суратда киришга аракат қилаётган анархистликка қарши тўсиқ чекмоқ.
Иккинчиси: Уч юз эллик миллион мусулмонларнинг нафратларини қардошликка ўгирмоқ ила бу мамлакатнинг энг буюк таянч нуқтасини таъмин этмоқдир.
Афён Амният Мудирига дейманки: Мудир Бей! Дунёда эски замондан бери кўрилмаган бу даража қонунсиз ва маъносиз ва фойдасиз тажовузлар менга келгани олда, нима учун аамият бермаётирсиз? Бир мисоли:
Масжидга, бўш вақтда, жамоат хайрига со иб бўлмоқ учун, баъзан бир-икки одамдан бошқа еч кимни ёнимга қабул этмаганим олда, расман, "Қатъиян масжидга бормайсиз!" деб бу ғурбатда, хасталик ва кексалик ва фақирлик ичида бу хоинлик қайси қонун иладир? Қайси фойда бор? Хабарим бўлмасдан, масжиднинг холи бир ерида икки-уч тахта, бир шолча ила мени шамоллатмаслик фикри ила бир зот қилган икки кишилик бир саттора юзидан, аамиятли бир масала шаклида, ам менга, ам умум халққа маъносиз хавотир бермоқ қайси қонун иладир? Қайси фойда бор? Сўрамоқдаман.
Менга бу хоинликларни қилганларнинг еч бир баоналари йўқдир. Ёлғиз омманинг эътиборини баона этиб, бу сургун одамга нима учун урмат кўрсатмоқдасиз? Мен ам дейман:
Бутун дўстларим биладиларки, мен шахсимга қарши урматни ва омманинг эътиборини истамайман, рад этаман. Мен аққимда бошқаларнинг усни зонини қабул этмаганим олда, қайси қонун мени масъул этарки, ихтиёрим ва ризом хорижида, бошқасининг усни зони ила менга хоинлик этилмоқда. Фарзи маол бўлиб, бу омманинг эътибори ақиқат ам бўлса, ватанга, миллатга фойдаси бор, зарари бўлмас. Ҳам агар, бир парчасини мен ам қабул этсам, бу кексалик, хасталик, фақирлик ва совуқ бир уй ичида, дашатли бир ибси мунфаридда зарурий хизматларимни қилмоқ учун бир-икки инсоннинг дўстлигини қабул этишлигимда қайси ёмонлик бор? Қайси қонун буни ман этар? Бир-икки ишчи боладан бошқасини мен ила алоқадор эттирмаслик қайси қонун иладир? У ишчи болалар ар вақт бўлмагани учун, ўзим ишимни қилолмайман. Бу дашатли вазиятни, албатта бу мамлакатда осойиш ва укумат ва идора одамлари назари аамиятга олмоқ қарзларидир.
Жиддий равишда алоқадор этар дея сизга баён этмоқдаман.
Амиртоғда бир тажриди мутлақда
Саид Нурсий
Жуда азиз, сиддиқ, бахтиёр қардошларим
Қизил Русядан чиқиб, қизил оташлар ва қизил учқунлар сочган ва бир-бир дунё ша рининг мааллаларини ўраган ва у ерларни ёқиб қовурган, баъзи ерларда ам мунофиқлик ва бўлиниш оташлари сочиб, қардошига, "Қардошингни ўлдир!" дея бақирган, ва энг ниоятда насронийлик оламини ёқиб қовуриб хирмон каби совурдикдан сўнгра Ислом олами маалласини ўраган, ва уйимизнинг ичларига учқунлари сачраган, ва жуда катта ва жуда дашатли бир бало бўлган комунизм каби азим бир ёнғинга қарши ёнғин ўчирувчи вазифасини бўйнига олган Рисола-и Нур мусулмонларнинг ва башарнинг энг буюк ва ягона паногои ва энг буюк малжаидир.
Эй Нурчилар! Алло сизларга эсон этган азалий лутфга қарши сажда-и шукрондан бошингизни кўтармангиз! Кечанинг совуғига аамият бермангиз! Сизларга лутфни еч бир хусусда аямаган Рабби Раиймга кечанинг бу муборак соатларида туриб вазифа-и шукрни адо этингиз. Ва баъзилар тушган, истиқболни ўйламоқ дарди ила маишатни тебратган одисалар қаршисида титрамангиз.. қўрқмангиз! Нурнинг қудсий каромат ва ёрдамини мушоада этинг! Дунё фонийдир. Минглаб сана яшамоқ бўлса, боқий бўлган ухровий аётнинг ёнида йўқ бир нарса даражасидадир. Фақат фоний бўлмоқ ила баробар, боқий аётнинг боқий меваларини берадиган бир экинзоридир, Тўфонларнинг шиддати, авонинг дашати сизларни тебратмасин, қўрқитмасин. Бу муборак экинзорга энг муборак ва нуроний ва унумдор ва баракотли бўлган Нур тухумларини экингиз! Зеро, "эккан ўрар" оталаримиздан қолган муборак бир сўздир.
Эй Нурчилар! Дин душманларининг ужумларидан қатъиян тебранмангиз.. сустлик қилмангиз.. ишлангиз, ишлангиз, ишлангиз! Ва қатъиян ишонингизки, Нурнинг шафоати, Нурнинг дуоси, Нурнинг иммати сизларни қутқаражакдир!..
Қардошингиз
Мустафо Усмон
Азиз, сиддиқ қардошларим
Ўтган қишда менга қарши суиқасдларнинг инояти Ило ия ила ва дуонгиз ёрдами ила келган сабр ва тааммулим натижасида натижасиз қолган режаси жуда кенг бир тарзда бўлганига далил эса, бу яқинда раисжумур Афёнда деган, "Бу вилоятда дин жиатида бир чалкашлик чиқади деб ўйлардик..."
Демак, яширин комитет мени сиқмоқ ила бир одиса чиқармоқ истаган эдилар. Бир ажнабий мудоаласи исобига, ва мусулмонлар ва ватандошлар орасида, бутун-бутун қонунсиз ва кайфий бир тарзда, томиримга шиддат ила тегилган хоинликлар ва машаққатлар ила азоб беришлари уларга дунёда батамом зарардир. Охиратда жааннам ва сақар, ва бизга дунёда мукаммал савоб ва зафар, ва охиратда иншаалло жаннат ва оби кавсарни қозонтирар. Демак бу яширин режани вакиллар айъати ва Бош Вазир ис этгандирларки, бу ерларда умум маъмурлар, атто оким ва раис ва зобита мен ила кўришмоқдан қочар, қўрқар эдилар. Мен ам айрат этардим. Фақат, қўлимизда ёлғиз Нур бўлганини ва сиёсат таёғи бўлмаганини зарра қадар ақли бўлганлар англадилар. Ғарибдирки, энг зиёда менинг фойдамга ишлаши лозим бўлган баъзи вазифадорлар менга қарши истеъмол этилди ва ишлаттирилди.
Нурчилар жуда э тиёт ва диққатли ва босиқ бўлишлари лозимдир. Чунки маънавий тўфонлар бор. Баъзи дассос мунофиқлар ар тарафга суқулар. Истибдоди мутлаққа динсизчасига тарафдор экан, уррият фирқасига кирар. Токи уларни бузсин ва сирларини билсин, йўқ этсин.
Ҳам Сало иддиннинг Асойи Мусони Америкаликка бериши муносабати ила деймиз: "Миссионерлар ва Насроний руонийлари, ам Нурчилар жуда диққат этишлари алзамдир. Чунки ар олда шимол жараёни Ислом ва Исовий динининг ужумига қарши ўзини мудофаа этмоқ фикри ила, Ислом ва миссионерларнинг иттифоқларини бузишга уринажак. Авом табақасига изн берувчи ва закотнинг фарзлиги ва фоизнинг аром бўлиши ила, буржуаларни авомнинг ёрдамига даъват этиши ва зулмдан тортиши жиатида мусулмонларни алдатиб, уларга бир имтиёз бериб, бир қисмини ўз тарафига торта олар". Нима бўлганда ам, бу дафа сизнинг хотирингиз учун қоидамни буздим, дунёга боқдим.
Саид Нурсий
Бу машаққатли замонда нафсим сабрсизлик ила менга машаққат бераркан, бу ифода уни батамом сустирди, шукр эттирди. Сизга ам фойдаси бўлар дея бирга тақдим этилган бу ифода бошимнинг ёнида осилган туради.
1 - Эй нафсим! Етмиш уч сана юздан тўқсон одамдан зиёда завқлардан иссангни олгансан. Ортиқ аққинг қолмади.
2 - Сен оний ва фоний завқларнинг бақосини қидирмоқдасан. Шунинг учун унинг заволи ила йиғлашни бошлайсан. Кўр иссиётинг ила бу хатонгнинг тўлиқ таъзирини ейсан. Бир дақиқа кулишга бадал ўн соат йиғлайсан.
3 - Сенинг бошингга келган зулмлар ва мусибатларнинг остида қадарнинг адолати бор. Инсонлар сен қилмаган бир иш ила сенга зулм этмоқдалар. Фақат қадар сенинг яширин хатоларингга биноан, у мусибат қўли ила сени ам тарбия, ам хатонгга каффорат этмоқда.
Азиз, му тарам қардошим
Аввало: Зотингизнинг бир рисола қадар жомеъ ва узун ва мудаққиқона ароратли мактубингизни камоли мароқ ила ўқидим. Олдиндан сизга буни баён этмоқдаманки, Рисола-и Нурнинг устози ва Рисола-и Нурга Жалжалутия қасидасида рамзли ишораси ила жуда кўп алоқадорлик кўрсатган ва менинг ақоиқи иймонияда хусусий устозим "Имоми Али"дир (Р.А.) ва
оятининг очиқ ва аниқ укми ила, Оли Байтнинг муаббати Рисола-и Нурда ва маслагимизда бир асосдир. Ва Ваобийлик томири еч бир жиатда Нурнинг ақиқий шогирдларида бўлмаслиги лозим келади. Фақат модомики бу замонда зиндиқо ва залолат али ихтилофдан истифода этиб иймон алини адаштириб ва Исломийлик аломатларини бузиб, Қуръон ва иймонга қарши қувватли жараёнлари бор. Албатта бу мудиш душманга қарши жузъий тафсилотларга доир ихтилофга сабаб муноқашаларнинг эшигини очмаслик керакдир.
Ҳам ўлган инсонларни ёмонлашга еч лузум йўқ. Улар дори охиратга, жазо ва мукофот жойига кетганлар. Лузумсиз, зарарли, уларнинг нуқсонларини баён этмоқ амр қилинган Оли Байт муаббатининг тақозоси эмасдир ва лозим ам эмасдир дея Али Суннат Вал Жамоат саобалар замонидаги фитналардан бас очишни ман этганлар. Чунки Воқеа-и Жамалда Ашара-и Мубашшарадан Зубайр (Р.А.) ва Тала (Р.А.) ва Оиша-и Сиддиқа (Р.А.) бўлиши ила, Али Суннат Вал Жамоат у урушни "Ижтиод натижаси" деб, "Ҳазрати Али (Р.А.) ақли, бошқа тараф ақсиз, фақат ижтиод натижаси бўлиш жиати ила афв этилар" дерлар.
Ҳам Ва обийлик томири, ам ифрот этган Рофизийларнинг мазаблари Исломиятга зарар бермасин дея Сиффин Урушидаги бағилардан ам бас очишни зарарли кўрадилар. Ҳажжожи Золим, Язид ва Валид каби арифларга Калом Илмининг буюк алломаси бўлган Саъдаддийни Тафтазоний "Язидга лаънат жоиздир" деган. Фақат, "Лаънат вожибдир" демаган. Хайрдир ва савоби бордир демаган. Чунки: Ҳам Қуръонни, ам пайғамбарни, ам бутун саобаларнинг қудсий субатларини инкор этган адсиздир. Ҳозир улардан майдонда кезганлар кўпдир. Шаръан бир одам еч малъунларни хотирга келтирмасдан лаънат этмаса, еч бир зарари йўқ. Чунки ёмонлаш ва лаънат мад ва муаббат каби эмас. Улар амали солида доил бўлолмас. Агар зарари бўлса, янада ёмон.
Хуллас, озир яширин мунофиқлар Ваобийлик томири ила энг зиёда Исломиятни ва ақиқати Қуръонияни муофазага маъмур ва мукаллаф бўлган бир қисм домлаларни қўлга киритиб, ақиқат алини Алавийликда айбламоқ ила бир-бирига қарши истеъмол этиб, дашатли бир зарбани Исломиятга уришга уринганлар майдонда кезмоқдалар. Сен ам бир парчасини мактубингда ёзмоқдасан. Ҳатто сен ам биласан, менга ва Рисола-и Нурга қарши истеъмол этилган энг таъсирли воситани домлалардан топганлар. Ҳозир Ҳарамайни Шарифайнга укм этган Ваобийлар ва машур дашатли доийлардан Ибн Таймия ва Ибн-ул Қайюм-ил Жавзийнинг жуда ажиб ва жозибадор асарлари Истанбулда кўпдан бери домлаларнинг қўлига ўтиши ила, хусусан авлиёларга қарши ва бир даража бидъатларга мусоадакор машрабларини ўзларига парда қилмоқ истаган бидъатларга булғанган бир қисм домлалар сизнинг Оли Байт муаббатидан келган ва озир изори лозим бўлмаган ижтиодингизни васила қилиб, ам сенга, ам Нур шогирдларига зарба ура оларлар. Модомики ёмонламасликда ва такфир этмасликда бир шаръий амр йўқ. Фақат ёмонлашда ва такфирда шаръий укм бор. Ёмонлаш ва такфир агар ақсиз бўлса, катта зарари бор. Агар ақли бўлса, еч хайр ва савоб йўқ. Чунки такфирга ва ёмонлашга ақдор адсиздирлар. Фақат ёмонламасликда, такфир этмасликда еч бир шаръий укм йўқ, еч зарари ам йўқ.
Хуллас, бу ақиқат учундирки, ақиқат али, бошда Тўрт Мазаб Имомлари ва Али Байтнинг Ўн Икки Имоми бўлиб, Али Суннатнинг мазкур ақиқатга таянган муқаддас қонунни ўзларига рабар этиб, мусулмонлар ичида у эски замон фитналаридан бас мавзуси ва муноқаша этишни жоиз кўрмаганлар, манфаатсиз, зарари бор деганлар.
Ҳам у урушларда жуда а амиятли Саобалар, нима бўлганда ам икки тарафда бўлганлар. У фитналарни бас этишда у ақиқий саобаларга Тала (Р.А.), Зубайр (Р.А.) каби Ашара-и Мубашшарага ам тарафгирона бир инкор, бир эътироз қалбга келар. Хато бўлса ам, тавба этимоли қувватлидир. У эски замонга кетиб, кераксиз, зарарли, шариат амр этмасдан у аволларни тадқиқ этмоқдан кўра озир бу замонда феълан Исломиятга дашатли зарбаларни урган ва минглаб лаънатга, нафратга ақдор бўлганларга аамият бермаслик каби бир олат мўъмин ва мудаққиқ бир зотнинг муқаддас вазифасига мувофиқ келолмас. Ҳатто Сабри ила кичкина муноқашангиз ам Рисола-и Нурга, ақоиқи иймониянинг интишорига аамиятли бир зарар берганини сендан сақламайман. Айни вақтда бу ерда ис этдим, мутаассир ва мутааллим бўлдим.
Сўнгра сен каби та қиқ али бир олимнинг Рисола-и Нурга у ерликларча аамиятли бир хизматга васила бўладиган Сабрининг у ерга келиши, иккингиздан буюк бир хизмати Нурия кутаркан, аксинча уч жиат ила Нурга зарар келганини ис этдим ва кўрдим. Ажабо, нима учун бу зарар бўлган дея ўйларкан, икки-уч кун сўнгра хабар олдимки, Сабри маъносиз ва лузумсиз сен ила муноқаша этган. Сен ам иддатга келгансан. "Эйво!"- дедим. "Ё Раб! Эрзурумдан ёрдамимга етишган бу икки зотнинг муноқашасини мусолаага табдил эт" дея дуо этдим. Рисола-и Нурнинг Ихлос Ёғдуларида айтилгани каби, озир иймон али мусулмон қардошлари ила эмас, балки Насронийнинг диндор руонийлари ила иттифоқ этмоқ ва ихтилофга сабаб масалаларни назарга олмаслик, низо этмаслик керакдир. Чунки куфри мутлақ ужум этмоқда. Сенинг диний амиятинг ва илмий тажрибанг ва Нурларга қарши алоқанг сабаби ила сендан илтимос қиламанки, Сабри ила ўтган можарони унутишга урин. Ва уни ам афв эт ва алол эт. Чунки у ўз боши ила гапирмаган, эскидан бери домлалардан эшитган нарсаларни лузумсиз муноқаша ила сўйлаган.
Сенинг мудаққиқона ва олимона мактубингга қарши узун жавоб ёзмаганимнинг сабаби, ам аамиятли хасталигим ва аамиятли ишларим ичида тез бу қадар ёза олдим.
Қардошингиз
Саид Нурсий
ДОҲИЛИЯ ВАКИЛИ ИЛА СУҲБАТДАН БИР ПАРЧАДИР
Ҳеч бир тарихда ва замин юзида ўхшаши содир бўлмаган бир зулмга ва ўн жи ат ила қонунсиз бир ғадрга ва тазйиққа адаф бўлганман. Шундайки:
Ҳам шиддатли суиқасд асари бўлиб за арланмасдан хаста, ам ғоят заиф, етмиш бир ёшда кекса, ам ечкимсиз, ачинадиган бир ғурбатда, ам пальто ва ич кийими ва оёқ кийимини сотмоқ ила маишатини таъмин этган фақир-ул ол, ам йигирма беш сана мунзавий бўлишидан, мингдан фақат тўлиқ содиқ бир одам ила кўриша олган бир мардумгириз, мутаваиш, ам йигирма сана аётини ва асарларини уч макама ва Анқара тадқиқ айъати чуқурдан-чуқур тадқиқдан сўнгра иттифоқ ила бароатига ва асарлари ватанга, миллатга зарарсиз бўлиб манфаатли бўлишига қарор берилган бир маъсум, ам Биринчи Жаон Урушида аамиятли хизмат этган бир авлоди ватан, ам озир бу миллатни, бу ватанни анархистликдан ва ажнабий фасодларидан қутқармоқ учун майдондаги таъсирли асарлари ила бутун қуввати ила аракат қилган бир амиятпарвар, ва макамада етмиш шоид ила исбот этилгани каби, йигирма беш санада бир газетани ўқимаган, мароқ этмаган ва етти сана Жаон Урушига қарамаган, сўрамаган, билмаган ва асарларида қувватли далиллар ила сиёсатдан бутун-бутун алоқасини кесганини исбот этган
ва дунёнгизга қўшилмаганини адлияларингиз расман эътироф этган бир зарарсиз одам, ам охиратига ва ихлосига зарар келмаслиги учун шиддат ила омманинг эътиборидан қочган ва қардошларининг у ақидаги усни зонларидан ва мадларидан чекинган, ёқтирмаган бу бечора Саидга бошда Доилия Вакили бўлган сен, Афён Ҳокимини ва Амиртоғ зобитасини йўлиқтириб, ар кун бир ой ибси мунфарид азобини чектирмоқ ва тажриди мутлақ ичида бир ўзини бир ибси мунфаридда туришга мажбур этишга қайси фойдангиз тақозо этар? Қайси қонун бу дашатли ғадрга рухсат этар дея умумий уқуқни муофаза этган адлиянинг юксак доираси воситаси ила доилия вакилига баён этмоқдаман.
Зулман бутун маданий
ва инсоний уқуқдан ва яшамоқ аққидан марум этилган
Саид Нурсий
Биринчидан: Йигирма сана мобайнида биргина илтимоснома, до илия вакили экан сенга ёздим. Фақат йигирма саналик қоидамни бузмадим. Ҳам эски доилия вакили, ам озир бош котиб сифатлари ила сен ила сўзлашаман.
Йигирма сана укумат ила сўзлашмаган, биргина марта укумат исобига укуматнинг катта бир рукни ила сўзлашган одам ўн соат қадар сўзласа, оздир. Шунинг учун сиз мен ила сўзлашишга бир-икки соат рухсат берингиз.
Иккинчидан: Ҳозир партиянинг бош котиби эътибори ила сизга бир ақиқатни баён этишга ўзимни мажбур биламан. Ҳақиқат ам шудир:
Сен бош котиб бўлган Халқ Партиясининг миллат қаршисида ғоят а амиятли бир вазифаси бор. У ам шудир:
Минг санадан бери Исломият Оламини қа рамонлиги ила мамнун этган ва Исломият вадатини муофаза этган ва башарият оламининг куфри мутлақдан ва залолатдан шонли бир суратда қутулишига буюк бир васила бўлган Турк Миллати ва Турклашган бўлганларнинг дин қардошлари. Агар озир эски замон каби қарамончасига Қуръонга ва ақоиқи иймонга соиб чиқмасангиз ва тўғридан-тўғрига ақоиқи Қуръония ва иймонияни ёйишга аракат қилмасангиз, сизга қатъиян хабар бераман ва қатъий ужжатлар ила исбот этаманки: Ислом Оламининг муаббат ва ухуввати ўрнига дашатли бир нафрат ва қарамон қардоши ва қўмондони бўлган Турк миллатига бир адоват ва озир Ислом оламини мавга аракат қилган куфри мутлақ остидаги анархистликка мағлуб бўлиб, Ислом оламининг қалъаси ва шонли қўшини бўлган бу Турк Миллатининг парча-парча бўлишига ва шимолий шарқдан чиққан дашатли аждаронинг истило этишига сабабият беражаксиз.
Ҳа, хорижда икки да шатли жараёнга қарши бу қарамон миллат Қуръон қуввати ила таяна олар. Бўлмаса, куфри мутлақни, истибдоди мутлақни, сафоати мутлақни ва номус алининг сарватини бебошларга алол кўрсатишини восита қилиб, дашатли бир қувват ила келган бир жараённи тўхтатадиган фақат Исломият ақиқати ила бутунлашган, иттиод этган ва бутун мозийдаги шарафини Исломиятда топган бу миллатдаги дин қуввати ва иймон бутунлигидир.
Ҳа, бу миллатнинг амиятпарварлари, миллатпарварлари ар нарсадан аввал бу қўшилган, бирлашган миллатнинг жон томири укмида бўлган Қуръон ақиқатларини маданият тарбияси ўрнига ерлаштирмоқ ва аракат дастури қилмоқ ила у жараённи тўхтатар, иншаалло...
Иккинчи Жараён: Агар сиз амиятпарвар, миллатпарвар одамлар каби, озирга қадар жараён этган ва маданият исобига муқаддасотни оёқ ости қилган усулларни муофазага уриниб, уч-тўрт шахснинг инқилоб номидаги қилганлари ижроотни асос тутиб, мавжуд асаналарни ва инқилоб яхшиликларини уларга бериб, ва мавжуд дашатли нуқсонлар миллатга берилса, у вақт уч-тўрт одамнинг уч-тўрт гунои уч-тўрт миллион гуно бўлиб, бу қарамон ва диндор миллатни ва Ислом қўшини бўлган Турк Миллатининг ўтмиш асрлардаги миллиардлаб шарафли марум қўшинларига ва миллионлаб шаидларига ва миллатига буюк бир мухолафат ва руларига бир маънавий азоб ва шарафсизлик бўлмоқ ила баробар, у уч-тўрт инқилобчи одамнинг жуда оз иссалари бўлган ва миллат ва қўшиннинг қувват ва иммати ила вужуд топган асаналари у уч-тўрт одамга берилса, у уч-тўрт миллион яхшиликлар уч-тўрт асанага инхисор этиб кичраяр, ечга тушар. Ортиқ дашатли нуқсонларга каффорат бўлолмас.
Учинчидан: Сизга қарши, албатта кўп жи атларда доилий ва хорижий муоризлар бор. Агар бу муоризларингиз ақоиқи иймония номига чиқса эди, бирдан сизни мағлуб этарди. Чунки бу миллатнинг юздан тўқсони минг санадан бери Ислом анъанаси ила ру ва қалб ила боғланган. Зоиран мухолифи фитратидаги амрга итоат жиати ила бош эгса ам, қалбан боғланмас.
Ҳам бир мусулмон бошқа миллатлар каби эмас. Агар динини ташласа, анархист бўлар, еч бир қайд остида қололмас. Истибдоди мутлақдан, рушвати мутлақадан бошқа еч бир тарбия ва тадбир ила идора этилмас. Бу ақиқатнинг кўп ужжатлари, кўп мисоллари бор. Гапни чўхмасдан, сизнинг заковатингизга авола этаман.
Бу асрнинг Қуръонга шиддатли э тиёжини ис этишда Швеция, Норвегия, Финландиядан орқа қолмаслик сизга алзамдир. Балки уларга ва улар кабиларга рабар бўмоқ вазифангиздир. Сиз озирга қадар келган инқилоб нуқсонларини уч-тўрт одамларга бериб, озирга қадар жаон уруши ва бошқа инқилобларнинг мажбурлаши ила қилинган тахриботлари, хусусан диний анъана ақида таъмирга уринсангиз, ам сизга истиқболда жуда буюк бир шараф ва охиратда буюк нуқсонларингизга каффорат бўлиб, ам ватан ва миллат ақида манфаатли хизмат этиб, миллатпарвар, амиятпарвар номига ақдор бўласиз.
Тўртинчидан: Модомики ўлим ўлдирилмайди ва қабр эшиги ёпилмайди ва модомики сиз ам аркас каби қабрга югурмоқдасиз ва модомики у қатъий ўлим залолат али учун иъдоми абадийдир. Юз минг жамиятчилик ва дунёпарастлик ва сиёсатчилик уни ўзгартира олмас. Ва модомики Қуръон у иъдоми абадийни иймон али учун эркинлик рухсатномасига ўзгартирганини қуёш каби исбот этган Рисола-и Нур қўлингизга ўтган ва йигирма санадан бери еч бир файласуф, еч бир динсиз унга қарши чиқолмаётир, аксинча, диққат этган файласуфларни иймонга келтирмоқда. Ва бу ўн икки сана мобайнида тўрт катта макамангиз ва файласуф ва олимлардан ташкил топган тадқиқ айъатингиз Рисола-и Нурни тасин ва тасдиқ ва тақдир этиб, иймон ақидаги ужжатларига эътироз этолмаганлар. Ва бу миллат ва ватанга еч бир зарари бўлмаслик ила баробар, ужум этган дашатли жараёнларга қарши садди Зулқарнайн каби бир садди Қуръоний бўлганига Турк Миллатидан, хусусан мактабда ўқиган ёшлардан юз минг шоид кўрсата оламан. Албатта, менинг сизга қарши бу фикримни тўлиқ назарга олмоқ аамиятли бир вазифангиздир. Сиз дунёвий кўп дипломатларни ар замон тинглайсиз, бир парча ам охират исобига гапирган мен каби қабр эшигида, ватандошларнинг олига йиғлаган бир бечорани тингламоқ лозимдир.
Бу илтимоснома, йигирма санадан бери еч мурожаат этмаганим олда, бир иддат замонида, бир марта бўлиб, мени азоб берган доилия вакили Ҳилмига хитобан ёзилган, маълумот учун Афён Амният Мудирига юборилган. Маъносиз, кераксиз тўрт-беш марта менга машаққат бердилар, " Сенинг ёзувинг бундай эмас, ким сенга бундай ёзган!" дея расман мени полицияга чақирдилар. Мен ам дедим: "Бундайларга мурожаат этилмас. Йигирма сана сукутим ақли экан".
Эй Амиртоғ укумати ва зобитаси! Бу субатни бир сана аввал ёзган эдим, фақат бермадим, сақладим. Ҳозир беш жиат ила қонунсиз, мени хусусий истиқоматгоимда бир хизматчидан ман ва мудоала этишлари каби, дунёда ўхшовсиз бир тарзда мени истибдоди мутлақ остига олмоқдалар. Қонун номига қонунсизлик этганларни инсофга келмоқ фикри ила изор этмоқдаман.
Азиз, сиддиқ қардошим, бу фоний дунёда амиятли ва жиддий бир арқадошим
Биринчидан: Бутун дўстларим ва амшаарларимдан энг зиёда зотингиз ва баъзи Эрзурумли зотларнинг менинг бу исканжали мазлумият олатимда шафқаткорона жиддий алоқадорлигингизга ва ёрдамимга фикран югуришингизга жиддий равишда жуда миннатдорман ва охир умримга қадар унутмайман. Сизга минг Машаалло ва Баракалло дейман.
Иккинчидан: Маслагимга ва Рисола-и Нурдан олган дарсимга бутун-бутун мухолиф бўлиб ва ўн санадан бери фоний дунёнинг ўткинчи, а амиятсиз одисаларига қарамаслик бўлган бир аёт дастуримга ам зид бўлиб, ёлғиз сенинг хотиринг ва мароқ этганинг ва бу дафаги узун мактубинг учун, вазиятимга ва золимларнинг исканжаларига оид бир нечта моддани баён этаман.
Биринчиси: Ўттиз сана аввал Дор-ул Ҳикматда аъзо экан, бир кун арқадошимиздан ва Дор-ул Ҳикмат аъзосидан Саййид Садеддин Пошшо дедики: Қатъий бир восита ила хабар олдим, илдизи ажнабийда ва ўзи бу ерда бўлган бир зиндиқо комитети сенинг бир асарингни ўқиган, деганларки: "Бу асар со иби дунёда қолса, биз маслагимизни, яъни зиндиқони (динсизликни) бу миллатга қабул эттиролмаймиз. Бунинг вужудини йўқотишимиз керак!" -дея, сенинг иъдомингга укм этганлар. Ўзингни муофаза эт. Мен ам: "Таваккалту Алалло.. ажал бирдир, тағайюр этмас",- дедим.
Хуллас, бу комитет ўттиз сана, балки қирқ санадан бери ам кенгайди, ам мен ила мужодалада ар бир дасисани истеъмол этди. Икки марта имо учун қамоққа ва ўн бир марта ам мени заарлашга уриндилар. Энг сўнг дашатли режалари собиқ доилия вакилини ва Афённинг собиқ окимини, Амиртоғнинг собиқ раисини менга қарши чорлашлари ила, расмий укуматнинг нуфузини бутун шиддати ила менга қарши истеъмол этишларидир. Мен каби заиф, кекса, мардумгириз, фақир, ғариб, хизматга жуда мутож бир бечорага у уч расмий маъмурлар менга қарши шундай бир ташвиқот қилган ва аркасдаги қўрқув шу даражага борганки, бир маъмур менга салом берса, хабар олганлари вақт алмаштирганлари учун, жосусликдан бошқа еч бир маъмур менга йўлиқмаганини ва қўшниларимнинг ам баъзилари қўрқувларидан еч салом бермаганликларини кўрганим олда, иноят ва ифзи Илоий менга бир сабр ва тааммул берди. Ўхшовсиз бу исканжа ва бу тазйиқ мени улардан ёрдам сўрашга мажбур этмади.
Учинчиси: Икки сана икки ма кама қўлларида тадқиқ этилган бутун Рисола-и Нур парчаларида қонунча бир васила тополмасдан
{(Ҳошия) Ё еч бир жиат ила еч бир қонун, атто уларнинг баъзи кайфий қонунлари бизга ва Рисола-и Нурга илишмайдилар, ва ёхуд озирги баъзи қонунлар илишгани олда, катта адлиялар ва уч буюк макамалар, истиқболда келадиган шиддатли нафрат ва лаънатдан чекинмоқ учун, Нурнинг ва бизнинг макумиятимизга жасорат этолмасдан, иттифоқ ила умумимизнинг бароатига ва бутун Рисола-и Нурнинг қайтарилишига қарор бердилар. Тоғ каби қувватли адлиялар чекингани олда, вақтинчалик бир мақомда бўлган ғаддор шахсиятларнинг бу зулмни қилишлари, албатта осмонларни ва ерни ғазаблантиради, ортиқ иддатимга лузум қолмайди.}
бизни ва Рисола-и Нурни бароат эттиргандан сўнгра, зиндиқо комитети мунофиқ баъзи маъмурларни васила этиб, укумат марказида расмий бир режа ўгириб, бутун-бутун қонунга хилоф бўлиб бутун дўстларимдан ва талабаларимдан тажрид ва сиат ва аётим нуқтасида энг ёмон бир ерда мени сургун этмоқ номи остида, ибси мунфарид ва тажриди мутлақ маъносида мени Амиртоғга юбордилар. Ҳозир тааққуқ этганки, икки мақсад ила бу муомалани қилмоқдалар.
Бириси: Эскидан бери иноятни қабул этмаганимдан, мени у суратда иддатга келтириб, бир масала чиқариб мавимга йўл очмоқ эди. Бундан бир нарса чиқара олмаганлари учун, заарлантирмоқ воситаси ила мавимга уриндилар. Фақат инояти Илоия ила Нур шогирдларининг дуолари тарёқ каби, заарга қарши дармон каби ва сабр ва тааммулим тўлиқ бир дори каби у режани натижасиз қолдирди. У моддий ва маънавий заарнинг таликасини ўтказди. Гарчи еч бир тарихда, еч бир укуматда бу тарзда исканжали зулмлар қонун номига, укумат номига қилинмагани олда, томирларимга тегдирадиган тарзда доимо тарассудлар ила, аркасни қўрқитмоқ ила мени иддатга келтираётган эди. Фақат бирдан қалбимга эслатилдики, бу золимларга иддат эмас, ачинишинг керак! Уларнинг ар бириси жуда оз бир замон сўнгра сенга вақтинчалик берган азоблари ўрнига минг даража ортиқ боқий азобларга ва моддий ва маънавий жааннамларга маъруз қолажаклар. Сенинг интиқоминг минг марта зиёда улардан олинар. Ва бир қисми, ақли бўлса, дунёда ам қолдикча ўлгунга қадар виждон азоби ва иъдоми абадий қўрқуви ила исканжа чекажаклар. Мен ам уларга қарши иддатни тарк этдим, уларга ачиндим, "Алло исло этсин" дедим.
Ҳам бу азоб ва исканжалар жуда буюк савоб қозонтирмоқ ила баробар, Рисола-и Нур шогирдлари ўрнига ва уларнинг бадалига мен ила машғул бўлиб, ёлғиз мени азоб беришлари Нурчиларга буюк бир фойда ва саломатларига хизмат бўлиши жи атида ам Жаноби Ҳаққа шукр этмоқдаман. Ва мудиш машаққатларим ичида бир севинч ис этмоқдаман.
Тўртинчиси: Сенинг мактубингда менинг истиро атимни ва агар иқтидорим бўлса менинг Шом ва Ҳижоз тарафига кетишимга доир сизнинг озирги укуматга мурожаат моддаси эса...
Биринчидан: Биз иймонни қутқармоқ ва Қуръонга хизмат учун, Маккада бўлсам ам бу ерга келишим лозим эди. Чунки энг зиёда бу ерда этиёж бор. Минглаб руим бўлса, минглаб хасталикларга мубтало бўлсам ва заматлар чексам, яна бу миллатнинг иймонига ва саодатига хизмат учун бу ерда қолишга Қуръондан олган дарсим ила қарор бердим ва берганмиз.
Иккинчидан: Менга қарши урмат ўрнига ақорат кўрмоқ нуқтасини мактубингизда, "Мисрда, Америкада бўлсайдингиз, тарихларда урмат ила ёд этилажакдингиз!",- дея ёзмоқдасиз.
Азиз, диққатли қардошим. Биз инсонларнинг урмат ва этиромидан ва шахсимизга оид усни зон ва икром ва тасинларидан, маслагимиз эътибори ила жиддий равишда қочамиз. Хусусан, ажиб бир риёкорлик бўлган шухратпарастлик ва жозибадор бир худфурушлик бўлган тарихларга дабдабали ўтмоқ ва инсонларга яхши кўринмоқ эса Нурнинг бир асоси ва маслаги бўлган ихлосга зиддир ва тескаридир. Уни орзуламоқ эмас, аксинча шахсмиз эътибори ила ундан қўрқамиз. Ёлғиз Қуръоннинг файзидан келган ва иъжози маънавийсининг ёғдулари бўлган ва ақиқатларининг тафсири бўлган ва тилсимларини очган Рисола-и Нурнинг ривожини ва аркаснинг унга этиёжини ис этишини ва жуда юксак қийматини аркас тақдир этишини ва унинг жуда зоир маънавий кароматини ва иймон нуқтасида зиндиқонинг бутун динсизликларини мағлуб этганларини ва этишларини билдирмоқ, кўрсатмоқ истаймиз ва уни рамати Илоиядан кутамиз.
Шахсимга оид а амиятсиз ва жузъий бир моддани изо бўлиб баён этмоқдаман:
Модомики Ражаб Бей ва Кара Козим сен ила дўст ва менимча эски Саид ила ам муносабатлари бор, улардан яхшилик истамоқ эмас, балки менга қарши, салафлари каби маъносиз, кераксиз тазйиқ ва зулмга майдон бермасинлар. Ҳақиқатдан бу ернинг моддий ва маънавий авосига ўрганолмаётирман. Машаққатларим жуда кўп. Истиқоматгоимни ам ташқаридан, ам ичкаридан қулфлайман. Ҳар жиат ила ёлғизман. Ва бир жиатда ам қўшнисиз, машаққатли бир хонада, хаста бир олда аётимни ўтказмоқдаман. Баъзан бир куни Денгизлида бир ой қамоқдан ортиқ мени сиққан. Бу йигирма сана дашатли зулм ила урриятимга ва эркинлигимга илишмоқ ортиқ етар! Зотан икки сана макамаларнинг тадқиқоти ила ва менга қарши мунофиқларнинг режалари натижасиз қолиши ила қатъиян маълум бўлганки, шахсимда ва Нурларда бу ватан ва миллатга зарар таваум этмоқ ила ортиқ еч кимни қондира олмаслар. Мен ам аркас каби урриятимга соиб бўлсам, балки аво алмаштириш учун мўътадил авоси бўлган бу туманнинг баъзи қишлоқларига кетишимга изн берувчи бир таблиғ бўлса, муносиб бўлар. Сизга ва у ердаги Нур дўстларимга кўп салом ва дуо этамиз.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Моддий ва маънавий бир савол муносабати ила хотирга келган бир жавобдир.
Айтилмоқдаки: Нима учун Нур шогирдларининг қувватли усни зонлари ва қатъий қаноатлари сенинг шахсинг ақида Нурларга янада зиёда шавқларига мадор бўлган бир мақомни ва камолотни шахсингга қабул этмаётирсан? Ёлғиз Рисола-и Нурга бериб, ўзингни жуда нуқсонли бир ходим кўрсатмоқдасан?
Жавоб: Ҳадсиз амд ва шукр бўлсинки, Рисола-и Нурнинг шундай қувватли ва тебранмас таянч нуқталари ва шундай порлоқ ва кескин ужжатлари борки, менинг шахсимда деб ўйланган мазиятга, истеъдодга этёжи йўқдир. Бошқа асарлар каби муаллифнинг қобилиятига боқиб, мақбулиятни ва қувватни ундан олмайди. Хуллас, майдонда йигирма санадир қатъий ужжатларига таяниб, шахсимнинг моддий ва маънавий душманларини таслимга мажбур этоқда. Агар шахсиятим унга аамиятли бир таянч нуқтаси бўлса эди, динсиз душманларим ва инсофсиз муоризларим нуқсонли шахсимни чиритмоқ ила Нурларга буюк зарба ура олар эдилар. Ҳолбуки, у душманлар девоналикларидан яна ар нави дасисалар ила мени чиритишга ва аққимда омманинг эътиборини синдиришга уринганлари олда, Нурларнинг футуотига ва қийматига зарар бермайдилар. Ёлғиз баъзи заиф ва янги муштоқларни чалкаштирса ам, воз кечиролмайдилар.
Бу ақиқат учун, ам бу замонда аноният зиёда укм этгани учун, аддимдан кўп зиёда бўлган усни зонларни ўзимга олмайман. Ва мен қардошларим каби ўз нафсимга усни зон этмайман. Ҳам қардошларимнинг бу бечора қардошларига берган ухровий мақом, ақиқий, диний мақом эса, Мактуботда, Иккинчи Мактубнинг охиридаги қоидага кўра, "Шахсимга берган маънавий адялари бўлган камолотни, агар -асло- мен ўзимни ундай билсам, бўлмаслигига далилдир. Ўзимни ундай билмасам, уларнинг у адясини қабул этмаслик лозим келади". Ҳам ўзимни мақом соиби билмоқ жиатида аноният мудоала эта олар...
Бир нарса яна қолдики, дунё жи атида ақоиқи иймониянинг нашридаги вазифадор мақом соиби бўлса, янада яхши таъсир этар дейилабилир. Бунда ам икки монеъ бор.
Бириси: Фаразан валийлик бўлса ам, билиб туриб, истамасдан мақом қилмоқ тарзида, валийликнинг моиятидаги ихлос ва мавиятга зиддир. Нубувватнинг ворислари бўлган Саобалар каби изор ва даъво этолмаслар, уларга қиёс этилмас.
Иккинчи Монеъ: Жуда кўп жи атлар ила чиритила олар ва фоний ва жузъий ва вақтинчалик ва нуқсонли бир шахс соиб бўлса, Нурларга ва ақоиқи иймониянинг футуотига зарар келар. Фақат бир нуқта борки, шукрни талаб қилади. Сиёсат алидаги душманларим мазкур ақиқатларни билмаганлари учун, шарафли, иззатли эски Саидни ўйлаб, доимо Нурлар бадалига менинг шахсимга хоинлик ва камситмоқ ила машғул бўлмоқдалар. Баъзи мутаассиб анониятли домлаларни ам шахсимга қарши ўгирмоқдалар. Гўё Нурларни сўндиришга уринмоқдалар. Ҳолбуки Нурларни янада зиёда порлаттиришга васила бўлмоқдалар. Нурлар оддий шахсимдан эмас, Қуръон қуёшининг манбаидан нурларни олмоқда.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Бу кўз қамаштирувчи ба орнинг гулларини томоша этмоқ учун машина ила бир-икки соат кезаман. Ҳеч аётимда кўрмаганим бир тарзда бутун гулли ўтлар одатдан устун бир тарзда ўсган, гуллар очган, табассумкорона тасбеот этиб, ол лисони ила Сонеъи Зулжалолларининг санъатини тақдир ва олқишламоқдалар каби аққаляқийн ис этганимдан, дунёвий аётга муштоқ иссиётим ва ғофил ва бардошсиз нафсим бу олдан истифода этиб, дунёдан нафрат ва хасталикли ва машаққатли аётдан зерикмоқ ва барзога кетишга ва у ердаги юздан тўқсон дўстларини кўришга иштиёқ жиатида қарор берган қалбимга ва фонийда боқий завқ қидирган нафсимга эътироз келди. Бирдан иссиётга ам, томирларга ам тарқалган иймон нури у эътирозга қарши кўрсатдики, модомики тупроқ бу қадар жамол ва рамат ва аёт ва зийнатларга моддий жиатида мазар бўлишидан адсиз бир раматнинг пардасидир ва ичига кирган еч бир нарса ўзига-ўзи қолмайди, албатта бутун бу зоирий ва моддий зийнатларнинг ва гўзалликларнинг
ва усн ва жамол ва рамат ва аётнинг маънавий марказларининг ва бир қисм тазголарининг фаол бир нави тупроқ пардасининг остида ва орқасидадир. Албатта, бу амиятли онамиз бўлган тупроқ остига кирмоқ ва қучогига сиғинмоқ ва у ақиқий ва доимий ва маънавий гулларни томоша қилмоқ янада зиёда севилар ва иштиёқ ила лойиқдир дея, у кўр иссиётнинг ва дунёпараст нафснинг эътирозини тамоми ила изола ва даф этди, "Аламдулиллаи аъла нур-ил ийман мин кулли важин" дунёпараст нафсимга ам айттирди.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Биринчидан: Саксон сана ибодатли бир умрни бахтиёрларга қозонтирган Рамазони муборакда, иншаалло Нурнинг маънавий ширкати у қозончга мазар бўлажак. Байрамга қадар қўлдан келгани қадар Нурчилар ихлос ила бир-бирининг дуоларига маънавий омин дейишлари керакки, бириси у саксонни қозонса, ар бири даражасига кўра иссадор бўлар. Энг заиф ва энг оғир юки бўлган бу хаста қардошингизга, албатта маънавий ёрдам этарсиз.
Иккинчидан: Нурларнинг рукнларидан бир-икки доктор менинг хасталигимнинг шиддати ила баробар, у холис, содиқ зотларга хасталик нуқтасида мурожаат этмасдан ва дориларимни ам ичмасдан, жуда оғир хасталиклар ичида улар ила мавшарат этмасдан ва шиддатли этиёжим ва аламларнинг ичида ёнимга келганлари вақт, хасталикка доир бас очмаганимдан андишали бир мароқ уларга келганидан, сирли бир ақиқатни изорга мажбур бўлдим. Балки сизга ам фойдаси бор дея ёзмоқдаман.
Уларга дедимки: Ҳам яширин душманларим, ам нафсим шайтоннинг талқини ила заиф бир томиримни қидирмоқдаларки, мени у ила ушлаб Нурларга тўлиқ ихлос ила хизматимга зарар келсин. Энг заиф томир ва дашатли монеъ хасталик томиридир. Хасталикка аамият бериш ила баданга оид туйғу ғалаба этар. "Заруратдир, мажбурият бор" дер, ру ва қалбни сустирар. Докторни мустабид бир оким каби қилар. Ва тавсияларига ва кўрсатган дориларга итоатга мажбур этади. Бу эса фидокорона ихлос ила хизматга зарар берар. Ҳам яширин душманларим ам бу заиф томиримдан истифодага уринганлар ва уринмоқдалар. Қандайки қўрқув ва очкўзлик ва шону-шараф жиатида ишламоқдалар... (Чунки инсоннинг энг заиф томири бўлган қўрқув жиатида бир чалкашлик этолмадилар, иъдомларига умуман аамият бермаганимизни тушундилар.)
Сўнгра инсоннинг бир заиф томири маишат дарди ва очкўзлик жи атида кўп сўроқладилар. Охирида у заиф томирдан бир нарса чиқаролмадилар. Сўнгра уларча тааққуқ этдики, улар муқаддасотларини фидо этганлари дунё моли назаримизда еч аамияти йўқ ва кўп вуқуотлар ила уларча ам тааққуқ этган. Ҳатто бу ўн сана мобайнида юз дафадан зиёда, расман, "Нима ила яшамоқда?" дея мааллий укуматлардан сўраганлар.
Сўнгра энг заиф бир инсон томири бўлган шону шараф ва рутба нуқтасида, менга жуда аламли бир тарзда у заиф томиримни тутмоқ учун амр этилган хоинликлар, ақоратлар, томирга тегдирадиган исканжалар қилдилар, еч бир нарсага муваффақ бўлолмадилар. Ва қатъиян англадиларки, улар парастиш этган дунёнинг шону шарафини бир риёкорлик ва зарарли бир худфурушлик биламиз. Уларнинг фавқулодда аамият берганлари уббу жо ва дунёвий шону шарафга беш тийин аамият бермаймиз. Балки уларни бу жиатда девона биламиз.
Сўнгра бизнинг хизматимиз эътибори ила бизда заиф томир саналган, фақат ақиқат нуқтасида аркаснинг мақбули ва ар шахс уни қозонишга муштоқ бўлган маънавий мақом соиби бўлмоқ ва валийлик мартабаларида тараққий этмоқ ва у неъмати Илоияни ўзида билмоқдирки, инсонларга манфаатдан бошқа еч бир зарари йўқ. Фақат бундай менлик ва аноният ва манфаатпарастлик ва нафсини қутқармоқ исси ғалаба қилган бир замонда, албатта ихлос сирига ва еч бир нарсага восита бўлмасликка бино этилган хизмати иймония шахсий маънавий мақомни қидирмасликни тақозо этади. Ҳаракатида уларни истамаслик ва ўйламаслик лозимдирки, ақиқий ихлоснинг сири бузилмасин.
Хуллас шунинг учундирки, аркас қидирган кашфу-кароматни ва руий камолотни Нур хизматининг хорижида қидирмаганимни заиф томирларимни тутишга уринганлар англадилар, бу нуқтада ам мағлуб бўлдилар.
Умум қардошларимизга бир-бир салом. Ва келажак Лайла-и Қадр ар бир Нурчи ақида саксон уч сана ибодат ила ўтган бир умр укмига ўтишини Лайла-и Қадр ақиқатини шафоатчи этиб, рамати Илоиядан ниёз этамиз.
Қардошингиз
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Аввало: Лайла-и Қадрда қалбга келган жуда узун ва кенг бир ақиқатга жуда қисқача бир ишора этамиз. Шундайки:
Нави башар бу сўнг Жа он Урушининг ашаддий зулм ва истибдоди ила ва мараматсиз тахриботи ила ва бир душманнинг юзидан юзлаб маъсумни паришон этиши ила; ва мағлубларнинг дашатли маъюсиятлари ила ва ғолибларнинг дашатли хавотир ва окимиятларини муофаза ва буюк тахриботларини таъмир этолмасликларидан келган дашатли виждон азоблари ила; ва дунё аётининг бутун-бутун фоний ва вақтинчалик бўлиши ва маданият фантазияларининг алдатувчи ва ухлаттирувчи бўлиши умумга кўриниши ила; ва башарият фитратидаги юксак истеъдотларнинг, инсоният моиятининг умумий бир суратда дашатли яраланиши ила; ва абадпараст боқий иссиёт ва фитрий инсоният ишқининг аяжон ичида уйғониши ила; ва ғафлат ва залолатда энг қаттиқ, кар бўлган табиатнинг Қуръоннинг олмос қиличи остида парчаланиши ила; ва ғафлат ва залолатнинг энг бўғувчи, алдатувчи, энг кенг пардаси бўлган сиёсатнинг рўйи заминда жуда чиркин, жуда ғаддорона ақиқий сурати кўриниши ила; ва албатта, еч бир шуба йўқки, шимолда, ғарбда, Америкада аломатлари кўринганига биноан, нави башарнинг мажозий маъшуқи бўлган дунёвий аёти ила бундай чиркин ва ўткинчи бўлишидан, башар фитратининг ақиқий севган ва қидирган боқий аётни бутун қуввати ила қидиражак. Ва албатта еч шуба йўқки, бир минг уч юз олтмиш санада, ар асрда уч юз эллик миллион шогирди бўлган ва ар укмига ва даъвосига миллонлаб ақиқат али тасдиқ ила имзо босган; ва ар дақиқада миллионлаб офизларнинг қалбида қудсият ила бўлиб, лисонлари ила башарга дарс берган ва еч бир китобда ўхшаши бўлмаган бир тарзда, башар учун боқий аётни ва абадий саодатни хушхабар бериб, бутун башарнинг яраларини даволаган
Қуръони Мўъжиз-ул Баённинг шиддатли, қувватли ва такрорли минглаб оятлари ила, балки сари ан ва ишоратан ўн минглаб марта даъво этиб, хабар бериб, тебранмас қатъий далиллар ила, шуба келтирмас адсиз ужжатлар ила боқий аётни қатъият ила хушхабар ва абадий саодатни дарс бериши, албатта нави башар бутун-бутун ақлини йўқотмаса ва моддий ва маънавий бир қиёмат бошларида келмаса; Швеция, Норвегия, Финландия ва Англиянинг Қуръонни қабулга уринган машур хатиблари ва ақ динини қидирган Американинг жуда аамиятли диний жамияти каби рўйи заминнинг қитъалари ва укуматлари Қуръони Мўзжиз-ул Баённи қидиражаклар ва ақиқатларини тушунгандан сўнг бутун руу жонлари ила ёпишажаклар. Чунки бу ақиқат нуқтасида қатъиян Қуръоннинг мисли йўқдир ва бўлолмас! Ва еч бир нарса бу буюк мўъжизанинг ўрнини тутолмас!...
Иккинчидан: Модомики Рисола-и Нур у мўъжиза-и кубронинг қўлида бир олмос қилич укмида хизматини кўрсатган ва энг муаннид душманларни таслимга мажбур этган. Ҳам қалбни, ам руни, атто иссиётни тўлиқ танвир этадиган ва дармонларини берадиган бир тарзда хазина-и Қуръониянинг даллоллигини қилган ва ундан бошқа манба ва маржии бўлмаган, бир маънавий мўъжизаси бўлган Рисола-и Нур у вазифани қилмоқда ва унга қарши дашатли ташвиқотлар ва ғоят муаннид зиндиқларга тўлиқ ғалаба қилган ва залолатнинг энг қалин ва бўғувчи ва кенг доира-и офоқида ва фаннинг энг кенг пардаларида, Асойи Мусодаги Меванинг Олтинчи масаласи ва Биринчи ва Иккинчи, Учинчи ва Саккизинчи ужжатлари ила ғоят порлоқ бир тарзда ғафлатни тарқатиб, тавид нурини кўрсатган. Албатта бизларга лозим ва миллатга алзамдирки, озир расман изн берилган дин тадрисоти учун хусусий дарсхоналар очилишига ва изн берилишига биноан, Нур шогирдлари мумкин бўлгани қадар ар ерда кичкина бир дарсхона-и Нурия очиши лозимдир. Ғарчи, аркас ўз-ўзига бир даража истифода этар. Фақат аркас ар масаласини тўлиқ англамас. Ҳам иймон ақиқатларининг изои бўлгани учун, ам илм, ам маърифатулло, ам ибодатдир.
Эски мадрасаларда беш-ўн санага муқобил, иншаалло Нур мадрасалари беш-ўн афтада айни натижани таъмин этажак. Ва йигирма санадир этмоқда. Ва ам укумат ва миллат ва ватан, ам дунёвий ва сиёсий ва ухровий аётига жуда кўп фойдаси бўлган бу Қуръон ёғдуларига ва даллоли бўлган Рисола-и Нурга илишмоқ эмас, тамоми ила тарвиж ва нашрига аракат қилишлари алзамдирки, ўтган дашатли гуноларга каффорат ва келажак мудиш балоларга ва анархистликка бир тўсиқ бўла олсин.
Қардошларим, мароқ этмангиз. Ва Нурнинг фавқулодда парда остидаги футу отига қаноат этингиз. Ҳозирга қадар еч бир асарнинг бундай оғир шароит остида бу даража таъсирли интишорини тарих кўрсатмайди. Ҳам тўлиқ эркинлик берилмаслигининг сабаби ва икмати, Нурларнинг фавқулодда қувватидан қўрқадилар. Балки ларза беражак дея тўлиқ тақдир ва қабул этмоқ ила баробар, озирча расман интишоридан хавотирланганларини Диёнат Раиси катта раис ила кўришишида хабар олинган. Эски каби ужум йўқ, балки мусолаа истайдилар. Фақат Нурлар томон қувватли жараёнлар, иншаалло у хавотирни иштиёқ ила расман нашрига ўгиражак.
Ҳам кўп анониятлилар асарларини тарвиж этмоқ учун Нурларнинг майдонга чиқишларига қизғониш томири ила тарафдор бўлмайдилар.
Учинчидан: Рисола-и Нур ожилар ила хориж Ислом оламига ёйилмоқда. Ўзини ўзи лойиқ қўлларга етиштирмоқда. Ва Шомга қўл ёзуви ила юборганимиз Асойи Мусо ва Зулфиқорни илмий айъат ўн беш кун тадқиқ этган, тўлиқ тақдир этишларига аломат бўлиб деганлар: "Биз буни мажмуалар олида қисм-қисм чоп қилайлик. Ҳам буни бирдан чоп қилишга кўп пул лозим".
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Аввало: Сизга ам ажиб, ам аламли, ам латиф бир аёт можаромни душманларимнинг ам чиркин, ам минг этимолдан биргина этимол ила еч бир шайтон еч бир кишини қондиролмаган бир туматларини ва Нурга қарши истеъмол этиладиган еч бир қуроллари қолмаганини баён этишга бир муносабат келди. Шундайки:
Ҳаёт харихимни билганларга маълумдир. Эллик беш сана аввал, мен йигирма ёшларда экан, Битлисда, мар ум оким Умар Пошшо хонасида икки сана унинг қаттиқ илтимоси ила ва илмга зиёда урмати ила қолдим. Унинг олтита қизи бор эди. Учи кичик, учи катта. Мен уч катталарни икки сана баробар бир хонада қолганимиз олда, бир-биридан ажратиб танимас эдим. Шу даража диққат этмас эдимки, билай. Ҳатто бир олим мусофирим ёнимга келди, икки кунда уларни бир-биридан фарқ этди, таниди. Ҳаркас мендаги олга айрат этиб мендан сўрадилар: "Нима учун қарамайсан?" Дедим: "Илмнинг иззатини муофаза этмоқ мени қаратмайди".
Ҳам қирқ сана аввал Истанбулда Қоғозхона шодиёнасининг махсус кунида, Кўприкдан то Қоғозхонага қадар, Кўрфазнинг икки тарафида минглаб очиқ-сочиқ Юнон ва Армани ва Истанбулли хоним ва қизлар тизилганлари қаторда мен ва мар ум депутат Мулло Саййид Таа ва депутат Ҳожи Илёс ила баробар бир қайиққа миндик. У хотинларнинг ёнларидан ўтаётган эдик. Менинг еч хабарим йўқ эди. Ҳолбуки, Мулло Таа ва Ҳожи Илёс мени тажрибага қарор берганлари ва навбат ила мени тарассуд этганларини бир соат саёат сўнгида эътироф этиб, дедилар: "Сенинг бу олингга айрат этдик. Ҳеч қарамадинг!" Дедик: "Кераксиз, ўткинчи, гуноли завқларнинг оқибати аламлар, таассуфлар бўлишидан истамайман".
Ҳам бутун аёт тарихимда адяларни қабул этмоқ ва миннат остига кириб, халқнинг садақа ва эсонларини олмоқдан чекинганимни мен ила дўстлик қилганлар биларлар. Нурларнинг ва хизмати иймония ва Қуръониянинг шарафини ва саломатини имоя этмоқ учун, дунёнинг моддий ва ижтимоий ва сиёсий бутун завқларини ва мароқини тарк этганим ва иъдом каби ғараз алининг бутун тадидларига беш тийин аамият бермаганим йигирма сана исканжали асоратимдаги икки дашатли қамоқларимда ва макамаларимда қатъий кўринди.
Хуллас, етмиш беш сана давом этган бу аёт дастурим бор экан, Рисола-и Нурнинг фавқулодда қийматини синдирмоқ фикри ила шайтонларнинг ам хотир ва хаёлига келмаган бир туматни расмий мақомни ишғол этган бир одам қилди. Ва деган: "Кечалари патнислар ила палавалар, фоиша ва номуссизлар ёнига кетадилар!" Ҳолбуки, менинг эшигим кечаси ташқаридан ва ичкаридан калитли, эрталабга қадар бир қўриқчи у бадбахтнинг амри ила эшигимни қўриқларди.
Ҳам бу ердаги қўшнилар ва бутун дўстлар биладиларки, мен хуфтон намозидан сўнгра, то эрталабга қадар еч кишини ёнимга қабул этмаганман.
Хуллас, бундай бир ту матга бир сафи амоқ инсон эшак бўлса, сўнгра шайтон бўлса, бунга этимол бермас. У одам англади, у каби режалардан воз кечди. Бу ердан бошқа ерга Жааннам бўлиб кетди. Унинг расмият жиати ила мени эмас, балки Нурчиларни қораламоқ учун қурган режаси ила бу янги одисани васила этиб, шогирдларга доғ сурмоқ истанилди. Фақат ифз ва имоя ва инояти Илоия у режани ам ориқо бир тарзда натижасиз қолдирди. Бу баён ила мен нафсимни оқламайман, балки қудсий хизмати иймония у нафсни бутун авасотидан воз кечирган ва у хизматдаги маънавий завқ унга кифоя келмоқда демоқ истайман. Ва Нурчиларнинг этиёт ва диққатга этиёжларини баён этмоқдаман.
Иккинчидан: Ёзув машинкаси ишида тажрибали ва муқтадир, хусусий котибни сизга юбормоқдаман. Ўзим за мат ила ёзганимдан, бундан сўнгра қисқача ёзаман, хафа бўлмангиз.
................................................
Тўртинчидан: Бу дақиқада Қастамўну Хусрави Ма мад Файзининг табрик ва Нур футуотининг хушхабарларини ичига олган порлоқ гўзал мактубини олдим. Ва у қийматли қардошимиз бошда бўлиб, Ҳилми, Амин, бешқардошларга, Заролар, Лутфиялар, Улвиялар каби Нурчи хонимларимизнинг ам лайла-и ашараларини, ам байрамларини руи жонимиз ила табрик этамиз. Ҳам Хулусийнинг, ам Файзининг мактубларини қўшиб юбормоқдамиз.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Биринчидан: Умум Нурчиларнинг муборак байрамларини ва Ҳажж-ул Акбарда бўлган Нур шогирдлари ила ва аждаги Нур тарафдорларининг байрамларини табрик ичида ва кўп замондан бери асорат остида қолган ва истиқлолиятини йўқотган Ҳиндистон, Арабистон каби Ислом оламининг катта мамлакатлари биттадан Ислом давлати шаклида, Ҳиндда юз миллион бир Ислом давлати, Жавада эллик миллиондан зиёда бир Ислом давлати ва Арабистонда тўрт-беш укумат бир бирлашган давлат каби, Араб бирлиги ила Ислом бирлигини билаштиришидаги Ислом оламининг бу буюк байрамининг муқаддимасини табрик ила бу байрам бизга хушхабар бермоқда.
Иккинчидан: Истанбулда Раъфат Бейнинг ва Мустафо Оручнинг ёзганларига кўра, кўп замон Ислом қўшинини идора этган ва сўнгра Дорулфунунга инқилоб этган Ҳарбия Назорати ва Боби Сараскарий, у муаззам бинонинг пешонасида
Қуръон хати ила у маънодор Қуръон ояти ёзилган экан, сўнгра эса мармар тошлар ила усти ёпилиб у Нурларни яширган эдилар. Ҳозир янгидан Қуръон хатига бир рухсат намунаси ва Рисола-и Нур таъқиб этган мақсадига бир васила ва университет келажакда бир Нур мадрасаси бўлишига бир ишора бўлгани каби, Денгизли Нурчиларидан А мадларнинг, машур олим ва ақлча ўн тўққизинчи асрнинг энг буюги ва ижтимоий файласуфларнинг энг пешқадами Бисмаркнинг асаридан олганлари бир парчада, у юксак Бисмарк асарида дейдики:
"Қуръонни ар жиат ила тадқиқ этдим, ар калимасида буюк бир икмат кўрдим. Бунинг мисли ва башариятни идора этадиган еч бир асар йўқдир ва келолмас". Ва Пайғамбарга хитобан дер:
«Ё Муаммад, сенга асрдош бўлмаганимдан жуда мутаассирман. Башарият сен каби мумтоз бир қудратни бир марта кўрган, бундан сўнг кўролмаяждир. Шунинг учун сенинг узурингда камоли урмат ила эгиламан».
БИСМАРК
дея имзосини қўйган. Ва у парчасида бузилган ва укми бекор қилинган тушурилган китобларни зиёда камситгани учун у жумлалар ёзилмаслиги керак. Мен ам ишора этдим.
У зот Ўн Тўққизинчи Асрнинг энг ақлли ва энг буюк бир файласуфи ва сиёсатнинг ва башарият ижтимоий аётининг энг муим бир шахсияти бўлиши, ам Ислом олами истиқлолиятини бир даража қўлга киргизиши ва ажнабий укуматларнинг ақоиқи Қуръонияни қидириши ва ғарб ва шимолий ғарбда Қуръон томон буюк жараён бўлиши; ам Американинг энг юксак ва машур файласуфи бўлган Мисрет Карлайл ам айнан Бисмарк каби деган: "Бошқа китоблар еч бир жиатда Қуръонга етишолмас, ақиқий сўз удир. Уни тинглашимиз керак" дея қатъий қарор бериши ва Нурларнинг ам ар тарафда футуоти ва олдин кетиши буюк бир хайрли ишдирки, ажнабийда кўп Бисмарклар ва Мистер Карлайллар чиқажаклар ва аломатлари ам бор дея Нурчиларга бир байрам адяси бўлиб тақдим этмоқдамиз ва Бисмаркнинг парчасини қўшиб юбормоқдамиз.
Иккинчидан: Рисола-и Нурнинг бу қадар муоризларига муқобил энг буюк қуввати ихлос бўлганидан ва дунёнинг еч бир нарсасига восита бўлмагани каби, тарафгирлик иссиётига бино этилган жараёнларга, хусусан сиёсатга муносабатдор бўлган жараёнларга алоқадор бўлмас. Чунки тарафгирлик томири ихлосни синдирар, ақиқатни алмаштирар. Ҳатто менинг ўттиз санадан бери сиёсатни тарк этганимга сабаб, муборак бир олим таъқиб этган жараёнининг тарафгирлик томири ила соли ва буюк бир олимни, унинг фикрига мухолиф бўлишидан, такфир даражасида тақир этиб, ўз фикрига мувофиқ машур ва аддидан ошган бир мунофиқни ғоят мад ва сано этди. Мен ам бутун руим ила қўрқдим. Демак, тарафгирлик иссига сиёсатчилик қўшилса, бундай ажиб хатоларга сабабият беради дея "Аъузубиллаи минаш шайтони вас сиёсати" дедим. У замондан бери сиёсатни тарк этдим. У олимнинг натижаси бўлиб, сиз каби қардошларим биласизки, йигирма беш санадан бери бир газетани на ўқидим, на тингладим ва на мароқ этдим. Ва ўн сана Жаон Урушига қарамадим, билмадим ва мароқ этмадим. Ва йигирма икки сана бу исканжали асоратимда, тарафгирликка ва сиёсатга тегилмаслик учун ва Нурдаги ихлосга зарар келмаслиги учун мудофааларимдан бошқа истироатим учун еч мурожаат этмаганимни биласиз.
Ҳам биласизки, қамоқда сизга ёзганим каби, менинг иъдомимга укм этган одамлар, мени исканжа ила азоб берганлар Рисола-и Нур ила иймонларини қутқарсалар, шоид бўлингизки, мен уларни алол этаман. Ва тарафгирлик томири ила ихлосга зарар келмаслиги учун, бу икки-уч санада, доилдан ва хориждан келган тўфонли жараёнларга еч алоқадор бўлмадик ва қардошларимни ам бир даража оголантирдим.
Биласизки, ўзим садақа ва ёрдамларни қабул этмаганим каби, шундай ёрдамларга ам васила бўлолмаганимдан, ўз кўйлагимни ва керакли ашёмни сотиб, у пул ила ўз китобларимни ёзган қардошларимдан сотиб олар эдим. Токи Рисола-и Нурнинг ихлосига дунё манфаатлари кирмасин, бир зарар бермасин ва бошқа қардошлар ам ибрат олиб, еч бир нарсага восита этилмасин. Нурнинг ақиқий шогирдларига Нур кифоядир, улар ам қаноат этсин, бошқа шарафларга ёки маънавий-моддий манфаатларга кўзини тикмасин.
Ҳам муноқаша, мунозаа ва диний масалаларда томирларга тегилажак тарафгирона мубо аса этмаслик лозимдирки, Нурга қарши ғаразкорлар чиқмасин. Ҳатто, бир исси қабл-ал вуқуъ ила, Мустафо Оруч қардошимизнинг Рисола-и Нурнинг маслагига мухолиф бўлиб бириси ила мубоасаси айни дақиқада унга ғоят иддат ва шиддат ила бир ранжимоқ қалбга келди. Ҳатто, у Нурдан қозонган жуда аамиятли мақомидан отмоқ орзуси бўлди. Қалбан мутаассир бўлдим. Бу мен учун бир Абдуррамон эди.. нима учун бундай шиддатли иддат этдим?!
Сўнгра бу байрамда ёнимга келди. Жаноби Ҳаққа шукрки, жуда а амиятли бир дарс тинглади ва у катта хатосини ам англади. Ва менинг бу ерда иддатимнинг айни дақиқада хатосини эътироф этди. Иншаалло у каффорат бўлди, топ-тоза бўлиб қутулди.
Тўрт-беш ойдан бери бир зот менга бу ерга бир газета юбораётган экан. Мен янгидан хабар олдимки, менга юборилаётган экан. Бу ердаги дўстларим одатимни билганлари учундирки, газета эмас, Нурдан бошқа еч бир китобни, еч бир мажмуани қабул этмаганим каби, янги ёзувдан еч бир арф билмаганим учун қўрққанлар, менга хабар бермаганлар ва кўрсатмаганлар. Ҳозир бир зот, бир мактуб ичида бир саифаси мен ила гаплашган, бир газетачининг, фақат дўст ва амшари бир зотнинг мактубини кўрсатди. Дедиларки: Кўпдан бери сенинг номингга бир газета юборар эди, биз қўрқдик, сенга айтмадик. Мен ам дедим:
У зотга менинг тарафимдан кўп салом этингиз. У дўстнинг эски билган Саиди ўзгарган, дунё ила алоқаси кесилган, ам хаста, ам хусусий мактубни укамга ам ёза олмаганимдан, у зот ранжимасин. У ердаги умум дўстларга, хусусан Ҳофиз Амин ва Ҳофиз Фахриддин каби қардошларимизга салом ва байрамларини такрор табрик этамиз...
Ҳадсиз шукр бўлсинки, Рисола-и Нурнинг Ҳарамайни Шарифайнча мақбулиятига бир аломат шудирки: Денгизли қа рамони Ҳофиз Мустафо Истанбулдан олган "Зулфиқор" ва "Асойи Мусо" ва "Сирожиннур"ни Ҳиндистон олимларига юборар эди, уларни олиб, йўлда баъзи ожиларга ўқитиб, баробар Мадина-и Мунавварада Кашмирли ғоят машур бир олим ва Туркчани ам яхши билган зотга таслим этган. У зот ам кўп тақдир этиб қатъий ишонтириш ила Ҳиндистон олимларининг марказига юборишини ва Мадина-и Мунавварга махсус бўлган мажмуалар ам етишганини ва бошқа ерларга ам юборилган мажмуалар саломат ила етишганини, Денгизлили Ҳофиз Мустафога дўст бўлиб ва йўлда Нурларни ўқиб кетган ам ёш, ам Нурчи икки Афёнли ожи ва бошқа ожилар бу хушхабарни менга келтирдилар. Ва хорижда Рисола-и Нурнинг аамиятли ривож ва мақбулиятини хушхабар бердилар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Сиз еч мароқ этмангиз. Бу йигирма сана юзлаб тажриба ила инояти Илоия бизни имоя этгани ва дашатли зулмлардан қутқаргани каби, бу янги, маъносиз ва бутун-бутун қонунсиз, дашатли, ғаддорона зулмдан бизни қутқаришига қатъий қаноат этишимиз керак. Шоят бир парча машаққат, замат, зарар ам кўрсак, минглаб даража у заматдан зиёда ва эсони Илоийга ва савобга мазар бўлмоқ ила баробар, жуда кўп бечора иймон алининг иймонларига бошқа бир тарзда бир қудсий хизмат укмига ўтганини рамати Илоиядан жуда қувватли умид этамиз. Бу одисанинг ўн жиат ила қонунсиз бўлганини баён этмоқдаман.
Биринчиси: Уч ма кама ва уч тадқиқ айъатининг ва Анқаранинг етти бошқарув идораларининг ва адлияларнинг қўлида икки сана Рисола-и Нур тадқиқдан ўтгани олда, иттифоқ ила, еч бири мухолиф қолмасдан ам умум рисолаларнинг бароатига, ам Саид ила баробар етмиш беш биродари ила бирликда бароат этилгани ва бир кун ам жазо берилмагани олда, янгидан зарарли варақалар каби уларга қўл узотмоқ қай даража қонунсиздир, зарра қадар инсофи бўлган билар.
Учинчиси: Ма камача етмиш шоиднинг тасдиғи ила, етти сана Иккинчи Жаон Урушини билмаган ва мароқ этиб сўрамаган, озир ўн санадир айни у олда, ва етмиш беш санадан бери еч бир газетани ўқимаган ва тингламаган ва ўттиз санадан бери "Аъузубиллаи минаш шайтони вас сиёсати" деб, сиёсатдан бутун қуввати ила қочган; ва йигирма икки сана исканжали машаққатлар чеккани олда, сиёсат алининг диққат назарини ўзига жалб этмаслик ва сиёсатга қўшилмаслик учун, бир марта истироати учун укуматга мурожаат этмаган бир одамга дашатли бир сиёсий каби (сиёсат найрангчиси каби) унинг манзилини ва инзивогоини босиб хаста олида ўхшовсиз бир машаққат руига бермоқ еч бир қонунга мувофиқ келарми? Зарра қадар виждони бўлган бу олга ачинажак.
Тўртинчиси: Эскиша ар Макамасида олти ой тадқиқдан сўнгра ва сабаби ам жамиятчилик ва тариқатчилик бўлган шуба баонаси ила, катта бир раиснинг унга шахсий ғараз ила, унга қарши баъзи адлиячиларни ташвиқ этгани олда; жамиятчилик, тариқатчилик ва Рисола-и Нур жиатида бароат эттириб; ёлғиз Рисола-и Нурнинг бир кичкина парчаси бўлган "Тасаттур Рисоласи"ни баона этиб, қонун ила эмас да, ёлғиз виждоний қаноат ила, бир юз йигирма шогирд ичида беш-ўн шогирдга олти ой жазо бердиларки, тадқиқ замонига қадар тўрт ой банди, бир ярим ойда қамалган қолганлари ва ўн сана сўнгра Денгизли Макамаси, яна тўққиз ой жамиятчилик ва тариқатчилик каби бир қанча баона ила, бутун йигирма саналик мактубот ва таълифотларини чуқурдан чуқур тадқиқ ила баробар; Анқаранинг Оғир Жазо Макамасига беш сандиқ китобларни юборганлари ва икки сана у китоблар ва мактублар Анқара ва Денгизли Макамасидаги тадқиқ назарида қолганлари олда, у макамалар иттифоқ ила жамиятчилик ва тариқатчилик ва бошқа баоналари жиатида бароат қарори бериб, у китоб ва мактубларни айнан соибларига қайтариб ва Саидни дўстлари ила баробар бароат эттирганлари олда, бир сиёсий жамият назари ила ва найрангчи бир сиёсий одам тарзида Уни тумат этмоқ ва адлия маъмурларини унга қарши жамиятчилик нуқтасида чорламоқ нақадар қонунсиз бўлганини инсонияти сукут этмаган билар.
Бешинчиси: Бир одамки, ақиқий маслак ва машраб қабул этган йигирма-ўттиз саналик аётида дастур қабул этган бир олнинг зидди ила уни айбламоқ навидан, қонунсиз ва кайфий бу таарруз одисасининг моияти шудирки: Мен Рисола-и Нур маслагининг асоси бўлган шафқат эътибори ила, бир маъсумга зарар келмаслиги учун менга зулм этган қотилларга илишмоқ эмас, атто баддуо ам этолмайман. Ҳатто энг шиддатли ва ғараз ила менга зулм этган баъзи фосиқ, балки динсиз золимларга иддат этганим олда, моддий эмас, балки баддуо ила ам муқобаладан мени у шафқат ман этади. Чунки у золим ғаддорнинг ё падар ва волидаси каби кекса бечораларга, ёки авлоди каби маъсумларга моддий ва маънавий зарба келмаслиги учун, у тўрт-беш маъсумнинг хотирига биноан у золим ғаддорга илишмайман, баъзан эса алол этаман.
Хуллас, бу шафқат сири учундирки, идора ва осойишга қатъиян илишмаганим каби, бутун дўстларимга ам шу даража тавсия этганманки, уч вилоятнинг инсофли зобиталарининг бир қисми эътироф этганларки: "Бу Нур Шогирдлари маънавий бир зобитадир, идора ва осойишни муофаза этмоқдалар" деганлари ва бу ақиқатга минглаб шоид ва йигирма сана аёти ила тасдиқ ва минглаб шогирдларнинг ам зобитача еч бир вуқуот қайд этмаслиги ила тасдиқ ва қувватлаганлари олда, у бечора одамнинг исёнкор ва инсофсиз бир комитетчи каби манзилини босмоқ ва инсофсиз одамлар унга хоинлик этмоқ ва манзилида бир нарса топилмаслик ила баробар, юз жинояти бўлган бир одам каби, атто Қуръонни ва бошидаги лаваларини зарарли варақалар каби тўпламоқ, ажабо дунёда қайси қонун рухсат этар?
Олтинчиси: Бундан ўттиз сана аввал Жаноби Ҳақнинг инояти ила дунёнинг вақтинчалик шону шарафининг ва анониятли худфурушлик ва шухратпарастликнинг нақадар зарарли ва нақадар фойдасиз ва маъносиз бўлганини, адсиз шукр бўлсинки, Қуръоннинг файзи ила англаган бир одам у замондан бери бутун қуввати ила нафси аммораси ила мужодала этиб, мавияти ила менлигини ташламоқ ва тасанну ва риёкорлик қилмаслик учун қўлдан келгани қадар аракат қилганига унга хизмат ёки дўстлик этганлар қатъий билганлари ва шаодат этганлари олда ва йигирма санадан бери аркас ўз ақида хушлангани зиёда усни зон ва инсонлар эътиборига тушиш ва шахсини мад ва санодан ва ўзини маънавий мақом соиби бўлганини билишдан аркасга мухолиф бўлиб бутун қуввати ила қочиши ва ам хос қардошларининг у ақидаги усни зонларини рад этиб, у холис қардошларининг хотирларини синдириши ва ёзган жавоб мактубларида уларнинг у ақида мадларини ва зиёда усни зонларини синдириши ва ўзини фазилатдан марум кўрсатиб, бутун фазилатни Қуръоннинг тафсири бўлган Рисола-и Нурга ва демакки Нур Шогирдларининг маънавий шахсига бериб ўзини оддий бир хизматкор билиши қатъий исбот этадики, шахсини ёқтиртиришга уринмагани ва истамагани ва рад этгани олда, унинг ризоси бўлмасдан баъзи дўстлари узоқ бир ердан у ақида зиёда усни зон этиб, мад этиб бир мақом бериши ва Кутая атрофида танимаган бир воизнинг баъзи сўзлари ила, ажабо қайси қонун ила мадори масъулият бўларки, у бечора ва хаста ва жуда кекса ва ғариб ва мунзавийнинг хонасига буюк бир жиноят қилган каби қулфини синдириб қидирув бўлимлари ходимларини тиқмоқ; ам вирдларидан ва лаваларидан бошқа бир баона ам топмаслик, ажабо дунёда еч бир қонун ва еч бир сиёсат бу тааррузга изн берарми?
Еттинчиси: Бу қаторда до илда шу қадар доилий ва хорижий аяжонли партия жараёнлари бор экан ва бундан тўлиқ фойдаланмоқ, яъни саноқли бир қанча дўстларига бадал минглаб дипломатларни ўзига тарафдор қозонмоқ учун замин озир экан, ёлғиз сиёсатга қўшилмаслик ва ихлосга зарар бермаслик ва укуматнинг назарини ўзига жалб этмаслик ва дунё ила машғул бўлмаслик учун, дўстларига ёзиб, "Асло жараёнларга берилмангиз.. сиёсатга кирмангиз.. осойишга тегилмангиз" дегани ва икки жараён бу чекинишидан унга зарар берганлари; эскиси шубасидан, янгиси эса "Бизга ёрдам этмаётир" дея унга кўп машаққат берганлари олда ва дунё алининг дунёларига еч қўшилмасдан, ўз охирати ила машғул бўлган бир бечоранинг охират машғулиятига бу қадар илишишга қайси қонун рухсат беради? Ва ватанга ва миллатга ва ахлоққа жуда зарарли бўлган динсизларнинг китобларининг интишорига ва комунистларнинг нашриётларига эркинлик қонуни ила илишмагани олда, уч макама мадори масъулият бўладиган ичида еч бир моддани топмаган ва миллат ва ватаннинг ижтимоий аётини ва ахлоқини ва осойишини таъминга йигирма санадан бери уринган ва бу миллатнинг ақиқий таянч нуқтаси бўлган Ислом оламининг ухувватини ва бу миллатга дўстлигини қайтарган ва қувватланишига таъсирли бир суратда тиришган ва диёнат раёсатининг олимлари танқид нияти ила, доилия вакилининг амри ила уч ой тадқиқдан сўнгра, танқид этмасдан тўлиқ қийматини тақдир этиб, "Қийматдор асар" дея диёнат кутубхонасига қўйилган Зулфиқор ва Асойи Мусо каби Нур парчаларини зарарли варақалар каби тўплаб макама қўлига беришга ажабо еч бир қонун, еч бир виждон, еч бир инсоф бунга рухсат берарми?...
Саккизинчиси: Йигирма сана машаққатли ва сабасиз бир сургундан сўнгра эркинлик берилгани вақт, минглаб ақрабо ва а боби бўлган туғилган мамлакатига кетмасдан; ғурбатни, кимсасизликни таржи этиб, токи дунё ва ижтимоий аётга ва сиёсатга алоқадор бўлмасин, ва жуда савобли бўлган масжиддаги жамоатнинг хайрини ташлаб хонасида ёлғиз ўтиришини таржи этган, яъни халқнинг урматидан чекинмоқ каби бир руий олатни ташиган ва йигирма сана аётининг шаодати ила ва юз минглаб қийматдор Турк зотларнинг тасдиғи ила, бир диндор тақводор Туркни лоқайд кўп Курдлардан устун қўйган; атто макамада Ҳофиз Али каби қувватли иймони бўлган Турк қардошларини юз Курдга алмаштирмаганини исбот этган ва урмат ва этиром кўрмаслик учун зарурат бўлмасдан халқлар ила кўришмаган ва масжидга кетмаган ва қирқ санадан бери бутун қуввати ила ва асарлари ила Исломиятнинг ухувватига ва мусулмонларнинг бир-бирига муаббатига аракат қилган ва шиддатли душманига қарши манфий аракат этмаган ва атто унинг ила машғул бўлмасдан баддуони ам қилмаган бир одам ақида, расмий лисон ила, хоинлик учун бир ташвиқот қилмоқ, дўстларини қўрқитмоқ учун, "У Куртдир, сиз Турксиз; у Шофеъийдир, сиз Ҳанафийсиз" деб, халқларни қўрқитиб ундан чекинтиришга қайси фойда, қайси қонун рухсат этар?
Тўққизинчиси: Жуда му имдир, қувватлидир. Фақат сиёсатга алоқадорлиги учун сукут этмоқдаман.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Биринчидан: Нурнинг а амиятли мажмуаларини Макка-и Мукаррамага этиб, ғоят буюк бир Ҳиндли олим Амад Али Ширширийга таслим этиб, ам Ҳиндчага таржима этишга ва амда Ҳиндга юборишга кафолат олган Нурнинг аамиятли қарамонларидан қардошимиз Ҳофиз Мустафога минглаб Баракалло ва Машаалло ва Эсъадакалло дериз. Мадрасат-уз Заро Макка-и Мукаррамадаги у буюк зот ила мухобара этсин.
Иккинчидан: Бу дафадаги одисада бир чумолини шуба юзидан кўп филлар қилганларини ўргандик. Бир аломати ам шудир: Доилия вакилининг амри ила, кечаси Афён Ҳокими амният мудири ила бу ерга келиб, кечаси манзилимни босмоқ истаганлар. Прокурор уйғун топмаганидан, тонгга қадар кутиб, энг зиёда бизга қарши бўлган икки одамни таъйин этиб, қулфимни синдириб бирданига ужум қилишлари, ам айни кун
{(Ҳошия) Ҳа, бу ердаги Нур шогирдлари номига тасдиқ этамиз. Ҳодиса айнан содир бўлди.
Тўғри: Тикувчи Мустафо, Тўғри: Исмоил, Тўғри: Мустафо, Тўғри: Хизматкори Нури, Тўғри: Хайри, Тўғри: Ҳалил}
арава ила чиққаним вақт, бу ерда ўхшаши содир бўлмаган бир шаклда беш тайёра жуда пастда учиб, менинг аравамни билганлари учун, атрофимда икки-уч марта айланишлари; иккинчи кун бошқа бир тарафга, кўп кўринмаган яширин бир дара тарафига арава ила бораркан, пастда учган беш тайёранинг бир нарса қидираётгандай айланганларини кўрдик, англадикки, бизни қидирмоқдалар.
Яна, айнан аввалги кун каби у беш тайёра атрофимизда ша арча устида кезиб, уйимизга кирганимиз замон уларнинг ам кетишлари қувватли бир аломатдирки, бир чумоли юз фил қилинган. Бу ерда бундай маъносиз шуба юзидан менга азият берилиши ва Мадрасат-уз Заронинг қарамонларига бу ерга нисбатан бу уч санада ўн даражадан ёлғиз бир даража азият берилмоқ жиати ила, Испарта укуматига ва адлиясига ташаккуримни ва миннатдорлигимни ва уларнинг берган азиятларини ам алол этганимни билдирарсиз.
Саид Нурсий
Ўттиз санадан бери сиёсий аётдан чекилганим олда, бу қаторда бир мартага махсус бўлиб, ватаний ва миллий ва осойиший бир масалани баён этмоқдаман. Шундайки:
Кўп аломатлар ила қатъий қаноатимиз келдики, анархистлик исобига менга ва бу Амиртоғ шаарчасига ва демакки бу ватанга бир суиқасд борки, бир чумолини филлар ва бир чивин қаноти қадар аамияти бўлмаган бир одисани тоғ каби кўрсатиб, сукунатга мутож бўлган бу ватанда мени баона этиб, анархистлик исобига ва бир ажнабий режаси ила бизга, яъни бечора ватандошларимизни иъдоми абадийдан ва ухровий шубалардан қутқаришга уринган Нур Шогирдларига бутун-бутун қонунсиз ва кайфий ужум этилди. Жуда зоир бир ғараз ила, шуба юзидан, порохга оташ отмоқ каби, бу ватанга ва осойишга мени баона этиб суиқасд этилди. Шундайки:
Уч ма кама йигирма саналик мактубларимни ва китобларимни ва олларимни чуқурдан чуқур тадқиқдан сўнгра, бизга ва китобларимга бароат берилгани олда ва уч санадан бери таълифотни тарк этганим ва афтада фақат бир мактуб ёза олганим ва мажбур бўлмасдан ар бири бир кун навбат ила зарурий хизматимни қилган уч-тўрт тикувчининг шогирдидан бошқа еч кимни қабул этмаганим олда, ва эркинлик берилгани ва мамлакатимга кетмаганим олда, еч умримда кўрмаганим бир тарзда ва расмий бир суратда мени иддатга келтириб бир одиса чиқармоқ учун, тақир ва хоинлик қасди ила, қонунсиз ва ғараз ила мени қидирув ила эшигимнинг қулфини синдириб, Қуръонимни ва Арабий лаваларимни зарарли варақалар каби олиб этмоқ ила баробар, адлиянинг муим бир маъмури расман бу ердаги маъмурларга амирона деганки: "Саидни икки жандрма ила кўрсатиш суратида чиқариб, мажбуран бошига шапка кийдириб, шундай тарзда ифодага келтиришингиз керак эди. Ҳам унга яқинлашганларни тутингиз" дея, аамиятли бир мажлисда ва айни ақиқат бўлган ифодамни ўқиганлари вақт сўйлаган. Бунда шак ва шуба қолмадики, мени тақир ва хоинлик қилиб, иддатга келтириб, осойишни бузмоқ ғарази таъқиб этилмоқда.
Жаноби Ҳаққа адсиз шукр бўлсинки, минглаб айсият ва шарафимни бу ватандаги бечораларнинг истироатига ва улардан балоларнинг дафига фидо этмоқ учун менга бир руий олат эсон айлаганки, мен ам уларнинг қилган ва ниоятида бўлганлари тақирот ва хоинликларга қарши тааммулга қарор берганман. Бу миллатнинг осойишига, хусусан маъсум болаларнинг ва мутарам кексаларнинг ва бечора хасталарнинг ва фақирларнинг дунёвий истироатларига ва ухровий саодатларига минглаб аётимни ва минглаб шарафимни фидо этишга озирман...
Хуллас, чивин қанотини тоғ каби қилганларининг бир аломати шуки, мен каби ғурбатда, хаста, кекса, заиф, бир ўзи бўлган бир одам учун ўн кун мобайнида беш марта Афён Ҳокими ва Амният Мудири ва икки марта Афён Прокурори мен учун бу ерга келиши ва икки кунда, ар бир кунда беш тайёра мен кезган ерларда мени назорат остига олиши; ва беш полиция жосусининг бу ерда менга тарассуд этганларга илова этилиб, аволимни яширинча ўрганмоқ учун юборилиши; ва почталарга менга оид мактубларнинг мусодараси учун расман амр берилиши кўрсатадики, Шайх Саид ва Манаман одисасининг ўн мисли бир одисани шуба ила ўйлаганлар! Чумолини фил сўйлаганларки, бундай бир вазият олмоқдалар! Менинг эски аётимни ўйлаб, хоинлик ила иддатга келади тахмин этганлар. Аксинча алдандилар. Биз бутун қувватимиз ила анархистликка бир садди Зулқарнайн каби бир садди Қуръоний таъсисига аракат қилмоқдамиз. Бизга илишганлар анархистлик ва балки комунистликка замин тайёрламоқдалар.
Ҳа, агар эски аётим каби, иззати илмиямни муофаза этмоқ учун еч бир ақоратни қабул этмаслик бўлса эди ва ақиқий вазифаси ёлғиз охират ва ўлимнинг иъдоми абадийсидан мусулмонларни қутқармоқ вазифаси бўлмасайди ва менга илишганлар каби ёлғиз дунё ва манфий сиёсат учун аракат қилмоқ бўлсайди, ўн Манаман, ўн Шайх Саид одисаси каби бир одисага у анархистлик исобига аракат қилганлар сабабият берар эдилар.
Ҳам уч ма кама ва йигирма санада неча вилоятнинг зобиталари қиёфатимга қонунча илишмаганлари ва маърузлигим ва инзивомга биноан, қиёфамни алмаштиришга еч бир эслатма бўлмагани олда, бундай кайфий, қонунсиз, жабран аоли ичида бошимга шапкани кийдиришга уринмоқ, қирқ санадан бери бу ватанда, хусусан тақиқий иймон дарсида қардошона алоқадор бўлган юз минглаб одам жуда буюк бир аяжон ичида заминни иддатга келтириб, ўхшовсиз йиғлашга васила бўлар эди.
Зотан ажнабий бармоғи ила гўё аққимда омманинг эътиборини синдирмоқ фикри ила томирларимга тегилажак қонунсиз муомаларнинг мазкур мақсад учун қилинганига кўп аломатлар ила қатъий қаноатимиз келди. Фақат Жаноби Ҳаққа адсиз шукр бўлсинки, мен каби қабр эшигида, алоқасиз, дунёдан зериккан, урматдан, омманинг эътиборидан қочган ва шону шараф ва худфурушлик каби риёкорликларга еч бир майли қолмаган бир вазиятда экан, буларнинг менга қарши қонунсиз хоинликларининг еч бир аамияти қолмади, Жаноби Ҳаққа авола этаман. Менга кераксиз шуба юзидан азият этганларнинг яқинда ўлим ила иъдоми абадийга гирифтор бўлишларини ўйлаб, ақиқатдан ачинмоқдаман. Ё Рабби, уларнинг иймонларини Рисола-и Нур ила қутқар! Иъдоми абадийдан сири Қуръон ила эркинлик рухсатномасига айлантир! Мен ам уларга аққимни алол этаман!..
Саид Нурсий
Бадиуззамон Саид Нурсийнинг дарс ва иршоди ила ақиқатга улашган ва Нур хизматида жуда қийматдор ва юксак хизматлари ўтган қа\рамон ва холис бир талабанинг Устознинг мо\иятини таъриф этган айни \ақиқат бир ифодасидир.
Бу кунда Мала-и Аълонинг Арзда мадори сурури.
Бу кунда сакана-и Арзнинг Мала-и Аълода мадори ифтихори.
Бу кунда Ҳабибулло нинг мадори назари.
Бу кунда мусулмонликнинг сартожи.
Бу кунда ақ тариқларнинг шои.
Бу кунда ақиқатларнинг имоми.
Ҳам бу кунда Ма буби Худо.
Ҳам бу кунда аллома-и аср.
Ҳам бу кунда зулматнинг нури.
Ҳам бутун кунларда сардори идоят.
Ҳам Мулло Саид-ун Нурсий..
Ҳам Бадиуззамон ал-Фа руддавроний...
Хусрав
оятининг Варосати А мадия (С.А.В.) жиатида, ишорий маъно нуқтасида, бу асрда у Раматан лил оламиннинг бир ойнаси ва ақиқати Қуръониянинг бир ақиқий тафсири бўлган Рисола-и Нур у куллий раматнинг бир жилваси, бир намунаси бўлишидан; ақиқати Муаммадиянинг (С.А.В.) бир қисм васфлари мажозий маъно ила жузъий бир ворисига берилиши мумкин дея бу порлоқ қасидага илишмадим. Ёлғиз ақиқати Амадия (С.А.В.) ила ойнасининг фарқига ишоратан баъзи калималар илова этилди.
Саид Нурсий
Ҳузур топар бу кун сен ила олам;
Эй бу асрда ра мати олам Рисола-и Нур!
Сурур топар бугун сен ила Одам,
Эй бир ра мати олам Рисола-и Нур!
Бу хаста кўнгиллар кўпдан паришон;
Борса сенда агар Луқмондан нишон;
Бир шифо бер, кел эй ма буби зишон,
Эй жилва-и ра мати олам Рисола-и Нур!
Келмас ми охири бу узун онларнинг,
Ўтмас ми ғами бу мотамли кечанинг,
Йиғлаши ортди, сабри тугади қанчанинг,
Эй жилва-и ра мати олам Рисола-и Нур!
Фахри Олам Аршдан бу ерга тушди;
Шо и валоят келиб Дулдулга минди;
Зулфиқорга бугун ортиқ нур денди,
Эй бу замонда ра мати олам Рисола-и Нур!
................................................
Дардларга дармонсан, ма буби жонсан;
Ҳам жами-ул асмо вал Қуръонсан;
Ҳамда Нури Ҳақдан бизга э сонсан,
Эй бир ра мати олам Рисола-и Нур!
Бу оламда модда эмас, бир мо иятсан;
Ҳар заррадан боққан бутун бир кўзсан;
Коинотни айрон этган бутун бир юзсан,
Эй мисоли ра мати олам Рисола-и Нур!
................................................
Чунки сенсан бу асрда Ра матан лил оламиннинг жилваси,
Чунки сенсан озир Шафи-ул Музнибийнинг вориси,
Ағисна ё ғиёс-ал мустағисин, бир дуоси
Эй шуъла-и ра мати олам Рисола-и Нур!
Шифо топсин озир бироз ярамиз,
Ривож топсин ўтмас бўлган пулимиз;
Соч нурини, оққа қайтсин қорамиз,
Эй зиё-и ра мати олам Рисола-и Нур!
................................................
Майлимиз йўқ ёлғончи бир дунёга,
Тугатдик биз бидъатларни, риёни;
Берилмаймиз ундай қуруқ хаёлларга,
Эй бир ақиқати рамати олам Рисола-и Нур!
Йўқ бизда жамият қурмоқ хаёли,
Йўқ бошқа бир йўлга кетмоқ савдоси;
Бўлдик фақат нурнинг дардли шайдоси,
Эй дардлиларга ра мати олам Рисола-и Нур!
................................................
Ўтганмиз амма мадлардан, санодан,
Юз ўгирдик сарватлардан, бойликдан;
Нур истариз, ўтмасдан бу фанодан,
Эй бу асрда ра мати олам Рисола-и Нур!
................................................
Ошиқларнинг аршга чиққан фарёди
Йиғлатмоқда у пок ру ли аждоди;
Алло учун айла бизга ёрдамни,
Эй му тожларга рамати олам Рисола-и Нур!
Кўклар солди бало, ер берди бало,
Тебратди уфқларни бир аламли вовайло,
Ра мат эт оламга эй Нури Мавло!
Эй жилва-и ра мати олам Рисола-и Нур!
Бир ёнда сел бор, бир ёнда қон оқар,
Бу бало оташи оламни ёқар;
Йиғлаган бу башар фақат сенга боқар,
Эй намуна-и ра мати олам Рисола-и Нур!
Ўгрилди оташ ила бу катта дунё,
Бир Жа аннам каби қайнади дарё!
Етиш ёрдамга эй шо и авлиё,
Эй бу замонда ра мати олам Рисола-и Нур!
................................................
Зиндиқога, куфрга қарши ташландинг,
Кўнгиллардан ғамларни кўтардинг,
Бизни нурнинг дарёсига шўнғитдинг,
Эй бечораларга ра мати олам Рисола-и Нур!
Кўтаролмас сенга асло еч ким қўл,
Боғламоқдамиз бизлар сенга жондан бел;
Дунёларга сенсан умид ва истак,
Эй зиё-и ра мати олам Рисола-и Нур!
Сен қўшин қурмассан эрла, аскарла,
Урушмассан ундай замбаракла, пичоқла;
Нуринг ила шу асрни тутиб қучоқла,
Эй озир рамати олам Рисолат-и Нур!
Битсин да бу қўрқинч шиддатли тўфон,
Очилсин яп-янги бир даври масъуд;
Ўн саккиз минг олам айласин доим ид,
Эй а ли Қуръонга рамати олам Рисола-и Нур!
Келмоқда шу қаршидан гарчи бир зулмат,
Фақат сенсан бугун ато-и ра мат,
Буғажаксан уни нурингла албат,
Эй бир ра мати олам Рисолат-и Нур!
Қизил аждар инимизга кирмасин,
За арли қўли ёқамизга етмасин;
Қарши туриб нуринг фурсат бермасин,
Эй сайфи ра мати олам Рисола-и Нур!
Қора туман устимиздан тарқалсин,
Қизил олов сўниб олам уйғонсин,
Бу зафаринг ашрга қадар эслансин,
Эй зулфиқори ра мати олам Рисола-и Нур!
У наслдандир қанча жонлар ёққанлар;
У наслдандир уйлар хоналар йиқитганлар,
У наслдандир сенга кин ила боққанлар.
Эй ужжати рамати олам Рисола-и Нур!
Маъсумларнинг қонларини ичарлар!
Абу Жа лни, Намрудларни ўтарлар,
Ўлимлардан ўлимларни танларлар,
Эй озир бир рамати олам Рисола-и Нур!
Бир микробки, жигарларни тишлайди,
Қонимизла ўзини тўйдирар;
Тоза юртни кирлатиб кирлатар,
Эй бир дорихона-и ра мати олам Рисола-и Нур!
Ғозийларнинг, фоти ларнинг қўноғи,
Саййидларнинг, сарварларнинг ўтови
Бу ватандир, ша идларнинг ётоғи..
Эй жилва-и ра мати олам Рисола-и Нур!
У ша идларнинг қизилга қайтмиш кафани;
Мисклар иди келар, гулга ўхшар бадани.
Ўпар Малаклар ам нурли наъшини,
Эй жилва-и ра мати олам Рисола-и Нур!
Қуръон дейди; ўлмагандир, тирикдир..
Ҳар бириси, Ҳақнинг арслон эридир!
Мақбаралари юракларни титратар,
Эй ойна-и ра мати олам Рисола-и Нур!
Ҳадясан чунки асл миллатга,
Тушмайлик бир кун ам зиллатга..
Этгин бизни шонли буюк давлатга,
Эй мисоли ра мати олам Рисола-и Нур!.
Қилсинлар нуринг ила фақат ужум,
Зафарлар ила шонлар топар бу миллат,
Шарққа, ғарбга зиё солсин бу давлат,
Эй бизларга ра мати олам Рисола-и Нур!
Нурдан қанотинг, ам соғлом қўлинг бор,
Нурдан сенинг Ҳаққа кетган йўлинг бор.
Қабул эт бир камтар Файзи қулинг бор..
Эй бу асрда ра мати олам Рисола-и Нур!
Устозим Афандим Ҳазратлари!
Бечора талабангиз
ҲАСАН ФАЙЗИ
(Ра матуллои алайи абадан даима)
Мар ум Ҳасан Файзи Нурлардан олган ақиқат дарсини Нурларга ишора этиб гўзал танзим этган. Иловаларга кирсин.
Саид Нурсий
Гўзал ўқи! Ҳар заррада жўшқин биттадан маъно бор,
Дард а лига бу маънода жонлар берган адо бор.
Бермоқ учун порлоқлиги, ғамли кўнгил уйига,
Бир боқ хусусан, ар жилодан устун бўлган жило бор.
Чуқур, гўзал тушунча ила тадқиқ қиларсан буни сен,
Заифланган ру лар учун тоғлар каби озуқа бор.
Ҳам тиларсанг, тугамаган сармоя-и сарвати,
Оч кўзингни, Нурларга боқ, мана сенга тўфон каби гина бор.
Мени тани, юри қулим, юри дея бизларга,
Ҳар нафасда шафқат ила Раббимиздан нидо бор.
Эшитган бўлсанг бу нидони ар зарранинг тилидан,
Хушхабар бўлсин, ортиқ сенга Жаннат деган узур бор!
Узоқларга боқма! "Нурларга боқ, юри!" олам унинг ойнаси;
Кўрмасмисан, ар юзида айни рангда зиё бор.
Бир қуёшдир ар заррада жилва қилиб порлаган;
Билмасмисан, сенда ам у адодан адо бор.
Қўллар очиб юри бугун тўйдира тўйдира Рисола-и Нурдан ишиқ ол!
Ишққа уйғон, нурга тўйган ар заррада реа бор,
Ҳунар эмас дўсту душман, яри ағёр айламак;
Вафоли бўлишни билишинг керакки, фақат дўстда вафо бор.
Ҳунардирки, япроқ, атлас; тупроқ олмос бўлиши керак!
Чунки бир боқ, на япроқда на тупроқда бақо бор.
Қисқа кўриб денгизларни томчиларга ўгирма;
Ҳақиқатда, ам томчида яширин биттадан дарё бор.
Томчи экан аслинг сенинг, тоғни тошни ошарсан,
Ҳам кўкларни кашф этарсан, сенда эй Нур, бундай да о бор.
Бир нуқтани бир жа он қил, у жаонга оким бўл,
Зеро сенинг бир нуқтангда, қуёш қадар зако бор!
Ҳар зарранинг Каъбасидир қалби, яна ўзига,
Диққат айла, ар бирида яна фақат идоят бор.
Асло Файзи!. Сен кўзингни ақ юзидан айирма,
Ҳақни кўрган ақиқатларга, аққи қадар ато бор.
(Денгизли Қа рамони Марум)
ҲАСАН ФАЙЗИ
Чекилиб нури идоят яна зиндон бўлажак!
Яна фирқат, яна асрат, яна усрон бўлажак.
Яна сен, ёш ўрнига қон оқитиб йиғла кўзим..
Чунки ижрон тўла қалбим яна ижрон бўлажак.
Яна кўчиш бор дея мажнунга хабар берма асло!
Яна мотам, яна зари, яна афғон бўлажак.
Очилган ул гули тав ид, сарғайиб сўлса керак;
Ёпилиб Каъба-и ирфон, яна вайрон бўлажак.
Хабар олдимки ярим ёд бўлажакмиш бизга ёр,
Не буюк яраки, кимлар бунга дармон бўлажак?
Бу буюк дарди оламдан кимга шикоят этайим?
Эшитган ноламни, доим мен каби нолон бўлажак.
У шифо-бахш бўлган нурларини сен тортсанг агар,
Менга ким нур беражак, ким менга Луқмон бўлажак?
У тоза пок нафаснинг, оби аёти бу чўлнинг;
Уни узоқ этмаки ар фард унга раййон бўлажак.
Хусусан ул нури шарифинг кимга тегмишса агар,
Кичкина зарра ам бўлса, мои тобон бўлажак.
У лутуфкор, у карамкор қўлни ўптикча менинг
Бу кичик қалби азиним яна хандон бўлажак.
Боби файзидан йироқ бўлишни асло чеколмам,
Ҳам онтим бу ки жоним сенга қурбон бўлажак.
Назаринг етишса ғариб бошимга эй нури Худо,
Бу кун ортиқ бу ақир бандада уммон бўлажак.
Бу унсурлар, юзига ар нақадар чекса ижоб;
Яна ақсан, бунга шоид яна Қуръон бўлажак.
Қоби Қавсайндан олиб дарсимни билдимки оён,
У чиройли нури бадиъ, маънавий султон бўлажак.
Сақланиб, Файзи-и бечорага ба с очма бу кун;
Янги бошдан яна шайдо, яна гирён бўлажак.
Бечора Талабангиз
ҲАСАН ФАЙЗИ
Еттинчи Қисм
1947 санасининг сўнг ойларида, Афёндан уч фуқаролар кийимида бўлган полиция ходими гўё мамлакат доирасида яширин бир диний жамиятнинг фаолиятини ўрганмоқ учун Амиртоғга келган эдилар. Бошда Саид Нурсий бўлиб, Нур Талабаларини аниқлашга уринар эдилар. Сувдан ба оналар ижод этишга киришдилар. Бир намунаси шудир:
Бир фуқаро маъмури бир қоғозга ёзади: "Саиднинг хизматчиси бу ердан Саидга ароқ олди" ва ароқчи дўконида сархуш ва ақли жойида бўлмаган бир одамга бу қоғознинг остига имзо қўйишни таклиф этади. У одам дейди:
-Тавбалар бўлсин, бу ёлғонни ким имзо қўяр? Сўнгра у қоғозни имзолатишга уринган, фақат муваффақ бўлолмаган маъмур айни кеча ажиб бир одисада қилган хатосининг таъзирини ейди. Шундайки:
Баробар ароқ ичган одамлар ила сой бўйида кезаркан, ораларида бир уруш жараён этар. У бадбахт одамни у ерда бир чиройли калтаклайдилар ва тўппончасини ам оладилар.
Устоз арава ила қирга чиққан замон тўрт-беш кун муддатича беш тайёра устозни таъқиб этади. Устоз уйига кирган замон улар ам Амиртоғдан чекинадилар. Устознинг ёлғиз иймоний, ухровий хизмати Қуръониясига хато маънолар бердириб унга қарши ташвиқот қилинади ва юқори мақомларга хато акс эттирилади.
Рисола-и Нурнинг нусха кўчириш ускунаси ила интишори ва Анадолуда Нурларнинг борганча инкишофи қаршисида бу иймоний хизматни тўхтатмоқ мақсади ила аракатга ўтган яширин динсиз комитетлари укуматни шубага солиб, унга қарши иғвогарчилик қиладилар. Амиртоғ, Испарта, Қастамўну, Коня, Инаболу, Сарфанболу, Ойдин каби яна бир қанча вилоят, шаарча ва қишлоқлардаги Нурчиларнинг уйларининг қидирилишига амр берилади. Ниоят 1947 санасининг сўнг ойида Устоз Саид Нурсий ва ўн беш қадар Нур Талабаси Амиртоғдан олиниб Афёнга келтирилар ва сўроқлагандан сўнг қаматиладилар. Ва бошқа вилоятлардаги Нур Талабалари қаматилиб Афёнга жалб этилади. Шундай қилиб Учинчи Мадраса-и Юсуфия аёти бошланади.
Бадиуззамон ар кирган қамоғидаги мабусларни иршод этар, қамоқдаги баъзи қотиллар қўй каби бир ол олар. Қамоқда ам тажриди мутлақ ичида қолдирилгани олда, қамоқхона бир Нур мактаби вазиятига кирар. Шунинг учун кирган қамоқхоналарга "Мадраса-и Юсуфия" дер. Ҳатто Денгизли Қамоқхонасида бир қисм ёшлар Мадраса-и Юсуфиядан айрилмоқ истамасдан, "Бадиуззамон ортиқ бу ерда қолса, биз ўзимизни айбдор кўрсатиб жазо оламиз, ундай айрилмаймиз, Рисола-и Нурдан дарс оламиз..." дегандирлар.
Денгизли Қамоғида "Мева Рисоласи" исмли асар таълиф этилгандан сўнгра, қамоқхонада таъсирли бир исло от мушоада этилади... Бу вазият душманларни ам тақдирга чорлайди.
Рисола-и Нурнинг мо иятини диққат ва тафаккур ила ўқиб англаб тақиқий бир иймонга соиб бўлган холис Нур Талабалари ўлимдан, қамоқдан, зиндондан ва еч бир башарий азо ва жафодан қўрқмаслар. Муқаддас Қуръон ва иймон хизмати ила, ватан ва миллат ва Ислом Олами ва башариятнинг абадий қутулишига аракат қиларкан, динсизлар дучор этган бир зулм ва мусибат ила қаршилашсалар, асло сустлик ва умидсизликка тушмаслар, қамоқларга ифтихор ва мамнуният ила кирарлар. Уларнинг битта истинод нуқталари бордир. У ам ёлғиз ризо-и Илоий учун, ихлос ила Қуръон ва иймонга хизматларидир. Маъсум ва мазлумларнинг муофизи Жаноби Ҳақдир. Ҳеч бир тўсиқларга аамият бермасдан, Рисола-и Нурни ўқишга ва нашр этишга қарамон устозлари каби фароғат ила аракат қиларлар. Шунинг учундирки, йигирма беш саналик мудиш бир истибдоди мутлақ ичида Нурларга хизмат қилган Нур Талабалари иймон ва Исломият хизматида тебранмагандирлар. "Зоирда зарарли каби кўринган нарсалар ақиқатда неъматдир. Заматда рамат бордир. Иймон хизмати йўлида бошимизга не келса хайрдир. Биз бошимизга келажакни ўйламоқ ила мукаллаф эмасмиз, хизмати Қуръония ила мукаллафмиз. Биз Рабби Раиймимизнинг доимо инояти остидамиз. Ўлсак шаидмиз, қолсак Қуръоннинг хизматкоримиз. Исломият душманлари бизни абадий дунё қамоққа ам макум этсалар, бизлар яна Рисола-и Нурнинг хизматидамиз" дея иймон этганлар ва фақат иймон ила қолмаганлар, феълан ам амал этгандирлар, майдондадир.
Бу диндор ва вафокор миллат Бадиуззамоннинг тўғрилик ва буюклигини ва қа рамонлигини билиб унга шу даража эътимод этгандирки, унга қарши не ташвиқот қилинса қилинсин, ишонмайдилар. Бадиуззамонга қилинган зулм ва исканжаларни эшитган сари, унга қарши қалбларида янада зиёда бир севги ва боғлиқлик вужудга келмоқдадир. Ва дейдиларки: "Бадиуззамон каби бир дин қарамонини ва шундай буюк ва муборак бир зотни қамоқларга қўймоқ, унинг асарларининг эркин ўқилишига монеъ бўлмоқ, динни Анадолудан олиб ташлашга урунишнинг ва Исломиятни йиқитишга тиришишнинг бир ифодасидир" дея, комунист ва динсизлар қилдирган исканжа ва зулмларнинг душмани бўладилар. Шунинг учун укумат ар ишдан аввал укуматга қарши ўгирилган бу режани натижасиз қолдирмоқ учун Бадиуззамонни тамоман эркин қолдириши лозимдир. Бўлмаса, Бадиуззамон эзилдикча, халқ укуматга қарши {(Ҳошия1) Бу ақиқат 1950 сайловларида тамоман тааққуқ этган. Бадиуззамонни йигирма беш сана бир истибдоди мутлақ ва ашаддий зулм ва мудиш исканжалар ичида қолдирган динга қарши эски укумат катта бир аксарият тарафидан йиқилган ва динимизнинг устидаги зулм ва истибдодни олиб ташлаётган Демократлар Партияси окимиятга ўтгандир.} бўлажакдир. Дин, ватан ва миллатнинг саломати номига бу ақиқатни хабар беришни бир вазифа биламиз.
Ҳа, Бадиуззамон бир минг тўққиз юз қирқ тўртда Денгизли Ма камасида бароат этгани олда, Афён Вилоятига боғлиқ Амиртоғ Туманига сургун қилинади. У ерда ўз охирати ва Рисола-и Нур ила машғул бўларкан, бир минг тўққиз юз қирқ саккиз санасида яширин дин душманлари қилинган зулмлар оз кўрилган каби айни нақарот ила, "Яширин жамият қурмоқда, халқни укуматга қарши ўгирмоқда, кексайганча ортган ғайрати ила, қуввати ила тизимни йиқитишга уринмоқда. Мустафо Камолга Ислом Дажжоли, Суфён! демоқда" каби бир тур баоналар ила, эллик Рисола-и Нур Талабаси ила бирликда Афён Оғир Жазо Макамасига жалб қилинади ва қамоққа қўйилади.
Қилинган чуқур ва узун та қиқот натижасида биргина айб далили топа олмайдилар. Фақат, нима бўлган бўлса бўлди, нима қилган бўлсалар қилдилар.. охири макама, гўё виждоний қаноат ила, Бадиуззамонга йигирма ой ва мудаққиқ бир олимга ўн аккиз ой, йигирма икки кишига эса олти ойдан укм беради. Бошқаларини эса, "Булар Бадиуззамонни буюк бир муршид бўлиб билганлар ва ичларидаги чуқур бўшлиқни тўлдирмоқ учун Рисола-и Нурни ўқиганлар" дея бароат беради. Ҳукм олганларни ам, "Бадиуззамон қурган яширин жамиятга ёрдам берганлар!" дея жазолантирилади. Ҳукмни дарол ўрнига келтириб аммасини қамайдилар.
Табиий, ма кумият қарори амон темйиз этилади. Темйиз макамаси қисқа бир замонда тадқиқотини тугатиб, "Модомики Бадиуззамон Саид Нурсий Денгизли макамасида айни айбдан бароат этган. Денгизли макамасининг қарори хатоли ам бўлса, темйизнинг тасдиғидан ўтган бир даъво такрор муокама остига олинолмас" дея, берилган макумият қарорини асосдан бузади. Шундай қилиб янгидан макама бошланади. Шубаланганлардан нима исташлари сўралади. У тамоман маъсум бўлган Нур Талабалари темйиз макамасининг қарорига риоя қилинишини истайдилар. Афён макамаси темйизнинг қарорига риоя қилиб бўлиш-бўлмасликни батафсил ўйлайди.. охири риоя қилишга қарор беради. Сўнгра эса, нуқсонларни мукаммаллаштиришни бошлайди. Фақат бу уриниш бир турли тугатилмайди ва макама доимо қолдирилади. Бадиуззамон ва талабалари укм қатъият касб этмасдан берилган жазо муддатини қамоқхонада ўтказгандан сўнгра бўшатилгандирлар. Юқорида англатилган жиат ила, макама уч санадан бери узайтирилмоқдадир.
{(Ҳошия2) Бу Афён ма камаси сўнгра икки марта бароат берган ва ниоят 1956 да бутун Рисола-и Нур куллиётини ва умум мактубларни истисносиз Бадиуззамонга қайтариб бергандир.}
Миллиардлаб марта уятлар бўлсинки, ватанга, миллатга ва ёшларимизга ва Ислом Оламига энг муқаддас иймон хизматини қилган, башарнинг бутун маънавий э тиёжини таъминлайдиган даражада ориқулода ва муаззам асарлар берган бу доий ва мислсиз зот макамалардан макамаларга судралмоқда, қамоқхоналарда чиритилишга уринилмоқдадир.
Бадиуззамон йигирма санада бўлгани каби, шу уч-тўрт санада ам шу қадар ўхшовсиз бир исканжага маъруз қолгандирки, тарихда еч бир илм одамига бу қадар қотилона бир суиқасд қилинмагандир. Денгизли қамоғида бир ойда чеккан машаққатни Афёнда бир кунда чеккандир! Ўзига бутун-бутун қонунсиз муомалалар қилингандир. Қамоқхонада тўлиқ йигирма ой қишнинг жуда совуқ бўлган тартибсиз бир камераси ичида ёлғиз қолдирилиб, тажриди мутлақ ичида имо бўлишига интизор этилгандир. Қишнинг энг шиддатли кунларида, қамоқхона деразалари икки миллиметр муз қоплаган замонларда заар берилган. Кекса, жуда хаста оли ила ойларча истироб чектирилгандир. Муборак ётоғида бир тарафдан бошқа тарафга ўгиролмайдиган бир олга келган замонларда ам, хизматига, бир талабаси бўлсин изн берилмагандир. У қўрқинч шароит остида ўз-ўзига ўлиб кетиши кутилгандир. Хасталиги шу қадар шиддатлангандирки, кунларча бир нарса еёлмаган ва озуқасиз қолган ва жуда заиф бир вазиятга келгандир. Бундай бўлгани ва жуда қаттиқ бир тарассуд ва тазйиқлар остида сақлангани олда, Рисола-и Нурнинг таълифидан орқа қолмаган, ар қамоқда бўлгани каби, бу ерда ам яширинча асар таълиф этгандир. Мабуслар яширин-яширин Рисола-и Нурни қўллари ила ёзиб кўпайтирганлар ва қамоқхонадан ташқари ам чиқариб нашрини таъмин этгандирлар. Бадиуззамон қамоқда бўлган кунлар ам Рисола-и Нурнинг нашриёти тўхтамаган, парда остида юз мингларча нусхаларни эски ёзув ила нашр этишга Нур Қарамони Хусрав каби Нур Талабалари муваффақ бўлгандирлар.
Қамоқхонада за арланиб, ўлим тўшагида экан, фурсат топиб зиёратига бора олган бир талабассига шундай дегандир: "Балки аётда қолмайман, бутун мавжудиятим ватан, миллат, ёшлар ва Ислом Олами ва башарнинг абадий роат ва саодати йўлида фидо бўлсин. Ўлсам, дўстларим интиқомимни олмасинлар!"
Бадиуззамоннинг қамоқхонага келиши ила жуда фойдаланган қамалганлардан бириси деразадан салом берган замони, "Сен Бадиуззамонга нима учун салом бердинг? Нима учун унинг деразасига қарамоқдасан?" деб, калтаклангандир. Жуда муборак ва жуда севгили Устозларининг хаста ва жуда аянчли вазиятида яширинча фурсат топиб кўришишга аракат қилган талабалари ушланганлари замон, ётқизиб оёқларининг остини таёқ ила савалаганлар. Фақат улар бу зулмлардан асло қўрқмаганлар, иймондан ва иззати Исломиядан келган бир салобат ила, у золимлар урганча, улар ам ар уришларида "Ур! Ур!" дея бақиргандирлар. "Душманнинг этиги бўғзимизни босган замон унинг юзига тукур! Руинг қутулсин.. жасадинг эзилсин" ақиқатини матбуот лисони ила ам баён этган Устозлари Бадиуззамонга иттибо этгандирлар.
Хуллас, бундай турли-туман исканжа ва тазйиқотлар ила керак бўлса қамоқхона до илида, керак бўлса хорижида хизматини ам қилдирмасликка урингандирлар. Дунёда еч бир кишига қилинмаган зулм ва хоинлик Бадиуззамонга қилингандир. Ниоят 20 сентябрь 1949 куни жазо муддатини қамоқхонада тугатиб бўшатилгандир. Бутун қамоқхоналарда қамалганлар расмий иш соатларида бўшатиларкан, Афён қамоқхонасида ам соат ўнда одат экан, Бадиуззамонни фавқулодда бир тазоурот ила қаршилашга озирланган халқнинг истиқболига монеъ бўлмоқ учун шафақ вақти ила бомдод намози орасида қамоқхонадан бўшатгандирлар.
Бадиуззамон Ҳазратлари Афёнда бир муддат қолгандир. Бу аснода жазосини чеккани ва темйиз ма камаси макумият қарорини тамоман унинг фойдасига бузгани олда, уч полицияга эшиги ёнида кеча-кундуз соқчилик қилдирилгандир. Қамоқдан чиққанига пушаймон этганлар ва зулм ва тазйиқлар давом эттирилгандир. Икки саналик эзувчи ва эритувчи бир қамоқдан чиққани олда, хасталигини сўрамоқ учун келганлар ам ёнига қўйилмагандир. Тарихча-и аётида кўрилгани каби, Русяда Рус қўмондони унга эркинлик бергани олда, ўз ватанида ва бу муборак ва азиз Ислом миллати учун ар нарсасини фидо этган Бадиуззамоннинг байрам зиёратига келганлар ам расмий маъмурлар тарафидан зиёратдан ман этилгандир. Ҳатто хизматчиси ила гапирганлар кўрилганда, "Сен Бадиуззамоннинг хизматчиси ила гапирдинг!" дея тазйиқлар қилиниб ким бўлганлари аниқланган. Бутун бундай қонунсизликлар халқни Бадиуззамонга бир бор яна яқинлаштирган, асарларини қидириб топмоқ хусусида худди бир қамчи таъсирини вужудга келтиргандир. Бадиуззамонга қарши ташвиқот қилган ва қилдирганлардан эса километрларча узоқлаштиргандир. Бадиуззамонга бўлган омманинг эътиборини синдиришга уринган сари, миллат ва ёшлар, хусусан олий тасил ёшларининг урмат ва боғлиқлиги ортгандир. Бадиуззамонга қарши бўлиш қилиниши ила, бу боғлар мустакамлангандир. Манфий ташвиқотлардан мақсад, миллатнинг Бадиуззамонга бўлган эътиборини синдириб, шахсини чиритиб, Рисола-и Нурнинг нашриётини тўхтатмоқдир. Ҳолбуки Рисола-и Нур муаллифнинг шахси ила боғлиқ эмасдир. Рисола-и Нур Қуръоннинг молидир. Рисола-и Нур бошқа асарларга ўхшамас. Рисола-и Нур бир ўзи ужжат ва бурон хазинасидир, яъни шахсан ўзи бурон ва ужжатдир. Рисола-и Нур ўқиган муаллифнинг шахсига боқмас, тўғридан-тўғрига асарнинг ичидаги ақиқатларга, бурон ва далилларга эътиборни тўплар. Бу ва яна бир қанча ақиқатларга биноандирки, Бадиуззамонга қарши қилинган жуда дашатли расмий ташвиқотлар ам натижасиз қолгандир. Ва натижасиз қолишга ам макумдир.
Ҳа, бу Исломият Миллати, ватан ва миллатга бу даража адсиз истифода таъмин этган, Қуръон ва иймон хизматини кўрилмаган бир фароғати нафс ила ва фидокорликлар ила қилган бу буюк муаллиф ва мутафаккирнинг бу дараажа макамаларда судралганига миллиардлаб таассуфлар ёғдиради. Ватан ва миллатнинг фойдаси номига хабар берамизки: Бу иш бир он аввал натижаланиши ва макамалар тугатилиши керак. Зеро Бадиуззамон қилган Қуръоний хизмат Ислом дунёси кенглигида ва жаоншумул бир миқёсдадир. Бадиуззамон Саид Нурсий ақида тақдим этганимиз ғоят юксак ақиқатлар ва ғоят олий қийматлар далилсиз эмасдир, ичида муболаға йўқдир. Шуба этганлар ануз аётда бўлган Бадиуззамонни яқиндан танимоқ ила ва Рисола-и Нурни сабот ва давом ила ва холис ният ила ўқимоқ ила фарқига боражаклардирки, биз бу тарихча-и аётда нақл этганимиз ақиқатларни ифода этаркан, сўз ва ифодаларимиз жуда сўниқ бўлгандир. Ҳам ўзларининг ихлос ила биздан зиёда идрок этажак қаноатлари бутун башариятга эълон этмоқ иштиёқига ам соиб бўлажаклардир.
Бутун дунё ма камалари яширин дин душманларининг қилганлари айбловларга назаран Бадиуззамонни макум этишга уринганлар, у макамалар далилга истинод эттикча, Бадиуззамонни макум этолмаслар!
Бадиуззамон Саид Нусий Ҳазратлари Исломият душманлари тарафидан за арланишларнинг хасталиклари ила доимий ётоқ ичида кун ўтказмоқда ва шундай демоқдадир: "Қабр эшигини кутмоқдаман". Фақат биз Жаноби Ҳақдан бутун қудрат ва қувватимиз ила дуо ва ниёз этамизки, у буюк дин қарамонига янада кўп узун умрларни лутф этсин. Зеро у каби Қуръоннинг фидоий ва мухлис бир ходимига, у каби юксак бир доийга, у каби буюк бир мутаффакирга, у каби бир ақиқат қарамонига, у каби беназир бир Ислом акимига бутун Ислом Олами ва бутун жаон мутождир.
Бадиуззамоннинг Амиртоғ ва Афён Ҳаётини ўз қалами ила ифодалаган Ўн Бешинчи Умид Ёғдулардан олинган бўлиб, бу ерга киргизилгандир.
{(Ҳошия) Нурнинг таълиф вақти уч йил аввал тугагани учун бу Ўн Бешинчи Умид келажакда бир Нурчи тарафидан Кексалар Ёғдусининг такомиллаштирилиб таълиф қилинишига манба бўлиш учун ёзилди.}
Бир пайтлар Амиртоғида истиқомат қилишга ма кум ва ёлғиз ўзим бир манзилда бамисоли бир кишилик қамоқдек ва менга жуда оғир келган назоратлар ва зўравонликлар ила мени исканжага солганлари учун аётдан бездим, қамоқдан чиққанимга афсусландим. Руу-жоним ила Денгизли қамоқхонасини соғиндим ва қабрга киришни истадим. Ва "қамоқ ва қабр бу тарз аётдан яхшироқ" дея, ё қамоққа ва ё қабрга киришга қарор қилиб турганимда Аллонинг инояти мададга келди. Яъни, қаламлари нусха кўчириш ускунасидек бўлган Мадрасат-уз Заро шогирдларининг қўлига янги чиққан нусха кўчириш ускунасини берди. Бирдан Нурнинг қийматдор мажмуаларининг ар биридан бир қалам ила беш юз нусха вужудга келди. Ютуққа эриша бошлаганлари ул оғир аётни менга севдирди, "Ҳадсиз шукр бўлсин", дедирди.
Бир оз муддатдан сўнг Рисола-и Нурнинг яширин душманлари Нурларнинг ғалабасига чидолмадилар. Ҳукуматни бизга қарши ташвиқ қилдилар. Яна аёт менга оғир кела бошлади. Бирдан Раббоний иноят порлади. Энг зиёда Нурларга мутож мутасадди давлат ходимлари, вазифалари эътибори ила, мусодара қилинган Нур Рисолаларини мукаммал қизиқиш ва диққат ила мутолаа қилдилар. Бироқ Нурлар уларнинг қалбларини ўзига тарафдор айлади. Танқид ўрнига тақдирлай бошлаганларидан Нур дарсхонаси янада кенгайди. Моддий зараримиздан юз баробар кўпроқ манфаат берди, сиқувчи ташвишларимизни йўққа чиқарди.
Бундан сўнг яширин душман мунофиқлар укуматнинг диққат назарини менинг шахсимга қаратдилар, эски сиёсий аётимни хотирлатдилар. Ҳам адлияни, ам маориф доирасини, ам хавфсизлик хизматини, ам ички ишлар вакилларини ваимага солдилар. Партияларнинг жараёнлари ва коммунист пардаси остидаги анархистларнинг тескари ташвиқлари туфайли у ваима янада кенг тус олди. Бизни тазйиқ қилиб ва қамаб ва қўлларига тушган рисолаларни мусодара қила бошладилар. Нур шогирдларининг фаолиятида тўхташ юз берди. Менинг шахсимни бадном қилиш фикрида бир қисм расмий маъмурлар еч ким ишонмайдиган туматлар қилдилар. Жуда ажиб бўтонларни ёйишга уриндилар. Бироқ еч кишини ишонтиролмадилар.
Сўнгра жуда оддий ба оналар билан қиш чилласининг энг шиддатли совуқ кунларида мени ушлаб, катта ва ниоятда совуқ ва икки кун ўчоқсиз бир камерага ёлғиз ўзимни қамаб қўйдилар. Мен ўзимнинг кичик хонамда кунига бир неча марта ўчоққа ўт ёқардим ва доимо ўчоғимда чўғ тургани олда заифлигим ва хасталигим туфайли зўрға чидаб турардим. Ҳозир бу вазиятда ам совуқдан тутган безгак, ам дашатли бир сиқилиш ва ғазаб ичра беаловат бўлиб турганимда Аллонинг инояти ила бир ақиқат қалбимда кашф бўлди. Маънан:
"Сен қамоққа "Мадраса-и Юсуфия" номини бергансан. Ҳам Денгизли қамоғида за матларингиздан минг бор зиёда ам севинч, ам маънавий фойда, ам у ердаги мабусларнинг Нурлардан фойда кўришлари, ам катта доираларда Нурларнинг ғалабаси каби натижалар сизга шикоят ўрнига минглаб шукр қилдирди. Ҳар бир соатдаги мабуслик ва заматингизни ўн соатлик ибодат укмига келтирди, у фоний соатларни боқийлаштирди. Иншаалло бу учинчи Мадраса-и Юсуфиядаги мусибатзадаларнинг Нурлардан фойда кўришлари ва тасалли топишлари сенинг бу совуқ ва оғир заматларингни ароратлантириб севинчларга айлантиради. Ва сен ғазабланган одамлар, агар алданган бўлсалар, билмай сенга зулм қилмоқда, улар ғазабга лойиқ эмас. Агар билиб туриб ва ғараз билан ва залолат тарафида туриб сени ранжитаётган бўлсалар, улар жуда яқин бир замонда ўлимнинг абадий қатли ила қабрнинг бир кишилик қамоғига кириб доимий аламли азоб чекадилар. Сен уларнинг зулми туфайли ам савоб, ам фоний соатларингни боқийлаштирмоқни, ам маънавий лаззатларни, ам илмий ва диний вазифангни ихлос билан бажаришни қозонмоқдасан!"- дея руимга эслатилди.
Мен ам бор қувватим ила "Аламдулилла" дедим. Инсонийлик исси ила у золимларга ачиндим. "Ё Раббий! Уларни исло айла!" дея дуо қилдим. Бу янги одисада, ифодамда Ички Ишлар Ваколатига ёзганим каби, ўн жиат ила ноқонуний экани ва асл айбдорлар қонун номидан ноқонуний иш тутган у золимлар бўлганидек, шундай баоналар изладиларки, эшитганларни кулдирадиган ва ақпарастларни йиғлатадиган туматларни ва уйдирмаларни инсоф алига кўрсатдиларки, Рисола-и Нурга ва шогирдларига тажовуз қилиш учун қонун ва ақиқат тарафидан имкон тополмаётирлар, девоналик қилаётирлар.
Жумладан: Бир ой бизнинг ортимиздан жосуслик қилган маъмурлар еч қандай баона тополмагач, бир қисқа хат ёзиб, "Саиднинг хизматкори бир дўкондан ароқ олиб, унга олиб бориб берган". У хатни имзо эттирмоқ учун еч кимни тополмагандан сўнг, бегона ва маст бир одамни ушлаб олиб қўрқитишган, "Кел, бунга имзо бос",- деганлар. У деганки, "Тавбаларни тавбаси бўлсин, бу ажиб ёлғонга ким имзо босади?" Уларни хатни йиртиб ташлашга мажбур қилган.
Иккинчи бир намуна: Мен билмаган ва озир ам танимайдиган бир зот отини мени кездириш учун берган. Мен ам касаллигим туфайли аво алмаштириш мақсадида кўпинча ёзда бир-икки соат кезардим. У от ва арава соибига эллик лиралик китоб беришга сўз бергандим. Токи қоидам бузилмасин ва миннат остига кирмайин. Ажабо, бу ишда бирор зарар этимоли борми? Ҳолбуки, "У от кимники?" дея эллик марта ам оким, ам адлиячилар, ам хавфсизлик ва полициячилар сўрадилар. Гўё муим бир сиёсий одиса ва осойишталикка тегишли бир воқеа рўй бергандек.. Ҳатто бу маъносиз суриштиришлар тўхтасин дея, икки кишининг амиятан, бири "от меники", бошқаси "арава меники" дегани учун, икковини ам мен билан бирга қамоққа олишди. Бу намуналарга қиёслаб болаларнинг ўйинига ўхшаш бундай кўплаб одисаларни кузатиб йиғладик ва англадикки, Рисола-и Нур ва шогирдларига қарши чиққанлар масхара бўладилар.
Шу намуналардан келиб чиққан латиф бир су бат: Менинг қамаш учун ордеримда сабаб қилиб "осойишталикни бузган" айби ёзилганидан, мен али у ужжатни кўрмай туриб прокурорга дедим: "Сени ўтган кеча ғийбат қилдим, -ва хавфсизлик мудири буйруғи ила мени сўроқ қилган бир полициячига қараб, -Агар мингта прокурор ва мингта хавфсизлик мудиричалик бу мамлакатдаги умумий осойишталикка хизмат қилмаган бўлсам, Аллонинг қарига учрай", -дея уч марта қайтардим.
Сўнгра бу орада бу совуқда истиро атга ва совуқ емасликка ва дунёни ўйламасликка жуда мутож бўлган чоғимда ғараз ва қасдни сездирадиган тарзда, мени бардош қилиб бўлмайдиган бу сургунга ва ёлғизлик ва қамоқ ва тазйиққа йўлиқтирганларга одатдагидан зиёд ғазабим келди. Бир иноят мададга келди. Маънан қалбга эслатилдики:
Инсонларнинг сенга қилган айни зулмларида айни адолат бўлган Алло тақдирининг буюк бир иссаси бор. Ва бу ибсда ризқинг бор. У ризқинг сени бу ерга чақирди. Уни розилик ва таслим ила қаршиламоқ лозим. Ҳикмат ва Раббоний раматнинг ам бир иссаси борки, бу қамоқдагиларни нурлантирмоқ ва тасалли бермоқ ва сизга савоб қозонтирмоқдир. Бу иссага нисбатан минглаб шукр этмоқ лозим.
Ҳам сенинг нафсингнинг ўзинг билмаган айблари билан унда бир иссаси бор. У иссага жавобан истиғфор ва тавба ила нафсингга "Бу тарсакига ақдор бўлдинг" дейишинг керак.
Мен бу ақиқатли эслатмадан мукаммал бир севинч ва шукр ила бу янги Мадраса-и Юсуфияда қолиш учун, атто менга қарши бўлганларга ёрдам бўлсин дея, ўзимга жазони қабул қилиб, зарарсиз бир айб қилишга қарор қилдим.
Ҳам, етмиш беш ёшли ва еч ким билан иши йўқ ва дунёда севган дўстларининг етмишидан фақат бештаси қолган мен каби одамни Нурларга оид вазифасини бажарадиган етмиш минг Нур нусхалари бор бўлиб, бемалол кезиб юрмоқдалар. Ва бир тил ўрнига минглаб тиллар ила иймон хизматини бажарадиган қардошлари, ворислари бор бўлган мендек бир одамга қабр бу қамоқдан кўра юз баробар хайрлидир. Ва бу қамоқ эса ташқаридаги урриятни бўғувчи зўравонликлар остидаги озодликдан юз даража енгилроқ, фойдалироқдир. Чунки эркинликда ёлғиз ўзи юзлаб маъмурларнинг зўравонликларини тортгандан кўра қамоқда юзлаб мабуслар билан бирга бор-йўғи мудир ва назоратчи каби бир-икки зотнинг, манфаатга биноан енгил зўравонликларини тортишга мажбур бўлади, халос. Унинг эвазига қамоқда кўп дўстлардан биродорона илтифотлар, тасаллилар кўради.
Ҳам Исломий шафқат ва инсоний фитрат бундай вазиятдаги кексаларга мар амат билан келиши қамоқ заматини раматга айлантиради дея ибсга рози бўлдим.
Бу Учинчи Ма камага келган чоғимда заифлик ва кексалик ва роатсизликдан оёқда туришга олим йўқлиги учун макама эшигидан ташқарида бир курсига ўтирдим. Бирдан бир оким келди, жал қилди ва урматсизларча: "Нима учун оёқда туриб кутмайди?"- деди. Мен ам кексалигим туфайли бу мараматсизликка аччиғим чиқди. Бирдан қарасам, жуда кўп мусулмонлар мукаммал бир шафқат ва биродарлик билан мараматкорона боқиб атрофимизда тўпланганлар, тарқалмаётирлар. Бирдан икки ақиқат эслатилди.
Биринчиси: Менинг ва Нурларнинг яширин душманларимиз, мен истамаган олда, омманинг менга бўлган эътиборини синдириш Нурнинг ютуқларига тўсиқ бўлади дея, баъзи содда расмий маъмурларни алдаб, мени халқнинг назарида бадном қилиш мақсадида бундай хиёнаткорона муомалага мажбур қилганлар. Бунга қарши Аллонинг инояти Нурларнинг иймон хизмати эвазига бир икром сифатида ўша битта одамнинг хиёнатига бадал бу юзта одамга боқ! Хизматингизни тақдирлаб, шафқаткорона ачиниб сизни олқишламоқдалар ва жасоратлантирмоқдалар. Ҳатто иккинчи кун мен терговда прокурорнинг саволларига жавоб бераётганимда идора овлисида макама деразаларининг қаршисида мингга яқин аоли мукаммал бир муаббат ила тўпланиб, олатлари билан "Буларни сиқмангиз" деётганларини вазиятлари ила ифода қилаётгандек кўриндилар. Полициячилар уларни тарқатолмаётганди. Қалбимга эслатилдики: Бу аоли бундай таликали асрда тўлиқ бир тасалли ва сўндирилмас бир нур ва қувватли бир иймон ва боқий саодат ақида ақиқий хушхабар истайдилар ва фитратан излайдилар ва Нур Рисолаларида излаганлари топилмоқда дея эшитганларки, менинг аамиятсиз шахсимга иймонга бир оз хизматкорлигим учун аддан зиёд илтифот кўрсатаётирлар.
Иккинчи Ҳақиқат: Осойишталикни бузади деган ва има ила бизга ёмонлик қилиш ва омманинг эътиборини синдириш мақсадида ақораткорона алданган бир неча одамларнинг қўпол муомалалари ўрнига адсиз ақиқат алининг ва келажак наслларнинг тақдиркорона олқишлашлари бор дея эслатилди.
Ҳа, коммунист ниқоби остида анархистликнинг умумий осойишни бузишга да шатли уринишларига қарши Рисола-и Нур ва шогирдлари тақиқий иймон қуввати ила бу Ватаннинг ар тарафида у мудиш фасодларни тўхтатмоқда ва синдирмоқда. Тинчлик ва осойишталикни таъминлашга аракат қилмоқдаки, жуда ам кўплаб ва мамлакатнинг ар тарафида бор бўлган Нур талабаларидан бу йигирма йил давомида шуғулланган уч-тўрт макама ва ўнта вилоятнинг ички ишлар ходимлари осойишталикни бузадиган бирор одиса тополмаган ва қайд қилинмаган. Ва уч вилоятнинг бир қисм инсофли ички ишлар ходимлари деганлар: "Нур талабалари маънавий қўриқчидирлар. Осойишталикни муофаза қилишда бизга ёрдам бермоқдалар. Мустакам иймон ила Нурни ўқиган ар бир одамнинг миясида бир қўриқчи қолдирадилар. Осойишталикни таъминлашга уринмоқдалар". Бунинг бир намунаси Денгизли қамоқхонасидир. У ерга Нурлар ва мабуслар учун ёзилган Мева Рисоласи кириши билан уч-тўрт ой ичида икки юздан зиёд мабуслар шундай фавқулодда итоатли, диндорона, солиона бир олга келдиларки, уч-тўрт одамни ўлдирган бир одам тахта битларини ўлдиришдан ўзини тортарди. Ўта мараматли, безарар, ватанга фойдали бир аъзо бўла бошлади. Ҳатто расмий маъмурлар бу олни айрат билан ва тақдирлаб кузатардилар.
Ҳам али қарори ўқилмаган бир қисм ёшлар дедилар: "Нурчилар қамоқда қолсалар, биз ўзимизни макум қилдирамиз ва жазо олишга интиламиз. Токи улардан дарс олиб улар каби бўлайлик..Уларнинг дарси ила ўзимизни исло қиламиз". Мана бу моиятда бўлган Нур талабаларини осойишни бузади деб тумат қилганлар, ар қалай ғоят ёмон бир суратда алданган ва алдатилган ва ё билиб ва ё билмай анархистлик номидан укуматни гиж-гижлаб бизга азиятлар бериб эзишга уринмоқдалар. Биз уларга жавобан деймиз:
"Модомики ўлим ўлдирилмаётир ва қабр беркилмаётир ва дунё мусофирхонасида йўлчилар ғоят тезлик ва ташвиш ила тўп-тўп бўлиб тупроқ остига кириб йўқолаётган экан, албатта жуда яқин вақтда бир-биримиздан айриламиз. Сиз зулмларингизнинг жазосини да шатли бир суратда оласиз. Ҳеч бўлмаганда, мазлум иймон алига озодлик рухсатномаси бўлмиш ўлимнинг абадий қатл қилувчи дорига чиқажаксиз. Сизнинг дунёда абадий қолиш тасаввури ила олган фоний завқларингиз боқий ва буюк аламларга айланади".
Афсуски, яширин мунофиқ душманларимиз бу диндор миллатнинг юз минглаб авлиё ша идларининг, қарамон ғозийларининг қони ва қиличи билан қозонилган ва муофаза этилган Исломият ақиқатларига баъзан "тариқат" номини бериб ва ул қуёшнинг бир нури бўлган тариқат машрабини ул қуёшнинг айнан ўзи деб кўрсатиб, укуматнинг баъзи диққатсиз маъмурларини алдаб, Қуръон ва иймон ақиқатлари йўлида таъсирли суратда аракат қилаётган Нур талабаларига "тариқатчи" ва "сиёсий жамиятчи" номини бериб, бизга қарши қилиб қўйишни истамоқдалар. Биз эса ам уларга, ам уларни тинглаб бизга қарши бўлганларга Денгизлининг Одил Макамасига айтганимиз каби деймиз:
"Юзлаб миллион бошлар фидо бўлган бу ақиқатга бизнинг ам бошимиз фидо бўлсин! Дунёни бошимизга оташ қилиб ёқсангиз ам Қуръон ақиқатларига фидо бўлган бошлар динсизларга таслим бўлмайди ва муқаддас вазифасидан воз кечмайди, иншаалло!"
Хуллас, кексалик саргузаштларимдан келган оғриқлар ва маъюсликларга иймондан ва Қуръондан мададга келган муқаддас тасаллилар билан бу кексалигимнинг ўтган энг оғир бир йили ўрнига ёшлигимнинг энг севинчли ўн йилини берса алмаштирмайман. Хусусан қамоқда фарз намозларини ўқиган ва тавба қилганнинг ар бир соати ўн соат ибодат ўрнига ўтиши билан ва хасталикда ва мазлумликда ўтган ар бир фоний кун эса савоб жиатида ўн кунлик боқий умр қозонтириши билан мен каби қабр эшигида навбатини кутаётган бир одамга нақадар шукронага сабаб бўлишини ул маънавий эслатмадан билдим, "Раббимга беад шукр" дедим, кексалигимга севиндим ва қамоқдалигимга рози бўлдим. Чунки умр бир жойда турмайди, тез ўтади. Лаззатда, севинчда ўтса, лаззатнинг завол топиши алам бўлгани туфайли ам афсус ила, ам ношукурлик ила, ғафлат ила ўтиб, ўрнига баъзи гуноларни қолдиради, фоний бўлади, кетади. Агар қамоқда ва заматда ўтса, аламнинг завол топиши маънавий лаззат бўлгани туфайли, ам улар бир нави маънавий ибодат исобланганидан, бир жиатда боқий қолади ва хайрли мевалари ила боқий бир умрни қозонтиради. Ўтган гуноларга ва қамоққа сабаб бўлган хатоларга каффорат бўлади, улардан поклайди. Шунинг учун мабуслардан фарзларни бажараётганлар сабр ичида шукр қилмоқлари лозимдир.
Афён ма камасини тартиб ва туматлар ила очтирган яширин динсизлар Бадиуззамонни иъдом этмоқ режасини қилгандирлар. Бу фавқулодда аамиятга соиб буюк мудофаалар бундай имочи золим динсизларга қарши унинг ўлимни писанд қилмасдан айқирган ақиқатларидир. Натижада темйиз макамаси макумият қарорини бекор қилди. Ва айни макама икки марта Бадиуззамонга бароат берди. Охири бутун Рисола-и Нур куллиёти ва беш юзга яқин мактублар ар қандай қайд ва шартсиз Бадиуззамонга қайтарилди.
[Ўн саккиз сана сукутдан сўнг мажбурият тахтида бу илтимоснома ма камага ва нусхаси Анқарага идорачиларга берилган экан, такрор беришга мажбур бўлганим айбномага қарши эътирозномамдир.]
Маълум бўлсинки, Қастамўнуда уч марта манзилимни қидирув қилмоқ учун келган икки прокурор ва икки қидирув комисарига ва учинчида полиция мудирига ва олти-етти комисар ва полицияларга ва Испартада прокурорнинг саволларига ва Денгизли ва Афён Ма камаларига қарши деганим айни ақиқат кичик бир мудофаанинг хулосасидир. Шундайки:
Уларга дедим: Мен ўн саккиз-йигирма санадир мунзавий яшамоқдаман. Ҳам Қастамўнуда саккиз санадир полиция қаршисида ва бошқа ерларда ам йигирма санадир доимо тарассуд ва назорат остида неча марта манзилимда қидирув қилганлари олда дунё ила, сиёсат ила еч бир тарашшу, еч бир нишон кўрилмади. Агар бир алоқадор олим бўлсайди, у ернинг адлия ва зобитаси билмаган ёки билган, аамият бермаган бўлса, албатта мендан зиёда улар масъулдирлар. Агар бўлмаса, бутун дунёда ўз охирати ила машғул бўлган мунзавийларга илишмагани олда, нима учун менга кераксиз, ватан ва миллат зарарига бу даража илишмоқдасиз!
Биз Рисола-и Нур шогирдлари Рисола-и Нурни дунё жараёнларига эмас, балки коинотга ам қурол қилолмаймиз. Ҳам Қуръон бизни сиёсатдан шиддат ила ман этган. Ҳа, Рисола-и Нурнинг вазифаси эса абадий аётни мав этган ва дунёвий аётни ам дашатли бир заарга айлантирган куфри мутлаққа қарши иймоний бўлган ақиқатлар ила ғоят қатъий ва энг қайсар динсиз файласуфларни ам иймонга келтирган қувватли буронлар ила Қуръонга хизмат этмоқдир. Шунинг учун Рисола-и Нурни еч бир нарсага қурол қилолмаймиз.
Биринчидан: Қуръоннинг олмос каби ақиқатларини ғафлат али назарида бир сиёсий тарғибот тавауми ила шиша парчаларига туширмаслик ва у қийматдор ақиқатларга хоинлик этмасликдир.
Иккинчидан: Рисола-и Нурнинг асос маслаги бўлган шафқат, ақ ва ақиқат ва виждон бизларни шиддат ила сиёсатдан ва идорага илишмоқдан ман этган. Чунки таъзирга ва балога ақдор ва куфри мутлаққа тушган бир-икки динсизга алоқадор етти-саккиз бола-чақа, хаста, кекса, маъсумлар топилади. Мусибат ва бало келса, у бечоралар ам ёнадилар. Шунинг учун, натижанинг ам чиқиши шубали бўлгани олда, сиёсат йўли ила идора ва осойишнинг зарарига ижтимоий аётга қўшилмоқдан шиддат ила ман этилганмиз.
Учинчидан: Бу ватаннинг ва бу миллатнинг ижтимоий аёти бу ажиб замонда анархистликдан қутулмоғи учун беш асос лозим ва зарурийдир: Ҳурмат, марамат, аромдан чекинмоқ, амният, бебошликни ташлаб итоат этмоқдир. Рисола-и Нур ижтимоий аётга қарагани замон, бу беш асосни қувватли ва қудсий бир суратда тасбит ва таким қилиб, осойишнинг пойдеворини муофаза этганига далил эса, бу йигирма сана мобайнида Рисола-и Нурнинг юз минг одамни ватан ва миллатга зарарсиз биттадан фойдали аъзо олига келтиришидир. Испарта ва Қастамўну вилоятлари бунга шоиддир. Демак, Рисола-и Нурнинг мутлақ аксарият қисмларига илишганлар, аролда билиб ёки билмасдан анархистлик исобига ватанга ва миллатга ва Исломият окимиятига хиёнат қиладилар. Рисола-и Нурнинг бир юз ўттиз рисолаларининг бу ватанга бир юз ўттиз буюк фойдасини ва асанасини шубачи ғафлат алининг сатий назарларида камчиликли таваум этилган икки-уч рисоланинг мавум зарарлари рад этолмас. Уларни булар билан рад этган ғоят даражада инсофсиз бир золимдир.
Аммо менинг а амиятсиз шахсимнинг нуқсонлари эса, мажбуран истамасдан дейманки: Йигирма икки сана муддатида ғурбатда ибси мунфарид укмида, ёлғиз ва мунзавий бўлиб аёт ўтказган ва бу муддат мобайнида ихтиёри ила бир марта бозорга ва инсонлар тўпланган катта масжидларга кетмаган ва кўп тазйиқ ва машаққат берилгани олда, бутун ўхшаш сургун қилинганларга мухолиф бўлиб истироати учун бир марта укуматга мурожаат этмаган ва йигирма сана мобайнида еч бир газетани ўқимаган ва тингламаган ва мароқ этмаган ва тўлиқ икки сана Қастамўнуда ва етти сана бошқа сургун ерларида бутун яқин ва кўришган дўстларининг шаодати ила, Ер Курраси юзидаги курашларни ва урушларни ва сул бўлган ва бўлмаган ва яна кимлар урушганларини билмаган ва қизиқмаган ва сўрамаган ва уч сана яқинида гапирган радиони уч мартадан бошқа тингламаган ва абадий аётни имо этган ва дунёвий аётни ам алам ичида аламга, азоб ичида азобга айлантирган куфри мутлаққа қарши ғолибона Рисола-и Нур ила муқобала этганига у билан иймонларини қутқарган юз минг шоиднинг шаодати ила исбот этган ва Қуръондан сизиб чиққан Рисола-и Нур ила ўлимни юз минг одам ақида иъдоми абадийдан эркинлик рухсатномасига айлантирган бир одамга бу даража илишмоқ ва маъюс этмоқ ва уни йиғлатмоқ ила у маъсум юз минглаб қардошларини йиғлатишга қайси қонун бор? Қайси фойда бор? Адолат номига мислсиз бир ғадр бўлмасми? Ва қонун исобига мислсиз бир қонунсизлик эмасми?
Агар бу қидирувларда баъзи вазифадор маъмурларнинг эътироз этганлари каби десангизки: Сен ва бир-икки рисоланг тизимга ва усулимизга мухолиф кетмоқдасиз?
Жавоб: Биринчидан: Бу янги усулингизнинг мунзавийларнинг чиллахоналарига киришга еч бир аққи йўқдир.
Иккинчидан: Бир нарсани рад этиш бошқадир, қалбан қабул этмаслик бошқадир ва амал этмаслик бутун-бутун бошқадир. Ҳукуматда бўлганлар қўлга боқар, қалбга боқмас. Идора ва осойишга илишмаган шиддатли мухолифлар ар укуматда топилар. Ҳатто Ҳазрат Умарнинг (Р.А.) окимияти остидаги Насронийларга шариат қонунларини ва Қуръонни инкор этганлари олда илишмас эди. Фикр эркинлиги ва виждон эркинлиги дастури ила Рисола-и Нурнинг бир қисм шогирдлари, идорага тегилмаслик шарти ила тизим ва усулингизни илман қабул этмаса ва мухолиф амал этса, атто тизимнинг соибига адоват этса, уларга қонунан илишилмас. Рисолалар эса, у каби рисолаларга марам деганмиз, нашрини ман этганмиз. Ҳатто бу дафа бу одисага сабабият берган рисола Қастамўнуда саккиз сана мобайнида бир ёки икки марта битта нусхани бириси менга келтирди. Айни кунда йўқотдик. Ҳозир сиз уни мажбуран кўрсатмоқдасиз ва машур ам бўлди.
Маълумдирки, бир мактубда нуқсон бўлса, ёлғиз у нуқсонли калималар ман этилар, қолганларига изн берилар. Эскиша ар Макамасида тўрт ой тадқиқот натижасида юз Нур Рисолаларида танқидга сабаб ёлғиз ўн беш калима топишлари ва озир тўрт юз саифали Зулфиқорнинг ёлғиз икки саифасида мерос масаласи ва тасаттур оятларининг ўттиз сана аввал ёзилган тафсири бўлиши ва озирги маданият қонунига уйғун келмаслиги қатъий исбот этарки, унинг мақсади дунё эмас, аркас унга мутождир. У тўрт юз саифалик аркасга манфаатли Зулфиқор икки саифа учун мусодара этилмас. У икки саифа чиқарилсин, у мажмуамиз бизга қайтариб берилсин ва унинг қайтарилиши аққимиздир.
Агар динсизликни бир нави сиёсат деб ўйлаб, бу одисада баъзиларнинг деганлари каби десангиз: "Бу рисолаларинг ила маданиятимизни, кайфимизни бузмоқдасан".
Мен ам дейман: "Динсиз бир миллат яшай олмас" дунёча бир умумий дастурдир ва айниқса куфри мутлақ бўлса, Жааннамдан янада зиёда аламли бир азобни дунёда ам берганини Рисола-и Нурдан Ёшларга Ранамо ғоят қатъий бир суратда исбот этган. У рисола эса озир расман чоп этилди. Бир мусулмон, Алло сақласин, агар диндан қайтса, куфри мутлаққа тушар. Бир даража яшатган шубали куфрда қолмас. Ажнабий динсизлари каби ам бўлмас. Ва аёт лаззати нуқтасида мозий ва истиқболи бўлмаган айвондан юз даража паст тушар. Чунки ўтмиш ва келажак мавжудотининг ўлимлари ва абадий айрилиқлари, унинг залолати жиати ила, унинг қалбига доимий равишда адсиз фироқларни ва аламларни ёғдиради. Агар иймон келса, қалбга кирса, бирдан у адсиз дўстлар тириладилар. "Биз ўлмаганмиз, мав бўлмаганмиз" ол лисонлари ила деб, у Жааннамий олат Жаннат лаззатига айлантирилар. Модомики ақиқат будир, сизга эслатмоқдаман: Қуръонга таянган Рисола-и Нур ила мубораза этманг. У мағлуб бўлмас, бу мамлакатга ёмон бўлар. {(Ҳошия) Тўрт марта мубораза замонида келган дашатли зилзилалар "Ёмон бўлар" укмини исбот этдилар.} У бошқа ерга кетар, яна нурланар. Ҳам агар бошимдаги сочларим ададича бошларим бўлса, ар кун бири кесилса, Қуръон ақиқатига фидо бўлган бу бошни динсизларга ва куфри мутлаққа эгмайман ва бу иймон ва нур хизматидан воз кечмайман ва кечолмайман.
Йигирма йилдан бери бир мунзавийнинг албатта ифодадаги камчилигига боқилмас. Рисола-и Нурни мудофаа этгани учун мавзу орижига чиқди дейилмас. Модомики Эскишаар Макамаси марам ва ғайри марам юз рисолаларни тўрт ой тадқиқдан сўнгра ёлғиз бир-икки рисолада енгил бир жазога тегиладиган бир-икки моддадан бошқа топмаган ва бир юз йигирма одамдан ўн бешига олти ойдан жазо берилган. Биз ам бу жазони тортдик. Ва модомики бир неча сана аввал Рисола-и Нурнинг бутун қисмлари Испарта укуматининг қўлига ўтган. Бир неча ой тадқиқдан сўнг соибларига қайтариб берилган. Ва модомики у жазодан сўнг Қастамўнуда саккиз сана мобайнида шиддатли қидирувда зобитани ва адлияни алоқадор этадиган бир тарашшу тополмаган. Ва модомики Қастамўнудаги сўнг қидирувда бир қисм рисолаларимнинг, еч топилмайдиган ва нашр этилмайдиган бир тарзда неча сана аввал ўтин йиғинлари остида сақланган бўлгани кўринди ва зобита айъатича тааққуқ этди. Ва модомики Қастамўнуда полис мудири ва адлияси у сақланган зарарсиз китобларимни менга қайтариб бераман деб қатъий сўз берганлари олда, иккинчи кун бирдан Испартадан қамаш амри келганидан, али у омонатларимни олмасдан юборилдим. Ва модомики Денгизли ва Анқара Макамалари бизни бароат ва умум рисолаларимизни бизга қайтариб бердилар. Албатта ва албатта бу мазкур олти ақиқатга биноан Денгизли Макамаси ва прокурори каби, Афён адлияси ва прокурори менинг жуда аамиятли бу уқуқимни диққат назарига олишлари вазифалари тақозосидир. Ва умумий уқуқни мудофаа этган прокурордан, Рисола-и Нур муносабати ила аамиятли бир умумий уқуқ укмига ўтган бу шахсий уқуқимни ам мудофаа этишига умидворман ва кутмоқдаман.
Йигирма икки санадан бери ижтимоий аётдан чекилган ва озирги қонунларни ва мудофаа тарзини билмаган ва Эскишаар ва Денгизли Макамаларида рад этилмас юз саифалик мудофааларини бу янги макамага қарши ам айнан тақдим этган ва у замонга қадар нуқсонларининг жазосини тортган ва ундан сўнг Қастамўнуда ва Амиртоғда доимо тарассуд остида ва ибси мунфарид тарзида яшаган Янги Саид сукут ила сўзни Эски Саидга қолдиради.
Эски Саид ам дейдики: Янги Саид дунёдан юзини ўгиргани учун дунё али ила гапиришни қатъий мудофаалар мажбурияти бўлмасдан қилмайди, лозим кўрмайди. Фақат бу масалада жуда маъсум деқон ва унарманд одамлар бизга оз бир муносабати ила қаматилиб, иш замонида бола-чақаларига нафақа озирлолмаганларидан, шиддатли риққатимга тегилди. Жуда қаттиқ мени йиғлатди. Қасам ичаман, агар мумкин бўлсайди, уларнинг бутун заматларини ўзимга олар эдим. Зотан бир нуқсон бўлса, меникидир. Улар маъсумдирлар. Хуллас, бу аламли олат учун Янги Саиднинг сукутига қарамасдан мен дейман: Модомики Испарта ва Денгизли ва Афён прокурорларининг юзлаб кераксиз саволларига бечора Янги Саид жавоб бермоқда. Менинг ам ўн уч сана аввал бошда Кая Шукру бўлиб, Доилия Ваколатидан ва озирги Адлия Вазирлигидан уқуқимизни мудофаа нияти ила уч савол сўрамоқ бир аққимдир.
Биринчиси: Рисола-и Нурнинг талабаси бўлмаган ва ёнида ёлғиз оддий бир мактубимиз бўлган Эғирдирли бир одамнинг бир жандарма човуши ила вуқуотсиз бир сўз ила муноқашаси юзидан мени ва бир юз йигирма одамни қамаш ила, тўрт ой ма кама тақиқидан сўнг, ўн беш бечорадан бошқа бутуни бароат қозонмоқ ила маъсумиятлари тааққуқ этган юздан зиёда одамларга минглаб лира зарар бермоқ қайси қонун иладир. Бундай имконотни вуқуот ўрнида истеъмол этмоқ қайси усул иладир? Ва Денгизлида тўққиз ой тадқиқдан сўнг, бароат қозонган етмиш бечораларга минглаб лира зарар бермоқ адолатнинг қайси дастури иладир?
Ҳа, ам Денгизлида, ам Афёнда қамалишимизнинг бир сабабининг бир ақиқати шудирки: Бир қисм адисларнинг маъноси ва таъвили билинмаслигидан, "Ақл қабул этмайди" дея инкор этганларга қарши авомнинг иймонини қутқармоқ фикри ила, кўп замон аввал Дор-ул Ҳикмат-ул Исломияда экан ва ундан аввал асли ёзилган Бешинчи Шуа фарзи маол бўлиб, дунёга ва сиёсатга боқса ва бу замонда ам ёзилса, модомики яшириндир ва қидирувда бизда топилмади ва ғайбий хабарлари тўғридир ва иймоний шубаларни изола этар ва осойишга тегилмайди ва мубораза этмайди ва ёлғиз хабар берар ва шахсларни тайин этмайди ва илмий бир ақиқатни куллий бир суратда баён этади. Албатта у адисдаги ақиқат бу замонда ам бир қисм шахсларга уйғун чиқса ва муноқашага сабаб бўлмаслиги учун макамаларнинг намоён ва нашрларидан аввал биз томондан тўлиқ марам тутилса, адолат жиатида еч бир жиат ила бир айб ташкил этмас. Ҳам бир нарсани рад этмоқ бошқадир ва илман қабул этмаслик ёки амал этмаслик бутун-бутун бошқадир. У рисола яқин бир истиқболда келадиган бир тизимни илман қабул этмайди дея бир айб бўлганига дунёда адлияларнинг бир қонуни бўлишига этимол бермаймиз.
Ал- осил: Абадий аётни мав этган ва дунёвий аётни дашатли бир заарга айлантирган ва лаззатини имо этган куфри мутлақни ўттиз санадан бери илдизи ила кесган ва табииюннинг дашатли бир куфрий фикрларини ўлдиришга муваффақ бўлган ва бу миллатнинг икки аётининг саодат дастурларини ориқо ужжатлари ила порлоқ бир суратда исбот этган ва Қуръоннинг Аршга оид ақиқатига таянган Рисола-и Нур бундай кичик бир рисоланинг бир-икки моддаси ила эмас, балки минг нуқсони ам бўлса унинг минглаб буюк асаналари уларни афв эттирар дея даво этмоқдамиз ва исботига ам озирмиз.
Учинчи савол: Бир мактубнинг йигирма калимасида беш калима нуқсонли кўрилса, у беш калима ман этилар. Бошқаларига изн бермоқ бир дастур экан, Эскиша ар Макамасининг тўрт ой тадқиқдан сўнг юз минг калима ичида зоирий назарда зарарли таваум этилган ёлғиз ўн беш калимадан бошқа топмаслиги ила ва Вакиллар Ҳайъати ам тўрт юз саифали Зулфиқорнинг ёлғиз икки саифасида (озирги қонунга уйғун бўлмаслигидан) ўттиз сана аввал ёзилган икки оятнинг тафсиридан бошқа илишмаслиги ва Денгизли ва Анқара тадқиқ айъати ўн беш хатодан бошқа илишмаслиги ила ва озирга қадар юз минглаб одамнинг ислоига васила бўлиши ила ватанга ва миллатга минг буюк манфаати тааққуқ этган Рисола-и Нурга кичик бир хизмат этган ёки ўз иймонини қутқаргани учун бир рисоласини ёзган ва Амиртоғда ғариб ва кексалигимга шафқатан менга қардошлик этган Чалишканлар каби ризо-и Илоий учун менга хизмат этган бечораларни иш мавсумида ва дашатли қишда қамоққа олмоқ Жумурият укуматининг қайси дастури ила уйғун бўлиши мумкин? Ва қайси қонун изн беришига имкон бор?
Модомики жум урият дастурлари виждон эркинлиги қонуни ила динсизларга илишмайди, албатта мумкин бўлгани қадар дунёга қўшилмаган ва дунё али ила мубораза этмаган ва охиратига ва иймонига ва ватанига ам фойдали бир тарзда аракат қилган диндорларга ам илишмаслик керакдир ва зарурдир. Минг санадан бери бу миллатнинг озуқа ва дармон каби бир зарурий ожати бўлган тақвони ва салоатни бу пайғамбарлар юборилган ер бўлган Осиёда укм этган сиёсатчилар ман этмас ва этолмас деб биламиз. Йигирма санадан бери мунзавий яшаган ва йигирма сана аввалги Саиднинг боши ила сўраган бу саволларида бу замоннинг қабул қилиш шаклига уйғун келмаган нуқсонларига қарамаслик инсониятнинг тақозосидир.
Ватан ва миллат ва осойишнинг манфаати исобига буни ам хотирлатмоқ бир ватаний вазифам бўлиши жиати ила дейман: Бундай бизга ва Рисола-и Нурга оз бир муносабат ила қамоққа олинмоқ, ранжитмоқ юзидан ватанга ва осойишга диндорона манфаати бўлган жуда кўп зотларни идорага қарши айлантира олар, анархистликка майдон берар. Ҳа, Рисола-и Нур ила иймонларини қутқарган ва миллатга зарарсиз ва тўлиқ манфаатдор вазиятга кирганлар юз мингдан кўп зиёдадир. Жумурият укуматининг балки ар катта доирасида ва миллатнинг ар табақасида фойдали ва мустақимона бир суратда мавжудлар. Буларни ранжитмоқ эмас, балки имоя этмоқ зарурдир.
Шикоятимизни тингламаган ва бизни гапиртирмаган ва ба оналар ила қисган бир қисм расмий одамлар ватанга қарши анархистликка майдон очмоқдалар дея қувватли бир тахмин хотиримизга келмоқда.
Ҳам укумат фойдаси номига дейман: Модомики Бешинчи Шуани ам Денгизли, ам Анқара Макамалари тадқиқ этиб илишмаганлар, бизга бердилар. Албатта уни бошқадан расмиятга қўйиб ғийбатларга майдон очмаслик идорача зарурийдир. Биз у рисолани макамаларнинг қўлларига ўтмасдан ва уни кўрсатишларидан аввал яшинтирганимиз каби, Афён укумат ва макамаси ам уни мадори савол ва жавоб қилмаслиги керак. Чунки қувватлидир, рад этилмас! Қабл-ал вуқуъ хабар берган, тўғри чиққан. Ҳам мақсади дунё эмас, бўлса-бўлса ўлган-кетган бир шахсга кўпгина маъноларидан бир маъноси мувофиқ келади. Унинг дўстлиги таассуби ила у ғайбий хабарни ва маънони расмиятга қўймасликни ва бизни у билан сўроқ этмоқ ила янада зиёда намойишига йўл очмасликни ватан ва миллат ва осойиш ва идора исобига эслатишга виждоним мени мажбур айлади.
Бу масалада менинг шахсимнинг ёки баъзи қардошларимнинг нуқсони ила Рисола-и Нурга ужум этилмас. У тўғридан-тўғрига Қуръонга боғланган ва Қуръон ам Арши Аъзам ила боғлиқдир. Кимнинг адди борки, қўлини у ерга узатсин ва у қувватли ипларни ечсин. Ҳам бу мамлакатга моддий ва маънавий баракаси ва фавқулодда хизмати ўттиз уч Қуръон оятларининг ишораси ила ва Имоми Али Розияллоу Аннинг уч ғайбий каромати ила ва Ғавси Аъзамнинг (Қ.С.) қатъий хабари ила тааққуқ этган Рисола-и Нур бизнинг оддий ва шахсий нуқсонларимиз ила масъул бўлмас ва бўлолмас ва бўлмаслиги керак. Бўлмаса бу мамлакатга ам моддий, ам маънавий зарарини қоплаб бўлмайдиган даражада зарар бўлади.
Рисола-и Нурга қарши яширин душманларимиздан баъзи динсизларнинг шайтанати ила айлантирилган режалар ва ужумлар иншаалло бузиладилар, унинг шогирдлари бошқаларга қиёс этилмас, тарқаттирилмас, воз кечирилмас, Жаноби Ҳақнинг инояти ила мағлуб этилмаслар. Агар моддий мудофаадан Қуръон ман этмасайди, бу миллатнинг жон томири укмида умумнинг таважжуини қозонган ва ар тарафда бўлган у шогирдлар Шайх Саид ва Манаман одисалари каби жузъий ва натижасиз одисалар ила булғанмаслар. Алло кўрсатмасин, агар қатъий мажбурият даражасида уларга зулм этилса ва Рисола-и Нурга ужум этилса, албатта укуматни алдатган динсизлар ва мунофиқлар минг даража пушаймон бўладилар.
Ал- осил: Модомики биз дунё алининг дунёларига илишмаётирмиз, улар ам бизнинг охиратимизга ва иймоний хизматимизга илишмасинлар.
Ҳа, биз бир жамоатмиз. Мақсадимиз ва дастуримиз аввало ўзимизни, сўнгра миллатимизни иъдоми абадийдан ва доимий, барзо ий ибси мунфариддан қутқармоқ ва ватандошларимизни анархистликдан ва дайдиликдан муофаза этмоқ ва икки аётимизни имога васила бўлган динсизларга қарши Рисола-и Нурнинг пўлат каби ақиқатлари ила ўзимизни муофазадир.
Мен, сизнинг менга берадиганингиз энг оғир жазонгизга ам парво қилмайман ва еч аамияти йўқ. Чунки мен қабр эшигида, етмиш ёшдаман. Бундай мазлум ва маъсум бир-икки сана аётни шаидлик мартабаси ила алмаштирмоқ мен учун буюк саодатдир. Рисола-и Нурнинг минглаб ужжатлари ила қатъий иймоним борки, ўлим биз учун бир эркинлик рухсатномасидир. Агар иъдом ам бўлса, биз учун бир соат замат абадий бир саодатнинг ва раматнинг калити бўлар. Фақат, сиз, эй динсизлик исобига адлияни адаштирган ва укуматни биз ила сабабсиз машғул қилган инсофсизлар! Қатъий билинг ва титрангки, сиз иъдоми абадий ила ва абадий ибси мунфарид ила макум бўлмоқдасиз. Интиқомимиз сиздан аддан ортиқ бир суратда олинаётганини кўрмоқдамиз. Ҳатто сизга ачинмоқдамиз.
Ҳа, бу ша арни юз марта мозористонга бўшатган ўлим ақиқати, албатта аётдан зиёда бир истагани бор. Ва унинг иъдомидан қутулмоқ чораси, инсонларнинг ар масаласидан устун энг буюк ва энг аамиятли ва энг керакли бир зарурий ва қатъий этиёжидир. Ажабо, бу чорани ўзига топган Рисола-и Нур шогирдларини ва у чорани минглаб ужжатлар ила топтирган Рисола-и Нурни оддий баоналар ила айблаганлар нақадар ўзларини ақиқат ва адолат назарида айбдор бўлишини девоналар ам тушунар.
Бундан ўттиз сана аввал Жаноби Ҳақнинг инояти ила дунёнинг вақтинчалик шону-шарафининг ва анониятли худфурушлигининг, шухратпарастлигининг нақадар фойдасиз ва маъносиз бўлганини адсиз шукр бўлсинки, Қуръоннинг файзи ила англаган бир одамнинг у замондан бери бутун қуввати ила нафси аммораси ила мужодала этиб, мавият этмоқ, менлигини ташламоқ, тасанну ва риёкорлик қилмаслик учун қўлдан келгани қадар аракат қилганига унга хизмат этган ёки дўстлик этганлар қатъий билганлари ва шаодат этганлари олда ва йигирма санадан бери аркас ўзи ақида ёқтирган зиёда усни зон ва таважжуи нос ва шахсини маду-санодан ва ўзини маънавий мақом соиби бўлганини билмоқдан аркасга мухолиф бўлиб бутун қуввати ила қочгани ва ам хос қардошларининг у ақидаги усни зонларини рад этиб у холис қардошларининг хотирини синдириши ва ёзган жавоб мактубларида у ақидаги мадларни ва зиёда усни зонларини қабул этмаслиги ва ўзини фазилатдан марум кўрсатиб бутун фазилатни Қуръоннинг тафсири бўлган Рисола-и Нурга ва демакки Нур шогирдларининг маънавий шахсига бериб ўзини оддий бир хизматкор билиши қатъий исбот этадики, шахсини ёқтиришга уринмагани ва истамагани ва рад этгани олда, унинг ризолиги бўлмасдан баъзи дўстлари узоқ бир ердан у ақида зиёда усни зон этиб мад этишлари, бир мақом беришлари ва Кутая атрофида танимагани бир воизнинг баъзи сўзлари ила ва Кутаяга еч мактуб юбормаганим ва менинг имзомни тақлид ила ёзилган ва мадори масъулият таваум этилган бир мактуб ила ва кимнинг ёзуви билинмаган таъсирли бир китоб Балыкесирда бўлиши ила, ажабо қайси қонун ила мадори масъулият бўладики, у бечора хаста ва жуда кекса ва ғарибнинг мунзавий хонасига буюк бир жиноят содир қилган каби қулфини синдириб қидирув маъмурларини тиқмоқ, ам авродидан ва лаваларидан бошқа бир баона топмаслик, ажабо дунёда еч бир қонун, еч бир сиёсат бу ужумга изн берарми?
Ватанга ва миллатга ва ахлоққа жуда зарарли бўлган динсизларнинг китобларининг интишорига ва комунистларнинг нашриётига эркинлик қонуни ила илишмагани олда, уч макама мадори масъулият бўладиган ичида еч бир моддани топмаган ва миллат ва ватаннинг ижтимоий аётини ва ахлоқини ва осойишини таъминга йигирма санадан бери аракат қилган ва бу миллатнинг ақиқий бир таянч нуқтаси бўлган Ислом оламининг ухувватини ва бу миллатга дўстлигини қайтариб беришга ва у дўстликни қувватлантиришга таъсирли бир суратда уринган ва Диёнат Раёсатининг уламолари танқид нияти ила Доилия Вакилининг амри ила уч ой тадқиқдан сўнг, танқид этмасдан тўлиқ қийматини тақдир этиб "Қийматдор асар" дея Диёнат кутубхонасига қўйилган Зулфиқор ва Асойи Мусо каби ва Қабри Пайғамбарий (Алайиссалоту Вассалам) устида аломати мақбулият бўлиб Асойи Мусо мажмуасини ожилар кўрганлари олда, Нур парчаларини зарарли варақалар каби тўплаб макама қўлига бермоқ, ажабо еч бир қонун, еч бир виждон, еч бир инсоф бунга рухсат берарми?
Биринчиси: Аксар анбиёларнинг шарқда ва Осиёда зу урлари ва кўп файласуфларнинг ғарбда ва Оврупада келишлари қадари азалийнинг бир ишорасидирки, Осиёда дин окимдир, фалсафа иккинчи даражададир. Бу қадарнинг ишорасига биноан, Осиёда укм сурган диндор бўлмаса ам дин фойдасига ишлаётганларга илишмаслиги, балки ташвиқ этиши керак.
Иккинчиси: Қуръони Ҳаким бу замин бошининг ақли ва қувва-и муфаккирасидир. Агар Алло сақласин, Қуръон Ер Куррасининг бошидан чиқса, Ер девона бўлади, ақлдан бўш қолган бошини бир сайёрага уриши, бир қиёмат бўлишига сабаб бўлиши ақлдан узоқ эмасдир. Ҳа, Қуръон аршни фарш ила боғлаган бир занжир, бир аблуллодир. Жозиба-и умумиясидан зиёда заминни муофаза этади. Хуллас, бу Қуръони Азимушшоннинг ақиқий ва қувватли бир тафсири бўлган Рисола-и Нур бу асрда бу ватанда бу миллатга йигирма санадан бери таъсирини кўрсатган буюк бир неъмати Илоия ва сўнмас бир мўъжиза-и Қуръониядир. Ҳукумат унга илишмоқ ва талабаларини ундан қўрқитиб воз кечирмоқ эмас, балки имоя этмоқ ва ўқилишига ташвиқ этмоғи керакдир.
Учинчиси: Иймон а лидан бутун келганлар мозийга кетганларга мағфират дуолари ила ва асанотларини уларнинг руларига бағишлашлари ила ёрдамларига биноан Денгизли Макамасида дегандим:
Ма кама-и куброда миллиардлаб иймон али бўлган даъвочилар тарафидан Қуръон ақиқатларига хизмат этган Нур талабаларини макум ва паришон этмоқ истаганлардан ва сизлардан сўралсаки: "Эркинлик қонуни ила динсизларнинг, комунистларнинг нашриётларига ва анархистликни етиштирган жамиятларига кўз юмганча боқиб илишмаганингиз олда, ватанни ва миллатни анархистликдан ва динсизлик ва ахлоқсизликдан ва ватандошларини ўлимнинг иъдоми абадийсидан қутқаришга аракат қилган Рисола-и Нур ва талабаларини қамоқлар ва тазйиқлар ила паришон этмоқ истадингиз!" дея сизлардан сўралса нима жавоб берасиз? Биз ам сизлардан сўрамоқдамиз! Уларга дегандим. У замон у инсофли, адолатли зотлар бизни бароат эттирдилар, адлиянинг адолатини кўрсатдилар.
Тўртинчиси: Мен кутаётган эдимки: Ё Анқара ёки Афён мени сўроқда, жуда буюк масалалар учун Нурларнинг у масалаларга хизмати жи атида, бир машварат доирасига олиб бир савол ва жавоб кутаётган эдим. Ҳа, уч юз эллик миллион мусулмонларнинг эски қардошлигини ва муаббатини ва усни зонини ва маънавий ёрдамларини бу мамлакатдаги миллатга қозонтирадиган чораларини топмоқки, энг қувватли чора ва василаси Рисола-и Нур бўлганига бир аломати шудир:
Бу сана Макка-и Мукаррамада ғоят буюк бир олим ам Ҳинд лисонига, ам Араб лисонига Нурнинг буюк мажмуаларини таржима этиб Ҳиндистонга ва Арабистонга юбориб энг қувватли истинод нуқтамиз бўлган вадат ва ухуввати Исломияни таъминга аракат қилгани каби, Турк миллатининг доимо динда ва иймонда олдин бўлганини Нур Рисолалари ила кўрсатмоқда деганлар.
Ҳам кутаётган эдимки, "ватанимизда анархистликка инқилоб этган комунист та ликасига қарши Нурларнинг хизмати қай даражададир ва бу муборак ватан бу дашатли оқимдан қандай муофаза этилажак?" каби тоғ каби масалаларнинг сўралишининг кераги бор экан, чивин қаноти қадар аамияти бўлмаган ва еч бир мадори масъулият бўлмаган жузъий ва шахсий ва ғаразкорларнинг бўтонлари ила чумоли фил қилинган масалалар учун бу оғир шароит остида еч умримда чекмаганим бир паришониятимга сабабият берилди. Бизга уч макаманинг сўраган ва бароат берган айни масалалардан ва оддий ва шахсий бир-икки масала учун маъносиз саволлар сўралди.
Бешинчиси: Рисола-и Нур ила мубораза этилмас, у мағлуб бўлмас. Йигирма санадир энг муаннид файласуфларни сустирмоқда. Иймон ақиқатларини Қуёш каби кўрсатмоқда. Бу мамлакатда укм этган унинг қувватидан истифода этмоқ керакдир.
Олтинчиси: Менинг а амиятсиз шахсимнинг нуқсонлари ила мени чиритмоқ ва хиёнатлар ила омманинг назаридан туширмоқ Рисола-и Нурга зарар бермас, балки бир жиатда қувват берар. Чунки менинг бир фоний тилимга бадал Рисола-и Нурнинг юз минг нусхаларининг боқий тиллари сусмас, гапирар. Ва холис талабалари минглаб қувватли лисонлар ила у қудсий ва куллий вазифа-и Нурияни озирга қадар бўлгани каби, иншаалло қиёматга қадар давом эттирадилар.
Еттинчиси: Собиқ ма камаларда даъво этганим ва ужжатларини кўрсатганимиз каби, бизнинг яширин душманларимиз ва укуматни алдаган ва бир қисм раисларини шубалантирган ва адлияларни бизга қарши чорлаган расмий ва ғайри расмий муоризларимиз ё ғоят ёмон бир суратда алданган ёки алдатилган, ёки анархистлик исобига ғоят ғаддор бир исёнчидир, ёки Исломиятга ва Қуръон ақиқатига қарши муртадона мужодала этган бир дассос зиндиқдирки, бизга ужум этмоқ учун истибдоди мутлаққа жумурият номини бермоқ ила, иртидоди мутлақни тизим остига олмоқ ила, сафоати мутлаққа маданият номини тақмоқ ила, жабри кайфийи куфрийга қонун номини бермоқ ила ам бизни паришон, ам укуматни алдаб, ам адлияни биз билан маъносиз машғул айладилар. Уларни Қаори Зулжалолнинг қарига авола этиб, ўзимизни уларнинг шарридан муофаза учун
Саккизинчиси: Ўтган сана Руслар кўплик ила ожиларни ажга юбориб, улар билан тарғибот қилиб, Руслар бошқа миллатлардан зиёда Қуръонга урматкор дея, Ислом оламини дин нуқтасида бу ватандаги диндор миллатга қарши айлантиришга аракат қилгани айни замонда, Рисола-и Нурнинг буюк мажмуалари ам Макка-и Мукаррамада, ам Мадина-и Мунавварада, ам Шоми Шарифда, ам Мисрда, ам Ҳалабда олимларнинг тақдирлари остида қисман интишорлари ила у комунист тарғиботини синдиргани каби, Ислом оламига кўрсатдики, Турк Миллати ва қардошлари аввалги каби динига ва Қуръонига соибдир ва бошқа Мусулмонларнинг диндор катта бир қардоши ва Қуръон хизматида қарамон қўмондонидир дея у аамиятли, қудсий марказларда у Нур мажмуалари бу ақиқатни кўрсатдилар. Ажабо, Нурнинг бу қийматдор миллий хизмати бу тарз қийноқлар ила муқобала кўрса, заминни иддатга келтирмасми?
Тўққизинчиси: Денгизли Мудофаасида изо и ва исботи бўлган бир масаланинг қисқача бир хулосасидир.
Бир да шатли қўмондон дао ва заковати ила қўшиннинг мусбат асаналарини ўзига олиб ва ўзининг манфий саййиаларини у қўшинга бериб, у фардлар ададича асаналарни, ғозийликларни бирга туширгани ва саййиасини у қўшин фардларига иснод этиб уларнинг ададича саййиалар укмига келтирганидан дашатли бир зулм ва хилофи ақиқат бўлишидан, мен қирқ сана аввал баён этганим бир адиснинг у шахсга урган таъзирига биноан, собиқ макамаларимизда менга ужум этган бир прокурорга дедим: Гарчи уни адисларнинг хабари ила синдирмоқдаман, фақат қўшиннинг шарафини муофаза ва катта хатолардан сақламоқдаман. Сен эса битта дўстинг учун Қуръоннинг байроқдори ва Ислом оламининг қарамон бир қўмондони бўлган қўшиннинг шарафини синдирмоқдасан ва асаналарини ечга туширмоқдасан" дедим. Иншаалло у прокурор инсофга келди, хатодан қутулди.
Ўнинчиси: Адлияда адолат ақиқати ва мурожаат этган аркаснинг уқуқини айирмасдан муофазага, ёлғиз ақ номига ишламоқ вазифаси укм этганига биноандирки, Имоми Али (Р.А.) халифалиги замонида бир Яудий ила баробар макамада ўтириб муокама бўлганлар. Ҳам бир адлия раиси бир маъмурни қонунча бир ўғрининг қўлини кесган пайти у маъмурнинг у золим ўғрига иддат этганини кўрди. У дақиқада у маъмурни вазифадан бўшаттирди. Ҳам кўп таассуф этиб деди: Ҳозирга қадар адолат номига бундай иссиётини қўшганлар жуда кўп зулм қилганлар. Ҳа, қонун укмини ижро этишда у макумга ачинмаса ам иддат қилолмас, қилса золим бўлар. Ҳатто қасос жазоси ам бўлса иддат ила қатл этса, бир нави қатл бўлар дея у одил оким деган.
Хуллас, модомики ма камада бундай холис ва ғаразсиз бир ақиқат укм этар. Уч макама бизларга бароат бергани ва бу миллатнинг юздан, билсалар, балки тўқсони, Нур талабаларининг зарарсиз бўлиб миллатга ва ватанга манфаатли бўлганликларига жуда кўп аломатлар ила шаодат этганлари олда, бу ерда у маъсум ва тасаллига ва адолатнинг илтифотига жуда мутож Нур талабаларига қарши хоинликлар ва ғоят совуқ иддатли муомалалар қилинмоқда. Биз ар мусибатга ва хоинликларга қарши сабрга ва тааммулга қарор берганимиздан сукут этиб Аллога авола этиб, "Балки бунда ам бир хайр бор" дедик. Фақат шубалар юзидан ва ғаразкорларнинг хабарлари ила бу бечора маъсумларга бундай муомалалар балоларнинг келишига бир васила бўлишидан қўрқдим, буни ёзишга мажбур бўлдим. Зотан бу масалада бир нуқсон бўлса, меникидир. Бу бечоралар ёлғиз иймонлари ва охиратлари учун менга ризо-и Илоий доирасида ёрдам берганлар. Жуда кўп тақдирга ақдор экан, бундай муомалалар атто қишни ам иддатга келтирди.
Ҳам мадори айратдирки, бу дафа ам яна бир жамият шубасини такрор олдин сурмоқдалар. Ҳолбуки уч макама бу жиатни тадқиқ этиб бароат бермоқ ила баробар мобайнимизда бундай мадори иттиом бўладиган еч бир жамият, еч бир аломат макамалар, зобиталар, тадқиқ айъатлари топмаганлар. Ёлғиз бир муаллимнинг талабалари ва университет шогирдлари ва Қуръон дарсини берган офизнинг ёдлашга уринганлари каби, Рисола-и Нур талабаларида бир ухровий қардошлик бор. Буларга жамият номини берган ва у билан иттиом этган бутун синфлар ва мактаблиларга ва воизларга сиёсий жамият назари ила қараши керакдир. Шунинг учун мен бундай аслсиз ва маъносиз иттиомлар ила бу ерга қамоққа келганларни мудофаа этишга лойиқ кўрмаётирман.
Ёлғиз ам бу мамлакатни, ам Ислом оламини кўп алоқадор этган ва моддий ва маънавий бу ватанга ва бу миллатга жуда кўп барака ва манфаати тааққуқ этган Рисола-и Нурни уч марта мудофаа этганимиз каби такрор айни ақиқат ила мудофаамни ман этадиган еч бир сабаб йўқ ва еч бир қонун ва еч бир сиёсат ман этмас ва этолмас.
Ҳа, биз бир жамиятмиз ва шундай бир жамиятимиз борки, ар асрда уч юз эллик миллион доил мансублари бор. Ва ар кун беш марта намоз ила у муқаддас жамиятнинг дастурларига камоли урмат ила алоқаларини ва хизматларини кўрсатмоқдалар.
Ҳа, Нур шогирдлари биладилар ва ма камаларда ужжатларини кўрсатганманки, шахсимга бир шону шараф мақоми ва шурат бермоқ ва ухровий ва маънавий бир мартаба қозонтирмоқ эмас, балки бутун қаноат ва қувватим ила иймон алига бир иймоний хизмат қилмоқ учун ёлғиз дунё аётимни ва фоний мақомларимни эмас, балки, керак бўлса, охират аётимни ва аркаснинг қидирган ухровий боқий мартабаларни фидо этишни, атто Жааннамдан баъзи бечораларни қутқаришга васила бўлмоқ учун, керак бўлса, Жаннатни ташлаб Жааннамга киришни қабул этганимни ақиқий қардошларим билганлари каби, макамаларда ам бир жиатда исбот этганим олда, мени бу иттиом ила Нур ва иймон хизматимга бир ихлоссизлик иснод этмоқ ила ва Нурларнинг қийматларини туширмоқ ила миллатни унинг буюк ақиқатларидан марум этмоқдир.
Ажабо, бу бадбахтлар дунёни абадий ва аркасни ўзлари каби динни ва иймонни дунёга қурол этади тавауми ила дунёдаги залолат алига бас келган ва иймон хизмати йўлида ам дунёвий, ам керак бўлса ухровий аётларини фидо этган ва макамаларда даъво этгани каби, битта иймон ақиқатини дунё салтанати ила алмаштирмаган ва сиёсатдан ва сиёсий маъносини ис эттирган моддий ва маънавий мартабалардан ихлос сири ила бутун қуввати ила қочган ва йигирма сана кўрилмаган қийноқларга тааммул этиб сиёсатга маслак эътибори ила таназзул этмаган ва ўзини нафси эътибори ила талабаларидан жуда паст билган ва улардан доимо иммат ва дуо кутган ва ўз нафсини жуда бечора ва аамиятсиз эътиқод этган бир одам ақида баъзи холис қардошлари, Рисола-и Нурдан олган фавқулодда иймон қувватига муқобил унинг таржимони бўлган у бечорага, таржимонлик муносабати ила, Нурларнинг баъзи фазилатларини хусусий мактубларида унга иснод этишлари ва еч бир сиёсат хотирларига келмасдан одатга биноан, инсонлар севгани оддий бир одамга ам: "Султонимсан, валинеъматимсан" дейишлари навидан юксак мақом беришлари ва аддидан минг даража зиёда усни зон этишлари ва эскидан бери устоз ва талабалар мобайнида жорий ва эътироз этилмаган мақбул бир одат ила ташаккур маъносида жуда кўп маду-сано этишлари ва эскидан бери мақбул китобларнинг охирларида муболаға ила мадиялар ва тақризлар ёзилишига биноан, еч бир жиат ила айб санала оларми? Гарчи муболаға эътибори ила ақиқатга бир жиатда мухолифдир. Фақат еч кимсиз, ғариб ва душманлари жуда кўп ва унинг ёрдамчиларини қочирадиган кўп сабаблар бор экан, инсофсиз кўп эътирозчиларга қарши фақат ёрдамчиларининг маънавий қувватларини қувватлантирмоқ ва қочмоқдан қутқармоқ ва муболағали мад этганларнинг шавқларини синдирмаслик учун уларнинг бир қисм мадларини Нурларга ўгириб бутун-бутун рад этмагани олда унинг бу ёшда ва қабр эшигидаги иймоний хизматини дунё жиатига айлантиришга аракат қилган баъзи расмий маъмурларнинг қай даража ақдан, қонундан, инсофдан узоқ тушганлари тушунилади.
Сўнг сўзим:
дир.
Эскидан бери фитратимда та аккумни кўтаролмаганим учун дунёга қарши алоқамни кесгандим. Ҳозир шу қадар маъносиз, кераксиз тааккумлар ичида аёт менга ғоят оғир келган, яшай олмайман. Қамоқнинг хорижида юзлаб расмий одамларнинг тааккумларини чекишга иқтидорим йўқ. Бу тарз аётдан тўйдим. Мен сиздан бутун қувватим ила жазоланишимни талаб этаман. Ҳозир қабр қўлимга ўтмаётир. Қамоқда қолмоқ менга лозимдир. Прокуратуранинг аслсиз иснод этган айблар, сиз ам биласизки, йўқ. Мени жазолантирмас. Фақат мени маънан жазолантирадиган ақиқий вазифага қарши буюк нуқсонларим бор. Агар сўрамоқ муносиб бўлса, сўранг, жавоб берай. Ҳа, буюк нуқсонларимдан битта айбим: Ватан ва миллат ва дин номига мукаллаф бўлганим буюк бир вазифани, дунёга қарамаганим учун, қилмаганимдан, ақиқат нуқтасида афв қилинмас бир айб бўлганига ва билмаслик менга бир узр ташкил этмаслигига озир бу Афён қамоғида қаноатим келди.
Нур шогирдларининг холис ва ёлғиз ухровий, Нурларга ва таржимонига қарши алоқаларига дунёвий ва сиёсий жамият номини бериб уларни масъул этишга уринганларнинг нақадар ақиқатдан ва адолатдан узоқ тушганларига қарши уч макаманинг у жиатда бароат бериши ила баробар деймизки:
Инсоният ижтимоий аётининг, хусусан Ислом миллатининг уссул асоси: Қариндошлар ичида самимона муаббат ва қабила ва тоифалар ичида алоқадорона иртибот ва Исломият миллияти ила мўъмин қардошларига қарши маънавий, муованаткорона бир ухувват ва ўз жинси ва миллатига қарши фидокорона бир алоқа ва абадий аётини қутқарган Қуръон ақиқатларига ва ноширларига тебранмас бир робита ва тарафдорлик ва боғликлик каби ижтимоий аётни асоси ила таъмин этган бу робиталарни инкор этмоқ ила ва шимолдаги дашатли анархистлик тухумини сочган ва насл ва миллиятни мав этган ва аркаснинг болаларини ўзига олиб яқинлик ва миллиятни йўқотган ва башарият маданиятини ва ижтимоий аётни бутун-бутун бузишга йўл очган қизил таликани қабул этмоқ ила фақат Нур шогирдларига мадори масъулият жамият номини бера олар. Шунинг учун ақиқий Нур шогирдлари чекинмасдан Қуръон ақиқатларига қарши қудсий алоқаларини ва ухровий қардошларига қарши тебранмас иртиботларини изор этмоқдалар. У ухувват сабаби ила келган ар бир жазони мамнуният ила қабул этганларидан, одил макамангизда ақиқий олатни бўлгани каби эътироф этмоқдалар. Ҳийла ила, тилёғламачилик ила ва ёлғонлар ила ўзларини мудофаага таназзул этмаётирлар.
Биринчидан: Ма камага баён этаманки, бу янги айбнома ам Денгизли ва Эскишаар Макамаларимиздаги у эски айбномаларга ва бизга қарши сатий тадқиқ айъатларининг сатий тақиқотларига бино этилганидан макамангизда даъво этдимки: Бу айбноманинг юз хатосини исбот этмасам, юз сана жазога розиман. Хуллас, у даъвомни исбот этдим, юздан зиёда хатоларнинг жадвалини истасангиз тақдим этаман.
Иккинчидан: Мен Денгизли Ма камасида, китоб ва варақларимиз Анқарага кетган пайтда, бизга қарши укм берилажак дея хавотир ва маъюсият ила баробар, дўстларимга ёздим. Ва баъзи мудофааларимнинг охирида бўлган у ёзганим парча шудир: "Агар Рисола-и Нурни танқид фикри ила тадқиқ этган адлия маъмурлари иймонларини у билан қувватлантириб ёки қутқарсалар, сўнгра мени иъдом ила макум этсалар, шоид бўлинг, мен аққимни уларга алол этаман. Чунки биз хизматкормиз. Рисола-и Нурнинг вазифаси иймонни қувватлантириб қутқармоқдир. Дўст ва душманни айирмасдан, иймон хизматини еч бир тарафгирлик кирмасдан қилишга мукаллафмиз".
Хуллас, эй акамлар айъати, бу ақиқатга биноан Рисола-и Нурнинг рад этилмас қувватли ужжатлари албатта макамада қалбларни ўзига ўгирган, менга қарши нима қилсангиз мен аққимни алол этаман, хафа бўлмайман. Шунинг учундирки, ашаддий зулм ила бир ашаддий истибдод тарзида шахсимни еч умримда кўрмаганим хоинликлар ила чиритмоқ ила томиримга тегдирилгани олда тааммул этдим. Ҳатто баддуо ам этмадим. Бизга қарши бутун иттиомларга ва бутун иснод этилган айбларга қарши қўлингиздаги Рисола-и Нурнинг мажмуалари менинг муқобала этилмас мудофааномам ва рад этилмас эътирозномамдирлар.
Мадори айратдирки: Миср, Шом, Ҳалаб, Мадина-и Мунаввара, Макка-и Мукаррама алломалари ва Диёнат Раёсатининг мудаққиқ домлалари у Нур мажмуаларини тадқиқ этиб еч танқид этмасдан тақдир ва тасин этганлари олда, айбномани бизга қарши тўплаган заковатли зот, Қуръонни бир юз қирқ сурадир дея ажиб ва жуда зоир бир хатоси ила қай даража сатий қарагани ва Рисола-и Нур бу оғир шароит ичида ва менинг ғурбат ва кимсасизлигим ва паришониятимда ва менга қарши дашатли ужумлар ила баробар юз минглаб ақиқат алига ўзини тасдиқ эттиргани олда, али Қуръоннинг нечта сураси бор бўлганини билмаган у даъвочи зот "Рисола-и Нур Қуръоннинг тафсирига ва адисларнинг таъвилига аракат қилиши ила баробар бир қисмида ўқиганларга бир нарса ўргатиш жиатидан илмий бир моият ва қиймат ташимагани кўрилмоқдадир" дея танқиди қай даража қонундан, ақиқатдан, адолатдан ва ақдан узоқ бўлгани тушунилади.
Ҳам сизга шикоят этаманки, қирқ са ифали ва юзлаб хатоси бўлган ва қалбларимизни яралаган айбномани тамоми ила бизга икки соат тинглаттирганингиз олда, айни ақиқат бир ярим саифани унга қарши қаттиқ илтимосим ила баробар икки дақиқа ўқишга рухсат бермаганингиз учун, унга муқобил эътирозномамни тамоми ила ўқишга адолат номига сиздан истайман.
Учинчидан: Ҳар бир укуматда мухолифлар бор. Осойишга илишмаслик шарти ила қонунан уларга илишилмас. Мен ва мен каби дунёдан ранжиган ва ёлғиз қабри учун аракат қилганлар, албатта бир минг уч юз эллик санада аждодимизнинг маслагида ва Қуръонимизнинг тарбияси доирасида ва ар замонда уч юз эллик миллион мўъминларнинг тақдис этган дастурларининг рухсат берган тарзида боқий аёти учун аракат қилишни тарк этиб, яширин душманларимизнинг мажбурлашлари ила ва дасисалари ила фоний ва қисқача дунёвий аёти учун сафиона бир маданиятнинг ахлоқсизчасига, балки бир нави болшевизмда бўлгани каби вахшиёна қонунларга, дастурларга тарафдор бўлиб уларни маслак қабул этишимиз еч мумкинмидир? Ва дунёда еч бир қонун ва зарра миқдор инсофи бўлган еч бир инсон буларни уларга қабул эттиришга мажбур қилмас. Ёлғиз у мухолифларга деймиз: Бизга илишманглар, биз ам илишмаганмиз.
Хуллас, бу ақиқатга биноандирки, Авлиё Софияни бутхона ва Машиатни қизларнинг лицейи қилган бир қўмондоннинг кайфий қонун номидаги амрларига фикран ва илман тарафдор эмасмиз ва шахсимиз эътибори ила амал этмаймиз. Ва бу йигирма сана қийноқли асоратимда ашаддий зулм шахсимга этилгани олда сиёсатга қўшилмадик, идорага илишмадик, осойишни бузмадик. Юз минглаб Нур дўстларим бор экан, осойишга тегиладиган еч бир вуқуотимиз қайд этилмади. Мен шахсим эътибори ила еч аётимда кўрмаганим бу охир умримда ва ғурбатимда шиддатли хоинликлар ва томиримга тегизадиган ақсиз муомалалар сабаби ила яшашдан зерикдим. Тааккум остидаги эркинликдан ам нафрат этдим. Сизга бир илтимоснома ёздимки, аркасга мухолиф бўлиб мен бароатимни эмас, балки жазоланишимни талаб этаман. Ва енгил жазони эмас, сиздан энг оғир жазони истайман. Чунки бу ўхшовсиз, ажиб зулмий муомаладан қутулмоқ учун ё қабрга ёки қамоққа киришдан бошқа чорам йўқ. Қабр эса, суиқасд жоиз бўлмаганидан ва ажал яширин бўлишидан озирча қўлимга ўтмаганидан, беш-олти ой {(Ҳошия) Ҳозир ўн етти ой бўлди, айни ол давом этар.} тажриди мутлақда бўлганим қамоққа рози бўлдим. Фақат бу илтимосномани маъсум дўстларимнинг хотирлари учун озирча бермадим.
Тўртинчидан: Менинг бу ўттиз сана аётимда ва Янги Саид таъбир этганим замонимда бутун Рисола-и Нурда ёзганларим ва шахсим ила муносабатдор ақиқатларининг тасдиғи ила ва мен билан жиддий кўришган инсофли зотларнинг ва дўстларнинг шаодатлари ила даъво этаманки: Мен нафси амморамни қўлимдан келгани қадар худфурушликдан, шухратпарастликдан, фахрланишдан ман этишга уринганман ва шахсимга зиёда усни зон этган Нур талабаларининг балки юз марта хотирларини синдириб рад этганман. "Мен мол соиби эмасман, Қуръоннинг мужаварот дўконининг бир бечора даллолиман" деганимни ам яқин дўстларим, ам қардошларимнинг тасдиқлари ила ва аломатларини кўришлари ила, мен дунёвий мақомларни ва шону-шарафни шахсимга қозонтирмоқ эмас, балки маънавий буюк мақомлар фаразан менга берилса ам, фақат хизматда ихлосимга нафсимнинг иссаси қўшилмоқ этимолига биноан қўрқиб у мақомларни ам хизматимга фидо этишга қарор берганим ва феълан ам ундай аракат этганим олда, олий макамангизда гўё энг катта бир сиёсий масала каби, менга қарши баъзи қардошларимнинг Нурдан истифодаларига маънавий бир шукрон сифатида мен қабул этмаганим олда отасидан кўп ортиқ урмат этишини мадори савол ва жавоб қилдингиз. Бир қисмини инкорга чорладингиз ва бизга айрат ила тинглаттирдингиз. Ажабо, ўзи рози бўлмагани ва ўзини лойиқ топмагани олда, бошқаларнинг уни мад этишлари ила у бечорага бир айб таваум этилиб бўларми?
Бешинчидан: Қатъиян сизга баён этаманки, еч бир жамиятчилик ва жамиятлар ила ва сиёсий жараёнлар ила еч бир алоқаси бўлмаган Нур талабаларини жамиятчилик ва сиёсатчилик ила иттиом этмоқ тўғридан-тўғрига қирқ санадан бери Исломият ва иймонга қарши аракат қилган яширин бир динсизлик комитети ва бу ватанда анархистликни етиштирган бир нави болшевизм номига билиб ёки билмасдан биз билан бир мужодаладирки, уч макама жамиятчилик жиатида бутун Нурчиларнинг ва Нур рисолаларининг бароатларига қарор берганлар. Ёлғиз Эскишаар Макамаси тасаттури нисо ақида бир кичик рисоланинг битта масаласини, балки бу келган жумлани "Эшитганимга қараганда: Ҳукуматнинг марказида, бир оёқ кийими бўёвчиси бозор ичида бир катта одамнинг ярим яланғоч хотинига тегажоқлик этиб у ажиб адабсизликни қилиши тасаттурга қарши бўлганнинг аёсиз юзига тарсаки уради" дея эскидан ёзилган жумла сабаби ила бир сана менга ва бир юз йигирма одамдан ўн беш дўстимга олти ойдан жазо бердилар. Демак, озир Рисола-и Нурни ва шогирдларини иттиом этмоқ у уч макамани макум этмоқ ва иттиом ва хоинлик этмоқ демакдир.
Олтинчидан: Рисола-и Нур ила мубораза этилмас. Уни кўрган бутун уламо-и Ислом Қуръоннинг ғоят ақиқатли бир тафсири, яъни ақиқатларининг қувватли ужжатлари ва бу асрда бир маънавий мўъжизаси ва шимолдан келган таликаларга қарши бу миллат ва бу ватаннинг бир қувватли тўсиғи бўлганини тасдиқ этганларидан, макамангиз бунинг талабаларини бундан қўрқитмоқ эмас, балки умумий уқуқ нуқтасида тарғиб этмоқ бир вазифангиз деб биламиз ва уни сиздан кутмоқдамиз. Миллатга, ватанга, осойишга зарарли динсизларнинг ва баъзи сиёсий кофирларнинг китобларига ва мажмуаларига илмий уррият эркинлиги ила илишмагани олда, маъсум ва мутож бир ёшнинг иймонини қутқармоқ ва суи ахлоқдан қутулмоқ учун Нурга талаба бўлиши албатта бир айб эмас, балки укумат ва маориф доираси ташвиқ ва тақдир этиладиган бир олатдир.
Сўнг сўзим: Жаноби Ҳақ акамларни ақиқий адолатга муваффақ этсин. Омин деб,
дир.
Ҳакамлар айъатига баён этаманки:
Ҳам айбномадан, ам узун тажридларимдан тушундимки, бу масалада энг зиёда шахсим назарга олинмоқда ва шахсимни чиритмоқ ғоя кўрилган. Гўё шахсиятимнинг идорага, осойишга, ватанга зарари бор. Ва мен ам дин пардаси остида дунёвий мақсадлар кўраётган эканман, бир нави сиёсат орқасидан югураётган эканман. Бунга қарши сизга буни қатъият ила баён этаман:
Бу шуб а юзидан менинг шахсиятимни чиритмоқ суратида Рисола-и Нурга ва бу ватанга ва бу миллатга фидокор ва қийматдор бўлган шогирдларини ранжитмангиз. Бўлмаса бу ватанга ва бу миллатга маънавий буюк бир зарар, балки бир таликага васила бўлар. Буни ам сизга қатъиян баён этаман: Шахсимга тақир ва хоинлик ва чиритмоқ ва қийноқ, жазо каби нима келса; Рисола-и Нурга ва шогирдларига менинг юзимдан зарар келмаслиги шарти ила, озирги маслагим эътибори ила қабулга қарор берганман. Бунда ам охиратим учун бир савоб бор. Ва нафси амморанинг шарридан қутулишимга бир василадир дея бир жиатда йиғларкан мамнун бўлмоқдаман. Агар бу бечора маъсумлар мен билан баробар бу масалада қамоққа кирмаса эдилар, макамангизда жуда шиддатли гапирар эдим. Сиз ам кўрдингизки, айбномани ёзган минг дарадан сув тўпламоқ каби йигирма-ўттиз саналик аётимда марам ва ғайри марам бутун китоб ва мактубларимдан, жарбазаси ила ва қисман хато маъно бериши ила гўё умум улар бу сана ёзилган, еч макамаларни кўрмаган, афв қонунларига ва замоннинг ўтишига йўлиқмаган каби унинг ила менинг шахсиятимни чиритмоқ истайди. Мен ўзим шахсимнинг чирик бўлганини юз марта айтганим ва менга қарши бўлганлар ар васила ила яна шахсимни чиритганлари олда, сиёсат алини шубалантирадиган даражада омманинг эътиборига қарши фойда бермаганининг сабаби: Иймоннинг қувватланиши учун бу замонда ва бу заминда ғоят шиддатли қатъий бир этиёж ила дин дарсида баъзи шахслар лозимдирки, ақиқатни еч бир нарсага фидо этмасин, еч бир нарсага қурол қилмасин. Нафсига еч бир исса бермасин. Токи, иймонга доир дарсидан истифода этилсин, қатъий қаноат келсин.
Ҳа, еч бир замон бу заминда бу замон қадар бундай бир шиддатли этиёж бўлмаган кабидир. Чунки талика хориждан шиддат ила келган. Шахсимнинг бу этиёжга қарши келмаганини эътироф этиб эълон этганим олда, яна шахсимнинг мазиятидан эмас, балки этиёжнинг шиддатидан ва зоиран бошқалар кўп кўринмаслигидан шахсимни у этиёжга бир чора деб ўйламоқдалар. Ҳолбуки мен ам кўпдан бери бунга таажжуб ва айрат ила боқар эдим ва еч бир жиат ила лойиқ бўлмаганим олда, дашатли нуқсонларим ила баробар бу омма эътиборининг икматини озир билдим. Ҳикмати ам шудир:
Рисола-и Нурнинг ақиқати ва шогирдларининг маънавий шахси бу замон ва бу заминда у шиддатли этиёжнинг юзини ўзига ўгирган. Менинг шахсимни, хизмат эътибори ила мингдан бир иссаси фақат бўлгани олда, у ориқо ақиқатнинг ва у холис, мухлис шахсиятнинг бир тамсилчиси деб ўйлаб у таважжуни кўрсатадилар. Гарчи бу таважжу ам менга зарар, ам оғир келади. Ҳамда аққим бўлмагани олда ақиқати Нуриянинг ва маънавий шахсиятининг исобига сукут этиб у маънавий зарарларга рози бўлмоқдаман. Ҳатто Имоми Али (Р.А.) ва Ғавси Аъзам (Қ.С.) каби баъзи валийларнинг иломи Илоий ила бу замонимизда Қуръони Ҳакимнинг маънавий мўъжизасининг бир ойнаси бўлган Рисола-и Нурнинг ақиқатига ва холис талабаларининг маънавий шахсига ғайбий ишора ила хабар берганлари ичида менинг аамиятсиз шахсимни у ақиқатга хизматим жиати ила назарга олганлар. Мен хато қилганманки, уларнинг шахсимга оид бир парчагина илтифотларини баъзи ерда таъвил этиб Рисола-и Нурга ўгирмаганман. Бу хатомнинг сабаби ам заифлигим ва ёрдамчиларимни қўрқитадиган сабабларнинг кўпайтирилиши ва сўзларимга ишончни қозонмоқ учун зоиран шахсимга бир қисмини қабул этганман. Сизга эслатмоқдаман: Фоний ва қабр эшигидаги чирик шахсимни чиритишга этиёж йўқ ва бу қадар аамият бериш ам керак йўқ. Фақат Рисола-и Нур ила мубораза этолмайсиз ва этмангиз. Уни мағлуб этолмайсиз. Муборазада миллат ва ватанга буюк зарар қиласиз. Фақат шогирдларини тарқатолмайсиз. Чунки Қуръон ақиқатининг муофазаси йўлида қирқ-эллик миллион шаид берган бу ватандаги ўтган аждодларимизнинг авлодларига бу замонда Қуръон ақиқатининг муофазаси ва Ислом оламининг назарида эскиси каби диндорона қарамонликлари тарк эттирилмайди. Зоиран чекилсалар ам, у холис шогирдлар руу жони ила у ақиқатга боғлиқдирлар. Ва у ақиқатнинг бир ойнаси бўлган Рисола-и Нурни тарк этиб, у тарк ила ватан ва миллат ва осойишга зарар бермайдилар. Сўнг сўзим:
[Ҳашрдаги ма кама-и куброга бир арзиолдир ва даргои Илоияга бир шикоятдир. Ва бу замонда Темйиз Макамаси ва истиқболдаги насллар ва олийголарнинг мунаввар муаллим ва талабалари ам тингласинлар. Хуллас, бу йигирма уч санада юзлаб қийноқли мусибатлардан (ўн донасини) Одили Ҳокими Зулжалолнинг даргои адолатига шикоят қилиб тақдим этаман.]
Биринчиси: Мен нуқсонларим ила баробар бу миллатнинг саодатига ва иймонимнинг қутулишига аётимни вақф этдим. Ва миллионлаб қарамон бошларнинг фидо бўлганлари бир ақиқатга, яъни Қуръон ақиқатига менинг бошим ам фидо бўлсин дея бутун қувватим ила Рисола-и Нур ила аракат қилдим. Бутун золимона азиятларга қарши тавфиқи Илоий ила таяндим, орқа чекилмадим.
Жумладан: Бу Афён қамоғимда ва ма камамда бошимга келган кўп ғаддорона муомалалардан бириси: Уч марта ва ар дафасида икки соатга яқин бизга қарши ғаразкорона ва бўтонкорона иттиомномаларини менга ва адолатдан тассалли кутган маъсум Нур талабаларига жабран тинглаттирганликлари олда, кўп илтимос қилдим, беш-ўн дақиқа менга изн этингки, уқуқимизни мудофаа этайин. Бир-икки дақиқадан ортиқ изн бермадилар.
Мен йигирма ой тажриди мутлақда сақланганим олда, ёлғиз уч-тўрт соат бир-икки дўстимга изн берилди. Мудофааларимнинг ёзувида оз бир парча ёрдамлари бўлди. Сўнгра улар ам ман этилди. Жуда ғаддорона муомалалар ичида жазолантирдилар. Прокурорнинг минг дарадан сув тўпламоқ навидан ва хато маъно бермоқ ила ва бўтонлар ва ёлғон иснодлар ила ғаразкорона ва ўн беш саифасида саксон бир хатосини исбот этганим бизга қарши иттиомномаларини тинглашга бизни мажбур этдилар. Мени гапиртирмадилар. Агар гапиртирса эдилар, дер эдим:
Ҳам динингизни инкор, ам аждодингизни залолат ила тақир этган ва Пайғамбарингизни (С.А.В.) ва Қуръонингиз қонунларини рад этиб қабул этмаган яудий ва насроний ва мажусийларга, хусусан озир болшевизм пардаси остидаги анархист ва муртад ва мунофиқларга
{(Ҳошия) Ё Устоз! Йигирма миллион эмас, уч юз эллик миллин инсонларнинг моддий ва маънавий уқуқини Қуръоннинг нури ила Лилло учун мудофаа этгансан. Лилло учун бўлганига далил, Жаноби Ҳақ сени Қуръоннинг хизматида муваффақ айлади. Мусо Алайиссалом Фиръавннинг зулмидан нажот топгани каби, Расули Акрам Алайиссалоту Вассалам ам мунофиқларнинг ўлимтикларини кўриб, хусусан мунофиқларнинг раисини муборак ўз қўли ила ўлдириб Жааннамга юборгани каби, Рисола-и Нур ам Эскишаарда Рисола-и Муножот, Денгизлида Мева Рисоласи ва Ҳужжати, Афёнда бу ариза ила зиндиқонинг куфри мутлағининг ва қароқчиларнинг жонларини Жааннамга юборди. Дастурларини, тизимларини йиртиб, дунёнинг ар бурчагида интишор этди. Аламдулилла..
Кичик Али}
виждон эркинлиги, фикр эркинлиги ба онаси ила илишмаганингиз олда ва Инглиз каби християнлик ила мутаассиб, жаббор бир укуматнинг мулки ва окимияти доирасида миллионлаб мусулмонлар ар вақт Қуръон дарслари ила Инглизнинг бутун ботил ақидаларини ва куфрий дастурларини рад этганлари олда уларга макамалари ила илишмагани ва ар укуматда бўлган мухолифлар очиқчасига фикрларининг нашрида у укуматларнинг макамалари илишмагани олда менинг қирқ саналик аётимни ва бир юз ўттиз китобимни ва энг марам рисола ва мактубларимни ам Испарта укумати, ам Денгизли Макамаси, ам Анқара Жазо Макамаси, ам Диёнат Раёсати, ам икки марта, балки уч марта Темйиз Макамаси тўлиқ тадқиқ этганлари ва уларнинг қўлларида икки-уч сана Рисола-и Нурнинг марам ва ғайри марам бутун нусхалари қолгани ва бир кичик жазони ижоб этадиган биргина моддани кўрсатмаганлари, ам бу даража заифлигим ва мазлумиятим ва мағлубиятим ва оғир шароит ила баробар икки юз минг ақиқий ва фидокор шогирдларга ватан ва миллат ва осойиш манфаатида энг қувватли ва соғлом ва ақиқатли бир рабар сифатида ўзини кўрсатган Рисола-и Нурнинг қўлингиздаги мажмуаларни ва тўрт юз саифа мудофааларимиз маъсумиятимизни исбот этганлари олда, қайси қонун ила, қайси виждон ила, қайси фойда ила, қайси айб ила бизни оғир жазо ва жуда оғир бўтонлар ва тажридлар ила макум этмоқдасиз? Албатта, макама-и кубро-и ашрда сиздан сўралади.
Иккинчиси: Мени жазолантиришга кўрсатган бир сабаблари: Менинг тасаттур, меъросхўрлик, зикрулло , кўп хотинлик ақида Қуръоннинг ғоят очиқ оятларига маданиятнинг эътирозларига қарши уларни жим қиладиган тафсиримдир.
Ўн беш сана аввал Эскиша ар Макамасига ва Анқарага Темйиз Макамасига ва тасига ёзганим ва менга қарши бўлган қарорномада ёзганлари бу келган ифодани ам ашрда макама-и куброга бир шикоят, ам истиқболда мунаввар маориф али айъатига бир танбе, ам икки марта бароатимизда инсоф ва адолат ила фарёдимизни тинглаган Темйиз Макамасига Ал-ужжатуз-заро ила баробар бир нави шикоят аризаси, ам мени гапиртирмаган ва саксон хатосини исбот этганимиз ғаразкорона иттиомнома ила мени икки сана оғир жазо ва тажриди мутлақ ва икки сана бошқа ерга сургун ва кўз назорати қамоғи ила макум этган айъатга айнан у парчани такрор этаман:
Хуллас, мен ам адлиянинг макамасига дейманки: Бир минг уч юз эллик санада ва ар асрда уч юз эллик миллион мусулмонларнинг ижтимоий аётида қудсий ва ақиқий бир дастури Илоийни уч юз эллик минг тафсирнинг тасдиқларига ва иттифоқларига таянган олда ва бир минг уч юз санада ўтган аждодимизнинг эътиқодларига иқтидо қилиб тафсир этган бир одамни макум этган ақсиз бир қарорни, албатта рўйи заминда адолат бўлса, у қарорни рад ва бу укмни бекор қилажакдир дея бақираман. Бу асрнинг кар қулоқлари ам эшитсин! Ажабо, бу замоннинг баъзи мажбурлашларининг тақозоси ила вақтинчалик қабул этилган бир қисм ажнабий қонунларини фикран ва илман қабул этмаган ва сиёсатни ташлаган ва ижтимоий аётдан чекинган бир одамни у оятнинг тафсирлари ила айбдор қилмоқ ила Исломиятни инкор ва диндор ва қарамон бир миллиард аждодимизга хоинлик ва миллионлаб тафсирларни иттиом чиқмасми?
Учинчиси: Ма кумиятимга кўрсатганлари бир сабаб амниятни бузмоқ ва осойишни бузмоқдир. Жуда узоқ бир этимол ва юзда, балки мингда бир имкон ила атто узоқ имконотни вуқуот ўрнида қўйиб, баъзи марам рисола ва хусусий мактублардан Рисола-и Нурнинг юз минг калима ва жумлаларидан қирқ-эллик калимасига хато маъно бериб бир далил кўрсатиб бизни иттиом ва жазолантирмоқ истайдилар.
Мен ам бу ўттиз-қирқ саналик аётимни билганларни ва Нурнинг минглаб хос шогирдларини шоид кўрсатиб дейман: Истанбулни ишғол этган Инглизларнинг бош қўмондони Ислом ичида ихтилоф отиб, атто шайхулислом ва бир қисм домлаларни қондириб бир-бирига қарши чорлаб итилофчи, иттиодчи фирқаларини бир-бири ила машғул қилиши ила Юноннинг ғалабасига ва миллий аракатнинг мағлубиятига замин озирлаган бир қаторда, Инглиз ва Юнонга қарши "Хутувоти Ситта" асаримни Ашраф Адибнинг ғайрати ила чоп ва нашр этмоқ ила у қўмондоннинг дашатли режасини синдирган ва унинг иъдом тадидига қарши орқа чекилмаган ва Анқара раислари у хизмати учун уни чақирганлари олда Анқарага қочмаган ва асоратда Руснинг бош қўмондонининг иъдом қарорига аамият бермаган ва 31 Март одисасида саккиз батальонни бир нутқ ила итоатга келтирган ва Ҳарбий Трибуналда макамадаги пошшоларнинг "Сен ам муртажисан, шариат истагансан" деган саволларига қарши, иъдомга беш тийин қиймат бермасдан, жавобан: Агар машрутият бир фирқанинг истибдодидан иборат бўлса, бутун жин ва инс шоид бўлсинки, мен муртажиман ва шариатнинг битта масаласига руимни фидо этишга озирман деган ва у катта зобитларни айрат ила тақдирга чорлаб, иъдомини кутаркан бароатига қарор берганлари ва бўшалиб қайтаркан, уларга ташаккур этмасдан "Золимлар учун яшасин Жааннам" дея йўлда бақирган ва Анқарада девони раёсатда, Афён Қарорномасининг ёзгани каби, Мустафо Камол иддат ила унга деди: "Биз сени бу ерга чақирдикки, бизга юксак фикрлар баён этгин. Сен келдинг, намозга доир нарсалар ёздинг, ичимизга ихтилоф солдинг". Унга қарши: "Иймондан сўнгра энг юксак намоздир. Намоз қилмаган хоиндир, хоиннинг укми мардуддир",- дея қирқ-эллик депутатнинг узурида айтган ва у дашатли қўмондон ундан бир нави кечирим сўраб иддатини орқа олдирган ва олти вилоят зобитасича ва укуматча осойишнинг бузилишига доир битта моддаси қайд этилмаган ва юз минглаб Нур шогирдларининг еч бир вуқуоти кўрилмаган (ёлғиз бир кичик талабанинг, ақли бир мудофаада кичик бир вуқуотидан бошқа) еч бир шогирдидан бир жиноят эшитилмаган ва қайси қамоққа кирган бўлса, у мабусларни исло этган ва Рисола-и Нурдан юз минглаб нусха мамлакатда ёйилмоқ ила баробар, манфаатдан бошқа еч бир зарари бўлмаганликларини йигирма уч саналик аётининг ва уч укумат ва макамаларнинг бароатлар беришларининг ва Нурнинг қийматини билган юз минг шогирдларининг қовлан ва феълан тасдиқларининг шаодати ила исбот этган ва мунзавий, мужаррад, ғариб, кекса, фақир ва ўзини қабр эшигида кўрган ва бутун қувват ва қаноати ила фоний нарсаларни ташлаб эски камчиликларига бир каффорат ва боқий аётига бир мадор қидирган ва дунёнинг рутбаларига еч аамият бермаган ва шафқатининг шиддатидан маъсумларга, кексаларга зарар келмаслиги учун ўзига зулм ва азоб этганларга баддуо этмаган бир одам ақида: "Бу кекса мунзавий осойишни бузар, амниятни вайрон этар ва мақсади дунё найрангларидир ва мухобаралари дунё учундир, ундай бўлса айбдордир" деганлар ва уни жуда оғир шароит остида макум этганлар, албатта ердан кўкка қадар айбдордирлар. Макама-и куброда исобини берадилар!
Ажабо, бир нутқ ила исён этган саккиз батальонни итоатга келтирган ва қирқ сана аввал бир мақоласи ила минглаб одамни ўзига тарафдор қилган ва мазкур уч да шатли қўмондонларга қарши қўрқмаган ва тилёғламачилик қилмаган ва макамаларда, "Бошимдаги сочларим ададича бошларим бўлса ва ар кун бири кесилса, динсизликка ва залолатга таслим бўлиб ватан ва миллат ва Исломиятга хиёнат қилмайман, Қуръон ақиқатига фидо бўлган бу бошимни золимларга эгмайман деган ва Амиртоғда беш-ўн охират қардоши ва уч-тўрт хизматчилардан бошқа еч ким ила алоқадор бўлмаган бир одам ақида иттиомномада: "Бу Саид Амиртоғда яширин ишлаган, осойишга зарар бермоқ фикри ила у ерда бир қисм халқларни заарлаган, йигирма одам ам атрофда уни мад этиб хусусий мактублар ёзганлари кўрсатмоқдаки, у одам инқилоб ва укуматга қарши яширин бир сиёсат айлантирмоқда" деб ўхшовсиз бир адоват ва хоинликлар ила икки сана қамоққа тиқмоқ ва қамоқда тажриди мутлақ ила ва макамада гапиртирмаслик ила азият берганлар қай даража ақдан ва адолатдан ва инсофдан узоқ тушганликларини виждонларига авола этаман.
Ҳеч мумкинмидирки, бундай аддидан юз даража зиёда омманинг эътиборига мазар ва бир нутқ ила минглаб одамни итоатга келтирган ва бир мақола ила минглаб инсонларни Иттиоди Муаммадия Жамиятига иштирок эттирган ва Авлиё София Масжидида эллик минг одамга тақдир ила нутқини тинглаттирган бир одам уч сана Амиртоғда ишласин, ёлғиз беш-ўн одамни қондирсин ва охират ишини ташлаб сиёсат найранглари ила овора бўлсин. Яқин бўлган қабрига нурлар ўрнига кераксиз зулматлар тўлдирсин. Ҳеч қабулмидир? Албатта шайтон ам буни еч кимга қабул эттиролмас.
Тўртинчиси: Шапка киймаганимни ма кумиятимга аамиятли бир сабаб кўрсатишларидир. Мени гапиртирмадилар. Бўлмаса мени жазолантиришга аракат қилганларга деяжакдимки: Уч ой Қастамўнуда полициячилар ва комисар хонасида мусофир қолдим. Ҳеч бир вақт менга демадилар: "Шапкани бошингга қўй". Ва уч макамада шапкани бошимга қўймаганим ва бошимни макамада очмаганим олда менга илишмаганлари ва йигирма уч сана баъзи динсиз золимларнинг у баона ила менга ғайри расмий кўп машаққатли ва оғир бир нави жазо чектирганлари ва болалар ва хотинлар ва аксар қишлоқликлар ва ташкилотларда маъмурлар ва берет кийганлар шапка кийишга мажбур бўлмаганлари ва еч бир моддий фойда кийилишида бўлмагани олда, мен каби бир мунзавий, бутун мужтаидларнинг ва умум шайхулисломларнинг ман этган бир сарпушни киймаганим баонаси ила ва уйдирмалар иловаси ила йигирма сана жазосини чекканим ва либосга оид, маъносиз бир одат ила такрор мени жазолантиришга аракат қилган ва бозорда, рамазонда, кундузи ароқ ичиб намоз қилмаганларни шахсий уррият бор дея, ўзига қиёс этиб илишмагани олда, бу даража шиддат ва такрор ила ва таъкид ила мени қиёфам учун айблашга аракат қилган, албатта ўлимнинг иъдоми абадийсини ва қабрнинг доимий ибси мунфаридини кўргандан сўнг макама-и куброда ундан бу хатоси сўралади.
Бешинчиси: Ўттиз уч Қуръон оятининг та синкорона ишорасига мазарияти ва Имоми Али (Каррамаллоу Важау) ва Ғавси Аъзам (Қуддису Сирруу) каби авлиёларнинг тақдирларини ва юз минг иймон алининг тасдиқларини ва йигирма санада миллатга, ватанга зарарсиз жуда кўп манфаатли бир мартабани қозонтирган Рисола-и Нурни чивин қаноти каби баоналар ила баъзи рисолаларининг мусодарасига, атто тўрт юз саифа ва юз минг одамнинг иймонларини қутқарган ва қувватлантирган "Зулфиқор: Мўъжизоти Амадия" мажмуасини, эскидан ёзилган ва замон ўтиши ва афв қонунлари кўрган икки оятнинг тўлиқ ақли тафсирига доир икки саифани баона этиб, у жуда кўп манфаатли ва қийматдор мажмуанинг мусодарасига сабаб бўлганлари каби, озир ам Нурнинг қийматдор рисолаларини ар бирисида минг калима ичида бир-икки калимага хато маъно бермоқ ила у минг манфаатли рисоланинг мусодарасига уринилганини бу учинчи айбномани эшитган ва нашр этганимиз қарорномани кўрган тасдиқ этар. Биз ам:
деймиз.
Олтинчиси: Нурнинг шогирдларидан баъзиларининг Нурлардан фавқулодда иймон ужжатларини ва тебранмас, айналяқийн иймоний илмларни кўриб фойдаланганларидан, бу бечора таржимонига бир нави ташвиқ ва табрик ва тақдир ва ташаккур навидан зиёда усни зон ила муфритона мад этишлари ила мени айбли кўрсатганга дейман: Мен ожиз, заиф, ғурбатда, сургун, ярим уммий, менга қарши тарғибот ила халқни мендан қўрқитмоқ олати ичида Қуръоннинг дармонларидан ва иймоний ва қудсий ақиқатларидан дардларимга тўлиқ дармон бўлиб ўзимга топганим замон, бу миллатга ва бу ватан авлодларига ам тўлиқ бир дармон бўлишига қаноат келтирганим учун у қийматдор ақиқатларни қаламга олдим. Хатим жуда нуқсон бўлишидан ёрдамчиларга жуда мутож экан, инояти Илоия менга содиқ, хос, метин ёрдамчиларни берди.
Албатта мен уларнингг усни зонларини ва самимона мадларини бутун-бутун рад этишим ва хотирларини танбе ила синдиришим у Қуръон хазинасидан олинган Нурларга бир хоинлик ва адоват укмига ўтар. Ва у олмос қаламли ва қарамон қалбли ёрдамчиларни қочиради дея уларнинг оддий, муфлис шахсимга қарши маду-саноларини асл мол соиби ва бир маънавий Қуръон мўъжизаси бўлган Рисола-и Нурга ва хос шогирдларининг маънавий шахсиятига ўгирардим. Менинг аддимдан юз даража зиёда исса бермоқдасиз дея, бир жиатда хотирларини синдирар эдим. Ажабо, еч бир қонун чекинган ва рози бўлмаган бир одамни бошқаларнинг уни мад этиши ила айбдор қилармики, қонун номига аракат этган расмий маъмур мени айбдор қилмоқда?
Ҳам нашр этганимиз бизга қарши ёзувлар қарорноманинг эллик тўртинчи са ифасида "Охирзамоннинг у буюк шахси наслан Оли Байтдан бўлади. Биз Нур шогирдлари фақат маънавий Оли Байтдан санала оламиз. Ҳам Нурнинг маслагида еч бир жиатда менлик, шахсият ва шахсий мақомларни орзу этмоқ, шону-шараф қозонмоқ бўлмас. Нурдаги ихлосни бузмаслик учун ухровий мақомлар ам менга берилса, ташлашга ўзимни мажбур биламан" дейилмоқдадир дея қарорномада ёзганлари...
Ва яна қарорномада йигирма иккинчи ва учинчи са ифасида "Нуқсонини билмоқ, фақру-ожизлигини англамоқ, тазаллул ила даргои Илоийга илтижо этмоқки, у шахсият ила ўзимни аркасдан зиёда бечора, ожиз, нуқсонли кўрмоқдаман. У олда бутун халқ мени маду-сано этса, мени ишонтиролмасларки яхшиман, камол соибиман. Сизни бутун-бутун қочирмаслик учун учинчи ақиқий шахсиятимнинг яширин кўп ёмонликларини ва ёмон олларини айтмайман. Жаноби Ҳақ инояти ила энг адно бир аскар каби, бу шахсимни Қуръон сирларида ишлаттирмоқда. Юз минг шукр бўлсин. "Нафс жумладан адно, вазифа жумладан аъло" парчасини қарорнома ёзгани олда, мени бошқа зотларнинг мади ила ва Рисола-и Нур маъноси ила буюк бир идоят этувчи васфини бермоқ ила мени айбдор қилганлар, албатта бу хатонинг жазосини дашатли чекишга ақдор бўладилар.
Еттинчиси: Биз ва умум Нур Рисолалари Денгизли ва Анқара Оғир Жазоларининг ва Темйиз Ма камаларининг иттифоғи ила бароат этганимиз ва умум рисола ва мактубларимизни бизга қайтариб берганлари ва Темйизнинг бузувчи қарорида, Денгизли бароатида, фаразан бир хато ам бўлса, у бароат ва укм қатъият касб этган, ортиқ такрор муокама этилмас" деганлари олда, мен Амиртоғда уч сана мунзавий ва икки-уч тикувчининг шогирди навбат ила менга хизмат ва жуда нодир бўлиб беш-ўн дақиқа баъзи диндор зотлардан бошқа зарурат бўлмасдан гапирмаган ва битта ерга Нурларга ташвиқ учун афтада битта мактубдан бошқа юбормаган ва ўз муфти укасига уч санада уч мактубдан бошқа ёзмаган ва йигирма-ўттиз санадан бери давом этган таълифини ташлаган, ёлғиз бутун Қуръон ва иймон алига манфаатли йигирма саифалик икки нукта, бири Қуръондаги такрорларнинг икматини, бошқаси малаклар ақида баъзи масалалардан бошқа еч бир рисола ортиқ таълиф этмаган, ёлғиз макамаларнинг қайтариб берган рисолаларнинг катта мажмуалар қилинишига ва эски арф ила чоп этилган Оят-ул Кубронинг беш юз нусхаси макама тарафидан бизга таслим этилганидан ва чоп машинаси расман ман бўлмаганидан, Ислом оламининг фойдаланиши фикри ила қардошларимга нашр учун кўпайтирилишига изн бериб уларнинг тасилари ила машғул бўлган ва қатъиян еч бир сиёсат ила алоқадор бўлмаган ва мамлакатига кетмоқ учун расман изн берилгани олда, бутун сургунларга мухолиф бўлиб дунёга ва сиёсатга қўшилмаслик учун машаққатли бир ғурбатни қабул этиб мамлакатига кетмаган бир одам ақида бу учинчи иттиомномадаги аслсиз иснодлар ва ёлғон баслар ва хато маънолар ила у одамни айбдор қилишга уринганда, озирча айтмайман, дашатли икки маъно укм этганини, бу йигирма ойда менга қарши муомаласи исбот этади. Мен ам дейман: Қабр ва сақар етар, макама-и куброга авола этаман.
Тўққизинчиси: Жуда му имдир. Фақат бизни макум этганларнинг Рисола-и Нурни мутолааларининг хотири учун, уларни ғазаблантирмаслик фикри ила ёзмадим.
Ўнинчиси: Қувватли ва а амиятлидир. Фақат яна уларни ранжитмаслик нияти ила озирча ёзмадим.
{(Ҳошия) Расули Акрам Алай иссалоту Вассалам Мўъжиза-и Кубро-и Меърожи ила жин ва инсга ва малоикага нубувватини кўрсатгани ва мушрикларга ва мунофиқларга қарши иймон асосларининг қутби бўлган Зоти Зулжалолни, Жаннатни ва Жааннамни шахсан кўзи ила мушоада этиб, Муаммад-ул Амин исми ила мусаммо бўлган Зоти мубораки ила Жаноби Ҳақнинг борлигини ва ашрни ва Макама-и Куброни бутун жин ва инсга хабар бергани каби, Рисола-и Нур ам "Ҳашрдаги Макама-и Куброга Бир Арзиол" бўлган бу рисола ила бу асрнинг иймоний, эътиқодий бўлган таянч нуқталари тебранганидан, шак ва шубага тушган иймон алига ва тадқиқ айъатига ва акамлар айъатига Жаноби Ҳақнинг борлигини ва адолатини, Макама-и Куброни ва ашрни, ғайб оламини шаодат оламига келтириб, қатъиян, асло шак ва шуба бўлмайдиган даражада залолатга, куфри мутлаққа тушганларга Жааннамни ва иймон алига ам Жаннатни бу дунёда кўзларга кўрсатгандир. Бутун нави башарга тақиқий иймонни аққаляқийн исбот этгандир. Жаноби Ҳақ Рисола-и Нур Муаллифи Устозимиздан абадиян рози бўлсин. Омин...
Кичик Али}
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Сизни таъзия эмас, балки табрик этаман. Модомики қадари Ило ий бизни бу учинчи Мадраса-и Юсуфияга бир икмат учун чорлади ва бир қисм ризқимизни бизга бу ерда едиради ва ризқимиз бизни бу ерга чақирди ва модомики озирга қадар қатъий тажрибалар ила
сирига инояти Ило ия бизни мазар этган ва модомики Мадраса-и Юсуфиядаги янги қардошларимиз аркасдан зиёда Нурлардаги тасаллига мутождирлар ва адлиячилар маъмурлардан зиёда Нур қоидаларига ва бошқа қудсий қонунларига этиёжлари бор ва модомики Нур нусалари жуда касрат ила хориждаги вазифангизни бажармоқдалар ва футуотлари тўхтамаётир ва модомики бу ерда ар бир фоний соат боқий ибодат соатлари укмига ўтар, албатта биз бу одисадан, мазкур нуқталар учун, камоли сабр ва матонат ичида масрурона шукр этишимиз лозимдир. Денгизли қамоғида тасалли учун ёзганимиз бутун у кичик мактубларни сизга ам айнан такрор этаман. Иншаалло у ақиқатли парчалар сизни ам тасаллидор этарлар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Биринчидан: Менинг шахсимга қилинган азият ва хоинликлардан ранжиманг. Чунки Рисола-и Нурда бир камчилик тополмаётирлар, унинг бадалига менинг а амиятсиз ва жуда нуқсонли шахсим ила овора бўлмоқдалар. Мен бундан мамнунман. Рисола-и Нурнинг саломатига ва шарафига минглаб шахсий аламлар, балолар, тақирлар кўрсам, яна фахрланиб шукр этмоқ Нурдан олган дарсимнинг тақозосидир ва шунинг учун менга бу жиатда ачингманглар.
Иккинчидан: Жуда кенг ва шиддатли ва мар аматсиз бу таарруз ва ужум озирча йигирмадан бирга тушди. Минглаб хослар ўрнига бир нечта зот ва юз минглаб алоқадорлар бадалига мадуд бир нечта янги қардошларни тўпладилар. Демак, инояти Илоия ила жуда енгил бир суратга ўгирилган.
Учинчидан: Инояти Раббония ила икки сана бизга қарши режа тузган собиқ оким даф бўлди ва бизга қарши жуда зиёда шубалантирилган Доилия Вакилининг амшаарлиги ва наслча боболари зиёда диндорлик жиати ила бу дашатли ужумни жуда кўп енгиллаштирганига қувватли бир этимол бор. Шунинг учун маъюс бўлманг ва хавотирлангманг.
Тўртинчидан: Жуда кўп тажрибалар ила ва одисалар ила қатъий қаноат берадиган бир тарзда Рисола-и Нурнинг йиғлаши ила ё замин титрар ёки аво йиғлар. Кўзимиз ила кўп кўрганимиз ва қисман макамада ам исбот этганимиз каби, тахминимча бу қиш ўхшовсиз бир тарзда ёз каби бошланишида кулиши, Рисола-и Нурнинг парда остида нусха кўчириш ускунаси ила кулишига ва ёйилишига тавофуқи ва ар тарафда қидирув ва мусодара андишаси ила тўхташ ила йиғлашига, бирданига қиш дашатли иддати ва йиғлаши ила уйғунлиги қувватли бир аломатдирки, Қуръон ақиқатининг бу асрда порлоқ бир мўъжиза-и кубросидир, замин ва коинот у билан алоқадор...
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Ғариб ва латиф икки олимни баён этмоқ лозим келди.
Бир замон маш ур бир алломани урушнинг кўпгина жабасида жиодга кетганлар кўрганлар, унга деганлар. У ам деган: "Менга савоб қозондирмоқ ва дарсларимдан иймон алига истифода эттирмоқ учун менинг шаклимда баъзи авлиёлар менинг ўрнимда ишлар бажарганлар". Айнан шунинг каби, Денгизлида масжидларда мени кўрганлари атто расман хабар берилган ва мудир ва соқчига акс этган. Баъзилари хавотирланиб, "Ким унга қамоқхона эшигини очмоқда?" деганлар. Ҳам бу ерда ам айнан шундай бўлмоқда. Ҳолбуки менинг жуда нуқсонли, аамиятсиз шахсиятимга жуда жузъий бир ориқо иснодига бадал, Рисола-и Нурнинг ориқоларини исбот этиб кўрсатган Ғайбий Мур Мажмуаси юз даража, балки минг даража зиёда Нурларга эътимод қозонтирар ва мақбулиятига имзо босар. Хусусан Нурнинг қарамон талабалари, ақиқатдан ориқо оллари ва қаламлари ила имзо босмоқдалар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Рисола-и Нур менинг бадалимга сизлар ила кўришар, дарсга муштоқ янги қардошларимизга гўзалча дарс берар. Нурлар ила ё ўқимоқ ёки ўқитмоқ ёки ёзмоқ суратидаги машғулият, тажрибалар ила қалбга фаро , руга роат, ризққа барака, вужудга сиат беради. Ҳозир Хусрав каби Нур қарамони сизга эсон этилди. Иншаалло бу мадраса-и Юсуфия ам Мадрасат-уз Заронинг бир муборак дарсхонаси бўлади. Мен озирга қадар Хусравни дунё алига кўрсатмаётган эдим, яширар эдим. Фақат нашр этилган мажмуалар уни сиёсат алига тамоми ила кўрсатди, яширин бир нарса қолмади. Шунинг учун мен унинг икки-уч хизматини хос қардошларимга изор этдим. Ҳам мен, ам у ортиқ яширмоқ эмас, керак бўлса айни ақиқат баён этилади. Фақат озирча қаршимизда ақиқатни тинглайдиганлар ичида дашатли ва тазоур этган икки муаннид; ам динсизлик, ам комунист исобига, бири Амиртоғда маълум бўлган, бири да бу ерда ғоят дассосона, бизга қарши бўтонлар ила маъмурларни қўрқитишга аракат қилмоқдалар. Шунинг учун биз озирча жуда этиёт этиб хавотирланмаслик ва инояти Илоиянинг ёрдамимизга келишини таваккал ила кутишимиз лозимдир.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Мен ам Рисола-и Нурни, ам сизларни, ам ўзимни, Хусрав ва Ҳифзи ва Бартинли Саййиднинг қийматдор хушхабарлари ила ам табрик, ам табшир этаман. Ҳа, бу сана ажга кетганлар Макка-и Мукаррамада Нурнинг қувватли мажмуаларини буюк олимларнинг ам Арабча, ам Ҳиндча таржима ва нашрга аракатлари каби, Мадина-и Мунавварада ам шу даража мақбул бўлганки, Равза-и Мутааранинг мақбари саодати устида қўйилган. Ҳожи Саййид ўз кўзи ила Асойи Мусо мажмуасини қабри Пайғамбарий (С.А.В.) устида кўрган. Демак, мақбули Набавий бўлган ва ризо-и Муаммадий Алайиссалоту Вассалам доирасига кирган. Ҳам ният этганимиз ва бу ердан кетган ожиларга деганимиз каби, Нурлар бизнинг бадалимизга у муборак мақомларни зиёрат этганлар. Ҳадсиз шукр бўлсин, Нурнинг қарамонлари бу мажмуаларни тасили қилиб нашр этишлари ила жуда кўп фойдалардан бирисида мени таси вазифасидан ва мароқидан қутқаргани каби, қалам ила ёзилган бошқа нусхаларга тўлиқ бир манба бўлмоқ жиатида юзлаб тасичи укмига ўтдилар. Жаноби Арамурроимийннинг у мажмуаларнинг ар бир арфига муқобил уларнинг дафтари асаналарига минг асана ёздирсин. Омин.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим ва қамоқдаги дўстларим!
Биринчидан: Суратан кўришмаганимиздан мароқ этманг. Бизлар маънан ар замон кўришмоқдамиз. Менинг аамиятсиз шахсимга бадал Нурдан қўлингизга ўтган қайси рисолани ўқисангиз ёки тингласангиз, менинг оддий шахсим ўрнига Қуръоннинг бир ходими айсияти ила мени у рисола ичида кўриб субат этасиз. Зотан мен ам сиз билан бутун дуоларимда ва ёзувларингизда ва алоқангизда хаёлимда кўришмоқдаман ва бир доирада баробар бўлганимиздан ар вақт кўришаётгандаймиз.
Иккинчидан: Бу янги Мадраса-и Юсуфиядаги Рисола-и Нурнинг янги талабаларига деймиз: Қувватли ужжатлар ила атто тадқиқ айъатини ам таслимга мажбур этган Қуръон ишоралари ила Нурнинг содиқ шогирдлари иймон ила қабрга кирадилар. Ҳам Нур маънавий ширкатининг файзи ила ар бир шогирд даражасига кўра умум қардошларининг маънавий қозончларига ва дуоларига иссадор бўлади. Гўё худди минглаб тил ила истиғфор этар, ибодат этар. Бу икки фойда ва натижа бу ажиб замонда бутун заматларни, машаққатларни ечга туширар, жуда ам арзон бўлиб у икки қийматдор фойдаларни содиқ муштарийларига берар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Афён мудофааномасининг ам бизга, ам бу Нурларга, ам бу мамлакатга, ам Ислом оламига алоқадор аамиятли ақиқатлари бор.
Ҳар олда буни янги арфлар ила беш-ўн нусха чиқармоқ лозимдир, токи Анқара идорачиларига юборилсин. Бизни бўшатсалар ва жазолантирсалар ам еч аамияти йўқ. Ҳозир вазифамиз у мудофаадаги ақиқатларни ам укуматга, ам адлияларга, ам миллатга билдирмоқдир. Балки да қадари Илоий бизни бу дарсхонага чорлашининг бир икмати ам будир. Мумкин бўлгани қадар тез ускуна ила чиқсин. Бизни бугун бўшатсалар, биз яна уни бу идорачиларга беришга мажбурмиз. Сизни алдатиб кейинга қолдирилмасин. Ортиқ етар! Айни масала учун ўн беш санада уч марта бу ашаддий зулм ва баоналар ва ўхшовсиз қийноқларга қарши сўнг мудофаамиз бўлсин. Модомики қонунан ўзимизни мудофаа этмоқ учун собиқ макамаларда ускунани бизга берганлар, бу ерда у аққимизни биздан еч бир қонун ила ман этолмайдилар. Агар расман чора топмаган бўлсангиз, хориждан бизнинг адвокат амма нарсадан аввал бунинг ускуна ила беш нусхасини чиқарсин, ам сиатига кўп диққат этилсин.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Бугун менинг деразаларимни мехлашларининг сабаби ма буслар ила кўришмаслик ва саломлашмасликдир. Зоирда бошқа баона кўрсатдилар. Ҳеч мароқ этманг. Аксинча менинг аамиятсиз шахсим ила машғул бўлиб Нурларга ва талабаларига кўп машаққат бермаганларидан, мени жиддан ва қалбан уларнинг шахсий хоинликлар ва қийноқлар ила азият беришлари Нурларнинг ва сизларнинг бадалингизга бўлгани ва бир даража Нурларга илишмасликлари жиатида мамнунман ва сабр ичида шукр этаман, мароқ этмайман. Сиз ам еч хафа бўлманг. Яширин душманларимиз маъмурларнинг диққат назарини шахсимга ўгиришидан, Нурларнинг ва талабаларининг саломат ва фойдалари нуқтасида бир иноят ва бир хайр бор дея қаноатим бор. Баъзи қардошларимиз иддат этиб таъсирли гапирмасинлар, ам этиёт ила аракат қилсинлар ва хавотирланмасинлар, ам аркасга бу масаладан бахс очмасинлар. Чунки софдил қардошларимиз ва этиётга али ўрганмаган янги қардошларимизнинг сўзларидан маъно чиқарган жосуслар топилади. Чумолидан фил ясаб, хабар бера олар. Ҳозир вазиятимиз азил кўтармайди. Бу билан баробар еч андиша этманг. Биз инояти Илоия остидамиз ва бутун машаққатларга қарши камоли сабр ила, балки шукр ила муқобала этишга қарор берганмиз. Бир дирам замат бир ботмон рамат ва савобни натижа берганидан, шукр этишга мукаллафмиз.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Икки а амиятли сабаб ва бир қувватли эслатишга биноан мен бутун мудофаа вазифасини бу ерга келган ва келадиган Нур рукнларига қолдиришга қалбан мажбур бўлдим. Хусусан (Х,Р,Т,Ф,С)
{(*)Хусрав, Раъфат, То ир, Файзи, Сабри.}
Биринчи Сабаб: Мен ам сўроқ доирасида, ам кўп аломатлардан қатъий билдимки, менга қарши қўлларидан келгани қадар қийинчиликлар қилишга ва фикран уларга ғалаба этишимдан қочишга аракат қилмоқдалар ва расман ам уларга ишора бор. Гўё мен гапирсам, макамаларни илзом этадиган даражада ва дипломатларни сустирадиган бир илмий ва сиёсий иқтидор кўрсатаман дея менинг гапиришимга баоналар ила монеъ бўлмоқдалар. Ҳатто сўроқда бир саволга қарши дедим: "Эслай олмаётирман." У оким таажжуб ва айрат ила деди: "Сен каби фавқулодда ажиб заковат ва илм соиби қандай унутар?" Улар Рисола-и Нурнинг ориқо юксакликларини ва илмий ақиқатини менинг фикримдан ўйлаб дашат олганлар. Мени гапиртирмоқ истамайдилар. Ҳам гўё мен билан ким кўришса бирдан Нурнинг фидокор бир талабаси бўлар. Шунинг учун мени кўриштирмайдилар. Ҳатто Диёнат Раиси ам деган: "Ким у билан кўришса, унга берилар.. жозибаси қувватлидир".
Демак, озир ишимни ам сизларга қолдиришга фойдамиз тақозо этади. Ва ёнингиздаги янги ва эски мудофааларим менинг бадалимга сизнинг машваратингизга иштирок этар, у етарлидир.
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Бугун маънавий бир эслатма ила сизнинг исобингизга бир хавотир, бир қайғу менга келди. Тез чиқмоқ истаган ва маишат дарди учун андиша этган қардошларимизнинг ақиқатдан мени аламзада ва мазун этган айни дақиқада бир муборак хотира ила бир ақиқат ва бир хушхабар қалбга келдики: Беш кундан сўнгра жуда муборак ва жуда савобли ибодат ойлари бўлган шуури салоса келадилар. Ҳар асананинг савоби бошқа вақтда ўн бўлса, Ражаби Шарифда юздан ўтар, Шаъбони Муаззамда уч юздан зиёда ва Рамазони Муборакда мингга чиқар ва жума кечаларида мингларга ва Лайла-и Қадрда ўттиз мингга чиқар. Бу жуда кўп ухровий фойдаларни қозонтирган ухровий тижоратнинг бир қудсий бозори ва ақиқат ва ибодат али учун мумтоз бир машари ва уч ойда саксон сана бир умрни иймон алига таъмин этган шуури салосани бундай бирга ўн фойда берган Мадраса-и Юсуфияда ўтказмоқ, албатта буюк бир фойдадир. Нақадар замат чекилса айни раматдир. Ибодат жиатида бундай бўлгани каби, Нур хизмати ам нисбатан, миқдор бўлмаса ам сифат эътибори ила, бирга бешдир. Чунки бу мусофирхонада доимо кирган ва чиққанлар Нур дарсларининг ёйилишига бир воситадир. Баъзан бир одамнинг ихлоси йигирма одам қадар фойда берар. Ҳам Нурнинг ихлос сири сиёсаткорона қарамонлик томирини ташиган, Нурнинг тасаллиларига жуда кўп мутож бўлган мабус бечоралар ичида ёйилиши учун бир парча замат ва машаққат бўлса ам, аамияти йўқ. Маишат дарди жиати эса: Зотан бу уч ой охират бозори бўлишидан ар бирингиз кўп шогирдларнинг бадалига, атто баъзингиз минг одамнинг ўрнига бу ерга кирганидан, албатта сизнинг хорижий ишларингизга ёрдамлари бўлар дея тамоми ила севиндим ва байрамга қадар бу ерда бўлмоқ буюк бир неъматдир билдим.
Саид Нурсий
Баъзи аломатлар ила билдимки, яширин душманларимиз Нурнинг қийматини туширмоқ фикри ила сиёсат маъносини хотирлатган ма дийлик даъвосини таваум ила гўё Нурлар бунга бир қуролдир дея кўп аслсиз баоналарни қидирмоқдалар. Балки менинг шахсимга қарши бу қийноқлар бу шубаларидан келиб чиқмоқда. У яширин золим душманларга ва уларни бизга қарши тинглаётганларга деймиз: Асло ва асло!.. Ҳеч бир вақт бундай аддимдан тажовуз этиб иймон ақиқаларини шахсиятимга бир шону шараф мақоми қозонтиришга қурол этмаганимга бу етмиш беш, хусусан ўттиз саналик аётим ва бир юз ўттиз Нур Рисолалари ва мен билан тўлиқ дўстлик этган минглаб зотлар шаодат этадилар.
Ҳа, Нур шогирдлари биладилар ва ма камаларда ужжатларини кўрсатганманки, шахсимга бир шону шараф мақоми ва шурат бермоқ ва ухровий ва маънавий бир мартаба қозонтирмоқ эмас, балки бутун қаноат ва қувватим ила иймон алига бир иймоний хизмат қилмоқ учун ёлғиз дунё аётимни ва фоний мақомларимни эмас, балки, керак бўлса, охират аётимни ва аркаснинг қидирган ухровий боқий мартабаларни фидо этишни, атто Жааннамдан баъзи бечораларни қутқаришга васила бўлмоқ учун, керак бўлса, Жаннатни ташлаб Жааннамга киришни қабул этганимни ақиқий қардошларим билганлари каби, макамаларда ам бир жиатда исбот этганим олда, мени бу иттиом ила Нур ва иймон хизматимга бир ихлоссизлик иснод этмоқ ила ва Нурларнинг қийматларини туширмоқ ила миллатни унинг буюк ақиқатларидан марум этмоқдир.
Ажабо, бу бадбахтлар дунёни абадий ва аркасни ўзлари каби динни ва иймонни дунёга қурол этади тавауми ила дунёдаги залолат алига бас келган ва иймон хизмати йўлида ам дунёвий, ам керак бўлса ухровий аётларини фидо этган ва макамаларда даъво этгани каби, битта иймон ақиқатини дунё салтанати ила алмаштирмаган ва сиёсатдан ва сиёсий маъносини ис эттирган моддий ва маънавий мартабалардан ихлос сири ила бутун қуввати ила қочган ва йигирма сана кўрилмаган қийноқларга тааммул этиб сиёсатга маслак эътибори ила таназзул этмаган ва ўзини нафси эътибори ила талабаларидан жуда паст билган ва улардан доимо иммат ва дуо кутган ва ўз нафсини жуда бечора ва аамиятсиз эътиқод этган бир одам ақида баъзи холис қардошлари, Рисола-и Нурдан олган фавқулодда иймон қувватига муқобил унинг таржимони бўлган у бечорага, таржимонлик муносабати ила, Нурларнинг баъзи фазилатларини хусусий мактубларида унга иснод этишлари ва еч бир сиёсат хотирларига келмасдан одатга биноан, инсонлар севгани оддий бир одамга ам: "Султонимсан, валинеъматимсан" дейишлари навидан юксак мақом беришлари ва аддидан минг даража зиёда усни зон этишлари ва эскидан бери устоз ва талабалар мобайнида жорий ва эътироз этилмаган мақбул бир одат ила ташаккур маъносида жуда кўп маду-сано этишлари ва эскидан бери мақбул китобларнинг охирларида муболаға ила мадиялар ва тақризлар ёзилишига биноан, еч бир жиат ила айб санала оларми? Гарчи муболаға эътибори ила ақиқатга бир жиатда мухолифдир. Фақат еч кимсиз, ғариб ва душманлари жуда кўп ва унинг ёрдамчиларини қочирадиган кўп сабаблар бор экан, инсофсиз кўп эътирозчиларга қарши фақат ёрдамчиларининг маънавий қувватларини қувватлантирмоқ ва қочмоқдан қутқармоқ ва муболағали мад этганларнинг шавқларини синдирмаслик учун уларнинг бир қисм мадларини Нурларга ўгириб бутун-бутун рад этмагани олда унинг бу ёшда ва қабр эшигидаги иймоний хизматини дунё жиатига айлантиришга аракат қилган баъзи расмий маъмурларнинг қай даража ақдан, қонундан, инсофдан узоқ тушганлари тушунилади.
Саид Нурсий
Азиз Сиддиқ Қардошларим,
Иккинчидан: Ўн бир марта менга суиқасд этган ва тўрт марта ма камаларни бизга қарши чорлаб уч марта қамоққа солган яширин душманларимизнинг Нурлар ақида режалари натижасиз қолганидан, бутун дасисалари ила аамиятсиз шахсимга қарши машаққат, тажриди мутлақ ва еч ким ила кўришмаслик ва томиримга тегдирмоқ ила исканжалар бердиришга уринмоқдалар. Мен ам у исканжаларнинг остида иноятнинг илтифотини кўриб тааммул этиб шукр этаман. Ўйлайманки, ар бирингиздан вужудча ўн даража заиф ва ўн даража зиёда машаққатларимга қарши тааммулим сиз каби қувватли ва олийжаноб зотларнинг кичкина ва ўткинчи ва жузъий машаққатларингизни назарингизда ечга туширар дея ортиқ сизга тасалли беришга этиёж кўрмаётирман.
Учинчидан: Ҳозир шахсимни чиритишга уринганликларидан ва сиққанларидан ва хоинлик этганлари сабабли сиқилмангиз. Чунки Нурларга ва талабаларига илишмаганига бир аломатдир ва тўлиқ алданганларига бир ишорадир. Яъни, қийматни, унарни шахсимда деб ўйлаб мени сиқмоқдалар, чиритмоқ истайдилар. Бу алданишларида жуда катта бир наф ва Нурларга кўп фойдаси бор. Мен тўлиқ қиломаган вазифа-и шахсиямни ва хизмати Нуриямни бу сурат ила манфий бир тарзда менга қилдирмоқдалар. Иншаалло, у нисбатда савоб қозонтирган нуқсонларимга каффорат бўлар.
Тўртинчидан: Яширин мунофиқлар, нима бўлганда ам, баъзи расмий маъмурларни алдатиб, "Саид ила кўришган дўст ва Нурчи бўлар. Ҳеч ким яқинлашмасин" дея уларни шубалантирганлар. Ҳатто, идора айъати ва соқчилар ам мендан қочмоқдалар. Мен ам мамнун бўлмоқдаман ва бу олга шукр этмоқдаман. Сизлар ила суратан кўришмаганимдан зарари йўқ. Чунки бир хонада моддатан ва маънан ва руан ва қалбан ва вазифатан ва фикран ва муованатан доимо баробармиз. Маънавий кўришмоқдамиз, етар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим ва хизмати Қуръония ва иймонияда фидокор ва метин биродарларим,
Бир неча кундир сиз ила қалам ила гапирмаганимдан сиқилмангиз. Ҳозир икки нуқтани баён этмоқ қалбга келди.
Бизни, хусусан Чалишканларни бўшатмасдан ва айирмасдан кейинга қолдиришларида, Иншаалло моддий бир зарарга муқобил маънавий юз манфаат ва қозонч бўлажак. Масалан: Анқаранинг олти идораларига юборилган илмий ва иймоний ва жуда қувватли мудофаалар озир йигирма кундир уларнинг назарларидадир. Ҳам унинг қийматдор ақиқатлари, ам алоқадорларнинг мароқ ила диққат назарларини жалб этган масаламизнинг босқичлари у идораларни албатта лоқайд қолдирмаслар. Ҳар олда, агар у ақиқатларга мағлуб бўлмаса эдилар, озирга қадар бизга тажовуз ва шиддатли дарак ва амрлар бўлар эди. Агар бўлсайди, аққимизда чумолини фил қилганлардан тарашшуоти ис этилар эди. Демак ақиқат ғалаба этган, бўлса-бўлса мудофаали бир вазият ила бизга енгил бир илишмоқ бўлар. Мен ўз исобимга, у натижа учун, озирга қадар моддий зарар ва машаққатларим юз даража устун маънавий қозончим бор. Сиздан ар бир қардошимизни мендан зиёда иссадор биламан. Демак, бўшатилишимизнинг кейинга қолдирилиши хайрлидир. Ҳам, Чалишканлардан уч қардош жуда кўп Нур Шогирдларини бу ерга келишдан қутқарганлари каби, ақларида этилган туматлар воситаси ила ам, Рисола-и Нурнинг бир жиатда, озирги макаманинг назаридан қутулишига бир васила бўлдилар. Бу икки қийматдор қозонч уларнинг хусусий бўшалишлари ила бузилар эди. Ҳам, уларнинг Нурларга жуда жиддий алоқалари халқнинг назарида сўнар эди.
Иккинчи Нуқта: Масаламиз Ислом Оламини алоқадор этган жуда буюк бир вазифа-и Қуръония ва иймониядир. Ундан да шат олган яширин мунофиқлар қўлларидан келгани қадар камситмоқ истарлар. Ва жуда аамият берганларидан, зоиран аамиятсиз кўрсатишга уринмоқдалар. Ҳукуматни ва адлияни алдатмоқдалар. Масалан: Нурларга мансуб фирқа қўмондонларидан ва полк қўмондонларидан сарфи назар этиб, Анқарада Нур Талабаси бир нафар аскарнинг қўлида, зарарсиз бир нечта рисола бўлиши ила, бу ердаги макама масалани узаттиришга васила этмоқдалар. Ва менинг шахсимнинг аамиятсизлигини хоинликлар ва тазйиқлар ила, тажрибалар ила кўрсатиб, минглаб даража шахсимдан аамиятли бўлган Нурларнинг қувватли дарсларини ва шогирдларининг тебранмас ва жим бўлмас маънавий шахсларини назарга олмасдан, гўё аамият бермаётирлар. Ҳолбуки унинг аамиятидан титрамоқдаларки, у филларни чумоли кўрсатмоқ истамоқдалар.
Ҳам батамом алданганлар. Ичимизда ёлғиз тўрт-беш қардошимиз, оилавий тижорат жи атида бу кейинга қолдиришдан бир зарарлари бўлса ам, иншаалло жуда кўп маънавий қозончлари у моддий зарарни ечга туширажак бир иноят остидамиз. Ҳеч мароқ ва хавотир этмангиз. Вазифамиз сабр ичида шукр этмоқ ва мумкиин бўлганча Нурлар ила машғул бўлмоқдир ва биздан кўп зиёда машаққатда бўлган мабусларга тасалли бермоқдир.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Қисқа бир маънавий эслатма ила бир масалани қалбга келгани каби баён этаман. Олти идораларга кетган ва ғалаба этган мудофааларнинг жавоби келган ва бизга тажовузга чора тополмаганлар. Ёлғиз бир мақомнинг, яширин бир дарак ила, менинг фидокор қардошларимни мендан совутмоқ ва шиддатли алоқаларини заифлатмоқ режаси бор. Зотан кўпдан бери мени хоинликлар ила ва ту матлар ила ва тажридлар ила бу қудсий ва ухровий ва иймоний алоқани бузишга уриндилар, муваффақ бўлолмадилар. Ҳозир Нурчиларни қўрқитмоқ, заиф бир томир топиб назарларини бошқа тарафга ўгиришга баъзи баоналарни топмоқдалар.
Иншаалло , темир каби метин Нурчиларнинг қарамонона саботлари ва тааммуллари ва мужоиди акбар бўлган Нурнинг ақиқатлари унинг қўлида биттадан олмос қилич бўлган шогирдларнинг маънавий шахсининг жуда ориқо фидокорлиги уларнинг бу режасини ам натижасиз қолдиражак. Ҳа, Жаннат арзон бўлмагани каби, Жааннам ам кераксиз эмас. Сизларга такрор ила баён этилган, эски замоннинг қарамон мужоидларига нисбатан энг оз замат, оғир шароит ва бу замоннинг шиддатли этиёж жиати ила кўп савоб қозонган, иншаалло холис Нурчилардир. Ва уда-беуда, боди аво, балки гуноли, зарарли кетган бир неча сана умрини бундай қудсий бир хизмати иймония ва Қуръонияга сарф этган ва у ила абадий бир умрни қозонган Нур талабаларидир. Мен ўз иссамга тушган бутун ужумларига қарши жуда кўп заифлигим ила баробар тааммулга қарор бердим. Иншаалло, қувватли, фидокор, ёш, қарамон қардошларим мендан орқа қолмас ва қочмаслар.. ва қочганларни ам орқа қайтаришга, озирга қадар уринганлари каби уринадилар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Биринчидан: Ражаби Шарифингизни ва эртанги Лайла-и Рағоибингизни ру у жонимиз ила табрик этамиз.
Иккинчидан: Маъюс бўлманглар, ам мароқ ва ташвиш чекманглар, инояти Раббония иншаалло ёрдамимизга етишар. Бу уч ойдан бери бизга қарши озирланган бомба портлади. Менинг ўчоғим ва Файзиларнинг сув стакани ва Хусравнинг икки сув стаканларининг берган хабарлари тўғри чиқди. Фақат дашатли эмас, енгил бўлди. Иншаалло у оташ тамоман сўнажак. Бутун ужумлари шахсимни чиритмоқ ва Нурнинг футуотини тўхтатмоқдир. Амиртоғдаги маълум мунофиқдан янада зарарли ва яширин динсизларнинг қўлида қурол бир одам ва бидъаткор бир ярим домла ила баробар бутун қувватлари ила бизни уришга уринган зарбалари йигирмадан бирга тушган. Иншаалло у бир ам бизни мажру ва ярали этмайди ва ўйлаган ва қасд этган бизни бир-биридан ва Нурлардан қочирмоқ режалари ам бесамара қолажак. Бу муборак ойларнинг урматига ва жуда кўп савоб қозонтиришларига эътимодан сабр ва тааммул ичида шукр ва таваккал этмоқ ва
дастурига таслим бўлмоқ жуда керакдир, вазифамиздир.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим ва бу дунёда мадори тасаллиларим ва ақиқатнинг хизматида чарчамас биродарларим,
Бу муборак ойларда ва савоби зиёда бу чиллахонада мумкин бўлгани қадар бир Қуръон ва Рисола-и Нур ила машғул бўлмоқ ила машаққатли вақтимиз сарф этилса, кўп фойдалари бор. Машаққат енгиллашгани каби, қийматдор қалб ва ру нинг фароларига мадор, савоби юксак бир ибодат, у Нурлар ила иймон жиатида машғулият, ам тафаккурий бир ибодат, ам "Ихлос Рисоласи" нинг охирида ёзилгани каби беш жиат ила бир нави ибодат санала олар. Мен бу кунларда қисман мудофаалар ила зенан машғулиятимдан афсусланаркан, қалбга келдики: "У машғулият ам илмийдир, ақоиқи иймониянинг нашрига ва эркинлигига бир хизматдир ва бу жиатда бир нави ибодатдир". Мен ам сиқилган сари, юз марта томоша этганим Нур масалаларини яна завқ ила такрор мутолаага бошламоқдаман. Ҳатто мудофааларни ам Нурнинг илмий рисолалари каби кўрмоқдаман. Эскидан бир қардошимиз менга деганди: "Мен ўттиз марта Ўнинчи Сўзни ўқиганим олда, яна такрор ила ўқилишига иштиёқ ва этиёж ис этмоқдаман" ва бундан билдимки, Қуръоннинг мумтоз бир хоссаси бўлган зериктирмаслик Қуръон ақиқатларининг бир маъкаси, бир ойнаси, бир ақиқатли тафсири бўлган Нур Рисолаларига ам акс этган исобланади.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Бу дунёда, хусусан бу замонда, хусусан мусибатга тушганларга ва айниқса Нур шогирдларидаги да шатли машаққатларга ва маъюсиятларга қарши энг таъсирли чора бир-бирига тасалли ва севинч бермоқ ва маънавий қувватини қувватлантирмоқ ва фидокор ақиқий қардош каби бир-бирининг ғам ва қайғу ва машаққатларига малам сурмоқ ва тўлиқ шафқат ила ғамгин қалбини эркалатмоқдир. Мобайнимиздаги ақиқий ва ухровий ухувват хафагарчилик ва тарафгирлик кўтармас. Модомики мен сизга бутун қувватим ила эътимод этиб бел боғлаганман ва сиз учун ёлғиз истироатимни ва айсиятимни ва шарафимни эмас, балки севинч ила руимни ам фидо этишга қарор берганимни биласиз, балки да кўрмоқдасиз. Ҳатто қасам ила ишонтираманки: Саккиз кундир Нурнинг икки рукни зоирий бир-бирига нозланмоқ ва тасалли ўрнига қайғу бермоқ бўлган аамиятсиз одисанинг бу қаторда менинг қалбимга берган азоби жиати ила, "Эйво, эйво! Ал омон, ал омон! Ё Арамурроимийн, мадад! Бизни муофаза айла, бизни жин ва инс шайтонларнинг шарридан қутқар, қардошларимнинг қалбларини бир-бирига тўлиқ садоқат ва муаббат ва ухувват ва шафқат ила тўлдир" дея ам руим, ам қалбим, ам ақлим фарёд этиб йиғладилар.
Эй темир каби тебранмас қардошларим! Менга ёрдам беринглар. Масаламиз жуда нозикдир. Мен сизларга жуда ишонар эдимки, бутун вазифаларимни маънавий шахсингизга қолдирган эдим. Сиз ам бутун қувватингиз ила менинг ёрдамимга югуришингиз лозим келади. Гарчи одиса жуда жузъий ва ўткинчи ва кичик эди. Фақат соатимизнинг занбарагига ва кўзимизнинг қорачиғига келган бир соч, бир заррача ам оғритар. Ва бу нуқтада аамитялидирки, моддий уч портлаш ва маънавий уч мушоадалар айнан хабар бердилар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Лайла-и Меърож иккинчи бир Лайла-и Қадр укмидадир. Бу кеча мумкин бўлганча ишламоқ ила қозонч бирдан мингга чиқар. Маънавий ширкат сири ила, иншаалло ар бирингиз қирқ минг тил ила тасбе этган баъзи малаклар каби, қирқ минг лисон ила бу қийматдор кечада ва савоби кўп бу чиллахонада ибодат ва дуолар қиласиз ва аққимизда келган тўфонда мингдан бир зарар бўлишига муқобил, бу кечадаги ибодат ила шукр қиласиз. Ҳам сизнинг тўлиқ этиётингизни табрик ила баробар, аққимизда инояти Раббония жуда зоир бир суратда тажаллий этганини хушхабар берамиз.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ, мухлис қардошларим!
Бизлар имкон доирасида бутун қувватимиз ила Ихлос Ёғдусининг дастурларини ва ақиқий ихлоснинг сирини мобайнимизда ва бир-биримизга қарши истеъмол этишимиз вужуб даражасига келган. Қатъий хабар олдимки, уч ойдан бери бу ердаги хос қардошларим бир-бирига қарши машраб ёки фикр ихтилофи ила бир совуқлик бермоқ учун уч одам тайин этилган. Ҳам метин Нурчиларни зериктирмоқ ила паришон айламоқ ва нозик ва тааммулсизларни шубалантирмоқ ва Нур хизматидан воз кечирмоқ учун сабабсиз макамамизни узатмоқдалар. Зинор, зинор!. Ҳозирга қадар мобайнингиздаги фидокорона ухувват ва самимона муаббат тебранмасин. Бир зарра қадар бўлса ам, бизга буюк зарар бўлар. Чунки жуда оз бир тебраниш Денгизлида ...... каби домлаларни бегоналаштирди. Бизлар бир-биримизга, керак бўлса, руимизни фидо этишга, Қуръон ва иймон хизматимиз тақозо этгани олда, машаққатдан ёки бошқа нарсалардан келган инжиқлик ила ақиқий фидокорлар бир-бирига қарши аразлашга эмас, балки камоли мавият ва тавозуъ ва таслимият ила нуқсонини ўзига олар, муаббатини, самимиятини зиёдалаштиришга аракат қилар. Бўлмаса чумоли фил бўлиб таъмир этилмайдиган бир зарар бера олар. Сизнинг фаросатингизга авола этиб тугатаман.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Ҳа, Рисола-и Нурнинг масаласи Ислом оламида, хусусан бу мамлакатда куллий бир а амияти бўлганидан бундай аяжонли йиғилишлар ила умумнинг диққат назарини Нур ақиқатларига жалб этмоқ лозимдирки, умидимизнинг ва этиётимизнинг ва яширишимизнинг ва муоризларнинг камситишларидан устун ва ихтиёримизнинг хорижида бундай порлоқлик ила Рисола-и Нур ўз дарсларини дўст ва душманларига ошкора бермоқда. Энг марам сирларини энг номарамларга чекинмасдан кўрсатмоқда. Модомики ақиқат будир, биз кичкина машаққатларимизни хинин каби бир аччиқ дори деб билиб, сабр ва шукр этишимиз, "Ҳой, бу ам ўтар" дейишимиз керак.
Иккинчидан: Бу Мадраса-и Юсуфиянинг назоратчисига ёздим: Мен Россияда асир экан, энг аввал Болшевизмнинг тўфони қамоқхоналардан бошлагани каби, Франция Катта Революцияси ам энг аввал қамоқхоналардан ва тарихларда бебош номи ила ёд этилган мабуслардан чиқишига биноан, биз Нур шогирдлари ам Эскишаар, ам Денгизли, ам бу ерда мумкин бўлганича мабусларнинг ислоига аракат қилдик. Эскишаар ва Денгизлида тўлиқ фойдаси кўрилди. Бу ерда янада зиёда фойда бўладики, бу нозик замон ва заминда Нурнинг дарслари ила ўтган тўфонча {(Ҳошия) Бу тўфон эса Афён қамоғида бир исён чиқди, еч бир Нур талабаси қўшилмади.} юздан бирга тушди. Бўлмаса ихтилофдан ва бундай одисалардан фойдаланган ва фурсат кутган хорижий зарарли жараёнлар у порохга оташ отиб бир ёнғин чиқарар эди.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ, тебранмас, машаққатдан зерикиб бизлардан чекилмас қардошларим!
Ҳозир моддий, маънавий бир машаққатдан нафсим сизнинг исобингизга мени мазун айларкан, бирдан қалбга келдики, ам сенинг, ам бу ердаги қардошларнинг биргинаси ила яқинда кўришмоқ учун бу замат ва машаққатнинг бошқа суратда ўн мислини чексайдингиз яна арзон бўлар эди. Ҳам Нурнинг тақводорона ва риёзаткорона машраби, ам умумга ва энг мутожларга, атто муоризларга дарс бермоқ маслаги, ам доирасидаги маънавий шахсни гапиртирмоқ учун эски замонда ақиқат алининг санада еч бўлмаса бир-икки дафа тўпланишлари ва субатлари каби, нур шогирдларининг ам бир неча санада энг уйғун бўлган Мадраса-и Юсуфияда бир марта тўпланишларининг кераклилиги жиатида минг замат ва машаққат ам бўлса, аамияти йўқдир. Эски қамоқларимизда бир нечта заиф қардошларимизнинг зерикиб доира-и Нуриядан чекинишлари уларга жуда буюк бир зарар бўлди ва Нурларга еч зарар келмади. Уларнинг ўрнига янада метин, янада мухлис шогирдлар майдонга чиқдилар. Модомики дунёнинг бу имтионлари ўткинчидир, тез кетарлар. Савобларини, меваларини бизларга берадилар. Биз ам инояти Илоияга эътимод этиб сабр ичида шукр этишимиз даркор.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим, бу Мадраса-и Юсуфияда дарс ўртоқларим!
Бу келган кеча бўлган Лайла-и Барот, бутун санада бир қудсий чекирдак укмида ва муқаддароти башариянинг дастури навидан бўлиши жиати ила Лайла-и Қадрнинг қудсиятидандир. Ҳар бир асананинг Лайла-и Қадрда ўттиз минг бўлгани каби, бу Лайла-и Баротда ар бир соли амалнинг ва ар бир Қуръон арфининг савоби йигирма мингга чиқар. Бошқа вақтда ўн бўлса, шуури салосада юзга ва мингга чиқар. Ва бу қудсий машур кечаларда ўн минглар, йигирма минг ёки ўттиз мингларга чиқар. Бу кечалар эллик саналик бир ибодат укмига ўта олар. Шунинг учун қўлдан келгани қадар Қуръон ила ва истиғфор ва салавот ила машғул бўлмоқ буюк бир фойдадир.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Муборак рамазони шарифингизни бутун ру у жонимиз ила табрик этамиз. Жаноби Ҳақ бу рамазони шарифнинг Лайла-и Қадрини умумингизга минг ойдан хайрли айласин, омин. Ва саксон сана қийматли бир умр укмида аққингизда қабул айласин, омин.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ, тебранмас, овлиқмас, охиратни ташлаб фоний дунёга қайтмас қардошларим!
Бир парча яна бу ерда қолмоқдан, масаламизни бир даража кенгайтирмоқ исташларидан ма зун бўлманг. Аксинча мен каби мамнун бўлинг. Модомики умр турмайди, заволга югурмоқда. Бундай чиллахонада ухровий мевалари ила боқийлашади. Ҳам Нурнинг дарс доираси кенгаймоқда. Масалан, тадқиқ айъатининг домлалари тўлиқ диққат ила Сирожиннурни ўқишга мажбур бўлмоқдалар. Ҳам бу қаторда чиқишимиз ила бир-икки жиат ила иймоний хизматимизга бир нуқсон келмоқ этимоли бор. Мен сизлардан шахсан кўп зиёда машаққат чекканим олда чиқмоқ истамайман. Сиз ам мумкин бўлгани қадар сабр ва тааммулга ва бу аёт тарзига кўникишга ва Нурларни ёзмоқ ва ўқимоқдан тасалли ва узур топишга аракат қилинг.
Саид Нурсий
................................................
Иккинчидан: "Рисола-и Нур Қуръоннинг жуда қувватли, ақиқий бир тафсиридир" такрор ила деганимиздан, баъзи диққатсизлар тўлиқ маъносини билолмаганларидан бир ақиқатни баён этишга бир эслатма олдим. У ақиқат шудир:
Тафсир икки қисмдир:
Бириси: Маълум тафсирлардирки, Қуръоннинг иборасини ва калима ва жумлаларининг маъноларини баён ва изо ва исбот этадилар.
Иккинчи қисм тафсир эса: Қуръоннинг иймоний бўлган ақиқатларини қувватли ужжатлар ила баён ва исбот ва изо этмоқдир. Бу қисмнинг жуда кўп аамияти бор. Зоир маълум тафсирлар бу қисмни баъзан мужмал бир тарзда жойлаштирадилар. Фақат Рисола-и Нур тўғридан-тўғрига бу иккинчи қисмни асос тутган, ўхшовсиз бир тарзда муаннид файласуфларни сустирган бир маънавий тафсирдир.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
А амиятли бир тарафдан аамиятли ва маънодор бир савол сўралган. Мендан сўрадиларки: "Сизнинг жамият бўлмаганингизни уч макама у жиатда бароат бериши ила ва йигирма санадан бери тарассуд ва назорат этган олти вилоятнинг у нуқтадан илишмасликлари ила тааққуқ этгани олда, Нурчиларда шундай ориқо бир алоқа борки, еч бир жамиятда, еч бир комитетда йўқдир. Бу мушкулни ал этишингизни истаймиз" дедилар.
Мен ам жавобан дедимки: Ҳа, Нурчилар жамият-мамият, хусусан сиёсий ва дунёвий ва манфий ва шахсий ва жамоатий манфаат учун ташкил этилган жамият ва комитет эмаслар ва бўлолмаслар. Фақат бу ватаннинг эски қарамонлари камоли севинч ила шаидлик мартабасини қозонмоқ учун руларини фидо этган миллионлаб Ислом фидоийларининг авлодлари, ўғиллари ва қизлари у фидоийлик томиридан мерос олганларки, бу ориқо алоқани кўрсатиб, Денгизли Макамасида бу ожиз бечора қардошларига бу келган жумлани улар исобига дедиртирдилар:
"Миллионлаб қа рамон бошлар фидо бўлган бир ақиқатга бошимиз ам фидо бўлсин" дея улар номига айтган, макамани айрат ва тақдир ила жим қилган. Демак, Нурчиларда ақиқий, холис, ёлғиз ризо-и Илоий учун ва мусбат ва ухровий фидоийлар борки, масон ва комунист ва фасод ва зиндиқо ва илод ва Тошноқ каби дашатли комитетлар у Нурчиларга чора тополмасдан укуматни, адлияни алдатиб эластик қонунлар ила уларни синдирмоқ ва тарқатмоқ истайдилар. Иншаалло бир чалкашлик этолмаслар. Балки Нурнинг ва иймоннинг фидоийларини кўпайтиришга сабабият берадилар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Кечаги саволга ўхшаш қирқ сана аввал бўлган бир савол ва жавобни сизга икоя этаман. У эски замонда Эски Саиднинг талабалари устозлари ила шиддатли алоқалари фидоийлик даражасига келганидан, Ван, Битлис тарафида Армани комитети, Тошноқ фидоийлари кўп фаолиятда бўлиши ила Эски Саид уларга қарши турар эди, бир даража сустирар эди. Ўз талабаларига маузер милтиқлари топиб мадрасаси бир вақт аскар қароргои каби қуроллар китоблар билан баробар бўлгани вақт, бир фирқа қўмондони келди, кўрди деди: "Бу мадраса эмас, қароргодир". Битлис одисаси муносабати ила шубага тушди, амр этди: "Унинг қуролларини олинглар". Биздан қўлларига ўтган ўн беш маузеримизни олдилар. Бир-икки ой сўнгра Жаон Уруши бошланди. Мен милтиқларимни қайтариб олдим. Нима бўлганда ам...
Бу оллар муносабати ила мендан сўрадиларки: "Дашатли фидоийлари бўлган Армани комитети сиздан қўрқадиларки, сиз Ванда Эрек Тоғига чиққанингиз замон фидоийлар сиздан чекиниб тарқаладилар, бошқа ерга кетадилар. Ажабо, сизда не қувват борки бундай бўлмоқда?"
Мен ам жавобан дер эдим: "Модомики фоний дунё аёти, кичкина ва манфий миллатчиликнинг вақтинчалик манфаати ва саломати учун бу ориқо фидокорликни қилган Армани фидоийлари қаршимизда кўринарлар. Албатта, боқий аётга ва жуда буюк Ислом қудсий миллатининг мусбат манфаатлари учун аракат қилган ва "Ажал бирдир" эътиқод этган талабалар у фидоийлардан {(Ҳошия) Қардошларим номига ожизона дейманки: Керак бўлса, иншаалло кўп олдин ўтамиз. Бизлар динда бўлгани каби, қарамонликда ам аждодларимизнинг ворислари бўлганимизни кўрсатамиз.} орқа қолмаслар. Керак бўлса у қатъий ажалини ва зоирий бир неча сана мавум умрини миллионлаб сана бир умрга ва миллиардлаб диндошларнинг саломатига ва манфаатига ўйламасдан, фахрланиб фидо этарлар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ, вафодор ва шафқатли қардошларим!
Икки кундир ам бошимда, ам асабимда таъсирли бир шамоллаш оғриғи бор. Бундай олларда бир даража дўстлар билан кўришмоқдан тасалли ва унсият олишга этиёжим ичида ажиб тажрид ва ёлғизлик вашати мени сиқди. Бундай бир нави шикоят қалбга келди: "Нима учун бу азоб бўлаётир, хизматимизга фойдаси недир?"
Бирдан бу тонг қалбга эслатилдики: Сиз бу шиддатли имти онга кирмоқ ва чуқурдан-чуқур сизни неча марта "олтинми, мисми" дея синамоқ ва ар жиатда сизни инсофсизча тажриба этмоқ ва "Нафсларингизнинг иссалари ва дасисалари борми, йўқми?" уч-тўрт элаклар ила эланмоқ холисона, ёлғиз ақ ва ақиқат номига бўлган хизматингизга жуда кўп лузуми бордирки, қадари Илоий ва инояти Раббония изн этмоқда. Чунки бундай имтион майдонида қайсар ва баоначи инсофсиз муоризларнинг қаршисида кўрсатилишидан аркас англадики: Ҳеч бир ийла, еч бир аноният, еч бир ғараз, еч бир дунёвий, ухровий ва шахсий манфаат қўшилмасдан, батамом холис, ақ ва ақиқатдан келмоқда. Агар парда остида қолсайди, кўп маънолар берила олар эди. Ортиқ иймон али авоми эътимод этмасди. "Балки бизни алдатарлар" дер ва авас қисми ам васваса этар эди. Балки баъзи мақом соиблари каби ўзларини сотмоқ, ишонч қозонмоқ учун бундай қилмоқдалар дея ортиқ тўлиқ қаноат этмасдилар. Ҳозир имтиондан сўнгра, энг муаннид васвасали ам таслимга мажбур бўлмоқда. Заматингиз бир, қозончингиз мингдир иншаалло.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Биринчидан: Ибрат ва айратга сабаб икки асоратимда шахсимга қарши бир муомалани баён этмоқ эслатилди. Шундайки:
Россияда Кострамада тўқсон асир зобитларимиз ила баробар бир камерада эдик. Мен у зобитларимизга ора-сира дарс берар эдим. Бир кун Рус қўмондони келди, кўрди, деди: "Бу Курд кўнгиллилар полкининг қўмондони бўлиб кўп аскарларимизни кесган. Ҳозир ам бу ерда сиёсий дарс бермоқда. Мен ман этаман, дарс бермасин". Икки кун сўнгра келди, деди: "Модомики дарсингиз сиёсий эмас, балки динийдир, ахлоқийдир. Дарсингни давом айла", изн берди.
Иккинчи асоратимда: Бу қамоқда экан йигирма сана дарсларимни тинглаган ва мендан янада гўзал дарс берган бир хос қардошимнинг ва зарурий хизматимни кўрган хизматчиларимнинг менинг ёнимга келишлари адлия маъмури тарафидан ман этилди, токи мендан дарс олмасинлар. Ҳолбуки Нур Рисолалари бошқа дарсларга еч этиёж қолдирмайди ва еч бир дарсимиз қолмаган ва еч бир сиримиз яширин қолмаган. Нима бўлганда ам бу узун қиссани тугатишга бир ол сабаб бўлди.
Биринчи: Ҳаққимизда за мат раматга айланиши.
Иккинчи: Қадар адолати ичида ризо ва таслим севинчи.
Учинчи: Хусусий иноятнинг Нурчилар ақида хусусиятидаги севинч.
Тўртинчи: Ўткинчи бўлишидан заволида лаззат.
Бешинчи: А амиятли савоблар.
Олтинчи: Вазифа-и Ило ияга қўшилмаслик.
Еттинчи: Энг шиддатли ужумда энг оз машаққат ва кичик яралар.
Саккизинчи: Бошқа музибатзадаларга нисбатан кўп даража енгил.
Тўққизинчи: Нур ва иймон хизматида шиддатли имти ондан чиққан юксак эълонларнинг таъсирларидаги сурур.
Тўққиз адад маънавий севинчлар шундай таскин этувчи бир мал ам ва ширин бир дармондирки, таъриф этилмас, оғир аламларимизни таскин этади.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим!
Биринчидан: Ҳажни ман этган, замзамни тўкдирган, аққимизда ашаддий зулмга изн бериб аракат қилган ва Зулфиқор ва Сирожиннурнинг мусодарасига аамият бермаган ва бизни ғаразкорона, қонунсиз азоб берган маъмурларни мансабда юксалтириб уйимиздан чиққан мазлумона ол лисони ила баланд йиғлашимизни ва овозимизни эшитмаган бир мустабид укуматнинг замонида энг роат ер қамоқдир. Ёлғиз мумкин бўлса бошқа қамоққа ўтказилсак, батамом саломат бўлар.
Иккинчидан: Улар қандай мажбурият ила энг ма рам рисолаларни энг номарамларга ўқитдилар. Худди шунинг каби, мажбуран таъкидлаб бизни жамият қилишга мажбур этмоқдалар. Ҳолбуки жамият ва комитетчиликка еч этиёжимизни ис этмаётган эдик. Чунки иймон алининг иттиоди жамоатидаги Ислом ухуввати Нурчиларда жуда холисона, фидокорона инкишоф этгани каби ва эски аждодларимизнинг камоли ишқ ила руларини фидо этганлари бир ақиқатга Нур шогирдлари у миллионлаб қарамон аждодларидан меърос олганлари қувватли бир фидоийлик ила у ақиқатга боғланишлари, озирга қадар расмий ёки сиёсий, яширин ва ошкора жамиятлар ва комитетчиликка этиёж қолдирмаётган эди. Демак, озир бир этиёж борки, қадари Илоий уларни бизга ужум эттирмоқда. Улар мавум бир жамият исноди ила зулм этарлар. Қадар эса, "нимага тўлиқ ихлос ила, тўлиқ бир тасонуд ила батамом бир избулло бўлмадингиз?" дея бизни уларнинг қўллари ила таъзирлади, адолат этди.
Саид Нурсий
Бу дафа ужум жуда кенг доирада.. Ҳукумат Раиси ва озир укумат режали, дашатли бир шуба ила бир ужум этди. Мен олган бир хабарга кўра ва кўп аломатлар ила яширин мунофиқларнинг ёлғон хабарлари ва дасисалари ила бизни халифалик комитети ила ва Нақший тариқатининг яширин жамияти ила тўлиқ алоқадор, балки пешдор кўрсатиб укуматни буюк бир хавотирга чорлаб, Нурнинг буюк мажмуаларининг Истанбулда жилдланиб Ислом оламига ёйилишини ва ғоят мақбулиятларини бир далил кўрсатиб, укуматни қўрқитиб, асадчи расмий домлаларни ва шубачи маъмурларни бизга қарши инсофсизча ўгирдилар. Тахминларича ар олда кўп нишонлар, аломатлар кўрилади, ам Эски Саид томири ила тааммул этмасдан атрофни чалкаштиради дея қаноатлари бор экан. Жаноби Ҳаққа адсиз шукр бўлсин, у мусибатни мингдан бирга туширди. Бутун қидирувларда еч бир жамият ва комитетлар ила бир алоқамизни тополмадилар. Йўқдирки, топсинлар. Шунинг учун прокурор бўтонлар ила, хато маъноларга мадори масъулият бўлмаган жузъий айбловларга мажбур бўлган. Модомики ақиқат будир, Нурлар ва биз юздан тўқсон тўққиз даража мусибатдан халос бўлдик. Ундай бўлса шикоят эмас, балки минглаб шукр этмоқ ила инояти Илоиянинг бу жилвасининг тамомини сабр, шукр, ёлвориш ила кутишимиз керак ва Нур дарслари ила бу мадрасанинг доимо чиққан ва кирган мутож ва муштоқларига тасалли бериб ёрдам беришимиз керак.
Саид Нурсий
Учинчи Мадраса-и Юсуфия бўлган Афён Қамоқхонасида Устоз Саид Нурсий Ал- ужжатуз-заро отли бир рисола таълиф этди. Тавид, Рисолати Амадия (С.А.В.) ва Фотианинг тафсири ақида бўлган бу жуда қийматдор рисола қамоқда бўлган Нур Талабалари ва мабуслар учун илмий ва иймоний дарсларни ичига олган бўлишидан қамоқда хайрли ва нурли бир машғулият бўлди. Макама қароридан сўнгра Устоз ила баробар қамоқда бўлган талабалар ёзган бир тақризни айнан пастга киргизмоқдамиз.
Ҳар аср бошида адисча келиши хушхабар этилган диннинг юксак ходимлари дин ишларида мубтадиъ эмас, муттабиъдирлар. Яъни, ўзларидан ва янгидан бир нарса ўртага чиқармаслар, янги укмлар келтирмаслар. Асослар ва диннинг укмларига ва суннати Муаммадияга (С.А.В.) арфиян иттибо йўли ила динни тўғрилаб ва қувватлантириб ва диннинг ақиқат ва аслиятини изор ва унга аралаштирилмоқ истанилган уйдурмаларни ўртадан олиб ташлаб ва бекор қилиб ва динга бўлган тажовузларни рад ва имо ва Раббоний амрларни ерлаштирмоқ ва Алло укмларининг шарофат ва улвиятини изор ва эълон этарлар. Фақат асос олатни бузмасдан ва асл руни ранжида этмасдан янги изо тарзлари ила замоннинг фамига уйғун янги ишонтириш усуллари ила ва янги тавжиот ва тафсилот ила вазифани ўрнига келтирадилар.
Бу Раббоний маъмурлар ишлари ила ва амаллари ила ам маъмуриятларининг тасдиқчиси бўларлар. Салобати иймонияларининг ва ихлосларининг ойнадорлигини шахсан қиларлар. Мартаба-и иймонларини феълан изор этарлар. Ва ахлоқи Муаммадиянинг (С.А.В.) тўлиқ бажарувчиси ва мишвари Амадиянинг (С.А.В.) ва гўзал иля-и Набавиянинг (С.А.В.) ақиқий либоси бўлганликларини кўрсатарлар. Хулоса: Амал ва ахлоқ жиатидан ва суннати Набавияга (С.А.В.) иттибо ва боғлиқлик жиатидан уммати Муаммадга (С.А.В.) тўлиқ бир усни мисол бўларлар ва намуна-и иқтидо ташкил этарлар. Буларнинг Китобуллонинг тафсири ва диний укмларнинг изои ва замоннинг фамига ва илм мартабасига кўра йўналтириш тарзи мавзусида ёзган асарлари ўз нафслари ва юксак қобилиятларининг махсули эмасдир, ўз зако ва ирфонларининг натижаси эмасдир. Булар тўғридан-тўғрига ваий манбаи бўлган Зоти Поки Рисолатнинг (С.А.В.) маънавий илом ва талқинларидир. Жалжалутия ва Маснави-и Шариф ва Футу-ул Ғайб ва ўхшаш асарлар аммаси бу навдандир. Бу буюк асарларга у буюк зотлар фақат таржимон укмидадирлар. Бу муқаддас зотларнинг у қийматли асарларнинг танзимида ва баён тарзида бир иссалари бордир, яъни бу буюк зотлар у маънонинг мазари, ойнаси ва акси укмидадирлар.
Рисола-и Нур ва Таржимонига Келсак: Бу шони юксак асарда озирга қадар ўхшашига учралмаган бир улвий файз ва бир сўнгсиз мукаммаллик мавжуд бўлганидан ва еч бир асар ноил бўлмаган бир шаклда машъала-и Илоия ва шамси идоят ва наййири саодат бўлган Ҳазрати Қуръоннинг файзларига ворис бўлгани машуд бўлганидан, унинг асоси нури мази Қуръон бўлгани ва авлиёуллонинг асарларидан зиёда файзи анвори Муаммадияни (С.А.В.) ташигани ва Зоти Поки Рисолатнинг ундаги исса ва алоқаси ва тасарруфи қудсийси авлиёуллонинг асарларидан зиёда бўлгани ва унинг мазари ва таржимони бўлган маънавий зотнинг мазарияти ва камолоти эса у нисбатда олий ва ўхшовсиз бўлгани Қуёш каби ошкора бир ақиқатдир.
Ҳа, у зот али болалик олида экан ва еч тасил кўрмасдан вазиятни қутқармоқ учун уч ойлик бир тасил муддати ичида улуми аввалин ва охиринга ва ладунният ва ақоиқи ашёга ва асрори коинотга ва икмати Илоияга ворис қилингандирки, озирга қадар бундай юксак мазариятга еч ким ноил бўлмагандир. Бу ориқо-и илмиянинг тенги асло ўтмагандир. Ҳеч шуба этилолмаски, Таржимони Нур бу оли ила бошдан охиригача мужассам иффат ва ориқо шижоат ва мутлақ истиғно ташкил этган ориқулода ахлоқий матонати ила шахсан бир мўъжиза-и фитратдир ва жисмлашган бир иноятдир ва бир мутлақ мавибадир.
У ориқолар соиби бўлган зот али балоғат ёшига етмасдан бир тенгсиз аллома олида бутун илм дунёсига бас келган, мунозара этган илм арбобларини илзом ва исқот этган, ар қаерда бўлса бўлсин, ўртага чиққан бутун саволларга мутлақ бир тўғрилик ва асло иккиланмасдан жавоб берган, ўн тўрт ёшидан эътиборан устозлик рутбасини ташиган ва доимо атрофига файзи илм ва нури икмат сочган, изоларидаги нозиклик ва чуқурлик ва баёнларидаги улвият ва матонат ва тафсирларидаги чуқур фаросат ва басират ва нури икмат ирфон арбобини айрон қолдирган ва аққи ила "Бадиуззамон" буюк унвонини бахш эттиргандир. Олий мазиятлари ва илмий фазилатлари ила ам дини Муаммадийнинг (С.А.В.) нашрида ва исботида тўлиқ бир мукаммаллик олида кўринган бундай бир зот албатта Саййид-ул Анбиё Ҳазратларининг (С.А.В.) энг юксак илтифотига мазар ва энг олий имоя ва имматига ноилдир. Ва шубасиз у Набиййи Ақдаснинг (С.А.В.) амру фармони ила юрган ва тасарруфи ила аракат этган ва унинг нурлари ва ақиқатларига ворис ва ойна бўлган бир зоти карим-ус сифатдир.
Анвори Му аммадияни (С.А.В.) ва маорифи Амадияни (С.А.В.) ва фуюзоти шамъи Илоийни энг порлоқ бир шаклда порлатиши ва Қуръоний ва адисий бўлган ишора-и риёзиянинг ўзида якун топиб тўпланиши ва хитоботи Набавияни (С.А.В.) ифода этган оёти жалиланинг риёзий баёнларининг ўз устида тўпланиши далолатлари ила у зот хизмати иймония нуқтасида рисолатнинг бир порлоқ ойнаси ва шажара-и рисолатнинг бир сўнг мева-и мунаввари ва лисони рисолатнинг ворис бўлиш нуқтасида сўнг даани ақиқати ва шамси Илоийнинг хизмати иймония жиатида бир сўнг омили зисаодати бўлганига шуба йўқдир.
Учинчи Мадраса-и Юсуфиянинг Ал- ужжатуз-заро ва Зуратун-нур бўлган биргина дарсини тинглаган Нур Шогирдлари номига
А мад Файзи, Амад Назиф, Салоиддин, Зубайр, Жайлон, Сунгур, Табанжали
Менинг иссамни аддимдан юз даража зиёда беришлари ила баробар, бу имзо соибларининг хотирларини синдиришга жасорат этолмадим. Сукут этиб у мадни Рисола-и Нур шогирдларининг маънавий шахси номига қабул этдим.
Саид Нурсий
Саккизинчи Қисм
Устоз Саид Нурсий Афён Қамоқхонасидан 1949 да бир сентябрь тонги бўшатилди. Икки комисар орасида арава ила бир уйга келди. Ёнида хизматига қараган талабалари ам бор эди. Устознинг Афён қамоғидан сўнграки аётида ва хизмати Нуриясида шу суратда бир инкишоф кўринар. Бу тарихга қадар Устоз уйида кечалари еч кишини сақламас эди. Оқшомдан то қушлик вақтига қадар эшиги қулф қолар эди. Афён қамоғидан сўнгра эса содиқ талабаларидан баъзилари хусусий хизматида қолди. Устознинг хонаси доимо алоида эди. Фақат бир хизмат бўлган вақт ёнига келиб бўларди.
Афён қамоғидан сўнгра Устоз, ўз таъбирича, бир нави Учинчи Саид
{(Ҳошия) Азиз, сидидқ қардошларим! Икки-уч мартадир а амиятли бир руий олат менга илишмоқда. Айнан ўттиз сана аввал Истанбулда мени Юша Тоғига чиқариб, Истанбулнинг, Дор-ул Ҳикматнинг жозибадор ижтимоий аётини ташлаттириб, атто Истанбулда бўлган Нурнинг биринчи шогирди ва қарамони бўлган марум Абдуррамонни ам зарурий хизматимни қилмоқ учун ам ёнимга олишга изн бермаган ва Янги Саид моиятини кўрсатган ажиб руий инқилобнинг бир мисли, озир муқаддималари менда бошлаган. Учинчи бир Саид ва бутун-бутун тарки дунё бўлиб зуурига бир ишора тамин этмоқдаман. Демак, Нурлар ва қарамон шогирдлари менинг вазифаларимни қиладилар, ортиқ еч этиёж қолмаган. Зотан Нурнинг ар бир жомеъ жузи ва тебранмаган холис шогирдларининг ар бириси мендан янада мукаммал дарс берар.
Саид Нурсий}
бўлиб кўринар эди. Чунки бундан сўнгра хизмати Нурия бошқа босқичларда тазо ур этар эди. Куллий бир инкишоф бўларди. Устознинг хизматига югурган ва Нур хизмати учун ёнига келганлар айниқса мактабда ўқувчи ёшлардан эди. Рамати Илоия Афён қамоқ мусибатини кўп жиатлар ила раматга айлантирган эди.
Бир ра матнинг жиати шу эди: Макама кунларида мухталиф вилоят ва туманлардан келган Нур талабалари бир-бири ила танишиб, ам Устоз, ам Рисола-и Нур, ам хизмати Нурия хусусида маълумот соиби бўларлар. Ва ухровий ва иймоний бўлган ва ризо-и Илоий йўлидаги Нурдан узилиб келган самимий бир ухувват ила бир маънавий қувват қўлга киритилар эди. Макама кунлари Устоз ва талабаларининг қарамонлар жамоати бўлиб саф олида макамага келишлари мўъминларнинг қалбларида Алло учун сўнгсиз бир муаббат ва яқинликка васила бўлар эди. Бу макамалар иймон ва Ислом даъвосига хизмат учун ташвиққа сабаб укмига ўтар эди. Дин душманларининг аксига бўлиб бу мусибат Рисола-и Нур хизмати иймониясини бажарадиган ва унинг ила ғоя-и аёт қиладиган фидокорларни, қарамонларни натижа берди. Янги ва мунаввар Нур Талабалари майдонга чиқдилар. Қамоқдан бўшалгандан сўнгра Устознинг уйининг эшиги қаршисида бир-икки полиция доимий навбат кутар ва ёнига еч кимни қўймасдилар. Зотан қамоқ муддати давомида халққа дашат берадиган шаклда ёлғон-янглиш ташвиқотлар ила Бадиуззамоннинг имо этилажаги каби хабарлар атрофга ёйдирилган эди.
Устоз Афёнда икки ой қадар қолгандан сўнгра Амиртоғга келди. Амиртоғда бир қанча Рисола-и Нур талабалари бор эди. У ердаги хизмати Нурияни бу талабалар адо этдилар.
Испартада нусха кўчириш ускунаси ила Нур Мажмуаларининг нашрига давом этилар эди. Устоз яна одатий жи ат ила тасиот ила машғул эди. Ёлғиз қамоқдан сўнгра хизмати Нурия бир нечта қисмга бўлинган эди. Ёлғиз кўпайтириш ила ва қўл ёзуви ила нашрга махсус бўлмаган эди. Бу замонлардаги хизмат олатлари шу сурат ила ифода қилиниши мумкин:
1- Мухталиф вилоят, туман ва қишлоқлардаги Нур Талабалари бўлган му итларида Нурларни ўқимоқ, ёзмоқ, ўқитмоқ ва нашрига аракат қилмоқ..
2- Испарта ва Инаболуда нусха кўчириш ускунаси ила Нур Рисолаларининг мажмуалар олида кўпайтирилиши ва атрофга нашри..
3- Анқара ва Истанбулда мухталиф халқ табақалари орасида, хусусан университет ва бошқа мактаб талабалари, ёшлар, маъмурлар ва хонимлар орасида Нурларнинг ёйилиши, ўқилиши, Рисола-и Нур даъвосига кўпларнинг яқин маънавий алоқалари. Булардан холис фидокорлар ва иймон ходимларининг чиқиши. Иймон нурининг бу икки катта марказда арорат ила инкишофи..
4- Китобларнинг қайтарилиши ва янгидан баъзи ерларда Нурларга ва талабаларига илишмоқ, демакки расмий мақомлар ила муносабат. Рисола-и Нурнинг ватан ва миллатнинг, келажак наслнинг саодатига василаси жи атининг эшиттирилиши.. исбот этилиши.. янги Турк Ҳукуматининг Қуръоннинг бу янги ва акмал Нурига тақдир ила боқиши. Энг замонавий нашр воситаси ила ам Анадолуга, ам Ислом Оламига ва инсониятга эшиттирилишининг таъмини..
5- Шарқ Вилоятларида Рисола-и Нурнинг интишори..
Хуллас, Саид Нурсий Афён Қамоғидан бўшатилиб Амиртоғга келгани замон, назаридаги хизмат олатлари бу суратда эди ва укумат маркази ила ам хизмат эътибори ила алоқадор эди. Бу замонга қадар Нур хизмати фақат рисолаларнинг ёзилиб кўпайтирилишига махсус эди. Устоз Барладан бери доимо хос талабалари ила, Нурларнинг нашрига аракат қилганлар ила кўришган, уларни хизматлари туфайли табрик ва жасоратлантирган эди. Бу тарихдан сўнгра мактаблилар ва маъмурлар Нурларга мутаважжи бўлдилар. Нур хизматини аётларининг ғояси деб билган ва бу хизмат ила ватан, миллат ва Исломиятга энг буюк фойдани таъмин этган талабалар майдонга чиқиб хизматни бошладилар.
Афён Ма камасининг Рисола-и Нурни мусодара қарорини Темйиз Макамаси асосдан бузди. Бекор қилиш қарорида илгари сурган сабаблардан бириси: Қарорномада айб унсури кўрсатилган рисолаларнинг Денгизли Оғир Жазо Макамасида бароат этган асарлардан бўлиб бўлмаганининг зикр этилмагани, шоят бароат этиб қайтариб берилган асарлардан бўлса, қарорнинг хато бўлиши; ам Темйизнинг тасдиғидан ўтиб қазия-и мукама олига келган бир даъвонинг янгидан тахти муокамага олинишининг қонунга ноуйғун бўлганидир.
Темйизнинг бекор қилиш қароридан сўнгра Афёнда такрор суд бошланди. Бу шаклда ма кама давом этаркан, окимиятни қўлга олган Демократ Партияси Ҳукумати умумий амнистия эълон этди. Афён Макамаси ам амнистия қонунининг қамров доирасига киргани учун иш ёпилди.
Афён одисаси бошланмасдан аввал Диёнат Ишлари Раиси Амад Ҳамди Саид Нурсийдан икки тўплам Рисола-и Нур асарларини бир тўпламини Диёнат Ишлари Кутубхонасига қўймоқ, бир тўпламини эса ўзига олиб қўйиш учун истаган эди. Фақат қамоқ одисаси чиқди, юборилмади. Устоз қамоқдан сўнгра Амиртоғга келган вақти, аввалча \озирланган икки тўпламни тас\и\ этиб А\мад Ҳамдийга юборди ва пастдаги мактубни ўзига ёзди:
Му тарам Амад Ҳамди Жаноблари!
Бир ру ий одисамни сизга баён этмоқдаман:
Кўп замон аввал зотингиз ва сизнинг маслагингиздаги домлаларнинг, заруратга биноан, рухсатга тобе ва азимати шаръияни ташлаган фикрларига менинг фикрларим мувофиқ келмас эди. Мен ам уларга, ам сенга иддат этардим. "Нима учун азиматни тарк этиб рухсатга тобе бўлмоқдалар?" дея Рисола-и Нурни тўғридан тўғрига сизларга юбормас эдим. Фақат уч-тўрт сана аввал қалбимга сизга танқидкорона бир таассуф келди. Бирдан эслатилдики: "Бу сенинг эски мадраса биродарларинг бўлган бошда Амад Ҳамди каби зотлар дашатли ва шиддатли бир тахриботга қарши "Аванушшар" дастури ила, бир қисм илмий вазифани муқаддасотнинг муофазасига сарф этиб таликани тўртдан бирга тушуришлари уларнинг мажбурият ила баъзи рухсатларига ва нуқсонларига иншаалло каффорат бўлар" дея қалбимга шиддат ила эслатилди. Мен ам сизларни ва сиз кабиларни у вақтдан бери яна эски мадраса қардошларим ва дарс биродарларим дея ақиқий ухувват назари ила боқишни бошладим. Шунинг учун менинг бу шиддатли заарланиш хасталигим вафотим ила натижаланиши тушунчаси ила, Нурларга менинг бадалимга ақиқий соиб ва омий ва муофиз бўлишингизни ўйлаб ва уч сана аввал сизнинг қаттиқ илтимос ила бир тўплам Рисола-и Нурни исташингизга биноан бермоқ ният қилгандим. Ҳозир, ам мукаммал эмас, ам тамоми эмас, Нур шогирдларидан уч зотнинг ўн беш сана аввал ёзган бир тўпламни сиз учун, шиддатли хасталигим ичида бир даража таси этдим. Бу уч зотнинг қаламининг менинг ёнимда ўн тўплам қадар қиймати бор. Сендан бошқа бу тўпламни еч кимга бермас эдим. Бунга муқобил унинг маънавий нархи уч нарсадир.
Биринчиси: Сиз мумкин бўлгани қадар Диёнат Раёсатининг шўъбаларига, мумкин бўлса эски арф, бўлмаса янги арф ила ва хос дўстларимдан тасига ёрдам учун бириси бошда бўлмоқ шарти ила мамлакатдаги Диёнат Раёсатининг шўъбаларига йигирма-ўттиз дона кўпайтириб юбормоқдир. Чунки хорижий динсизлик жараёнига қарши бундай асарларни нашр этмоқ Диёнат Раёсатининг вазифасидир.
Иккинчиси: Модомики Нур Рисолалари мадраса молидир. Сиз ам мадрасаларнинг ам асоси, ам бошлиқлари, ам шогирдларисиз. Улар сизнинг ақиқий молингиздир.
Учинчиси: Тавофуқли Қуръонимиз, мумкин бўлса, фотосурат нашри ила чоп этилсинки, тавофуқдаги иъжоз ёғдулари кўринсин.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларим
Биринчидан: Ҳам сизнинг, ам бу мамлакатнинг, ам Ислом Оламининг муим байрамларининг муқаддимаси ва бу мамлакатда Исломийлик аломатлари порлашишининг бир хушхабари бўлган Азони Муаммадийнинг мукаммал бир роатлик ила ўн минглаб минораларда ўқилишини табрик этамиз. Ва саксондан ортиқ сана бир ибодат умрини қозонтирган Рамазони шарифдаги ибодат ва дуоларингизнинг мақбулиятига омин деб, рамати Илоиядан ар бир кеча-и Рамазон бир Лайла-и Қадр укмида сизларга савоб қозонтиришини ниёз этамиз. Бу Рамазонда шиддатли заифлик ва хасталигимдан тўлиқ ишлай олмаганимдан, сизлардан маънавий ёрдам умид қиламан.
Саид Нурсий
Ислом Олами Марказларидаги Муборак Мусулмон Қардошларга
Сизларни бутун ру у жонимиз ила табрик этамиз. Асарлари ила фуули уламонинг ва фуули муфассириннинг энг юксаги бўлган Бадиуззамон Ҳазратларига қийматдор ва муборак бир мужоид олим тарафидан ёзилган бир табрикни тақдим этгандик.
Бадиуззамон Ҳазратларининг бизларга ёзган жавобий мактубларида, у қийматдор, беназир Устоз Бадиуззамон Ҳазратлари сизларни минглаб табрик этган ва Анадолуда Қуръон ва иймон қа рамонларининг халафлари бўлган Нурчилар ила Арабистондаги ақиқати Қуръонияга мутаважжи мусулмонларни икки қардош бўлиб избул Қуръоннинг доираси ичида кўп сафлардан икки мувофиқ ва баробар саф ташкил этганларини хушхабар берган. Ва у мўъмин қардошларимизнинг Рисола-и Нур ила жиддий алоқалари ила баробар, бир қисмини Арабчага таржима этиб нашр этмоқ ниятларингиздан фавқулодда мамнун бўлганликларини ва муборак Ислом жамоатларининг Урфадаги Нур шогрдлари ила ва Нур парчалари ила амияткорона алоқадор бўлишини ёзишимизни бизларга амр этгандирлар.
Эй азиз ва зотдор қавми Арабнинг нуроний аъзолари! Тарихнинг чуқурликларига кўмилган ва мозийдан истиқболга отлаган аждодларимизга бу Ислом миллатини парчаламоқ учун бир минг тўрт юз санадан бери ужум этган кофир қўшинлари энг ниоят Биринчи Жаон Урушида ниятларига муваффақ бўлдилар. Турк ва Араб икки ақиқий Мусулмон қардошнинг минг саналик тебранмаган муаббатларини жуда кўп дасисалар ила, ёлғонлар ила сўндирдилар. Мусулмонларнинг ва нави башарнинг мадори фахри ва бутун мавжудотнинг сабаби хилқати ва бутун Илоий Файзларнинг мазари у олий Пайғамбарнинг Равза-и Мутаарасига юзлар сурмоқ учун жуда буюк бир иштиёқни қалбларида яшатганларига тааммул этолмадилар. У олий Пайғамбари зишоннинг кичкина бир илтифотига мазар бўлмоқ учун руларига боришга қадар ар нарсаларини фидо этганларини азм этолмадилар. Бир минг тўрт юз санадан бери заминнинг юзида, замоннинг саифалари устида ва шаидларнинг ва ғозийларнинг оқ қилич қаламлари ила қизил сиёлари ила ёзиб тарихга омонат қолдирганлари мадори ифтихорлари муташам ёзувларини Мусулмонларга унуттирмоқ истадилар. Бу азм ила юрган у аямайдиган душманлар жуда аянчли исканжалар остида эзганлари Турк ва Араб бу икки қардошни, яна бир бор иттиод этмаслик учун энг мудиш келишувларнинг занжирлари ила боғладилар. Пўлат занжирлар остида саналар давомида инграттирдилар. Ҳар турли ёмонликни Мусулмонликка ижро этдилар.
Ҳай от! Инояти Илоиянинг такрор ёр бўлишини Рисола-и Нур каби жуда буюк ва жуда ориқо бир тафсири Қуръон ила ва унинг олий муаллифи Бадиуззамон ила Мусулмонликнинг буюк зафарини билолмадилар ва кўрормадилар. У асарларки, вадонияти Илоия ила Рисолати Муаммадияни (С.А.В.) ва ақиқати ашрияни шу қадар қувватли ва ақиқатли буронлар ила шу қадар порлоқ бир суратда исбот этадики, озирга қадар еч бир файласуф, еч бир олим қаршисига чиқиб эътироз этолмаган.
Биз Турклар саййидлари касрат ила ичида бўлган ва зотдор қавми Араб бўлган сизларга ва сизнинг аждодларингиз бўлган Са оба-и Гузинга Алло номига, Пайғамбари зишон исобига сўнгсиз бир севги ва ниоясиз бир урмат доимо қалбимизда, руимизда бор ва яшатмоқдамиз. У олий Пайғамбари зишон учун ва Унинг олий дини учун бошда руимиз ва ар нарсамизни фидога озирмиз.
Жаноби Ҳақнинг лутфу карамидан буюк бир умид ила ёлвориб истаймизки, севгили Устозимиз Бадиуззамон Ҳазратлари берган башорат хабарлари ила, Турк ва Араб икки ақиқий қардош миллат иншаалло яқин бир келажакда иттиод этажак. Ва у иттиод соясида у мудиш душманларнинг Мусулмонлар ичига сочган фасод тухумлари ўз юзларига отилажак. Ва занжирлар остида инграган тўрт юз миллион мусулмонлар янгидан Исломият муқаддас аёти ила нави башарнинг бошига ўтиб,умумий сул ва узурни таъмин этажак, иншаалло.
Рисола-и Нурнинг ожиз бир шогирди
ХУСРАВ
Рисола-и Нурнинг Ватанга, Миллатга ва Исломиятга буюк хизматини қабул ва тақдир этган Бош Вазир Аднан Мендересга Устознинг ёзган бир мактуби.
Мен жуда хаста бўлганим ва сиёсат ила алоқасиз бўлганим олда, Аднан Мендерес каби бир Ислом қарамони ила бир субат этмоқ истардим. Ҳол ва вазиятим кўришишга изн бермагани учун, у сурий гаплашмоқ ўрнига бу мактуб менинг бадалимга гаплашсин дея ёздим.
Ғоят қисқа бир нечта асосни Исломиятнинг бир қа рамони бўлган Аднан Мендерес каби диндорларга баён этмоқдаман.
Бу та ликага қарши ягона чора: Исломият ухувватини ва асос Исломият миллатчилигини у қувватнинг пойдевори қилиб, маъсумларни имоя учун, қотилларнинг жиноятларини ўзларига махсус қолдирмоқ лозимдир.
Ҳам амниятнинг ва осойишнинг пойдевори яна бу асос қонунидан келади. Масалан: Бир хонада ёки бир кемада бир маъсум ила ўн қотил бўлса, ақиқий адолат ила ва амният ва осойиш асосий дастури ила у маъсумни қутқариб таликага отмаслик учун, кемага ва хонага илишмаслик лозим, маъсум чиққунга қадар.
Хуллас, бу Қуръоннинг асос қонуни укмича, осойиш ва доилий амниятга илишмоқ, ўн қотил юзидан тўқсон маъсумни таликага отмоқ ғазаби Илоийнинг жалбига васила бўлар. Модомики Жаноби Ҳақ бу таликали замонда бир қисм ақиқий диндорларнинг бошга ўтишига йўл очган, Қуръони Ҳакимнинг бу асос қонунини ўзларига бир таянч нуқтаси ва уларга ғаразкорлик этганларга қарши қалқон қилмоқ лозим келганини замон эслатмоқда.
Исломиятнинг иккинчи бир асос қонуни шу Ҳадиси Шарифдир:
ақиқати ила маъмурият бир хизматкорликдир. Бир окимият ва менлик учун тааккум воситаси эмас. Бу замонда Ислом тарбиясининг нуқсонияти ила ва убудиятнинг заифлиги ила менлик, аноният қувват топган. Маъмуриятни хизматкорликдан чиқариб, бир окимият ва мустабидона бир тааккум ва мутакаббирона бир мартаба тарзига келтирганидан, таоратсиз, қибласиз намоз қилмоқ каби, адолат бўлмас, асоси ила ам бузилар. Ва бандаларнинг уқуқи ам зиру забар бўлар. Бандаларнинг уқуқи уқуқулло укмига ўтолмайдики, ақ бўла олсин. Балки нафсоний ақсизликларга васила бўлар.
Ҳозир Аднан Мендерес каби Исломиятнинг ва диннинг ижобларини ўрнига келтирамиз дея ва мазкур икки асос қонунга қарши мухолифлик қилиб тўлиқ зиддига бўлиб икки да шатли жараён ғоят катта рушват ила халқларни алдатмоқ ва ажнабийларнинг мудоаласига йўл очмоқ вазиятида ужум этмоқ этимоли қувватлидир.
Бириси: Биринчи Асос Қонунига мухолиф бўлиб, бир қотил юзидан қирқ маъсумни ўлдирган, бир қишлоқни ам ёққан. Бу даражада бир истибдоди мутлақ ар нафснинг завқига ўтадиган маъмуриятга бир окимият суратида рушват бериб, диндор урриятпарварларга ужум этилмоқда.
Иккинчи Ҳужумда: Исломият муқаддас миллатчилигини ташлаб, аввалгиси каби, бир қотил юзидан юз маъсумнинг аққини оёқ ости қила олган, зоиран бир миллатчилик ва ақиқатда ирқчилик томири ила, ам урриятпарвар, диндор Демократларга, ам бутун бу ватандаги юздан етмиши бошқа унсурлардан бўлганларга, ам укуматга қарши, ам бечора Туркларга қарши, ам Демократ таъқиб этган сиёсатга қарши аракат қилиб ва бебош ва анониятли нафсларга ғоят завқли бир рушват бўлиб, бир ирқчилик қардошлиги бермоқда. У завқли қардошликнинг ичида у завқли фойдадан минг марта янада зиёда ақиқий қардошларни душманликка ўгирмоқ каби ажиб таликани у сархушлиги ила ис этолмайди. Масалан: Исломият миллатчилиги ила тўрт юз миллион ақиқий қардошнинг ар кун
умумий дуоси ила маънавий ёрдам кўрмоқ ўрнига, ирқчилик тўрт юз миллион муборак қардошларни, тўрт юз бебошга ва эътиборсизга ёлғиз дунёвий ва жуда жузъий бир манфаати учун тарк эттиради. Бу та лика ам бу ватанга, ам укуматга, амда диндор Демократларга ва Туркларга буюк бир таликадир ва ундай қилганлар ам ақиқий Турк эмаслардир. Зотдор Турклар бундай хатодан чекинарлар. Бу икки тоифа ар нарсадан истифодага уриниб, диндор Демократларни йиқитишга уринганлари ва уринтирганлари майдондаги асарлар ила тааққуқ этмоқда. Бу ажиб тахриботга ва бу икки қувватли муоризларга қарши, қирқ саоба ила дунёнинг қирқ давлатига қарши муораза майдонига чиққан ва ғалаба этган ва бир минг тўрт юз сана мобайнида ва ар асрда уч юз, тўрт юз миллион шогирди бўлган ақиқати Қуръониянинг тебранмас қувватига таянмоқ ва унинг ичидаги дунёвий ва ухровий абадий саодатнинг завқларига у жозибадор ақиқат ила баробар таянч нуқтаси қилмоқ, у мазкур муоризларига ва ам доил ва хориждаги душманларингизга қарши энг лозим ва алзам ва зарурий бир ягона чорадир. Бўлмаса, у инсофсиз доилий ва хорижий душманларингиз, сизнинг бир жиноятингизни минглаб қилиб ва эскиларнинг ам жиноятларини илова этиб, бошқаларнинг бошига юклаганлари каби, сизга ам юклаяжаклар. Ҳам сизга, ам ватанга, ам миллатга зарарини қоплаб бўлмайдиган бир талика бўлар. Жаноби Ҳақ сизларни Исломият томонидаги хизматларингизда муваффақ ва мазкур таликалардан муофаза айласин дея, мен ва Нурчи қардошларимиз қиладиганингиз хизматга ва мазкур ақиқатни қабул этишингизга муқобил дуо этишга қарор берамиз.
Ҳам озир бириси ам Рамазони Шарифга, ам Ислом шиорларига, ам бу диндор миллатга буюк бир жиноятни қилгани вақт мухолифларининг унинг у вазияти хушларига кетгани кўрилди. Ҳолбуки куфрга ризо куфр бўлгани каби, залолатга, фисққа, зулмга ризо ам фисқдир, зулмдир, залолатдир.
Бу ажиб олнинг сирини кўрдимки, ўзларини миллат назарида қилган жиноятларидан маъруз кўрсатмоқ томири ила, мухолифларини ўзларидан янада динсиз, янада қотил кўрмоқ ва кўрсатмоқ истайдилар.
Хуллас, бу тур да шатли ақсизликларнинг натижалари жуда таликали бўлгани каби, ижтимоий ахлоқни ам зиру забар этиб, бу ватан ва миллатга ва окимияти Исломияга буюк бир суиқасд укмидадир.
Яна ёзар эдим, фақат бу уч асос нуқтани озирча диндор урриятпарварларга баён этмоқ ила кифояланмоқдаман.
Саид Нурсий
Аднан Мендересга юборилмоқ нияти ила аввалча ёзилган ижтимоий аётимизга оид бир \ақиқатнинг изо\ини такрор тақдим этамиз.
Изо : Эскиларнинг кераксиз кайфий қонунлари ва суи истеъмоллари натижасида, балки да аракатга келтиришлари ила зуур этган Тижаний масаласини диндор Демократларга юкламаслик ва Ислом оламининг назарида Демократларни туширмасликнинг ягона чораси ўзимча бундай ўйлайман: Азони Муаммадийнинг (С.А.В.) нашри ила Демократлар ўн даража қувват топгани каби, Авлиё Софияни беш юз сана давом этган муқаддас вазиятига ўгирмоқ ва шу онда Исломда кўп гўзал таъсир қилган ва бу ватан аолисига Ислом оламининг гўзал таважжуини қозонтирган, йигирма саккиз сана макамаларнинг зарарли жиатини тополмаган ва беш макама ам бароатига қарор берган Рисола-и Нурнинг расман эркинлигини диндор Демократлар эълон этишлари ва бу ярага бир нави малам уришлари керак. У вақт Ислом оламининг таважжуини қозонганлари каби, бошқаларининг золимона қабоатлари уларга юкланмас фикридаман. Диндор Демократлар, хусусан Аднан Мендерес каби зотларнинг хотирлари учун, ўттиз беш санадан бери тарк этганим сиёсатга бир икки соат боқдим ва буни ёздим.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиқ қардошларимиз
Мактубингиздан Ислом қуёшининг бир зиёсини сезар каби бўлдик. Юзларча санадан бери инсонияга қарши, Исломият зарарига тажовузкор фикр нашр этган куфр а лининг тахрибларини таъмир учун ўртага отилган Рисола-и Нурнинг, сизларнинг мактубингиздан, ёшларнинг орасига ёйилганини сездик. Абадий аёт йўлининг ақпараст йўлчилари хаёлий бўш сўзларни тарк этиб, Рисола-и Нур ила куфр тухумларини эритажакдирлар. Нурнинг талабалари қалб ва иймон алининг ақиқий қардошларидирлар. Сиз қардошларимизнинг мактублари бизларга тезлик бермоқда ва беражак. Қуръоннинг тафсири бўлган Рисола-и Нур бизга залолатда қолишнинг ва куфр ила мужодала этмасликнинг бу замонда буюк амоқлик бўлганини билдиради. Комунистлик, анархистлик, масонлик қувват қозонган бир даврда энг муим бир вазифа Нурга хизмат этмоқ ва ризо-и Илоийни тасил учун уни истаганга бермоқдир. Бу энг бош ва энг аамиятли, энг қийматли ва муборак вазифамиздан бизни қайтармоқ истаган энг оғир ужумлар ам бизларнинг тезлигимизнинг орттиражакдир. Рисола-и Нур бизга ўргатмоқда ва исбот этмоқдаки: Бу дунё бир мусофирхонадир. Абадий аётни истаганлар мусофирхонадаги вазифаларига диққат кўрсатганлари нисбатда мамнун этиларлар. Демакки озир энг асосли вазифамиз ботқоқликдан қутулмоқ истаган дин алининг қоронғуликдан безган, озуқасиз қолган қалбларнинг ёрдамига югурмоқ, ўзимиздан бошлаб Нурнинг даллоллигини қилмоқдир. Айниқса ва айниқса шу ери жуда аамиятли ва жуда муимдирки, энг бошда ва энг аввал Рисола-и Нурни диққат ва тафаккур ила давомли бўлиб ўқимоқ ва у муаззам асар куллиётидаги Қуръон ва иймон ақиқатлари ила ўзимизни жиозламоқ ва бу асос ва шартлар ила у ориқо асар куллиётини бир он аввал тугатмоқдир. Хуллас, бу жуда буюк неъматга ноил бўлган ар ёш ва аркас бирга юз, минг қувватида ўзига, ватан ва миллатига фойдали бўлар. Ватан, миллат, ёшлар ва Ислом Олами миқёсида хизмат эта оладиган бир вазиятга кела олар. Бунинг учун бошда Ҳазрати Устозимиз Бадиуззамон ва унинг ақиқий ва ихлосли талабалари бўлишга лойиқ сизлардан дуо сўраймизки, Рисола-и Нурнинг мажмуаларини бир он аввал қўлга киритайлик, қидирайлик, топайлик, диққат, тафаккур ва ихлос ила ўқийлик. Қуръон ва иймон хизматига бу вазиятда югурайлик.
Рисола-и Нурнинг бу асрдаги мақбулиятига ишора этган далиллар ортиғи ила мавжуд бўлганига кўра инсоф со иби ар мўъмин қардошимиз унинг табиий бир ёрдамчисидир.
Ҳам модомики Рисола-и Нур бу асрга хос хусусиятлар ташийди. Ҳам модомики мингларча олимларнинг тақдирлари ила қаршиланмоқда. Ҳам модомики Қуръоннинг даллоллигини қилган қа рамон Устоз ўхшашига учралмайдиган бир мукаммалият ила, дуруст қадамлар ила, ақиқий дастурлар ила бутун аётини иймон ва Исломиятга вақф этган, дунёвий еч бир манфаат қидирмасдан ёлғиз Алло ризоси йўлида аракат қилгандир. Ҳам модомики бутун қуввати ила Нур талабалари ам иймон ва Исломиятга Али Суннат доирасида хизмат учун аётларини ам чекинмасдан бермоқда ва суфлий манфаат орқасида эмасдирлар ва модомики юз мингларча Нур талабалари бутун тазйиқ ва тадидларга қарамасдан бу ақиқатни феълан исбот этганлар. Ҳам ар талаба бугун жараён этган ботил фалсафанинг ақидаларига ақиқий, мантиқий жавоблар бермоқ тарзида етишганлар ва етиштирмоқдалар. Ҳам ар этиёжимизга Қуръон жавоб бермоқда, унда лозим бўлган ар ақиқат очиқ равишда бордир ва модомики Қуръон энг гўзал шаклда дарс берган Аллонинг адяси, бир нури ва раматидир.. Ундай бўлса, бу хазина-и раматни ва манба-и ақиқатни дарс берган ва ақиқий суратда ёшлар ва авом тушуна оладиган бир шаклда билдирган Рисола-и Нурни диққат ва тафаккур ила ва давомли равишда уйғун вақтларимизни бўш ўтказмасдан ўқимоқ ва ёзмоқ энг буюк ибодат ва завқ манбаидир. Ҳозирги замон ва истиқболнинг ва биз ёшларнинг жуда лазиз ва иштиёқ ила оладиган ғоят фойдали ва етарли бир дори ва бир тарёқдир, бир маънавий қутқарувчидир. Бу қатъий ақиқатлар майдонда экан, унга бутун қувватимиз ила ёпишмаслик, бошдан охиригача Рисола-и Нурни тадқиқ этмаслик, алоқадор бўлмаслик фақат ғафлатнинг асари бўлиши мумкин.
Ҳам, ким ақиқат орқасида югураётган бўлса, Рисола-и Нурдан дарс олиши лозимдир. Ва Нур йўлида кетган ар мунаввар ақиқий саодатга қовушажак ва ер юзининг моиятини англаяжакдир дея биз Анқара Нур талабалари ам иттифоқ этмоқдамиз. Абадий аёт хазинасини кўрсатган Қуръони Ҳакимнинг нури бўлган Рисола-и Нур, албатта бир замон дунёни жаранглатган нурли овозини юксалтажакдир.
Модомики Ислом олимлари, Ҳадиси Шарифга кўра, дунё иқбол ва авасларнинг орқасида югурмадикча, пайғамбарларнинг энг амин ворисларидирлар. Биз ам Рисола-и Нурни унинг тўлиқ вориси биламиз. Рисола-и Нурнинг маънавий шахси ақиқий ворис бўлишнинг асосини яшаган ва яшамоқдамиз. Унинг қаршисига чиққан кўрлар ва карлар ва иссиз ғофиллар кичраяжакдирлар. Бундай муаззам бир етукликка соиб бўлган Рисола-и Нур, албатта бутун файласуфларни, дунё илм ва ақ арбобини чақиражак ва ар ақли салим ва қалби карим бўлган муборак инсонларни талабаси қилажак. Бу ам иншаалло узоқда эмас, яқинда тааққуқ этажакдир. Дунё аксар файласуфларнинг ва олимларнинг айтгани каби, яп-янги бир шаклланишнинг эшигидадир. Дунё нурини қидирмоқда. Ҳақиқат шоири Мамад Акиф:
У нурни юбор Ило ий асрлар бўлди етар!
Булғанди миллатнинг уфқи бир тонг истар.
дея бу нурга ишора этгани бугун бизча бир ақиқатдир.
Азиз қардошларим
Рисола-и Нурга лойиқ бўладиган шаклда ишлашимиз учун бизга ам дуо қилингизки, Анқара муити бизни ичига олиб эритмасин. Нур ар нақадар қоронғуликни кетказаётган бўлса ам, яна уни кўрадиган кўз, тушунадиган бош лозим. Бундай бир муитда кўзларимизга парда тушмасин. Биз бечораларга дуо қилингиз. Алло аммамизни Рисола-и Нурга ёпишмоқ ила азиз дини мубинимизга хизмат этганлардан айласин. Омин...
Бир қардошимиз дедики: Бугун бомдод намозидан сўнгра шу мисралар ил омланди, қардошларимизга билдирайлик.
Диним Ислом, китобим Қуръон, иймоним ақдир.
Бу йўлда жон бермоқ абадий яшамоқдир.
Сизларни жуда севган
Анқара Университети нур талабалари
ТАҲЛИЛЛАР
Узун бир айрилиқдан сўнгра
Балки йигирма етти, йигирма саккиз сана бўлди Устозни кўриш керак. Уни кўрмоқ, муборак сиймосини тўя-тўя томоша қилмоқ учун ар замон кетиб зиёрат этмоқ истаганим олда машғулиятдан қандай бўлиб вақт тополмадим. Фақат у қалбларда яшагани учун, маънавий борлиғи ила доимо баробар эдик. Бу кўнгиллардаги иштиёқни бир даражага қадар қондирмасмиди? Ўзини кўриб қучоқлашганимиз замон унинг нуроний сиймоси берган завқ моддий асратнинг ам нақадар буюк бўлганини кўрсатди.
Устоз ила танишганимизга қирқ санадан ўтди. У замонлар қарийб ар кун идорахонага келар. Акифлар, Наимлар, Фаридлар, Измирлилар ила бирликда соатларча ширин-ширин субатларда бўлар эдик. Устоз ўзига махсус шеваси ила юксак илмий масалалардан сўзлашар, унинг сўзлашишидаги жалодат ва шаомат бизни ам аяжонлантирарди. Ҳориқулода фитрий бир заковат Илоий бир адя. Энг қийин масалаларда заковатининг қудрат ва азамати ўзини кўрсатар. Доимо ишлаган ва ўйлаган бир бош. Нақллар ила жуда машғул эмас. Унинг рабари ёлғиз Қуръон. Бутун файз ва заковат манбаи бу. Бутун у ёғдулар тўғридан тўғрига бу манбадан оқмоқда. Бир мужтаид, бир имом қадар кўриш соиби. Қалби бир Саобий қадар иймон ила тўла. Руида Умарнинг шаомати бор. Йигирманчи Асрда Саодат Даврини нафсида яшатган бир мўъмин, бутун адафи иймон ва Қуръон.
Ислом ғоясининг ғояси бўлган "Тав ид" ва "Аллога Иймон" асоси унинг ва Рисола-и Нурнинг энг буюк дастуридир. Саодат Даврида, Мусулмонликнинг илк қурулиш замонларида бўлсайди, Ҳазрати Пайғамбар Каъбадаги бутларнинг парчаланиши вазифасини унга берарди. Ширкка ва бутпарастликка шу даража душмандир.
Мужо ада ила кўнгилларда иймон ва Қуръон ақиқатларини ерлаштирмоқ учун ўтган узун, бир асрга яқин бир умр. Фазилат ва шаомат ила ўтган бир умр. Уруш майдонларида, мужоидларнинг қаршисида, қилич қўлида, тим тик оёқда душманга ужум қилган бир қарамон. Асоратда, душман қўмондонига қарши қўйган бир қарамон. Иъдом дорёғочида душман қўмондонини ўйлаттирган, инсофга келтирган бир қарамон...
Миллат ва мамлакат учун жонини бермоқдан зарра қадар чекинмаган бир фидоий. Фитнанинг, бузғунчиликнинг энг муд иш душмани. Миллатнинг манфаати учун ар турли зулмга, исканжага тааммул этмоқда. Унга зулм этганларга баддуо ам қилмас. Уни зиндонларга отганларга фақат яхшилик ва иймон тилар. Ғоя йўлида ўлим унинг учун оддий бир нарсадир.
Ўзи бир товоқ шўрво, бир пиёла сув, бир луқма нон ила озуқланар. Кўйлаги жуда оддий ва фақиронадир. Оқ Американинг бўзидан пахтали бир кўйлак. Кийимларини кирланмасдан алмаштирар ва тозалатар. Тозаликка фавқулодда диққат этар. Қоғоз пулни тутмас ва устида ташимас. Дунёлик номига дунёда еч бир нарсаси йўқ. Ўзи учун яшамас, жамият учун яшар.
Тузилиши кичик ва заифдир, фақат айбатлидир, ашаматлидир. Кўзлари биттадан шамси тобон каби нур сочар. Боқишлари шоонадир. Моддатан, балки дунёнинг энг фақир одамидир. Фақат маънавият оламининг султонидир.
Саксондан ортиқ сананинг аламлари юзида бир ажин қилолмаган, ёлғиз сочларини оқартиргандир. Ранги қизғиш оқдир. Сақоли йўқдир. Бир йигит қадар зиндадир. Ҳалим ва салимдир. Фақат аяжонга келгани замон бир арслон олатини олар, икки тиззасининг устига турар, бир шоаншо каби сўзлашар.
Энг севмаган нарсаси сиёсатдир. 35 санадир бир газетани қўлига олмагандир. Дунё ишлари ила алоқасини кесгандир. Шом намозидан сўнгра эртаси пешинга қадар еч кимни қабул этмас, ибодат ила машғул бўлар. Жуда оз ухлар. Талабаларини ам сиёсатдан шиддат ила ман этар. Мамлакатнинг ар тарафида 600 мингни ошган, балки бир миллионга етган талабалари мамлакатнинг энг фазилатли авлодларидир. Университетнинг мухталиф факультетларида мусбат илмлар тасил этган шогирдлари жуда кўпдир, юзларчадир, мингларчадир. Ҳеч бир Нур талабаси йўқдирки, синфининг энг фазилатлиси, энг тиришқоғи бўлмасин. Мамлакатнинг ар тарафида бўлган бу юз мингларча Рисола-и Нур талабасидан еч бирининг еч бир ерда осойишни бузган еч бир аракати, еч бир воқеаси йўқдир. Ҳар Нур талабаси укуматнинг, низом ва интизомнинг табиий биттадан муофизидир. Осойишнинг маънавий қўриқчисидир.
Истанбул саё атидан изтиробли бўлиб бўлмаганини сўрадим:
-Менга изтироб берган, деди, ёлғиз Ислом маъруз қолган та ликалардир. Эскидан таликалар хориждан келар эди, шунинг учун муқовамат осон эди. Ҳозир талика ичкаридан келмоқда. Қурт тананинг ичига кирди. Ҳозир муқовамат қийинлашди. Қўрқаманки жамиятнинг тузулиши бунга таяна олмас.. чунки душманни сезмас. Жон томирини қўпорган, қонини ичган энг катта душманини дўст деб ўйлар. Жамиятнинг басират кўзи бундай кўрлаширса, иймон қаласи таликададир. Хуллас менинг изтиробим, ягона изтиробим будир. Бўлмаса шахсим маъруз қолган замат ва машаққатларни ўйлашга ам вақтим йўқдир. Кошки бунинг минг мисл машаққатга маъруз қолсам ам иймон қаласининг истиқболи саломатда бўлса!
-Юз мингларча иймонли талабаларингиз сизга келажак учун умид ва тасалли бермайдими?
-Ҳа, бус-бутун умидсиз эмасман...
Дунё буюк бир маънавий инқироз ўтказмоқда. Маънавий пойдеворлари тебранган ғарб жамияти ичида туғилган бир хасталик, бир вабо, бир вабо фалокати борганча ер юзига тарқалмоқда. Бу муд иш юқумли иллатга қарши Ислом жамияти қандай чоралар ила қарши туради? Ғарбнинг чириган, сасиган, бижиган ботил формулалари илами? Бўлмаса Ислом жамиятининг топ тоза иймон асослари илами? Катта бошларни ғафлат ичида кўрмоқдаман. Иймон қалъасини куфрнинг чирик тиргаклари тутолмас. Шунинг учун мен ёлғиз иймон устига аракатимни жамлаганман.
Рисола-и Нурни тушунмаётирлар. Ёхуд англамоқ истамаётирлар. Мени схоластика ботқоқлиги ичида ботиб қолган бир мадраса домласи деб ўйлайдилар. Мен бутун мусбат илмлар ила, озирги аср фан ва фалсафаси ила машғул бўлдим. Бу хусусда энг чуқур масалаларни ал этдим. Ҳатто бу хусусда ам баъзи асарлар таълиф айладим. Фақат мен ундай мантиқ ўйинлари билмайман. Фалсафа фирибгарликларига ам қулоқ солмайман. Мен жамиятнинг ич аётини, маънавий борлигини, виждон ва иймонини тараннум этмоқдаман. Ёлғиз Қуръон таъсис этган тавид ва иймон асоси устида ишламоқдаман.. ки Ислом жамиятининг асос тиргаги будир. Бу тебранган куни жамият йўқдир.
Менга, "Сен шуни буни нима учун тегилдинг?" дейдилар. Фарқида эмасман. Қаршимда муд иш бир ёнғин бор. Оловдари кўкларга юксалмоқда. Ичида авлодим ёнмоқда, иймоним оташланмиш ёнмоқда. У ёнғинни сўндиришга, иймонимни қутқаришга югурмоқдаман. Йўлда бири мени чалишни истамиш да, оёғим унга урилмиш. Нима аамияти бор? У мудиш ёнғин қаршисида бу кичик одиса бир қиймат ифода этарми? Тор тушунчалар! Тор кўришлар!
Мени нафсини қутқаришни ўйлаган худгам бир одамми ўйлайдилар? Мен жамиятнинг иймонини қутқармоқ йўлида дунёмни ам фидо этдим, охиратимни ам. Саксондан ортиқ саналик бутун аётимда дунё завқи номига бир нарса билмайман. Бутун умрим уруш майдонларида, асорат зиндонларида, ёхуд мамлакат қамоқхоналарида, мамлакат макамаларида ўтди. Чекмаганим жафо, кўрмаганим азоб қолмади. Ҳарбий трибуналларда бир қотил каби муомала кўрдим, бир бебош каби мамлакатма мамлакат сургунга йўлландим. Мамлакат зиндонларида ойларча инсонлар ила кўришишдан ман этилдим. Дафаларча заарландим. Турли-туман ақоратларга маъруз қолдим. Пайти бўлдики, аётдан минг марта зиёда ўлимни таржи этдим. Агар диним жонга суиқасддан мени ман этмасайди, балки бугун Саид тупроқлар остида чириб кетган бўлар эди.
Менинг фитратим зиллат ва ақоратга тааммул этмас. Иззат ва шаомати Исломия мени бу олда бўлмоқдан шиддат ила ман этар. Бундай бир вазиятга тушиш ила, қаршимда ким бўлса бўлсин, истарса энг золим бир жаббор, энг хунхўр бир душман қўмондони бўлса тазаллул этмайман. Зулмини, хунхўрлигини унинг юзига ураман. Мени зиндонга отар, ёхуд иъдом дорёғочига этар.. еч аамияти йўқдир, шундай ам бўлди. Буларнинг аммасини кўрдим. Бир неча дақиқа яна у хунхўр қўмондоннинг қалби, виждони зулмкорликка таяна олсайди, Саид бугун осилган ва маъсумлар жамоатига қўшилган бўлар эди.
Хуллас, менинг бутун аётим бундай замат ва машаққат ила, фалокат ва мусибат ила ўтди. Жамиятнинг иймони, саодат ва саломати йўлида нафсимни, дунёмни фидо этдим. Ҳалол бўлсин. Уларга баддуо ам қилмайман. Чунки бу сояда Рисола-и Нур еч бўлмаса бир неча юз минг, ёхуд бир неча миллион кишининг, ададини ам билмайман, шундай демоқдалар. Афён прокурори беш юз минг деганди. Балки янада зиёда, иймонини қутқаришга васила бўлди. Ўлмоқ ила ёлғиз ўзимни қутқараман, фақат аётда қолиб эса замат ва машаққатларга тааммул ила бу қадар иймоннинг қутулишига хизмат этдим. Аллога минг карра амд бўлсин.
Сўнгра мен жамиятнинг иймон саломати йўлида охиратимни ам фидо этдим. Кўзимда на Жаннат савдоси бор, на Жааннам қўрқуви. Жамиятнинг, йигирма беш миллион Турк жамиятининг иймони номига бир Саид эмас, минг Саид фидо бўлсин. Қуръонимиз ер юзида жамоатсиз қолса, Жаннатни ам истамайман. У ер ам менга зиндон бўлар. Миллатимизнинг иймонини саломатда кўрарсам, Жааннамнинг оловлари ичида ёнишга розиман. Чунки вужудим ёнаркан, кўнглим гул-гулистон бўлар.
Ҳазрат жўшган эди. Бир вулқон каби лавалар сочаётган эди. Бир тўфон каби кўнгил денгизини тўлқинлантираётган эди. Бир шаршара каби ашаматли хуш овозлар ила руим энг чуқур нуқталарига урилар эди. Жуда аяжонланган эди. Миллат минбарида жўшган бир хатиб каби давом этаётган, сўзининг тўхтатилишини истамас эди. Чарчаганини ис этдим. Бу аяжонли басни ўзгартирайлик, дедим.
-Ма камада сиқилдингизми? дея сўрадим.
Диний таълимга, аёлларимизнинг, му тарам хонимларимизнинг Ислом тарбияси доирасида иффат ва шарафларини муофаза этишларига тарафдор бўлишнинг бир айб бўлганига доир қонунларда бир модда борми? "Қалбга келган ақиқат" каби таъбирлари ам шахсий нуфуз таъмини мақсадига далил кўрсатишларининг маъносини ам бу илм ила, уқуқ ила машғул доцентлардан сўрайман.
Устоз ила кўришишимиз жуда узанган эди. Изн олиб айрилганим замон вақт анча ўтган эди.
1952
АШРАФ АДИБ
Бахтиёр бир ихтиёр бор. Атрофи саккиз ёшдан саксон ёшга қадар бутун насллар тарафидан ўралган. Ёшлар фарқли, бошлар фарқли, ишлар фарқли... Фақат бу фарқлилиқда ғайрилик йўқ! Ҳаммаси бир нарсага ишонган... Алло га!... Оламларнинг Рабби бўлган Аллога... Унинг юксак Пайғамбарига.. Унинг буюк китобига.. Қуръон ануз янги нозил бўлган каби аркас қидирганини топган каби бир ол бор уларда. Саид Нур ва талабаларини томоша қиларкан, инсон ўзини худди Саодат Асрида ис этади. Юзлари нур, ичлари нур, ташқи кўринишлари нур... Ҳаммаси узур ичидадир. Тоза, юксак, сўнгсиз бир нарсага боғланмоқ, ар ерда озир, нозир бўлганга, оламларнинг яратувчисига боғланмоқ, у йўлда юримоқ, у йўлни аётининг ғояси деб билмоқ... Ҳа!... Не буюк саодат!
Саид Нур уч давр яшаган бир ихтиёр. Кун кўрган бир ихтиёр. Уч давр: Машрутият, Итти од ва Тараққий, Жумурият. Бу уч давр катта қулашлар, йиқилишлар, чўкилишлар ила тўладир. Йиқилмаган қолмаган! Ёлғиз бир одам бор. У оёқда... Шарқ яйловларидан, Қуёш чиққан еридан Истанбулга қадар келган бир одам. Иймони тоғлар каби соғлом. Бу одам уч даврнинг ёмонларига қарши иймонли бағрини қалқон қилган. Алло деган, Пайғамбар деган, бошқа бир нарса демаган. Боши Арарат Тоғи қадар тик ва мағрур. Ҳеч бир золим уни эголмаган, еч бир олим уни енголмаган... Қоялар каби қаттиқ, мудиш бир ирода... Яшинлар каби бир заковат... Мана Саид Нур!... Ҳарбий трибуналлар, макамалар, қўзғолонлар, инқилоблар... Унинг учун қурилган иъдом дорёғочлари... Сургунлар... Бу мудиш одамни, бу маънавият одамини йўлидан қайтаролмаган! У буларга иймонидан келган сўнгсиз бир қувват ва жасорат ила қарши турган. Қуръони Каримда "Ишонсангиз муаққақ устунсиз" (Ал Имрон сураси 139- оят) буюрилмоқда. Бу Алло Каломи худди Саид Нурда тажаллий этган!
Ма камалардаги мудофааларини ўқидик. Бу мудофаалар бир нафс мудофааси эмасдир, буюк бир даъвонинг мудофаасидир. Жалодат, жасорат, заковат асари, шоасари...
Нима учун Сакрат бу қадар буюкдир? Бир фикр йўлида аётни ақир кўргани учун эмасми? Саид Нур энг камида бир Сакратдир. Фақат Ислом душманлари тарафидан бир муртажи, бир софта дея тақдим қилинди. Уларга кўра буюк бўла олмоқ учун ажнабий бўлмоқ керак. У макамалардан макамаларга судралди. Макум экан ам укм этар эди.
У қамоқхоналардан қамоқхоналарга отилди. Қамоқхоналар, зиндонлар унинг соясида мадраса-и Юсуфия бўлди. Саид Нур зиндонларни нур, кўнгилларни нур айлади. Қанча ва ший қотиллар, қанча низом ва номус душманлари бу иймон обидасининг қаршисида эридилар, худди янгидан яратилдилар. Ҳаммаси алим-салим мўъминлар олига, хайрли ватандошлар олига келдилар... Сизнинг қайси мактабларингиз, қайси тарбия усулларингиз буни қила олди, қила олар?
Уни диёрма-диёр сурдилар. Ҳар сургун ери унинг ўз ватани бўлди. Қаерга кетса, қаерга сурилса, атрофи соф, тоза мўъминлар тарафидан ўралар эди. Қонунлар, таъқиқлар, полициялар, жандармалар, қалин қамоқхона деворлари уни мўъмин қардошларидан бир он ам айиролмади. Буюк муршиднинг талабалари ила орасига ёғилган бу моддий касофатлар дин, ишқ, иймон соясида латофатлар олига келдилар. Кўр қувватнинг, ўлик модданинг бу тахдид ва тадидлари ру оламининг уммонларида буюк тўлқинлар майдонга келтирди. Бу тўлқинлар қишлоқ хоналаридан бошлаб, ар тарафни ўради, университетларнинг эшикларига қадар таянди.
Йиллардир муқаддасотлари оёқ ости қилинган ватан болалари, ма в этилган насллар, иймонга сувсаганлар унинг йўлига, унинг нурига югурдилар. Устознинг Нур рисолалари қўлдан қўлга, тилдан тилга, вилоятдан вилоятга улашди, кезди. Ёш-кекса, жоил-мунаввар, саккизидан саксонига қадар аркас ундан бир нарса олди, унинг нури ила нурланди. Ҳар талаба бир ускуна, бир босмахона бўлди. Иймон техникага бас келди. Нур рисолалари мингларча марта ёзилди, кўпайтирилди.
Кўзларининг нури сўнган, ич оламларининг ишиғи сўнган, харобага айланган кўрлар бу нурдан, бу ишиқдан қўрқдилар. Бу азиз одамни, тиллардан еч туширмаганлари "Инқилобга - лаикликка зид аракат этмоқда" дея, такрор-такрор макамага бердилар. Такрор-такрор қамоқхоналарга отдилар. Неча марта заарламоқ истадилар. Унга заарлар заарга қарши дармон бўлди. Зиндонлар дарсхона... Унинг нури, Қуръоннинг нури, Аллонинг нури ватан чегараларини ам ошди. Бутун Ислом Оламини кезди. Ҳозир Туркияда ар ташкилотнинг, ватанини севган аркаснинг қаршисида урмат ила туриши лозим келган бир қувват бордир: Саид Нур ва Талабалари. Буларнинг жамияти йўқдир, манзили йўқдир, ери йўқдир, юрти йўқдир, партияси, шовқини, нутқи, кўз қамаштириши, намойиши йўқдир. Бу билинмасларнинг, валийларнинг, ўзини буюк бир даъвога бағишлаганларнинг идрокли, иймонли, ишончли тўдасидир.
О. Юксал Серденгечти
Бундан етти сана олдин қонунлар оёқ ости қилинган, башар ақлари чормехга тортилган, урриятлар еч саналган, шахсий орзу ва этирослар қонунлардан устун тутилган бир разилона даврда, Афён Вилоятининг Амиртоғ туманига саксон ёшли бир кекса, бир дин олими сургун қилинади. Яшаш манзилида қайд эттирилиб бу ерда яшашга мажбур этилади. Ягона ғояси Қуръони Каримнинг укмларини таблиғ, инсонларни тўғрига, яхшига ва номуслиликка чорламоқ бўлган бир фикр одами сургун этилади... Ҳар жабасида қон тўккан ўз юртида Инквизиция Макамаларининг ам инсон ўғлига раво кўрмайдиган зулмга, исканжаларга тобе тутилади. Соқолига, мўйловига, қилиқ қиёфасига ёпишадилар. Жандарма милтиқ дасталари остида ўлимга макум этилади.
Сургун бўлиб юборилган ерида ам роат қолдирилмайди. Аждодидан мусофирпарварликни, кексаларнинг, ғариб ва кимсасизларнинг ёрдамига югуришни меърос олган ар Турк каби, бу туман халқи ам илмий асарлари ила, ишлари ва аракатлари ила мусаллам бўлган бу зотнинг ёрдамига югуришни виждоний бир вазифа қабул қилади.
Исломнинг ва илмнинг иззату виқорини шараф ила му офаза этишни билган ва асло дунё завқлари учун миннат қабул этмаган бу шахснинг сиёсий еч бир партия ва ташкилотга ам қатъиян алоқаси йўқдир.
Туркияда иймон ва феъл-атвор со иби ар фикр одамига қилингани каби, бу кишининг мухталиф дафалар уйи қидирилган, макамаларга берилган, бутун асарлари, мактублари энг кичик тафсилотларга боргунча қадар мусодара этилиб айбсиз олда қамоқхоналарда паришон этилгандир.
Ҳа, айбсиз олда деймиз. Чунки оким ва раисдан тутингиз да, полиция жандармасига боришга қадар Устозга азоб ва жафо этмоқ, қамоқхоналарда паришон этмоқ бир фахрланиш сабаби, бошлиқнинг кўзига кира олмоқ, мансабда кўтарилмоқ каби суфлий ирслар ила ёниб қоврулганлар учун эса топилмас бир фурсат бўлгандир.
Бу зулм, бу исканжанинг сабабларини у даврнинг динга қарши бўлган мойиллигида, виждон урриятига ва Исломиятга қилган тазйиқда қидирмоқ лозимдир. Бу олнинг у даврда еч ам ажойиб бўлган бир тарафи йўқдир. Зеро у даврда мамлакатда динсиз, материалист, айвоний исларининг асири, қул рули бир насл етиштирилмоқ исталаркан, бу зотнинг ўз аётини камситиш даражасида ўртага отилиб уррият ила, ахлоқ ила, иймон ила тўқ, айвоний исларнинг асири бўлмаган бир ёшлар исташи ва бу йўлда аракат қилиши албатта хуш кўрилмасди. Миллат ақларини оёқ ости қилиб, миллионларнинг орқасидан рўдаполар каби яшашни шиор этганлар учун қўрқиладиган бир олдир бу. Таъқиблар, тазйиқлар саналарча давом этди. У ила гапирганларнинг, мактублашганларнинг, хизматига югурганларнинг уйлари қидирилди, ўзлари Афён Қамоқхонасида чиритилиб, бола чақалари кўчаларда паришон бўлишга макум этилди.
Унинг қўл ёзуви Қуръони Карими ила бунинг тафсири бўлган Рисола-и Нур парчалари биттадан ватан хоинлиги варақлари экан каби мусодара этилиб прокаратураларга ўтказилди.
Му окамасига қамалган олда давом этилиб йигирма ой айбсиз олда қамоқхонада қолдирилди.
Шундай бир он келдики, бу воқеалар жараён этган Афён Қамоқхонасига Алло га ишонмоқдан ва унинг амрларини ўрнига келтирмоқдан бошқа еч бир айби бўлмаган маъсум ватандошлар ила тўлиб тошди. Уларга раво кўрилган зулм, исканжа шайтонларни ам дашатга туширди, аён бўлди, қўрқув олини олди. Қандайки Қуддуси Шариф яудийларнинг дашатига ва пайғамбарларга қилинган зулмларга сана бўлган, Афён шари ам инсон ақларининг оёқ ости қилиниб ватандош ақлари чормехга тортилган иккинчи бир шаар бўлди.
14 Май сайловлари ила чорак асрнинг диктаторлиги зиру-забар этилиб осонлик ила йиқиларкан, миллат ўз муқаддаротига оким бўлмоқдан туйган удудсиз бир севинч ичида байрам этмоқда.
14 Майдан сўнгра ар нарсанинг ўзгаришини кутаркан яна кўрмоқдамизки, оким ва раислар эски одатларини давом этмоқдалар.
Қидирув бўлими ходимлари яна гапирган икки-уч ватандошнинг орқасида ва яна Бадиуззамоннинг уйи назорат остида. Шундайки, бир жандарма човуши ам қўлида қидирув амри бўлмасдан Туркия Жумурияти қонунлари ила тасдиқланган маскан дахлсизлигига тажовуз этади. Ва бу журъаткор бир турли жазо кўрмайди. Яна Устознинг қилиқ қиёфасига ёпишадилар, собиқ даврда бўлгани каби, зиёратига келганлар яна қайд этилиб полиция ташкилотларига чақирилади...
Ўзини миллатига бағишлаган саксон ёшдаги кекса бир дин олими ўлдирилмоқ истанилади, амда Рамазон Байрами оқшоми ифтор овқатига заар қўйилмоқ сурати ила.
Бу не фожиали, бу не та аммул этилмас бир олдир. Тажрид этилган, доимий бир тарассуд остида, эшигида кўриқчи. У ичкарида ўлим ила якка қолдирилади.
Ҳай от! Келингиз эй мусулмонлар. Бирга бўлиб йиғлайлик. Йўқ, йўқ! Кўз ёшлари ила, фарёд ила даволаниши мумкин эмас бу дарднинг... Алло учун аракат қилайлик.
Ни ат Язар
Буюк ва до ий одамларнинг бешиги бўлган Туркия озирга қадар нақадар кўп мужоидлар, мужаддидлар ва бутун маъноси ила буюк инсонлар кўргандир. Улар идрок этган аёт шартлари ва кўрган эътибор, топган ва мазар бўлган урмат, қадр ва қийматларига асло нуқсонлик бермаслик ила баробар, юрган ақ йўлларида муаққакки ўзларига буюк осонликлар таъмин этгандир. Бу шартларнинг тескари тажаллийсига ва зулмнинг энг оғирига маъруз қолганимиз шу ўтган йигирма беш йил, бизга оғир мужодала ва мужоадалар ичида қорилган, даъвосининг ва иймонининг азаматидан илом олган ва буюклигини дунёнинг энг узоқ бурчакларига ёйган бир доий, бир нур ва фазилат тимсоли адя этгандир.
Нури бир қанча қоронғу виждонларни ойдинлатган, қудрати бир қанча заиф иймонли инсонларга жасорат берган, да оси бир қанча насибасиз инсонларнинг руига илом сочган бу буюк одам, еч шуба йўқдирки, Саид Нур Ҳазратларидир.
Ундан фазилат ва фидокорлик дарси олган бир қанча йўлини адаштирган инсонлар ўзларини масъуд ва ойдин бир са ронинг ўртасида топгандирлар. Даоси ва жалодати қадар иймони ам қувватли бўлган бу мутарам инсон йигирма беш йиллик истибдод ва зулмга кўзларини юммасдан чидаган ва унинг қўрқинч исканжа адолатсизлигига иймондан туғилган бир журъат ила қарши қўйган ягона шахсиятдир.
Бутун Мусулмон дунёси бу қутбнинг жозибасидан ўзини қутқаролмагандир. Туркиянинг еч кимсасиз ва тано бир бурчагида чиққан бу нур зиёсини Покистонларга, Индонезияларга қадар ёйган ва ўзи ила баробар миллатимизнинг ам шон ва шарафига алқалар қўшгандир.
Афсуски бағримиздан жўш урган, бизга шараф қозонтирган, қорайган кўнгилларимизни ойдинлатган, залолат йўлига кирган инсонларни ақ йўлига келтирган бу муташам ва муборак инсон биздан урмат ўрнига фақатгина тазйиқ ва зулм кўргандир.
Фақат у бундан на қўрққан, на йўлини алмаштиргандир. Аксинча, у янада яхши биладики, мужодаласиз, фидокорликсиз, изтиробсиз еч бир даъво илдиз отмас.
Шу билан бирликда, нақадар биз бу қуёшнинг ишиғини сўндирмоқ истасак ам, унинг нури қоронғу кўнгилларда биттадан машъала каби ёнмоқда ва бизни ойдинлатмоқда. Бу буюк инсоннинг аққи ва даъвосининг мевасидир. Қандай ам бахтиёрдир у!
ЖЕВАТ РИФАТ АТИЛҲАН
Гўзал Турк ватани етиштириб бутун башариятга ўрнак инсон бўлиб адя этган буюк доий, буюк муршид ва муташам бир инсоннинг исмидир. Тўқсон йилни тўлдирган аётининг ар куни биттадан нур доираси, биттадан фазилат ишиғи, бир азм ва иймон алқаси олида Турк наслларининг руларига ва ақлларига кирган, ва бу нур саналар ила бир қанча қоронғу руларни ойдинлатиб уларни тўғри, гўзал ва ишиқли йўлларга чорлагандир.
Ило ий бир заковатнинг рамзи бўлган буюк Устоз Саид Нур Ҳазратлари Аллонинг мустасно бир лутф ва карами бўлган муташам даосини мўъмин бир азм ва жалодат ила бу азиз миллатнинг хайри, тараққийси ва юксалиши йўлига сарф этган ва унинг нури Турк удутларидан тошиб қўшни мамлакатларга, Покистон ва Индонезияга қадар ёйилгандир.
Бу нурнинг ишиғи ва инсонларга бахш этган ахлоқ ва фазилат шуълаларининг биргина қиймат ва тақдир ўлчовида тўпланиши мумкин эмасдир.
Ундаги азм ва ирода, ундаги юксак қаноат ва устун инсон васфи аммамиз учун ўрнак ташкил этадиган қадар буюкдир.
Ёлғиз биз эмас, ёлғиз Мусулмонлар эмас, бутун инсоният бу буюк инсоннинг шахсиятида асолат ва нажобатнинг, ахлоқ ва фазилатнинг ва айниқса юксак иймоннинг бутун кўз қамаштирувчи мисолларини томоша эта олар. Бутун Турк болалари ватанларининг бу қадар Ило ий бир заковатга, бу қадар муташам бир шахсиятга, бу қадар тоза бир инсонга бешик вазифаси бажарганига ифтихор эта оларлар.
Аввалги кун унинг бир ма камаси бор эди. Бу макамадан икки нарса ўргандик: Бири, асл ва ёш Турк наслининг фазилат ва юксак ахлоққа, юксак ишонч ва иродага бўлган чуқур урмати ва юксак алоқаси...
Бошқасида, дабдабаларини, бойликларини, рутба ва мавқеларини ва бугунги фоний ва разил борлиқларини Турк миллатининг қашшоқлик ва қолоқлигида қидирган ва за арли иломларини ва амрларини ва қувватларини миллатлараро яширин, йиқитувчи ва бузғунчи Турк душманларидан олган бир ахлоқсизлар ва насаблари ноаниқ инсонлар олган оллар.
Мингларча мунаввар Турк ёшлари ташкил этган буюк жамиятдан бир миқдор сесканиб за арли, малъун ва муфсид қаламларини қўрқоқ ва титроқ ам бўлса маккор-маккор қарши қўллаган ва ортиқ модаси ўтган ёлғонлар ила бу қийматни камситмоқ истаган гуру.
Шундай бир таққослаш қила оламиз: Устози Аъзам ила (асло масон устози эмас), асрдош бўлган буюк одам ва Ҳиндистоннинг қутулиш ра бари Махатма Ганди. Бири Инглиз жабарутига, Англия империализмига ва унинг қўрқинч истило ва мустамлакачилигига бош кўтарган ва йилларча буюк даъвосига хизмат этиб Англиянинг бутун ашамат ва қудратини азим иродаси қаршисида ожиз ва фалаж бир олга келтиргандир. Биз бу турда етиштирган буюк инсоннинг мужодала ва аётининг саъйи ва шакли биринчисига жуда ўхшамоқ ила баробар, ортиғи билан унга Жаноби Ҳақ бахш буюрган Мусулмонлик ва иймон нури ам ўз зиёсини Қуёш каби Ислом иқлимларига ва диёрдан диёрга ошириб этгандир.
Орада фақат буюк ва афсусланадиган бир фарқ бордир.
Бу фарқ биринчисига тўрт юз миллионга яқин бир инсон жамоати кўрсатган тебранмас ишонч, урмат ва боғлиқлик... бизникига қарши эса, мадуд ам бўлса, баъзи асолат фуқароси ахлоқсизларнинг ўртага чиқарган камситиш ва маккор ужумлари.
Ё Рабби! Недан бизни бундай ар қиймат ва фазилатни латта-путтага айлантирадиган қадар разил қилдинг? Биламиз, сенга қарши гуноимиз кўп ва буюкдир. Етар ё Илоий, етар бу сукут бизга!
ЖЕВАТ РИФАТ АТИЛҲАН
Бадиуззамон билинган ва алок этувчи жарликлар ила тўла бўлган ижтимоий сайримизни маънавий қийматлар жиатидан бир нури иймоний ва зиё-и иршодий ила амният остига олишга тиришган ва бу хусусда билишнинг ўз-ўзини идора этмо, билмасликнинг кўр-кўрона идора қилинмоқ ақиқатига вужуд беришини халқ оммалари орасида акс эттирган инсондир.
Бадиуззамон ахлоқий қийматлар ва миллий хислатларнинг мусбат илмлар ила мувозий бўлиб бирга бориб бўлмасликни, бу маъно ва шакл қаршисида етишган чўл қадар қуруқ ва бўш ру лар ила булғанган ёшларнинг истиқболда миллатимизнинг руъят уфқида бир қора бало бўлиши қатъий ақиқатини кўзларга тиққан ва халос чорасини ам кўрсатган кишидир.
Бадиуззамон шарқ ва ғарб орасидаги азим фарқлиликнинг, шахсият маъносининг торайиш ва кенгайишидан нашъат этганини кўрган ва асрнинг маймун тақлидчилигига борган шахсиятсизлиги қаршисида шахсият маъносининг Ило ий юксаклигини кўнгилларнинг кесишиш нуқтасида рамзлаштиришга киришган олимдир.
Бадиуззамон ур одамларнинг, ур мамлакатининг Илоий қурулиш фалсафасини ақлларга ва кўнгилларга нақш этган дин одамидир.
Бу зотдор миллат Бадиуззамон каби нафсидаги манфаат бутини йиқитган инсонларнинг хизматига кўп, аммо кўп му тождир.
Ҳуқуқ Факультетидан
ЗИЁ НУР
Нурчиларининг бир су батидир.
Ҳозир миллатнинг орзуси ила Исломийлик аломатларининг эркинлигига васила бўлган Демократлар, ам мавқеларини муофаза, ам ватан ва миллатини мамнун этмоқ ягона чораси иттиоди Ислом жараёнини ўзига таянч нуқтаси қилмоқдир. Эски замонда Инглиз, Француз, Америка сиёсатлари ва манфаатлари мунга муориз бўлмоқ ила монеъ бўлардилар. Ҳозир манфаатлари ва сиёсатлари бунга муориз эмас, балки мутождирлар. Чунки комунистлик, масонлик, зиндиқлик, динсизлик тўғридан тўғрига анархистликни натижа бермоқда. Ва бу дашатли тахриб этувчиларга қарши фақат ва фақат ақиқати Қуръония атрофида иттиоди Ислом таяна олар. Ва башарни бу таликадан қутқаришга васила бўлгани каби, бу ватанни ажнабийлар истилосидан ва бу миллатни анархистликдан қутқарадиган фақат удир. Ва бу ақиқатга биноан, Демократлар бутун қувватлари ила бу ақиқатга таяниб комунист ва масонлик жараёнига қарши вазият олишлари зарурийдир.
Бир азони Му аммадийнинг (С.А.В.) эркинлиги ила ўз қувватларидан йигирма марта зиёда қувват қозондилар. Миллатни ўзларига исинтирдилар, миннатдор қилдилар. Ҳам маънан эски Иттиоди Муаммадийдан (С.А.В.) бўлган юз минглаб Нурчилар ила, эски замон каби фармасон ва Иттиодчиларнинг масон қисмига қарши иттифоқлари каби, озир ам айнан Иттиоди Исломдан бўлган Нурчилар катта бир тўплам ташкил этар. Демократларга бир таянч нуқтасидир. Фақат Демократга қарши эски партиянинг муфрит ва масон ёки комунист маъносини ташиган қисми икки мудиш зарбани Демократларга уришга тайёрланмоқдалар.
Олдин қандай А рорлар икки марта бошга ўтгани олда, оз бир замонда уларни йиқитдилар. Уларнинг муттафиқи бўлган Иттиоди Муаммадий (С.А.В.) аъзоларининг кўпларини осдилар. Ва "Арор" дейилган Демократларни ўзларидан янада динсиз кўрсатишга уриндилар. Айнан шунинг каби, озир бир қисми диндорлик пардасига кириб Демократларни қарши чорламоқ ёки ўзлари каби тахриботга чорламоқ истаганлари қатъиян тушунилмоқда. Ҳатто олимларнинг расмий бир қисмини ўзларига олиб Демократларга қарши чорламоқ ва Демократнинг тарафида уларга муқобил келадиган Нурчиларни эзмоқ, токи Нурчилар воситаси ила олимлар Демократга илтижо этмасинлар. Чунки Нурчилар қайси тарафга майл этсалар олимлар ам тарафдор бўлар. Чунки улардан янада қувватли бир жараён йўқки, унга кирсинлар.
Хуллас модомики ақиқат будир, йигирма беш санадан бери илм алини, тариқат алини эзган, ё ўзларига хушомадгўйликка мажбур қилган эски партиянинг муфрит ва масон ва комунист қисми бу нуқтадан фойдаланиб Демократларни йиқитмаслик учун, Демократлар мажбурдирларки ам Нурчиларни, ам олимларни, ам миллатни мамнун ва миннатдор этмоқ, ам Америка ва муттафиқларининг ёрдамларини йўқотмаслик учун бутун қувватлари ила азон масаласи каби Исломийлик аломатларини иё учун мумкин бўлганча таъмирга уринишлари лозим ва алзамдир.
Афсуски, баъзи муфрит ва масон ва комунистлар Демократга қарши бўлгани олда ўзини Демократ кўрсатадиларки, Демократларни тахриботга чорласин ва динга қарши кўрсатсин, уларни йиқитсин.
Нур талабалари ва Нурчи Университет ёшлари номига
Содиқ, Сунгур, Зиё
Диктаторлар ва бошлиқлар идорасида мамлакатнинг динини, иймонини, жонини, аётини эзган мараматсиз эски даврнинг фармасон қулларининг шу ўлим олди азоблари даврида Демократларга йўналтирган қуроллардан энг таъсирлиси уни ўзларидан янада динсиз кўрсатишга уринишларидир. Бир қисми диндорлик пардасига ўралиб, Демократлар миллатга сўз берган дин эркинлигини таъмин этмасликларини ташвиқот этмоқдалар. Бир қисми эса, эскичиликни имоя этмоқда айблови ила Демократларнинг дин эркинлигига тарафдорлик этишини ўнглашга; ўзлари каби Демократларни ам динни, дин муассасаларини бузишга, дин алига қарши шиддат кўрсатишга чорламоқдалар.
Демократ Партиясининг бошқарувни қўлга олар олмас комунистларга қарши шиддатли аракати, бошқа тарафдан Азони Муаммадийнинг эркинлигини таъмин этиши, бу сабаб ила халқнинг муаббатини қозониб ўз қувватидан йигирма марта ортиқ бир қувват қўлга киритиши Халқчиларни мудиш андишага туширди.
Эски даврнинг дин а лига ва Қуръон али бўлган Нурчиларга қарши таъқиб этган золимона сиёсати уларни бу олга туширганини Демократлар идрок этадиган бир савияда бўлганлари учун, уларнинг йўлларига тушмасликларига эътимодимиз бордир.
Эски даврнинг асосий шиори маълумдир. Демократлар бақоларини таъмин этмоқ истарларса, тамоми ила бу шиорга қарши бир сиёсат таъқиб этишлари ижоб этар. Бир тарафдан комунизмга қарши шиддат, бошқа тарафдан динни ва дин а лини имоя. Очиқча ва мардча бу йўлда юрмоқ мажбуриятидадирлар. Бу хусусда кўрсатадиган энг кичкина бир заифлик, ёхуд энг кичкина бир самимиятсизлик уни Халқчиларнинг чуқурига туширар.
Биз Нур Талабалари қатъиян сиёсат ила машғул эмасмиз. Бизнинг ягона истагимиз мамлакатда дин эркинлигининг ақиқий суратда таъмини, динга ва дин алига ва Қуръон али бўлган Нурчиларга қарши чорак асрдан бери давом этган зулм ва тазйиқнинг тамоми ила бартараф бўлишидир. Демократ қардошларга тавсия этамиз: Собиқ Даврнинг шайтонкорона ўйинларига, ийлаларига алданмасинлар. Улар тушган залолатга тушмасинлар. Миллатнинг руини ва иродасини улар каби камситмасинлар. Комунизмга ва динга қарши тутган тўғри йўлда азм ила давом этсинлар.
Нур Талабалари Номига
Содиқ, Сунгур, Зиё
Бергсон "Ахлоқ ила диннинг икки манбаи" номли сўнг китобларидан бирисида, айниқса ахлоқнинг бир инсон жамиятида тубанлашмиш одиса даракасидан улвий мафкура савиясига фақат диндор ва тоза шахсиятлар соясида юксала олишини қайд этар.
Бу қараш инсонлик ва мусулмонлик тарихида саноқсиз ўрнаклар ила ар замон тааққуқ бўлгандир. Зотан психология илмига таянган тарбия санъати, анъанавий йўлларида бу асосга тутингани ва янги бир истиқомат бериладиган наслларни бу каби ўрнак инсонларни тақлидга чорлагани нисбатда, биздан аввалги даврларда биздан кўп масъуд инсонлар етиштиргандир.
Бадиуззамон қайси жамиятда ва қайси даврда яшаса яшасин, мана бу ишора этганимиз ўрнак инсон васфларини му офаза этган тоза ва мустасно шахсиятлардан бирисидир. Турк Миллатини мав этмоқ учун жосус қўлларда парда орқасида етиштирилган ва Турк Миллатини ёлғон ила, алдов ила ар сония алдатишга ўзига бир тирикчилик манбаи қилган бир қатор ватан хоини ва миллат душмани махлуқлар бу тоза шахсиятнинг йиллардан бери аётини маънавий тазйиқ остига олдилар. Сўраймиз: (Фақат кимдан сўраймиз? Бу сўроқдан ам нима кутамиз.) Бутун тарихимизда, ар фурсатда энг қўрқинч ва аёвсиз душманлигини исбот этган Фенер Патриархлари муташам саройларида салтанат сураркан, бу азиз тупроқнинг асрлардан бери эгаликни тасдиқловчи ужжатини, энг оз минг саналик бир мулкият аққи ила терисида ва қалбида ташиган Бадиуззамон бу фасод ўчоғининг бир эшикчиси қадар ам яшамоқ аққидан марум қолсинми?
Қайсимиз япроқлари орасида фикрий ва ру ий саёатларга турганимиз китобларимизнинг, бирданига муқаддас билинган масканимизга тажовуз этилиб, уйимизда ужумга йўлиқиб қўлларимиздан ушланиб тортиб олинишига тааммул эта оламиз? Бундай бир аракат, гўё тақлид этилган асрдош маданий жамиятлардан энг орқа қолган Испанияда ам содир бўлолмас. Хусусан бўлишидан сўнгра аниқ, асло такрорланолмас.
ЖАВДАТ СЕЗАР
Жуда азиз, жуда муборак, жуда мушфиқ, жуда севгили устозимиз азратлари
Рисола-и Нурни иммат ва дуоларингиз ила, диққат ва тафаккур ила ўқиган сари, бу муаззам асар куллиётининг коинот тилсимининг муаммосини кашф ва ал этган бир кашшоф бўлганини, озирги замон ва истиқболнинг бир муршиди акбари ва бир рабари аъзами бўлганини яна дуо ва имматингиз ила идрок этмоқдамиз. Ҳа, Устозимиз Ҳазратлари! Рисола-и Нурни ўқиган ар идрок соиби англайдики, Рисола-и Нур керак бўлса бу асрнинг, керак бўлса олдимиздаги асрнинг башариятини фикр қоронғуликларидан қутқариб, танвир ва иршод этажакдир.
Рисола-и Нур ёлғиз бу ватан ва миллат учун эмас, Ислом Олами ва бутун башариятнинг э тиёжига жавоб берадиган бир куллиёт бўлиб таълиф этилгандир. Бугун тарихда еч кўрилмаган бир фажоат ва фалокат ичида типирчилаган башарият учун халоскор бўлиб Рисола-и Нурга ёпишмоқдан ва нима баосига бўлса бўлсин, Рисола-и Нурнинг нуроний ва порлоқ парчаларини қўлга киритиб диққат ва тафаккур ила ўқимоқдан бошқа бир қутулиш чораси йўқдир. Рисола-и Нурни ўқиган аркас бу ақиқатни идрок этган ва этмоқдадир. Агар биз муқтадир бўлсак, бу ақиқатни коинотга қараган бир ерга чиқиб, бутун коинотга эълон этамиз. Фақат модомики бунга муваффақ бўлолмаймиз, ва модомики Рисола-и Нурнинг жаоншумул қийматини бу даража Устозимизнинг иммати ила идрок этганмиз, шу олда у нур ва файз хазинаси ирфон ва камолот манбаи бўлган Рисола-и Нурни бир дақиқамизни ам бўш ўтказмасдан, доимий ва давомли бир шаклда ар кун ва ар соат ўқиймиз, ва бу йўлда кеча-кундуз аракат қиламиз, иншаалло. Фақат ар он бутун ишларимизда бўлгани каби, бунда ам буюк Устозимизнинг дуо ва иммати ила муваффақ бўла оламиз.
Ҳам шу ақиқат очиқ ва аниқдирки: Бир киши аллома ам бўлса, Рисола-и Нурнинг ва муаллифининг талабасидир. Рисола-и Нурни ўқимоқ зарурат ва этиёждадир. Агар ғафлат этарса, ўзини алдатган анониятига бўйин эгиб, Рисола-и Нур куллиётини ўқимаса, буюк бир марумиятга дучор бўлар. Фақат биз идрок этганимиз бу муаззам ақиқат қаршисида, башариятнинг халоскори ва миллиардларча инсонлардан устун бўлган бир маъмури Раббонийга қандай миннатдор ва ундан қандай қарздор бўлганимизни таъриф этолмаймиз. Яна дуо ва имматингиз ила идрок этганмизки, Қуръони Каримнинг бир маънавий мўъжизаси бўлган ориқо Рисола-и Нур Куллиётининг бир қаторидан этган истифодамизнинг энг кичик миқдорини ам тўлашга кучимиз етишмас. Шунинг учун, фақат Жаноби Ҳаққа шундай ёлворишга қарор бердик:
"Ё Раб! Бизни абадий ибси мунфариддан қутқариб боқий ва сармадий бир оламнинг саодатига ноил этадиган бир ақиқатлар хазинасининг калитини Рисола-и Нур каби тенгсиз бир асари ила бахш этган севгили ва мушфиқ Устозимизни золимларнинг ва душманларнинг суиқасдларидан муофаза айла, Қуръон ва иймон хизматида доимо муваффақ айла. Унга сиат ва саломатликлар, узун умрлар эсон айла!" дея дуо этмоқдамиз.
Ҳа, Устозимиз Ҳазратлари! Рисола-и Нурни диққат ва тафаккур ила ўқимоқ буюк неъматига ноил бўлган биз бир қисм университет ёшлари бир усни зон ёки бир тахмин ила эмас, тақиқий ва тадқиқий бир суратда, тебранас ва тебранмаяжак бўлган илмаляқийн бир иймоний қувват ила ишонмоқдамизки, замин юзининг бу асрга қадар кўрмаган бир вашат ва дашатнинг сабаби бўлган динсизлик ва илодни Бадиуззамон ўртадан йўқотишга инояти Ҳақ ила муваффақ бўлажакдир.
Бизнинг бу қаноатимиз софдилона ёки тахмин ила эмасдир. Илмий ва далилга таянган бир та қиқ иладир. Шунинг учун муориз бўлган ам бу ақиқатни қалбан тасдиқ этажакдир. Дуо ва шафқат қилинг, Қуръон ва иймон хизматида фидоий бўлайлик. Рисола-и Нурни бир дақиқамизни ам йўқотмасдан ўқийлик, ёзайлик, тўлиқ ихлосга муваффақ бўлайлик.
Университет Нур Талабалари Номига
АБДУЛМУХСИН
Жуда муборак устозимиз азратлари
...................................................................
Рисола-и Нурнинг парда орқасидаги порлоқлигини кўрмаганлар ам унга тарафдордирлар. Рисола-и Нурнинг Мадрасат-уз Зароси Анадолу миқёсида ва Ислом Олами ўлчовида кенгайишини Рисола-и Нурдаги ақиқатнинг юксаклигидан, ва диққат ва тафаккур ила ўқиган мўъминларнинг ва илм алининг орасида вужудга келган тебранмас ухувват ва қардошликдан англамоқдамиз. Мадрасат-уз Заронинг бу муаззам фаолияти замин юзида баор мавсумида бўлган Илоий ва муаззам нашр каби овозсиз, шовқинсиз, дабдабасиз, намойишсиз ва мутавозе ва фақат муаззам бир шаклда жараён этмоқдадир. Фитратан шошқин бўлган инсон ўғли оламда оким бўлган қонуни Илоийни ўйламасдан, ар масала истаган вақтида ал бўлишини истайди. Кичик доиралардаги вазифаларини атлаб, катта доираларга кирмоқда.
Тухумлари отилган ва гуллаш вақти келган Рисола-и Нур етиштирган ақиқий иймонли зотлар, Иншаалло яқин замонда Ислом Оламига биттадан намуна-и имтисол бўлиб нури идоятни кўрсатажакдирлар.
Анқара Университети Нур Талабалари Номига
АБДУЛЛОҲ
Анқарада Нурларни нашр этмоқ буюк неъматига ноил бўлган катта бир олим ва қалб а ли бир зотнинг устозга ёзган бир мактубидир.
Со иб-ул ихлос ван нур вал камол вал иршод мужоиди акбар Бадиуззамон Ҳазратлари!
Майдони синов ва имти онга Лилло ва Филло учун отилганингиз ондан бу онга қадар уқуқулло ва уқуқи ибоднинг мудофаа ва муофазасига кеча кундуз, Ҳақ ва халқ узурида, зотингизга хос қудрати илмия ва камолия ва нурия ва иршодияларингиз ила фавқулодда оғир шароит доирасида узлуксиз деб бўладиган даража саъю ғайрат ва иммат ила ғайрат қилганингизга Малак, Фалак, Арш, Курси, Лав, Қалам, Арз, Самовот, Олами Кавн, инс ва жин, ва хориждаги али инсон ва Ислом ва бу абди ожиз "Ашаду билла ила охирид даврон" шоиди доимий ва абадиймиз.
Со ибуннур бўлган Бадиуззамонимиз! Зоти нурияларингизнинг абди ожиз жон ва кўнгилдан дўстингизман. Бу дўстлигим келиб кетгувчи, заволга макум дўстликлардан эмасдир. Олами маънода базми азали аластудаги фитрати зотияларимиздан мунтақил дўстлик бўлгани каби, олами шуудимизда бир ярим асрга яқинлашган атвор ва ақвол ва аракат ва саканатингиздан ва бу муддат мобайнида даври истибдод ва машрутият ва жумуриятда бир-биридан ам ёмон синов ва имтион ва азиятларингиздан; ва фарқли замонларда аъзамий оғир шароит доирасида Ҳарбий Трибунал ва бошқа муокамаларингиздан; ва майдони ғазоларда арб ва зарбалар ва майдони илмда тенгдош ва ўхшашингизга устун мубоасат ва муноқашати илмия, ва интишор қилган асари жалила ва жамилаларингиздан, ихлосга қовушган амали солиа ва афкори нурияларингиздан; жиоди асғар ва акбарингизнинг сайру томоша ва тиловатидан олганим дарси ибрат ва икматлар зоти акмалингизга бўлган эски дўстлигимни ар он орттирди, сўнг даража соғломлаштирди ва қувватлантирди; ишққа, важдга келтирди. Бу ишқ ва шавқ ила Султон Ҳамид замонидан бери зотингизнинг ва Нур Талабаларингизнинг уқуқи умумия ва хусусияларингизнинг асбатан лилло мудофаа ва муофаза ва имояси учун, яқиндан узоқдан, чумоли қудратича, дўстлик мажбуриятларини маънан-моддатан адода камчилик этмасликка аъзамий аракат қилдим, қилмоқдаман ва қиламан. Бу олимга Ҳақ ва халқ ва Нур талабаларингизнинг бир қисми муими огодирлар.
Иншаалло , авни Ҳақ ва имдоди Муаммадия ила ва жиоди асғар ва акбардаги замонга ўхшовсиз ишқи ихлосияларингиз ила, яқинда ақ ғолиб, ботил мағлуб бўлар. Олами инсоният Исломиятга инқилоб ва маданияти Муаммадия бутун дабдабаси ила чиқмоқда. Инс ва жин, малак ва фалак фақат бирликда иди акбар айлариз. Хусусан, бу жаоншумул байрамимизни тўя-тўя ва қониқа-қониқа сиат ва саломатлик ила сайру томошаларингизни рамати Илоиядан оила ила бирликда дуода бардавоммиз. Жаноби Ҳақ даргои Улуиятида дуоларимизни Ҳабиби Кибриё урматига мустажоб айласин! Омин! яна омин!
Жуда муборак қалбий, ру ий, сиррий дўстим! Билмайман, абди ожизни хотирладингизми? Ҳар этимолга қарши хотирлатайин: Юртнинг ар тарафида мужоада-и миллия давом этаркан зоти акимоналарига Анқарада мужоада-и миллияга бирликда давомни ичига олган, мухталиф шахслардан ўн саккизи мутажовиз даъватномалар келган замон, бу даъватларга жавоб бериб-бермаслик хусусида Истанбулда истиқоматгоингизда орамизда тақаррур этган кунда кўришиб маслаат қилганингиз олой муфтиларидан эски дўстингиз Анқарали Усмон Нурийман. Охирги вақтларда Миллий Мудофаа Ваколати Муфтийлигига тайин қилиндим. 25 санага яқин бу ерда муфтийлик қилдим. Уч сана аввал нафақага чиқдим. Ҳозир Анқарада уйимда истиқомат этмоқдаман. Зотингизга ва али инсон ва Исломга кечаю кундуз дуо ила аёт кечирмоқдаман. Энг буюк истагим ва орзуим ўлимдан аввал дунё кўзи ила зотингизни кўрмоқ ва зиёрат этмоқ, асбатан лилло бир субатингизда бўлмоқдир. Буни жону кўнгилдан орзу этмоқдаман.
Азизларнинг азизи азизим! Камоли тазимот ва такримот ила зоти акимоналарингизни ва талаба-и нурияларингизни ишқ ва шавқ ила саломлар ва хотирлар, икки жаонда азиз бўлишларини ва бўлишингизни Ҳақ Таоло ва Тақаддас Ҳазратларидан тазарру ва ниёз айлариз. Жуда муборак қўлларингиздан асрат ва иштиёқ ила ўпар, дуо-и ихлосияларини ва жавоби савобларингизни кутар, Аллога омонат айларим, бизнинг бир дона Соибун нур Вал азм Вал ирода Вал иршод Афандимиз Ҳазратлари.
Ал-Боқий Ҳувалло
Ёри ғорингиз, мунта о-и зирва-и ичида биргина абди ғубор
УСМОН НУРИЙ
Устоз Саид Нурсий Афён Қамоғидан бўшатилгандан сўнгра, ёнидаги талабалари ила баробар Амиртоғга кетди. Икки сана қадар Амиртоғда қолди. 1371 йилининг Му аррам ойида Эскишаарга келди ва бир ярим ой қадар Юлдуз Мемонхонасида истиқомат этди. Устознинг бу келиши маънодор эди. 1950 га қадар сургун этилган жойлардан еч бир ерга чиқмаган эди, асосан чиқишига изн берилмаган эди. Кўп вақт яқин бир қишлоққа ам кетолмас эди.
Устоз Эскиша арда муштоқ талабалари ила кўришди, Рисола-и Нурнинг янги ва тоза мевалари бўлган ёш Нур Талабалари ила гаплашди, бир даража ижтимоий аёт ила алоқадор бўлган эди. У ерда ар синф халқдан талабалари касрат ила бўлгани каби, аскарлар ичида, айниқса учувчилардан жуда кўп Нур Талабалари бор эди. Буларнинг ар бириси иймонли ва юксак ахлоқ соиби бўлиб, шижоати миллия-и Исломия ила сарафроз, ихлосли, қалблари муаббати Набавия ва жаон-қиймат хизмати Исломия ва ватания ила тўйган кимсалар эди.
Бир муддат сўнгра Устоз Эскиша ардан Испартага кетди ва етмиш кун қадар у ерда қолди. Бу қаторда Истанбулдаги фаол талабалари "Ёшларга Ранамо"ни чоп эттирганлар, бу юздан Устозга қарши даъво очилган ва Устоз макама учун Истанбулга чақирилган эди.
Устоз Испарта ва Истанбулда экан, "Нур Оламининг Бир Калити" исми ила нашр этилган Тав ид ақидаги басларни ёзган ва мактуб сифатида талабаларига юборган эдики, бу баслар жуда қийматдор биттадан тавид хазинаси укмидадир.
Баъзи университетли ёшлар ёшларнинг иймон ва ахлоқига хизмат мақсади ила "Ёшларга Ра намо"ни Истанбулда бостирдилар. Шу сабабли прокаратура тарафидан 163 инчи моддага таянган олда асар лаикликка зид бўлиб, давлатнинг асосий низомларини диний асосларга уйдирмоқ мақсади ила ёзилгани, ташвиқот ва талқин моиятида бўлгани даъвоси ила, Устоз Истанбул Биринчи Оғир Жазо Макамасига жалб қилинади.
22 Январь 1952 му окама куни бўлмоқ эътибори ила, Бадиуззамон Саид Нурсий Испартадан Истанбулга келиб макамада озир бўлган эди. Устознинг талабалари ёш университетликлар макама залини тўлдирган эди. Коридорларда катта бир гавжумлик кўзга урилаётган эди. Аввало айбнома ва тадқиқ айъати рапорти ўқилди, Устознинг сўроғи қилинган эди. Тадқиқ айъати рапортида: "Муаллифнинг бу асарда дин тушунчасини ёйишга урингани, ёшларга рабар бўладиган фикрлар ўртага қўйгани, муаллифнинг тасаттур тарафдори бўлгани; хотинларнинг ярим яланғоч ва очиқ оёқ ила юришларининг Исломиятга зид ва хотиннинг фитратига зид бўлганини баён этгани; хотинни гўзаллаштирган нарсанинг Ислом тарбияси доирасида Қуръон одоби зийнати бўлганини айтгани; диний тадрисот тарафдори бўлгани; шунинг учун давлатнинг асосий низомларини диний асосларга уйдирмоқ истагани..." батафсил изо этилгандир.
Бадиуззамон Саид Нурсинг нг мудофаасини Истанбул Адвакатларидан Саниюддин Бошоқ, Ми ри Ҳалев ва Абдуррамон Шараф Лач қилгандирлар.
Ўқилган айбнома ва рапортдан сўнг Устоз Саид Нурсий жавобан:
Ўттиз беш саналик аётини мисол кўрсатиб, сиёсат ила, дунёвий ва манфий жараёнлар ила алоқадор бўлмаганини; ўзини машғул этган ва назарини тортган ягона нарса ақоиқи иймония ва хизмати Қуръония бўлганини, бутун қуввати ила иймонни қутқармоқ даъвосида кетганини билдирар, кўпгина макамаларнинг бароат ва қайтариб бериш қарорларини зикр этар. "Ёшларга Ранамо" номли асарининг университетлик ёшлар тарафидан бостирилишининг буюк бир мамнуниятни талаб қилиши лозим бўлганини, ичида бўлганимиз асрнинг манфий жараёнларига, айниқса ижтимоий тузилишимизни тебратган ахлоқсизлик ва иймонсизлик эпидемиясига қарши Ёшларга Ранамо каби Рисола-и Нурнинг бутун парчаларининг куллият ила интишорининг ёшларга ва маъсум авлодларига ва аёлларга умуман ўқиттирилишининг ватан-миллат саодати нуқта-и назаридан ғоят алзам бўлганини балиғ бир суратда ифода этган, мазкур ғоялар учун ўз хабари бўлмасдан ёш университетликларнинг чоп этганини баён этгандир.
Ма кама 19 Февраль 1952 кунига қолдирилгандир.
Иккинчи ма кама кунида Рисола-и Нур Куллиётидан кўп истифода этган бир қанча университет талабалари ва ирфон алидан ташкил топган катта бир гавжумлик макамани тингламоқ учун барвақт коридорларни тўлдирган эдилар. Устоз олқишлар ила университетли Нур Талабаларининг қўллари орасида макама залига кирди. Судланувчи ўриндиғига ўтирди. Адвакатлар ам келдилар, ерларини олдилар. Макама залида мудиш бир гавжумлик бор эди. Мингларча киши макамани тингламоқ учун залга кирмоқ истар, гавжумлик тўлқинлар олида эшиклардан тошар эди. Бу одисанинг зоирий айбат ва ашамати акс эттирган маъно янада муаззам ва янада ашаматли эди. Исломият нурининг мужассам бир тимсоли мушаххаси бўлган Саид Нурсийга диний маданиятдан марум бўлиб етиштирилган ёшлар таъзим этиб миннатдорлигини ифода этаётган эди. Гўё ол лисонлари ила: "Эй йигирманчи асрнинг зулматини Қуръоннинг нури ила ёрган, мусулмонларга нурли ва башоратли уфқлар кўрсатган, инсониятни фитратига муносиб юксак ва абадий саодатга даъват этган буюк мужоид! Инсониятга, айниқса бу ватан авлодларига қилганинг буюк хизматни бизлар шукрон ила қаршиламоқдамиз. Ва истиқбол ам сени тақдир ила ёд этажакдир. Сен маънан ўлимга юз тутган бир наслни маънавият оби аётига қовуштирган бир аким бўлиб жуда қийматдор ва юксак бир хизмат кўрсатдинг. Йўқликка, абадий шақоватга отилмоқ исталган бир миллатни ва келажак наслларини Қуръоннинг нури ила абадий саодатга улаштиришга ва Аллога қовуштиришга аракат ва аётини бу йўлда фидо этганини биламиз...
Иймонли насллар сени таъқиб этажакдир;
Йилларча, асрларча орқасидан кетажакдир...
демоқдалар.
Залдаги гавжумликнинг ортиқ бўлишидан, ма каманинг давомига имкон қолмаган эди. Интизомни таъминга тасис этилган полициячилар халқнинг тўпланишиига монеъ бўлолмаётган эди. Ниоят макама раисининг халққа хитобан:
Домла азратларини севсангиз, бироз фурсат берингки, макамага давом эта олайлик, дейиши ила халқ чекилишни бошлади. Бу сурат ила макаманинг давомига имкон осил бўлди.
Ёшларга Ра намони чоп этган нашриётчи ва сўнгра полициячилар тингланди. Кейин Устоз тадқиқ айъати рапортига қарши эътироз айлади. Аср намози вақти ўтаётган бўлганидан, Устоз намоз қилмоқ учун изн истади. Макама Раиси Устознинг бу илтимосини қабул этиб макамага ниоят берди.
Устоз ёш университетликларнинг ва ўзини жондан севган талабаларининг қўллари орасида коридорлардан ўтаркан, мингларча халқ тарафидан олқишланар, ўзи ам икки қўли ила севгили талабаларини саломларди. Адлия биносининг қаршисида уч-тўрт минг киши тўпланган. Устозни кўрмоқ учун кутардилар. Устоз мингларча халқнинг олқиш тўфони орасида зинапоялардан тушди. Бу орада аяжондан йиғлаганлар ам бор эди. Бу гавжумлик орасида пиёда юрмоқ имконсиз бўлгани учун Нур Талабалари тарафидан Устоз бир автомашинага миндирилиб Султонамад Масжидига борилди ва жамоат ила намоз қилиниб истиқоматгоига этилди.
Устоз 5 Март 1952, сўнг ма кама куни, яна ёш мактаб ўқувчилари ила халқ табақаларидан ташкил топган мингларча ўзини севганлар орасида макама залига кирди. Макама залидаги гавжумликнинг ўтган дафаги каби макаманинг давомига монеъ бўладиган даражага бормаслиги учун, кўплаб полиция бўлинмалари Адлия биносининг зинапояларини ва коридорларни муофаза остига олганлар, йўлакларни ёпган эдилар. Бунинг ила баробар, макама зали эшикларга қадар тўлиб тошган эди.
Ма кама бошлади. Гуво бўлиб Ёшларга Ранамони бостирган университет талабаси тингланди. Ифодасида: Шарқ ва Ғарбнинг асарларини ўқиганини, сўнгра Рисола-и Нур қўлига ўтганини, бу асарлардан ақли, фикри, руи ва қалби сўнг даража мустафид бўлганини, ирода ва ахлоқига муим таъсирлар қилганини, Ёшларга Ранамонинг ёшларнинг иймон ва ахлоқини таъмин ва муофаза йўлида буюк таъсири бўлиши сабаби ила бир ватанга хизмат қилмоқ нияти ила бостирганини, айб моиятига соиб бир нарса кўрмаганини айтгандир.
Жуда узун сурган мазлумона, можароли аётимга доир ғоят қисқа маърузот қиламан. Илтимос, тинглашингизни сўрайман.
Ма кама Устознинг мудофаасини эркин ва роатча қилишига изн берди. Устоз ам кенг ва енгил бир мудофаа қилди.
-Му тарам акамлар, йигирма саккиз сана ўхшовсиз хоинликларга, исканжаларга, тарассуд ва қамоқларга маъруз қолдим. Бутун бу тумат ва иснодларнинг асоси бир нечта нуқтага таянар:
1- Энг биринчи айбловлари, мени режимга қарши сифатида қабул этишларидир. Маълумдирки, ар укуматда мухолифлар бўлар. Осойишга, амниятга тегилмаслик шарти ила, еч ким виждони ила, қалби ила қабул этган бир фикр, бир метод сабабли масъул бўлмас. Бу уқуқий бир аксиомадир.
Динида жуда мутаассиб ва жаббор бир укумат бўлган Инглизларнинг юз сана окимиятлари остида бўлган юз миллиондан зиёда Мусулмонлар Инглизларнинг куфр режимларини қабул этмасдан Қуръон ила рад этганлари олда, Инглиз макамалари озирга қадар уларга у жиатдан тегилмади.
Бу ерда ва бутун Ислом укуматларида эскидан бери Яудийлар, Насронийлар тобе бўлганлари мамлакатнинг динига, қудсий режимига мухолиф, зид ва эътироз этганлари олда, у укуматлар еч бир замон қонунлар ила уларга у жиатдан тегилмадилар.
Ҳазрати Умар халифалиги замонида оддий бир насроний ила ма камада бирликда муокама қилиндилар. Ҳолбуки у насроний Ислом укуматининг муқаддас режимларига, динларига, қонунларга мухолиф экан, макамада унинг у оли назарга олинмаслиги очиқча кўрсатарки, адолат муассасаси еч бир жараёнга берилмас, еч бир тарафгирликка тоймас. Бу дин ва виждон урриятининг бир асосий қоидасидирки, комунист бўлмаган Шарқда, Ғарбда, бутун дунё адолат муассасаларида жорий ва окимдир.
Мен ам дин ва виждон урриятининг бу асосий қоидасига ишониб юзларча Қуръон оятларига таяниб, маданиятнинг бузуқ қисмига уррият пардаси остида юрган мутлақ бир истибдодга лаиклик ниқоби остида динга ва диндорларга қарши татбиқ этилган энг оғир бир тазйиққа зид аракат этган бўлсам, қонунлар хорижига чиққан бўлдимми?
Бу ақиқатга хилоф бир аракат санала оларми? Ҳақсизликка қарши, зулмга қарши, қонунсизликка қарши зид аракат қилмоқ еч бир укуматда айб саналмас, аксинча мухолифлик машруъ ва самимий бир адолат мувозанаси унсуридир.
2- Менга зулм ва жафони раво кўрган собиқ давр қилган иснодларининг иккинчиси амният ва осойишни бузмоқдир. Бу шуб а ва хаёл ила, бу уйдирмага иснод ила йигирма саккиз сана менга жазо чектирдилар. Мамлакатма-мамлакат, макамама-макама паришон қилдилар. Зиндондан зиндонга отдилар. Ҳеч ким ила кўриштирмадилар. Тажрид этдилар, заарладилар, турли-туман ақоратларда бўлдилар.
Биз-ки, беш юз минг фидокор Нур талабалари мамлакатнинг ар тарафида амният ва осойишнинг ихтиёрий маънавий муофизларимиз. Бизга бундай бир иснодда бўлишлари гуноларнинг энг каттасидир. Улар бизга шу қадар золимона хоинликларда бўлганлари олда, биз асло исларимизга берилмасдан, кўнгилларда амният ва осойишни таъмин йўлида, иймон ва Қуръонга хизмат йўлида, ғафлат ила анархистликка кирганларни тушганлари чалкашлик ботқоқлигидан қутқармоқ йўлида аракат қилишдан бир он холи қолмадик.
Му тарам акамлар, шуни қатъий бўлиб арз этаманки, бу далилсиз бир даъво эмасдир. Бизнинг зулм ва сургун жойимиз бўлган олти вилоятнинг олти макамаси узун ва чуқур тадқиқлар натижасида, амният ва осойишни бузиш йўлида еч бир вуқуот қайд этмагандир. Бу аракатимиз исбот этарки, Нур мактаби ирфонининг талабалари қалблар устида ишлар, амният ва осойишнинг қўриқчисини бошларга, қалбларга ерлаштирар. Бизнинг иймон дарсларимиз анархистликка қаршидир, бузғунчиликка қаршидир, фармасонларга ва комунистларга қаршидир. Мамлакатнинг бутун зобита доираларидан сўралсин, беш юз минг Нур ирфон мактаби талабасидан бирининг бўлсин, низом ва интизомга зид бир вуқуоти бормидир? Йўқдир. Албатта йўқдир. Чунки аммасининг қалбида низом ва интизомнинг энг соғлом муофизи бўлган иймон қўриқчиси бордир.
Сабиллуррашоднинг 116 инчи нусхасида "Ҳақиқат сўзламоқда" номли мақоламда бу ақиқатларни батафсил изо этдим. Бутун дунёсини, атто ижоб этарса аётини, атто охиратини динига фидо этганини бутун аёти шаодат этган, ўттиз беш санадан бери сиёсатни тарк этган, кўплаб макамаларнинг шу қадар тадқиқларига қарамасдан бу йўлда бир далил топилолмаган, саксонни ошган, қабр эшигига келган, дунё молидан еч бир нарсага соиб бўлмаган ва аамият бермаган бир одам ақида "Динни сиёсатга қурол этмоқда" деган ердан кўкка қадар, кўкдан ерга қадар ақсиз ва инсофсиздир.
Биз Нур мактаби ирфони шогирдларининг Қуръони Ҳакимдан олганимиз ақиқат дарси шудирки: Уйда, ёхуд бир кемада бир маъсум, ўн қотил бўлса, Қуръон адолати шу маъсумнинг аққига зарар бермаслик учун у хонани, у кемани ёқишни ман этгани олда, ўн маъсумни биргина қотил юзидан мав учун у хона, у кема ёқиларми? Ёқилса, энг буюк зулм, энг буюк хиёнат ва ғадр бўлмасми? Бу сабаб ила осойишни бузиш йўлида юздан ўн қотил юзидан тўқсон маъсумнинг аётини таликага ва зарарга солишга адолати Илоия ва ақиқати Қуръония шиддат ила ман этгани учун, биз бутун қувватимиз ила бу Қуръон дарсига эргашган олда, осойишни муофазага ўзимизни динан мажбур биламиз.
Хуллас, бизни бундай ақсиз иснодлар ила айблаган собиқ даврдаги яширин душманларимиз, шуба йўқки ё сиёсатни динсизликка восита этмоқ истадилар, ёхуд билиб туриб, билмасдан бузуқ мафкураларни мамлакатимизга ерлаштирмоқ ғайратига тушдилар. Кўрилмоқдаки, низом ва интизомни бузган, моддий, маънавий мамлакатнинг амният ва осойишини бузган бизлар эмас, асл улар эди. Ҳақиқий бир Мусулмон, самимий бир мўъмин еч бир замон анархистликка ва бузғунчиликка тарафдор бўлмас. Дин шиддат ила ман этган нарса фитна ва анархистликдир. Чунки анархист еч бир ақ танимас. Инсонлик сажияларини ва маданият асарларини жонивор айвонлар сажиясига ўгирарки, бунинг охир замонда Яжуж ва Мажуж комитети бўлганига Қуръони Ҳаким ишора этмоқдадир.
Хуллас, му тарам акамлар, йигирма саккиз сана менга ва талабаларимга бундай азо ва жафода бўлдилар. Ва макамаларда прокурорлар бизга ақоратларда бўлмоқдан чекинмадилар. Биз буларнинг аммасига тааммул этдик. Иймон ва Қуръонга хизмат йўлида давом этдик. Ва собиқ давр одамларининг бутун у зулм ва жафоларини афв этдик. Чунки улар ақдор бўлган оқибатларига йўлиқдилар. Биз ам ақ ва урриятимизга қовушдик. Сизлар каби одил ва иймонли акамлар узурида сўз сўйламоқ фурсатини Алло бизга бахш этгани учун шукр этамиз.
Саид Нурсий
Рисола-и Нур муаллифи бутун муаллиф ва му аррирларнинг энг мутавозесидир. Шухрат ва такаббурнинг энг буюк душманидир. Бутун дунё молига орқа ўгиргандир. На мол, на шухрат, на нуфуз... Буларнинг еч бириси унинг иссасига улашолмагандир ва улашолмас. Ганди ам у қадар дунёдан қўлини тортолмагандир. Кунда эллик грамм нон ила ва бир товоқ шўрво ила озуқланган бу буюк одам, яшаётган бўлса, фақат Қуръон ва иймонга хизмат учун яшамоқда. Бошқа еч, еч бир нарсанинг унинг назарида қиймат ва аамияти йўқдир. Бундай экан, асарининг маду-санода бўлди дея уни айблашга уринмоқ, 163 инчи модданинг айб тўрига тиқишга уринмоқ; ақ ва адолат ила, инсоф ила, илм ила, инсоний тушунча ила, уқуқ фикри ила, мантиқ ила, ақл ва фикр ила уйғун бўла оларми? Бу ери юксак макаманинг тақдирига оиддир.
Ҳукуматга мухолифлик ба си ақида ам бир қанча сўз айтиб маърузотимни натижалантирмоқ истайман. Қаршингизда камоли саффот ва самимият ила одилона қарорларингизга интизор этган бу асрдийда зот, умрида еч бир дафа ақиқатга хилоф баёнда бўлишга таназзул этган бир одам эмасдир. Илк макама жараёнида бу кунги укуматдан мамнун бўлганини ва муваффақиятига дуо этганини, у ёқтирмаган ва танқид этган укумат эски укуматлар бўлганини очиқ бир шаклда сўйлагандир. Дарақиқат, муваккилим бутун миллат ила баробар истибдодга қарши мужодала этган, уррият ва демократиянинг таъсисига аракат қилган ва бу хусусда вужудга келган муваффақият сабабли ам мамнун бўлгандир. Рисола-и Нурнинг ғояси ам ижтимоий низом ва интизомни қалбларга ерлаштирмоқдир. Сиёсий одамлар сиёсий соада ижтимоий низомни, миллатнинг ақ ва урриятларини таъминга уринганлари каби, Рисола-и Нур муаллифи ам маънавий соада қалбларда буларни ерлаштиришга уринмоқда. Ғоялар умумийдир. Бир мактаби ирфон бўлган Рисола-и Нурнинг муаллифи ва шогирдлари осойишнинг, низом ва интизомнинг ихтиёрий ва маънавий қўриқчиларидир. Маънавий соада, қалбларда ва ақлларда анархистликни, бузғунчиликни йўқотишга уринмоқдадирлар. Камоли самимият ила, еч бир бадал ва ғараз бўлмасдан, еч бир қаршилик кутмасдан, ёлғиз Алло ризоси учун, миллат ва мамлакатнинг манфаати учун аракат қилмоқдалар. Буни қилмоқ бир айб ва жиноят эмас, миллат ва мамлакатга бир хизматдир. Айблашга эмас, тақдирга лойиқдир. Бароатини истамоқ аққимиздир. Қарор юксак макаманинг.
Ундан кейин муаллифнинг бошқа вакили бўлган адвокат Сениюддин Бошоқ турган, қисқа бир нечта сўз сўйлагандир:
-Ортиқ масала ойдинлашган, ақиқат Қуёш каби тазоур этгандир. Юксак Макама ар нарсадан хабардор бўлгандир. Менинг бунга илова этадиган бир сўзим йўқдир. Бундай қийматли, фазилатли, миллат ва мамлакат учун жонини фидо қилиб ва еч бир қаршилик ва бадал муқобили бўлмасдан фисабилилло аракат қилган зотларни бу ерларга келтирган, жиноят ўриндиқларида ўтқизган тушунча ақида баъзи мутолаада бўлмоқ истардим. Фақат унинг ери бу ер эмасдир. Шунинг учун бошқа бир асар ёзмоқ ижоб этар. Чунки бу тушунча ила мужодала аркас учун бир вазифадир. Юксак макаманинг юксак виждони мени мудофаадан мустағни қилажак даражада итминонбахшдир. Муваккилимнинг бароатини истамоқ ила шараф сезаман.
Ундан кейин бошқа мумтоз адвокат биродарлари каби Устознинг мудофаасини ихтиёрий бўлиб қилган иймонли ва қудратли маш ур ва мумтоз адвокат Абдуррамон Шараф Лач мудофаани бошлади. Аввало бир муқаддима қилди. Дедики:
-Айбланувчи бўлиб узурингизга келган саксон ёшни ошган бу муборак зотнинг айб ила еч бир муносабат ва алоқаси бўлмагани тамоми ила тазоур этгандир. Юксак макамача ам бунга тўлиқ қаноат осил бўлганини, бароатига қарор берилишини ам қувват ила умид этаман. Фақат бизга қарши бир қарор берилишига мингдан бир этимол бўлса ам бўйнимга олган бир маъсумнинг мудофаасини аамиятсиз қолдиришни бир вазифасизлик санайман. Юксак Темйиз Макамасининг қаноат ва нуқтаи назарини ам исобга олмоқ ижоб этар. Бу ерда бас этилмади дея усул нуқтасидан бир камчиликда бўлган бўлмайлик. Шунинг учун мудофаамни қилишга юксак макаманинг изнларини сўрайман.
-Яхши Абдурра мон Бей, сўнг мудофаангизни тинглаймиз. Марамат қилинг.
.........................................................................................
-Ёшларга Ра намо номли асар Қуръони Азимушшоннинг амр ва тафсирларидан иборат бўлишига, Ислом динининг ва бу диннинг амр ва насиатларини ичига олишига ва Конститутциянинг 70 инчи моддасига кўра: Шахсий дахлсизлик, виждон, тафаккур, сўз ва нашр ақ ва урриятни Туркларнинг табиий ақларидан бўлгани.. Конститутциянинг 75 инчи моддасига кўра ам еч бир киши мансуб бўлган дини ва мазаби сабабли жавобгарликка тортиролмаслигидан, муваккилимнинг Конститутция ила ўзига бахш этилган бўлган бу дин ва нашр урриятидан марум этилиб жазони таъқибга маъруз қолдирилиши Конститутция укмларига зиддир.
.........................................................................................
-Юқорида изо этганимиз қонуний тарафларимиз фарзи маол диққат назарига олинмас, Турк Жазо Қонунининг антидемократик 163 инчи моддасига кўра муваккилимнинг таъқиби мумкин фараз этилса, иснод этилган айбнинг талилига ўтамиз ва шундай деймиз:
Бир Мусулмон. Оқ сочли, қари бир Мусулмон. Сочини, бошини ва ёшини бутун умри бўйича нур ила оқартирган бир Мусулмон. Сочи, боши, ёши ва бутун вужуди Алло нинг нури ила ювилган топ-тоза ва оппоқ бир Мусулмон. Бутун умри бўйича инъоми Ҳақ бўлган аётини Турк миллатининг сало ва ақиқий саодати учун вақф этган. Амри Илоий бўлган руини фалакнинг ақиқий соиби Аллога таслим этгунга қадар айни йўлда юришга азм этган. Бинойи субоний бўлган баданини ёлғиз Алло йўлида олдан тойирган буюк бир Мусулмон, бугун "Демократия бордир" дейилган бир кун, турмоқда, ёлғиз "Алло" демоқда, "Китоб" демоқда, "Расул" демоқда ва ёшларга "Диққат" демоқда. Дер-демас орқасидан прокурор (даъвони очган прокурор) ёпишмоқда.
-Кел бу ерга... Айб ишладинг! демоқда.
Ва уфқларни қоп-қора бир зулмат қоплагандир.
Фақат боқинг шу олийжаноб ва зотдор кекса Мусулмонга! Нақадар сокин ва нақадар ро атдир. Зеро касратда эмас, вадатдадир. Кечанинг зулматидан ва кундузнинг рангорангидан зерикмасдир. Бало зиндонида сафони сайр этмоқдадир. Жафо дастурхонида вафо топган, тажаллийга мазар бўлгандир. Зеро ашё ақиқатларидан хабардордир. Касофатни латофатга алмаштиргандир. Қони чекилган, томирларида қон ўрнига файзи Ҳақ ва нур жараён этмоқдадир ва прокурор (даъвони очган прокурор) бу Мусулмонни қўлидан ушлаган, қамоққа судрамоқдадир.
Нечун? Недан? Нима қилди бу пири фоний? Недир айби бу кекса Мусулмоннинг? Нима қилди? Боқинг прокурорга (даъвони очганга) кўра нелар ва нелар қилди?
"Ёшларга Ра намо" номли бир китоб чиқарди.
А- Лаикликка зид аракат этди. Алло, дин, иймон лаикликка зид бўларми? Бўлар. Хўш, бошқа?
Б- Давлатнинг ижтимоий, иқтисодий, сиёсий ва уқуқий асос низомларини диний асосларга уйдирмоқ истади. Қандай, нима учун ва не мақсад ила қилди буларни?..
В- Шахсий нуфуз таъмин ва таъсис этмоқ мақсади ила. Хўш, ё сиёсий манфаат қасди борми, ажабо? Йўқ, бу эмас. Тадқиқ айъати ам бу мақсадни кўрмаган. Прокурор ам буни айтмаётир. Хўш, аммо модомики сиёсий манфаат қасди йўқ экан, бу пири фонийнинг шахси, жуссаси, бадани не ки, дунёдан не кутмоқдаки, нуфуз таъмин этмоқ истасин?
Прокурор, "Мен у ёғини билмайман" дейди. Истамоқда. Ҳам буни бундай мутахассислар ам айтмоқдалар.
Хўш, қандай қилди бу ишларни бу Мусулмон?
А- Динни, диний иссиётни ва динча муқаддас саналган нарсаларни қурол этмоқ сурати ила.
Недир бу муқаддас танилган нарсалар? Ислом дини, Мусулмонлик ислари, Алло калимасининг қалбдаги қўрқуви, Қуръон, тафсир... Демак прокурор буларни билади. Буларнинг муқаддасот бўлганига ишонади.
Хўш, аммо буларни билмоқ, ишонмоқ ва сўнгра айтмоқ қурол этмоқмидир? Ҳа, даъвони очган прокурорга кўра қурол этмоқдир. Ундай бўлса прокурор ам буларни қурол этмоқда.. амда сиёсий бир қонунга қурол этмоқда.. амда бир Мусулмонни макум эттирмоқ учун қурол этмоқда. Шу олда у ам 163 инчи моддага кўра айб ишламоқдами?
"Йўқ" дер прокурор, мен ташвиқот қилмаётирман. У ташвиқот ва талқин қилди. Не деди, хўш? Шуларни айтди:
"... Бу замонда зиндиқо залолати Исломиятга қарши мухорабасида нафси амморанинг режаси ила шайтон қўмондонлигига берилган фирқалардан энг да шатлиси ярим яланғоч хонимлардирки, очиқ оёғи ила, дашатли пичоқлар ила иймон алига таарруз этиб ташланмоқдалар. Нико йўлини ёпишга, фахш йўлини кенгайтиришга уриниб кўпларнинг нафсларини бирдан асир этиб, қалб ва руларини кабоир ила яраламоқдалар. Балки у қалблардан бир қисмини ўлдирмоқдалар".
Хўш, ёлғон-ми булар? Фахшни ташвиқ ва нико ни имо этган фоишалар гуруи инкор-ми этилмоқда? Яширин ва ошкора фахш ила ва давлат қўли ила мужодала йўқми? Жазо Қонуни, Фахш ила Мужодала Низомномаси ва ахлоқ зобитаси булар билан кеча-ю кундуз мужодала этмаётирми?
Бор, бор аммо, бунга биз қўшиламиз, Алло не қўшилар? демоқда прокурор. Хўш, бундай десин. Десин аммо.. қонун, зобита ва прокурор, айб ишлангандан сўнгра ишлаганни ва ишлатганни ёқалайди. Яъни иш бўлиб битгандан сўнг, номус поймол бўлиб, одам ўлгандан сўнг. Олдинроқ тадбир олишга қонунан имкон йўқ, фақат динан бунга имкон бор: Алло қўрқуви ва дин. Бу қўрқув соясида ар турли разолатнинг олдини олиниб бўлишини билдирмоқда. Ислом дини буни амр этмоқда. Тадбирни аввалдан олинг демоқда. Қандай? Насиат этинг, оголантиринг, Аллони танитинг, инсоннинг қалбида Алло қўрқуви, Алло севгиси, оташ, Жааннам, абадий азоб, абадий саодат ер олсин, билсин, англасин, севсин ва қўрқсин. Қўрқсинки, ёмонликлардан қочсин, ам ўзи қутулсин, амда жамият, прокурор ам, давлат ам, укумат ам, миллат ам роат этсин. Бунинг учун Алло қўрқувини ва севгисини инсонларга сингдиринг.
Қандай қилайлик бу ишни? Айтинг, ёзинг, ўқитинг. Хўш, аммо у замон ташвиқот дейдилар. Не бўлар? Булар Алло нинг амрлари, Қуръони Азимушшоннинг икматлари эмасми? Дин сизнинг энг табиий аққингиз эмасми? Ким ман этар сизни бундан (Алло йўлидан)? Айб демоқдалар бунга. Ундайми? Аллонинг амрини ўқинг:
Маъноси: "Хабарингиз бўлсинки, у куфр этиб халқни Алло йўлидан ман этган ва ақ ўзларига аён бўлгандан сўнгра Пайғамбарга қарши келганлар еч бир замон Аллога заррача бир зарар этажак эмаслар. У уларнинг амалларини зиён этажакдир".
Хўш, аммо тингламасалар? Тинглаганларга, иймон этганларга такрор этинг. Чунки қилганингиз иш яхшидир.. инсонлар учун, жамият учун, миллат учун, укумат учун, давлат учун хайрлидир. Шаррдан, балодан қўриқловчидир. Иймон этганларга дейингки:
Маъноси: "Эй бутун иймон этганлар.. Алло га ва Расулига итоат этинг да амалларингизни йўқ қилманг".
Бунга ам ишонмасалар, дейингки: Талика.. ватан ва миллатингиз учун талика, динда, диннинг ташвиқотида эмас, динсизликдадир. Буни Бош Вазиримиз ам айтди: "Коммунизмга қарши бўлганларнинг мамлакат учун таликали бўлгани кўрилмагандир. Бугун дин ташвиотига монеъ бир ол йўқдир, тадбир олишга ам этиёж қолмагандир".
Му тарам акамлар! Сиз биласиз, фақат бир марта ам даъвони очган прокурордан сўрангиз.. қарайлик йўқ дея олажакми? Аллонинг амрлари, Қуръони Азимушшоннинг икматлари ёшларга англатилмаса, билдирилмаса, ташвиқот айбдир дея ман этилса, ахлоқсизлик, иффатсизлик, тубсизлик, фахш, зино, қатл айбларининг қаршисига ўтмоқ ёлғиз жазо қонунлари ила мумкинмидир? "Комунизм" каби бутун дунёни тадид этган энг разил офатнинг, яширин ва ошкора, қатор ва маккор тахриботини тамоман нима ила ўнгламоқ мумкиндир?
Му тарам ватансевар, Аллоига ва муқаддасотига боғлиқ зотдор Турк акамлари! Шу қўрқинч куфр ташвиқотига ёш Мусулмон Турк болаларининг тоза ва соф ақлларини саналарча тахриб этиб фалаж қилган қўрқинч дин душманлари оқитган заарларга боқинг.
Не қўрқинч ол ва зидликлар ичидамиз. Прокурор буни кўрмас, Ислом динига ва бутун муқаддас динларга қилинган бу қўрқинч таарруз ва ақоратни таъқиб этмас-да, бу таарруздан ёшларга муофаза тадбирларини тавсия этганни-ми ушлар?
Жуда му тарам Турк Мусулмон акамлар! Сиз Қуръони Мубиннинг Аллонинг нурининг шуълалари ила тўла бўлган ва ёлғиз у нури Илоийни акс эттирган Рисола-и Нур Ёшларга Ранамо сабабли муваккилимни макум этолмайсиз!...
Му тарам, олийжаноб ва Мусулмон Турк акамлари! Жуда яхши биласизки, ақиқий иршод олимлари Анбиёнинг ворисларидир. Бу муборак зотлар ам ўзларига меърос қолган ваъзу насиатни Қуръони Мубиннинг амрларига кўра ёймоқ ила мукаллафдирлар. Вазифасини қиларкан еч бир ажр ва бадалнинг толиби эмасдирлар. Вазифаларини фисабилилло қиларлар. Фақат Алло ва Расулининг ризосига толибдирлар. Сўнг нафасларига қадар бу муқаддас вазифага давом этарлар. Чунки бу вазифа уларга Алло ва Расулининг омонатидир. Муваккилим бу омонатни алига бермоқда дея қандай таъқиб қилинар ва азият берилар? Қандай бу кекса ёшида заиф ва наиф вужуди ишониб бўлмайдиган оғир бир таклиф ила мукаллаф тутилар?
-Кел, зиндонга кир!
Бу энг қўрқинч бир зулм бўлар. Бу зулмга монеъ бўлмоқ вазифаси ам сизларга омонат этилгандир.
Бутун ёмонликларни, гуно ларни, ахлоқсизликни, разолатни, фасод ва фитнани имо этажак нурдир...
Маъноси: "Улар Алло нинг нурини оғизлари ила сўндирмоқ истайдилар. Алло эса, муаққақ нурини тамомламоқ (тамоман порлатмоқ) истайди.. кофирларга ёқмаса ам".
Адвокат
АБДУРРАҲМОН ШАРАФ ЛАЧ
Бу мудофаадан сўнг Устоз Саид Нурсийга бошқа бир айтадигани бўлиб бўлмагани ма кама раиси тарафидан сўралган, Устоз оёққа туриб:
-Ёлғиз бир калима сўйламоқ учун рухсатингизни сўрайман.
-Мар амат қилинг.
-Му тарам вакилларим менинг шахсим ақида айтганлари санокор сўзларга мен лойиқ эмасман. Мен Қуръон ва иймон хизматида аракат қилган ожиз бир одамман. Бошқа бир айтадиганим йўқдир.
Шундай қилиб му окама тугаган. Ҳакамлар айъати мажлисдан сўнгра иттифоқ ила бароат қарорини таблиғ этган ва бу қарор макамада озир бўлган университетликлар ва халқ тарафидан шиддат ила олқишлангандир. Прокаратура тарафидан темйиз этилмагани учун қарор қатъийлашгандир.
Бадиуззамоннинг Истанбулга ташрифи муносабати ила Университетлик бир Нур Талабасининг дўстига ёзган мактуби:
Севгили Устозимизнинг ташрифи сабабли бизни ва Истанбулни табрикингизга ташаккур этаман. Бу му ташам, мустасно одиса сабабли катта шаар қайнади, ичидан байрам қилмоқда. Олиму-жоили, фақиру-бойи, ёшу-қариси макамаларда, менмонхонада ар ерда уни кўришга ва тинглашга югурмоқда.
Тушларимиз ам нашъа ва фаро ила тўла... Душманларимизнинг эса юзлари янада зиёда қорайди. Мунофиқликларининг еч бир нарса қилмаганини ва қиломаслигини ортиқ биладилар. Устозимиз Истанбулнинг шахсият даврининг ёдгори бўлган ар нарсага янгидан жон бердилар. Қардошларимиз кўзида шаарнинг манзараси бирданига ўзгарди. Авлиё София Саройбурнига қадар узанди. Минораларида яна Азони Муаммадий (С.А.В.) ўқилмоқда. Ичида офизлар қайтадан Қуръони Карим тиловатини бошладилар. Фоти ар кун мақбарасидан туриб фат этган шаарининг буюк ва муборак мусофирига, "Хуш келдингиз!" демоқда ва уни табрик этмоқда. Янги Масжиднинг шарафасидан, Боёғлунинг энг қоронғу ва ифлос ерига қадар нуфуз этадиган ишиқ тўфонини озирдан кўраётгандай бўлмоқдамиз. Ҳаммасининг; Авлиё Софиянинг, Фотининг, Султон Амаднинг, Айюбнинг ва Сулаймониянинг ва бутун Мусулмон Истанбулнинг ижоб пардаларини юзларидан отиши ва бизга янада муташам ва янада самимий кўринишлари бу буюк ташрифдан ва бу улвий нурдан... Устозимиз ортиқ бу шаарнинг қуёши. У кетса, уфқидаги қуёш ам уни таъқиб этажак ва миллионлик шаар қораяди. Тасаллимиз Фоти шарининг Рисола-и Нур ила ойдинланиши ва порлаши умидидир.
Устозимизнинг ташрифини телефон ила хабар берганлари замон, жонсиз вужудимдан бирданига бир жараён ўтди. Ўлдирувчи ва карахт қилувчи эмас, тирлтирган, жонлантирган бир жараён... Моддий ва маънвий борлиғимнинг бир онда қувват топиб, муаззам бир магнит мени тортганини ис этдим. Оғир Жазо Макамасига борганим замон, бироз аввалги таассусларимнинг бутун жамиятда оким бўлганини фарқ этдим. Макаманинг ичи ва ташқариси лим-лим тўла эди. Тўдани ёриб ичкари кирмоқ истадим. Фақат кўзим икки университет талабасининг орасида юраётган Устозга илишди. Маъноси ила бўлгани қадар моддаси ва қиёфаси ила ам бошқача бўлган ва шу онда миллионларча кўз унинг устида тўпланган мустасно борлиқ, қандайки еч бир нарса ила алоқадор эмас эди ва еч бир одисадан хабари йўқ эди.
Ма каманинг ичидаман. Улвий исм зикр этилар этилмас, буюк одам катта бир миллатнинг, диннинг ва даврнинг тарихий тамсилчиси бўлиб ичкари кирди. Кичкина бир жимжитликдан кейин овоз ам йўқ. Ҳаркас бу муташам ва муаззам оннинг маъносини ва аяжонини эшитмоқда...
Хастаман дейишларига қарамасдан Устозимизнинг ўринларидан чақмоқ каби отилиб эътироз ва изо ларни.. макама айъатининг айронлик ила буюк одамни томошаси.. Иккинчи жараёнда янада муаззам бир гавжумлик.. Устозимизнинг илмсиз тадқиқ айъати рапортига шахсан берган ориқулода жавоблари.. ва макаманинг 5 мартга қолдирилиши.. титраб, гуно ва заифликларимга минг таассуф ва тавба этиб яқинлашиб, муборак қўлларини сўнгсиз бир иштиёқ ила ўпганим ва ичимни топ тоза тутишга тиришиб кўзларини топишга жасорат этганим у он, у кун хотираларимнинг энг буюк ва энг нодида ёдгори бўлажак. Университетли бошқа қардошларим Устозимизнинг хизматида бўлмоқ ила буюк шарафга қовушганлар. У Устозимиздан Жаноби Ҳақ абадиян рози бўлсин, ва бутун талабаларига ва айниқса мен каби бечора, шўрлик ва ожизларга ақл, заковат, азм ва ихлос эсон буюрсин. Омин. Ҳа дўстим, бу асрнинг маънавий шои бўлгани, аёти ва асарлари ила собит бўлган бир Устознинг асарларини биз мутожларга лутф этган Жаноби Ҳаққа адсиз шукр ила баробар, шу замоннинг яраларига энг муносиб бир дармон, бир малам ва зулматнинг ужумига маъруз Исломий тузулишга энг фойдали бир нур ва залолат водийларида айратга тушганлар учун энг тўғри бир рабар бўлган Рисола-и Нурни ўлгунча ўқиймиз, нашр этамиз иншаалло.
Истанбул Университети Нур Талабаларидан
КОМИЛ
Устоз Бадиуззамон Истанбулдаги му окамасининг бароат ила натижаланишидан сўнг Амиртоғга келди. Амиртоғда рамазон ойининг бир кунида қирга чиққани замон, бир бош човуш ва уч қуролли жандарма ёнига юборилиб, келадиган парчада баён этилгани каби, ўзига шапка кийилиши таклиф этилади. Бу сабаб ила полиция ташкилотига жалб этилади. Шундай қилиб Устоз бир илтимоснома ёзиб, Адлия ва Доилия Ваколатига юборади. Айни замонда Анқарадаги бир талабасига ам юбориб, алоқадор депутатларга одисанинг эшиттирилишини билдиради. Анқарадаги талабалари бу шикоятнинг бир нусхасини Самсунда интишор этган Буюк Жиод газетасига юборадилар. Ёзув Буюк Жиодда "Энг Буюк Исбот" сарлавхаси остида ва бир изо илова этилиб нашр этилади. Сўнгра Анқара ва Истанбул Университетидаги Нур Талабалари ам икки-уч мақола ёзув Буюк Жиод газетасига юборадилар ва нашр этадилар. Бу қаторларда Малатя одисаси содир бўлади, диндорларга қарши бир тур ёлғон, тумат, иғво тарғиботи бошланади. Бу таликаларга алданган баъзи шахсиятлар диний газеталардан айбланишга сабаб нуқталар топмоқ учун уринадилар. Самсунда ам мазкур "Энг буюк Исбот" сарлавали ёзув ва Университет Нур талабаларининг мақолалари сабабли газета нашриёт мудири ила Анқарадан бу ёзувларнинг баъзиларини юборган бир Нур талабаси ушланиб макамага берилади. Нурчиликнинг мамлакатда инкишофига қарши газеталарда баёнотлар, қаноатлар илгари сурилади. 600 қадар Нур талабасининг макумиятини адаф этар шаклда, Туркияда йигирма беш ерда қидирув қилиниб, бир қисмида даъво очилади. Натижада Рисола-и Нурда ва Нур Талабаларида айбланишга сабаб бир нуқта бўлмасдан, айб бўлмагани қаноатига борилади.
Самсунда очилган даъвода аввало ма кумиятга қарор берилган бўлса ам, темйиз макамасининг Рисола-и Нур асарлари ва муаллифи Бадиуззамон ақида баён қилган мутолаа ила макумият қарорини асосдан бузиши сабаби ила, такрор қилинган жараёнда ёзувларда айб унсури бўлмагани қаноатига борилиб, бароат қарори берилгандир.
"Энг Буюк Исбот" сарлав али ёзув сабабли Самсунда Устозимизга қарши ам даъво очилган эди. Самсунга макамага жалб қилиниши истанилаётган эди.
Жуда ро атсиз ва кекса бўлиши сабаби ила туман табиблигидан олган бир рапорти эътибор назарига олинмасдан, мутлақо макамада бўлиши истанилаётган эди. Ниоят Устоз Самсунда макамада бўлишга қарор бериб, Истанбулга қадар келди. Фақат соғлигининг ёмонлиги ва тааммул этолмаслигидан йўлга давом этолмасдан соғлиқ айъатидан бир рапорт олиб макамага юборди. Рапортда Саид Нурсийнинг қилинган текшириш натижаси, на қуруқликдан, на денгиздан ва на аводан Самсунга кетишга вужуди тааммул этолмаслиги ёзилган эди. Макамада прокурор шиддатли қатъий талаблар ила Саид Нурсийнинг мутлақ макамада бўлишини истаган бўлса ам, макама айъати соғлик рапортига таянган олда, Бадиуззамоннинг Истанбул макамаларидан бирида истиноба сурати ила ифодасининг олинишига қарор берди. Ниоят давом этган макамалар натижасида Самсун макамаси даъво мавзуси ёзувда макумиятни ижоб эттиражак бир қасд кўрмаганидан, Саид Нурсийнинг бароатига қарор берди.
Яширин душманларимиз бу Рамазони Шарифда такрор адлияни менга қарши чорладилар. Масала ам бир яширин комунист комитети ила алоқадордир.
Бириси: Бутун-бутун қонунга хилоф бўлиб, мен бир ўзим ва ёлғиз бўлиб қирда ва тоғда ўтираркан, уч қуролли жандарма ила бир бош човуш ёнимга юбордилар, "Сен бошингга шапка киймайсан" дея мажбурлаб мени полиция ташкилотига келтирдилар. Мен ам адолатни адаф тутган бутун адлиялардан сўрамоқдаманки:
Бундай беш жи ат ила қонунсизлик этиб қонун номига беш жиат ила Ислом қонунларини синдирган одам ақиқий қонунсизлик ила иттиом этилмоқ лозим келаркан, уларнинг у ажиб қонунсизлиги ва баонси ила, икки санадан бери виждоний азоб берганларидан, албатта макама-и кубро-и ашрда бунинг жазосини чекажакдирлар. Ҳа, ўттиз беш санадир мунзавий бўлгани олда, еч бозор ва шаарчаларда кезмаган бир одамни, "Сен фиранк сарпушини киймаётирсан" дея иттиом этишга дунёда қайси қонун рухсат этар?
Йигирма саккиз санадан бери беш вилоят ва беш ма кама ва беш вилоятнинг зобиталари унинг бошига илишмаганлари олда, хусусан бу дафа Истанбул адолатли макамасида юздан зиёда полицияларнинг кўзлари қаршисида, ам икки ой ам пиёда бўлиб ар ерни кезгани олда, еч бир полиция илишмагани ва ам темйиз макамаси берет ман эмас дея қарор бергани, ам бутун хотинлар ва боши очиқ кезганлар ва бутун аскарий нафарлар ва вазифадор маъмурлар кийишга мажбур бўлмаганликларидан ва кийилишида еч бир фойда бўлмаганидан ва менинг расмий бир вазифам бўлмаганидан-ки расмий бир либосдир, беретни кийганлар ам масъул бўлмаслар дейилгани олда; хусусан мунзавий ва инсонлар орасига кирмаган ва Рамазони Шарифнинг ичида бундай қонунга хилоф энг чиркин бир нарса ила руини машғул этмаслик ва дунёни хотирига келтирмаслик учун хос дўстлари ила ам кўришмаган, атто шиддатли хаста бўлгани олда, руи ва қалби вужуди ила машғул бўлмаслик учун дармонларни олмаган ва акимларни чақирмаган бир одамга шапка кийдирмоқ, ажнабий попларга ўхшатмоқ учун унга таклиф этмоқ ва адлия ила тадид этмоқ, албатта зарра қадар виждони бўлган бундан нафрат этар.
Масалан: Унга таклиф этган деган: "Мен амр қулиман." Жабри кайфий қонун ила амр бўлармики, амр қулиман десин. Ҳа, Қуръони Ҳакимда Я удий ва Насронийларга бошда ўхшамаслик учун унга доир оят бўлгани каби,
ояти улул-амирга итоатни амр этар. Алло ва Расулининг итоатига зид бўлмаслик шарти ила, у итоатнинг амир қулиман дея аракат эта олар. Ҳолбуки, бу масалада Исломий анъаналар қонунлари хасталарга шафқат ила ранжитмаслик, ғарибларга шафқат этиб ранжитмаслик, Алло учун Қуръон ва иймон илмига хизмат этганларга замат бермаслик ва ранжитмаслик амр этгани олда, хусусан мунзавий, дунёни тарк этган бир одамга ажнабий попларининг сарпушини таклиф этмоқ ўн жиат ила эмас, юз жиат ила қонунга мухолиф ва Исломнинг анъанавий қонунларига қарши бир қонунсизликдир ва кайфий бир амр исобига у муқаддас қонунларни синдирмоқдир. Мен каби қабр эшигида, ғоят хаста, ғоят кекса, ғариб, фақир, мунзавий, Суннати Санияга зид аракат этмаслик учун ўттиз беш санадан бери дунёни тарк этган бир одамга бу тарз муомалалар қатъиян шак ва шуба қолдирмадики, комунист пардаси остида, анархистлик исобига ватан ва миллат ва Исломият ва динга қарши мудиш бир суиқасд асари бўлгани каби, Исломиятга ва ватанга хизматга ният этган ва мудиш хорижий тахриботга қарши жаба олган диндор депутатлар ва демократларга ам буюк бир суиқасддир. Диндор депутатлар диққат этсинлар, бу дашатли суиқасдга қарши мудофаада мени ёлғиз қолдирмасинлар.
{(Ҳошия) Руснинг бош қўмондони қасддан олдидан уч марта ўтгани олда оёққа турмаган ва таназзул этмаган ва унинг иъдом тадидига қарши иззати Исломияни муофаза учун унга бошини эгмаган; Истанбулни истило этган Инглиз Бошқўмондонига ва унинг воситаси ила фатво берганларга қарши, Исломият шарафи учун, иъдом тадидига беш чақа аамият бермаган ва "Тукуринг золимларнинг у аёсиз юзига!" жумласи ила ва матбуот лисони ила қаршилаган; ва Мустафо Камолнинг эллик депутат ичида иддатига аамият бермасдан "Намоз қилмаган хоиндир" деган; ва Ҳарбий Трибуналнинг дашатли саволларига қарши, "Шариатнинг биргина масаласига руимни фидо этишга озирман" деб, тилёғламачилик этмаган; ва йигирма саккиз сана кофирларга ўхшамаслик учун инзивони ихтиёр этган бир Ислом фидоийси ва ақиқати Қуръониянин фидокор хизматкорига фойдасиз, қонунсиз дейилсаки: "Сен Яудий ва Насроний попларига ўхшаяжаксан, улар каби бошингга шапка кияжаксан, бутун Ислом олимларининг ижмоъига зид аракат этажаксан, бўлмаса жазо берамиз" дейилса, албатта ундай ар нарсасини ақиқати Қуръонияга фидо этган бир одам, дунёвий қамоқ ёки жазо ва исканжа эмас, балки парча-парча пичоқ ила кесилса, жааннамга ам отилса, қатъиян юз руи ам бўлса, бутун тарихча-и аётининг шаодати ила, фидо этажак!
Саид Нурсий}
Эй Муборак Мушфиқ ва Азиз Устозимиз Ҳазратлари
Бу ажиб модда ва динсизлик асрида назарлар қисқарган, қалблар шарр ва ёмонликлар ила тўлган; ёлғиз ва ёлғиз Қуръони Ҳакимнинг бу замондаги энг ақиқий ва қатъий тарашшуоти бўлган Рисола-и Нур у қисқарган назарларни, худди модданинг руига нуфуз эттиради; у ёмон қалбларнинг зиндон каби қоронғу бўлган ичини нур ила тўлдиради. Шунинг учун бу асрга "Нур асри" дейилиши муносибдир.
.........................................................................................
Рисола-и Нур башариятнинг бу таъмири имкон бўлмаган ярасини ухровий дармонлар ила даволайди.
Рисола-и Нур ва унинг ориқо муаллифи сиз муборак Устозимиз мингларча мунаввар ёшларга халоскорлик вазифасини қилган ва қилмоқдасиз. Бунинг бундай бўлганига иймонлари қутқарилган бу ожизлар жонли шоидлармиз. Бу дашатли асрда, материализмни, моддачиликни асосидан йиқитган, масон ва комунистларнинг ботил мафкураларини бутун илм ва идрок доирасида зиру-забар этган Рисола-и Нур ўқувчиларига, бу асрнинг бахтли инсонларига, бу дунё ила, атто коинот ила ам алмашилмас оби аётни, абадийлик сувини, яъни бақо оламининг чиптаси бўлган иймонни бахш этади.
Эй азиз ва муборак Устозимиз! Бу қадар қийматли бир адяни бизларга берган сиз Устозимизга нақадар урмат ва муаббат кўрсатсак оздир. Сиз қутқарувчи Устозимиз ила Рисола-и Нур талабалари орасидаги боғ абадий бир боғлиқликдир. Буни еч бир қувват ечолмас. Ҳурмат ила муборак қўлларингиздан ўпаман, дуоларингизни кутаман.
Университет Нур Талабалари Номига
Сиёсий Билимлар Факультетидан
АҲМАД АТАК
БУ МАКТУБ САМСУНДА НАШР ЭТИЛГАН БУЮК ЖИҲОД ГАЗЕТАСИДА ИНТИШОР ЭТГАНДИР. ТУҲМАТЧИЛАРНИНГ ИҒВОЛАРИ ИЛА САМСУНДА МУҲОКАМА ОЧИЛИШИГА ВАСИЛА БЎЛГАНДИР. МУҲОКАМА БАРОАТ ИЛА НАТИЖАЛАНГАНДИР.
Ислом Оламининг халоскори, иймон а лининг сартожи, Рисола-и Нурнинг таржимони Устозимиз Бадиуззамон Саид Нурсий Ҳазратларига!
Бу дафа диндор Демократларнинг далолати ила Афён Ма камасича Рисола-и Нурнинг эркинлигига, бутун рисола, мактуб ва мажмуаларининг айб мавзуси ташкил этмаганидан қайтарилишларига қарор берилишини саналарча аввал эълон этганингиз "Рисола-и Нур менинг эмас, Қуръоннинг молидир, Қуръоннинг файзидан келгандир. Ҳеч бир қувват уни Анадолунинг сийнасидан қўпориб отолмаяжакдир. Рисола-и Нур Қуръонга боғлиқдир. Қуръон эса Арши Аъзам ила боғлангандир. Кимнинг адди борки, уни у ердан юлиб ташласин" дея бўлган ақиқатли баёнотингизнинг очиқ бир тазоури ва бу юксак хизматингизнинг Илоий ва Қуръоний бўлганининг порлоқ бир далили билиб, бу бароат қарорининг Ислом Оламининг ва айниқса бу Исломият миллати саодатларининг бошланғичи бўлиши эътибори ила, бошда бутун борлиги ила бу зафарларни кутган ва Нур оиласига раис ва ақиқатлар дарёсига капитан тайин этилган ва куфр зулмати ила туғён этган инсониятга ади эсон этилган азиз, севгили Устозимиз ва бунга васила бўлмоқ ила иймон алини ўзларига дўст ва тарафдор айлаган диндор Демократларни ва одил акамлар айъатини сўнгсиз миннатлар ила табрик этамиз ва арз этамизки:
Узун саналардан бери тараққий ва юксалиши учун аракат қилганингиз ва йўлида нафс ва жонингизни фидо айлаганингиз ақиқати Қуръониянинг бугун бутун бир мамлакат, бир миллат доирасида иймон алининг қалбларига сурурлар келтириб фавқулодда инкишофи, хизматига маъмур қилганингиз ва феълан муваффақ бўлганингиз муқаддас даъво ва хизматингизнинг нақадар юксак ва порлоқ бўлганини Қуёш каби исбот этади.
Йигирма беш-ўттиз санадан бери бутун монеъларга ва машаққатларга қарамасдан бу қадар сабр ва матонатингиз ва Қуръондан қалби мунавварингизга келган Рисола-и Нурнинг нашри жи атида бу ориқо хизмат ва мужоадаларингиз истиқболнинг наслларига ва Исломнинг қарамон мужоидларига бир иқтидо ва имтисол намунаси бўлади. Қуръон қуёшининг сўнмаган нурлари ва абадий ёғдулари бўлган Нур шуалари ила жал ва залолат қоронғуликларини изола этиб, миллионлаб қалбларни у нур ила нурлантириб, иймон алини ўзингиздан миннатдор этдингиз. Бу ватан ва бу миллат, бу тарих ва бу тупроқ сизнинг бу хизматингизни, бу фидокорлигингизни еч бир замон унутмаяжакдир. Абадият оламига кўчганингизда ам, сизнинг бу хизматингиз бир уруғ бўлиб, ундан жўшиган бир шажара-и олия ар тарафни қоплаяжак ва у Нур дарахтининг атрофига тўпланган буюк жамоатлар ва Рисола-и Нурнинг юксалган абадий шуалари у хизматингизни абадга қадар ва янада порлоқ ва янада дабдабали давом этажаклар.
Сиз Рисола-и Нурнинг таржимони айсияти ила ва бу иймон хизматингизнинг Ислом уфқларида порлаши жиати ила бу асрнинг бир идоят сардорисиз.
Қуръони Каримнинг Ўн Тўртинчи Асри Му аммадийдаги (С.А.В.) азиз даллоли ва у мудиш замоннинг мудиш зулматига қарши нури Қуръон ила муқобала этган буюк фидокори ва Рисола-и Нурнинг юз минглаб нусхаларини юз минглаб талабаларининг қаламлари ила ар тарафда нашр этиб динсизликка ва куфри мутлаққа қарши бир садди Қуръоний таъсис этган муташам қарамон севгили Устозимиз!
Оламларга ра матлар ва саодатлар келтирган ва инсониятга саломат ва тасаллилар бахш этган бу муқаддас хизматингиз ила иймон алига зуурини хушхабар бериб исбот этганингиз ва аломатлари кўринишни бошлаган ва бутун қитъаларга шомил Исломият окимиятининг нурли ва буюк байрамини бутун руимиз ила табрик этамиз. Жаноби Ҳақдан узун умрларингизга дуолар этиб, қўлларингиздан таъзим ила ўпамиз.
Анқара Университети Нур Талабаларидан
ИСМОИЛ, СОЛИҲ, АТИФ, АҲМАД, ЗИЁ, МАҲМАД, АБДУЛЛОҲ
1953 санаси ёз ойларида Устоз Амиртоғдан Испартага келди. Испартада жуда кўп содиқ талабалари бор эди. Олдинроқ юборган мактубларида Испартани тоши ила, тупроғи ила муборак қилиб тавсиф этар ва Рисола-и Нурнинг зу ури ва интишори ила вужуд топган маънавий аётининг давомига энг қувватли мадор Испарта бўлганини баён буюрар эди. Дарақиқат, Испарта Устознинг бу илтифотига лойиқ бўлганини узун саналардаги одисаларнинг шаодати ила исбот этган ва кўрсатгандир. Чунки Рисола-и Нурнинг биринчи мадрасаси ва таълиф ери бўлган Барла Испартанинг бир туманидир. Рисола-и Нурнинг буюк мажмуалари бу ерда таълиф этилгандир.
Рисола-и Нурни минглаб қаламлар ила энг қўрқинч замонларда ёзиб нашр этганлар Испарта ва қишлоқларидаги талабалардир. Мисол равишда Сав Қишлоғини кўрсатмоқ кифоядир. Устоз Қастамўнуда бўлгани замон, Испартанинг ёлғиз Сав қишлоғида минг қадар қалам саналарча Нурларни ёзган, кўпайтирилишида аракат қилгандир.
Ҳар бириси биттадан вилоят қадар, балки янада зиёда Рисола-и Нурга алоқа кўрсатган ва Нурларнинг ёйилишида биттадан станция каби аракат қилган Нур марказлари Испартададир. Гул ва Нур фабрикалари ва буларнинг атрофида Мадраса-и Нурия шогирдлари, Мубораклар Ҳайъати, аммаси Испарта вилояти доилидадир.
Ҳам ар бириси хизмати Қуръония эътибори ила биттадан қутб укмида бўлган Нур талабаларининг мадори ифтихор буюк қардошлари ам яна Испарталидирлар.
Ҳам Испарта адлияси ва амнияти доимо Нурларга инсоф ила муомала этгандир. Устоз Испарта адлиясига кўп марта дуо этган, бошқа вилоятларга бу нуқтада ам Испартани усни мисол кўрсатгандир.
Бу ва бу каби сабаблар тахтида Устоз охир умрини Испартада ўтказмоқ, ўлимини у ердаги муборак содиқ қардошларининг орасида қаршиламоқ, мозорини Испартада Савда ёки Барлада васият этмоқ учун Испартага келди. Киро ила бир уйга ерлашди. Ёнида тўрт-беш талабаси бор эди. Бу талабалари ила Устоз хусусий дарсхона-и Нуриясини вужудга келтирган эди.
{(Ҳошия) Ҳз. Устозимизнинг охирги Испарта аётининг муим бир хотираси, бир санаси ва бир лаваси дея оладиганимиз бир дарс доираси борки, ноаниқ сабабларга кўра у жуда муаззам ва буюк ақиқат бу ерга ёзилмаган. У ам: Ёнида хизматида бўлган талабаларга 1954 санасининг бошидан бошлаб Арабий Маснавийи Нурияни ва Арабий Ишорат-ул Иъжозни дарс беришидир. Ва у муносабат ила ва мухталиф василалар ила аётининг бошқа-бошқа босқичларини баён қилишидир.
Бу дарсдан сўнгра Ҳз. Устоз Маснавийи Нурияни ва Ишорат-ул Иъжозни таржима этиши учун укаси Абдулмажид афандига юборгандир. Ҳам Рисола-и Нурнинг янги арф ила Анқарада ва сўнгра Истанбулда матбуотларда чоп этилиши учун нашр этиладиган китоблар Испартада тайёрланган, таси этилган ва матбуотларда чоп асносида ам Анқара, ам Истанбулда чоп этилган китоблар таси учун форма-форма Испартага юборилган ва шундай қилиб чоп этилган. Ва бу нур мажмуалари чоп қилингандан сўнгра Ҳз. Устоз ила баробар дафаларча бомдод дарслар олида ва пешин ва аср дарслари сифатида ўқилгандир. Бутун мажмуалар бу сурат ила майдонга келгандир.
Начало формы, Конец формы}
Ма кама босқичлари: Афён Макамаси тарафидан китоблар эркин қолдирилмасдан, Малатя одисаси муносабати ила баъзи вилоят ва шаарларда қидирувлар қилинди, макамалар очилди. Жумладан: Мерсинда, Ризеда, Диёрбақирда Нурлар ва Нурчиларга қарши даъво очилди. Натижада макамалар бароат берди. Бир қанча вилоятларда қилинган қидирувлар ва сўроқлашлар ила Нурчиларга қарши умумий бир даъво очилиши учун Испарта прокуратураси аракатга ўтди. Саксонни ошган Нур талабаси ақида айбнома озирланди ва ужжатлар тергов бошқармасига берилди.
Амниятнинг жуда кўп яширин мансублари Нур талабалари орасида юришни, ар аракатларини текширишни бошладилар. Анқара, Истанбул, Адабозори, Сафранболу, Карабук, Динар, Инаболу, Ван каби ерларда қидирувлар, сўроқлар қилинди. Қилинган бутун тадқиқот ва қидирувлар натижаси: Ватан, миллатга қарши зарра қадар бир аракат бўлмасдан, аксинча ар ватандошнинг кўксини ифтихор ила кеккайтириб илмий, иймоний, ватаний хизматлар, ахлоқий ғайрат ва фаолиятлар ила аракат этганлари, Рисола-и Нурни ўқимоқ, ўқитмоқ ва нашрига аракат қилмоқдан бошқа бир ғоя ва мақсадлари бўлмагани тушунилиши ила, "Нурчиларда айб тополмаётирмиз, мадори масъулият бир аракат ва фаолиятлари кўрилмагандир" дея умуман қаноат келтирилди. Бу сўроқлашлар Рисола-и Нурнинг аққониятининг тушунилишига васила бўлди. Натидажада Нурларнинг бароатига қарор берилди.
Урфа ва Диёрбақирдаги фаол Нур талабалари биттадан мадраса-и Нурия қурдилар. Рисола-и Нурни ар синф халқдан, айниқса талабалардан, ёшлардан келган жамоатга ўқимоқ сурати ила илмий дарсларни бошладилар. Бу замонда жуда аамиятли бўлган талаба-и улумнинг шарафини иё этдилар. Шарқ атрофида буюк хизмати иймония адо қилинди. Бир вақт Диёрбақирда у ерда Нурлар ила иймонга ва Қуръонга хизмат этган фаол бир Нур талабасига қарши даъво очилди, бароат ила натижаланди, мўъминларнинг сурур ва миннатдорлигига васила бўлди.
Афёнда ам давом этган макама натижаланди. 1956 тарихида Рисола-и Нурни тадқиқ қилган Диёнат Ишлари Кенгаш Ҳайъати берган бир рапорт ила, Рисола-и Нурнинг иймон ва ахлоқий камол топишга хизмат хусусидаги васфини эълон этди. Афён макамаси ам бу рапортга таянган олда, Рисола-и Нур асарларининг бароатига ва эркинлигига қарор берди, укм қатъийлашди.
Афён Ма камасининг бароат қароридан сўнгра, Испарта Тергов Бошқармаси ам суд қилмаслик қарори берди. Шундай қилиб, Рисола-и Нур бир қанча адлиявий сузгичлардан ўтиб умумий ва куллий бир эркинлик ва усни қабулга мазар бўлди.
Нурларнинг Нашри: Анадолунинг бир қанча ерларида Нурларга хизмат давом этмоқ ила баробар, айниқса Анқара, Истанбул, Диёрбақир, Урфа Мадраса-и Нуриялари ёлғиз бўлганлари му итда эмас, жуда кенг бир соада хизмати иймонияда бўлдилар. Бу хизматлари ёлғиз бир киши эмас, бир марказ эмас, ёлғиз маълум шахслар эмас, хизмати Қуръония бўлгани учун, жуда кўп жиатларда, жуда кўп зотлар тарафидан адо этилди. Исми билинмаган қанчалаб холис талабалар, содиқ мўъминлар бу муқаддас хизматда аракат қилдилар, Нури Муаммадийнинг ёйилишига ғайрат этдилар.
Анқарада Университетли талабалар ва му тарам амиятпарвар зотлар Рисола-и Нур мажмуаларини матбуотларда чоп ила ар тарафга нашрига, айниқса янги арф ила истифодага мунтазир омманинг қўлларига улашишига аракат қилдилар. Рисола-и Нурнинг куллий нашриётини ёшларнинг, мактаб ўқувчиларининг қилишлари, бу хусусда буюк фидокорлик кўрсатишлари эса, бу миллат ва ватан учун буюк бир саодат бўлди. Чунки еч бир шахсий манфаат талаб этмасдан ва ёлғиз ризо-и Илоий учун аракат этишлари уларнинг бу асл миллатнинг ақиқий авлодлари бўлганини кўрсатди.
Устоз Барладан йигирма беш сана аввал айрилган ва у замонга қадар еч кетмаган эди. Барла ила ўз Нурс қишлоғидан зиёда алоқадор эди. Чунки маънавий аёти бўлган Рисола-и Нур бу ерда таълиф этилишни бошлаган эди. Қуръони Ҳакимнинг идоят нурларини тамсил этган "Сўзлар" ва "Мактубот" ва "Нур Ёғдулари" бу ердан атрофга ёйилган эди. Бу эътибор ила Барла Рисола-и Нур дарсхонасининг илк маркази эди.
Барладаги аёти гарчи сургун ва инзиво ичида ва тарассуд остида ўтмоқ ила ачинарли эди. Фақат Рисола-и Нур ақиқатларининг таълиф ери бўлганидан Устознинг энг завқли ва ширин аёти ам яна Барла аётидир дейилиб бўлар. Бу дафа Барлага сургун ила эмас, қамоқ ила эмас, ўз розилиги ила ва эркин бўлиб кетаётган эди. Гўзал бир баор куни Барлага келди. Барладаги талабаларининг муим бир қисми Устозни қаршиладилар. Устоз саккиз саналик истиқоматгои бўлган Мадраса-и Нуриясига яқинлашар экан, ўзини сақлай олмади, муборак кўзларидан ёшлар оқди. Ҳашаматли чинор дарахти ам худди ўзини саломлаётган эди. Бир вақтлар, яъни Барлада саккиз сана истиқоматдан сўнгра Испартага жалб этилган эди. У замонги вазиятда муборак чинор дарахти Устозни маънан кузатиб қўйган, ашаматли қанотлари бўлган шохларининг Жаноби Ҳаққа бўлган саждаворий убудияти ила Устозни кузатиб қўйган эди. Бу дафа ам яна узун бир айрилиқдан сўнгра такрор Устозга қовушишнинг сурури ичида Холиқи Рамонга сажда-и шукронга чўкар эди. Устоз у муборак чинор дарахтига ёпишган, ёнидаги талабаларига ва аолига ўзини ёлғиз қолдиришларини сўйлаганди. Зотан кўз ёшларини тутолмаётган эди. Сўнгра Нур Дарсхонаси бўлган хонасига кирди ва икки соат қадар қолди, азин йиғлаши ташқаридан эшитилаётган эди.
Ҳа, шуб асиз рамати Илоиянинг ниоясиз тажаллийларига мазар эди. Бир замонлар Шарқий Анадолудан Испарта ўлкасига сургун қилинган эди... Испартадан ам тоғлар орасидаги Барла туманига сургун қилинган эди.. Бу ерда ўлиб кетар эди. Эски тарихча-и аётининг шаодати ила жуда қарамон ва фидокор бўлган бу зот тўғридан-тўғрига Қуръони Ҳакимнинг ақиқатларини ўзлаштирган, шахсий ва миллий саодатни Исломият ақиқатларига ёпишишда кўрган ва буни айқирган ва ақлий далиллар ила илм майдонига чиққан бир киши эди.
Уч давр ўтказган, жаббор қўмондонларга бўйин эгмаган, муқаддас даъвосидан қайтмаган. Яраланган, за арланган, ўлмаган. Тоғлар каби одисаларнинг тўлқинларидан қўрқмаган эди...
Миллатларни, қавмларни ичига олган, зе ният ва қабул этишларни алмаштирган, озирги асрнинг жараёнлари бу зотни Қуръон ва иймон даъвосидаги йўлидан ўгиролмаган. У руидаги иймоний шижоат ила қатъий ишонар эдики, даъво этган ақиқати бир кун миллатча ўзлаштирилажак. Бир Саид минглаб, балки юз минглаб Саид бўлажак. Инсоният жамиятида нашр этган ақоиқи иймониянинг футуоти ва инкишофи бошланажак.. ва Ислом дунёси уфқларини ўраган зулмат булутлари Қуръондан қўлига берилган бу идоят машъаласи ила тарқатилажак.. Ўлишга юз тутган деб ўйланган иймон руи янгидан жонланажак.. Жонларга жон қўшажак.. Маънан ўлишга юз тутган Исломият миллатини иё этажак.. Оламга хўжайин бўлган Исломиятнинг биизнилло, жаонга хўжайинлигининг моддий-маънавий хушхабарчиси бўлар эди.
Хуллас, бу муқаддас ақиқатнинг омили ва ношири бўлган ва ақиқатда бу кунги башариятнинг мадори ифтихори бўлган бу азиз зот дин душманларининг режаси ила бир вақтлар бу шаарга юборилган, Анадолуда таъсис эттирилган режимга қарши бўлишига, феълий мудоаласига тўсиқ бўлинган эди. Ҳайот! Асосан ўзи сиёсатдан чекилган эди, дунё алининг дунёсига қўшилмас эди. У истиқболни нурлантирадиган бир ақиқатнинг таълиф ва нашрига аракат қилаётган эди. Коинотнинг соиби ва одисаларнинг мутасаррифи бўлган Алло унинг омийси, муини ва ёрдамчиси эди.
Хуллас, ўттиз сана сўнгра такрор Барлага қайтгани замон, хизмати иймониясида ноил бўлган буюк икромларини, иноятларини ўйлаб, мушо ада этиб масрур бўлди ва суруридан йиғлар эди, сажда-и шукронга борар эди.
Шу онда Устоз Испартада истиқомат этар. Баъзан Амиртоғга, баъзан Барлага борар. Бу ерларни Рисола-и Нурнинг таълиф ва инкишоф марказлари бўлгани учун ру ан жуда алоқадордир. Ҳам ўзи тўқсон ёшга яқинлашгани ва бир қанча дафалар заарлангани учун, роатсиздир. Хасталиги таъриф этилмайдиган даражада оғирдир ва шиддатлидир. Руан иссиёти қувватли, ва олам, айниқса Ислом Олами, айниқса Рисола-и Нур доираси маънавий вужуди укмида бўлганидан, ар икки вужудидаги истироб шиддатлидир. Гарчи талабаларининг дуолари ва иймон нурларининг нашри у изтиробига бир малам ва даво бўлса ам, яна ам жуда кенг шафқати эътибори ила замон-замон изтироби шиддатланмоқдадир. Бу эътибор ила аво алмаштиришга жуда мутождир. Бир ерда ортиқ қололмайди. Ҳаво алмаштиришга чиққан замони хасталиги қисман камаяди, роат нафас олиб билади.
Устоз Рисола-и Нур касрат ила интишор этганидан ва ар ерда жуда кўп Нур Талабалари мавжуд бўлганидан халқлар ила гапиришни тамоми ила тарк этгандир. "Рисола-и Нур мен ила субатдан ўн даража зиёда фойдалидир" деб зиёратчи ам қабул этмаётирдир. Ҳатто ёнидаги талабалари ила ам зарурат олида гаплашмоқдадир.
Ортиқ аётининг сўнг босқичга келганини айтмоқда, доимо ичида яшаган ойни яшай олишидан шуба этар бир вазиятда ажалини кутмоқдадир. Нурларнинг нашриётидан мамнун ва муташаккирдир. Миллат ва давлатча Исломият ва саодат йўлида отилган ар қадами тақдир ва тасдиқ ила қаршиланмоқда. Ҳақ йўлида юрган, Исломий шиорларни иё этганларга дуо этмоқдадир. Айни замонда, Ислом Оламининг моддатан ва маънан саломат ва саодатини тиламоқда ва бу йўлда киришилган доил ва хориждаги ғайратлардан адсиз даражада севинч ва мамнуният сезмоқдадир.
Рисола-и Нурни Қуръони Ҳакимнинг бу замонга махсус бир мўъжизаси билмоқда, бу ватанни комунизм та ликасидан Рисола-и Нурдаги ақиқати Қуръония муофаза этганини баён этмоқда ва Ислом Олами ила ақиқий қардошликка ва ухувватга ва иттифоққа мадор бўлишини, дунёвий ва ухровий саодатимизнинг бу ақиқатга ёпишишимизда бўлганини эшиттирмоқдадир.
Рисола-и Нурнинг Анадолудан ташқари бошқа Мусулмон мамлакатларда ёйилишининг зарур бўлгани қаноатидадир. Сиёсий ғайрат ва фаолиятлардан аввал Рисола-и Нурнинг нашр бўлишининг янада манфаатдор бўлишини хабар бермоқдадир.
Қуръоннинг ақиқатларини мусбат илм тушунчасига уйғун бир тарзда изо ва исбот этган Рисола-и Нур Куллиёти ар инсон учун энг муим масала бўлган "Мен кимман? Қаердан келмоқдаман? Қаерга кетаман? Вазифам недир? Бу мавжудот қаердан келиб, қаерга кетмоқдалар? Моият ва ақиқатлари недир?" каби саволларнинг жавобини очиқ ва қатъий бир шаклда, тортувчи бир услуб ва чиройли бир ифода ила баён этиб, ру ва ақлларни нурлантирмоқда ва қондирмоқда.
Йигирманчи асрнинг Қуръон фалсафаси бўлган бу асарлар бир тарафдан техник, фан ва санъат бўлиб моддиётни, бошқа тарафдан иймон ва ахлоқ бўлиб маънавиятни жамлайдиган ва ичига оладиган Турк Маданиятининг фақат моддиётга таянган бошқа маданиятларни орқада қолдиришини ам исбот ва эълон этмоқдадир.
Аждодимизнинг бир замонлар қалбларида ерлашган иймон ва эътиқод жи ати ила замин юзида юз мислидан зиёда давлатларга, миллатларга қарши иймонидан келган бир қарамонлик ила муқобала этиши, Исломият ва маънавий камолотнинг байроғини Осиё, Африка ва ярим Оврупада кездириши ва "Ўлсам шаидман, ўлдирсам ғозийман" деб ўлимни кулиб қаршилаб кетма-кет душман одисаларга қарши таяниши каби, миллатча мадори ифтихор олий сажиямизнинг бугун биз ёшларда инкишофи ватан ва миллат манфаати жиатидан ва истиқболимизнинг саломати нуқтасидан қай даража алзам бўлгани маълумдир. Мутлақо ар аракат ва хизматда моддий бир ақ ва шахсий манфаатлар мулоаза этмоқ Туркнинг миллий тарихининг шараф ва айсияти ила уйғун бўлолмас. Бизлар фақат Ризо-и Илоий учун аракат қимоқдамиз. Шахсан хизматида бўлмоқ ила олганимиз талаззуз қардош ва ватандошларимизга, Исломиятга ва инсониятга ёрдамда бўла олмоқ мазариятидан келган абадий аётимизга оид сурур ва умид бизнинг бу бобда олганимиз ва оладиганимиз ягона ақиқий муқобала ва ажрдир.
Рисола-и Нур қандай бир тафсирдир?
Тафсир икки қисмдир. Бириси: Маълум тафсирлардирки, Қуръоннинг иборасини ва калима ва жумлаларининг маъноларини баён ва изо ва исбот этарлар. Иккинчи қисм тафсир эса: Қуръоннинг иймоний бўлган ақиқатларини қувватли ужжатлар ила баён ва исбот ва изо этмоқдир. Бу қисмнинг кўп аамияти бор. Зоир маълум тафсирлар бу қисмни баъзан мужмал бир тарзда ерлаштирадилар. Фақат Рисола-и Нур тўғридан-тўғрига бу иккинчи қисмни асос тутган, ўхшовсиз бир тарзда муаннид файласуфларни ам жим қилган бир маънавий тафсирдир.
Рисола-и Нур субъектив назария ва мутолаалардан узоқ бир шаклда, ар асрда миллионларча инсонга рабарлик қилган муқаддас китобимиз бўлган Қуръоннинг ақиқатларини рационал ва объектив бир шаклда изо этиб инсониятнинг истифодасига арз этилган бир куллиётдир.
Рисола-и Нур!.. Қуръон оятларининг нурли бир тафсири.. Бошдан охиригача иймон ва тав ид ақиқатлари ила далиллантирилган.. Ҳар синф халқнинг тушунишига кўра озирланган... Мусбат илмлар ила жиозланган.. Васвасали шубачиларни ишонтиради... Энг авомдан энг авасга қадар аркасга хитоб этиб, энг муаннид файласуфларни ам таслимга мажбур этади...
Рисола-и Нур!.. Нурли бир куллиёт... Бир юз ўттиз асар... Катта-кичик рисолалар олида... Асрнинг этиёжларига тўлиқ жавоб берар... Ақлни ва қалбни қондирар... Қуръони Каримнинг йигирманчи асрдаги лафзий эмас, маънавий тафсири...
Исбот этади!.. Ақлга келган бутун саволларни... Заррадан Қуёшга қадар иймон мартабаларини... Ва донияти Илоияни... Нубувватнинг ақиқатини...
Исбот этади!.. Арз ва Самовотнинг табақаларидан, малоика ва ру басидан, замоннинг ақиқатидан, Ҳашр ва Охиратнинг бўлишидан, Жаннат ва Жааннамнинг борлигидан, ўлимнинг асл моиятидан
Абадий саодат ва шақоватнинг манбаига қадар... Ақлга келган ва келмаган бутун иймоний масалаларни энг қатъий далиллар ила ақлан, мантиқан, илман исбот этади... Мусбат илмларнинг ташвиқчиси... Риёзий масалалардан янада қатъий далиллар ила ақлни ва қалбни қондириб, мароқларни изола этган бир шо асар...
Оз миқдорда бостира олган, еч бир тижорий ғоя ва тушунча ила аракат қилмасдан сотувчиларга ам берилмаган бу асарларнинг фойдаси қолган асарларнинг чоп этилишига ажратилади.
Катта бир инжиқлик ва диққат ила устида турганимиз му им бир хусус ам Рисола-и Нурнинг лойиқ қўлларга ўтиши ва унинг ақиқий баоси бўлиб энг оз йигирма беш кишининг истифода этишининг таъмин этилишидир.
Бу маънавий тафсир "Сўзлар", "Мактубот", "Ёғдулар", "Шуалар" дея тўрт катта қисмдан ташкил топган бўлиб, якуни бир юз ўттиз рисоладир.
Нашрида Хизмат Қилганлар
Рисола-и Нурда исбот этилгандирки, баъзан зулм ичида адолат тажаллий этар. Яъни, инсон бир сабаб ила бир ақсизликка, бир зулмга маъруз қолар, бошига бир фалокат келар, қамоққа ам макум бўлар, зиндонга ам отилар. Бу укм бир зулм бўлар. Фақат бу воқеа адолатнинг тажаллийсига бир васила бўлар. Қадари Илоий бошқа бир сабаб сабабли жазога, макумиятга ақ касб этган бўлган кишини бу дафа бир золим қўли ила жазога йўлиқтирар, фалокатга дучор қилар. Бу Адолати Илоиянинг бир нави тажаллийсидир.
Мен озир ўйлаётирман... Йигирма саккиз санадир вилоятма-вилоят, шаарма-шаар санқитилмоқдаман, макамадан-макамага етакланмоқдаман. Менга бу золимона исканжаларни қилганларнинг қўйганлари айб недир? Динни сиёсатга қурол қилмоқми? Фақат нечун буни тааққуқ эттиролмайдилар? Чунки ақиқатдан бундай бир нарса йўқдир. Бир макама ойларча, саналарча айб топиб мени макум этишга уринади. У қўйверади.. Бошқа бир макама айни масала сабабли мени такрор муокама остига олади, бир муддат энди у машғул бўлади.. Мени тазйиқ этади.. турли-туман исканжаларга маъруз қилади. У ам натижа қўлга киритолмайди, қолдиради. Бу дафа бир учинчиси ёқамга ёпишади. Шундай қилиб мусибатдан мусибатга, фалокатдан фалокатга дучор қилиниб кетмоқдаман. Йигирма саккиз сана умрим шундай ўтди. Менга иснод этган айбларининг асли, асоси бўлмаганини ниоят ўзлари ам тушундилар. Улар бу иттиомни қасддан қилдиларми, бўлмаса бир шубага тушдиларми? Истар қасд, истар шуба бўлсин, менинг бундай бир айб ила муносабат ва алоқам бўлмаганини камоли қатъият ила яқийнан ва виждонан биламан.. Динни сиёсатга қурол этадиган бир одам бўлмаганимни бутун инсоф дунёси ам билади. Ҳатто мени бу айб ила иттиом этганлар ам биладилар... У олда недан менга бу зулмни қилишда қатъиятда турдилар? Недан мен айбсиз ва маъсум бўлганим олда бундай давомли бир зулмга, муаннид бир исканжага маъруз қолдим? Недан бу мусибатлардан қутулолмадим? Бу авол Адолати Илоияга мухолиф тушмасми?
Бир чорак асрдир бу саволларнинг жавобларини тополмаётирдим, ранжиётган эдим, изтироб чекаётган эдим. Менга зулм ва исканжа қилганликларининг ақиқий сабабини озир билдим. Мен камоли таассур ила сўйлайманки;
Менинг айбим хизмати Қуръониямни моддий-маънавий тараққиётимга, камолотга қурол қилмоқ экан.. Ҳозир буни англамоқдаман, ис этмоқдаман. Аллога минглаб шукр этмоқдаманки, узун саналар ихтиёрим хорижида бўлиб хизмати иймониямни моддий ва маънавий камолот ва тараққиётимга, азобдан, Жаанамдан қутулишимга, атто абадий саодатимга васила қилишимга, ёхуд ар қайси бир мақсадга қурол қилишимга маънавий ғоят қувватли монеълар мени ман этар эди. Бу ички ислар ва иломлар мени айратлар ичида қолдирди. Ҳаркас хушланган маънавий мақомларни ва ухровий саодатларни соли амаллар ила қозонмоқ ва бу йўлга мутаважжи бўлмоқ аркаснинг машруъ аққи бўлгани, амда еч кимга еч бир зарари бўлмагани олда мен руан ва қалбан бу аволдан ман этилмоқдаман. Ризо-и Илоийдан бошқа фитрий илмий вазифанинг чорлаши ёлғиз ва ёлғиз иймонга хизмат хусуси менга кўрсатилди. Чунки озир бу замонда еч бир нарсага қурол ва тобе бўлмаган ва ар ғоядан устун бўлган ақоиқи иймонияни фитрий убудият ила билмаганларга, билмоқ этиёжида бўлганларга таъсирли бир суратда билдирмоқ, бу чалкаш дунёсида иймонни қутқаражак ва муаннидларга қатъий қаноат беражак бир тарзда, яъни еч бир нарсага қурол бўлмаяжак бир тарзда бир Қуръон дарси бермоқ лозимдирки, куфри мутлақни ва мутамаррид ва инодчи залолатни синдирсин, аркасга қатъий қаноат бера олсин. Бу қаноат ам бу замонда, бу шароит доилида диннинг еч бир шахсий, ухровий, дунёвий, моддий ва маънавий бир нарсага қурол этилмаслигини билмоқ ила майдонга кела олар. Бўлмаса комитетчилик ва жамиятчиликдан таваллуд этган дашатли динсизлик маънавий шахсиятига қарши чиққан бир шахс энг буюк маънавий бир мартабада бўлса, яна васвасаларни бутун-бутун изола этолмас. Чунки иймонга кирмоқ истаган муанниднинг нафси ва анаси дея оларки: "У шахс даоси ила, ориқо мақоми ила бизни қондирди". Бундай дер ва ичида шубаси қолар.
Алло га мингларча шукрлар бўлсинки: Йигирма саккиз санадир, динни сиёсатга қурол иттиоми остида Қадари Илоий ихтиёрим хорижида, динни еч бир шахсий нарсага қурол этмаслик учун башарнинг золимона қўли ила мази адолат бўлиб мени таъзирламоқда, оголантирмоқда. Асло демоқда, иймон ақиқатини ўз шахсингга қурол қилма. Токи иймонга мутож бўлганлар англасинларки, ёлғиз ақиқат сўзламоқда, нафснинг шубалари, шайтоннинг дасисалари қолмасин, жим бўлсин.
Хуллас, Нур Рисолаларининг катта денгизларнинг катта тўлқинлари каби кўнгиллар устида вужудга келтирган аяжоннинг қалбларда ва руларда қилган таъсирнинг сири будир, бошқа бир нарса эмасдир. Рисола-и Нур бас этган ақиқатларнинг айнисини мингларча олимлар, юз мингларча китоблар янада балиғона нашр этганлари олда, яна куфри мутлақни тўхтатолмаётирлар. Куфри мутлақ ила мужодалада бу қадар оғир шароит остида Рисола-и Нур бир даража муваффақ бўлаётган бўлса, бунинг сири мана будир. Саид йўқдир, Саиднинг қудрат ва иқтидори ам йўқдир. Сўзлаётган ёлғиз ақиқатдир, ақиқати иймониядир.
Модомики нури ақиқат иймонга мутож кўнгилларда таъсирини қилмоқда.. Бир Саид эмас, минг Саид фидо бўлсин. Йигирма саккиз сана чекканим азо ва жафолар, маъруз қолганим исканжалар, сабр қилганим мусибатлар алол бўлсин. Менга зулм этганларнинг, мени шаарма-шаар санқитганларнинг, ақорат этганларнинг, турли-туман айбловлар ила макум этмоқ истаганларнинг, зиндонларда менга ер озирлаганларнинг аммасига аққимни алол этдим.
Одил қадарга ам дейманки: Мен сенинг бу шафқатли таъзирларингга ақдор эдим. Бўлмаса аркас каби ғоят машруъ ва зарасиз бўлган бир йўл тутиб шахсимни ўйласайдим, моддий-маънавий файзлар исларимни фидо этмасайдим, иймон хизматида бу буюк маънавий қувватни йўқотар эдим. Мен моддий ва маънавий ар нарсамни фидо этдим, ар мусибатга тааммул этдим, ар исканжага сабр этдим. Бу сояда ақиқати иймония ар тарафга ёйилди. Бу сояда Нур мактаби ирфонининг юз мингларча, балки да миллионларча талабалари етишди. Ортиқ бу йўлда хизмати иймонияда улар давом этажакдирлар. Ва менинг моддий ва маънавий ар нарсадан фароғат маслагимдан айрилмаяжакдирлар. Ёлғиз ва ёлғиз Алло розилиги учун аракат қилажакдирлар.
Бизга исканжа этганлар, билмасдан Қадари Ило ийнинг сирларига, чуқур тажаллийларига ақли етишмасдан бизнинг даъвомизга, ақиқати иймониянинг инкишофига хизмат этдилар. Бизнинг вазифамиз улар учун ёлғиз идоят истагидан иборатдир. Мен жуда хастаман. На ёзишга, на сўзлашга тоқатим қолмади. Балки да булар сўнг сўзларим бўлар. Мадрасатуз заронинг Рисола-и Нур талабалари бу васиятимни унутмасинлар.
Саид Нурсий
ИСЛОМИЯТ ДУШМАНЛАРИ ҚИЛГАН ТААРРУЗ ВА ҲАҚИҚАТГА ХИЛОФ МАНФИЙ ТАШВИҚОТЛАРИГА МУҚОБИЛ УНИВЕРСИТЕТ НУР ТАЛАБАЛАРИНИНГ БИР ИЗОҲЛАШИДИР
Азиз, сиддиқ қардошларимиз
Имти он ва ғазотингиз хайрли ўтган бўлсин деб, сизни табрик этамиз. Рисола-и Нурнинг тақиқий иймон дарслари ила иймон мартабаларида тараққий этиб ва юксалиб қувватли иймонни қўлга киритган Нур Талабалари учун шундай тааррузлар бир жиатдан бир имтиондир ва кўмир ила олмосни ажратган бир ўлчовдир. Нур Талабалари учун Аллога иймон, Пайғамбарга иттибо ва Қуръони Карим ила амал сабабли қамоқлар бир Мадраса-и Юсуфиядир. Зулм ва исканжалар биттадан қамчи, биттадан парчиндир. Қадари Илоий бизга у ужумлар ила ишора бермоқдаки: "Қани турма, ишла!.." Қуръон ва иймон хизмати йўлида макамаларда гапирмоқ Нур Талабаларича бир дўсти ила субат этмоқдир. Полиция ташкилотларига этилиб-келтирилмоқ бозорга бориб келмоқдан фарқсиздир. Кишанлар диний жиоди акбарнинг биттадан олтин билак узугидирлар. Башарнинг зулман макум этиши эса, ақиқатда Ҳақнинг бароат беришига бир далилдир. Бутун ундай исканжа ва зулмлар Нур Талабалари учун биттадан шараф медалидир. Қандай бахтлики, ўттиз санадан бери Нур Талабалари акаларимиз бу неъматларга мазар бўлганлар. Афсус бизларгаки, бизлар бу шарафларга ноил бўлолмадик ва бўлолмаймиз ам. Зеро буларни қозонтирган давр ёпилмоқ илинжидадир.
Рисола-и Нур бу ватан ва миллатга амният ва осойишни таъмин этган ва қалбларга биттадан посбон қолдирган иймоний бир асардир. Исломият душманларининг иғволари ила бўлган кўплаб ма камаларда Рисола-и Нурга бароатлар берилган, Темйиз Макамаси иттифоқ ила бароат қарорини тасдиқ этиб Рисола-и Нур даъвоси қазия-и мукама олини олгандир. Йигирма беш макама ам "Рисола-и Нурда айб тополмаётирмиз" дея қарор бергандир. Ўттиз санадан бери юз минглар ила Нур талабаларининг биргина одисаси кўрилмагандир. Шунинг учун Рисола-и Нурнинг нашрига монеъ бўлишга уринганлар амният ва осойишнинг душмани ва ватан ва миллат хоини анархистларнинг исобига билиб ёки билмасдан аракат қилгандирлар. Рисола-и Нурга илишган укумат эмасдир, чунки амният ва зобита англаганки, Бадиуззамон ва Нур Талабаларида сиёсий бир ғоя йўқдир. Буларнинг машғулияти фақатгина иймон ва Исломиятдир. Хуллас, у яширин дин душманларининг тааррузлари қаршисида Нур Талабалари Рисола-и Нурдаги тақиқий иймон дарслари берган иймон қуввати ила метин, салобатли ва мағлуб этилмас бир избул Қуръон ва фат этилмас бир қалъа олидадирлар. Дин душманлари тарафидан ужумлар бўлган сари, Нур Талабаларининг Рисола-и Нурга ва устозларига бўлган садоқат ва сабот ва фаолиятлари зиёдалашар, мустакамланар. Бир талабаси устозимизга шундай ёзган:
«Эй менинг азиз қарамон устозим! Муоризларимиз кўпайган сари қувватимиз кўпаймоқда.. Рабби Раиймимизга адсиз шукрлар бўлсин».
Ҳа, у бир замонларки, қоронғу, зулматли ва ашаддий зулм ва истибдоди мутлақ даврида аркас жим қилинган. Фақат биргина киши жим бўлмаган ва жим қилинолмаган. Бу якто ва нодир киши бўлган Бадиуззамоннинг талабалари ам мағлуб этилолмагандирлар...
Нур талабалари аввало ўз иймонларини қутқармоқ, бу билан баробар дин қардошларининг ам иймонларини қутқармоқ учун Қуръони Ҳакимнинг юксак ва порлоқ бир тафсири бўлган Рисола-и Нурни ўқиганлар ва ўқитгандирлар. Иймонларини қутқаришга уринганлари ва Ризо-и Илоий учун Қуръонга ва иймонга Рисола-и Нур ила хизмат этганлари қаторда, маъруз қолганлари ужум ва тааррузларга еч аамият бермасдан у яширин дин душманларининг безовта қилишлари, ужумларини ўзлари учун иймон ва Қуръон исобига бир қамчи ва бир ташвиқчи укмига ўтганига қаноат келтиргандирлар. Ўттиз саналик бу нави одисаларнинг ва бу нави таъсирларнинг натижалари бу Миллати Исломия қаршисида майдондадир.
Хуллас, Рисола-и Нурнинг янги ва муштоқ талабалари бўлган қардошларимиз! Сизлар ам бундай бир Устознинг ва бундай бир асарнинг талабалари бўлганингиздан сизларнинг ам бу самараларга ва меваларга мазар бўлиб Нурларга янада зиёда ёпишиб, арорат ва иштиёқингиз янада ортиқ зиёдалашиб, Нурларни сабот ва садоқат ила ўқимоқ даражасига ноил бўлишингиздан ам сизларни руу жонимиз ила табрик этамиз, ам сизларга минглаб салом ва дуолар этиб дуоларингизни кутамиз.
Нурларга бўлган тааррузларнинг бир зарари бўлса, йигирма фойдаси бордир. Албатта йигирма қозончга қарши бир зарар еч укмидадир. Тааррузлар фақат ва фақат Нурнинг нашриёт ва футуотининг кенгайишига, инкишофига сабабдир ва Миллати Исломия назарида ишонч ва амният қозонишига мадордир. Рисола-и Нурнинг Анадолу кенглигида ва Ислом Олами вусъатида ва Оврупа ва Америка доирасидаги моддий ва маънавий таъсирот ва футуотига ва нашриётига шоид бўлган Исломият душманлари яна баъзи тааррузлар қилганлар. Олган хабарларимизга кўра, бу тааррузлардан сўнгра, хусусан шарқ вилоятларида, эскисига назаран Нурнинг футуоти ўн кун ичида ўн мисл ортган. Ҳам шундай қилиб халқнинг назари диққати Рисола-и Нурга ва устозимизга ўгирилган, ухлаганлар уйғонган, танбаллар аракатга келган, этиётсизлар этиётга муваффақ бўлгандирлар. Бу аччиқ тааррузлаб келиб кетгувчи бўлмоқ ила баробар, ёлғиз бир қўрқув ва шуба ёймоқ қасди ила қилинган василалар ва дасисали манёврлардир. Амоқ дин душманлари гўё Нур Талабаларини қўрқитмоқ савдоси ила расмий кишиларни алдатиб аракатлантириб ва қурол этишга уринмоқдалар. Ажабо, у ғофиллар билмайдилармики, бизлар Нурнинг талабаларимиз.. Динсизларнинг, масонларнинг, комунистларнинг моияти ғоят даражада заифдир. Зоиран қувватли каби кўринишлари бебош бир боланинг бир хонани бир гугурт ила мав этиши каби тахрибот ила иш кўришларидадир. Ҳа, улар сўнг даража заифдирлар. Чунки бир чумчуқ қадар иқтидори бўлмаган ўз борлиқларига ишонарлар. Ҳам сўнг даража зиллат, мискинлик ва пастлик ичидадирлар. Чунки инсонларга қул бўлиб уларга иккиюзламачилик, риёкорлик ва тилёғламачилик этмоқдалар. Иймон али эса, хусусан тақиқий иймон ила иймонни инкишоф этганлар кучлидирлар, жуда азиздирлар. Уларнинг ар бири бир абди азиз ва бир абди куллийдирлар. Чунки улар бир Қодийри Зулжалолга ва бир Ҳакийми Зулкамолга ва бир Холиқи Коинотга ва бир Раббус Самавати вал Арзга ва бир "Ва Ҳува аъла кулли шайъин Қодийр"га ибодат этарлар.. қуллик этарлар... Унга интисоб этарлар.. ам истинод этарлар.
Бу яширин дин душманлари ва мунофиқлар кўпдандир англадиларки, Нур Талабаларининг кафанлари бўйинларидадир. Уларни Рисола-и Нурдан ва устозларидан айирмоқ мумкин эмасдир. Шунинг учун шайтоний режаларини, дасисаларини алмаштирдилар. Бир заиф томирларидан ёки софиятларидан истифода этамиз фикри ила алдатмоқ йўлини тутдилар. У мунофиқлар ёки у мунофиқларнинг одамлари ёки одамларига алданганлар дўст суратига кириб, баъзан эса талаба шаклига кириб дерлар ва дедиртирларки: "Бу ам Исломиятга хизматдир, бу ам улар ила курашдир. Шу маълумотни қўлга киргизсанг, Рисола-и Нурга янада яхши хизмат этасан. Бу ам буюк асардир" каби бир тур қондиришлар ила ёлғиз у Нур Талабасининг Нурлар ила бўлган машғулият ва хизматини аста-аста камайтирмоқ ила ва бошқа нарсаларга назарини ўгириб, ниоят Рисола-и Нур ила машғул бўлишга вақт қолдирмаслик каби тузоқларга тушуришга аракат қилмоқдалар. Ва ёхуд маош, сарват, мавқе, шурат каби нарсалар ила алдатишга ёки қўрқитмоқ ила хизматдан воз кечиришга ғайрат этмоқдалар. Рисола-и Нур диққат ила ўқиган кишига шундай бир фикрий, руий, қалбий уйғониш ва уйғоқлик берадики, бутун бундай алдатмалар бизни Рисола-и Нурга шиддат ила йўллаш ва ташвиқ ва у дассос мунофиқларнинг мақсадларининг тўлиқ аксига бўлиб бир таъсир ва бир натижа осил этади. Фасубаналло... Ҳатто шундай Нур Талабалари майдонга келмоқдадирки, асл холис ният ва муқаддас ғоядан сўнгра, бир сабаб бўлиб ам, мунофиқларнинг мазкур режаларининг аксига, зид равишда дунёни тарк этиб ўзини Рисола-и Нурга вақф этмоқда.. ва устозимизнинг айтгани каби демоқдалар: "Замон Исломият фидоийси бўлмоқ замонидир".
Бизнинг хизмати Иймонияга назаран шиша парчалари укмидаги сиёсат ила алоқамиз йўқдир. Диёнат Раёсати тадқиқ айъати рапортида: "Рисола-и Нур китобларида сиёсатни алоқадор этган мавзулар йўқдир" дегандир. Ҳатто у пайт яна Афён прокурори ам айбномасида: "Бадиуззамон ва талабаларининг фаолияти сиёсий эмасдир" дея укм этгандир. Ҳа, Рисола-и Нур Шогирдларининг машғул бўлган вазифалари энг муаззам бўлган дунё масалаларидан янада буюкдир. Сиёсат ила машғул бўлишга вақтимиз йўқдир. Юз қўлимиз ам бўлса, фақат Нурга кифоя келар. Америка, Инглиз қадар сарватимиз ам бўлса, яна иймонни қутқармоқ даъвосига сарф этамиз. Ҳам бир қанча сиёсий ишлар ила ёки бир қанча ботил жараёнлар ила ва фикрлар ила машғул бўлишга замонимиз йўқдир. Умримиз қисқадир. Вақтимиз тордир. Устозимизнинг айтгани каби, "Фано нарсалар ила машғулият фано таъсир этар. Фано из қолдирар". Хусусан бундай бир асрда "Ботилни яхшилаб тасвир этмоқ соф зенларни адаштиришдир". Ҳа, манфийликларни ўрганиб мужодала этаман каби соф бир ният ила бошлаб манфий нарсалар ила машғул бўла-бўла диний боғларни ва диний салобат ва садоқатни эски олига назаран сустлаштирганлар бўлгандир.
Рисола-и Нур нурни ерлаштириб, зулматни изола этади, йўқ этади. Яхшини ўргатиб, фанони фарқ ва ажраттиради ва воз кечиради. Ҳақиқатни дарс бермоқ ила ботилдан қутқаради ва ботилдан му офазалайди.
Хулоса-и калом: Биз фақат нурлар ила машғулмиз.. биз мужав ароти Қуръония ила машғулмиз. Бизлар Қуръоннинг Коинот кенглигидаги олмос каби ақиқатларига аракат қилмоқдамиз. Бизлар фақат боқийга хизмат этмоқдамиз. Бизлар фоний нарсаларга куч сарф этмаймиз. Бизнинг Рисола-и Нур ила бўлган хизмати иймониямиз бошқа нарсалар ила машғулиятимизга этиёж қолдирмайди, ар нарсага кифоя келади.
Ал- осил: Устозимиз Бадиуззамон ила ва Рисола-и Нур ила мужодала этган инсофсиз яширин дин душманлари ажзи мутлақ ила абадга қадар мағлубиятдадирлар. Бадиуззамон ва Рисола-и Нур эса абадиян музаффар ва муваффақдир. Шахсни чиритишга уринмоқ ила Рисола-и Нур чиритилмас. Зеро Рисола-и қат шахсан ўзи ужжат ва бурондир. Уни ва Унинг муаллифини чиритишга уринганлар чиришга макум бўлгандирлар. Намунаси тарих қаршисида майдондадир, ва амда чирияжакдирлар. Рисола-и Нурдаги юксак ақиқат Рисола-и Нурни абадга қадар бардавом қилажакдир...
Ҳа, Нур Талабалари оғир жазо ма камаларида деганларки: "Бизни устозимиз Бадиуззамондан ва Рисола-и Нурдан ва бизни биздан айирадиган еч бир башарий қувват йўқдир". Ҳа, у мунофиқларнинг атомлари ам бу хусусда ожиздир. Фарзи маол қила олсалар, атто жасадимизни ўлдирсалар ам, руимиз саломат ва саодат ила абадиятга кетажакдир". Ҳам Устозимизнинг Мактубот Мажмуасида айтгани каби деймиз: "Биримиз дунёда, биримиз охиратда, биримиз шарқда, биримиз ғарбда, биримиз шимолда, биримиз жанубда бўлсак, биз яна бир-биримиз ила баробармиз".
Устозимиз еч бир маънавий мақом даъво этмайди. Бошқалар тарафидан ўзига берилган буюк ва мустасно мақомларни рад этади. Фақат Унинг ол ва аволи, ишлари ва аракати Унинг ким бўлганини тушунишга ва исботга кифоядир. Ҳа, Бадиуззамоннинг ва Рисола-и Нурнинг Қуръон, иймон ва Исломият хизматига монеъ бўла олмоқ учун дунёни қўлида тутиб айлантирадиган бир қувват лозимдир.
Ҳазрати Устозимизнинг иъдом режалари ила йўлиқтирилган ма камадаги мудофааларидан Буюк Мудофаалар китобидан баъзи жумлалар:
"Рисола-и Нур Талабалари бошқаларига ўхшамас, улар ила овора бўлинмас, улар мағлуб бўлмаслар. Рисола-и Нур Қуръоннинг молидир. Қуръони Ҳакимдан сизилгандир. Қуръон эса Аршни Фарш ила боғлаган бир нуроний занжирдир... Кимнинг адди борки, бунга қўл узатсин. Рисола-и Нур бу Анадолунинг сийнасига ерлашгандир, еч бир қувват уни юлиб отолмаяжакдир".
Маш ур ва ориқулода бир асар бўлган "Оят-ул Кубро Рисоласи"дан:
"Рисола-и Нур ёлғиз бир жузъий тахриботни ва бир кичик хонани таъмир этмаётир. Балки куллий бир тахриботни ва Исломиятни ичига олган ва тоғлар катталигида тошлари бўлган бир му ит қалъани таъмирлаётир. Ва ёлғиз хусусий бир қалбни ва хос бир виждонни ислога аракат қилмаётир, балки минг йилдан бери озирланган ва йиғилган бузғунчи асбоблар ила дашатли яраланган умумнинг қалбини ва омманинг фикрларини ва умумнинг ва айниқса авоми мўъмининнинг паноголари бўлган Исломий асосларни ва жараёнларнинг ва аломатларнинг синиши ила бузилишга юз тутган умумий виждонни Қуръоннинг иъжози ила ва кенг яраларини Қуръоннинг ва иймоннинг дорилари ила даволашга аракат қилаётир. Албатта, бундай куллий ва дашатли тахриботга ва жароатларга ва яраларга аққаляқийн даражасида, тоғлар қувватида ужжатлар, жиозлар ва минг тарёқ айсиятида тажрибаланган дорилар ва адсиз даволар бўлиши керакки, бу замонда Қуръони Мўъжиз-ул Баённинг маънавий иъжозидан чиққан Рисола-и Нур у вазифани қилмоқ ила баробар, иймоннинг адсиз мартабаларида тараққиёт ва инкишофларга мадор бўлгандир ва бўлмоқдадир!.."
Азиз қардошларимиз, юзларча олимлар жим қилинган ва диний нашриёт қилдирилмаган ва Қуръоннинг ақиқатларини баён ва таблиғ этишга динан вазифадор бўлганлари олда жабран қилдирилмаган ва дин одамларининг имо этилиши каби дашатли ва тарих кўрмаган бир ангомда, Қуръон ва иймон ва Исломиятни йиқитмоқ режалари татбиқ этилган энг мудиш бир даврда ва куфри мутлақнинг ва динсизликнинг энг ваший бир замонида Бадиуззамон Саид Нурсий Қуръон ва иймон ва Исломиятнинг фидокор ва парвосиз бир мудофаачиси ва муофизи бўлиб диний жиод майдонида ягона шахс бўлиб кўрилгандир. Ҳа, Бадиуззамон давлатларга, миллатларга муқобил, ёлғиз бир ердаги Фиръавнларга эмас, бутун Оврупа динсизлигига қарши бир ўзи қарши чиққан ва чиқмоқда. Ва Қуръон ақиқатларини ашаддий зулм ва истибдоди мутлақ ичида нашр этмоқда.. "Вазифамиз аракат қилмоқдир. Бизни ғолиб этмоқ, мағлуб этмоқ, муваффақ этмоқ ва Нурларни қабул эттирмоқ Жаноби Ҳаққа оиддир. Биз вазифа-и Илоияга қўшилмаймиз" деган ва тарихда мислига учралмаган зулм ва исканжалар ичида кўп золимона муомалалар кўрган ва эшигида жандарма ва полиция қўриқчилик қилдирилмоқ сурати ила Жума Намозига ам кетишдан ман этилган. Ва бутун бу тарихий фожиаларни ёпмоқ ва еч кимга эшиттирмаслик учун ам қаттиқ бир назорат остига олингандир.
Хуллас, бундай оғир шартлар ичида Рисола-и Нурни Ҳазрати Устозимиз инояти Ило ия ила таълиф этиб, аксариятини Қуръон арфлари ила ва қўл ёзуви ила нашр этгандир. Шундай қилиб, айни замонда Қуръон хатини ам муофаза этган ва юз минглар ила Мусулмон Турк Ёшлари Рисола-и Нурни ўқий олмоқ учун муқаддас китобимиз бўлган Қуръоннинг ёзувини ўрганмоқ неъмат ва шарафига ноил бўлгандирлар. Устозимиз соиб бўлган иймон қуввати ва тўлиқ бир ихлос ила ақоиқи Қуръония ва иймонияни авом ва авас талабаларининг умуми истифода эта оладиган ва асрнинг тушунишига уйғун яп-янги бир баён тарзи ила ифода ва изор этгандир. Шундай қилиб Рисола-и Нур каби топ-тоза ва порлоқ ва юксак бир тафсири Қуръонийни инояти Ҳақ ила майдонга келтиргандир.
Бу ориқулода асарлардирки, бу ватан ва миллатни динсизлик ва комунистликдан муофаза этгандир. Ҳам Ислом шиорларининг жабран олиб ташланган жабарут даврида, дунё хотири учун ўзини мажбур деб ўйлаб у муқаддас шиорлардан фидокорлик қилганларнинг ва дин зарарига аракат этганларнинг ва Исломиятга мухолиф фатволарга ва бидъатларга мажбур этилганларнинг кўплиги замонида Бадиуззамон на ол лисонида, на қол лисонида ва на ишларида шу қадар зулмлар чеккани ва иъдомлар ила қўрқитилгани олда, энг кичик бир ўзгариш ам қилмагандир. Аксинча, "Ажал бирдир, ўзгармас... Ўлим бу фано оламидан бақо оламига ва нур оламига кетмоқ учун бир бўшатилишдир" деб мужодалага отилган, бидъатларни танитган ва тўхтатган ва Ислом шиорларини муофаза этган ва Суннати Санияни иё этган асарларни парда остида ўттиз санадан бери нашр этган ва муитида худди Саодат Даврининг бир жилвасини яшагандир. Бир Суннати Санияга мухолиф аракат этмаслик учун исканжали бир инзивони ихтиёр этгандир. Ўттиз санадан бери миллионларга укм этган динсиз ва ўхшовсиз бир истибдоди мутлақ Бадиуззамонни еч бир жиатдан еч бир вақт укми остига ололмаган, аксинча золим мустабидлар Унга мағлуб бўлгандирлар.
Рисола-и Нур тақлидий иймонни та қиқий иймонга ўгириб, иймонни қувватлантириб, икки жаоннинг саодатини қозонтириб, усни хотимани натижа берар. Энг катта динсиз файласуфларни ам илзом этгандир. Рисола-и Нурнинг бир хусусияти ам шудирки: Бошқа Мутакаллимийнга мухолиф бўлиб залолат алининг манфийликларини зикр этмасдан, ёлғиз мусбатни дарс бериб, яра қилмасдан даволашидир. Бу эътибор ила бу замонда Рисола-и Нур шуба ва васвасаларни мав этади, ақлга келган сўроқларни, саволларни нафсни илзом, қалбни қондириб жавоблантиради. Рисола-и Нур ам ақлни, ам қалбни танвир этар, нурлантирар, ам нафсни мусаар этар. Шунинг учундирки, ёлғиз ақл ила кетган мактаб али ва фалсафа али, ва қалб йўли ила кетган тасаввуф али Рисола-и Нурга ёпишмоқдалар. Ва мактаб ва фалсафа али тушунмоқдаларки, ақиқий мунавварлик ақл ва қалб нурининг бирлашиши ила мумкиндир. Ёлғиз ақл ила кетмоқ ақлни кўзга туширади. Бу ол эса бир қаноти синиқ бўлганнинг макум бўлгани сукутни натижа беради. Ихлосли, холис тасаввуф али идрок этадики, демак замон эски замон эмасдир. Бундай бир замонда ам қалб ила, ам ақл ила бизни ақиқат йўлида этадиган ва ақиқатга восил этадиган Қуръоний бир йўл лозимдирки, биз зулжаноайн бўла олайлик.
{(Ҳошия) Етмиш - саксон саналик бир сайри сулук ила қутбиятга ва ғавсиятга эришган жуда нодир зотларнинг бир нуқтага қадар кетиб, "Бу ери мунта одир, давомига кетилмас" деган мартабаларини Бадиуззамон Қуръондан топган бир йўл ила, илм ила янада олдинга кетганини Арабий Маснавийи Нурия Мажмуасини мутолаа этган зотлар айтмоқдалар. Буюк бир шоасар бўлган бу Арабий асарни мутолаа этган у мудаққиқ илм али, "Бу асардаги жуда чуқур ва жуда нозик ва ғоят даражада юксак ақиқатлардан нақадар истифода эта олсак бизга фойдадир" дейдилар.}
Уйғонган мадраса а ли хабардор бўлмоқдаларки, эски замонда мадраса усули ила ўн беш санада қўлга киритилган иймоний ва Исломий натижа бу замонда Рисола-и Нур ила ўн беш афтада қўлга киритила олмоқда. Устозимиз буюрмоқдаларки: "Бир сана Рисола-и Нур дарсларини тушуниб ва қабул этиб ўқиган киши бу замоннинг муим ва ақиқатли бир олими бўлиши мумкин".
Рисола-и Нур Расули Акрам Алай иссалоту Вассалам Афандимизнинг нуроний машрабини ва Саоба-и Киромнинг олий сажиясини баён этган бир нур ва файз хазинасидир. Хуллас, бу мазкур вазият бу кунги дунёга топ-тоза, нуроний бир аёт ва яп-янги бир шакл бериб шу ақиқатни кўрсатадики, кўпдандир бир-бирига муориз деб ўйланган мактаб али ила мадраса алини ва такя алини Рисола-и Нур бирлаштиради ва таълиф этади. Ҳамда муораза олида бўлган Шарқ ила Ғарбни яраштиради.
Итти оди Исломни майдонга келтирмоқ учун аракат қилган мусулмонларга ягона чоранинг Рисола-и Нур бўлгани мутахассис зотлар тарафидан қабул ва тасдиқ этилмоқдадир. Ҳам бу кунги дунёдаги ихтилофларни ал этадиган, ақлан, фикран тараққий этган йигирманчи аср инсонларига ақ ва ақиқатни англата оладиган яп-янги бир илмий кашфиётни ва бир янгиликни Америкада, Оврупада, хусусан Олмонияда қидирган жараёнлар майдонга келган. Агар идрок эта олсалар ва кўра олсалар, мана Рисола-и Нур Куллиёти... Ҳақиқатдан, бу ақиқат идрок этилишни бошланганини кўрсатган аломатлар бахтиёр Олмон Миллати ичида кўрилмоқдадир.
{(Ҳошия) Оврупада насронийлар ичида биргина ша арда олтмиш беш адад саллали ёш Нур Талабасининг чиқиши бунинг бир намунасидир.}
Эски замон Ғарб файласуфлари ечолмаган ва янги замон файласуфлари ам: "Фалсафа ануз буни ал этолмагандир" деган тугунларни Рисола-и Нурда Қуръоннинг файзи ила кашф ва ал этилиб, ақлан ва мантиқан исбот этилгандир. Шарқнинг ам файласуфлари қирқ саифада тушунтиришга аракат қилганлари мушкуллар Рисола-и Нурнинг бир саифасида важиз бир шаклда ифода этилгандир.
Бадиуззамоннинг 1935 санасида иъдом этилмоқ учун берилган Оғиржазо Ма камасидаги мудофаасидан бир-икки жумла: "Рисола-и Нур сўнмас, сўндириламас. Рисола-и Нур сўндирилмоқ учун уфладикча порлаган бир нурдир. Рисола-и Нур коинот тилсимининг муаммосини кашф ва ал этган бир кашшофдир".
Ҳам жисмоний ашр масаласида, файласуфлардан Ибн Сино каби машур бир доийнинг, "Ҳашр нақлийдир, иймон этамиз. Ақл бу йўлда кетолмас" деган бир ақиқати Рисола-и Нурда ам умумнинг истифода эта оладигани ўхшовсиз бир тарзда Қуръоннинг файзи ила ақлан исбот этилгандир.
Залолат-олуд Оврупа файласуфларининг ва адашган талабаларининг баъзи муташаби Ояти Карима ва Ҳадиси Шарифларнинг зоирий маъноларини тушунмасдан қилганлари қасдли эътирозларга Рисола-и Нурда ақлан, мантиқан жавоблар берилиб, у Оятларнинг ва у Ҳадисларнинг биттадан мўъжиза бўлганлари исбот этилгандир. Шундай қилиб, бу замонда фан ва фалсафадан келган залолат ва шубаларни Рисола-и Нур илдизидан кесгандир. Рисола-и Нур буни қиларкан ам мусбат бир усул таъқиб этгандир.
Рисола-и Нур фавқулодда мустасно бир абадий устунликка со ибдир.
Энг маш ур асарлар ила ам қиёси мумкин бўлмаган ва бир ўзи бир хусусиятга соиб бўлган услубида юксак бир балоғат, фасоат ва салосат ва ижоз бордир. Ҳатто Бадиуззамоннинг асарларини Ислом Оламининг қатъийлик ила орзу этиши ила Арабчага таржима эттирмоқ учун буюк Ислом олимларига "Асойи Мусо Мажмуаси" этилган вақт, ўқиганлар ва дегандирларки: "Бадиуззамоннинг асарларини фақат ўзи таржима эта олар. Рисола-и Нурдаги юксак балоғатни ва мислсиз бўлган фасоат ва ижозни таржимада муофаза қилишдан ва Унинг илмини иота этишдан ожизмиз!" Бу сурат ила у юксак олимлар Устозимизнинг фазилатини ва Рисола-и Нурнинг камолотини кўрсатгандирлар.
Бадиуззамон асарларида қарийб бутун буюк муаллиф ва адиблардан фарқли бўлиб лафздан зиёда маънога а амият бергандир. Маънони лафзга фидо этмаган, лафзни маънога фидо этгандир. Услубда ўқувчининг бир нави авасини назарга олмаган, ақиқатни ва маънони асос тутгандир. Вужудга кўйлакни қиларкан, вужуддан кесмаган, кўйлакдан кесгандир. Рисола-и Нурдаги ақлни, қалбни, руни ва виждонни жалб этган ва ақиқатга ром этган у Илоий жозибадандирки, бола-чақа, ёшу-кекса, авому-авас у Нурга югурмоқдалар ва у жозибадор Нурнинг парвонаси бўлмоқдалар. Бу ақиқатнинг порлоқ бир мисоли бўлиб кенг бир талаба оммаси оз замонда дин душманларини титратган бир олга келгандир.
Рисола-и Нурнинг ар жиатдан бўлгани каби адабий жиатдан ам қиймат ва аамиятини ифода этмоқ адибларнинг, хусусан бизларнинг минг даража аддимиздан узоқдир. Бу хусусдаги чумоли қарорича бўлган сўниқ, фақат самимий ва ақиқатли ифодаларимиз Рисола-и Нурдан кўрганимиз азим истифодага муқобил сўнгсиз бир миннат ва шукронимизнинг ифодасидан иборатдир. Бўлмаса бу мавзуларда салоият соиби ва ихтисос соиби фақат ва фақат Рисола-и Нурнинг ўз муаллифи бўлиши мумкин.
Рисола-и Нур бу асрнинг э тиёжига тўлиқ жавоб берган ягона тафсири Қуръоний бўлгани анониятини Ҳаққа фидо этган фазилатпарвар Ислом олимлари тарафидан тасдиқ ва фавқулодда бир шаклда тақдир ва тасин этилган ва этилмоқдадир. Эллик сана аввал Бадиуззамон Саид Нурсийнинг таълифотидаги хусусиятлар ва бир бари уммон каби Унинг илмий даосидирки, Миср матбуотида "Бадиуззамон Фотин-ул асрдир" дея юксак илм алига укм бердиргандир.
Бадиуззамон муқобаласиз адя қабул этмасликни аёт дастури этгани душманларича ам тасдиқ этилиб, Исломият душманларининг илм алига қилган айбловларни бу дастури ила феълан такзиб ва илмнинг еч бир нарсага қурол бўлмаганини яна ишлари ила исбот этгандир. Ислом олимларининг шараф ва айсиятини ва Исломият иззати ва дин иззатини энг золим ва хунхўр укмдорлар қаршисида ам муофаза ва мудофаа этгандир. Оч қолган замонларида ам аёти бўйича бўлган истиғно қоидасини бузмаган ва "иқтисод ва қаноат икки буюк хазинадир, буларнинг баракаси менга кифоядир" деб халқлардан истиғно этган ва этмоқдадир.
Бадиуззамон Саид Нурсийнинг саналардан бери қамоқдан қамоққа, зиндондан зиндонга отилиши ва бир сургун еридан бошқа ерга кўчирилиши ва ўзига доимо тазйиқлар ва шиддатли зулм ва да шатли исканжалар қилиниши ва ўн етти марта заар берилиши, бир кунда бир ойлик азоблар чектирилиши ўзининг ва Рисола-и Нур Куллиётининг аққоният ва сидқига биттадан жонли мур ва биттадан порлоқ далилдир. Масалан: Ҳиндистонда сўраганлар: "Бадиуззамон қандай бир кишидир?" Жавобан дейилганки: "Хаста, ғариб, фақир, мазлум, адя ва садақаларни қабул этмаган ва озир ам кўраётган бўлган шу қадар зулмларга қарамасдан олтмиш санадир даъвосидан воз кечмаган бир кексадир". Улар ам: "Ундай бўлса у ақиқат айтаётир ва куфри мутлаққа, динсизларга, зиндиқларга бўйин эгмаётир, риёкорлик этмаётир, тилёғламачилик қилмаётир ва Қуръон ва Исломиятга таъсирли ва куллий бир хизмат қилаётирки, улар ам Унга зулм этганлар" деганлар.
Устозимиз Бадиуззамон ақида тақдиркор ва фазилатпарвар зотларнинг тақдирлари бир санодон иборат эмасдир, бир ақиқатдир. Ишлар ва ижроотининг балки юздан бирисини қисқача ожизона ва нуқсон бир тарзда нақл этмоқдир. Ҳам бу мавзуда Рисола-и Нур талабаларининг тақдиркор мақола, мактуб ва парчалари бир мад эмасдир, балки Устозимизнинг диний хизматини адаф тутган, шахсига таарруз этган виждонсиз ва инсофсиз дин душманларига қарши мусбат бир мудофаадир.
{(Ҳошия) Инс ва жин шайтонлари ва динсизларнинг бир дасисаси ам будирки, баъзан айтарлар ва айттирарлар: "Устозингиз шахсига қиймат бермайди, сиз эса У ақида тақдиркор мактублар ёзиб, Устозингизнинг ризосига уйғун аракат этмаётирсиз". Хуллас, улар Рисола-и Нур ва Устозимизни Исломият душманларига қарши мусбат ва пок бир тарзда мудофаа этмоқдан ман этмоқ учун софдиллик томирларидан истифода ила шундай бир фирк ва сафсата ила Нур Талабаларини алдатишга, гиж-гижлашга аракат қиларлар. Ҳа, Устозимиз Бадиуззамон ихлосининг тақозоси бўлиб шахсига қиймат бермай олар. Бу ол Устозимиздаги юксак бир камолот ва олий бир сажиянинг тимсолидир. У шахсига нақадар қиймат бермаётган бўлса, бизнинг Унда миллиардлаб даража ортиқ қиймат ва аамиятни кўришимиз басират ва инсониятнинг муқтазосидир. Бир лутфи Илоийдир. Зеро Рисола-и Нур каби порлоқ бир тафсири Қуръон бўлган шоасар Унинг борлиғидан майдонга келган ва жўшгандир. Ундай бир асарнинг муаллифи ила ёлғиз бу кунги Ислом Олами эмас, ёлғиз озирги аср башарияти эмас, келажак наслдаги миллиардлаб кишиларнинг аёт ва мамот даъвоси Рисола-и Нур ила алоқадордир.}
Шундай бўлгани олда, Устозимиз шундай зотларнинг ва Рисола-и Нур талабаларининг ақиқатли тақдир ва баёнларига қарши ғазабланиб, кўп марта ам хотирларини синдириб дейдики: "Замон шахс замони эмас, маънавий шахс замонидир. Рисола-и Нурда шахс йўқ, маънавий шахс бор. Мен бир ечман, Рисола-и Нур Қуръоннинг молидир, Қуръондан сизилгандир. Шараф ва усн Қуръоннингдир. Шахсим ила Рисола-и Нур чалкаштирилган. Мазият Рисола-и Нурга оиддир. Рисола-и Нурнинг нашридаги ориқо муваффақия эса Рисола-и Нур талабаларига оиддир. Ёлғиз шу қадар борки, шиддатли этиёжимга биноан Жаноби Ҳақ Қуръони Ҳакимдан менга дармон ва тарёқларни эсон этди, мен ам қаламга олдим. Нима бўлганда ам, бу замонда биринчи таржимонлик вазифаси менга тушган. Мен ам Рисола-и Нурнинг талабасиман. Бир рисолани озирга қадар юз марта ўқиганим олда яна ўқишга мутож бўлмоқдаман. Мен сизларнинг дарс арқадошингиз" дер.
Бадиуззамон Саид Нурсийнинг жа оншумул Қуръон ва иймон ва Исломият хизматидаги мустасно муваффақият ва зафарининг ва Рисола-и Нурдаги қувватли таъсирларининг сири: Ўзининг тўлиқ ихлосни қозонган бўлишидир. Яъни, ёлғиз ва ёлғиз Ризо-и Илоийни асос мақсад қилгандир. Бу хусусда: "Маслагимизнинг асоси аъзамий ихлос ва тарки анониятдир. Ихлосли бир дирам амал ихлоссиз юз ботмон амалдан устундир. Инсонларнинг моддий-маънавий адяларидан, урмат ва омманинг эътиборидан, шуратдан шиддат ила қочмоқдаман" дер. Зиёратчи қабул этмаслигининг бир икмати ам бу сир бўлса керак. Ҳам ихлосга берган ғоят ортиқ аамият, бир юз ўттиз парча асаридан ёлғиз "Ихлос Рисоласи"нинг бошига, "Лоақал ар ўн беш кунда бир марта ўқилиши керак" қайдини қўйишидан ам тушунилади. "Буюк Макама Мудофаалари" китобида: "Рисола-и Нур дунёга эмас, коинотга ам қурол этилолмас. Ғоямиз Ризо-и Илоийдир" дегандир.
Хуллас, бу ихлос сиридандирки, Имом Ғаззолий (Р.А.) каби энг маш ур Ислом файласуфларининг асарларини тадқиқ қилган муаққиқ ва мудаққиқ бир илм али дейдики:
Рисола-и Нурдан ўқиганим бир са ифанинг менга берган истифодаси бошқа асарларнинг ўн саифасидан янада ортиқдир.
Фалсафий асарлар ила машғул бир муаллим:
Мен бу қадар санадир илмий ва фалсафий асарлар ила машғул бўлдим. Рисола-и Нур қадар мени қондирган ва Ғарб асарларидан ва фалсафадан олган яраларни даволаган ва бу замонниг э тиёжига тўлиқ жавоб берган бир асарни кўрмадим.
Бир адабиётчи:
Менинг ақлим нурсиз, қалбим мўъмин эди. Рисола-и Нур ам ақлимни, ам қалбимни танвир ва нафсимни илзом этди. Мени Жааннамий бир азобдан қутқарди.
Бир доктор:
Рисола-и Нурдан истифодага бошлаганим кунни аётга кўзларимни очганим кун бўлиб биламан.
Бахтиёр бир университетлик:
Устозимизга ва Рисола-и Нурга оид бир мактубни Истанбулнинг бир еридан бошқа ерига этмоқ каби бир хизматни депутатликка таржи этаман.
Ўттиз сана аввал ихлосли ва фазилатли кекса бир тасаввуф а ли Лутфий исмли бир ёшни кўрсатиб: "Бу Нур талабаси мендан олдиндир" дегандирки, булар минглаб эътирофлардан биттадан намунадир.
Яна бу азим ихлос сирига биноандирки, Рисола-и Нур талабалари иймон ва Исломият хизматида оғир шартлар ва қайдлар ва чеклашлар ичида муваффақ бўлмоқдалар ва аётларини Рисола-и Нурга ва Устозларига вақф этганлар. Рисола-и Нурни умр сармояси ва аёт ғояси деб қабул қилганлар. Рисола-и Нур даъвоси ризо-и Илоий даъвоси бўлгани учундирки, амияти Исломияга соиб мумтоз адвокатлар Рисола-и Нурнинг фахрий адвокати бўлмоқ ва диндор ақпараст мужоид муаррирлар дунёни истило этадиган Нурнинг эълонида иссадор бўлмоқ шараф ва неъматига мазар бўлгандирлар. Рисола-и Нурнинг нашриёт ва футуоти ва таъсироти овозсиз, буюк бир ашамат ила муташам бир баор мавсумида интишор этган мавжудот кабидир.
Хуллас эй Рисола-и Нур каби адсиз амду-саноларга лойиқ бўлган бир буюк неъматга ноил бўлган Нур қардошларимиз! Бундай бир доийи аъзамнинг, бундай бир мутафаккири акбарнинг, бундай бир муаллифи исломнинг ва улуми аввалин ва охиринга воқиф бундай бир аллома-и асрнинг, бундай бир мужоиди акбарнинг, бундай бир соиби зуд ва тақвонинг ақоиқи иймониянинг борлиғида худди тажассум этган бундай бир абди куллийнинг, Ризо-и Илоийдан бошқа еч бир нарсага илтифот этмаган ва аъзамий ихлоснинг мазари бўлган бундай бир тилмизи Қуръон ва ходими Исломнинг ва "Бир кишининг иймонини қутқармоқ учун Жааннамга ам отилишга озирман" деган бундай бир халоскори иймоннинг ва иъдом учун юборилган Ҳарбий Трибуналда: "Сен ам муртажисан" айбловига қарши: "Агар машрутият бир фирқанинг истибдодидан иборат бўлса, бутун инс ва жин шоид бўлсинки, мен муртажиман. Минг руим ам бўлса, Қуръоннинг биргина масаласига аммасини фидо этишга озирман" деган ва бароатидан сўнгра ам ташаккур этмасдан, Боязид майдонидаги гавжумликда: "Яшасин золимлар учун Жааннам... Яшасин золимлар учун Жааннам" дея бақириб борган ва имо режаси ила берилган макамаларида йигирма тўрт сана аввал: "Эй мулидлар! Эй зиндиқлар! Саид эллик минг аскар қувватида дегансиз... Адашмоқдасиз... Қуръонга ва иймонга хизматим жиати ила эллик минг эмас, эллик миллион қувватидаман!... Титрангиз! Ҳаддингиз бўлса илишингиз!...", "Менинг ўлимим сизнинг бошингизда бомба каби портлаб, бошингизни тарқатажакдир. Тупроққа отилган бир тухумнинг юзлаб гуллар бериши каби, бир Саид ўрнига юзлаб Саид сизга у юксак ақиқатни айқиражакдир". Ва ўн беш сана аввал: "Сочларим ададича бошларим бўлса, ар кун бири кесилса, бу хизмати иймониядан чекилмайман". Ва: "Дунёни бошимга оташ қилсангиз, ақиқати Қуръонияга фидо бўлган бу бошни зиндиқога эгмайман" деган ва эллик сана аввал Ислом Оламини сўрган мустамлакачи жаббор ва золим бир Императорликка қарши: "Тукуринг у золимларнинг аёсиз юзига" дея матбуот лисони ила жавоб берган ва Катта Миллат Мажлисида Раисга: "Коинотда энг юксак ақиқат иймондир. Иймондан сўнгра намоздир. Намоз қилмаган хоиндир. Хоиннинг укми мардуддир. Жаноби Ҳақ Қуръони Каримида юз ерда адосини амр этган намоздан янада буюк бир ақиқат бўлса эди, иймондан сўнгра уни амр этар эди" деган ва ёзган бир баённомадан сўнгра Мажлисда жамоат ила намоз қилиш бошланган ва Биринчи Жаон Урушида Кўнгиллилар Полкининг Қўмондони бўлиб асир тушган Русяда Москва Чор Империясига қарши иззати Исломияни муофаза этиб, отилишга макум қилиниш ангомида: "Охиратга кетмоқ учун менга бир паспорт лозим эди" дея ўлимни камситган бундай бир қарамони Ислом Устозимиз Бадиуззамоннинг асарларини ўқимоқ неъмати узмосига муқобил жонимизни ам фидо этсак, умримизни ам Унга вақф этсак, зулмдан зулмга ам дучор қилинсак, умримизнинг охирига қадар шукрон саждасидан ам турмасак, бизга яна арзондир...
Устозимиз тез-тез дейдики: Маслагимиз мусбатдир, манфий аракатдан Қуръон бизни ман этади.
Эй Саййиди санадимиз! Эй ру имизнинг руи, қалбимизнинг қалби, жонимизнинг жони, жононимиз, сартожимиз, севгили Устозимиз Афандимиз!.. Модомики бизга манфий аракатга изн бермаётирсиз. Ундай бўлса, биз ам Рамати Илоиядан ниёз этиб ад этамизки, дин душманлиги ила устозимизга зулм этган у ғаддор, инсофсиз золимлардан интиқомимизни шундай қилиб оламиз: Рисола-и Нурни ўлгунча қадар доимо ўқиймиз.. ва нашрида сабот ва садоқат ила хизмат этамиз.. Уни олтин сиёлар ила ёзамиз, иншаалло...
Университет Нур Талабалари
Аксар аётим инзивода ўтгани каби, ўттиз-қирқ санадир тарассуд ва тааррузга маъруз қолганимдан, заруратсиз субат этишдан чекиниб тавауш этаман. Ҳам эскидан бери маънавий ва моддий адялар менга оғир келар эди. Ҳам озир зиёратчилар, дўстлар кўпайган. Ҳам маънавий муқобала лозим келган. Ҳозир моддий бир луқма адя мени хаста этгани каби, маънавий бир адя бўлган зиёрат этмоқ, кўришмоқ, хусусан бошқа ерлардан қўл сиқмоқ учун замат этиб келмоқ зиёрати ам аамиятли бир маънавий адядир.. Унга муқобала этолмайман. Ҳамда арзон эмас, маънан қимматдир. Мен ўзимни у урматга лойиқ кўрмайман, маънан муқобала ам этолмайман. Шунинг учун озирча айнан моддий адя каби, бир эсони Илоий бўлиб менга маънавий адя каби бўлган субатдан зарурат бўлмасдан ман этилдим. Баъзан мени хаста этар, моддий адянинг тўлиқ муқобилини бермаганим вақт мени хаста этгани каби. Шунинг учун хотирингиз синмасин, хафа бўлмангиз.
Рисола-и Нурни ўқимоқ ўн марта мен ила кўришмоқдан янада фойдалидир. Зотан мен ила кўришмоқ охират, иймон, Қуръон исобигадир. Дунё ила алоқамни кесганим учун дунё исобига кўришмоқ маъносиздир. Охират, иймон, Қуръон учун эса Рисола-и Нур ортиқ менга этиёж қолдирмаган. Ҳатто хизматимиздаги хос қардошларим ила ам зарурат бўлмасдан кўришолмайман. Ёлғиз баъзи Рисола-и Нурнинг футуотига ва нашриётига оид баъзи хизматлар учун баъзи зотлар ила кўришмоқ истайман. Не вақт бу нуқталар учун кўришмоқ истасам, у пайт кўришмоқ жоиз бўлиши мумкин ва менга машаққат бермас. Бу нуқтани билмаган зиёратга келганларга хабар бермоқдаманки, бир неча санадир газеталар ила эълон этганманки мен ила кўришмоқ истаганларни, хусусан узоқ ердан келиб кўришмасдан кетганларни хусусий дуоларимга доил этаман.. ар тонг эса дуо этаман.. шунинг учун ам ранжимасинлар.
Саид Нурсий
Устозимиз ам дедики: Бу "Тарихча-и Ҳаёт"нинг энг муим қисми уч марта Сабиулрашод тарафидан, тўрт марта эса ўттиз-қирқ санадан бери ам эски арф, ам янги арф ила нашр этилган ва ичидаги мудофаалар парчалари ам кўплаб макамаларнинг узурида ўқилган ва расман да нашр этилган. Янги бўлиб Мадина-и Мунаввара каби хориж ерлардан бир-икки олим зотнинг изо ва ташаккур навидан бир нечта ақиқатли мактублари бор. Шунинг учун макамаларнинг расман буларга илишадиган еч бир жиати йўқ.
Иккинчидан: Рисола-и Нур қирқ-эллик санада бутун сиёсат а лининг тазйиқлари остида бир ўзи Ислом Оламида ориқо бир тарзда нашр бўлгани олда, озир миллионлаб ноширлари бор экан, эски бир партия эмас, дунё тўпланса, унга қарши бир тўсиқ чеколмас, мумкин эмас. Балки бир эълоннома укмига ўтар. Шунинг учун Нур талабалари ранжимасинлар...
Тўртинчидан: Қатъиян та аққуқ этганки: Рисола-и Нур хориждан ужум этган куфри мутлаққа қарши бу миллатни ва Исломият Оламини муофаза этадиган Қуръони Ҳакимнинг маънавий мўъжизасидан бир дарсдирки, динсиз файласуфлардан еч бириси унга қарши муқобала чораси тополмадилар. Қатъиян хабар олдикки: Хорижда баъзи ерда бир миллион ёшлар "Мусаламоти умумияни таъмин этадиган Рисола-и Нурдир" деганлар. Умумий сул тарафдори Олмония ва Америка каби баъзи ажнабийларнинг ам Рисола-и Нурни таржима қилишни бошлагани хабарини олдик.
Бешинчидан: Агар расмий одамлар баъзи янги қонунларга хато маънолар бериб бир-икки сатрига илишсалар, менинг бадалимга дейингизки: "Бир одамнинг хатоси ила йигирма минг қўшниси жазолантириларми, қаматиларми? Дунёда бундай укм этган еч бир қонун борми?" Хуллас, ар саифаси йигирма сатр бўлган беш юз саифалик бир китобнинг бир сатрида бир одамга шиддатли таъзир урган бўлса: Аввало, исм муайян эмас, у ерда масъулият йўқ... Шоят бўлса ам, цензура каби у сатр ўчирилар. У китобни мусодара этмоқ ўн минг одамни қамоққа тиқмоқ каби коинотда эшитилмаган бир қонунсизлик, бир зулм бўлгани каби, бошқа йигирма минг сатрлар озирга қадар йигирма минг одамнинг иймонини қувватлантиргани жиат ила йигирма минг асана ва яхшилик бўлганидан, албатта у хатони ва саййиани афв эттирар...
Мен шиддатли хаста бўлмасайдим, яна гапирар эдим. Сиз хизматкорларим тас и ва исло этарсиз. Ҳатто муносиб кўрсангиз, маънан полицияларнинг бир вазифасини бажарган Рисола-и Нурнинг осойиш хизматида полицияларга буюк бир қувват бўлган дарсларига полициялар аркасдан зиёда тарафдор бўлмоқ лозим келаркан, озир расман қидирув бўлими ходими суратида полицияга қарши бўлган бу хизматни полицияларга беришга руим рози эмас. Уларга умуман аққимни алол этганимни айтарсиз.
Олтинчидан: Шиддатли бир таассуф ила "Лайла-и Меърож" вақтида Меърожи Шариф, Шу ури Салоса урматига васила кутаркан, Тарихча-и Ҳаёт сабабли қидирув одисаси шиддатли бир қайғу берди. "Садақа балони даф этар" маъносидаги саи адиснинг укми ила, Рисола-и Нур Анадолу учун балоларни даф этадиган бир садақа укмига ўтгани, унга бароатлар ва эркинликлар берилгани замон балоларнинг даф этилиши, унга ужум этилгани замон балоларнинг келиши юз одисаси борки, баъзан зилзила ва тўфонлар ила қайд этилгани каби, бу дафа ам аётимда кўрмаганим минус ўн саккиз даражага яқин бир совуқ, таарруз ва қидирувнинг айни вақтида келди.
Устозимиз шиддатли хасталигидан ортиқ гапирмади. Хаста олида хизматкорига деди: Мароқ этмасликлари учун маълумот сифатида баъзи дўстларга ва баъзи расмий зотларга юборарсиз.
Шиддатли хаста устозимизнинг хизматкори
Ҳа, хизматкоримнинг ёзгани тўғридир.
Саид Нурсий
Му тарам Устозимиз,
Мужо ада-и маънавиянгизга ва сабри жамилингизга мукофотан Жаноби Ҳақ тарафидан эсон этилган муқаддас иймон даъвонгизнинг тааққуқини Рисола-и Нурнинг эркин интишори ила идрок этган бўлмоқдамиз. Саналардан бери давом этиб келган бу муқаддас даъво, бу идеал ва бу қийин мужодала зафар ила натижаланган, Ҳақнинг истагани бўлган, кўнглимизнинг истак ва орзуси содир бўлган, иймон куфрга ғалаба этиб, зулмат пардалари осонлик ила йиртилиб дунё уфқлари Нурнинг порлоқ зиёси ила ойдинлангандир. Бу натижага ва бу зафарга улашмоқ, иймон неъматининг сўнгсиз саодатига қовушмоқ ва демакки Ҳаққа яқинлашмоқ бахтиёрлигини бизларга, Турк миллатига ва балки бутун инсониятга бахш этган Рисола-и Нур бу муаззам ва қўрқинч иймонсизлик урушининг қутқарувчи атоми бўлган, руларимизни таъмир, қалбларимизни тақвия, кўнгилларимизни фат айлагандир. Бу жиатдан миннат ва шукронларимизни севгили ва жуда азиз Устозимизга арз этаркан, асрлик умри муборакларингиз ўтказган аёт саифаларининг ар они мужодала, мужоада, исканжа, азият, зулм, сургун тўла қўрқинч бир даврнинг азият ва изтироблари ила ўтишига қарамасдан, азмингизнинг, садоқатингизнинг, фароғат ва жасоратингизнинг ва ниоят у пўлатдан янада қувватли иймон ва идрокингизнинг, хулоса: Исломиятни тушунишда, инсониятни қаврашда, ичкарида ва ташқарида ўрнак инсон бўлишингизнинг ва айниқса Рисола-и Нур Куллиётингизнинг инсоният олами устига қолдирган таъсири, акс эттирган маъно ила доимо изингиздан, йўлингиздан кетадиган, кетган, кетишга азм этган миллионлаб Нур талабалари сизга ошиқ, сизга муташаккирдирлар.
Му тарам Устозимиз, ортиқ бутун чарчаганингизга ва кексалигингизга қарамасдан қийин имтионингизнинг муваффақият ила натижаланиши соясида хотиржам бўлинг. Ортиқ бу муқаддас даъвони, бу иймон ва Қуръон даъвосини давом эттирадиган истиқболнинг ёш Саидлари етишгандир. Иймон нури ва идроки ила улар бу муқаддас ва улвий даъвони юритажаклар ва иншаалло қиёматга қадар давом эттиражаклар ва наслдан наслга интиқол эттиражаклар.
Му тарам Афандимиз, эртага тарихнинг олтин саифаларида ифтихор ва тантана ила ёд этиладиган янги ва муфассал "Тарихча-и Ҳаёт"ингизнинг Анқарада чоп этилиб якунланишининг севинчи ичида байрам этмоқдамиз. Зеро бу "Тарихча-и Ҳаёт" умрингиз бўйича асос ғоя қиганингиз иймонни қутқармоқ даъвонгиз йўлидаги мужодала ва мужоада олатларингизни, минг турли марумиятлар ичида чарчаш билмаган бир азм ила мақсадга восил бўлишингизни ва оламга рамат бўлган Рисола-и Нурларнинг таълиф, танзим ва нашри ақида қондирувчи маълумот бериши жиатидан буюк аамиятга соибдир. Бугун миллионлаб инсонни жўштириб, саломатга этган бу Нур дарёси доимо тошияжак, куфрни буғажак, зулматни йиртажак, инсониятга омий ва халоскор бўлажакдир.
Сизга шукрда қарздормиз. Энг чуқур севги ва му аббатларимиз ила салом ва урматларимизни арз этар, муборак дуоларингизга интизоран қўлларигиздан ўпамиз азиз, севгили Устозимиз.
Истанбул Нур Талабалари
Рисола-и Нур Муаллифи Устоз Бадиуззамон Саид Нурсий азратларининг, энг охирги марта васиятномаси укмида Амиртоғ Иловасининг охирига киргизилган ва нашр этилган бир баёни ила янги Амиртоғ Иловасида нашр этилган энг охирги сана қаламга олган "Раиси Жумурга ва Бош Вазирга" деб номланган бир нутқини бу Тарихча-и Ҳаётнинг охирига илова этмоқдамиз.
Нур талабалари Ҳазрати Устознинг бу васиятномасида баён этганлари мусбат хизмат тарзи ила "Нурларни" бутун жа онга қарши эълон этдилар. Қуръони Ҳакимнинг бу замонга юзланган мусбат хизмат талаққийси ва иймон нурларини ақл ва қалбларга ерлаштирдилар.
Устоз Ҳазратларининг хизматида бўлган талабалари
Азиз қардошларим,
Бизнинг вазифамиз мусбат аракат этмоқдир. Манфий аракат эмасдир. Ризо-и Илоийга кўра ёлғиз хизмати иймонияни қилмоқдир, вазифа-и Илоияга қўшилмасликдир. Бизлар осойишни муофазани натижа берган мусбат иймон хизмати ичида ар бир машаққатга қарши сабр ила, шукр ила мукаллафмиз.
Масалан, ўзимни мисол олиб дейман: Мен эскидан бери зўравонлик ва камситишга қарши бўйин эгмаганман. Ҳаётимда зўравонликни кўтара олмаганим бир қанча одисалар ила собит бўлган. Масалан, Русяда қўмондон қаршисида оёққа турмаслик, Ҳарбий Трибуналда иъдом тадидига қарши макамадаги пошшоларнинг саволларига беш чақа аамият бермаганим каби, тўрт қўмондонларга қарши бу вазиятим зўравонликларга бўйин эгмаганимни кўрсатади. Фақат бу ўттиз санадир мусбат аракат этмоқ, манфий аракат этмаслик ва вазифа-и Илоияга қўшилмаслик ақиқати учун, менга қарши қилинган муомалаларга сабр ила, ризо ила муқобала этдим. Жержис Алайиссалом каби ва Бадр, Ууд урушларида кўп жафо чекканлар каби, сабр ва ризо ила қаршиладим.
Ҳа, масалан саксон бир хатосини ма камада исбот этганим бир прокурорнинг хато даъволари ила бизга қарши қарорига қарши баддуо ам қилмадим. Чунки асл масала бу замоннинг маънавий жиодидир. Маънавий тахриботига қарши тўсиқ қўймоқдир. Бу билан доилий осойишга бутун қувватимиз ила ёрдам этмоқдир.
Мен ам Жалолиддин Хоразмшох каби, "Менинг вазифам хизмати иймониядир, муваффақ этмоқ ёки этмаслик Жаноби Ҳақнинг вазифасидир" деб ихлос ила аракат этишни Қуръондан дарс олганман.
Хорижий тажовузга қарши қувват ила муқобала этилар. Чунки душманнинг моли, бола-чақаси ғанимат укмига ўтар. Доилда эса ундай эмасдир. Доилдаги аракат мусбат бир шаклда маънавий тахриботга қарши маънавий, ихлос сири ила аракат этмоқдир. Хориждаги жиод бошқа, доилдаги жиод бошқадир. Ҳозир миллионлаб ақиқий талабаларни Жаноби Ҳақ менга берган. Биз бутун қувватимиз ила доилда фақат осойишни муофаза учун мусбат аракат этамиз. Бу замонда доил ва хориждаги маънавий жиоддаги фарқ жуда азимдир.
Бир масала яна бор. У ам жуда аамиятлидир. Қуръон укмига кўра, бу замонда мимсиз маданиятнинг ижобатидан бўлиб зарурий ожатлар тўртдан йигирмага чиққан. Ўрганиб қолиш ила, урф-одат ила ва одатланиш ила ғайри зарурий ожатлар зарурий ожатлар укмига ўтган. Охиратга иймон келтиргани олда, "Зарурат бор" дея ва зарурат шубаси ила дунё манфаати ва маишат дарди учун дунёни охиратга таржи этади.
Қирқ сана аввал бир бош қўмондон мени бир парча дунёга ўргатмоқ учун баъзи қўмондонларни, атто домлаларни менинг ёнимга юборди. Улар дедилар:
Мен ам дедим: "Жуда алдангансиз. Зарурат суи ихтиёрдан келса, қатъиян тўғри эмасдир, аромни алол этмас. Суи ихтиёрдан келмаса, яъни зарурат аром йўл ила бўлмаган бўлса зарари йўқ. Масалан, бир одам суи ихтиёри ила аром бир тарзда ўзини сархуш этса ва сархушлик ила бир жиноят қилса, укм унга қарши жорий бўлар, маъруз саналмас, жазо кўрар. Чунки суи ихтиёри ила бу зарурат содир бўлгандир. Фақат бир мажзуб бола жазба олида бирисини урса, маъруздир. Жазо кўрмас. Чунки ихтиёри доилида эмасдир".
Хуллас, мен у қўмондонга ва домлаларга дедим: "Нон емоқ, яшамоқ каби зарурий э тиёжлар хорижида бошқа қайси зарурат бор? Суи ихтиёрдан, ғайри машруъ майллардан ва аром муомалалардан таваллуд этган аракатлар аромни алол этишга мадор бўлолмаслар. Кино, театр, рақс каби нарсаларга ўрганиб қолган бўлса, мутлақ зарурат бўлмагани ва суи ихтиёрдан келгани учун, аромни алол этишга сабаб бўлолмас. Башар қонуни ам бу нуқталарни назарга олганки, ихтиёр хорижида қатъий зарурат ила суи ихтиёрдан нашъат этган укмларни айиргандир. Аллонинг қонунида эса янада асосли ва соғлом бир шаклда бу асослар ажратилгандир".
Бунинг ила баробар, замоннинг мажбур қилиши ила заруратлар атрофда деб ўйлаб баъзи домлаларнинг бидъатларга тарафдорлиги сабабли уларга ужум қилмангиз. Билмасдан "Зарурат бор" фикри ила аракат қилган у бечораларни урмангиз. Шунинг учун қувватимизни доилда сарф этмаётирмиз. Бечора, зарурат даражасига кирган, бизга мухолиф бўлганлардан домла ам бўлса, уларга илишмангиз. Мен бир ўзим али олдин менга қарши у қадар муоризларга қарши таянганим, зарра қадар умидсизликка тушмаганим, у хизмати иймонияда муваффақ бўлганим олда, озир миллионлаб Нур талабаси бўлгани олда, яна мусбат аракат этмоқ ила уларнинг бутун ақоратларига, зулмларига тааммул этмоқдаман.
Биз дунёга қарамаймиз. Қараганимиз вақт ам уларга ёрдамчи бўлиб ишлаймиз. Осойишни муофазага мусбат бир шаклда ёрдам этмоқдамиз. Хуллас, бу каби ақиқатлар эътибори ила, бизга зулм ам қилсалар, хуш кўришимиз даркор.
Рисола-и Нурнинг нашри ар тарафда тўлиқ қаноат бердики, Демократлар динга тарафдордирлар. Ҳозир бир рисолага илишмоқ ватан, миллат фойдасига тамоман зиддир.
Бир ма рам рисола бор эдики, у марам рисоланинг нашрини ман этгандим. "Ўлганимдан сўнг нашр қилинсин" дегандим. Сўнгра макамалар олиб ўқидилар, тадқиқ этдилар, сўнгра бароат бердилар. Темйиз Макамаси у бароатни тасдиқ этди. Мен ам буни доилда осойишни таъмин учун ва юздан тўқсон беш маъсумга зарар келмаслиги учун нашр этганларга изн бердим. "Саид машварат ила нашр эта олар" дедим.
Учинчи масала: Ҳозир куфри мутлақ шундай маънавий жа аннамнинг нашрига аракат қилмоқдаки, коинотда еч бир кофир унга яқинлашмаслиги лозим келади. Қуръоннинг "раматан лил оламин" бўлганининг бир сири будирки: Қандайки мусулмонларга раматдир, охиратга иймон, Аллога иймон этимолини бериши ила ам, бутун динсизларга ва бутун оламга ва нави башарга рамат бўлишига бир нукта, бир ишорадирки, у маънавий жааннамдан дунёда ам уларни бир даража қутқарган. Ҳолбуки озир фан ва фалсафанинг залолат қисми, яъни Қуръон ила ярашмаган, йўлдан чиққан, Қуръонга мухолифлик қилган қисми куфри мутлақни комунистлар тарзида нашрни бошладилар. Комунистлик пардасида анархистликни натижа берадиган бир суратда мунофиқлар, зиндиқлар воситаси ила ва баъзи муфрит динсиз сиёсатчилар воситаси ила нашр ила сингдиришга бошлангани учун, озирги аёт динсиз бўлиб мумкин эмасдир, яшамас. "Динсиз бир миллат яшамас" укми бу нуқтага ишорадир. Куфри мутлақ бўлган замон ақиқатдан яшанмас. Шунинг учун Қуръони Ҳаким бу асрда бир маънавий мўъжизаси бўлиб Рисола-и Нур шогирдларига бу дарсни берганки, куфри мутлаққа,анархистликка қарши тўсиқ қўйсин. Ҳам қўйган. Ҳа,Чинни, ам ярим Оврупани ва Болқонларни истило этган бу жараёнга қарши бизни муофаза этган Қуръони Ҳакимнинг бу дарсидирки, у ужумга қарши тўсиқ қўйган, бу сурат ила у таликага қарши чора топгандир.
Демак, бир мусулмон мумкин эмаски, бошқа бир динга кириб, ё Насроний ва Яхудий, хусусан болшевик каби бўлсин... Чунки бир Исавий мусулмон бўлса, Исо Алай иссаломни янада зиёда севар. Бир Мусавий мусулмон бўлса, Мусо Алайиссаломни янада зиёда севар. Фақат бир мусулмон Муаммад Алайиссалоту Вассаламнинг занжиридан чиқса, динини ташласа, ортиқ еч бир динга кирмас, анархист бўлар, руида камолотга мадор еч бир олат қолмас. Виждони бузилар, ижтимоий аётга бир заар бўлар.
Шунинг учун, Жаноби Ҳаққа шукр, Қуръони Ҳакимнинг ғайбий ишоралари ила, қа рамон Турк ва Араб миллатлари ичида Туркча ва Арабча тил ила бу асрни қутқарадиган бир Қуръон мўъжизасининг Рисола-и Нур номи ила бир дарси интишорни бошлаган. Ва ўн олти сана аввал олти юз минг одамнинг иймонини қутқаргани каби, озир миллионлардан ўтгани собит бўлган. Демак, Рисола-и Нур башарни анархистликдан қутқаришга бир даража васила бўлгани каби, Исломнинг икки қарамон қардоши бўлган Турк ва Арабни бирлаштиришга, бу Қуръоннинг асос қонунларини нашр этишга васила бўлганини душманлар ам тасдиқ этмоқдалар.
Модомики бу замонда куфри мутлақ Қуръонга қарши чиқмоқда. Куфри мутлақда Жа аннамдан зиёда дунёда ам янада катта бир жааннам бор. Чунки ўлим модомики ўлдирилмайди. Ҳар кун башарда ўттиз минг жаноза ўлимнинг давомига шаодат этади. Бу ўлим куфри мутлаққа тушганларга, ёхуд тарафдор бўлганлагра, ам шахснинг иъдоми абадийси ва бутун ўтган, келадиган ақраболарининг ам иъдоми абадийси бўлиб ўйлагани учун, Жааннамдан ўн марта ортиқ дашатли жааннам азоби тортар. Демак, у жааннам азобини куфри мутлақ ила қалбида сезади. Чунки ар бир инсон ақрабосининг саодати ила масъуд, азоби ила азият чеккан бўлгани каби, Аллони инкор этганларнинг эътиқодларича бутун у саодатлари мав бўлади, ўрнига азоблар келади. Хуллас, бу замонда, бу дунёда бу маънавий жааннамни инсонларнинг қалбидан изола этган биргина чораси бор. У ам Қуръони Ҳакимдир. Ва бу замоннинг фамига кўра унинг бир маънавий мўъжизаси бўлган Рисола-и Нур парчаларидир.
Ҳозир Алло га шукр этмоқдамизки, сиёсий партиялар ичида бир партия бироз буни ис этдики, у асарларнинг нашрига монеъ бўлмади, ақоиқи иймониянинг дунёда бир маънавий жаннатни иймон алига қозонтирганини исбот этган Рисола-и Нурга монеъ бўлмади, нашрига мусоадакор аракат қилди, ноширларини ам ам тазйиқ қилишлардан воз кечди.
Қардошларим, хасталигим жуда шиддатли, балки жуда яқинда ўламан ва ёхуд бутун-бутун гапиришдан баъзан ман бўлганим каби, ман этиламан. Шунинг учун менинг Нур охират қардошларим, "а ванушшар" деб баъзи бечора хаточиларнинг хатоларига ужум этмасинлар. Доимо мусбат аракат этсинлар. Манфий аракат вазифамиз эмас... Чунки доилда аракат манфийча бўлмас. Модомики сиёсатчиларнинг бир қисми Рисола-и Нурга зарар бермайди, оз мусоадакор, "аванушшар" бўлиб қарангиз. Янада "азамушшар"дан қутулмоқ учун, уларга зарарингиз тегилмасин, уларга фойдангиз тегсин. Ҳам доилдаги маънавий жиод маънавий тахриботга қарши аракат қилмоқдирки, моддий эмас, маънавий хизматлар лозимдир. Шунинг учун сиёсат алига қўшилмаганимиз каби, сиёсат али ам биз билан машғул бўлишга еч бир ақлари йўқ...
Ҳатто бир ма камада хато мухбирларнинг ва жосусларнинг шубалари ила бизни, етмиш кишини макум этмоқ учун суи фами ила, диққатсизлиги ила Рисола-и Нурнинг баъзи қисмларига хато маъно бериб саксон хато ила мени макум этишга урингани олда, макамаларда исбот этилгани каби, энг зиёда ужумга маъруз бир қардошингиз, мабус экан деразадан у прокурорнинг уч ёшли боласини кўрди, сўради. Дедилар: "Бу прокурорнинг қизидир". У маъсумнинг хотири учун у прокурорга баддуо этмади. Балки у берган заматлар у Рисола-и Нурнинг, у маънавий мўъжизанинг интишорига, эълонига бир васила бўлгани учун раматларга инқилоб этди.
Қардошларим, балки мен ўламан. Бу замоннинг бир хасталиги яна бор. У ам менлик, аноният, худфурушлик, аётини гўзал равишда маданият фантазияси ила ўтказмоқ иштааси, ўрганиб қолиш каби хасталиклардир. Рисола-и Нурнинг Қуръондан олган дарсининг энг биринчи асоси менлик, аноният, худфурушликни тарк этмоқ лозимлигидир. Токи ақиқий ихлос ила иймоннинг қутулишига хизмат қилинсин. Жаноби Ҳаққа шукр, у аъзамий ихлосни қозонганларнинг жуда кўп фардлари майдонга чиққан. Менлигини, шон ва шарафини энг кичик бир иймон масаласига фидо этган кўпдир. Ҳатто Нурнинг бечора бир шогирдининг душманлари дўст бўлган вақт у ила субат этмоқ кўпайгани учун, рамати Илоия жиатида овози ўчган. Ҳамда унга тақдир ила қараганлар исобати назар укмига ўтиб уни ранжитади. Ҳатто қўл сиқмоқ ам таъзир урмоқ каби машаққат беради.
"Сенинг бу вазиятинг нимадир?" дея сўралди. "Модомики миллионлар қадар дўстларинг бор, нима учун буларнинг хотирларини му офаза этмаётирсан?"
Жавобан деди: "Модомики маслагимиз аъзамий ихлосдир. Эмас менлик, аноният, дунё салтанати ам берилса, боқий бир иймоний масалани у салтанатга таржи этмоқ аъзамий ихлоснинг тақозосидир. Масалан, уруш ичида, овчи аттида, душманнинг замбарак ўқлари орасида Қуръони Ҳакимнинг биргина оятининг, биргина арфининг, биргина нуктасини таржи этиб, у ўқлар ичида Ҳабиб котибига 'Дафтарни чиқар' деб от устида у нуктани ёздирган. Демак Қуръоннинг бир арфининг, бир нуктасини душманнинг ўқларига қарши тарк этмаган руининг қутулишига таржи этган".
У қардошимиздан сўрадик: "Бу ажиб ихлосни қаердан дарс олгансан?"
Деган: Икки нуқтадан...
Бириси: Исломият оламининг энг ажиб уруши бўлган Бадр Урушида, намоз вақтида жамоатдан иссасиз қолмаслик учун, душманнинг ужуми ила баробар мужоидларнинг ярми қуролини ташлаб жамоат хайрига шерик бўлмоқ, икки ракат сўнгра улар ам иссадор бўлсин дея Фахри Олам Алайиссалоту Вассалам бир адиси шарифи ила амр этган бўлишидир. Модомики урушда бу рухсат бор. Ва модомики жамоат хайри ам суннат бўлгани олда, у суннатга риоя этмоқ энг буюк бир дунёвий одисага таржи этилган. Устози мутлақнинг бундай бир ишорасидан бир нуктача олиб, биз ам ру ва жонимиз ила иттибо этмоқдамиз.
Иккинчиси: Қа рамони Ислом Имоми Али Розияллоу Ан Жалжалутиянинг кўп ерларида ва охирида бир имоячи истаганки, намоз ичида узурига ғафлат келмасин. Душманлари тарафидан унга бир ужум маъноси хотирига келмаслик, ёлғиз намоздаги узурига жуда кўп бўлган душманлари тарафидан бир ужум тасаввури ила намоздаги узурига монеъ бўлмаслик учун, бир муофиз ифритни даргои Илоийдан ниёз этган.
Хуллас, бу бечора, умри бу замонда худфурушлик ичида юмалаган бечора қардошингиз ам, ам сабаби хилқати оламдан, ам қарамони Исломдан бу икки кичик нуктани дарс олдим. Ва бу замонда жуда лозим бўлган Қуръоннинг сирларига аамият бермоқ ила, уруш ичида руининг муофазасини тингламасдан, Қуръоннинг бир арфининг бир нуктасини баён этган.
Саид Нурсий
Қабр эшигида ва саксондан ортиқ ёшда, бир қанча хасталик ила хаста бўлган ва ўлимга ўзини яқин кўрган бир бечора ғариб кекса дерки:
Биринчидан: Сизларнинг Покистон ва Ироқ ила ғоят муваффақияткорона иттифоқни бу миллатга камоли самимият ила, сурур ва фаро ила қозонишингизни бутун руу жонимиз ила табрик этамиз. Бу иттифоқингизни, иншаалло тўрт юз миллион мусулмонларнинг умумий сулига ва умумий саломатликнинг таъминига қатъий бир муқаддима бўлиб руимда ис этдим. Ва намоз тасбеотидаги қувватли бир ихтор ила буни сизга ёзишга мажбур қолдим.
Ўттиз-қирқ санадан бери дунёни ва сиёсатни тарк этганим олда, шиддатли бир алоқа ила бу қалбий ихторнинг сабаби: Эллик санадан бери иймонни қутқармоқ учун ғоят қисқа бир йўлни топган ва Қуръоннинг бу замонда бир маънавий мўъжизаси бўлган Рисола-и Нурнинг Арабистон ва Покистонда ар ердан янада зиёда таъсирлари бўлгани ва мақбул бўлиши, атто олган хабаримизга кўра, макамача аниқ қилинган миқдорнинг уч мисли Рисола-и Нур талабаларининг у атрофда бўлишларидир. Бу сир учун охир аётимда қабр эшигида бу буюк натижани кўрмоқ ва баён этишга руан мажбур бўлдим.
Иккинчидан: Ирқчилик фикри Умавийлар замонида буюк бир та лика бергани ва урриятнинг бошида "клублар" суратида буюк зарари кўрилиши ва Биринчи Жаон Урушида яна ирқчиликнинг истеъмоли ила муборак қардош Арабларнинг мужоид Туркларга қарши зарари кўрилгани каби, озир ам ухуввати Исломияга қарши истеъмол этилиши мумкин ва умумий истироат душманлари яширин динсизлар яна у ирқчилик ила буюк зарар беришга уринганликларига аломатлар кўринмоқда. Ҳолбуки, манфий аракат ила бошқасининг зарари ила озуқланмоқ ирқчиликнинг фитрий сажияси бўлгани олда, аввало бошда Турк миллати дунёнинг ар тарафида Мусулмон бўлганидан, уларнинг ирқчиликлари Исломият ила бирлашган, айрилиши мумкин эмас. Турк мусулмон демакдир. Ҳатто мусулмон бўлмаган қисми туркликдан ам чиққанлар. Турк каби Арабларда ам Араблик ва Араб миллати Исломият ила бирлашган ва бўлиши лозимдир. Ҳақиқий миллатлари Исломиятдир. У кифоядир. Ирқчилик бутун-бутун бир азим таликадир.
Сизнинг бу дафаги Ироқ ва Покистон ила жуда қийматдор иттифоқингиз, иншаалло бу таликали ирқчиликнинг зарарини даф этажак ва тўрт-беш миллион ирқчиларнинг ўрнига тўрт юз миллион қардош мусулмонларни ва саккиз юз миллион сул ва умумий келишувга шиддат ила мутож Насроний ва бошқа дин соибларининг дўстликларини бу ватан миллатига қозонтиришга тўлиқ бир васила бўлишига руимга қаноат келганидан, сизга баён этмоқдаман.
Учинчидан: Олтмиш беш сана аввал бир оким менга бир газета ўқиди. Бир динсиз мустамлакалар нозири Қуръонни қўлида тутиб конференция ўтказган. Деганки: "Бу мусулмонларнинг қўлида қолдикча, биз уларга ақиқий оким бўлолмаймиз, тааккумимиз остида тутолмаймиз. Ё Қуръонни сукут эттиришимиз керак ва ёхуд мусулмонларни ундан совутишимиз керак".
Хуллас, бу икки фикр ила да шатли ифсод комитети бу бечора фидокор, маъсум, амияткор миллатга зарар беришга уринганлар. Мен ам олтмиш беш сана аввал бу жараёнга қарши Қуръони Ҳакимдан ёрдам сўрадим. Ҳақиқатга қарши қисқа бир йўл ва яна жуда катта бир "Дорулфунуни Исломия" тасаввури ила, олтмиш беш санадир, охиратимизни қутқармоқ ва унинг бир фойдаси бўлиб дунёвий аётимизни ам истибдоди мутлақдан ва залолатнинг алокатидан қутқаришга ва мусулмон қавмлар мобайнидаги ухувватини инкишоф эттиришга икки василани топдик.
Биринчи василаси: Рисола-и Нурдирки, ухуввати иймониянинг инкишофига иймон қуввати ила хизмат қилганига қатъий далил ўхшовсиз бир мазлумият ва ожизлик олатида таълиф этилиши ва озир Ислом оламининг аксар ерларида ва Оврупа ва Америкага ам таъсирини кўрсатиши ва исёнчиларга ва динсиз фалсафага ва ўттиз санадан бери дашатли бир суратда моддиюн ва табииюн каби динсизлик фикрига қарши ғалаба қозониши ва еч бир макама ва тадқиқ айъати ам уларни чиритломаслигидир. Иншаалло, бир замон ам сиз каби ухуввати Исломиянинг калитини топган зотлар бу мўъжиза-и Қуръониянинг жилвасини Ислом оламига эшиттиражаксиз.