Рисола-и Нур куллиётидан
С ЗБОШИ
(Бт иймооши Мадина-и Мунавварада бҚлган муюим бир олим тарафидан ёзилгандир.)
БуŞк Иңболга оид бҚлган "СҚзбоши" да дегандимки: "БуŞкларнинг юаётга доилари Қңиларкан, улвий ривоÇтлар айтилиб, азиз хотиралари Êсга олинаркан, инсон бошңа бир оламга кирганини юис Êтади. КҚнглини топ-тоза севги юисла билам улвий оташи ёңади ва Илоюий файзи ңамрайди. Тарих шундай буŞк инсонлар ңайд Êтарки, бир ңанча буŞклар уларга нисбат ила кичик ңолар.
Тарихга шарафлар берган ңаюрамонлар Êсланаркан,
şксалишда рую Êнг кенг оламларгаңда. Вн...
Минг ройиюанинг файзи Қрар руюни чуңурдан,
тмиш каби, Жаннатдаги гул боүчаларидан...
Бу чуңур юаңиңатни "СҚзбоши" ни ёзаркаИ ЖИНОун азамат ва юашамати ила идрок Êтаётган бҚламан. Зеро, азиз ва муютарам мутолаачиларимизга Êнг чуңур бир ихлос ва самимиÇт ила таңдим Êтганимиз бу асаçТ:>Исйб бир асрга Çңинлашган узун ва баракали умрининг юар юоли минглаб юориңога саюна бҚлган кҚнгиллар фотиюи буŞк Устоз Бадиуззамон Саид Нурсийга, унинг бир Şз Қттиз парчадан иборат бҚлган Рисола-и Нур Куллиётига; ва ахлоңари Çнзилатлари, ихлос ва самимиÇтлари, иймон ва ирфонлари ила юаётнинг юар юолатида фаңат бир Қлкага Êмас, бутун инсониÇт оламига топ-тоза Қрнаклар беришда давом Êтган Нур Талабаларига оиддир.
Бир китобнинг "Муңаддима" сини у китобнин
Юа, бир сир каби ңалбдан ңалбга ңаршилик кҚрсатиш имконсиз бир юолда ёйилиб тарңалганва Русрнинг мамлакатнинг юар бурчагида файз ва таҲсирини кҚрганлар юайрат ва даюшатлар ичида сҚрашни бошладилар: "Шуюрати мамлакатимизнинг юар тарафини ңоплаган бу зот кимдир? Юаёти, асарлари, маслак ва машраа зериир? Тутган йҚли бир тариңатми, бир жамиÇтми, бҚлмаса сиёсий бир ташкилотмидир?"
Бу билан юам тугамади, дарюол керак бҚлса идоравий ва керак бҚлса адлиÇвий жуда муюимоан, бблар ва жуда жиддий тадңиңлар, узун ва кетма-кет маюкамалар жараён Êтди... Натижада, бу Илоюий тажаллийнинг кҚнгиллар Қлкасида ңурилган бир "Иймон ва Ирфон Муассасаси" дан бошда бир нарса бҚлмагани таюаңңуң Êтиш бифиңи иолатнинг Илоюий бир суратда тажаллийси шу шаклда зуюур Êтди: "Бадиуззамон Саид Нурсий ва бутун Рисола-и Нур асарларининг бароати" ңарори расман ÊҲлон Êтилди. Ва ортиң руюнинг моддага, юаңнинг ботилга, нун бир зулматга, иймоннинг куфрга юар замон үалаба ңозониши азалдан абадга алмашмайдиган бҚлган Илоюий ңонунларнинг бошида келган бир юаңиңат бҚлгани ңуёшлар каби аниң бҚлди.
Масалан: У одни маҲ кунларда мутавозе, олийжаноб, фароүат ва маювиÇткор, хулоса; бутун ахлоң ва фазилат жиюатидан жиддий равишда Қрнак бҚлган үоÇт пок ва сҚнг даражада мумтоз бир шахсиÇт Êди. Үарайлик, уларгида музаффар бҚлиб юисларда, орзуларда, кҚнгилларда ер тутгандан сҚнг Çна у Êски пок ва Қрнак юолида ңола олганми? БҚлмаса, зафар севинчи ила бода бича буŞк саналган кишилар каби, ерга-кҚкка сиүмас бҚлганми?
Хуллас, катта-кичик юар ңандай бир даҲво ва үоÇ союибининг моюиÇт ва юаңиңатини, шахсиÇт ва юувиÇкҚп мунг юаңиңий чеюраси ила акс Êттирадиган Êнг порлоң ойна будир.
Тарих бҚйича бу мудюиш имтиюонни Қтишнинг шоюасар мисолини аввало Пайүамбарлар ва айниңса Султон-ул Анбиё Саллаллоюу Алайюи Васаллас! хитдимиз, сҚнгра Унинг Халифа ва Саюобалари ва ундан сҚнг уларнинг нурли йҚлида Şрган буŞк зотлар кҚрсатгандирлар.
Зеро модомики бир ол ңилибүамбарларнинг ворисидир, у юолда юаң ва юаңиңатнинг таблиү ва нашри хусусида айнан улар тутган йҚлни таҲңиб Êтиши лозимдир. Юар наңадар бу йҚл бутун тоү, тош, балар. шаүал, жарлик, Çнада ёмони таҲңиб, тавңиф, муюокама, ңамоң, зиндон, сургун, тажрид, заюарланиш, иҲдом дорёүочлари ва Çна аңл ва хаёлга келмаган неча минг зулм ва исканжалар ила тҚла юам бҚлса...
Хуллас, Бабир димон Çрим асрдан ортиң у муңаддас жиюоди ила бутун умри давомида бу ңийин йҚлда Şрган ва ңаршисига чиңңан минглаб тҚсиңларни бир чаңмоң тезлиги ила ошган ва Пайүамбарларнинг вориси бҚлфон бҚр олим бҚлганини амалий бир суратда исбот Êтган бир зотдир.
зининг илми, ахлоңи, адаби, бир ңанча фазилат ва мазиÇтлари орасида мени Êнг кҚп мафтун Êти берирса унинг у тоүлардан Çнада соүлом, денгизлардан Çнада чуңур, самолардан Çнада Şксак ва кенг бҚлган иймонидир.
Раббим, у не муаззам иймон! У не битмас ва туганмас сабр! У не пҚлатдан ирода! Хаёл ва хотираларга титрашларадагиан бунча тазйиң, таюдид, азоб ва исканжаларга ңарамасдан у не Êгилмас бош, не бҚүилмас овоз ва ңандай ңисилмас нафасдир!
БуŞк Иңболнинг юаÇжонли шеҲрларидан олган жҚшңинрисинилюом севинчи ила бир ваңтлар ёзган "Мужоюид" унвонини ташиган бир манзумада, пастдаги мисраларни Қңиганлардан, балки шоирона бир муболаүада бҚлганимни айтганлар бҚлгандир.
Лекин шу муңаддимасини ёзмоң ила шараф юис ңилганим шоюабир ңиҚңиганлар важд ила тҚла бир юайронлик ила тушунадиларки, Аллоюнинг не ңуллари бор Êкан. Агар бир иймон камолини топса, нелар ңилар ва не юориңоларни Зуларкан..
Бир азм агар иймон тҚла бир ңалбга кирса,
Инсон юам у иймондаги сҚнг сирга етишса,
êнг ваюший Қлимлар унга занжир уролмаслар...
Вулңон каби жҚшңин оңмоңда, тҚхтатолмаслар...
Раббимдан тушар азмингга ңувват берган сирга..
Пайүамбарни тушда кҚрар балки юар оңшом...
Фаңат нур унинг иймон тҚла ңалбидаги меюроб,
Үандил бҚлолмас уфңига дунёдаги маютоб...
Үор, ңиш демас, сесканмас, ранжимас, оүриң сезмас...
Мавсум бутун умрича илиң соÇли бир ёз фасид Жаннатдаги оламларни дунёда кҚрар-да,
Маюв бҚлса Êгилмас сира тоүлар каби дардга...
êнг тикка жарликлар келиб атрофини Қраса,
Ой ботса, ңуёш сҚнса, уфңлар юам ңорайса,
КҚклар йиңилиб чҚкса, йҚлидан Çна ңайтмас!
узунлидаги иймон ила ёнган машҲала сҚнмас!..
Үалбида вулңон каби иймон не муңаддас!
Виждонига юар он шуни юайңирмоңда бир овоз:
êй йҚлчи! Шафаңлар сҚнажак турма, олдинла.
Зулматларга ңон йиүлатадиган машҲалалар ила...
ий бирзларга бос, чиң, Şксак оламларга Şксал!
ИнсониÇтни ңутңаришга Жаннатдан тушган ңҚл!..
Худди бу мисралар иймон ңаюрамони буŞк мужоюид Бадиуззамон Юазратлари учун ёзилган. Зеро бу Şксак сифа фасидаммаси унинг сифатларидир. Жаноби Юаң шу ОÇти Каримада ңаранг мужоюидларга нималар ваҲда бермоңда:
Демакки, иймон ва ҮурҲон йҚлида жондан ва дунёдан воз кечган мужоюидларга буŞк Аллою юаңиңат ва юидоÇт йҚлларини кҚрсатишини ваҲда Êтмоңда. Асло, Жавафотдаң ваҲдасидан ңайтмас.. етарки, бу азим Аллоюнинг ваҲдасини ижоб Êттирадиган шартлар таюаңңуң Êтсин.
Бу ОÇти Карима "Устоз" нинг феҲл-атвор ва шахсиÇтини таюлил хусусидни исба нурдан бир раюбар бҚлмоңда, ва у нурнинг биллур ишиүи остида ортиң Êнг нозик чизиңларни ва Êнг юассос нуңталарни кҚриб сеза олмоңдамиз. Зеро, модомики бир инсон Жаноби Юаңнинг юифз ва юимоÇсида бҚлмоң неҲматига мазюар бҚлгандир, орошңасиучун ңҚрңув, андиша, үам, ңҚрңмоң, зерикмоң ва бошңа каби нарсалар баюс мавзуси бҚлолмас.
Аллоюнинг нури ила нурланган бир кҚнгилнинг самосини ңайси булутлар ңоплай олар? Юар он Аллоюнинг юузурида бҚлмоң бахтии Моддга Êришган бир ңулнинг руюини ңайси фоний истак ва орзулар, ңайси бечора таважжую ва илтифотлар ва ңайси паст үоÇ ва Êютирослар ңондирар, таскин ва Şз млли Êта олар?
Аллоюдир унинг ёри, мураббийси, валийси;
êслаш ила бутун нур бҚлади туйүуси, юисси!
şксалмоңдадир маҲрифат иңлимига юар он,
Бутун бошңа уфңлар очмоңда руюига Үларга ..
"ҮурҲон" унга ёд Êттирмоңда "Базми Аласт" ни.
Ошиң у тажаллийнинг азалдан бери масти...
Хуллас, Бадиуззамон бундай юориңолар юориңоси бир иноÇтга мазюар бҚлган муборак бир шахсиÇтдир. Ва шунинг учундирки, зиндонлар унга бир гаган бн бҚлган, у ердан абадиÇтларнинг нурли уфңларини кҚрар. ИҲдом дорёүочлари биттадан ваҲз ва иршод курсисидир. У ердан инсониÇтга улвий бир үоÇ йҚлида сабрюалңа-бот, матонат ва жалодат дарслари берар. Үамоңхоналар биттадан Мадраса-и şсуфиÇга инңилоб Êтар. У ерга кираркан, бир профессорнинг университетга дарс бермоң учун киргани каби кирар. Зеро у ердагилар унинг файз ва иршодига муютоажасидан талабаларидир. Юар кун бир ңанча ватандошнинг иймонини ңутңармоң ва ңотилларни малак каби бир инсон юолига келтирмоң у учун дунёларга алмаш Нили бир саодатдир.
Бундай бир Şксак иймон ва ихлос идрокига союиб бҚлган инсон, юеч шубюасизки, замон ва макон тушунчаларининг фонийлар устида ңолдирган заррин таҲсирларни нурсиз модда оламида ңолдириб, руюи ила маҲнавиÇт оламининг жуда оддада нурлар сочган уфңларига Şксалган бир юолдадир.
БуŞк тасаввуф аюлининг (Р.А.) Фанофиллою, Баңобиллою деÇ таҲриф ва васф Êтганлари Şксак мартаба мана бу муңаддас шарафга ноил бҚлмоңдир.
Юа, юар мҚҲминнинг Қзига махсус бир юум, Мулушу, тафайŞз, тажарруд ва истиүрок юоли бордир. Ва юаркас иймон ва ирфони, салою ва таңвоси, файз ва маҲнавиÇти нисбатида бу Илоюий завңдан файзёб бҚлиши мумкин. Лекин бу гҚзал юол, бу ширин висол ва бу Қхшовсиз завң Қтган ОÇти Каримадаги Êан йигрбоби бҚлган у буŞк Мужоюидларда юар замон давом Êтмоңда. Ва мана улар бу сабабдандирки, Мавлони унутмоң үафлатига тушмайдилар. Нафслари ила арслонлар каби бутун умрлари даани ми урушмоңдалар. Ва юаётларининг юар лаюзаси Êнг Şксак тараңңий ва такомил хотираларини ңайд Êтади. Ва бутун борлиңлари у жамол, камол ва жалол сифатлари ила васфланган бҚлган Раббул Оламийннинг ризосида Êриган юисобланадилар.
Мавло бтиз паи юам у бахтиёрлар жамоатига доюил айласин, омин.
şңоридаги саюифаларда буŞк Устознинг дҚстларини мафтун ва юайрон ңилгани ңадар душманларини юам даюшатлар ичида ңолдирган азаматли иймонидан баюс Êтдик. êнди бироз мумтоз шар...
, нурдан бир юалңа юолида Қраётган бҚлган устун мазиÇтларидан, ахлоң ва камолотидан баюс Êтайлик.
МаҲлумки, юар шахсиÇтни мухталиф ва муайÇн мазиÇтлар ңаамон Б. Шунинг учун Устознинг шахсиÇтини майдонга келтирган Êнг муюим сифатлар шулардир:
Бир давҲво союибининг ва хусусан ислоюотчининг муваффаңиÇт шартларининг Êнг муюими фароүатдир. Зеро кҚзлар ваир доиллар бу муюим нуңтани Êнг нозик бир сезгирлик ила тадңиң ва таҲңибга майлдордирлар. Устознинг бутун юаёти Êса бошдан охиригача фароүатнинг шоюасар мисоллари ила тҚлиб тошмоңдадир.
Аллома Шайхулислом Мустафо Сабри ои Кал марюумдан фароүатга оид шундай бир сҚз Êшитган Êдим: "Ислом бугун шундай мужоюидлар истарки, дунёсини Êмас, охиратини юам фидо Êтишга юозир бҚлсин".
БуŞк каҲба-илга келтирган бу буŞк сҚзни тамоман ңаврай олмаганим учун тасаввуф аюлининг истиүрок юолларида айтган сирли сҚзларга Қхшатиб, юаммага айтмаг ва табҚлар-бҚлмас ерларда юам очмагандир.
Үачон айни сҚзни Бадиуззамоннинг оташлар сочган юаÇжонли ифодаларида юам Қңиганимда тушундимки, буŞкларга кҚра фароүатнинг Қлчови юам катталашар... Юа, Ислом учвң илаңадар ңайүули бир фароүатга сабр ңилишга рози бҚлган мужоюидларни Арюамурроюимийн бҚлган Аллоюу Зулкарим Таоло ва Таңаддас Юазратлари ңҚÇрми? У фидоий ңулини лутф ва карамидан, иноÇт ва марюаматидан маюрумодатла обрҚйига, асло, Çрашарми?
Бугун дунёда ңайси бир оила раиси маҲнан Бадиуззамон Юазратлари ңадар масҲуддир? Үайси бир ота миллионлаб фарзандларга союиб бҚлгандир? Юамда ңандай фарзандлар!... Ва ңайси бир устоз бу ңадар талаба етңасини олгандир?
Бу муңаддас ва руюий робита Биизниллоюи Таоло дунёлар турганча туради ва нурдан бир сел юолида абадиÇтларга ңадар оңиб кетади. Чунки бу Илоюий даҲво ҮурҲони Каримнинг нур дарёсида биллурлашган бир боррижнинлгани каби, ҮурҲондан чиңңан ва ҮурҲон ила баробар ÇшаÇжакдир:..
БуŞк устоз юаң ва юаңиңатни юали болалигида топганди. Үалбининг фарёдини ва руюининг муножотини тингламоң учун үорлархувватинган кунларида юам ибодат ва тоатдан, тафаккур ва муроңабалардан файз ва юузур олишнинг завңига етишган бир "Орифи Биллою" Êди.
Лекин ңоронүу кеча тҚлңинларини Êслатган ңг таҲс куфр ва илюод ңобусининг Мусулмон Дунёсини ва бу сабабдан мамлакатимизни истило Êтмоң илинжида бҚлган у таюликали кунларда ётоүидан отилган бир арслон каби, вулңонларни Êслатган бир бҚкириш ила жиюод майдонига отилди. Бутун роюат н сҚнгурини бу муңаддас даҲвога фидо Êтди. Ва мана бу юикматга биноандирки, у кундан бери юар сҚзи бир парча лава, юар фикри бир оташ парчаси бҚлган. Тушган кҚнгилларни ёңади, юисларни, фикрларни олавлантиради...
БуŞк УстоутилибтҚлиң бир узлат ва инзиводан сҚнгра такрор иршод ва жамиÇт юаётига отилиши айнан Имом Һаззолийнинг юаётида Қтказган у муюим ва тарихий босңичга Қхшамоңдадир.
Демакки, Жаноби Юаң буŞк муршидларни бундай бир муддат инзиводр ңарииÇ, тасфиÇ ва тазкиÇ Êтгандан сҚнг танвир ва иршод вазифаси ила мукаллаф ңилади. Ва бу сабаб иладирки, бир ма-и муңаттардан юам тоза ва порлоң бҚлган Şракларидан узилиб келган нафаслар ңалбларга акс Êтар-Êтма-и Нуун бошңа таҲсирлар ижро Êтади...
Арз Êтганим каби, Имом Һаззолийнинг бундан тҚңңиз Şз сана аввал ахлоң ва фазилат союасида ңилган фÇт тоини бу асрда Бадиуззамон иймон ва ихлос водийсида уддалагандир.
Юа, Юазрати Устозни бу мудюиш жиюод майдонларига чорлаган фаңат бу тенгсиз шафңат ва марюамати бҚлгандир. Ва буни шахсан Қзидан тинглайлик:
Менга: "Сен уни-буни нидингизн безовта ңилдинг?" дейдилар. Фарңида Êмасман, ңаршимда мудюиш бир ёнүин бор.. оловлари кҚкларга Şксалмоңда.. ичида фарзанларим ёнмоңда.. иймоним оташланиб ёнмоңда. У ёнүинни сҚндиришга, иймонимни ңутңаришга Şгурмоңдр. ЮибЙҚлда бириси менга тҚсңинлик кҚрсатмоң истамиш ва оёүим унга урилмиш, нима аюамиÇти бор? У мудюиш ёнүин ңаршисида бу кичик юодиса бир ңиймат ифода Êтарми? Тор тушунчалар, үарраазарлар..."
Устознинг юаёти давомида жамиÇтимизнинг юар табаңасига бераётган минглаб истиүно Қрнаклари тилларга достон бҚлган бир буŞкликка союибдир.
Масиводан тҚлиң маҲноси ила истиүно Êтиб, аҲзовий ва им рукбутун борлиүи ила Раббул Оламийннинг битмас ва туганмас хазинасига таÇнишни юаёти давомида бир одат Êмас, худди бир мазюаб, машраб ва маслак бҚлиб ңги нуңтгандир. Ва бунда юам не баюода бҚлса бҚлсин сабот айлашда юанузгача давом Êтмоңдадир.
Ишнинг Қзига хос тарафи: Бу маслак Қз шахсига махсус ңолмаганган идбаларига юам муңаддас бир мафкура юолида интиңол Êтгандир. Нур дарёсида Şвилмоң шарафига мазюар бҚлган бир Нур Талабасининг истиүносига юайрон бҚлмаслик мумкин Êмасдииришиб Үаранг, Устоз Мактублар унвонини ташиган шоюасарнинг Иккинчи Мактубида бу муюим нуңтани олти жиюат ила наңадар асл бир иймон ва ирфон идроки ила изою Êтар:
Залолат аюли илм аюли юаңида:рини ви пул топиш воситаси ңилади",- деб туюмат ңиладилар. çҲни: "Илмни ва динни Қзларининг тирикчилигига восита ңиладилар"- деб инсофсизларча уларга юужум ңилмоңдалар. Буларни феҲлан ёлүонламоң лозим.
ЖаЮаңиңат зериктирмас, либосни алмаштирмоң истамайман, деб жавоб берар Êди.
şңорида бир оз зикр Êтилгандики, Бадиуззамон Юаңоиңи ҮурҲониÇга
{(ЮошиÇ) Устоз Бадиуззамон Саид Нурсий Юазратларининг Истанбулда ва бир ңисмини сҚнгужодаларада чоп ила нашр Êтган у замонки асарлари ңирң сана сҚнгра "Арабий Маснавийи НуриÇ" исми ила бир орада бир мажмуа юолида нашр Êтилди. Хуллас, бу Маснавийи НуриÇнинг муңаддимасида бу асарлар юаңидисола и:
"Үирң-Êллик сана аввал Êски Саид зиёда аңлий ва фалсафий илмларда юаракат Êтгани учун юаңиңатул юаңоиңңа ңарши тариңат аюли ва юаңиңат аюли каби бир масат бҚлдирди. Аксар тариңат аюли каби, ёлүиз ңалбан юаракатга ңаноат Êтолмади. Чунки аңли, фикри юикмати фалсафа ила бир даража Çрали Êди, даволаш лозимди. СҚнгра юам ңалбан, юам аңлан юаңиңатга кетган баҲзи буŞк юаи тоңсаюлининг орңасида кетмоң истади. Боңди, уларнинг юар бирининг бошңа, жозибадор бир хусусиÇти бор. Үайсисининг орңасидан кетай деб юайратда ңолди. Имоми Раббоний юам ңирң-үайбий бир тарзда "Тавюиди ңибла Êт" деган. çҲни: "Ёлүиз бир Устознинг орңасидан кет". У жуда Çрали êски Саиднинг ңалбига келдики: Юаңиңий устоз ҮурҲо#244
тавюиди ңибла бу устоз ила бҚлар, деÇ ёлүиз у муңаддас устознинг иршоди ила юам ңалби, юам руюи үоÇт үариб бир тарзда сулукни бошладилар. Нафси аммораси юам шак ва шубюалари ила удай бинавий ва илмий мужоюадага мажбур Êтди. КҚзи ёпиң бҚлиб Êмас, балки Имом Һаззолий, Мавлоно Жалолиддин ва Имоми Раббоний каби ңалб, рую ва аңл кҚзлари очиң бҚлиб, истиүрок аюлининг алмаслиини ёпган ерларда, у маңомларда кҚзи очиң бҚлиб кезган. Жаноби Юаңңа юадсиз шукр бҚлсинки, ҮурҲоннинг дарси ила, иршоди ила юаңиңатга бир йҚл топган. Юатто,
юаңиңатига мазюар бҚлганини çнги Саиднинг Рисола-и Нури ила кҚрсатган. Мавлоно Жалолиддин, Имоми Раббоний ва Имом Һаззолий каби аңл ва ңалб иттифоүи ила в тилии учун, юар нарсадан аввал ңалб ва руюнинг Çраларини даволаш ва нафсининг шубюалардан ңутулишини таҲминга уриниб, Фалиллаюилюамд êски Саид çнги Саидга инңңармоңтган. Асли Форсий, сҚнгра Туркча бҚлган Маснавийи Шариф каби у юам Арабча бир нави маснавий юукмида "Үатра", "Юубоб", "Юабба", "Зуюра", "Зарра", "Шамма", "ШуҲла", "Ёүдулар", "тида зар", "ЛасиÇммалар" ва бошңа дарслари ва Туркча юам "Нуңта" ва "Лемеат" ни үоÇт ңисңа бир суратда ёзган, фурсат топиш билан юам чоп Êтган. çрим асрга Çңин у маслаги Рисола-и Нур суратида, фаңат доюилий нафс ва шау замола мужодалага бадал, хорижда, муютож юайрон ңолганларга ва залолатда кетган фалсафа аюлига ңарши Рисола-и Нур кенг ва куллий маснавийлар юуин БейҚтди.
У кҚчатзор маснавий туруңи юафиÇ каби анфусий ва доюилий жиюатида юаракат ңилган, ңалб ва рую ичида йҚл очишга муваффаң бҚлган. Боүчаси бҚлган Рисола-и Нур юам анфусий, юам аксар жиюатида туруңи жаюриÇ каби офоңий ва хориж доирага аюами маҲрифатуллоюга кенг ва юар ерда йҚл очган. Худди, Мусо Алайюиссаломнинг Юассоси каби ңаерга урган бҚлса, сув чиңарган.
Юам Рисола-и Нур юукамо ва уламонинг маслагида кетмасдан, ҮурҲоннинламанкиҲжози маҲнавийси ила юар нарсада бир маҲрифат деразаси очган, бир саналик ишни бир соатда ңилиш каби, ҮурҲонга махсус бир сирни тушунтирганки, ар биршатли замонда юадсиз ңайсарларнинг юужумларига ңарши маүлуб бҚлмасдан үалаба ңилган..."}
оид Қн икки таҲлифотини чоп Êттирганди. Бу асарлардан уч-тҚрти Туркча бҚлиб, ңолганлари Арабийдирлар. Бу замонга ңадар юеч бир китобдаайюисси топилмаган бир баён ва ифода тарзи ила юаңиңатларни исбот Êтадилар.
Хуллас, Рисола-и Нур Куллиёти мазюар бҚлган Илоюий фатюлар фаңат бу Анбиё маслагида сабот ңаюрамонлигининг шоюасар мисоли ва юориңулода натижасидир. Ва бу соÇда Устоз иззатмоң биÇсини жаюон-ңиймат бир олмос каби муюофаза ңилгандир.
Ортиң юаркас у йҚлда асир бҚлган маош, рутба, сарват ва Çна неча минг шахсий ва моддий манфаатлар ила асло алоңаси бҚлмаган бир инан, кеандай бҚлар-да кҚнгиллар фотиюи бҚлмас? Иймонли кҚнгиллар ңандай унинг файз ва нури ила тҚлмас?
Иңтисод бундан аввал баюс Êтганимиз "Истиүно" нинг тафсир ва изоюидан бошңа бир нарса Êмасдир. Зотан иңтисод саройига, талаолмоң учун, аввало истиүно дейилган Êшикдан кирмоң лозимдир. Бу сабаб ила иңтисод ила истиүно лозим ила малзум кабидир.
Устоз каби истиүно хусусида Пайүамбарларни Қзига Қрнак ңабул ңилган бир мужоюиднинг иңтисодчилиий аңиигидан майдонга келадиган ңадар табиий бир хусусиÇт юолини олар ва ортиң унга кунда бир коса шҚрво, бир стакан сув ва бир парча нон кифоÇ бҚла олар. Зеро бу буŞк инсон буŞк ва инсофли Француз шоири Ламартнинг дегани каби: "Ёйиш учун Çшамайдиамовийи Çшаш учун ёйди".
Устознинг машраб ва маслагини тамоман тушунгандан сҚнг ортиң унинг Şксак иңтисодчилигини бундай емоң-ичмоң каби одпуфламрсалар ила ңиёс Êтишни кҚп кҚрмоңдаман. Зеро, бу буŞк инсоннинг Şксак иңтисодчилигини маҲнавий союаларда татбиң Êтмоң ва моддий бҚлмаган Қлчовлар ила Қлчамоң лозим келар.
Масалан: Устоз бу Şксак иңтисо-тҚңңи ңудратини ёлүиз емоң, ичмоң, киймоң каби оддий нарсалар ила Êмас, аксинча фикр, зеюн, истеҲдод, ңобилиÇт, ваңт, замон, нафс ва нафас каби маҲнавий ва илишмад ңийматларнинг исроф ва зиён Êтилмаслиги ила Қлчаган бир доюийдир. Ва бутун умри давомида бир феҲл-атвор юолида таҲңиб Êтган бу инжиң юисоб-китоб ва назорат усулини бутун талабаларига юам талңин Êтгандир. Шунинг учун бир бу Êналабасига бҚлар- бҚлмас асарни Қңиттирмоң ва юар сҚзни тинглаттирмоң осон бир нарса Êмасдир. Зеро, унинг кҚнглининг жамланиш нуңтасида ёзилган бҚлган шу "Диңңат!" каидан, Êнг юассос бир бошңарув вазифаси бажармоңдадир.
Хуллас, Бадиуззамон ңудратли бир ислоюотчи ва юориңолар юориңоси бир "Педагог" - км Êтиий бҚлганини етиштирган топ-тоза насл ила феҲлан исбот Êтган ва иңтисод тарихига нурдан шуҲлалар ила ёзилган бир атлас саюифа Çна илова Êтган бир нодира-и фитратдир.
Чунки Устоз суюбат ва таҲлифларида Қзига бир "Үутб-ул Орифин" ва бир "Һавс-ул Восилин" зеби бермагани учшатга гиллар унга жуда тез исинган, уни топ-тоза бир самимиÇт ила севган ва дарюол улвий үоÇсини Қзлаштиргандир.
Масалан: Ахлоң ва фазилатга, юикмат ва ибратга оид бҚлган бир ңанча суюбат ва талңинларини тҚүридан-тина ас нафсига ңаратар. Кескин ва оташин хитобларининг илк ва Çгона мухотоби Қз нафсидир. У ердан - марказдан атрофга ёйилиб - бутун нур ва сурурга, саодат ва юузурга муштоң бҚлган кҚнгилларга ёйилар.
Устоз хусусий юаётида үоÇт юалим - а чорава сҚнг даража мутавозедир. Бир фардни Êмас, юеч бир заррани ранжитмаслик учун аҲзамий фидокорликлар кҚрсатар. Чексиз заюмат ва машаңңатларга, изтироб ва маюрллатинарга сабр ңилар... Фаңат иймонига, ҮурҲонига тегилмаслик шарти ила...
Ортиң у замон ңарабсизки, у сокин денгиз тҚлңинлари самоларга Şксалган бир тҚфон, союилларга юайбат ва даюшат сочган бир уммон шаклига киргансониÇтунки У ҮурҲони Каримнинг содиң хизматкори ва иймон юудудларини ңҚриңлаган ңаюрамон ва фидоий бир аскаридир. зи бу юаңиңатни важиз бир жумла ила шу шаклда ифода ан, Юа"Бир аскар навбатда Êкан, бош ңҚмондон юам келса, ңуролини ташламайди. Мен юам ҮурҲоннинг бир хизматкори ва бир аскариман. Вазифа бошида Êкан, ңаршимга ким чиңса чиңсин, юаң будир дейман, бошимни Êгмайман..."
Вазифаатгинаа ва жиюод майдонида Êкан, шу мисралар юол лисонидир:
ТҚхтатилмас бир отга Қхшар, ңираман ңонли кема,
Маккор душманларга, асло, сотолмайман Қзлигимни...
злигимдан узоң бҚлмоңдир асорат менча,
Абадий ңовушишнинг ишңи ила Қтар юар оним...
Дасти ңудрат ила ңилинган ңалҲадир иймоним,
Бу муңаддас орзуимдан наңадар дилшодман.
КҚрмоң истар мениизки:
тда шаюид аждодим...
Руюим бҚлганча муаббад, абадийдир умрим,
êнг буŞк ңовушишга Аллоюга чиңңан йҚлдир Қлим.
Китобга кирмасдан ав таюситозни илмий, фикрий, тасаввуфий ва адабий жабюалари ила юам мутолаа Êтмоң истардим... Фаңат жуда чуңур ва жуда шумулли бҚлган бу мавзуларнинг бир неча саюифларинихулоса ңилиб бҚлмаслигини ңатҲий бир суратда идрок Êтгандан сҚнг, ортиң номи Қтган мавзуларга бир неча жумла ила тегилиб Қтишни муносиб кҚрдим.
Раббим имконлар лутф Êтарса, бу чуңур мавзуларни Рисола-и Нур Куллиёти ва Нур Талабалариим ул ирликда, буŞк ва мустаңил бир асар ила, таюлилий бир суратда тадңиң ва мутолаа Êтишни бутун руюим ила орзу ңиламан. Бу хусусда буŞк Устозимизнинг ва азиз биродарларимнинг ңийматли дуо şлду ниёз айлайман!
Марюум Зиё Пошшо Шу:
Ойнаси ишдир кишининг сҚзга ңаралмас,
Шахснинг кҚринар рутба-и аңли асарида.
бабешинча наслдан наслга бир дастур юолида интиңол Êтадиган жуда буŞк бир юаңиңатни ифода Êтгандир.
Юа, Мусулмон ирңимизга "Рисола-и Нур Куллиёти" каби муаззам бир иймон ва ирфон кутубхонасини юадÇ ңилганвазифаиллар устида муңаддас бир нур муассасаси ңурган мумтоз ва мустасно зотнинг илмий ңудрати юаңида тафсилотларга киришмоң пешин ваңти ңуёшни таҲриф Êтмоң ңадар кераксиз бир ишдир.шорала Ёлүиз куŞнчак бир шоиримизнинг:
Юусн бҚлар ким, томоша ңиларкан ихтиёр ңҚлдан кетар.
дегани каби, юаётининг юар лаюзасида Илоюий тажаллийларга мазюар бҚлган бу муборак зотнинг илм ва ирфтлар и, ахлоң ва камолотидан баюс Êтмоң инсонга бутун бошңа бир завң ва Илоюий бир лаззат беради. Шунинг учун сҚзни чҚзишдан Қзимни тҚхтатолмаётирман.
Устоз Рисола-и Нур Куллиётида диний, ижтимоий, ахлорни седабий, юуңуңий, фалсафий ва тасаввуфий Êнг муюим мавзулар юаңида баюс Êтган ва юаммасида юам юориңулода бир суратда муваффаң бҚлгандир.
Ишнинг асл юайрат берган нуңтаси, бир ңанча олимларни таюликали йҚлларга солган Êнг ңийин мавзуломдод оÇт очиң бир шаклда ва Êнг ңатҲий бир суратда юал Êтгани каби, Êнг гирдобли чуңурликлардан Аюди Суннат ва Жамоатнинг тутган нурли йҚлини таҲңиб Êтиб саломатлик союилига чиңңан ва асарларини Қңигарга ми юам шундай чиңаргандир.
Бу сабаб ила Рисола-и Нур Куллиётини азиз миллатимизнинг юар табаңасига мукаммал ишонч ва самимиÇт ила таңдим Êтмоңни шараф деб биламиз. Нур Рисолалари ҮурҲони Каримнинг нур дарёсидан олинган шаффоф ңатралар ва юиддам Êтёшидан сизилган биллур томчилардир. Шунинг учун, юар мусулмонга тушган Êнг муңаддас вазифа иймонни ңутңарадиган бу нурли асарларнинг ёйилишига юаракат ңилмоңдир. Зеро, тарихда жуда кҚп дафаларатни Огандирки, бир асар ңанчалаб фардларнинг, оилаларнинг, жамиÇтларнинг ва сонсиз инсон жамоатларининг юидоÇт ва саодатига сабаб бҚлгандир... Ою! Үандай бахтиёр у инсонки, бирчарюган ңардошининг иймонининг ңутулишига сабаб бҚлса!...
МаҲлумки, юар мутафаккирнинг Қзига махсус бир тафаккур системаси, фикрий юаётида таҲңиб Êо итоаир үоÇси ва бутун кҚнгли ила боүланган бир "Идеал" и бордир. Ва унинг тафаккур системасидан, үоÇ ва идеалидан баюс Êтмоң учун узун муңаддималар баён Êтила олар. Фаңат Бадиуззамоннинг тафаккур системаси, үоÇ ва идеали, узун муңаддималар ила куррас чарчамасдан бир жумла ила хулоса ңилиниши мумкин:
Бутун Самовий китобларнинг ва бутун Пайүамбарларнинг Çгона даҲволари бҚлган "Холиңи Коинотнинг УлуюиÇт ва ВаюдониÇтини ÊҲлон" ва бу буŞк даҲвони юам илмий, мантиңий ва фалсафий далилларана Қшсбот айламоңдир.
зни узоң-Çңин ңаерда кҚрсалар, Şгуриб ёнига келарлар, муборак ңҚлини Қпарлар, дуосини олардилар.
Юам Устозимизнинг юориңо юоллари ва шоёни юайрат үаройиб аюволлари, бошда Рисола-и Нур о кабижуда кҚпдир. Юа, биз ÊҲтироф Êтамизки, Устозимиз бизнинг ңалб хотираларимизни биздан зиёда Қңир, кҚп марта хабаримиз бҚлмаган бир масаладан бизларни шиддатли ташвишланиш ила огоюлантирарал катизни юайратда ңолдирарлар. Фаңат кунлар Қтгандан сҚнгра айнан Устозимиз огоюлантирган нарса ила ңаршилашар, аңлимиз бошимизга келарди. Устозимиз ила тоүга кетганимиз замон, атади.аюарга ңайтиш замони келмасдан, бирдан Устозимиз турарлар, бизга юам амр Êтардилар. Юикматини сҚрамоң истаганимизда: "Тез кетайлик, Рисола-и Нур хизмати учун бизни кутмоңдалар". Юаңиңатан интаюарга ңайтганимизда, мутлаңо муюим бир Рисола-и Нур шогирди бизни кутаётган бҚлар ёки бир неча марта келиб кетганини ңҚшнилар хабар берарларди. çна бир кун, Мавлоно Холид (Ү.С.) Юазратларининг Кичик Ошиң номли бир талавоби инг наслидан муборак бир хоним,
-У юолда Устознинг мантиң, фалсафа ва мусбат илмлар ила юам алоңаси бор?
-Юа, мантиң ва фалсафа ҮурҲон ила Çрашиб юаң ва юаңиңатга хизмат ңилганлари муддатча Устоз Êнг буŞк мантиңчи ва юийладратли бир файласуфдир. Муңаддас ва жаюоншумул даҲвосини исбот водийсида ңҚллаган Êнг порлоң далиллари ва Êнг ңатҲий бурюонлари ҮурҲони Каримнинг "Аллою каломи бҚлгани" ни-Êлликун бир марта Çна исбот ва ÊҲлон Êтган "Мусбат илм" дир.
Зотан фалсафа, аслида юикмат маҲносига келсак, Вожиб-ул Вужуд Таоло ва Таңаддас Юазратларини Зоти Барди ва лойиң сифатлар ила исботга юаракат ңилган юар асар Êнг буŞк юикмат ва у асарнинг союиби юам Êнг буŞк юакимдир.
Хуллас Устоз бундай илмий бир йҚлни, ÇҲни ҮурҲони Каримнинг нурли йҚлини таҲңиб Êтгани ердагиминглаб университетликларнинг иймонини ңутңармоң шарафига мазюар бҚлгандир. Юазратнинг бу хусусда союиб бҚлган илмий, адабий ва фалсафиди ва жуда кҚп мазиÇтлари бордир. Фаңат уларни асарларидан мисоллар келтириб иншааллою мустаңил бир асарда арз Êтмоң умидидаман. Ва миналлоюит-тавфиң.
Наңшбатухум айхларидан юар юаракатини Пайүамбари Зишон Афандимиз Юазратларининг юаракатига татбиң Êтишга юаракат ңилган ва буŞк бир олим бҚлган бирÊмасдин сҚрадим:
-Муютарам Жаноб, олимлар ила тасаввуф аюли орасидаги асабийликнинг сабаби нимадир?
-Олимлар Расули Акрам Афандимизнинг илмига, тасаввуф аюли Êса амалига ворис бҚлганлар. Хуллас бу сабабдандирки, Фахри Жаюон Афандимизнинг юва боүига ва юам амалига ворис бҚлган бир зотга "Зулжаноюайн", ÇҲни "Икки ңанотли" айтилади... Шунинг учун, тариңатдан маңсад рухсатлар ила Êмас,да юаттлар ила амал ңилиб ахлоңи Пайүамбарий ила ахлоңланиб, бутун маҲнавий хасталиклардан тозаланиб, Жаноби Юаңнинг ризосида фоний бҚлмоңдир. Хуллас, бу улвий даражани ңозонган кишилар, шубюасизки юаңиңат аюОлтинчар. çҲни, тариңатдан маңсуд ва матлуб бҚлган үоÇга етишганлар демакдир. Фаңат бу Şксак мартабани ңозонмоң юар одамга муÇссар бҚлолмаслиги учун, буŞкларимиз матлуб бҚлган юадафга осонлик ила етиша олмоң учун, муайÇн ңоидалар жорий ңилги юеч ар. Хулоса; тариңат шариат доирасининг ичида бир доирадир. Тариңатдан тушган шариатга тушар, фаңат, Аллою саңласин, шариатдан тушган абадий хусронда ңолар.
Бу буŞк зотнинг баёнотига кҚра, Бадиуззамон очган нур йҚли ила юаңиңийарижадибасиз тасаввуф орасида моюиÇтан юеч бир ихтилоф йҚңдир. Юар иккиси юам Ризо-и Барига ва натижада Жаннати аҲлога ва дийдори Мавлога Êтган йҚллардир.
Шунинг учун, бу асл үоÇни үо. Ва аан юар ңандай тасаввуф аюли бир ңардошимизнинг Рисола-и Нур Куллиётини сева-сева Қңишига юеч бир монеҲ ңолмагани каби, аксинча, Рисола-и Нуа Қз Хввуфдаги муроңаба доирасини ҮурҲони Карим йҚли ила кенгайтириб, унга Çна тафаккур вазифасини Êнг муюим бир вирд бҚлиб илова Êтгандир.
дейдилар.
Рисола-и Нурнинг очган иймон ва ирфон ва ҮурҲон йҚлини таҲңиб Êтган, хулларни идай муаззам ва муюташам бир маҲбадга кирар. Ва юаркас юам иймон ва ирфони, файз ва ихлоси нисбатида файзёб бҚлар.
шлари идан бери лафз ва маҲно, услуб ва ичидагилари жиюатидан адиблар ва шоирлар, мутафаккирлар ва олимлар иккига айрилгандирлар. Булардан баҲзилари фаңат услуб ва ифодага, ватирозиңофиÇга ңиймат бериб, маҲнони ифодага фидо Êтгандирлар. Ва бу юол юам Қзини Êнг кҚп шеҲрда кҚрсатар.
Бошңа гурую Êса Êнг кҚп маҲно ва ичидагиларга аюамиÇт бериб моюиÇтни сҚзга ңурбон Êтмагандирлар.
Ортиң БадиШарңнин каби буŞк бир мутафаккирнинг адабий жабюаси бу кичик муңаддима ила осонликча тушунилар деб Қйлайман. Зеро устоз у ңийматли ва баракали умрини ңулоңларда ңоладиган сҚзларнинг танзирҲон вартиби ила Êмас, аксинча ңалбларда, руюларда, виждон ва фикрларда муңаддас бир идеал юолида инсониÇт ила баробар Çшайдиган дин юиссининг, иймон идрокининг, ахлоң и фикрилат тушунчасининг асрларга, наслларга талңини ила машүул бҚлган бир доюийдир. Ортиң бу ңадар улвий бир үоÇнинг таюаңңуңи учун жондан ва дунёдан кечган бир "мужоюид", жуда табиийдирки, фоний шакллар иусланмүул бҚлолмас.
Бу билан баробар, Устоз завң нозиклиги, кҚнгил сезгирлиги, фикр чуңурлиги ва хаёл Şксаклиги жиюатидан юориңулода синалган даражада адабий биҚрңинчат ва малакага союибдир. Ва бу сабаб ила услуб ва ифодаси мавзуга кҚра алмашар. Масалан: Илмий ва фалсафий мавзуларда мантиңий ва риёзий далиллар ила аңлни ишонтираркан, үоÇни тузз таркиблар ңҚлланилар. Фаңат кҚнгилни маст ңилиб, руюни Şксалтирадиган онларда ифода шу ңадар шаффофлашарки, таҲриф ңилиб бҚлмас. Масалан: Самолардан, ңуёшлардан, Şлдузлардан, маютобларсон, ң айниңса баюор оламидан ва Жаноби Юаңнинг у оламларда тажаллий Êтаётган ңудрат ва азаматини тасвир Êтаркан, услуб шу ңадар латиф бир шакл оларки, ортиң юар ташбею Êнг ширин ранглар ила ңамралган бир лавюани Êслатар.. ва юар тасвир юориңол заминиңоси бир оламни жонлантирар.
Хуллас, бу юикматга биноандирки, бир Нур Талабаси "Рисола-и Нур Куллиёти" ни мутолааси ила, университетнинг юар ңайси , юар кулўтетига мансуб бҚлса юам, юиссан, фикран, руюан, виждонан ва хаёлан тҚлиң маҲноси ила ңондирилган бҚлади.
Үандай ңондирилмасинки, "Рисола-и Нур Куллиёти" ҮурҲони Каримлик юуаюоншумул боүчасидан терилган бир гул дастасидир. Шунинг учун Унда у муборак ва Илоюий боүчанинг нури, юавоси, зиёси ва юиди бордир...
Руюнинг бу Êютиёжини айтар оңңан сувлар,
ҮурҲонга ютасинион башарнинг Êютиёжи бор...
Али Улвий КУРУЖУ
КИРИШ
Аввало шуни ÊҲтироф Êтайликки, бу Тарихча-и Юаёт буŞк Устознинг юаётини тҚлиң маҲноси ила ифода Êтишинг юада узоңдир. Жуда кҚп нуңталар ңисңартирилгандир.
Юам унинг шахсиÇтига оид хусусларни ойдинлатадиган ва очадиган моюиÇтдаги воңеа ва юодисалардан бир ңанчаси зикр Êтилмагандир. Баён Êтилган фикр ва ңаноатларни тасдиңлейманкн воңеа ва ходисалар жуда кҚпдир. Баюс Êтмаганимизнинг Çгона сабаби, Қзининг рози бҚлмаслигидир.
Аввалдан бери юам суюбатларида, юам мактубларида бу замоннинг жамоат замони бҚлиб, шахсий каҚлмоң ва мазиÇтларнинг иймон хизматида маҲнавий шахс ңадар таҲсири бҚлмаганини зикр Êтиши.. юам фоний шахсидан зиёда ҮурҲони Юакимдан ңайнаб чиңңан Рисола-и Нурга назар Êтилишини, бутун ңиймңмоң, фазилатнинг Рисола-и Нурда тажаллий Êтган ҮурҲон юаңиңатига оид бҚлганини дафаларча Êслатиши.. ва Қзига оид бундай бир тарихча-и юаёт тайёрланганини Êшитган замони: "Тафсилотга Êютиёж йҚң. Ёлүиз Рисола-и Нур хизмкан, ждоир баюслар ёзилсин" деÇ хабар Şбориши каби сабабларга биноан шахсига оид баюслар үоÇт ңисңартирилгандир. Устознинг юаётига муносабати бҚлган, ва Çнада зиёда хизмати НуриÇга оид мактублар, мудофаалар, мухталнадир.онларга оид у замондаги аюволини бир даража ифода Êтган маңола ва хотираларини бҚлгани каби ңҚйдик. Бу сурат ила бу асар истиңболдаги мунаввар Нур Азиз,алари учун юаңиңий бир манба ташкил Êтмоңдадир. Муютарам адиб ва мухаррирлар бундан истифода ила Иншааллою Çнада мукаммал, Çнада юаңиңатли ва фойдали тарихча-и юаётлар ёзадилар.
Шу ерини юам хотирлатмоң истаймизки, бу асариат валиф маслак ва машрабларга мансуб бҚлган мухаррирларнинг бошңа-бошңа мутолааларига ва адибларнинг Қринсиз муболаүаларга ңочган ңаламларига юавола Êтилиб тозалиги бузилмагандир.
Юам Çна ÊҲтироф Êтайликки: Рисола-и Нурнинг порлоң ва и бҚлгвасфига ва Саид Нурсийнинг бошдан охиригача мужассам иффат ва юориңо шижоат ташкил Êтган юаёт ва ахлоңига лойиң изою, ифода ва услуб ила майдонга чиңолмадик. Бу зот адо Êтган минглаб куллир" деÇатдан биргина хизмат Çшаган кҚпгина замонлардан биргина замонда кҚрсатган ңаюрамонлик ва юориңо шижоати, таҲлиф Êтган асарларидан биргина асари юам уни аңлийн муаззам бир тарихча-и юаёт юозирланишига сабаб бҚла оларкан, минглаб бошңа-бошңа сажиÇ, ахлоңи олиÇ, хизмати ҮурҲониÇ, шаюомати иймониÇ ила тҚла ва 130 ңадар асарлари ила бир шаюар, бир вилоÇт, бир мамлакатда Êмас, балки миллатлар, давлатдунёгаршисида Ислом Олами ва инсониÇтни ичига олган ва таҲсирли куллий хизмат ила жиюозланган тарихчаси, албатта бу асарга сиүишмас.. ва сиүишолмади...
Юам Устознинг маслагини, машрабитади, хусусий аюволини, жуда кҚп сажиÇ ва хислатларни шахсида ва хизматида тҚплаган шахсиÇтини таҲриф Êтолмадик. У Çшаган кҚпгина юаёт саюифаларини Çңиндан кҚрган ва ичида бҚлган талаба ва хизматкорларини бир-бат илкгламоң ва улар ила кҚришмоң лозимдирки, тарихча-и юаёти бир даража муфассал юозирлана олсин.
Бу асарнинг мутолааси ила кҚриладики: Бугун ёлү раюмадолу ва Ислом Олами учун Êмас, бутун инсониÇт учун ңайдга лойиң буŞк бир юаңиңат майдонга чиңңандир. Бу юаңиңат умумнинг иштироки ила куллиÇт касб Êтиб, "Рисола-и Нур хизмати иймониÇси", ва "Бадиуззамон ва Нур талабалари" деÇ номл жавобңдадир. Бу юаңиңатнинг ва бу жараённинг нимадан иборат бҚлгани, манбаи, үоÇ ва идеали нима бҚлгани, халң табаңаларидаги таҲсири, инсон ва жамиÇтнинг моддий ва маҲнавий юаётига, истиңболдаги миллатча тинчлик ва саодатимизнинг та мен да оид таҲсири бу Тарихча-и Юаёт ила маҲлум бҚлмоңдадир.
Натижа ÊҲтибори ила, заюарламоңдан завң олган чаён каби ва анархист руюли бҚлмаган юар бир киши бу даҲвонинг ңаргни ңи фаңат севинч сезар.
Балки биздан шундай бир савол сҚралиши мумкин:
"Ажабо, бу Тарихча-и Юаёт ила Саид Нурсий башарнинг фикрларида инсонлардан устун бир борлиң бҚлиб кҚрсатилмоң-ми истанилмоңда?.."
ЙҚң!..лар баунёнинг ва юаётнинг моюиÇтини билган инсонлар учун ваңтинчалик жҚжакҚрсинчиликнинг, шон ва шухратнинг юеч бир ңиймати йҚңдир. Юаңиңатни идрок Êтган бир инсон фонийларнинг сохта илтифотларига ңиймат беон олаа орңасига ңайтиб боңмас. Хуллас, Саид Нурсий бу нуңтадан юам маҲнавий буŞк бир ңаюрамондир. Юаёти инсонни юайратда ңолдирган турли ңаюрамонликинчи Жа тҚла бҚлмоң ила баробар Юаңда, Юаң йҚлида фоний бҚлиб, шахсидан фароүат Êтишда юам мумтоз бир фидокор бҚлиб назарга урилмоңдадир. Илоюий бир иноÇтга мазюариÇт ила тоү каби тҚсиңларни ошиб, бу асрнинг Şзларча манфий жараёнлари ңаршисида мушатган даҲвосини чекинмасдан ÊҲлон Êтиб саломатга чиңариши Қзининг фоний шахсиÇтидан тамоми ила фароүат Êтганини, Юаң йҚлида фидоий бҚлганини кҚрсатмоңдадир.
Юа, Саид Нурсий шахсий даюоси ила инсониÇт олМулло Çнги бир йҚл очмагандир. Бу зот бутун истеҲдодини ва менлигини азалий бир юаңиңатга фидо Êтиб, бутун замонларда юукмрон бҚлан бир юаңиңат даҲвосида бҚлган. Шахсида ва хизматида кҚринган бутун Şксак васф ва камолот фаңат муңаддас даҲвосидаб дераÊтмоңдадир. Үандайки минглаб ойна Қртасида бҚлган бир чироң нуроний ишиңңа союиб бҚлгани учун ңаршисидаги ойналар ададича куллиÇт касб Êтар ва у ңадар ңиймат олар. Зеро юар бир ойнада бир чироң ишиүи ила баробар мавжуддир. Айнан шунин Юазра, Бадиуззамон шу коинотнинг ва умум замонларнинг маҲнавий ңуёши бҚлган ҮурҲони Юакимга ва Дини Мубини Исломнинг мубаллиүи Юазрат Муюаммад Алайюиссалоту Вассаламга мутаважжию бҚлгандир. Ва уларнинг зиёсига ойна Рисола-и Нурнинг зуюурига, инкир хато васила бҚлгани учун асаридан ишиң олган, даҲвосидан файз ва ңувват олган Şз минглар, юатто миллионларча инсоннинг ойна-мисол аңл, ңалб аксидюларида маҲнан Çшамоңда ва Қрнак бир инсон, буŞк бир мутафаккир сифатида ңабул ва ёд Êтилмоңдадир.
Хуллас, уни маҲнан Çшатган бу каби ңийматлидир. Залолат жараёнларининг ңаршисида иймон аюли фидокорларидан буŞк бир маҲдирки шахс майдонга чиңиб, соүлом бир садди ҮурҲоний ва иймоний таҲсис Êтиб, мҚҲминларнинг таÇнч нуңтаси бҚлишидир. Ишонган муңаддас даҲвосигадан Иктган азм ва сабот ила мҚҲминларнинг ңалбларини ларзага келтириб, руюларида Исломий ишң ва юаÇжонни уйүотишидир. Фонийларга парастиш Êтган бечора инсонларга боңий ва лоÇмут бир юаңиңатни кҚрсатм, динзарларни у ерга Қгиришга уринишидир. Вазифасининг бундай улвиÇти ила баробар, фаңат башариÇт ÊҲтибори ила, убудиÇт вазифаси ила юам Қзии юам касдан зиёда ңусурли, нуңсон ва ожиз кҚрган ва ундай билган, даргоюи раюматда ожизлик ва фаңирлик ила ниёз Êтган ва инсониÇтга раюматни, саодатни талаб Êтган бир абди азиздир, бир фаңири мустаүнийдир. Юа, У: "Бир кишининг иймонини тсин всам, у замон менга Жаюаннам юам гул-гулистон бҚлар",- айтмоңдадир. Нафсидаги анониÇт ва үурур бутини синдирмоң ила ңолмаган, оламдаги табиатпарастларнинг бутларини Учиору-мор Êтмоң каби бир вазифа ңилгани дҚст ва душман, юаркаснинг маҲлуми бҚлгандир.
Хуллас, Бадиуззамон юаңида таңдир ва табрикни ифода Êтган бутун ёзувлар бу маҲно учунноби Ю БаҲзи газеталарнинг замон-замон ңилган нашриётлардан тушуниладики: Дин ва ИсломиÇт душманлари кҚпинча парда орңасидан баюоналар ижод Êтиб динга юужум ңилмоңдалар. ТҚүридан-тҚүрига дин ва ИсломиÇтга ңаршиган. Үтда Êмаслар, динга хизмат ңилган, бу йҚлда турли фидокорликларга сабр ңилганларни омманинг назарида ёмонламоң, халңнинг севгисини чиритмоң учун юужумга Қтмоңдалар, токи динга хизмат ңилганларни тамбал вазир Êса елтириб, диний инкишофга монеҲ бҚлсинлар. Иймонсизликнинг, ахлоңсизликнинг ривож топишини таҲмин Êтсинлар. ДемократиÇ даврида ва дин Êркинлигига рухсат берилган бу замонда бундай бҚлса, "Дин ларни ир" деÇ миллат курсисидан ÊҲлонот ңилинган бир даврда диндорларга, хусусан Исломий тараңңиёт ва инкишофга хизмат ңилганларга ңандай муомала ңилингани осонча тушурли Ис..
Собиң даврда Устоз ва Нур талабаларини маюкамага чорлаганлар орасида шундайлари чиңңанки, ңонун пардаси остида манфий идеологиÇларига, шахсий кин ва Êютиросларига кҚра юаракат ңилганлар. Вазифаларининг ижобини ңилишлари лозим кела иҲло.худди ватан ва миллат хоинларини тутган каби турли юаңорат ва бҚютонлар ила Бадиуззамон ва талабаларига юужум ңилганлар. Маюкама бароат берган Êкан,68
ни татбиң Êтмоң ила мукаллаф баҲзилари Саид Нурсий учун Çңинда иҲдом Êтилиши хабарини атрофга ёймоңдан уÇлмаганлар. Биз бу ёзувлар ила уларга ңарши гапирмоң Êмас, бир юаңиңатни баён Êтмоң истаймиз. Балки. Аммдан бир ңанчаси бу юаракатида маҲруздир, мажбуран ңилгандир. Нима бҚлганда юам бу муомалалар исбот Êтадики, Бадиуззамон муюокама ңилинган, маюкамага чорланган тарихларда Çширин динсизллоюиÇнсод комитетлари фаолиÇтда Êдилар. Маюкама ңҚли ила маюкум Êтолмаганлари ва даҲвосига монеҲ бҚлолмаганлари Саид Нурсийга инсофсизча бҚютонларда, унга пропагандаларда бҚлар Êдилар ва бҚлдилар. Бу аÇнчли вазиÇтни кҚрган юар инсоф союиби Унинг мустаңим бир дин одами, юаңиңат одами бҚлганини айтишдан чекинмагандир. Шунинг учун Бадиуззамон ва Рисола-и Нур юаңида такрор ила ва тнинг и давом Êтиб келган таңдиркор ёзув ва таңризларнинг нашр Êтилишининг бир муюим омили юам бу бҚлса керакдир ва танңид Êтилмаслиги керак. Назари диңңат ила бу зотни ва асарларини томоша Êтганлар камоли ткин бҚила табрик ва санодан Қзларини тҚхтатолмаганлар.
Айниңса маюкум Êттирилмоң учун чорланган маюкамалар ва тадңиң юайҲатлари асарларини ва юаётини тадңиңдан сҚнгра, асарларида кҚринйүамбамолот ва гҚзалликни тасдиң Êтгандирлар. Шу юолда миллатнинг Êнг заковатли ва фаросатли табаңасининг, аңл ва ңалб аюлининг Çрим асрдан бери давом Êтиб келган ва борганча умумиÇт касб Êтган Саид Нурсий ва Рисола-и Нур юаңибу даюаноат ва ифодалари юаңиңатдан буŞк бир юаңиңатнинг тазоюури сифатида ңабул Êтилиши ижоб Êтар.
Савол: Модомики Аллою Алиймдир. Унинг билиши ва илтифоти етарлидир. Камол аюли буŞк зотлар доимо Қзларини Çширганлар. Юам боңий бир олан ёнимңиңатлар бутун Çңңоллиги ила Қртага чиңишига кҚра, нима учун Рисола-и Нурнинг мазиÇтлари, Илоюий иноÇт ва икромлар кҚплик билан зикр Êтилгн узун Саид Нурсийнинг хизмати ҮурҲониÇси асносида мазюар бҚлган юориңо муваффаңиÇт ва камолот баён Êтилган ва булар нима учун нашр Êтилган? Юатто илмий асарларининг бир ңанчасининг орңасида бумудофатаңризлар ңҚйилган?..
Жавоб: Бу хусусда ңондирувчи жавоблар баҲзи мактубларда бордир. Бир хулосаси шудир: Бадиуззамоннинг Рисола-и Нурнинг нашри ила хизмати тҚүридан тҚүрига ҮурҲон юисобигадир. Иймон мурабтларининг нашри мусулмонларнинг иймонларининг кучайиши, ңувватланиши, натижада Ислом динининг Şксалиши, дин душманларининг бузүунчи юужумларининг даф Êтилиши ва Ислом динининг инсонлар орасида моддий арда онавий камолотнинг моюиÇт ва хулосаси бҚлганини оламга ÊҲлон Êтмоң ва юаркасга ңатҲий ңаноат бермоң учун зикр Êтилгандир. şңорида баюс Êтилгани каби уларга ңарши шундай инсофсизча юужн кҚрда бҚлдиларки, Саид Нурсий юадсиз муоризларга, жуда ңувватли ва касратли душманларга ңарши оз, фаңир ва заиф бҚлган Рисола-и Нур талабаларига маҲнавий ңувват, үайбий ёрдам, жасоратлантирмоң, сабот ва матонат бермоң учу Чункила-и Нур юаңидаги икроми Илоюий ва хизматнинг маңбулиÇтига оид иноÇти РаббониÇни зикр Êтган, инсофсиз юужум ва аслсиз бҚютонларга ңарши мажбуриÇт ила мудофаага Қтилгандир.
Юам Тарир йҚлиЮаётга Қтган бир мактубида Бадиуззамон:
-"Мен ÊҲтироф Êтаманки, бундай маңбул бир асарнинг мазюари бҚлишга юеч бир жиюат ила лаёңатим йҚңдир. Фаңат жуда аюамиÇндир, ир уруүдан катта тоү каби бир дарахтни халң Êтмоң ңудрати ИлоюиÇнинг шаҲнидандир ва одатидир ва азаматига далилдир. Мен ңасам ила ишонтираманки: Рисун кҚнНурни санодан маңсадим, ҮурҲоннинг юаңиңатларини ва иймоннинг рукнларини ңувватлантирмоң ва исбот ва нашрдир. Холиңи Раюиймимга Şз минглаб шукр бҚлсинки: Мени Қзимга ёңтиртирмаган, нафсимнинг айблаир...}а ңусурларини менга кҚрсатган ва у нафси амморани бошңаларга ёңтиртирмоң орзуси ңолмаган. Үабр Êшигида кутган бир одамнинг орңасидаги фоний дунёга риёкорона боңиши ачинадиган бир аюмоңликдир ва майди. берувчи бир зарардир. Хуллас, бу руюий юолат ила ёлүиз иймон юаңиңатларининг таржимони бҚлган Рисола-и Нурнинг ҮурҲоннинг моли бҚлиб мазиÇтларини изюор Êтмоңдаман. СҚзлардаги юаңоиң ва камолот меники Êмас, ҮурҲонниила вава ҮурҲондан сизиб чиңңандир. Модомики мен фонийман, кетаман. Албатта боңий бҚладиган бир нарса ва бир асар мен ила боүланмаслиги керак ва боүланилмаслиги керак. Юа, лаззатли узум шингилларининг хусусиÇтларимиз ке чҚпчасида ңидирилмас. Хуллас, мен юам шундай ңуруң чҚпча юукмидаман."
Юа, Саид Нурсий Рисола-и Нур ила динсизликка ва ИсломиÇтга ңарши жараёнларга ңарши киришган Үу зи даа Иймон хизматида кҚп ёрдамчиларга, юукумат ва миллат томонидан ташвиң ва ёрдамга муютож Êкан, аксинча турли бҚютон, ёлүон ва айбловлар ила ңамоңңа ташланмоң, асарларини имюо Êтмоң, халңни Қзидан совутмоң учун унга ңарши моат ииснодлар ңилингандир. Албатта юаң билган маслагини ҮурҲоннинг шарафига ва Юазрат Пайүамбар Нубувватининг Şксалишига оид хизматини унга ңарши бҚютонлардан мубарро ңилмоң учун юучун уни айтади, мудофаа ңилади. Фаразан баҲзилар тарафидан шахсий бир нуңсонлик деб Қйланса юам, умумнинг истифода ва саодати учун шахсий зарарига юам рози бҚлади. Шунинг учун Рисола-и Нур юаойи Илаён Êтилган ва нашр Êтилган саноларга бу каби нуңталардан боңмоң лозимдир. БҚлмаса хизматга зарар бҚлар. Тор тушунча ила юаракат Êтмоң замонида Êмасмиз. ИймонсизлаҚлар. арарли маслакларини, манфий идеологиÇларини, сохта ңаюрамонлари юатто Ислом душманларини, улар асло лойиң бҚлмагани юолда, турли мадюу-сано ила инсониÇтнинг назарига кҚрсатишга, олңиш тҚплашга уринмоңдалар. Узоңнвони ишга Êютиёж йҚң, дунёни Қраган даюшатли динсизлик жараёнини идора Êтганлар буŞк ңаюрамонлар бҚлиб ÊҲлон Êтиларкан, нима учун мусулмонлар юаң диа бу Ки мадюу-сано Êтмасинлар. Унинг камолотини, Şксаклигини нашр Êтмасинлар. ҮурҲонга ойна бҚлган ва бу замоннинг динсизлик жараёнларига бас келиб, динга Êнг буŞк хизматни ңилган бир асар куллиёти ва унинг муютарам, мутавозе ва юадсиз зулмларга маҲактубллган муаллифи мадю Êтилмасин! Юолбуки ёзилган ёзувлар мавюум мавзулар бҚлиб Êмас, аксариÇт ила мудофаа ңобилидан, ңарши бҚлган бҚютонларга жавоб сифатида нашр Êтилган юаңиңатлардир.
то кҚр Устознинг юаёти куллий хизмати нуңтасидан умумий бҚлиб икки катта босңич арз Êтмоңдадир.
Биринчиси: Туүилишидан ÊҲтиборан таюсил юаёти, Вандаги истиңомати, Истанбулга Қрнида, сиёсий юаёти, саёюатлари, Жаюон Урушида иштироки, РусиÇдаги асорати, Истанбулда Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇ аҲзолигида бҚлиши, Үува-и МиллиÇда Истанбулдаги хизмати, Анңарага келиб илк Депутатлар КенгашдисасифаолиÇтлари ва ңисңа бир муддат сҚнгра Ванга чекилиб инзивони ихтиёр Êтиши каби.. юар бири бошңа бир юаёт саюнаси бҚлган Устознинг юаётининг бу биринчи босңичи иймон ва ҮурҲон хир жазоÊҲтибори ила иккинчи босңич юаётининг муңаддимаси юукмидадир. Иккинчи буŞк хизматига юозирликдир. Умирининг Êллигинчи санасига ңадардир.
Иккинчиси : Ванда инзивода Êкан Һарбга сургун ңилиниб, Исплдимкинг Барла НоюиÇсида сургун жазоси берилган замондан бошларки, "Рисола-и Нурнинг зуюури ва интишоридир". АҲзамий ихлос, аҲзамий фидокорлик, аҲзамий садоңат, матонат ва диңңат ва иңтисод ичида Рисола-и Нур ила киришган хизмати иймониÇ ва маҲнавва ңҚшоди диниÇдир.
Юаётининг бу иккинчи босңичи: Жаюон Уруши натижасида Усмонийлик Халифалигининг инңироз топиши ила инсониÇт оламида башариÇт маданиÇтини маюв Êтган ва самовий динларга мужодалани асос ңаюаңиңалган комунизм идора усулининг инсониÇтнинг Çрмини истило Êтиб дунёни даюшатга солган ва мамлакатимизни таюдидга уринилган ва маҲнавий тахриботининг таюликасига маҲруз ңолганимиз бир даврга учрар. Бу давр минг санадир ҮурҲонга байоюийлалик ңилган, ИсломиÇтга асрларча хизмат ңилган ңаюрамон бир миллат учун диңңат ила Қрганилиши лозим келган бир даврдир.
Устоз Рисола-и Нурни таҲлиф Êтаркан, ҮурҲоннинг иҲжозий ёүдулари бҚлган бу асарларнинг юар инсонии нисбфасида инкишоф Êтажагини, динсизликнинг мамлакатимизни истилосига монеҲ бҚлишини, мамлакат ва миллат учун бир садди ҮурҲоний вазифасини бажаришини, Рисола-и Нур хизматинингча-кунÇт касб Êтиб, Турк Миллатининг Çна ИсломиÇтнинг ңаюрамон бир ңҚшини ва фидокори бҚлишини, Рисола-и Нурнинг нашри ва келажакда расман интишори миллат томонидан ңабул ңилиниши ва маори оиддиасининг ҮурҲон юаңиңатига ёпишиши натижаси моддатан ва маҲнан миллатнинг тараңңий Êтишини, ИсломиÇтнинг буŞк ңувват топишини зикр Êтгандир.
Рисола-и Нуадиганоламдир, унвондир. Бу замонда зуюур Êтган ҮурҲоний юаңиңатлар манзумасидир. Зотдор Миллатимизнинг инсониÇти кубро бҚлган ИсломиÇтга ёпишишива камнги бир рую ва тоза бир иймон ишңи ва юаÇжони ичида уйүонишининг ифодасидир. Ичида бҚлганимиз асрнинг алмаштирган юаёт шартлари ва Çнги бир дунё низоми ва назари ңаршисида иймоннинг соүломлантирилиши ва ңувватлантирилңий юоа жҚшган юамиÇти ИсломиÇнинг маҲносидир. Уйүонган, ңалблари иймон ва муюаббати Набавий ила жҚшңин ва жаюон-ңиймат шарафи интисоби ила сарафроз фидокорларнинг етишиши ва бу миллатнинг мозийсига чизиңсиб ңаюрамонликни, Şксак иймон ва ахлоңни изюор Êтиши ишорасидир.
Бадиуззамон Рисола-и Нурни юеч бир маңом ва машрабнинг таҲсири остида ңолмасдан, моддий-маҲнавий юеч бир манфаат ва юиссиёт ңҚшилмасдан, тҚүридан-тҚүрига ҮурҲони Юоңчиланг умумнинг истифода Êта оладиган ва умумга хитоб Êтган юаңиңатларини тафсир Êтган, бу юаңиңатларнинг таржимонлигини ңилгандир. ТаҲлиф Êтган асарларидан юаркас истифода Êта олмоңй
Уч Бир тоифага, бир синф халңңа махсус Êмасдир. Бу Тарихча-и Юаёт Қңувчиларнинг назарини бу замонда ҮурҲоннинг юикмат нурлари бҚлган Рисола-и Нурга Қгириб, ундан истифодани кҚрсатажакдимужаррд Нурсий Êса ҮурҲоннинг хизматида фидокорона юаракат ңилган, Суннати Пайүамбарийга иттибо Êтган, намуна-и имтисол бир зот бҚлиб кҚринмоңдадир.
Тарихча-и Юаётда Қтган баҲзи мактублардан ткеларкишича:
Саид Нурсий бир замонлар фалсафа маслагида кҚп илгарилаб кетган, сҚнгра ҮурҲони Юакимнинг иршоди ила юаң ва юаңиңатга Êришган ва бу замонда фан ва фалсафа ила машүул бҚлиб шак ва шубюаларга маҲруз ңолганларни аңлий далиллар илаувватилардан ңутңарадиган асарлар таҲлиф Êтгандир.
Рисола-и Нурнинг йҚли, маслаги бу замондаги юаёт шартларига, инсонларнинг руюий аюволларига кҚра Êнг саломатли, Êнг ңисңа ва нтирил бир ҮурҲон йҚлидир. Бошдан охир илм ва тафаккур устида кетмоңдадир. Ижтимоий юаётда турли хизматлар бажарган кишиларнинг истифодаси буŞкдир.
Устознинг Ризо-и Илоюийга оид бҚлган хизмат, юаракат ва фаолиÇтларини боинг Çрңсад ва үоÇлар ила изоюламоң истаганлар фаңат басиратсизликларини ÊҲлон Êтадилар.
Инсоннинг Şксак моюиÇт ва руюи истаган юаңиңий саодат фаңат ҮурҲон кҚрсатган йҚлда ва РаззатлИлоюий порлаган уфңдадир. Бадиуззамон Рисола-и Нур ила инсониÇтга бу йҚлни ва бу уфңни кҚрсатмоңда, сироти мустаңим союибларининг нурли жамоатига ңҚшилишнинг инсон учун жу, балким бҚлганини Êшиттирмоңда ва исбот Êтмоңдадир.
Хуллас, биз ожизона тайёрлаган бу асаримиз ила бу юаңиңатга бир оз хизмат Êтмоң истадик. Истиңболнинг мунаввар бахтиёрларига бир манба бҚлиб бу асарни нашр Êтмоңдамиз. г учунчуңур ва кенг бир Тарихча тайёрланиши тилагимиздир.
Тайёрлаганлар
Биринчи Үисм
БАДИУЗЗАМОН САИД НУРСИЙ (Юижрий 1293) санасида Битлис ВилоÇтига боүлиң Юи Ундманининг Испарит НоюиÇсининг Нурс Үишлоүида туүилган. Отасининг оти Мирзо, онасининг оти НуриÇдир. ТҚңңиз ёшига ңадар ота ва онасининг ёнида ңолди. У юангомда бир руюий юолат таюсилда бҚлган катта акаси Мулло Абдуллоюнинг илмдан ңай даража :
-Шайх афанди, буларга айтинг, мен билан урушган ваңтлари, тҚртови бирдан келмасинлар, иккитадан-иккитадан келсинлар.
Саййид Нур Муюани ңиличик Саиднинг бу мардлигидан хушланиб:
-Сен менинг талабамсан, юеч ким сенга тегилолмас! деди.
Бу юодисадан сҚнгра "Шайх Талабаси" деÇ ёд Êтилди. Бу ердамал бҚуддат ңолгандан сҚнгра акаси Мулло Абдуллою ила баробар Нуршин ңишлоүига келдилар. Ёз бҚлиши сабаби ила аюоли ва талабалар ила бирликда Шайюон Çйл ва б кетдилар. У ерда акаси Мулло Абдуллою ила бир кун урушган. Таүи Мадрасаси Мударриси Маюмад Амин Афанди кичик Саидга:
-Нима учун акангнинг амридан чиңмоңдасан? деÇ орага ңҚшилган.
БҚлган млар ңалари машюур Шайх Абдурраюмон Юазратларининг бҚлиши сабаби ила, домласига шу йҚлда жавоб берар:
-Жаноб, шу такÇда бҚлмоң юисоби ила, сиз юам мен каби талабасиз. Шу юолда бу ерда домлалик юаңңингиз йҚри бордеб кундуз ваңти юам юаркаснинг ңийинчилик ила Қта оладиган ңалин бир Қрмондан кечаси Қтиб Нуршинга келар.
Шарңий Анадолуда мадраса ташкилотидаги хусусиÇтлардан бириси шудирки: Ижозат олган биÇт ңил истаган ңишлоүида Аллою розилиги учун бир мадраса очар, мадраса талабаларининг Êютиёжи, иңтидори бҚлса мадраса союиби тарафидан, иңтидори бҚлмаса халң тарафиданфлий юн Êтилар. Домла бепул дарс берар, талабаларнинг иоша ва лавозимотини Êса халң бҚйнига оларди. Буларнинг ичида ёлүиз Мулло Саид юеч бир сурат ила закот олмас Êди. Закот ва бошңасининг мин унданари бҚлган бир пулни ңатҲиÇн ңабул Êтмас Êди.
ңаюрамнда бир муддат ңолгандан сҚнг Юизонга ңайтди. СҚнгра мадраса юаётини тарк Êтиб падарининг ёнига келди ва баюорга ңадар уйда ңолди. У ваңт шундай бир омики рди:
Үиёмат бҚлган, коинот Çнгидан тирилган. Мулло Саид Пайүамбар Алайюиссалоту Вассаламни ңандай зиёрат Êта олишини Қйлар. НиюоÇт сирот кҚпригининг бошига бориб турмоң хотирига келар. "Юаркас у ерданат ва мен юам у ерда кутаман" дер ва сирот кҚпригининг бошига борар. Бутун БуŞк Пайүамбарлар Юазратларини бир-бир зиёрат Êтар, Пайүамбар Афашингнини юам зиёратга мазюар бҚлиш билан уйүонар.
Ортиң бу тушдан олган файзи илм таюсили учун {(ЮошиÇ2) Тарихча-и юаётида ёзилмаган, у тушда мазюар бҚлган бир юаңиңатни кейин шундаңийн Қндикки: Мулло Саид Юазрати Пайүамбардан илм талабида бҚлишига жавобан Юазрати Расули Акрам Алайюиссалоту Вассалам умматидан савол сҚрамаслик шарти ила илми ҮурҲон таҲлим Êтилишини хушхабар берганлар. Айнан бу юаңиңат юаётида тазоюур илоб Ê Юали болалик чоүида Êкан, бир аллома-и аср сифатида машюур бҚлган ва ңатҲиÇн юеч кимдан савол сҚрамаган, фаңат сҚралган бутун саволларга мутлаңо жавоб бергер, та} буŞк бир шавң уйүотар. Падаридан изн олиб, таюсил олмоң учун Арвас ноюиÇсига борар. Бу ерда дарс бериш ишларини Şритган машюур Мулло Маюмад Аминво Êтди унга дарс беришга таназзул Êтмасдан, талабаларидан бирисига Қңитишни тавсиÇ Êтиши иззатига оүир келар. Бир кун бу машюур мударрис масжидда дарс Қңитмоңда Êкан, Мулло Саид ÊҲтироз етиб:
Бир неча кун сҚнгра Вастан шаюарчасига кетган бҚлса юам, у ерда юа фойдааштирмоң учун фаңат бир ой ңадар ңолди, сҚнгра Мулло Маюмад исмли бир зотнинг юамроюлигида êрзурум ВилоÇтига тобе БоÇзидга юаракат ңилди. Юаңиңий таюсилни мана бу сана бошлар. Бу замонга боңдр фаңат "Сарф" ва "Наюв" бошланүич таҲлими ила машүул бҚлган Êди ва "Изюор" га ңадар Қңиган Êди. БоÇзидда Шайх Маюмад Жалолий Юазратлан Şлду наздида ңилган бу юаңиңий ва жиддий таюсили уч ой ңадар давом Êтгандир. Фаңат жуда үарибдир. Зеро Шарңий Анадолу таҲлим усули ила "Мулло Жомий" дан охирига ңадар Қңишни тугатди. Бунга юам юар китобдан бир ёк Çнгил дарс, ниюоÇт Қн дарс дарс олмоң ила муваффаң бҚлди ва бошңасини тарк ңилди. Домласи Шайх Маюмад Жалолий Юазратлари нима учун бундай ңилганини сҚраганида Мулло Саид жавобан:
-Бу ңадара кҚрсни Қңиб англашга иңтидорли Êмасман. Фаңат, бу китоблар ңийматли зийнатлар ңутисидир, калити сиздадир. Ёлүиз сиздан шу ңутиларнинг ичида нима бҚун дейи кҚрсатишингизни илтимос ңиламан, ÇҲни бу китоблар нимадан баюс Êтганини тушунай ва сҚнгра табиатимга мувофиң бҚлганларни Қңийман дегандир.
Маңсади Êса, асоинг паида фитратан мавжуд бҚлган ижод ва Çнгиланиш фикрини мадраса усулларида кҚрсатмоң ва бир Çнгиланиш вужудга келтирмоң
{(ЮошиÇ3) Йигирма уч санада таҲлифи тугатилган ва бир Şз Қттининг абдан ташкил топган "Рисола-и Нур" номли асарлари ила Калом Илми союасида бир Çнгиланиш ңилгани кҚрилгандир. Юа, Қзи Қн беш сана таюсили лозим бҚлган илмни уч ойда ңҚлга киритиши үайбий бир ишорадирки: "Бир замон келажак, Қн беш йр ва хс, бир йил юам илми иймон дарсини берадиган мадрасалар ңолмайди. Мана у замонда муштоңларга Қн беш саналик дарсни Қн беш юафтада ңҚлларга берадиган ҮурҲонийбаңалаафсир чиңади ва Саид унинг хизматида бҚлади". Юа, тҚлиң зуюур Êтди ва айнан кҚрилди. Рисола-и Нур Қттиз саналик мудюиш бир замонда Çширин динсиз ва фасод комитетларининг юужумларига ңарамасдан иймонфлат аатлари дарсларини Şз минглаб нусхалари ила юар тарафда нашр Êтдилар ва минглаб ңаламларнинг үайратлари ила матбааларга Êютиёж ңолдирмасдан ҮурҲоннинг бу Çнги дарслари ёйилди, миллионлаб инсонлар иймонларининг кучайк, Şксвасила бҚлди. Анадолудаги Рисола-и Нурнинг фаолиÇти иймон хизмати ва аңлга уйүун Şксак дарслари юаркаснинг назари диңңатини жалб Êтди, маюкамалар вталабаиңлар йҚли ила Жаноби Юаң Нурларни сиёсат ва юукумат аюлига юам Қңиттирди. Ва мактаб Қңувчилари орасида ёйилди, ёш Ислом ва иймон фидокорлари кҚпайди. Ва бунинг буŞк бир натижаси сифатида куфри мутлаң ва залолатнинг юужуми Қнгланди, орңаан ңутди. Бутун ватан бҚйлаб дин фойдасига жараёнлар бошлади. Изни Илоюий ила Ислом Олами ва инсониÇтга чиңишни бошлаган Исломий саодатнинг субюи содиңини кҚрсата саңлюамдулиллаюи Раббул Оламийн...}
ва бир ңатор изою ва шарюлар ила ваңтни зое Êтмаслик Êди. Бу сурат ила усулан йигирма сана таюсили лозим бҚлган илм ва фанларнинг асос ва хулосасини уч ойда таюсил Êтган ва туга жавобр.
Бунинг устига домлаларининг; "ңайси илм табиатига уйүун" бҚлган саволларига жавобан:
-Бу илмларни бир-биридан ажратолмайман. Ё юаммасини биламан ва ёхуд юеч бирисини билмайман дер.
Юаган Исай бир китобни ңҚлига олса, тушунарди. Йигирма тҚрт соат мобайнида "ЖамҲул Жавомий", "Шарю-ул Мавоңиф", "Ибн-ул Юожар" каби китобларнинг икки Şз саюифасини Қз-Қзига тушунмоң шарти ила мутолаа Êтар Êди. Шу мрайди илмга шҚнүиган Êдики, зоюирий юаёт ила юеч алоңадор кҚринмас Êди. Үайси илмдан бҚлса бҚлсин, сҚралган саволга иккиланмасдан дарюол жавоб берар Êди.
Аввало: ИшрокиŞн файласуфлари мбирларарига сулук Êтиб, зуюд ва риёзатни бошлади. ИшрокиŞн файласуфлари тадриж ңонунига кҚра вужудларини риёзатга Қргатар Êдилар. У Êса тадрижга риоÇ Êтмасдан бирданига риёзатга шҚнүиди. Кун Қтиши билан вужуди таюаммул Êтмкизинчзаифлашишни бошлади. Уч кунда бир парча нон ила кун кечирар Êди. ИшрокиŞн файласуфлари, "Риёзатнинг фикр очиңлигига хизмат ңилгани" назариÇси устига улар каби ңиламан деÇ юаракат шңа нуÊди.
Иккинчидан: Имом Һаззолий Юазратларининг "Июё-ул улум"ида тасаввуф нуңта-и назарида
Учинчидан: Жуда оз гапирар Êди. Курдларнинг адиб доюийларидан Мулло Аюмад Юани Юазратларининг кундузи юам хавф ила бор? Юан ңубба-и саодатида ёпинар, баҲзан кечаси ила у ерда ңолар Êди. Бу сабабли аюоли Бадиуззамон юаңида: "Аюмад Юани Юазратларининг файзига мазюар бҚлгандир" дер Êди. Бу юолни у кишининг каромадир. Юдеб билар Êди. У ваңтларда Қзи Қн уч, Қн тҚрт ёшларида Êди. СҚнгра олимлардан мумтоз сиймолар ила мулоңот ңилишга ңарор ңилди ва Боүдодга, зиёрат ниÇти ила домласидан изн истади. Дарвеш ңиёфасига ида из ЙҚлларни таҲңиб Êтмасдан тоүларда, Қрмонларда кечаси Şриб Боүдодга кетмоң ниÇтида Êкан Битлисга келди. Битлисда Шайх Маюмад Амин Афанди Юазратларининг ёнига бориб, икки кун ңадар дарсида бҚлди. ан ÊҲтаюмад Амин Афанди унга илмий ңиёфага киришини таклиф ңилди. Мулло Саид жавобан:
-"Мен юануз балоүат ёшига етмаганимдан, муютарам бир мударрис ңиёфасини Қзимга Çраштирол Нуред. Ва мен бир бола Êкан, ңандай домла бҚлишим мумкин?"- деб таклифини ңабул Êтмаган.
Бундан сҚнг Ширвондаги акасининг ёнига борди. У ерда катта акаси ила илк кҚришишларида ораларида шл ңалбңисңа бир муюовара жараён Êтди.
Мулло Абдуллою:
-Сиздан сҚнгра мен Шаюри Шамсий китобини битирдим, сиз нима Қңимоңдасиз?
Бадиуззамон:
-Мен саксон китоб Қңидим:
Мулло Абдуллою:
-Нима дегани?
Бадсам, Çон:
- ңишни тугатдим ва дарс китобларидан ташңари бир ңанча китобларни юам Қңидим.
Мулло Абдуллою:
-Ундай бҚлса сени имтиюон ңилайин?
Баринчи мон:
-Юозирман, не сҚрасангиз сҚранг!
Мулло Абдуллою укасини имтиюон ңилар. КифоÇти илмиÇсини таңдир ила, саккиз ой аввал талабаси бҚлган Мулло Саидни Қзига устоз ңабул ңилди ва талабаларидан Çширин равишда укасидан дарс олишни бошлади. келариийки, ундан аввал Қңитган укасини Қзига устоз ңилганини сездирмас Êди. Охири талабалар Мулло Абдуллоюнинг Мулло Саид ёнида дарс Қңиганини Êшикдан, калит тешигидан Çширинча кҚриш ила таажжуб Êтиб сҚраган бҚлсалар юамоң хало Абдуллою жавобан:
-"КҚз тегилмаслиги учун, мен унга дарс бермоңдаман" деган ва талабаларини алдатган.
Мулло Абдуллоюнинг ёнида бир муддаай дарандан сҚнгра Сииртга келар.
У ерда бҚлган Мулло Фатюуллою Афандининг мадрасасига кетар. Мулло Фатюуллою Мулло Саидга:
- тган сана "СуŞтий" Қңиётган Êдингиз, бу сана Мулло Жомийни-ми Қңимоңдасиз?
Бадиуззамон:
-Юа рутиÇт" ни битирдим.
Мулло Фатюуллою ңайси китобни сҚраган бҚлса, "битирдим" жавобини олиш билан юайратда ңолди. Бу ңадар китобни битирганини, юамда оз замонда битиргртада аңлига сиүиштиролмади, таажжуб Êтди ва деди:
- тган сана девона Êдинг, бу сана юам девонамисан?
Бадиуззамон:
-Инсон бошңасига ңарши нафсни синдирмоң учун юаңиңатни Çшира олар. Фаңат отадан юам муютарам бҚлган устозига менингайнан юаңиңатдан бошңа бир нарса айта олмас. Амр Êтарсангиз, айтганим китоблардан мени имтиюон Êтинг, дер.
Мулло Фатюуллою ңайси китобдан сҚраган бҚлса, жа Şксак чиройли берар.
Бунинг устига бу суюбатни тинглаган ва бир сана аввал Саиднинг домласининг домласи бҚлган Мулло Али-и Суран исмли зот Қзларидан дарс олишни бошлади.
Мулло Фатри, би:
-Жуда Çхши, зеюний Қткирликда юориңосиз, фаңат хотирангиз ңандайдир? Маңомоти ЮаририÇдан бир ңанча сатрни икки марта Қңимоң ила юифз Êтада давзми? деб китобни узатар.
Мулло Саид олиб, бир Çпроүини бир марта Қңимоң ила юифз Êтди ва Қңиди.
Мулло Фатюуллою:
-Заковат ила хотиранинг ифрот даражада бир кишида жамланиши нодирдир ддиң туратда ңолди.
Бадиуззамон у ерда Êкан, ЖамҲул Жавомий китобини, кунда бир-икки соат машүул бҚлмоң билан бир юафтада ёдлади. Бунинг устига Мулло Фатюуллою шу каломни анинг битобнинг устига ёзди:
Бу юол Сииртда машюур бҚлган ва Мулло Фатюуллою олимларга:
-Бизнинг мадрасага үоÇт ёш бир талаба келди. Юар ңандай савол сҚрага ила сам тҚхтамасдан жавоб берди. Бу ёшда зеюний Қткирлигига ва илмига ва фазлига юайрон ңолдим деб жуда кҚп мадю Êтар. Бунинг устига олимлар бир ерда тҚпланиб Бадиуззамонни даҲват Êтарлар. Бадиуззамон танлоюир Путун саволларига иккиланмасдан жавоб берар Êкан, Мулло Фатюуллоюнинг Şзига боңар Êди. Худди китобга ңараётгандан Қзларидан Қңиб жавоб берар Êди. Буни кҚрган олимлар Бадиуззамоннинг юориңулода бир ёш бҚлганига юукм ңилиб, фазилатинг кабдир ва сано Êтдилар. Бу юол атрофга Êштилар. Аюоли Қзига валиŞллою даражасида Êютиром Êтар ва у назар ила боңарлар. Бу вазиÇт иккинчи даражада бҚлган бир тур оби, бу талабаларнинг раңобатларини орттирди. Ёш, тажрибасиз талабалардан бир ңисми илман маүлуб Êтолмаган Бадиуззамонни уруш йҚли ила исңот Êтмоң ташаббусида бҚлган бҚлсалар юам, масаладан хбимга р бҚлган Сиирт аюолиси уни ңутңармоң учун келганлар. Аюоли назарида буŞк мавңеси бҚлгани учун, дарюол муоризларнинг ңҚлларидан ңутңарилгга кетбир хонага ңҚйилган бҚлса юам Бадиуззамон маслакларига бҚлган фавңулодда муюаббатидан, муоризлари бҚлган талаба ва илм аюлининг жоюилларга юадаф бҚлмаслигини таҲминлаш учун Қзи хонадан чиңиб муоризлари тарафид шундаар кҚрса юам илм аюлининг ишига жоюилларнинг ңҚшилмаслигини мудофаа Êтар. Бу ихтилофни йҚңотмоң маңсади ила юар ңайси бир талабага:
-Мени Қлдиринг, илмнинг юайсиÇтини муюофаза Êтинг! деб Şзини Қгирган бҚлса юам, юеч бир .
#188 Қзига юужум ңилмаган ва охири ихтилоф бартараф Êтилгандир. Сиирт юокими Қзини муюофаза Êтмоң учун ёнига чаңирган ва у талабаларни сургун ңилиши хабарини етказишга Şборган жандармага ңарши Бадиуззамон:
-"Биз ё илмамиз, бир-биримиз ила урушамиз, Çрашамиз. Шунинг учун маслагимиз хорижида бҚлган бирисининг бизга ңҚшилиши мувофиң бҚлмаганидан келолмайман ва хато юам меникидир",- жавар, зибҚлиб жандармаларни рад Êтгандир.
Бу аснода Қн беш, Қн олти ёшларда Êди. Лекин баданий ңувватча жуда Êпчил ва метин Êди. "Саид-ул-Машюур" лаңаби ила ёд Êтилаётган Êди.
Сииртда Қзи ила м вазиÇа ңилмоң истаган бутун Қртоңларига ңарши тайёр бҚлгани ва айни замонда сҚраладиган бутун саволларга жавоб беришини, юеч кимдан савол сҚрамаслигини ÊҲлон ңилди. СҚарда какрор Битлисга келди. Битлисда бир-икки шайх хонадонининг, олим ва талабаларнинг орасида келишмовчилик бҚлганини Êшират. Фасодий натижа берган сҚзларнинг, айниңса үийбатнинг ИсломиÇтга Çрашмаганини уларга Êслатганда, Мулло Саидни Шайхр Рус Афандига шикоÇт Êтарлар. Шайх Амин Êса:
-Юануз бола бҚлганидан, ңабули хитоб Êмасдир, дер.
Бу сҚз Мулло Саидга билдирилган онда, зотан бу каби сҚзларга фитратан таюаммулсиз бҚлганидан, Шабаён Êн Афандининг юузурига чиңиб ңҚлини Қпар ва:
-Жаноб, мени имтиюон Êтинг, ңабули хитоб бҚлганимни исбот Êтмоң истайман, дер.
Шайх Амин Афанди юар хил илмлардан ва Êнг мушкул масалалардан Қн олти савол тартиб Êтиб сҚрар. Мулло Саид ни Қзиарнинг умумига жавоб бергандан сҚнг, Үурайш Масжидига борар, аюолига ваҲз ва насиюат Êтишни бошлар. Бунинг устига Битлис аюолисининг бир ңисми Мулло Саидгаасида ңисми Êса Шайх Амин Афандига ёрдам бермоң истарлар. Шунинг учун юоким катта бир юодисага майдон бермаслик учун Бадиуззамонни сургун ңилар. Бу дафа бҚлса Ширвонга кетар. Зотан инфирод ÊтганАлбаттй зотларнинг муоризлари жуда кҚп топилар. Айниңса илмий мужодалада маүлуб бҚлганлардан баҲзи зоюир домлалар Мулло Саидни аюоли назарида пастга уринг буун бор ңувватлари ила уринар Êдилар. Юар хусусларини Çширинча таҲңиб Êтар Êдилар. Бир кун ңандай бҚлиб, ңазо ила бомдод намозини Қтказган. Бундан хабардор бҚлган душманлари, "Мулло Саид намозни тарк Êтди" деб аюоли орасида ёйиб Şбордилюаммадлло Саиддан сҚрадиларки:
-Нима учун юаркас буни бундай айтмоңда?
Мулло Саид:
"Юа, асоссиз бир нарса оламнинг ичида тез ёйилмас. Хато мендадир. Шунинг учун икки жазога учрадим: Бириси Аллоюнинг жазоси, бошңааскар онларнинг танңиди. Бунинг асос сабаби Êса, кечалари одат ңилган вирди шарифни тарк Êтганимдир. Хуллас, оламнинг руюи бу юаңиңатга тегилган бҚлса юам, тамомини ңаврай олмасдан исмини билолмасдан шу жиюат ила хатони иила озирганлар",- жавобини берар.
Ширвонда бҚлган пайти Сиирт атрофидан бириси келиб:
-êй вою, Сииртга бир бола келган, Қзи Қн тҚрт -Қн беш ёшда, умум олимларни илзом Êтди. Уни илзом Êтмоң учун сизни даҲвддиң ңелдим, дер.
Мулло Саид юам шу даҲватни ңабул ңилиб Сииртга бормоң учун юозирланар. ЙҚлга тушарлар, икки соат Şргандан сҚнг, у кичик домланинг сифатлари ва ңиёфасини сҚрар. У одам:
-Жаноб, исмини билмайман, фаңИсломи келишда дарвеш ңиёфасида бҚлиб елкасида бир ңҚйнинг териси бор Êди. СҚнгра талаба ңиёфасига кирди ва умум олимларни илзом Êтди.
Буни тинглаганида, Қзиданузун юÊтганини ва бир сана аввалги Қз юодисасининг юозир атроф ңишлоңларда ёйилганини тушуниб орңага ңайтар, даҲватни ңабул ңилмас.
СҚнгра Сииртга боүлиң Тилло шаюарчасига борди. Машюур бир маңбарага ёпинди. У ерда юориңо бҚлиби бҚлги Океанусни Син бҚлимига ңадар ёдлади. Не фикрга биноан ңомусни ёдлагани сҚралганида:
-Үомус юар калиманинг неча маҲнога келганини ёзади, мен юам бунинг аксига бҚлиб юар маҲнога неча калима ңҚлланилгүалабакҚрсатадиган бир ңомус вужудга келтиишга ңизиңиб ңолдим, жавобида бҚлди. Мазкур маңбарага ёпинган ваңтда кичик укаси Маюмад овңатини келтирар Êди. Овңат ичидаги гин, ңурни ңуббанинг атрофида бҚлган чумолиларга бериб Қзи нонини овңатнинг сувига ботириб ңаноат Êтар Êди.
-Нима учун гуручларни чумолиларга бермоңдасан? дейилганида,
-Буларда ижтимоий юаётга союиблик ва фавңа башо вазифашуностлик ва меюнат бҚлганини мушоюада Êтганим учун жумюуриÇтпарварликларига мукофотан Қзларига ёрдам Êтмоң истайман, жавобида бҚлгандир...
{(ЮошиÇ) 1935 да êскишаютиб, шр Жазо Маюкамасида "ЖумюуриÇт юаңида фикринг недир?" саволига жавобан:
- êскишаюар маюкама раисидан бошңа юали сизлар дунёга келмасдан менинг диндор бир жумюуриÇтчи бҚлганимни ңҚлингиздарга ңрихча-и юаётим исбот Êтар, деб Şңорида зикр Êтилган "Чумоли юодисасини" тушунтирар ва шундай дер:
Халифа-и Рошидийн юар бири юам халифа, юам раиси жусевимлди. Сиддиңи Акбар Ашара-и Мубашшарага ва Саюоба-и Киромга албатта раиси жумюур юукмида Êди. Фаңат маҲносиз исм ва расм Êмас, балки адолат юаңиңатини ва шарҲий юурриÇтни ташиган маҲно-и диндор жумюуасонуднг раислари Êдилар.}
Тиллода Êкан, бир кеча Шайх Абдулңодир Гейлоний (Ү.С.) Юазратларини тушида кҚрар. Гейлоний Юазратлари (Ү.С.) Қзига хитобан:
-Мулло Саид! Мом, зоабиласи раиси Мустафо Пошшога боринг ва уни юидоÇт йҚлига даҲват Êтинг, ңилган зулмдан воз кечиб намоз ва амри маҲруфга давом Êтишини тавсиÇ ңилинг. Акс таңдирда Қлдиринг.
Мулло С êнг а тушни кҚрар-кҚрмас, юамон тайёргарлигини ңилиб Миран ңабиласига тҚүри Тиллодан юаракат ңилар, тҚүри Мустафо Пошшонинг чодирига кирар. Пошшо у ерда бҚлмаганидан, бироз истироюат Êтар. СҚнгра Мустафа бизго ичкари кирар. У ерда юозир бҚлганларнинг юаммаси оёңңа ңалңиб ңҚл ңовуштирганлари юолда Мулло Саид Қрнидан юам ңимирламас. Пошшонинг назари диңңатини жалб Êтиш билан, ңабила мингбошиларидан Фаттою Бейлар Анм бҚлганини сҚрар. Фаттою Бей машюур Мулло Саид бҚлганини билдирар. Юолбуки Пошшо олимларни юеч ёңтирмасди. Шубюасиз бунинг устига Çнада ортиң жаюли чиңңан бҚлса юам изюор Êтмагаз.
{(Юулло Саидга нима учун бу ерга келганини сҚраганда, Мулло Саид жавобан:
-Сени юидоÇтга келтиришга келдим. Ё зулмни тарк Êтиб намозингни ңиласан ва ёхуд сени Қлдирб улар дейишидан пошшо үазаб отига миниб ташңари чиңар. Бироз айлангандан сҚнг Çна чодирга кирар ва Мулло Саиддан нима учун келганини такрор сҚрар. Муллларини:
-Сенга айтдимку .. шунинг учун келдим, дер. Мустафо Пошшо чодирнинг устунида осилиб турган Саиднинг ңиличига ишора Êтиб:
-Бу ифлос ңилич биланми?
Бадиуззамон:
-Үилич Қлдирмас, ңҚлрлар. ар жавобида бҚлар.
Мустафо Пошшо такрор ташңарига чиңиб бир оз айлангандан сҚнг ичкарига кирар. Бадиуззамонга:
-Менинг Жазирада кҚп олимларим бор, агар юаммасини илзом Êта олсанг, сенинг айтганин Êтмоңламан. Агар илзом Êтолмасанг, сени Фирот Дарёсига отаман.
Мулло Саид:
-Бутун олимларни илзом Êтмоң менинг юаддим бҚлмагани каби, мени юам дарёга отмоң сенинг юаддинг Êмасдир. Фаңат олимларга жавоб бериш Савр" здан бир нарса истайманки, у юам маузер тҚппончасидир. ШоÇт сҚзингда турмасанг, сени у ила Қлдираман, дер.
Бу муюоварадан сҚнгра Пошшо гар бурликда отлар ила Жазирага борарлар. ЙҚлда Пошшо ңатҲиÇн Мулло Саил ила гаплашмас. Бани Юани деган жойга келиш билан, чарчаганидан Мулло Саид у ерда бироз ётар, уйңудан уйүонар-уйүонмас атрофида бутун Жазира олимларининг кит отмоң ңҚлларида кутаётганларини кҚрар. Бироз кҚришгандан сҚнг чой икром Êтилар. Жазира олимлари Мулло Саиднинг шуюратини Êшитганлари учун, шошңин ва юайрон бир вазиÇтда чойларини юам уну"Алюамлло Саиднинг саволларига интизор Êтмоңда Êдилар. Мулло Саид Êса Қз чойини ичгандан сҚнг паришонхотир ңаршисида бҚлган бир - икки олимнинг чойини юам ичар, улар фарң Êтолмаслар. Мустафо Поаслаклмлаларга хитобан:
-Мен зиёли Êмасман, фаңат Мулло Саид ила мужодалангизда маүлуб бҚлишингизни юозир тушунмоңдаман. Зеро кҚрмоңдаман, сиз Қйламоңдан чойл үоÇт зни унутганингиз юолда, Мулло Саид Қз чойини ичганидан бошңа икки-уч пиёла Çна сизнинг чойингизни ичди.
Бунинг устига, бироз латифа Êтгандан сҚнг Мулло Саид бу олимлакелмагрши:
-Жаноблар! Бандангиз ваҲда бергандир, юеч кимдан савол сҚрамайман, шунинг учун саволларингизга мунтазирман, дер.
Бу домлалар ңирң ңадар савол сҚрарлар. Умумига актубнбергандан сҚнг кутилмаганда Мулло Саид бир саволнинг жавобини хато айтгани юолда ңаршисидагилар тҚүри деб Қйлаб тасдиң Êтгандилар. Мажлис тарңалиши ила Мулло Саид хотирлар, юамон орңаларидан Şгуриб:
-Кечи ва блар, бир саволнинг жавобини хато айтганим юолда фарңига бормадингиз, деб жавобини тҚүрилар.
Домлалар дедилар:
-Мана Êнди юаңңи ила бизни тҚлиң илзом Êтдингиз!
СҚнгра у домлалардан бир ңисми Мулло Саиддан днгра аишга келарлар.
Бундан сҚнгра Мустафо Пошшо ваҲда берган маузер тҚппончасини юадÇ Êтар ва намоз ңилишни бошлар.
Мулло Саид илмдаги тенгсиз юориңо истеҲдоди дардим шуа вужудча юам үоÇт чиниңңан ва ңувватли Êди. Кураш олишни жуда ёңтирарди. Мадрасаларда бҚлган умум талабалар ила курашар Êди. Юеч бириси курашда юам уршиланлуб Êтолмас Êди.
-Юаңиңатга боңилса, болани Аллою Қлдирган. Зоюирга боңилса, от Қлдирган. Сабабга боңилса, Кал Мустафо Қлдирган, чусаёюат отни менга у берди. ТҚхтанглар, мен келиб болага ңарай, Қлган бҚлса кейин урушайлик, деб отдан тушиб болани ңучоңлар. Болада юаракат кҚрмаслик билан совуң сувнинг ичига ботириби ниÇтар. Бола кулиб кҚзини очар. Шундай ңилиб бутун аюоли юайратда ңоларлар. Бу ажиб воңеадан кейин бир муддат Жазирада ңолгандан сҚнг талабаси Мулло Солию ила бадавий арабларнинг маскани бҚлган Бирога борарлар. У ерда бир оз ңолиюозиргор Мустафо Пошшонинг олдинги каби зулмни бошлаганини Êшират, ёнига борар ва унга насиюат Êтар, таюдид Êтар. Бир кун бир муноңаша орасида Мустафо Пошшога:
-çна зулмни бошладингми, сени Юаң номига Қлдираман!, таюдидидар кҚрр. Пошшонинг котиби Қртага отилар.
У пайтда Мулло Саид Мустафо Пошшони зулм сабабли кҚп таюңир Êтар.
Пошшо бу таюңирга таюаммда Êютлмасдан, Қлдирмоң учун устига юужум Êтар. Фаңат Миран оүалари тҚхтатадилар. Охири Мустафо Пошшонинг Қүли Абдулкарим Мулло Саидга Çңинлашиб:
-Унинг аңидаси хатодир, илтимос ңиламан, юкр Êтд бу ердан бошңа ерга ташриф Êтингиз, дер.
Абдулкаримнинг сҚзини ерда ңолдирмас, ёлүиз равишда бадавийларнинг маскани бҚлган Биро ЧҚлига тҚүри юаракат ңи аюли Қлда бадавий ңароңчиларига учрар. Бадавийларнинг ңуроллари найза ва Мулло Саиднинг ңуроли маузер бҚлганидан, ңароңчиларга тҚүри Қң отишни бошлар, ңарарзда р чекиларлар. ЙҚлига давом Êтаркан, иккинчи босңинчилар тҚдасига тасодиф Êтар. Бу дафа ңароңчилар кҚп бҚлганидан, атрофини Қраб оладилар. Уни Қлдираётган ваңтда ичларидан бириси таниб:
-Мен буни Миран ңабиласининг ичида кҚрдим. Бу машюур бшаалломдир айтиши билан дарюол бадавийлар чекилиб ңусурларининг афв Êтишини сҚрарлар. Ва ңҚрңинч бҚлган ерларда Қзларига ңҚриңчилик ңилмоң истаган бҚлсалар юам, Мулло Саид рад Êтиб, ёлүиз равишда йҚлига давом Êтар. Бир неча кун сҚнгра Мардинга.
Д. Мардин олимлари муоразага турган бҚлсалар юам муваффаң бҚлолмаслар, болалари ёшида бҚлган ёш Саидда юориңо бир шаклда илмий ңудратни кҚриш билан Қзларига устоз ңабул Êтарлар.
Бу асншар Êдрдинга келган икки талабага тасодиф Êтди. Булардан бириси Жамолиддини Афүонийга мансуб бҚлиб, бошңаси Сунусий тариңатидан Êди. Булар воситаси ила юам Жамолиддини Афүонийнинг маслагига, юамда Сунусий тариңатига ошналик пайдо ңилди.
Мулло на хизуда ёш ёшда Êкан, сиёсий юаётга отилар, ватан ва миллатга хизматни бошлар. Илк сиёсий юаёти Мардинда бошлагандир. Бунинг устига бир мутасаррифнинг ңаюр панжаси ила, ңҚ Юамдабоүлиң, ңҚриңчилар назоратида Битлисга сургун ңилинди. Жандармалар ила йҚлда бораркан, намоз ваңти келар. Намоз ңилмоң учун кишанларнинг очилишини жандармаларга Êслатар. Жандармалар ңабул Êтмаганларида, темир кишанларни ила:
мол каби очиб ңаршиларига отар, жандармалар бу юолни каромат ңабул ңилиб юайратлар ичида ңоларлар. ТаслимиÇт ила, илтимос ва илтижо ила:
-Биз юозирга ÊтсинңҚриңчингиз Êдик, бундан сҚнгра хизматчингизмиз! дерлар.
{(*)Бир кун Бадиуззамондан сҚралди:
- Кишанни ңандай очдинг?
Деди:
- Мен юам билмайман. Фаңат, бҚлса-бҚлса намознинг кароматидир.}
Битлисда Êкан, бир кун Қзларига юоким ила бифодалм маҲмурларнинг ички ичганлари хабар ңилинганида, үазабланиб:
-Битлис каби диндор бир мамлакатда юукуматни тамсил Êтган бир зот иртиңоб Êтган бу муомалани ңабул Êтолмайман! умумники мажлисига борар. Аввало ички юаңида бир Юадиси Шариф Қңигандан сҚнг жуда аччиң сҚзлар айтар. Юокимнинг урдирмоң учун ишора Êтиши Êютимолига бберганÊса бир ңҚлини револверининг бҚлган ерида тутар. Фаңат юоким фавңулодда бардошли ва юамиÇтли бир зот бҚлганидан, ңатҲиÇн овоз чиңармас. У ерн, табрилганда юокимнинг ёрдамчиси Ёш Саидга:
-Нима ңилдингиз? Айтганларингиз иҲдомингизни келтириб чиңаради, дер.
Ёш Саид:
-ИҲдом хаёлимга келмади, ңамоң ва сургун Қйлаган Êдим. Нима бҚлганда юам, бири юам рни даф Êтмоң учун Қлсам, нима зарари бор?, жавобида бҚлар.
У ердан ңайтганидан бир икки соат сҚнгра икки полициÇчи воситаси ила юоким Қзини чаңирар. Юокимнинг хонасига кираркан, юоким юурмат ва таҲзим ила ёш Саидни ңаршилаб, ңҚлиниолтита истар. Илтифот ила ер кҚрсатиб:
-Юаркаснинг бир устози бордир. Сен юам менинг устозимсан, дер.
Ёш Саид фитратан бир ңонун остида Çшашни ва юаракатининг чекланишини севмас, юар юолида, юар юаркатида үоÇт Êраңиңатлишини орзу Êтар ва доимо: "Мен юурриÇт ва Êркинлигимни юеч бир кайфий ңонун ила чеклатмайман",- дерди. Шунинг учундирки, илк Истанбулга ташрифларида Çна юар ңайддан узоң ңони Раюңаттиң турган ва юаётининг бутун юолатларида бу вазиÇт мушоюада Êтилгандир. Ундаги бу Êркинлик ва юурриÇт ишңи юаётининг Çрмидан сҚнгра Оврупадан келган мудюиш бир залолат ва зиндиңаги олмига ңарши ңҚйишни ва табиат фалсафасидан туүилган даюшатли бир истибдоди мутлаңнинг ҮурҲонга зид ңонун-ңоидаларига бҚйин Êгмасликни, уларга итоат Êтмасликни ва юаңиңий юурриÇти машруҲа бҚлган Исломий юурриÇт ва маданиÇт учун юаракат ңилмдир.
атижа бергандир.
Биринчиси: Фикри очиң бҚлган ваңтгани в юар нима ңҚлига олса, уни тушунмаслиги мумкин Êмас Êди.
Иккинчиси: Фикри ңисилган бҚлган ваңтларки, мутолаа Êмас, гапиришдан юам хушланмасди.
Мулло Саид, кунда бир-икки жуз риёса шарти ила ҮурҲонни ёд олишни бошлади. Юар кун икки жуз ёд олмоң ила ҮурҲоннинг муюим бир ңисмини юифзига олди, фаңат икки сунуюот ила тугатишга муÇссар бҚлмади:
Биринчиси, ҮурҲоннинг жуда дорулфилиши бир юурматсизлик бҚлмасин деÇ. Иккинчиси, ҮурҲон юаңиңатларини ёдлашнинг Çнада зиёда кераги бор деÇ ңалбига келган. Шунинг учун ҮурҲон юаңиңатларининг калити бҚладиган ва шубюаларга ңарши муюофаза ва муңобала Êтадиган юикмаасиданслом фанларига доир ңирң рисолани икки санада ёдлади. Юар кун бир парча ёддан Қңимоң сурати ила, юаммасини уч ойда фаңат такрорлар Êди.
"Миркат" номли китобни изою ва шархий динлашни бошлади. СҚнгра ңҚлига Қтган мазкур китобнинг изою ва шархи ила Қз нуңта-и назарини ңаршилаштирган, бутун масалалар мувофиң бҚлиб фаңат уч калима тавофуң Êтмаган. Бу изоюлари юам олимларнинг таюсинига мазюар бҚшайтонбул Êтилгандир.
Бир кун Битлис шайхларидан Шайх Маюмад Куфравий Юазратларининг Қзларига баддуо Êтганини бириси ёлүондан айтар. Бунинг устига у кишини зиёратга борар. Шайх Юазратлари Мулло Саидга илтифот Êтар, табундай н бир дарс берар. Хуллас, Мулло Саиднинг Êнг сҚнг олган дарси бу бҚлгандир.
Бир кеча Мулло Саид тушида Шайх Маюмад Куфравий Юазратларини кҚрар. зига хитобан:
-Мулло Саид, кел мени зиёрат ңил, кетаман дейиши сабабли юамон борвобиниёрат ңилар. Ва шайхнинг учиб кетганини кҚриш билан уйүонар. Соатга ңарар, соат кечанинг еттисидир. Такрор ётар. êрталаб Шайхнинг хонасидан мотам овозларининг Şксалги бир Êшитар, у ерга борар ва Шайх Юазратларининг кечаси соат еттида вафот Êтган хабарини олар.
Маюзун бҚлиб орңага ңайтар.
Мулло Саид ШарңннжирлаŞк олим ва шайхларидан бҚлган Саййид Нур Маюмад, Шайх Абдуррахмон Тоүи, Шайх Фаюим ва Шайх Маюмад Куфравий каби олий зотларнинг юар бирисидан ирфон илми хусусида бошңа-бошңа дарсларга ноил бҚлганидан, ул Имперавңулодда севарди. Олимлардан Шайх Амин Афанди, Мулло Фатюуллою ва Шайх Фатюуллою жанобларига юам зиёда муюаббати бор Êди.
Ванда машюур олимлар бҚлмаганидраюимосан Пошшонинг даҲвати ила Мулло Саид Ванга кетди. Ванда Қн беш сана ңолиб, ңабилаларнинг иршоди учун ораларида саёюат ила тадрис ва тадаррус вазифаси ила юаёт Қтказди. Ванда бҚлган муддатда юоким ва маҲмурлар ила кҚришиб, бу аиштиралүиз Êски тарздаги Калом Илмининг Ислом Дини юаңидаги шак ва шубюаларнинг раддига етарли бҚлмаганига ңаноат юосил ңилган ва фанларнинг таюсилига лузум кҚргандир
{(ЮошиÇ1) Бадиуззамоннинг жуда кичик ёшидаги буабаби иÇти унинг истиңболдаги жуда муаззам хизмати ҮурҲониÇ ва ИсломиÇси учун юозирланишини таҲмин Êтгандир. Бу ңаноатини у замон изюор Êтганидан Қттиз - ңирң сана сҚнгра, Калом Илмида бир жавобаниш ңилган Рисола-и Нур куллиётининг таҲлифига Жаноби Юаң муваффаң ңилгандир.}
Бу ңаноатни юосил ңилган у ваңтда мусбат илмлар дейилган бутун фанларни тадңиң ңилишни бошлаб жуда ңисңа биа миллнда Тарих, ГеофрафиÇ, Математика, ГеологиÇ, Физика, Кимё, АстрономиÇ, Фалсафа каби илмларнинг асосларини ңҚлга киритгандир. Бу илмларни бир домладан дарс олиб Êмас, ёлүиз Қз мутолааси соÇсида юаңңи ила тушунгандир. Исталан, бир ГеографиÇ муаллимини баюсга киришмасдан аввал йигирма тҚрт соат ичида ңҚлга киргизган бир географиÇ китобини ёдламоң сурати ила, Êртаси кун Ван Юокими марюум Тоюирг Êлчининг ңҚноүида уни илзом Êтар. Ва Çна айни суратда бир муораза натижасида беш кун мобайнида Инорганик Кимёни ңҚлга киритиб, Кимё муаллими иуюокамразага киришар ва уни юам илзом Êтар. Хуллас, жуда кичик ёшидаги мазкур юориңулодаликларга ва баюри уммон юолида бир илмга Êгалигига шоюид бҚлган илм аюли Мулло Саидга "Бадиуззамон" лаңабини бергандир. Бадиуззамон Ванда бҚлган муир-биробайнида у замонга ңадар Қзлаштирган фикр ва мутолаалар ва илмий ва диний тадрис усулларини кҚрмоң ила ва замоннинг зарурий Êютиёжларини ÊҲтибор назарига олмоң ила Қзига махсус бир таҲлим усНур ижижод Êтар. Бу юам диннинг асосларини асрнинг фаюмига уйүун Êнг Çнги изою ва баён тарзлари ила исбот Êтмоң сурати ила талабаларни танвир Êтмоңдир.
Мулло Саид Ванда бҚл Иккмонларда баҲзи хусусларда у атрофнинг олимларига мухолиф юолда Êди. {(ЮошиÇ2) Айни вазиÇт саксон саналик юаётида юам давом Êтгандир.} Бу хусуслар шулардир:
1- ҮатҲиÇн юеч кишидан юадÇ сифатида пул олмаслик ва маошникҚрди.абул ңилмаслик. Юа, юаётда юеч бир моддий мол-мулки бҚлмасдан, фаңир ва кимсасиз ва доимий сургун ва ңамоңлар ила жуда машаңңатли ва дахшатли мусибатлар ичида Çшагани юолда юеч кимдан пул ва муңобаласиз юадÇ омавжуди шубюасиз кҚрилгандир.
2- Юеч бир олимдан савол сҚрамаслик. Йигирма сана мобайнида доимо фаңат сҚралганларга жавоб берган Êди. Бу хусусда Қзлари дедиларки: "Мен олимларнинг илмини инкор ңдасизан, шунинг учун улардан савол сҚрамоң ортиңчадир. Менинг илмимдан шубюа ңилганлар бҚлса сҚрасинлар, уларга жавоб берай".
3- Ёнида бҚлган талабаларини айнан Қзи каби закот ва юадÇ олмоңаб, шун Êтмоң. Уларни юам ёлүиз Ризо-и Илоюий учун ишлаттирарди. Юатто кҚп ваңтлар талабаларини Қзи иоша Êтарди.
4- Доимо бҚйдоң ңолмоң ва дунёда юеч бир нарса ила алоңа пайдо Êтмаслик. Шунинг учундирки: "Бутун молимни бир ңҚлим ила кҚтариб оң, суишим керак" дегандир. Бу юолнинг сабаби сҚралганда "Бир замон келажак, юаркас менинг юолимга юасад ңилажак. Иккинчидан, мол ва сарват менга лаззат бермайди, дунёга фаңат бир мусофирхона назари ила ңарайман",- дерди.
Ванда бҚлгаас буни марюум юоким Тоюир Пошшо Оврупа китобларини тадңиң ңилиб Қзига саволлар тайёрлаб сҚрарди. Буларнинг юеч бирисини кҚрмагани ва Туркчани анман.ди гаплашишни бошлагани юолда, жавобида иккиланмасди. Бир кун китобларни кҚрар ва Тоюир Пошшонинг булардан савол тайёрлаганини тушуниб оз бир замонда китобларнинг ичидагиларини ңчун сеиритар.
У замонда Êнг буŞк үоÇ ва тушунчаси Мисрдаги ЖоҲме-ул Азюарга муңобил Битлис ва Ванда "Мадрасат-уз Заюро" номли бир дорулфунун вужудга келтирмоң Êди. Бу ташаббусини үоÇдан юаётга татбиң Êтмоң ниÇтида бҚлиб буни режопилмарарди.
Ванда ёз замонларини Башит ва Байтушшабоб номли Çйловларда Қтказар Êди. Бир кун Тоюир Пошшога мазкур тоүларнинг бошида иŞлўда юам муз бҚлганини айтар. Тоюир Пошшо ÊҲтироз Êтар ва "ИŞлўда ңатҲиÇн у еи êски муз бҚлмас" даҲвосида бҚлар. çйловда Êкан бир кун буни хотирлаб Тоюир Пошшога ёзган илк Туркча мактубида дер:
-êй Пошшо! Башитнинг усти муз ила ңопланган. КҚрмаган нарсангни инкор Êтма. Юар нарса сенинг илминг доюилинг айлсдир, вассалом!
Мулло Саид ңабилалар орасида бҚлган юар ңайси бир келишмовчиликни Êшитиш билан юамон мудоюала Êтиб, иршод йҚли ила юар икки тарафни юам дарюол Çраштирарди. Юатто юифоÇ к юам Çраштирмоңдан ожиз ңолган Шакар Оүа ила Миран Раиси Мустафо Пошшони Çраштирди. Ва Мустафо Пошшога:
-Юали тавба ңилмадингми? деб сҚраганида, Мустафо Пошшо юамва иштан:
-Саид Жаноблари! Нима айтсангиз, сҚзингиздан чиңмайман дегандир.
Мустафо Пошшо от ила пул юадÇ Êтмоң истар. Бадиуззамон рад Êтиб:
-Юозирга ңадар юеч кимдан пул олмаганимни Êшитмаини Çхми? Бохусус сиз каби золимдан ңандай пул оламан? Ва сиз кҚринишдан тавбангизни буздингиз, шу таңдирда Жазирага етишолмайсиз, дегандир.
Ва юаңиңатдан Жазирага етишмасдан йҚлда ркатлани хабар олар.
- н беш муслим, Қн беш үайри муслим фараз Êтилиб, бир-бири орңасида ңатор турганда буларга ңилинас. Ху юар ңурҲада үайри муслимга чиңиши истанилган. Үандай таңсим Êтилар?
Бу саволга жавобан:
-Буларнинг бир Şз йигирма тҚрт Êютимоллик ва мисолбордир, деб ңилар.
Юамда дер:
-Бундан Çнада ңийинини юам Қзим ижод Êтаман. Икки минг беш Şз Êютимоллик вазиÇтига кҚра ңиламан.
Икки соат мобайнида Şз одамдан Êлла юар д үайри муслимни у вазиÇтда таңсим Êтарки, доимо ңурҲа үайри муслимга тушар. Ва юатто беш Şз үайри муслим бҚлмоң ила икки Şз Êллик минг Êютимоллик вазиÇтга биноан бир масала чиңарди ва Тоюир Пошшога кҚрсатиб бир рр юайҲшаклида ёзди.
{(ЮошиÇ1) Афсуски у рисола Ванда бир ёнүинда ёнгандир.}
Бадиуззамон Ванда бҚлган замонларда юоким Тоюир Пошшо ила баҲзи газеталардан юодисалар Қңирди. Айниңса ИсломиÇтни алоңадор ңилгабу ңадсларга диңңат Êтарди. Вандаги истиңомати асносида Ислом Оламининг вазиÇтини бир даража Қрганган Êди. Бир кун Тоюир Пошшо бир газетада шу мудюиш хабарни унга кҚрсатган Êди. Хабар шу Êдисилни #51
АнглиÇ Депутатлар Мажлисида Мустамлакалар Нозири, ңҚлида ҮурҲон Каримни кҚрсатиб айтган бир нутңида:
Бу ҮурҲон Мусулмонларнинг ңҚлида бҚлганча биз уларга юоким бҚлолмаймиз. Нима ңилиб бҚлса юам, бу ҮурҲонни уларнинг мий ңон олишимиз керак, ёхуд Мусулмонларни ҮурҲондан совутишимиз керак, деÇ хитобда бҚлган.
Хуллас, бу мудюиш хабар унда таҲрифдан устун бир таҲсир уйүотган Êди. ИстеҲдоди чаңмоң каби оловли, туйүулари ва бутун латифалари уйү. Фаңаилм, ирфон, ихлос, жасорат ва шижоат каби юориңо иноÇт ва сажиÇларга мазюар бҚлган Бадиуззамоннинг бу хабарлардан сҚнг: "ҮурҲоннинг сҚнмас ва сҚндирилмас маҲнавиңңат, ңуёш юукмида бҚлганини мен дунёга исбот Êтаман ва кҚрсатаман!" деÇ ңувватли бир ниÇт руюида уйүонар ва бу раүбатлантирувчи омил ила юаракат ңилар.
{(ЮошиÇ2) Саид Нурсий оли шуниеш сана аввал Ванда, Юоким Тоюир Пошшонинг ёнида Êкан Қңиган бир газетасида, АнглиÇ Мустамлакалар Нозирининг АнглиÇ Депутатлар Мажлисида ңҚлида ҮурҲонни кҚрсатиб: "Бу ҮурҲон мусулмонларнинг ңҚлида ңолгунча, биз уларга юаңи Азизким бҚлолмаймиз. Ё ҮурҲонни Қртадан олишимиз, ёки уларни ҮурҲондан совутишимиз керак" сҚзидан сҚнг руюида бир жҚш уриш ва ниюоÇсиз бир үайрат уйүонар. ҮурҲоннинг бир мҚҲжиза бҚлганини исбот ңилиб юар тарафга нашрсалар ва кофирларни тҚлиң жим ңилмоң истар. Бунга ңатҲий ңарор берар. Ванда бҚлган Қн беш сана муддат ичида юифзига олган саксондан зиёда китобни ёддан такрорлагани каби, Ислом Оламининг юозирги вазиÇтитим!
а юам керакли юар турли маҲлумотларни ңҚлга киритар.
Тенгсиз бир аллома бҚлган Бадиуззамон, юали кичик ёшда кҚринган мустасно зеюний Қткирлик ва илмидан юам тушунбашари каби, бошңа Қхшашларидан устун Қзига бошңача юикмати ҮурҲониÇ таҲлим Êтилганди. зи Қша асрнинг Êютиёжини ңондирадиган, замоннинг илмий ва адабий савиÇсидан устун бутун дунёга ҮурҲоннинг мҚҲжиза бҚлганини исбот ва юаркасниз аңлира оладиган бир ңобилиÇт, матонат, умид ва фидокорлик ташимоңда Êди.
Бир буүдой донаси ңадар ңараүай уруүидан тоү каби бир дарахтнинг чиңиши Үудрати ИлоюиÇни ола-и кҚрсатгани каби, моддий юеч бир ңувватга союиб бҚлмаган, аксинча мазлум ва бир нави ңҚллари-оёңлари боүлиң бир вазиÇтда Бадиуззамоннинг уруү - мисол юаёти ва хизмати ила тарихнинг Êнг даюшатл оби юдаврида юам Анадолу, юам ислом олами, юам дунёнинг аксарисига юам моддатан таҲсир Êтадиган ва фикрлашини алмаштирадиган маҲнавий, куллий ва жаюоншумул бир инкишофнинг зуюури айнан мутлаң бир ңудрат ва истиюда нурлоюий ва севки Раббоний ила бҚлгани аңлга ва ңалбга кҚринмоңдадир.
Аслида бир асарида таюдиси неҲмат суратида хизмати иймониÇга оид иноÇти ИлоюиÇдан баюс Êтаркан шундай дер:
"Биринчи Жаюон Урушида ва Çнада аввалроң бир соила амшда кҚраётган Êдимки: Арарат Тоүи дейилган машюур Аүри Тоүининг остидаман. Бирдан у тоү мудюиш портлади, тоүлар каби парчаларни дунёнинг юар тарафига тарңатди. У даюшат ичидилик вимки, марюум волидам ёнимдадир. Дедим:
- Она ңҚрңма, Жаноби Юаңнинг амридир. У юам Раюиймдир, юам Юакиймдир.
Бирдан у юолатда Êкан боңдимки, муюим бир зот менга амирона демоңдаки:
- ИҲжози ҮурҲонни баён Êт.
Уйүондим, тунинг мки: Бир буŞк портлаш бҚлади. У портлаш ва инңилобдан сҚнгра ҮурҲон атрофидаги ңалҲалар синади. ТҚүридан-тҚүрига ҮурҲон Қз-Қзини мудофаа Êтади. Ва ҮурҲонга юужум Êтилади, иҲжози унинг пҚлот бир совути бҚлади. Ва шу иҲжознг бир р навини шу замонда изюорига юаддимдан ортиң бҚлиб мен каби бир одам номзод бҚлади, ва номзод бҚлганимни тушундим".}
бҚлганини тадңиңңа чорлади. Мулло Абдуллоюнинг борганча илгарилаб ңишлоңдаги Қңимаган дҚстларидан Қңимоң ила тазоюур Êтган мазиÇтини Қйлаб юайрон ңолди. Шундай ңилиб жиддий бир шавң ила таюимизнижурҲат ңилди ва бу ниÇт ила ноюиÇлари Испарит Қчоүи доюилида бҚлган Тоү Үишлоүида Мулло Маюмад Амин Афандининг мадрасасига кетди. Фаңат кҚп турмади.юам дай юолатлари ижоби, доимо иззатини {(ЮошиÇ) Мулло Саидда кичик ёшда кҚрилган бу иззат нафсга муюаббатдан келмас Êди. Үадари Илоюий истиңбофонни лои Калиматуллою вазифасини иноÇти ила берадиган бир абдига у вазифани юаңңи ила адоси учун лозим бҚладиган хислатлардан бири бҚлган иззати илмиÇни берган ÊоÇт юолло Саид юануз у замон бунинг моюиÇт ва юикматини балки билолмас Êди, фаңат замон кҚрсатдики, юозир муюташам бир дарахт моюиÇтини олган Рисола-и Нурнинг муаззам ва кенг хизматининг лавозимотидан бҚлган иззати илмиÇни Жаноби Юаң аси илСаиднинг руюида юали у замон кичик бир уруү сифатида ңҚйган Êди.} юимоÇлаши ва юатто амирона айтилган кичик бир сҚзга юам таюаммул Êтолмаслиги мадрасадан айрилишига сабаб бҚлди. Такрор Нурсга ңайтди. Нурсда бундан бошңажуда мадраса бҚлмаганидан дарсини катта акасининг юафтада бир марта уйга келган кунларга чегараларди. Бир муддат сҚнгра Пирмис ңишлоүига, сҚнгра Юизон шайхининг Çйловига кетди. Бу ерда юам таюаккумга таюаммулсизлиги тҚрт талаба илон ва шмаслигига сабаб бҚлди. Бу тҚрт талаба бирлашиб, Қзини доимо роюатсиз ңилганларидан бир кун Шайх Саййид Нур Муюаммад Юазратларининг юузурига чиңиб, ожизлигини изюор ила биродарлариар зароÇт Êтмасдан шундай деди:
Бадиуззамон Шарңий Анадолуда "Мадрасатуз заюро" номли бир дорулфунун очмоң, ё Ванда ва ёхуд Диёрбаңирда дир.
унун даражасида бир мадраса таҲсисига уринмоң учун Истанбулга келди. Истанбулга келишини бир муюаррир шундай тасвир Êтган Êди: "Шарңнинг тик ңоÇликларидан бир оташпора-и зако Истанбул уфңида чиңди".
Истанбулга келмасдан авван ңҚшикун Тоюир Пошшо:
-Шарң олимларини илзом Êтмоңдасан, фаңат Истанбулга кетиб у денгиздаги катта балиңларга юам бас кела оласанми? деганди.
Истанбулга келар келмас олимларни мунозарага даҲват Êтди. Бунинг устига Истанбулдаги ман ва елимлар гурую-гурую зиёратга келиб саволлар сҚрарлар ва у юаммасининг юам жавобларини тҚүри бҚлиб берар Êди. Бундан маңсади, Шарңий Анадолудаги илм ва ирфон фаолиÇтига назари диңңатни жалб Êтмоң Êди. БҚлмаса Мулло Саид ңатҲиÇн худфурушлик ңолдимас Êди. Юар турли кҚз-кҚз ңилиш ва хҚжакҚрсинчиликдан мубарро бҚлиб юаракат ңиларди. Илм, жасорат, юофиза ва зеюн Қткирлиги ÊҲтибори ила жуда юориңо Êди. Айни даражада балки Çнада зиёда бҚлиб холис ва мухлис Êди. Тасанну ва такаллуфни ңа юаңиңёңтирмасди. Истанбулдаги турар жойининг Êшигида шундай бир лавюа осилган Êди: Бу ерда юар масала юал Êтилар, юар саволга жавоб берилар, фаңат савол сҚралмас.
{(ЮошиÇ) Бу ерда шулабалаимча ңилиб баён Êтмоң керакдирки: Саид Нурсий юаётининг охирги Қттиз - ңирң санасида, Ислом Динига ва ҮурҲонга хизмат жиюатида фавңулодда бир раюмат ва иноÇт ила Рисола-и Нур Êюсатига лганидан, ва оламшумул бир маҲнавий жиюоди диниÇ ва хизмати ҮурҲониÇда бҚлганидан тушунилган ва сҚнгра Қзлари юам бир маҲнавий Êслатма ила ңаламга олгандирларки, унинг юаёти биам бирзом доирасида Қтар Êди. çҲни, келажакда муюим бир хизмати ҮурҲониÇда бҚладигани учун, Жаноби Юаң у хизмати ҮурҲониÇга замин юозирламоң юикмати ила, Саидни юаддан устун шартлар ичида ва фавңулодда иноÇт остида юориңо бир заковат ва даражала жиюозланган бҚлиб истеюдом ва истеҲмол Êтар Êди. Шунинг учун, тарихча-и юаётнинг бошида баён Êтилгани жиюат ила, унинг юаёт ва аюволига бу нуңта-и абул ңила боңмоң лозимдир. Ва юатто Қзи ЮурриÇтдан аввал бир ңанча талабаларига, дҚстларига:
"Бир нур кҚрмоңдаман, истиңболга буŞк умидлар ила ңарамошини ю" деÇ аюамиÇтли бир ҮурҲон хизматининг содир бҚлишини хабар берар Êди. Бир юисси ңабл-ал вуңуҲ ила Рисола-и Нурнинг юозирги маҲнавий хизмати ҮурҲониÇ ва иймониÇсини у замонлар сиёсат оламида бҚлади деб Қйлаб, бутун ңувватдарс оИстанбулда сиёсатни динга, ҮурҲонга восита ңилиб юаракат ңилар Êди.}
Истанбулда гурую-гурую келган олимларнинг саволларига жавоб берар Êди. Кичик ёшида бундай истисносиз бутун саволларгҚрар вб бериши ва үоÇт ишонтирувчи ва балиү ифода ва юориңо юол ва юолатлари ила илм аюлини юайронлик ила таңдирга чорлар Êди. Ва "Бадиуззамон" унвонига юаңңи ила лойиң кҚрадилар ва бу фавңулодда зотни бир "нодира-и хилңат" сифатиадо Êтфлантирадилар.
Юатто бу замонларда Миср ЖоҲме-ул Азюар Университети раисларидан машюур Шайх Баюид Жаноблари Истанбулга бир саёюат учун келганида, курдкмига инг Қткир, тик ңоÇлари орасидан келиб Истанбулда бҚлган Бадиуззамон Саид Нурсийни илзом Êтолмаган Истанбул олимлари Шайх Баюиддан бу ёш домланинг илзом Êтилишини истарлар. Шайх Баюид юам бу таклифни аюрум Êтиб бир мунозара замини ңидирар. Ва бир намоз ваңти Авлиё СофиÇ масжидидан чиңиб чойхонада Қтирилганида буни фурсат деб билган Шайх Баюид Жаноблари, т таюаолимлар юозир бҚлгани юолда Бадиуззамонга хитобан:
çҲни: Оврупа ва Усмонийлар юаңида нима дңандай фикрингиз недир? дер.
Шайх Баюид Жанобларининг бу саволдан маңсади Бадиуззамоннинг шак бҚлмаган бир баюри уммон каби илмини ва оташпора-и закосини тажриба Êтмоң Êмас, балки, истиңбол замонига оид июо, бизннг шиддатини ва олам идорасидаги сиёсатини англамоң Êди. Бунга ңарши Бадиуззамоннинг бергани жавоб шу бҚлди:
çҲни "Оврупа бир Ислом давлатига юомиладир, куннинг бирида уни туүади. Усмонийлар юам Оврупа ила юомиладир, у юам уни туүади".
Бу жавобга ңарши Шайх Баюид Юазозонтии:
-Сиз динни ранжитдингиз, үайратуллоюга тегилдингиз, шариатни камситавжудо. Натижаси жуда хавфли бҚлажакдир, деÇ ңарши бҚлганини айтишдан чекинмас Êди.
ЮурриÇтдан сҚнгра мужоюид дҚстлари ила баробар Иттиюоди Муюаммадий (С.А.В.) ЖамиÇтини ңурганлар, жамиÇт жуда ңисңа бир замонда инкишофни бошлаган, юатто Бадиузана Юиинг бир маңоласи ила Адабозори ва Измит атрофида Êллик минг киши жамиÇтга доюил бҚлганди.
ЮурриÇтни хато шарюламаслик ва машрутиÇтни машрутиÇти машоирасиифатида ңабул Êтмоң лозим келганини илгари суриб бу хусусда диний газеталарда маңолалар нашр Êтади ва оммавий чиңишлар ңилади. Бу маңола ва чиңишларни Қхшовсиз синаш ңадар балиү ва ишонтирувчи Êди. Илм аюли ва сиёсатлади, Саид Нурсийнинг бу ёзувларидан ва дарсларидан кҚп истифода Êтгандирлар. У замондаги миллий уйүонишни Анадолу ва Осиёнинг дунёвий саодатининг субюи содиңи сифатида хушхабар берар, фаңат ңҚлдан ңочмаслиги учун ШарҲий амрларга тез уймоңткаш варурий бҚлганини таклиф ңилар Êди. "Агар машрутиÇтни шарҲий юурриÇт ила ңабул ңилмасак ва ундай татбиң ңилинмаса, ңҚлимиздан ңочади, мустабид бир идорага Қрнини тарк Êтади" деÇ Êслатар Êди. У нуаҲват маңолалардан намуна сифатида жузҲий бир ңисмини бу ерга киргизамиз:
Бадиуззамон Саид Нурсийнинг юурриÇт ÊҲлонининг учинчи кунида иртижолан сҚйлаган ва сҚнгра а беш-кда ЮурриÇт Майдонида такрор Êтган ва у замоннинг газеталари нашр Êтган нутңининг суратидир.
êй юурриÇти шарҲий! Шундай мудюиш ва фаңат чиройли ва хушхабарли бир садо ила чаңирмоңдасанки фанлакаби бир бадавийни үафлат табаңалари остида ётган Êкан уйүотмоңдасан. Сен бҚлмасайдинг, мен ва умум миллат зиндони асоратда ңолар Êдик. Сенга умри абадийни хушхабар бераман. Агар айнулюаёт шариатни манба-и юаёт ңилсаошлаб у Жаннатда нашву намо топсанг, бу миллати мазлуманинг юам Êски замонга нисбатан минг даража тараңңий Êтишини хушхабар бермоңдаман. Агар юаңңи ила сени раюис Êтмлса ва шахсий үараз ва интиңом фикри ила сизни кирлатмаса...
сирига мазюар бҚламиз. Мутаваккилона, собирона тутганимиз Қттиз арга камазони сукутнинг савобидирки, азобсиз жаннати тараңңий ва маданиÇт Êшикларини бизга очгандир. ЮокимиÇти миллиÇнинг бароати истиюлоли бҚлган ңонуни шарҲий юазини жаннат каби бизни киришга даисола-тмоңда.
êй мазлум иювани ватан! Борайлик, доюил бҚлайлик! Биринчи Êшиги шариат доирасида иттиюоди ңулуб, иккинчиси муююабати миллиÇ, учинчиси маориф, тҚртинчиси саҲйи инсоний, рига оиси тарки сафоюатдир. Бошңаларини сизнинг зеюнингизга юавола Êтаман...
Зинюор Êй иювани ватан! Исрофот ва хилофи шариат ва лазоизи номашруҲа ила таалар Уюё Êтмангиз! Демак, юозирга ңадар мозорда Êдик, чириётган Êдик. Юозир бу иттиюоди миллат ва машрутиÇт ила раюми модарга Қтдик, нашву намо топамиз. şз бу ңадар сана орңа ңолганимиз масшофигатараңңийдан иншааллою мҚҲжиза-и Пайүамбарий ила, шариат асос ңонунлари воситасига амалан ва шарҲий машварат буроңига фикран минамиз. Бу ңҚрңитувчи саюро-и кабирни ңисңа замонда Қтмоң ила баробар, маданийлашозирчаллатлар ила елкама-елка мусобаңа ңиламиз. Зеро улар гою юҚкиз машинасига минганлар, йҚлга чиңңанлар. Биз бирдан поезд ва юаво шари каби воситаларга минамиз, Қтамиз. Балки гҚзал ахлоңларни ичига олган ериши ти ИсломиÇнинг ва истеҲдоди фитрийнинг ва файзи иймоннинг ва шиддати очликнинг юазмга берган тасюил ёрлами ила кҚп-кҚп Қтамиз. Үандайки ваңтида Қтгандик.
Талабалик менга берган вазифа ила ва юурриÇтнинг фармони мазуни доимоа Êслатмоңдаманки:
êй абнойи ватан! ЮурриÇтни хато шарх ңилмангиз, токи ңҚлингиздан ңочмасин. Ва сассиң бҚлган Êски асоратни бошңа ңопда бизга ичирмоң ила бизни бҚүмасин. {(ЮошиÇ) Юа, Çнада даюшатли бир истибдод илм) тав аччиң ва заюарли бир асоратни бизга ичирдилар.} Зеро юурриÇт мурооти аюком ва одоби шариат ва ахлоңи юасана ила таюаңңуң Êтар ва нашву намо топар.
Бадиуззамон
Диний Жарида: 77
5/Март/1325
18/Маррларид
ШАРИАТИ ҺАРРА, каломи азалийдан келганидан, абадга кетажакдир. Нафси амморанинг истибдоди разиласидан саломатимиз ИсломиÇтга истинод илад Бадиуюаблулметинга ёпишмоң иладир ва юаңли юурриÇтдан юаңңи ила истифода Êтмоң иймондан ёрдам иладир. Зеро, СонеҲи Оламга юаңңи ила абд ва хизматкор бҚлганнинг халңңа убудиÇтга таназзул Êтмаслиги керакдир. Юаркас Қз оламида бир ңҚмондон бҚлгаки: Бу олами асүарида жиюоди акбар ила муккаллафдир ва ахлоңи АюмадиÇ ила ахлоңланмоң ва суннати набавиÇни июё ила вазифадордир.
êй авлиё-и умур! Тавфиң истасангиз, одатуллою ңонунларига уйүунга оидат ңилингиз. БҚлмаса тавфиңсизлик ила жавоби рад оласиз. Зеро, машюур умум пайүамбарларнинг Мусулмон ва Усмонийлар заминларидан чиңиши ңадари Илоюийнинг бир ишора ва рамзидирки, бу мамлакат инсонларининг хулоңңиёт ускуналарининг буүи диёнатдир. Ва бу Осиё ва Африка Êкинзорининг ва Румали бҚстонининг гуллари зиё-и ИсломиÇт ила нашву намо топажакдир. Дунё учун дин фидо ңилинмас. Юаром Қлаётган истибдодни муюофаза учиёнатн ваңтлар шариат масалаларида унинг юукмлари тарк Êтиларди. Диннинг масалалари тарк ва фидо Êтилишидан, зарардан бошңа не фойдаси кҚрилди? Миллатнинг ңа шухраталиги заҲфи диёнатдир, буни ңувватлантириш ила сиюат топа олар. Бизнинг жамоатимизнинг машраби муюаббатга муюаббат ва хусуматга хусуматдир. çҲнилимларлмонлар орасида муюаббатга ёрдам ва хусумат аскарини бузмоңдир. Маслагимиз Êса ахлоңи АюмадиÇ ила хулңланмоң ва суннати Пайүамбарийни июё Êтмоңдир. Ва раюбаримиз шариатижуда х.. ва ңиличимиз юам ңатҲий бурюонлар.. ва маңсадимиҲ иҲлои Калиматуллоюдир!...
Бадиуззамон
Диний Жарида: 70
26/Февралў/1324
Март/1909
БИЗ ҮОЛУ БАЛОДАН ЖАМИçТИ МУЮАММАДИЙДА ДОЮИурожаа Жиюатул ваюдати иттиюодимиз тавюиддир. Паймон ва ңасамимиз иймондир. Модомики муваююидмиз, муттаюидмиз. Юар бир мҚҲмин иҲлои Калиматуллою ила мукаллафдтез Қң замонда Êнг буŞк сабаби моддатан тараңңий Êтмоңдир. Зеро ажнабийлар фанлар ва саноат ңуроли ила бизни истибдоди маҲнавийлари остида Êзмоңдалар. Биз юам фан ва юунармандчилик ңуроли ила иҲлои Калиматуллоюнинг р тасадюиш душмани бҚлган жоюиллик ва фаңирлик ва фикрлар ихтилофига жиюод ңиламиз. Аммо жиюоди хорижийни шариати үарранинг ңатҲий бурюонларининг олмос ңиличларига юавола Êтамиз. Зеро маданийларга үаласалим моң ңондирмоң иладир, сҚз тушунмаган ваюшийлар каби мажбурлаш ила Êмасдир. Биз муюаббат фидоийларимиз, хусуматга ваңтимиз йҚңдир!...
МашрутиÇт-ки, адолат ва машварат ва ңонунда инхиарши юувватдан иборатдир. н уч аср аввал шариати үарра таҲсис Êтилганидан, юукмларда Оврупага тиланчилик ңилмоң Дини Исломга буŞк бир жиноÇтдир ва шимолга Şзланибилдизл ңилмоң кабидир.
Үувват ңонунда бҚлиши керак, бҚлмаса истибдод ёйилади.
юоким ва амири виждоний бҚлиши керак. У юам тҚлиң маҲрифат ва умумий маданиÇт ва ёхуд Дтидан лом номи ила бҚлиши керак. БҚлмаса истибдод доимо юукмфармон бҚлади. Иттифоң юудодадир, юаво ва юавасда Êмас! Инсонлар юур бҚлдилар, аммо Çна абдуллоюдирлар. Юар нарса юур бҚлди. Бошңасининг ңусури инсоннинг ңусурига юужжат ва узр бҚлолмас! Уошңа илик бутун мукаммалликларнинг тҚсиүидир. "Нимага керак, бошңаси Қйласин" истибдоднинг ёдгоридир.
Бадиуззамон
Охири бадбахт 31 Март юодисаси содир бҚлар. Шариат истаган ва у юодисада исми ңҚшиикки мн беш ңадар домла иҲдом Êтилар. Бадиуззамон, улар маюкама биносининг боүчасида осилган турганлари ва Қзи юам деразадан уларни кҚргани бир юолда муюокама ңилинар. Маюкама раиси Хуршид Пошшо сҚрар:
-Сен бҚлмаариат истаганмисан?...
Бадиуззамон жавоб берар:
-Шариатнинг бир юаңиңатига, минг руюим бҚлса фидо Êтишга юозирман. Зеро шариат сабаби саодат ва адолати маюз ва фазилатдир. Фаңат исёнчилар истагани каби ÊмÇт ва Бадиуззамоннинг юарбий трибуналдаги бу ңаюрамонча мудофааси у замон икки марта чоп Êтилиб нашр Êтилгандир. У даюшатли маюкамадан иҲдомини кутаркан, бароат Êтган ва маюкамага ташаккур Êтмасдан, йҚлда БоÇзиддан то Сулати шуадга ңадар орңасига кҚп сонли бир халң оммаси мавжуд бҚлгани юолда: "Золимлар учун Çшасин Жаюаннам! Золимлар учун Çшасин Жаюаннам!" нидолари ила боргандир.
Юарбий трибуналдаги мудофааимизни бир ңисми бу тарихча-и юаётда ёзилгандир. Токи 31 Март юодисасининг ич Şзи ва Бадиуззамоннинг ңаюрамонча мудофааси бир даража тушунила олсин.
МУҮАДДИМА: Үачонки юурриÇт девоналик ила ёд ңилинарёзиб киф истибдод девонахонани менга мактаб айлади.
Үачонки итидол, истиңомат Êскичилик ила чалкаштирилди, машрутиÇтда шиддатли истибдод ңамоңхонани мактаб айлади.
êй шаажада омамни томоша Êтган зотлар! Илтимос, рую ва хаёлингизни мусофир бҚлиб Çнги маданиÇтга ңҚшилган асабий бир бадавий талабанинг исён юолида бҚлган жасад ва миÇсига Şборингиз, токи таютиа ила хатога тушмангиз!... 31 Март юодисасилолмайрбий Трибуналда дедимки:
Бу юукумат истиба биргмонида аңлга хусумат Êтар Êди. Юозир Êса юаётга адоват Êтмоңда... Агар юукумат бундай бҚлса, Çшасин девоналик!... çшасин Қлим!.. Золимлар учун юамоÇтиган Жаюаннам!... Мен зотан бир замин истаётган Êдимки, фикрларимни унда баён Êтайин. Юозир бу Юарбий Трибунал Çхши бир замин бҚлди.
БидоÇтларда юаркасдан сҚралгани каби, Юарбий трибуналда мендан сҚрадилар:
-Сен юам ңа сиё истаганмисан?
Дедим:
-Шариатнинг бир юаңиңатига, минг руюим бҚлса фидо Êтишга юозирман. Зеро шариат сабаби саодат ва адолати маюз ва фазилатдир. Фаңат исёнчилар истагани Бу камас!
Юамда дедилар:
-Иттиюоди Муюаммадийга (С.А.В.) доюилмисан?
Дедим:
-Маалифтихор... êнг кичик аҲзосиданман, фаңат мен таҲриф Êтган жиюат ила... Ва у иттиюоддан бҚлмаган динсизлардан бошңа кимдир, менга кҚрсатинг?..
Хулдалар. нутңни юозир нашр Êтмоңдаман, токи машрутиÇтни доүдан ва аюли шариатни умидсизликдан ва аюли асрни тарих назарида жоюиллик ва девоналикдан ва юаңиңатни гумон ва шубюалардан ңутңарайим. Хуллас бо ишоран:
Дедим:
-êй пошшолар, зобитлар! Үамалишимизни таңозо ңилган жиноÇтларнинг ңисңача хулосаси:
çва юузадори ифтихорим бҚлган маюосиним юозир гуною саналмоңда! Ортиң ңандай ÊҲтироз Êтайин, юайронман! Муңаддима сифатида айтмоңдаман:
Мард бҚлган жиноÇтга таназзул Êтмас. ШоÇд иснод ңилинса, жазодан ңҚрңмас.ерса Ê, юаңсиз ерга иҲдом ңилинсам, икки шаюид савобини ңозонаман. ШоÇт ңамоңда ңолсам бундай оүзаки юурриÇтдан иборат бҚлган үаддор бир юукуматнинг Êнг роюат жойи ңамоңхона бҚлса керакдир. МазлумиÇт ила Қлмоң золимиÇт ила Çшамоңдан Çнила хуйрлидир.
Буни юам дейманки: Сиёсатни динсизликка ңурол ңилган баҲзи одамлар ңабоюатларини ёпмоң учун бошңасини Êскичилик ила ва динини сиёсатга ңурол ңилмоң ила иттиюом Êтарлар.
Юозирги жосуслар Êскилардан баттардирларир ңанрнинг садоңатига ңандай ишонилар? Адолат уларнинг сҚзларига ңандай бино ңилинар? Юамда жарбаза ила инсон адолат ңиларкан, зулмга тушади. Зеро инсон нуңсонсиз бҚлмас. Фаңат узун замонда ва афроди касира ичид Хулаюаллули маюосин ила тҚүриланган мутафарриң ңусурларни жарбаза ила жам Êтиб бир замони воюидда, бир шахси воюиддан чиңңанини таваююум Êтиб, шиддатли жазога юаңдор кҚрар. Юолбуки бу тарз шиддатли бир зулмидир... Юозир келайлик Қн бир Çрим жиноониÇтгмни санашга:
{(ЮошиÇ) Муаллифнинг маслак ва машрабига оид парчалар олинган бҚлиб, тафсилот орзу ңилганлар мазкур асарга мурожаат Êтсинлар.}
БИРИНЧИ ЖИНОçТ: тган сана бидоÇти юурриÇтда Êллик - олтмишта телеграф умум шарң ңабилаларига Сла ход воситаси ила Şбордим. МаҲноси шу Êди:
МашрутиÇт ва ңонуни асосий Êшитганингиз масала Êса, юаңиңий адолат ва машварати шарҲиÇдан иборатдир. Юусни талаңңий ңилингиз. Муюофазасига юаракат ңилингиз. Зеро дунёвий саодатимиз машрутиÇтдадир.аги интибдоддан юаркасдан зиёда биз зарардийдамиз".
Юар ердан бу телеграфнинг жавоби мусбат ва гҚзал бҚлиб келди.
Демак, Шарңий вилоÇтларни огоюлантирдим,шим ай ңолдирмадим;. Токи Çнги бир истибдод уларнинг үафлатидан истифода Êтмасин. "Нимага керак" демаганимдан жиноÇт ңилдимки, бу маюкамага кирдим!
Ва дедимки: "Асл шариатнинг маслаги юаңитижа бюаңиңати машрутиÇти машруҲадир". Демак, машрутиÇтни шарҲий далиллар ила ңабул Êтдим. Бошңа маданиÇтчилар каби таңлидий ва хилофи шариат талаңңий Êтмадим. Ва шариат юукмларини тарк Êтмадим. Ва олимлар ва шариас ңалврупанинг зунуни фасидаларидан иңтидоримга кҚра ңутңаришга юаракат ңилганимдан жиноÇт ңилдимки, бу тарз муомалангизни кҚрдим!
УЧИНЧИ ЖИНОа санатанбулда йигирма мингга Çңин юамшаюарларимни, юаммол ва үофил ва софдил бҚлганликларидан баҲзи партиÇчилар уларни алдаш ила Шарңий ВилоÇтларни кирлатишларидан ңҚрңдим. Ва юаРҚза, рнинг умум ерларини ва ңироатхоналарини кездим. тган сана тушунадиганлари суратда машрутиÇтни уларга талңин Êтдим. Шу маҲнода:
"Истибдод зулм ва таюаккумдир. МашрутиÇт адо ва юа шариатдир. Подшою Пайүамбаримизнинг амрига итоат Êтса ва йҚлидан кетса, халифадир. Биз юам унга итоат Êтамиз. БҚлмаса Пайүамбарга тобе бҚлмасдан зулм ңил келиш подшою бҚлсалар юам, ңароңчидирлар. Бизнинг душманимиз жоюиллик, ңашшоңлик, ихтилофдир. Бу уч душманга ңарши юунармандчилик, маҲрифат, бу алң ңуроли ила жиюод ңиламиз. Ва бизни бир жиюатда юушёрликка ва тараңңийга чорлаган юаңиңий ңардошларимиз Турклар ила ва ңҚшниларимиз ила дҚст бҚлиб, ңҚлни ңҚлга берамиз. Зеро хусуматда ёмонлик бор, хусуматга ваңтимиз йҚңдир. Юукуматнва охиига ңҚшилмаймиз. Зеро юикмати юукуматни билмаймиз...
Хуллас, у юаммолларнинг АвстриÇга ңарши, мен каби бутун Оврупага ңарши, {(1) Бадиуззамонга гҚзал нутңли олимлардан бири бир кматларфони ила мутаносиб бир кийим кийиши кераклигидан баюс Êтар. Устоз юам: "Сиз АвстриÇга гҚё бойңут ңилмоңдасиз, юам у Şборган ңалпоңларни киймоңдасиз. Мен Êса бутун Оврупага бойңут ңилмоңдаман, шунинг учун ёлүиз мамлакатимнинг арни б ва маҲнавий махсулотини киймоңдаман" деганлар.} бойңутлари ва Êнг мушавваш ва юаÇжонли замонларда оңилона юаракатларида бу насиюатнинг таҲсири бҚлгандир. Подшоюгалди. М алоңаларини ислою Êтишга ва бойңутлар ила Оврупага ңарши иңтисодий урушни очишга сабабиÇт берганимдан, демак жиноÇт ңилдимки, бу балога тушдим!
Т РТИНЧар, ифçТ: Оврупа биздаги жоюиллик ва таассуб рухсати ила шариатни (йҚң ва асло) истибдодга уйүун деб Қйлаганларидан, ниюоÇт даражада ңалбан ранжидингизим. Уларнинг Қйловини ёлүонламоң учун машрутиÇтни юаркасдан зиёда шариат номига олңишладим. Лекин Çна ңҚрңдимки, бошңа бир истибдод такрор у Қйло355
сдиң Êтар деÇ, наңадар ңувватим бҚлса Авлиё СофиÇ масжидида депутатларга хитобан фарёд Êтдим. Ва айтдимки: "МашрутиÇтни машруиÇт унвони ила ңабул ва талңин ңини сев. Токи Çнги ва Çширин ва динсиз бир истибдод кир ңҚли ила у муборакни үаразларига ңалңон ңилмоң ила кирлатмасин. ЮурриÇтни одоби шариат ила таңйид ңилингиз. Зеро жоюил афрод ва авоми нос ңайдсиз юур бҚлса, шартсиз тҚлиң Êркин бҚлса, сафию вŞксак тсиз бҚлар. Адолат намозида ңиблангиз тҚрт мазюаб бҚлсин. Токи намоз саюию бҚлсин. Зеро юаңоиңи машрутиÇтнинг сароюатан ва зимнан ва рухсатан тҚрт мазюабдан истиюрожи мумкин бҚлганини даҲз, тоүим. Мен-ки, бир оддий талабаман. Олимларга фарз бҚлган бир вазифани елкамга олдим, демак жиноÇт ңилдимки, бу таҲзирни едим!
БЕШИНЧИ ЖИНОçТ: Га киритр икки ңиёси фосид жиюати ила ва юайсиÇт синдирувчи бир нашриёт ила ахлоңи ИсломиÇни силкитдилар ва умумнинг фикрини паришон Êтдилар. Мен юам газеталар ила уларни рад Êтган маңолалар нашр Êтдим. Дедимки:
-êй газетачилар! АМ
р одобли бҚлиши керак, юамда одоби ИсломиÇ ила одобланган бҚлиши керак. Ва уларнинг сҚзлари ңалби умумийи муштараки миллатдан бетарафона чиңиши керак. Ва матбуот низомномасини виждонингиздаги юисси зан Çн ва ниÇти холис тартиблаши керак. Юолбуки сиз икки ңиёси фосид ила, ÇҲни вилоÇтни Истанбулга ва Истанбулни Оврупага ңиёс Êтиб умумнинг фикрини ботңоңликка туширдингиз. Ва шахсий үаразларни ва фикри интиңомнрушидатдингиз. Зеро алифбо Қңимаган болага табиат фалсафаси дарси берилмас! Ва Êркакка театрчи хотин либоси Çрашмас! Ва Оврупанинг юиссиёти Истанбулда татбиң ңилинмас! Үавммдан юг ихтилофи маконларнинг ва минтаңаларнинг фарңлилиги замонларнинг ва асрларнинг ихтилофи кабидир. Бирисининг либоси бошңасининг бҚйига тҚүри келмас. Демак, ФранциÇ Катта РеволŞциÇси бизга тамоман юар ва кҚастури бҚлолмас! Хатолик татбиңи назариёт ва муңтазо-и юолни Қйламасликдан чиңар.
Мен-ки, уммий бир ңишлоңликман, бундай жарбазали ва муүолазида ка үаразли муюаррирларга насиюат ңилдим. Демак жиноÇт ңилдим (!)..
ОЛТИНЧИ ЖИНОçТ: Неча марта, катта йиүилишларда юаÇжонларни юис ңилдим. ҮҚрңдимки, авоми нос сиёсатга ңҚшилмоң ила осойишни бузмасинлар. Туркчани олганрганган ңишлоңлик бир талабанинг лисонига Çрашадиган лафзлар ила юаÇжонни таскин Êтдим. Жумладан, БоÇзидда талабаларнинг йиүилишида ва Авлиё СофиÇ мавлудида ва Фарою Театридаги юаÇжонга етишдим, бир даража юаÇжонни таскин Êтдини шикмаса бир тҚфон Çна бҚлар Êди. Мен-ки? бадавий бир одамман, маданийларнинг юийлаларини билганим юолда, ишларига ңҚшилдим. Демак, жиноÇт ңилдим (! кира ЕТТИНЧИ ЖИНОçТ: êшитдим: "Иттиюоди Муюаммадий (С.А.В.)" номли бир жамиÇт ташкил топган. НиюоÇт даражада ңҚрңдимки, бу исми муборакнинг остида баҲзиларининг бир хато юаракати майдонга келн мадо СҚнгра Êшитдим: Бу исми муборакни баҲзи муборак зотлар (Суюайл Пошшо ва Шайх Содиң каби зотлар) Çнада оддий ва ёлүиз ибодатга ва суннати саниÇга тобе бҚлишга наңл Êтганлар. Ва у сиёсий жамиÇтдан алоңани кесдилар, сиёс "Дор-Қшилмайдилар. Фаңат такрор ңҚрңдим, дедим: Бу исм умумнинг юаңңидир, таюсис ва тахдид ңабул Êтмас. Мен ңандайки диндор кҚп сонли жамиÇтга бир жиюат ила мансубман. ЗероУндай дларини бир кҚрдим. Шунинг каби, у исми муборакка интисоб Êтдим. Лекин таҲриф Êтганим ва доюил бҚлганим иттиюоди Муюаммадийнинг (С.А.В.) таҲрифи буди:>Авлиарңдан үарбга, жанубдан шимолга узанган бир силсила-и нуроний ила боүлиң бир доирадир. Доюил бҚлганлар юам бу замонда уч Şз миллиондан зиёдадир. Бу иттиюоднинг жиюатулваюдати ва иртиботи Тавюиди ИлоюикоронаПаймон ва ңасами иймондир. Мунтасиблари ңолу балодан доюил бҚлган умум мҚҲминлардир, дафтари асмолари юам Лавюи Маюфуздир. Бу иттиюоднинг ношири афкори умум кутуби ИсломиÇдир. Кунлик газеталари юам иҲларига иматуллоюни юадафи маңсад ңилган умум диний газеталардир. Клуб ва мажлислари жоҲме ва масжидлардир ва диний мадрасалардир ва зикрхоналардир, маркази юам Юарамайни Шарафайндир. Бундай жамиÇтҚзлариаиси Фахри Оламдир (С.А.В.) ва маслаги юаркас Қз нафси ила мужоюада, ÇҲни ахлоңи АюмадиÇ (С.А.В.) ила хулңланмоң ва Суннати НабавиÇни июё ва бошңаларга юам муюаббат ва агАдиблаар ңилмаса насиюат ңилмоңдир. Бу иттиюоднинг низомномаси Суннати НабавиÇ ва ңонунномаси авомир ва навоюи-и шарҲиÇдир ва ңиличлари юам ңатҲий бурюонлардир. Зеро, маданийларни маүлуб ңилмоң ишонтирмоң иладир, мажбурлаш ила ининг р! Таюарри-и юаңиңат муюаббат иладир. Хусумат Êса ваюшат ва таассубга ңарши Êди. Юадаф ва маңсадлари юам иҲлои Калиматуллоюдир. Шариатда Şздан тҚңсон тҚңңизи ахлоң, ибодат, охират ва фазилатган бегор, Şздан бир нисбати сиёсатга алоңадордир. Уни юам улул-амирларимиз Қйласинлар. Юозирги маңсадимиз у силсила-и нурониÇни юаракатлантирмоң ила юаркасни бир шавң ва хоюиши виждониÇ ила тариңи тараңңийда вазиÇти камолотга чорламоңдир. Зеро, иҲлои Калиматуллоюнинг бу замонда бир буŞк сабаби моддатан тараңңий Êтмоңдир!
Хуллас, мен бу иттиюоднинг фардлариданман ва бу иттиюоднинг тазоюурига ташаббус Êтганларданман. БҚлриси Ксабаби ифтироң бҚлган фирңалардан, партиÇлардан Êмасман...
Алюосил: Султон Салимга байҲат Êтганман, унинг иттиюоди Исломдаги фикрини ңабул ңилдим. Зеро у шарңий вилоÇтларни огоюлантирди, улар юам унга чекилт Êтдилар. Юозирги Шарңликлар у замондаги Шарңликлардир. Бу масалада салафларим Шайх Жамолиддин Афүоний, алломалардан Миср Муфтийси марюум Муюаммад Абдую, муфрит олимлардан Ачиңиб вий, Хожа Таюсин ва Иттиюоди Исломни юадаф тутган Намик Камол ва Султон Салимдирки, деган:
Ихтилофу тафриңа андишаси,
Куше-и ңабрим балкито беңарор айлар мени.
Иттиюодкан савлати аҲдани дафга чорамиз,
Иттиюод Êтмаса миллат, доү-дор айлар мени...
Ёвуз Султон Салим
Мен зоюиран и мастташаббус Êтдим, икки маңсади азим учун:
Биринчиси: У исмни тахдид ва таюсисдан халос Êтмоң ва умум мҚҲминларга шумулини ÊҲлон Êтмоң, токи бҚлинишга тушмасин ва шубюалар чиңмасин.
Иккинчиси: Бу Қтган муси юаёт,зимага сабабиÇт берган фирңаларнинг ифтироңининг тавюид ила ңаршисига тҚсиң бҚлмоң Êди. УÇтлар бҚлсинки, замон фурсат бермади. Сел келди, мени юам йиңитди. Юам дейман: Бир ёнүии, тҚңа, бир парчасини сҚндираман. Фаңат домлалик кҚйлагим юам ёнди. Ва ңҚлимдан келмаган бир ёлүончи шухрат юам мамнуниÇт ила йҚңолди. Мен-ки, оддий бир одамман, бундай депутатлар ва сенат ва вазирлар мажлиси таҲңинг муюим вазифаларини тушунтирадиган бир амрни бҚйнимга олдим. Демак жиноÇт ңилдим (!)...
Саккизинчи ЖиноÇт: Мен Êшитдимки, аскарлар баҲзи жамиÇтларга интисоб Êтмоңдалар. Пиёда аскарларнинг мудюиш юодисаси хотирамга иймон ҺоÇт хавотирландим. Бир газетада ёздимки: "Юозир Êнг муңаддас жамиÇт иймон аюли аскарларининг жамиÇтидир. Умум мҚҲмин ва фидокор аскарларнинг маслагига кирганлар аскардан бош ңҚмондонга ңадар дÇтнингр. Зеро иттиюод, ухувват, итоат, муюаббат ва иҲлои Калиматуллою дунёнинг Êнг муңаддас жамиÇтининг маңсадидир. Умум мҚҲмин аскарлар тамоми ила бу маңсадга мазюардирлар. Аскарлар марказдир, миллат ва жамиÇт уларга интис иншааши лозимдир. Бошңа жамиÇтлар миллатни аскар каби мазюари муюаббат ва ухувват Êтмоң учундир. Аммо иттиюоди Муюаммадийки (С.А.В.), умум мҚҲминларга шомилдир, жамиÇт ва фирңа Êмасдир. Марказни ва сафи аввални үозийлар, шаюидлар, олимлар, муршидл ва Şзкил Êтади. Юеч бир мҚҲмин ва фидокор аскар (зобит бҚлсин, аскар бҚлсин) хориж Êмас, токи интисобга лузум ңолсин. Лекин баҲзи жамиÇти хайриÇ Қзига Иттиюоди Муюаммадий деÇ олар, бунга ар бермайман.
Мен-ки оддий бир талабаман. Бундай катта олимларнинг вазифаларини үасб Êтдим. Демак жиноÇт ңилдим.(!)
Т ҮҮИЗИНЧИ ЖИНОçТ: Мартнинг аримнибиринчи кунидаги даюшатли юаракатни икки-уч даңиңа узоңдан томоша ңилдим. КҚпгина истакларни Êшитдим. Фаңат етти ранг тезлик билан айлантирилса, ёлүиз оң кҚрингани каби, у бошңа-бмий рустаклардаги фасодларни мингдан бирга туширган ва авомни анархистликдан ңутңарган ва фардлар ңҚлида ңолган умум сиёсатни мҚҲжиза каби муюофаза ңилган "Лафзи Шариат" ёлүиз кҚринди. Англадим: Иш ёмон, итоат бузилган, насиюат таҲсирсизлим ваҚлмаса, юар пайтги каби, Çна у оташнинг сҚндирилишига ташаббус Êтар Êдим. Фаңат авом кҚп, бизнинг юамшаюарлар үофил ва софдил. Мен юам ёлүончи шухрат ила кҚринмоңдаман. Уч даңиңактаб тнгра чекилдим, БакиркҚйга кетдим. Токи мени таниганлар ңҚшилмасинлар, учраганларга юам ңҚшилмасликни тавсиÇ ңилдим. Агар зарра миңдор доюиллигим бҚлса Êди, зотан кҚйлагим мени ÊҲлон Ê бу та, истамаганим бир шухрат юам мени юаркасга кҚрсатаётган Êди, бу ишда жуда катта кҚринар Êдим. Балки АÇстафаносга ңадар, бир Қзим бҚлсин, Юарактилмайинига муңобала Êтиб юозир бҚлар Êдим, мардона Қлар Êдим. У ваңт ңҚшилганим бадиюий бҚлар Êди, таюңиңңа Êютиёж ңолмас Êди.
Иккинчи кунда бир уңда-и юаётимиз бҚлган итоати аскариÇдан савол ңилдим, дедиларки:
-Аскарларнинг зобитлари аар кетиёфасига кирган, итоат кҚп бузилмаган.
Такрор савол ңилдим:
-Нечта зобит урилган?
Мени алдадилар, дедилар:
-Ёлүиз тҚрт дона. Улар юам мустабид Êканлар. Юам шариатнинг одоб ва таҲңиңлари деди:илинади.
Юамда газеталарга боңдим, улар юам у ңиёмни машруҲ каби тасвир ңилаётган Êдилар. Мен юам бир жиюатда севиндим. Зеро Êнг муңаддас маңсадим шариатнинг юукмларини тамоман ижро ва татбңатлар Фаңат аскарларнинг итоатига зарар келганидан, ниюоÇт даражада маҲŞс ва хафа бҚлдим ва умум газеталар ила аскарларга хитобан нашр Êтдимки:
"êмат Барлар! Зобитларингиз бир гуною ила нафсларига зулм ңилаётган бҚлсалар, сиз у итоатсизлик ила Қттиз миллион Усмоний ва уч Şз миллион Ислом нафсларининг юаңларига бир нави зулм ңилмоңдасиз. Зеро стиңлослом ва Усмонийларнинг юайсиÇт, саодат ва байроңи тавюиди бу замонда бир жиюатда сизнинг итоатингиз ила ңоимдир. Юамда шариат истамоңдасиз, фаңат ити уларлик ила шариатга мухолафат ңилмоңдасиз".
Мен уларнинг юаракатини ва шижоатларини сийладим. Зеро афкори умумиÇнинг ёлүончи таржимони бҚлган газетҮурҲоназаримизга юаракатларини машруҲ кҚрсатган Êдилар. Мен юам таңдир ила баробар насиюатимни бир даража таҲсир Êттирдим, исённи бир даража бостирдим. БҚлмаса, бундай осон бҚлмасди. Мен-ки, билфеҲл девонахонани зиёрила елган бир одамман, "Нимага керак, бундай ишларни аңллилар Қйласин" демаганимдан жиноÇт ңилдим (!)...
НИНЧИ ЖИНОçТ: ЮарбиÇ Назоратидаги аскарлар ичига Жума куни олимлар ила баробар кетдим. ҺоÇт таҲсирли нутмага сла саккиз баталўон аскарни итоатга келтирдим. Насиюатларим таҲсирини кейин кҚрсатди. Мана нутңнинг сурати:
"êй асакири муваююидин! ттиз миллион Усмоний ва уч Şз миллион Исломнинг номуси ва юайсиÇтиллуд тодати ва байроңи тавюиди бир жиюатда сизнинг итоатингизга боүлиңдир. Сизнинг зобитларингиз бир гуною ила Қз нафсига зулм ңилса, сиз бу итоатсизлик ила уч Şз миллион Исломга зулм ңилмоңдасиз. Зе тегилитоатсизлик ила ухуввати ИсломиÇни таюликага отмоңдасиз. Шуни билингки: Аскар Қчоүи катта ва мунтазам бир фабрикага Қхшар, бир чарх итоатсизлик ңилса, бутун фабрика харжу-марж бҚлар. Аскар нафарлари сиёсатга ңҚшилмас. ёзган аскарлар шоюиддир.
Сиз "шариат" дейсиз, юолбуки шариатга мухолафат ңилмоңдасиз ва кирлатмоңдасиз. Шариат ила, ҮурҲон ила, юадис ила, юикмат ила, тажриба ила собитдирки: Соүлоан бечдор, юаңпараст улул-амирга итоат фарздир. Сизнинг улул-амирингиз устозингиз зобитларингиздир. Үандайки моюир муюандис, маюоратли табиб бир жиюатда гуноюкор бҚлмасалар, тиб ва муюандчимизна зарар бермас. Айнан шунинг каби, мунаввар-ул афкор ва фанни юарбга ошно, Қңиган, юамиÇтли, мҚҲмин зобитларингизнинг бир жузҲий номашруҲ юаракати учун итоатингизга халал бермоң ила, Усмонийларга, Мусулмонларга зулм ңилмангиз! Зерн дарстсизлик ёлүиз бир зулм Êмас, миллионларча нафсларнинг юаңңига бир нави тажовуз демакдир. Биласизки, бу замонда байроңи тавюиди Илоюий сизнинг еди шижоатингиздадир. У еднинг ңтаринг юам итоат ва интизомдир. Зеро, минг мунтазам ва муте аскар Şз минг бебошга муңобилдир. Не юожат, Şз сана мобайнида Қттиз миллион нафслар вужудга келтирмаир Êютндай жуда кҚп ңон тҚкдирган инңилобларни, сиз итоатингиз ила ңон тҚкмасдан ңилдингиз.
Буни юам айтаманки: ЮамиÇтли ва мунаввар-ул фикр бир зобитни зое ÊтматижасҲнавий ңувватингизни зое Êтмоңдир.
Зеро юозир юукмфармон: Шижоати иймониÇ ва аңлиÇ ва фанниÇдир. БаҲзан бир мунаввар-ул фикр Şзга муңобилдир. Ажнабийлар сизни бу шижоат ила маүлуб ңилишга уринмоңдаларсори ңз шижоати фитриÇ кифоÇ Êмас!..
Алюосил: Фахри Оламнинг фармонини сизга таблиү Êтмоңдаманки, итоат фарздир, зобитингизга исён ңилмангиз!
çшасин аскккимон çшасин машрута-и машруҲа!.. "
Демакки, мен бу ңадар олим бор Êкан, бундай муюим вазифаларни бҚйнимга олганимдан, жиноÇт ңилдим (!)...
Н БИРИНЧИ ЖИНОçТ: Мен Шарңий ВилоÇтларда ңабилаларнинг юоли паришониÇтини кҚраётган Êдим. АÇнинг мки: Дунёвий саодатимиз бир жиюат ила маданий Çнги фанлар ила бҚлажак. У фанларнинг юам сасимаган бир Қзани уламо ва бир манбаи юам мадрасалар бҚлмоң лозимдир.
Токи дин олимлари фанлар ила унсиÇт пайдо Êтда Êмаеро у вилоÇтларда Çрим бадавий ватандошларнинг зимами ихтиёри уламо ңҚлидадир. Ва у сабаб ила Дар-Саодатга келдим. Саодат таваююуми ила у ваңт юам ( таҲзиңисмларга айрилган, шиддатланган бҚлган) истибдодлар марюум Султони маюлуа иснод Êтилгани юолда, унинг ЗаптиÇ Нозири ила менга берган маоҚрингаюсони шоюонасини ңабул Êтмадим, рад Êтдим, хато Êтдим. Фаңат у хатом, мадраса илми ила дунё молини истаганларнинг хатоларини кҚрсатмоң ила, хайр бҚлди. Аңлимни фидо Êтдим, юурриÇтимни тарк Êтмашисида шафңатли Султонга бҚйин Êгмадим. Шахсий манфаатимни тарк Êтдим. Юозирги чивинлар мени жабр ила Êмас, муюаббат ила Қзларига иттифоңдош Êта оларлар. Бир Çрим санадир бу ерда мамлакатимнинг нашри маорифи учун юаракатн устуңдаман. Истанбулнинг аксариÇти буни билар. Мен-ки, бир юаммолнинг Қүлиман, бу ңадар дунё менга муÇссар Êкан, Қз нафсимни юаммол Қүиллигидан ва фаңри юолдан чиңармадим. Ва дунё ила бутунлашолмадим ва Êнг севганим мавңе бҚ, тараарңий ВилоÇтларнинг Şксак тоүларини тарк Êтмоң ила миллат учун девонахонага ва ңамоңхонага ва машрутиÇт замонида исканжали ңамоңхонага тушишимга сабабиÇт берган ундай ишларга ташаббус Êтмоң ила буŞк бир жиноÇт айладимки, бу дасарни маюкамага кирдим (!)...
çРИМ ЖИНОçТ: Шундайки: Доира-и Исломнинг маркази ва робитаси бҚлган нуңта-и хилофатни ңҚлидан чиңармаслик фикри баюс собиң Султон марюум Абдулюамид Хон Хазратлари собиң ижтимоий хатоларини англамоң ила надомат Êтиб ңабули насиюатга истеҲдод касб Êтган Қйлови ила ва "êнгн тҚңңйҚл Çрашишдир" мулоюазаси ила юозирги Êнг кҚп үаразлар ва таҲсирланишга мабдаҲ ва тухум бҚлган бу содир бҚлган шиддат суратини Çнада гҚзал суратда Қйлаганимдан, марюум собиң Султонга газета лисони ила айтдимки: "Му маҲри şлдузни дорулфунун Êт, токи Сурайё ңадар олий бҚлсин! Ва у ерга сайёюлар забонийлар Қрнига аюли юаңиңат малоика-и раюматни ерлаштир, токи жаннатенинг бҚлсин! Ва şлдуздаги миллат сенга юадÇ Êтган сарватини миллатнинг бош касаллиги бҚлган жоюиллигини даволаш учун буŞк диний дорулфунунларга сарф ила миллатга ңайтариб бер ва миллатнинг мурувват ва муюаббатига ÊҲтимод Êт. Зеро, сенинг муюина идорангга миллат мутакаффилдир. Бу умрдан сҚнгра ёлүиз охиратни Қйламоң лозим. Дунё сени тарк Êтмасдан аввал сен дунёни тарк Êт! Закот-ул умрни охират юаёти йҚлида сарф айла. êнди мувозана ңилайлик: şлдуз хурслар.
{ик Қрни бҚлиши керак ёки дорулфунун бҚлиши керак? Ва ичида сайёюлар кезиши керак ёки уламо дарс бериши керак? Ва үасб Êтилган бҚлиши керак ва ёхуд юадÇ Êтилган бҚлиши керак? Үайсиси Çнада Çхшидирнинг мф союиблари юукм Êтсин".
Мен -ки бир гадоман. Бир буŞк подшоюга насиюат Êтдим. Демак Çрим жиноÇт Êтдим.
ЖиноÇтнинг бошңа Çрминининг оң замони келмади.
Афсус, ңандай ёмон! Саодатимиз бҚлган машрутиÇти машруҲа бир манба-и юаёти ижтимоиÇмиз ва ИсломиÇтга уйүун бҚлган маорифи жадидага миллат ниюоÇт дарңаддасмуштоң ва сувсаган бҚлгани юолда, бу юодисада ифротпарвар бҚлганлар машрутиÇтга үаразлар ңориштирмоң ила ва фикран мунаввар бҚлганлар юам динсизча юурматсиз юаракатлар ила миллатнинг раүбатига ңарши афсуски тҚсиң чекдилар. Бу БИР НЕи чекканлар олиб ташлашлари керак, ватан номига умид ңилинар.
êй Пошшолар, Зобитлар! Бу Қн бир Çрим жиноÇтнинг шоюидлари минглаб одамдир. Балки баҲзиларига Истанбулнинг Çрмиси шоюиддир. Бу Қн бир Çрим жиноÇтнинг жазосига ризо илариÇт Юар, Қн бир Çрим саволимга юам жавоб истайман. Хуллас, бу саййиотимга бадал бир юасанам юам бор. Айтаман:
Юаркаснинг шавңини синдирга. Чунзавңини ңочирган ва үаразлар ва тарафдорликлар юиссини уйүотган ва бҚлиниш сабаби бҚлган ирңчилик миллатлар жамиÇти ташкилига сабабиÇт берган. Ва исми машрутиÇт ва маҲноси истибдод бҚлган ва Иттиюод ва Тараңңий исмини юам кир ңилган бу ердаги чун, уи мустабидонага мухолафат Êтдим.
Фикримча машрутиÇтнинг душмани машрутиÇтни үаддор, чиркин ва хилофи шариат кҚрсатмоң ила машваратнинг юам душманларини кҚп ңилганлардир. "Исмларни алмаштирмоң ила юаңиңатлар Қзгармас".ан бахатта хато, инсон Қзини хатосиз Қйлаши бҚлганидан хатомни ÊҲтироф Êтаманки, инсонларнинг насиюатини ңабул Êтмасдан, инсонларга насиюатни ңабул Êттирмоң истадим. Нафсимни ини кечтмасдан, бошңасининг иршодига уринганимдан амри билмаҲруфни таҲсирсиз Êтмоң ила танзил Êтдим. Юамда тажриба ила собитдирки: Жазо бир ңусурнинг натижасидир. Фаңат баҲзан у ңусур ңилинмаган бошңа н аждосуратида Қзини кҚрсатар. У одам маҲсум Êкан, жазога юаңдор бҚлар. Аллою мусибат берар, ңамоңңа отар, адолат Êтар. Фаңат юоким унга жазо берар, зулм Êтар.
êй улул-амир! Бир юайсиÇтим бор Êди, у иларши ҚмиÇт миллатига хизмат ңилар Êдим, синдирдингиз. з-Қзига бҚлган истамаганим бир шуюрати казибам бор Êди, у ила авомга насиюатни таҲсир Êттираётган Êдим, мамнуниÇт ила маюв Êттингиз. Юозир зериккан бир юаёти заифамадан Маюв бҚлайин агар иҲдомдан афсуслансам, мард бҚлмайин агар Қлишга кулмоң ила кетмасам. Суратан маюкумиÇтим виждонан маюкумиÇтингизни келтириб чиңаражакдир. Бмингламенга зарар Êмас, балки шарафдир. Фаңат миллатга зарар Êтдингиз. Зеро насиюатимдаги таҲсирни синдирдингиз. Иккинчидан, Қзингизга зарардир. Зеро душманингизнинг ңҚлида бир юужжати ңатҲиÇ бҚламан. Мени тажриба Қпмоңнгиз. Ажабо, фирңа-и холиса деганингиз одамлар бундай тажриба ңилсалар, неча донаси соүлом чиңажакдир? Агар машрутиÇт бир фирңанинг истибдодидан иборат бҚлса ва хилофи шариат юаракат бҚлса,
{(ЮошиÇ2) çҲни: Бутун дунё, жин ва инс шоюид бҚлсинки, мен муртажиман.}
Зеро ёлүонлар ила иттиюод ёлүондир. Ва ифсадот устида бино Êтилган исми машрутиÇткитобсдир. Мусаммо-и машрутиÇт юаң, сидң ва имтиёзсизлик устида баңо топажакдир.
"31 Март Юодисаси" дейилган у чаңмоң ва мудюиш тҚфон оддий сабаблар тахтида Асос:й бир истеҲдоди табиийни муюайё Êтганки, натижаси харжу марж бҚлгани юолда, мин индиллою аюли ңиёмнинг лисонига доимо мҚҲжизасини кҚрсатган исми шариат келди. У тҚилмоң үоÇт енгил Қтказганидан, Апрелнинг Çрмидан сҚнграки газеталарни индаллою маюкум Êтади. Зеро у юодисага сабабиÇт берган етти масала ва у ила баробар етти юол назари мутолаага олинса, юңсин, тазоюур Êтар. Улар юам булардир:
1- şздан тҚңсони Иттиюод ва Тараңңийга ңарши, юам уларнинг таюаккум ва истибдодига ңарши бир юаракат Êди.
2- Фирңаларнинг майдони муноңашати бҚлг ниманилларни алмаштирмоң Êди.
3- Султони мазлумни сукути мусаммамдан ңутңармоң Êди.
4- Юиссиёти аскариÇнинг ва одоби диндороналарининг мухолиф талңинотининг олдига тҚсиң бҚлмоң Êди.
5- Жуда крмаслиталаштирилган Юасан Фаюми Бейнинг ңотилини майдонга чиңармоң Êди.
6- Айрилганларни ва полк зобитларини жафокаш Êтмаслик Êди.
7- ЮурриÇтни сафоюатга шумулини ман ва одоби шариат ила тахдид ва авомнинг сиёсати шарҲий уч солган ёлүиз ңасос ва ңатҲи ед юаддини ижро Êди.
Фаңат замин ботңоңлик.. ва тузоң ва режа ңҚйилган Êди. Муңаддас бҚлган итоати аскариÇ фидо Êтилди. Уссул асос сабаблар фиррига ңинг тарафдорона ва үаразкорона муноңашалари ва газеталарнинг балоүат Қрнига муболаүалар ва ёлүон ва ифротпарварона чигалликлари Êди. Бу етти истакда ңандайки етти ралади.
антирилса ёлүиз оң кҚринар, бунда юам ёлүиз зиё-и шариати байзо тажаллий Êтди, фасоднинг олдига тҚсиң ңҚйди.
Бутун ңувватим ила дейманки: Тараңңийимиз фаңат миллиÇтимиз бҚлган ИсломиÇтнинг тараңңийси танилг юаңоиңи шариатнинг тажаллийси иладир. БҚлмаса, "şришини тарк Êтди, бошңасининг юам Şришини Қрганмади" бҚлган зарбул масалга масадаң бҚламиз. Юа, юам шон ва шарафи миллати ИсломиÇ, юам сринингохират, юам юамиÇти миллиÇ, юам юамиÇти ИсломиÇ, юам юуббу ватан, юам юуббу дин ила юисланишимиз керак.
êй Пошшолар, Зобитлар! ЖиноÇтларимга жазо ва юозир саволларимга юам жавоб истайман. ИсломиÇт Êса инсониÇти кубро.. ва шариатбирингаданиÇти фузла (Êнг фазилатли) бҚлганидан, ИсломиÇт Олами мадина-и фазила-и АфлотуниÇ бҚлишга лойиңдир.
{(ЮошиÇ) Бу саволлар ңирң-Êллик маҲсум маюбуснинг бҚшалишигр" деÇб бҚлди.}
Газеталарнинг алдатишлари ила машруҲ билиб бу ердаги урф ва одатларга биноан жараёни умумийга тушган софдилларнинг жазоси недир?
Иккинчи Савол: Бир инсон илон суратига кирса, ёхуд бир валий ңароңчи ңиёфасига кирҚлишла ёхуд машрутиÇт истибдод шаклига кирса, унга юужум Êтганларнинг жазоси недир? Балки, юаңиңатдан улар илондирлар, ңароңчидирлар ва истибдоддирлар.
Учинчи Савол: Ажабо, мустабид ёлүиз бир шахс-ми бҚлар? Мутааддик юеч лар мустабид бҚлмасми? Менча "Үувват ңонунда бҚлиши керак", бҚлмаса истибдод мунңасим бҚлган бҚлар ва комитетчилик ила тҚлиң шиддатланар.
ТҚртинчи Савол: Бир маҲсумни иҲдом Êтмоңми, ёки Қн ңотилни афв Êтмоң-ми кҚпроң зарардир?рга ңашинчи Савол:>Моддий тазйиңлар аюли маслак ва фикрга үалаба Êтмагани каби, Çнада зиёда мунофиңлик ва бҚлиниш бермасми?
Олтинчи Савол: Бир маҲдани юаёти ижтимоиÇмиз бҚлган иттиюоди миллат рафҲи имтиёздан бошңа не ила бҚлар?
лар ваи Савол:>Тенгликни бузмоң ва ёлүиз баҲзиларга таюсис ва юаңларида ңонунни тамоми ила татбиң Êтмоң зоюиран адолат Êкан, бир жиюатда ажабо тенгсизлик ила Қлмагаа үараз бҚлмасми? Юамда бароат ва бҚшалиш ила маҲсумиÇтлари англашилган аксар маюбусларнинг, балки Şздан саксони маҲсум Êкан, ажабо аксариÇт нуңта-и назарида бу юол юукмфармон бҚлса, үараз ва фикри интиңом ва асми? Юарбий трибуналда айтадиганим йҚң, юабар берганлар Қйласинлар.
Саккизинчи Савол: Бир фирңа Қзига бир имтиёз тоңса, юаркаснинг Êнг юассос нуңта-и асабиÇсига доимо тегдир муштоира ңийинчилик ила юаркасни машрутиÇтга мухолиф каби кҚрсатса ва юаркас юам уларнинг Қзларига тоңңан исми машрутиÇт остида бҚлган ңайсар истибдодга илишган бҚлса, ажабо айб кимдадир?
ТҚңңизинчи Савол: Ажабо, боүÊтади.р боүнинг Êшигини очса, юаркасга изн берса, сҚнгра Êса йҚңотишлар содир бҚлса, айб кимдадир?
нинчи Савол: Фикр ва сҚз юурриÇти берилса, сҚнгра Êса имюо арликка тортирилса, ажабо бечора миллатни оташга отмоң учун бир режа бҚлмасми? Бундай бҚлмаса Êди, бошңа баюона ила мавңе-и татбиңңа ңҚйилиши хаёлга келмасми Êди?
н Биринчи Савол: Юаркас машрутиÇтга ңасам ичмоңда. Юолбуки ё мга боң-и машрутиÇтга Қзи мухолиф, ёки мухолафат Êтганларга ңарши сукут Êтса, ажабо каффорати ңасам бермоң лозим келмасми? Ва миллат ёлүончи бҚлмасми? Ва маҲсум бҚлган афкори умумиÇ ёлүончи, ңийналган ва үайри мумаййиз саналмасми?
Алюосил: Шиддатни ва истибдод ва таюаккум жоюиллик жиюати ила юозир юукмфармондир. ГҚё истибдод ва жосуслик бошңа бир шаклга кириб Қртага чиңңан. Ва маңсад юам Султонр аскаюамиддан истирдоди юурриÇт Êмас Êкан. Балки енгил ва оз истибдодни шиддатли ва касратли ңилмоң Êкан!
çрим Савол: Нозик ва заиф бир вужудки, чивинларнинг ва ариларнинг чоңишига таюаммул Êтолмагани учун үоÇт хавотир вюозир ат ила уларни даф ңилишга уринаркан, бири чиңса, десаки: "Маңсади чивинларни, ариларни даф Êтмоң Êмас, балки катта арслонга танбею бериб Қзига мусаллат Êтмоң истар". Ажабо бундай демоң ила ңайси ахмоңни ишонтиражакдири охираволнинг бошңа Çрми чиңишига рухсат йҚңдир!
êй пошшолар, зобитлар! Бутун ңувватим ила дейманки:
Сизнинг исканжали ңамоңхонангизнинг юоли: Замон мудюиш, макон муваююиш, маюбусин мутаваююиш, газеталар муржиф, фикрлар мушавваш, ңада васюазин, виждонлар мутаассир ва маҲŞс. БидоÇти юолда маҲмурлар шамотатли, соңчилар музҲич бҚлмоң ила баробар виждоним мени азоб бермагани учун, у юол менга Қйин-кулги каби Êмас, усибатларнинг турли хил бҚлиши мусиңасининг оюангларининг юар хил бҚлиши каби менга туйилаётган Êди. Юамда, Қтган сана девонахонада таюсил Êтган дарсимни юозир бу мактабда битирдим. Мусибат замонинингдир. Вигидан узун дарслар кҚрдим. Дунёнинг руюоний лаззати бҚлган юузни маҲсумона ва мазлумонадан, заифга шафңат ва үадрга шиддатли нафрат дарсини олдим.
Агар маданиÇт бундай юайсиÇт синдирувчи тажовузларга ва мунофиңлик берувчи бҚютонларга ва инсофсизчасига интиңом фикрларига ва шайтончасига муүолаталарга вга чекатда жиддий бҚлмаган юаракатларга уйүун бир замин бҚлса, юаркас шоюид бҚлсинки, у "Саодат-Саройи МаданиÇт" номланган бундай үаразлар жойига бадал Шарңий ВилоÇтларнинг юурриÇти мутлаңанинг майдони бҚлган Şксак таснуҲлдаги бадавиÇт ва ваюшат чодирларини таржию Êтаман. Зеро бу мимсиз маданиÇтда кҚрмаганим юурриÇти фикр ва сарбасти-и калом ва юусни ниÇт ва саломати ңалб Шарңий Анадолунинг тоүларида тҚлиң маҲноси ила юукмфармондир.
Билишимча, адиблар одобларигаарлар. Одобсиз баҲзи газеталарни үаразларнинг ношири кҚрмоңдаман. Агар одоб бундай бҚлса ва афкори умумиÇ бундай чалкаш-чулкаш бҚлса, шоюидни кангизки, бундай адабиётдан воз кечдим. Бунда юам доюил Êмасман. Ватанимнинг Şксак тоүларида, ÇҲни Башид тепасидаги кҚк жисмлари ва олам лавюаларини газеталарга бадал мутолаа Êтаман.
Муарродир моддий файзимиз шайни таманнодан;
Бизга доди азалдир зирдан баладан истиүно.
Чекилдик нашва-и умиддан, тулҲи амаллардан;
Шундай мажнунмизки, Êтдик вуслати Лайлодан истиүно!..
Танбею: МаданиÇтдан чекинишим сиий, золантиради. Юа, бундай истибдод ва сафоюатга ва зиллат ила мамзуч маданиÇтга бадавиÇтни таржию Êтаман. Бу маданиÇт шахсларни фаңир ва сафию ва ахлоңсиз Êтар. Фаңат юаңиңий мадк, хизнави инсоннинг тараңңий ва такаммулига, ва моюиÇти навҲиÇсининг ңуввадан феҲлга чиңишига хизмат Êтганидан, бу нуңта-и назардан маданиÇтни истамоң инсониÇтни иснг оддир. Юамда маҲно-и машрутиÇтга ибтило ва муюаббатимнинг сабаби шудирки: Осиёнинг ва Ислом Оламининг истиңболда тараңңийсининг биринчи Êшиги машрутиÇтдан ңууҲа ва шариат доирасидаги юурриÇтдир!
Ва толеҲ ва тахт ва бахти Исломнинг калити юам машрутиÇтдаги шҚродир. Зеро, юозирга ңадар уч Şз етмиш миллион мусулмонлар ажнабийларнинг истибдоди маҲнавийси остида Êзилмоңда Êди.инңило юокимиÇти ИсломиÇ оламда, бохусус бундан сҚнгра Осиёда юукмфармон бҚлгани юолда юар бир фарди мусулмон юокимиÇтнинг бир жузҲи юаңиңийсига союиб бҚлар. Ва юурриÇт уч Şз етмиш миллион мусулмонларни асоратдан халос Êтишга бир чора-и Çам илмр. Фарзи маюол бҚлиб бу ерда йигирма миллион нафслар таҲсиси юурриÇтда кҚп зарардийда бҚлсалар юам, фидо бҚлсинлар.. йигирмани бериб, уч Şзни оламиз.
Афсус, ңандай ёмон! Биздаги унсурлар, ирңлар юавунёвий мухталитдир, сув каби мамзуч бҚлмаганлар. Иншааллою, Êлектри юаңоиңи ИсломиÇт ила уŞшиб, зиё-и маорифи ИсломиÇ юарорати ила ңувват тавлид Êтиб, бир мизожи мҚҲтадила-и адолат вужудга келажакдир!
çшасин машадар ми машруҲа, соү бҚлсин юаңиңати шариатнинг тарбиÇсидан тҚлиң дарс олган юурриÇт ңуёши!
Истибдоднинг Һарибуззамони
МашрутиÇтнинг Бадиуззамони
Юозиргининг юам БидҲатуззамони
Саид Нурсий
Бундан сҚнатдан танбулда ортиң ңолмас, Ванга кетмоң учун Истанбулдан айрилар, Батум йҚли ила Ванга бораркан Тифлисга кириб чиңар. Тифлисда Шайх СанҲон Тепасига чиңар. Диңңат ила атрофни томоша Êтаркан, ёнига биаддас полициÇчи келар ва сҚрар:
-Нимага бундай диңңат Êтмоңдасан?
Бадиуззамон дер:
-Мадрасамнинг режасини ңилмоңдаман.
У дер:
-Үаерликсан?
Бадиуззамон:
-Битлислиман.
Рус полиолмайм -Бу Тифлисдир!
Бадиуззамон:
-Битлис, Тифлис бир-бирининг ңардошидир.
Рус полиси:
-Не демак?
Бадиуззамон:
-Осиёда Ислом Оламида уч нур бир-бири орңд ва Ү чиңишни бошлайди. Сизда бир-бири устида уч зулмат чиңишни бошлайди. Шу парда-и мустабидона йиртилажак, такаллус Êтажак, мен юам келиб бу анлариадрасамни ңиламан.
Рус полиси:
-Юайюот!.. Юайронман сенинг умидингга?
Бадиуззамон:
-Мен юам юайронман сенинг аңлингга! Бу ңишнинг давомкаби, тимол бера оласанми? Юар ңишнинг бир баюори, юар кечанинг бир наюори бордир.
Рус полиси:
-Ислом парча-парча бҚлган?
Бадиуззамон:
-Таюсилга борганлар. Мюеч биндистон, Исломнинг истеҲдодли бир валадидир. Инглиз мактабида Қңимоңда. Миср, Исломнинг заковатли бир авлодидир. Инглиз мактаби мулкиÇсидан дарс олмоңда. Кафкас ва Тилдан он, Исломнинг икки баюодир Қүилларидир. Рус мактаби юарбиÇсида таҲлим олмоңдалар. Ила охир...
Хой, шу аслзода авлод шаюодатномаларини олгандан сҚнг, юар бири бир ңитҲаингизда Қтажак, муюташам одил падарлари бҚлган ИсломиÇтнинг байроүини офоңи камолотда юилпиратмоң ила ңадари азалийнинг назарида, фалакнинг инодига нави башардаги юикмати азалиÇнинг сирини ÊҲлон Êтажакдир.
он уру боргандан сҚнг, ңабилаларни кезиб ижтимоий, маданий, илмий дарслар ила уларни иршодга юаракат ңилгандир. Бу хусусда, савол-жавоб юолида, "Мунозарат" исмли бир китоб нашр Êтгандир.
Савол: Динга зарар бҚлмасин, нима бҚлса бҚлсин?
Жавоб: ИсломиÇт Үуёш кабидир, оң, маоң ила сҚнмас. Кундуз кабидир, кҚз Şммоң ила кеча бҚлмас. КҚзини ёпган, ёлүиз Қзига кеча ңилар.
Юамда, маүлуб бечора бир раисга, ёхуд хушомадгҚй маҲмурларга, ва кирилгантиңсиз бир ңисм зобитларга ÊҲтимод ңилинса ва диннинг юимоÇси уларга ңолдирилса-ми Çнада Çхшидир, бҚлмаса афкори омма-и миллатнинг орңасидаги юиссиёти ИсломиÇнинг маҲдани бҚлган ва юаркаснт шогилбидаги шафңати иймониÇ бҚлган анвори Илоюий ёүдуларининг жамланишларидан ва юамиÇти ИсломиÇнинг шарорати наййиронасининг аралашишидан юосил бҚлган амуду нуронийнинг ва у сайфи олмоснинг юамиÇтига ңолдирилса-ми Çнада Çхшидимен ка муюокама ңилингиз!
Юа, шу амуду нуроний диннинг юимоÇсини шаюоматининг бошига, муроңабасининг кҚзига, юамиÇтининг елкасига олажакдир. КҚраётиргандир Фарңли ёүдулар порлашни бошлаган, аста-аста тортмоң ила бирлашажакдир. Фанни юикматда ңарор топгандирки: Юисси диний, бохусус дини юаңңи фитрийнинг сҚзи Çнада нуфузила мукми Çнада олий, таҲсири Çнада шиддатлидир.
Юа, юа.. агар чивин овози тҚхтаса, асал ариси дамдамасини бузса, сизнинг шавңингиз юеч бузилмасин, юеч афси билдангиз. Зеро, коинотни оюанглари ила раңсга келтирган ва юаңиңатларнинг сирларини севинчдан жҚштириб завңлантирган мусиңа-и ИлоюиÇ юеч тҚхтамайди, давомли равишда гум-гум Êтади.
С- ЮурриÇтни бизга жуда ёмон диузза Êтганлар. Юатто худди юурриÇтда инсон юар ңандай сафоюат ва разолат ишласа, бошңасига зарар бермаслик шарти ила бир нарса дейилмас, деÇ бизга англатганлаабул Êбо, шундаймидир?
Ж- Ундайлар юурриÇтни Êмас, балки сафоюат ва разолатларини ÊҲлон Êтмоңдалар ва бола баюонаси каби хазаён Êтмоңдалар. Зеро нозанин юурриÇт одоби шариат ила одоблаиф замиши ва зийнатлантирилиши лозимдир. БҚлмаса, сафоюат ва разолатдаги юурриÇт юурриÇт Êмасдир, балки юайвонликдир, шайтоннинг истибдодидир, нафси амморага асир бҚлмоңдир. ЮурриÇти умумий афроднинг. Булати юурриÇтининг махсулотидир. ЮурриÇтнинг шаҲни шудирки, на нафсига, на бошңасига зарари тегмасин.
Фаңат, Êй кҚчманчилар! Сизда бҚлган Çрим юурриÇтдир, бошңа Çрмиси Êса бошңасининг юурриÇтини бузмасликдир. Юамда ң
ЮуоÇмут ва ваюшат ила аралаш бҚлган юурриÇт сизнинг тоү ңҚшниларингиз бҚлган юайвонларда юам мавжуддир. Юаңиңатдан, шу бечора ваюший юайвонларнинг бир лаззати ва тасаллиси бҚлса, у юам юурриÇтларидир. Лекин ңуёш каби порлоң, руюнинг машуңаси вароңлиари инсониÇтнинг уйүун тушгани у юурриÇтдирки, саодат-саройи маданиÇтда Қтирган ва маҲрифат ва фазилат ва ИсломиÇт тарбиÇси ила ва юуллалари ила зийнатланган юурриÇтдир.
С- Үандай юурриÇт иймоннинг хоссасидир?
Ж- Зеро, робита-и иймаман!, Султони Коинотга хизматкор бҚлган одам бошңасига тазаллул ила таназзул Êтишга ва бошңасининг таюаккум ва истибдоди остига киришга у одамнинг иззат ва шаюомати иймониÇси ңҚймагани каби, бошңасининг юурриÇт ва юуңуңига тажовуз Êтвни таам у одамнинг шафңати иймониÇси ңҚймас!
Юа, бир подшоюнинг тҚүри бир хизматкори бир чҚпоннинг таюаккумига тазаллул Êтмас. Бир бечорага таюаккумга юам у хизматкор таназзул Êтмас. Демак, иймон наңадар мукаммал бҚлса, шуңатли а юурриÇт порлар. Мана Асри Саодат!..
С- Бир буŞк одамга ва бир валийга ва бир шайхга ва бир буŞк олимга ңарши ңандай юур бҚламиз. Улар мазиÇтлари учун бизга таюаккум Êтмоң юаңларидир. Биз мҚҲмиинг фазилатларининг асиримиз?
Ж- Валийликнинг, шайхликнинг, буŞкликнинг шаҲни тавозуҲ ва маювиÇтдир, такаббур ва таюаккум Êмасдир! Демак, такаббур Êтган сабиййи муташаййихдир, сиз юам буŞңатданмангиз!
С- Афсус! Бизга тасалли берган шу улвий умидни умидсизликка инңилоб Êттирган ва атрофимизда юаётимизни заюарлантирмоң ва давлатимизни парча-парча Êтмоң учун оүизларини очган у мудюиш илонларга нима деймиз?
Ж-Мураббангиз. МаданиÇт, фазилат ва юурриÇт олами инсониÇтда үалаба чолишни бошлаганидан, албатта тарозининг бошңа Şзи аста-аста енгиллашажакдир. Фарзи маюол бҚлиб, Аллою саңласин, агаржавоб парча-парча Êтиб Қлдирсалар, амин бҚлингиз, биз йигирма бҚлиб Қламиз, уч Şз бҚлиб тириламиз. Бошимиздан разилликлар ва ихтилофларнинг үуборини силкитиб, юаңиңий мунаввар ва муттаюид бҚлиб карвони бани башарга пешдорликр интииз. Биз Êнг шиддатли, Êнг ңучли ва Êнг боңий юаётни келтириб чиңарган ундай бир Қлимдан ңҚрңмаймиз. Биз Қлсак юам, ИсломиÇт соү ңолар. У миллати ңудсиÇ соү бҚлсин!..лми ил Һайри муслимлар ила ңандай тенг бҚламиз ?
Зеро машрутиÇт юокмизни миллатдир. Юукумат хизматкордир. МашрутиÇт тҚүри бҚлса, раис ва юоким бошлиң Êмаслар, балки ёлланма хизматкорлардир. Һайри муслим бошлиң бҚлолмас, фаңат хизматкор бҚлар. Фараз ңилингки, маҲмуриÇт бир навиини кҚт ва бир оүаликдир. Һайри муслимлардан уч минг одамни оүалигимизга, риёсатимизга шерик ңилганимиз ваңт, Миллати ИсломиÇдан аңтори оламда уч Şз минг одамнинг риёсатига йҚл очилмоңда. Êтган зое Êтиб мингни ңозонган зарар ңилмас.
Мен 31 Март юодисасида шунга Çңин бир юол кҚрдим. Зеро ИсломиÇтнинг машрутиÇт-парвар ва юамиÇтли фидоийлари жавюари юаёт маңомиминглаганлари неҲмати машрутиÇтни шариатга татбиң Êтиб, аюли юукуматни адолат намозида ңиблага иршод ва тҚлиң муңаддас шариатни машрутиÇт ңуввати илаа йҚңо Ва машрутиÇтни шариат ңуввати ила ибңо, ва бутун Қтмишдаги гуноюларни мухофалати шариат устига илңо Êтмоң учун баҲзи талңинотда ва тафарруотнинг татбиңида бҚлдилар. СҚнгра Қнгини чапидан фарң Êтмаганлар, асло, ша* * *> истибдодга уйүун Қйлаб, тҚти ңушлари таңлиди каби "Шариат Истаймиз!" демоң ила, юаңиңий маңсад Қртада англашилмас бҚлди. Зотан режалар ёйилганди. Хуллас, у замон ёлүон ң, фаңюамиÇт ниңобини осган баҲзи юарифлар у исми муңаддасга тажовуз Êтдилар. Мана жойи ибрат ңора бир нуңта!
{(ЮошиÇ2) Кетма, диңңат ңил. Олийюиммат бҚлганлар у юодисада сукут Êтдилар. Һаразкор газеталар юаңиңий юурриаскар садосини сустирдилар. МашрутиÇт жуда оз одамларнинг устига махсус ңолди, фидокорлари юам тарңалдилар.}
Юаңиңатдан, менинг фикримча мусулмон наслидан келган бир одамнинг аңл ва фикри ИсломиÇтдан тажла машÊтса юам, фитрати ва виждони юеч бир ваңт ИсломиÇтдан воз кечмас. êнг аблаю ва Êнг сафию юам садди расини истинодимиз бҚлган ИсломиÇтга бутун мавжудиÇти ила тарафдордир. Хусусан, сиёсроңдорхабардор бҚлганлар... Юам Замони Саодатдан юозирга ңадар юеч бир тарих бизга билдирмайдики, бир мусулмон муюокама-и аңлиÇси ила бошңа бир динни авосинÇтга таржию Êтган бҚлсин ва далил ила бошңа бир динга кирган бҚлсин. Диндан чиңңанлар бор. У бошңа масала. Таңлид Êса аюамиÇтсиздир.
Юолбуки бошңа динлар мунтасиблари мутлаңо гурую-моңда.муюокама-и аңлиÇ ила ва бурюони ңатҲий ила доира-и ИсломиÇтга доюил бҚлганлар ва бҚлмоңдадирлар. Агар биз тҚүри ИсломиÇтни ва ИсломиÇтга лойиңи ила ликни ва истиңоматни кҚрсатсак, бундан сҚнгра улардан гурую-гурую киражакдирлар.
êй инсофсизлар! Умум оламни Şтадиган, бирлаштирадиган, озуңлантирадиган, зиёлантирадиган бир истеҲдова кимлган юаңиңати ИсломиÇтни ңандай тор топдиингизки, фаңирларга ва мутаассиб бир ңисм домлаларга махсус ңилиб, ИсломиÇтнинг Çрим аюлини ташңарига отмоң истайсиз! Юамда умум камолотни жомеҲ ва бутун нави башарнинг юиссарининлиÇсини озуңлантирадиган моддаларни ңамраган бҚлган у ңасри нуронийи ИсломиÇтни не журҲат ила мотам тутган бир ңора чодир каби бир ңисм фаңирларга ва бадавийларга ва муртажиларга хос бҚлганини Аввалңилмоңдасиз! Юа, юаркас ойнасининг мушаюадотига тобедир. Демак, сизнинг ңора ва ёлүончи ойнангиз сизга ундай кҚрсатгандир.
С- Ифрот Êтмоңдасан, хаёлни юаңиңат кҚрмоңдасаномларии юам жоюиллик ила таюңир Êтмоңдасан. Замон охир замондир, борганча Çнада ёмонлашади..
Ж- Нима учун дунё юаркасга тараңңий дунёси бҚлсин да, ёлүиз биз учун таданний дунёси бҚлсин! Шундайми? Мана мен юам сиз ила гапирмайар заму тарафга ңайтаман. Истиңболдаги инсонлар ила гаплашаман.
Шу замоннинг кҚкрагидан биз ила сут Êмган ва кҚзлари орңада мозийга боңңан ва тасаввуротлар бошидри каби юаңиңатсиз ва айрилган бҚлган бу болалар борсинлар, шу китобнинг {(ЮошиÇ2) Истиңболда таҲлиф Êтилажак Рисола-и нур Куллиётини юисси ңабл-ал вуңуҲ ила хабар бермоңда.} юаңиңатларини хаёл таваююум Êтсинлар. Зеро мен бинзотлаи, шу китобнинг масалалари юаңиңат бҚлиб сизда таюаңңуң Êтажакдир.
êй мухотобларим! Мен ңаттиң баңирмоңдаман. Зеро Асри Солиси Ашрнинг, ÇҲни Қн учинчи Асрнинг минорасиининг бошида турганман, суратан маданий ва динда лоңавлат фикран мозийнинг Êнг чуңур дараларида уларни масжидга даҲват Êтмоңдаман.
Хуллас, Êй икки юаётнинг руюи юукмида бҚлган ИсломиÇтни ташлаган икки оёңли мозори мутаюаррик бадбахтлар! Келаётган наслнинг Êшигида турмангиз. Мозор сизнини тасңда, чекилингиз. Токи юаңиңати ИсломиÇни юаңңи ила коинот устида тамаввуж-соз Êтадиган Çнги насл келсин!..
С- êскилар биздан аҲло ёки биз каби. Келадиганлар биздан Çнада ёмон келажаклар?..
Ж-он ёлүрклар ва Курдлар! Ажабо, юозир бир митинг ңилсам, сизнинг минг сана аввалги аждодингизни ва икки аср сҚнграки авлодларингизни шу шовңин-хон-ул Баан асри юозир мажлисига даҲват Êтсам. Ажабо, Қнг тарафда саф тортган Êски аждодингиз демаÇжакларми: "Юой меҲросхҚри Çрамас болалар! Натижа-и юаётимиз сизмисиз? Афсус! Бизни натижасиз бир ңиёниÇтиннгиз, бизни ңисир ңолдирдингиз!" Юамда чап тарафда турган ва шаюристони истиңболдан келган авлодларингиз Қнгдаги аждоларингизни тасдиң Êтиб демайдилармики: "êй танбал падарлар! Сизмисиз юаёÇтга кинг суүро ва куброси? Сизмисиз шу шонли аждодимиз ила бизни боүлаган робитамизнинг юадди Êвсати? Афсус... Наңадар юаңиңатсиз ва чалкаштирувчи ва мушоүабали бир ңиёс бҚлдингиз".
Хуллас, Êй бадавий кҚчмаОКОРОН ва Êй инңилоб софталари!) {(*) Кейин илова Êтилгандир.} Манзара-и хаёл {(ЮошиÇ1) Хаёл юам бир кинотеатрдир.} устида кҚрдингизки, шу буŞк митингда икик тараф юам сизга норозилик билдирдилар.
Жавоблардан Бир Үисм
инг Çхай бҚлса мен дейман: Юаңиңатдан сизнинг юориңулода шижоатга истеҲдодингиз бордир. Зеро бир манфаат ёки жузҲий бир юайсиÇт ёки ÊҲтиборий бир шараф учун ёки "Фалонча марддир" сҚзларини Êшитмоң каби кичик амрларга юаёт у Мадмситган ёки оүасининг номусини катталаштириш учун Қзини фидо Êтган кишилар, агар уйүонсалар, хазиналар ңийматида бҚлган ИсломиÇт миллиÇтига, {(ЮошиÇ2) МиллиÇтимиз бир вужуддир. Руюи Им бор.т аңли ҮурҲон ва иймондир.} ÇҲни уч Şз миллион Исломнинг ухувватларини ва маҲнавий ёрдамларини ңозонтирган ИсломиÇт миллиÇтига минглаб руан ийм бҚлса, ажабо юаётни камситмасларми? Албатта юаётини Қн пулга сотган Қн лирага минглаб шавң ила сотар...
Афсуски, гҚзал нарсаларимиз үайри муслимлар ңҚлига Қтгани каби, гҚзал бҚлган ахлоңларимизни юам Çнандай и муслимлар Қүирлаганлар. ГҚё бизнинг бир ңисм ижтимоий ахлоңи олиÇмиз ёнимизда ривож топмаганидан, биздан ранжиб уларга борган. Ва уларнинг бир ңисм разилликлн у мулари ичида кҚп ривож топмаганидан, жоюиллимизнинг бозорига келтирилган...
С- Юамма нарсадан аввал бизга лозим бҚлган недир?
Ж- ТҚүрилик.
С- çна.
Ж- Ёлүон гапирмаслик.
С- СҚнгра.
Ж- Сидң, садоңат, ихлос, сабот, тасонуд ва за С- Нима учун?
Ж- Куфрнинг моюиÇти ёлүондир, иймоннинг моюиÇти сидңдир. Шу бурюон кифоÇ Êмасмидирки, юаётимизнинг баңоси иймоннинг ва сидңнинг ва тасонуднинг давоми иладир.
С-, ажабввал бошлиңларимиз ислою бҚлишлари керак?
Ж- Юа. Бошлиңларингиз молингизни чҚнтакларига тушириб ңамаганлари каби, аңлларингизни юам сиздан олганлар ёки миÇнгизда ңамаганлар. Ундай бҚлса, юозир уларнинг ёнидаги аңллариримнинла гаплашаман:
АйŞюар руус вар руасо! Такасулий бҚлган таваккулдан саңланингиз! Ишни бир бирингизга юавола Êтмангиз! ҮҚлингиздаги молимиз ила ва ёнимиздаги аңлимиз ила бизга хизмат Êтингиз. а юеч шу мискинларни ишлаттирмоң ила юаңингизни олгансиз.
Хуллас, юозир хизмат ваңтидир.
Алюосил: Ислом {(ЮошиÇ) Юа, ңирң бешида бҚаввл айтилган бу сҚзни Покистон, Арабистон ңабилалари юам юокимиÇт ва истиңлолиÇтларини ңозонганликларидан, êски Саидни бу дарсида тасдиң Êтадилар ва Çна юам Êтажаклар...} уйүонди ва уйүонмоңда. Ёмонликни ёмон, Çхшиликни Çхши сифадан ваҚрдилар. Юа, шу даралар ңабилаларини тавбакор ңилган мана шу сирдир. Юамда бутун Ислом аста-аста бу истеҲдодни олмоңда ва касб Êтмоңдадир. Лекин сизлаң ңатҲвий бҚлганингиздан ва фитрати аслиÇнгиз анчагина бузилмаган бҚлганидан, ИсломиÇтнинг муңаддас миллиÇтига Çнада Çңинсиз.
Саёюатимда мени танимаганлар ңиёфамгкулиб б мени савдогар деб Қйлаганларидан дердиларки:
С- Савдогармисан?
Ж- Юа, юам савдогарман, юамда кимёгарман.
С- Үандай?
Ж- Икки моида нар, аралаштираман. Биридан тарёңи шафи, биридан Êлектри музи майдонга келар.
С- Булар ңаерда бҚлар?
Ж- МаданиÇт ва фазилат бозорида, жабюасида инсон ёзилган, икки оёң устида кезган сандиң ичидаги устида ңалб ёзилган ё ңора ёки...
каби порлоң бҚлган бир ңутидадир.
С- Исмлари недир?
Ж- Иймон, муюаббат, садоңат, юамиÇт!...
СҚнгра Вандан Шомга кетар. Шом уламосининг ңаттиң илтимос ва талаби сабабли ЖоҲме-ул Умавийда Қн мингга Çңин ва ичида Şз илм аюли бҚлган азим бир жамоатгарни ви бир хутба Қңир. Бу хутба фавңулодда таңдир ва таюсин ила ңабулга мазюар бҚлар. СҚнгра бу ердаги хутбаси "Хутба-и ШомиÇ" номи ила нашр Êтилгандир.
Бу Хутба-и ШомиÇ Ислом Оламининг ичида бҚлганенга бй-маҲнавий хасталикларнинг нималардан иборат бҚлганини, фалокат ва асоратга ңайси сабаблар сабабли маҲруз ңолганларини билдирган ва бунга ңарши ңутулиш чорасини кҚрурмати ва бундан сҚнгра ИсломиÇтнинг замин Şзида моддий-маҲнавий Êнг Şксак тараңңийни кҚрсатишини, Исломий маданиÇтнинг камоли юашамат ила майдонга келишини ва замин Şзини чиркинликлардан тозалашини аңлий далиллар ила исбот Êтган, хушхабÇти илган жуда ңийматдор, бутун мусулмонларга, юатто инсониÇтга шомил бир дарсдир, бир хутбадир.
Хутба-и ШомиÇнинг бош тарафларида дейди:
Мен бу замон ва заминда, башариÇтнинг ижтимоий юаёт мадрасасида дарс олдим ва билдимола-и набийлар, оврупаликлар тараңңийда истиңболга парвоз ңилишлари билан бирга, бизни моддий жиюатда Қрта асрларда тҚхтатган ва тҚсган олтита хасталик бор. У хасталиклар шулардан иборат:
Биринчисиари ңиинг, (умидсизликнинг) орамизда юаёт топиб тирилиши.
Иккинчиси: Сидңнинг ижтимоий-сиёсий юаётда йҚңолганлиги.
Учинчиси: Адоватга муюаббат.
ТҚртинчиси: Аюли иймонни бир-бирига боүлаганбар ңиий алоңаларни билмаслик.
Бешинчиси: Хилма-хил Şңумли касалликлар каби ёйилган истибдод.
Олтинчиси: Бутун юимматни шахсий манфаатига сарфлашлик.
Ижтимоий юаётимиздаги бу аюамиÇ даюшатли хасталикнинг давосини Êса, бир тиббиёт факулўтети юукмида бҚлган ҮурҲон дорихонасидан дарс олган "Олти калима" ила баён Êтаман. Уларни муолажанинг асоси деб биламан.
БИРИНЧИ КАЛИМА: ккиз сал", ÇҲни Раюмати ИлоюиÇдан ңувватли равишда умидвор бҚлмоң. Юа, мен Қзим учун олган дарсимга биноан:
êй Ислом жамоати! Хушхабар бераманки, юозирги олами Исломнинг дунёвий ак жоми, бохусус Усмонлиларнинг саодати ва айниңса Қз уйүонишлари билан Исломнинг тараңңиётига сабаб бҚлган Араблар саодатининг субюи содиңининг нишоналари кҚрина бошламо êска саодат ңуёшининг юам чиңиши Çңинлашган. Умидсизликнинг аксига бҚлиб,
{(ЮошиÇ) êски Саид аввалдан сезиб, 1371-йилда бошда Араб давлатлари, Оламиингга нинг ажнабий асоратидан ва истибдодидан ңутулиб Исломий давлатлар ташкил Êтажакларини ңирң беш йил аввал хабар берган. Икки Жаюон уруши ва 30-40 йил истибдоди мутлаңни Қйламаган. Бир минг уч Şз етмишда Şзага келган вазиÇтни бир минг уч Şзила бима еттида бҚладигандек хушхабар берган, кечикиб кетишининг сабабини назарга олмаган.}
мен дунёга Êшиттирадиган даражада ңатҲий ңаноат ила дейман:
Истиңбол фаңдонасифаңат ИсломиÇтники бҚлажак. Ва юоким ҮурҲон ва иймон юаңиңатлари бҚлажак. Бу даҲвоимга кҚп далиллардан дарс олганман. Юозир у далиллардан муңаддимали бир Çрим далилни келтираман. У далилларнурли уңаддимасини бошлаймиз.
ИсломиÇт юаңиңатлари юам маҲнан, юам моддатан тараңңий Êтишга ңобил ва мукаммал бир истеҲдоди бор.
Биринчи жиюат бҚлган маҲнан тараңңий бҚлса: Билиб ңҚйинг, юаңиңий юодисаларни ңаййти илн тарих юаңиңатдан Êнг тҚүри шоюиддир. Хуллас, тарих бизга кҚрсатмоңда.
Юатто, Русни маүлуб Êтган çпон бош ңҚмондонининг ИсломиÇтнинг юаңлигига шаюодати шудирки:
Ислом юаңиңатларининг ңувватңдим, атида, мусулмонлар у ңувватга кҚра юаракат ңилганлари даражасида аюли Ислом маданийлашиб тараңңий ңилганини тарих кҚрсатади. Ва аюли Исломнинг Ислом юаңиңатларида заифлашиши даражасида таваююуш Êтганларини, ваюр мухтва тубанлашишга тушганларини ва алүов-далүов ичида балоларга, маүлубиÇтларга учраганларини тарих кҚрсатмоңда. Бошңа динлар Êса аксинчадир.
Агар биз Ислом ахлоңÇт ңуёва иймон юаңиңатларининг камолотини амалларимиз билан изюор Êтсак, бошңа динларга Êргашувчилар, албатта жамоатлар ила ИсломиÇтга киражаклар, балиб ңа куррасининг баҲзи ңитҲалари ва давлатлари юам ИсломиÇтни ңабул ңилажаклар.
êй бу Масжиди Умавийдаги ңардошларим каби Олами Исломнинг улкан масжидидаги ңардошларим! Сиз юам ибрат оиңса в. Бу ңирң беш йил давомидаги шу даюшатли юодисалардан ибрат олингиз, Çхшилаб аңлингизни йиүиб олингиз, Êй мутафаккир ва аңл союиби ва Қзини мунаввар деб Şрганлар!
Юосили калом: Биз ҮурҲон шогирдлари бҚлган мусулмерди. далилга тобе бҚламиз. Аңл ва фикр ва ңалбимиз ила иймон юаңиңатларига кирамиз. Бошңа дин вакилларининг баҲзилари каби руюонийларни таңлид ңилиш учун далилни ташламаймиз. Шунинг учун аңл ва илм ва фан ам, "Аурадиган истиңболда, албатта аңлий далилларга таÇнган ва барча юукмларини аңлга ңабул ңилдирган ҮурҲон юукм суражак.
Юамда ИсломиÇт ңуёшининг инкишофидаги мбашарни нурлантиришига тҚсиңлик ңилган пардалар очила бошладилар. У тҚсиңлик ңилганлар чекилишни бошлаганлар. Үирң беш йил аввал у субюнинг белгилари кҚринди. Етмиш биринчида сҚң, Şзодиң бошланди ёки бошланади. Агар у субюи козиб бҚлса юам, Қттиз-ңирң йил кейинроң субюи содиң чиңажак.
Ҳасини тамоман ңамраб олишига саккизта даюшатли монеликлар йҚл ңҚймадилар.
Биринчи, Иккинчи, Учинчи Монелар: Ажнабийларнинг жоюиллиги ва у замонларда ваюшатлари ва динлаа, шидаассубларидир. Бу уч моне маҲрифат ва маданиÇтнинг гҚзал Şтуңлари ила синди, тарңай бошламоңда.
ТҚртинчи ва Бешинчи Монелар: Попларнинг ва ру тинглраисларнинг раёсатлари ва зҚравонликлари ва ажнабийларнинг уларга бҚлган кҚр-кҚрона таңлидларидир. Бу икки моне юурриÇт фикрининг ва юаңиңатни излаш маймарта нави башарда уйүона бошлагани билан заволга Şз тута бошлади.
Олтинчи, Еттинчи Монелар: Биздаги истибдод ва шариатга хилоф бҚлган суи ахлоңимиз тҚсиңлик ңиларди. Бир шахсаскарлунфарид истибдод ңуввати юозирга келиб завол топиши жамоат ва ңҚмитанинг даюшатли истибдодларининг Қттиз-ңирң йил сҚнгра завол топишига ишора ңилиш билан ва ИсломихсиÇтиÇтнинг шиддатли тарзда жҚш ура бошлагани билан, суи ахлоңнинг чиркин натижалари кҚрилиши билан бу икки моне юам завол топмоңда ва топа бошлади. Иншааллою бутунлай завол топажак.
Саккизинчи Моне: çнгилари нрнинг баҲзи мусбат масалалари Ислом юаңиңатларининг зоюирий маҲноларига мухолиф ва муориз деб таваююум Êтилиши ила Қтмиш замондаги истилосига бир даража тҚсиң бҚлган. Масалан, амри Илоюий ила Ер куррасининг назоратига буŞрилган " шавңлва "Юут" исмли икки руюоний малоикани, даюшатли бир юҚкиз ва бир балиң деÇ таваююум Êтиб, аюли фан ва фалсафа юаңиңатни билмаганидан, ИсломиÇтга ңарши чиңңанлар.
Бу мисол каби Şз мисол борки, юда бҚли билинганидан сҚнг, Êнг ңайсар файласуф юам таслим бҚлишга мажбур бҚлади. (Юатто Рисола-и Нур "МҚҲжизоти ҮурҲониÇ" да фан юужум ңилган барча оÇтларнинг юар бирининг остида ҮурҲоннинг бир мҚҲжизавий ёүдусини кҚрсатиб, аюли фаÇт ва ри танңид деб Қйлаган ҮурҲони Каримнинг жумла ва калималарида фаннинг ңҚли етишмаган Şксак юаңиңатларни изюор Êтиб Êнг ңайсар файласуфни юам таслим бҚлишга мажбур Êтади. Майдондадирар Оүиган кимса боңиши мумкин ва боңсин. Бу моне ңирң беш йил аввал айтилган у сҚздан кейин ңандай парчаланганини кҚрсин.)
Юа, баҲзи Ислом муюаңңиң олимларининг бу йҚлда нашр ушуниласарлари бор. Бу саккизинчи даюшатли моненинг чил-парчин бҚлишининг аломатлари кҚринмоңда.
Юа, фан ва юаңиңий маҲрифат ва маданиÇтнинг гҚзал Şтуңлари, бу уч ңувватни ке, менисабаблар билан тҚлиң жиюозлаб, у саккизта монени юозир бҚлмаса юам, Қттиз-ңирң йил сҚнгра маүлуб Êтиб тарңатиб Şбориши учун юаңиңатни излаш майлини ва инсофни ва инсоний муюаббатни у иёти о душман тоифасининг саккиз жабюасига жҚнатган. Юозир уларни ңочира бошлади. Иншааллою Çрим аср сҚнгра уларни тору-мор Êтажак.
Юа, машюур бир гап бор: "êнг ңатҲий фазилат шудирки, душманлари юам у фазилатни тасдиңлаб шонинин Êтсин".
Бадиуззамон мисол сифатида, ИсломиÇтнинг юаңңониÇти юаңида таңдиркор ифодаларда бҚлган "Принц Бисмарк" ила "Мистер Карлайл" нинг сҚзларини наңл Êтгандан сҚнгра дейди:
Хуллас, Амриңо ва Оврупанинг заковат майдонларининг етидаман.н юосили бҚлмиш Мистер Карлайл ва Бисмарк каби бундай доюий муюаңңиң олимларга таÇнган юолда мен юам бутун ңаноатим ила дейманки:
Оврупа ва Амриңо ИсломиÇтга юомиладордир. Кунларнинг бирида бир Исломий д бир отуүажак. Бамисоли Усмонийлар Оврупага юомиладор бҚлиб, Оврупа давлатини туңңанидек...
êй Масжиди Умавийдаги ңардошларим ва Çрим аср кейинги Олами Исл инкоржидидаги биродарларим! Ажабо, бошдан бу ергача бҚлган муңаддималар натижа бермайдимики, истиңбол ңитҲаларида юаңиңий ва маҲнавий юоким бҚладиган ва у жавоÇтни дунё ва охират саодатига чорлайдиган фаңат ИсломиÇтдир ва ИсломиÇтга айланган ва хурофотлардан ва бузулишлардан ңутулиб чиңадиган Исавийларнинг юаңиңий динидирки, ҮурҲонга тобе бҚлади, иттиш майлади.
Иккинчи Жиюат: ИсломиÇтнинг моддий тараңңиётининг ңувватли сабаблари кҚрсатадики, моддатан юам ИсломиÇт истиңболда юукм суражак. Биринчи Жиюат маҲнавиÇт жиюатидагтини Êңңиётни исбот Êтгани каби, бу Иккинчи Жиюат юам ңувватли равишда моддий тараңңиётини ва истиңболдаги юокимиÇтини кҚрсатади. Чунки Олами Исломнинг маҲнавий шахсининг ңалбида үоÇт ңувватли ва синмас "Беш Үувват" жамланган ва уŞматларнашган.
Биринчиси: Барча камолотнинг устози ва уч Şз етмиш миллион инсонларни бир инсон юукмига келтира олган ва юаңиңий маданиÇт билан, юамда мусбат ва тҚарни үнлар билан жиюозланган ва юеч бир ңувват уни синдиролмайдиган бир моюиÇтга Êга бҚлган ИсломиÇт юаңиңатидир.
Иккинчи Үувват: МаданиÇт ва санҲатнинг юаңиңий устози ва воситаларнинг ва асосларнинг такомили ила жиюозланган шиддатли бир Êютиёжин илалимизни синдирган Қта фаңирлик шундайин бир ңувватдирки, Қчмас ва синмас.
Учинчи ңувват: şксак маңомларга мусобаңа тарзида башариÇтга Şксак маңсадлардада жор берган ва у йҚлда ишлаттирган ва истибдодларни парча-парча ңилган ва олий юисларни юаÇжонга келтирган ва кҚролмаслик ва юасад ва ңизүанчиңлик ва раңобат ва тҚлиң уйүониш ила ва мусобаңа шавңи ила в7
Юа, ланиш майли ила ва маданийлашмоң маÇлони ила жиюозлантирилган "Учинчи Үувват" фаңатгина шариат доирасидаги юурриÇтдир. çҲни, инсонийликка лойиң Êнг Şксак камолотга бҚлган майл ва орзу ила жиюоза бажадир.
ТҚртинчи Үувват: Шафңат билан жиюозланган шаюомати иймониÇдир. çҲни Қзини хор ңилмаслик, юаңсизлар, золимлар олдида зиллат кҚрсатмаслик, мазлумларни Êса хҚрламаслик. çҲни шарҲий юурриÇтнинг асоси бҚлган золимларгалак ңиламачилик ңилмаслик ва бечораларга зҚравонлик ва такаббур кҚрсатмасликдир.
Бешинчи Үувват: Иззати ИсломиÇдирки, ИҲлои Калиматуллоюни ÊҲлон ңилади. Бу замонда ИҲлои Калиматуллою моддий тараңңиётга боүлиңдир... Юаңиңий мтлар ютни Êгаллаш билангина ИҲлои Калиматуллоюга йҚл очилиши мумкин. Иззати ИсломиÇнинг иймон ила берган бу ңатҲий амрини, албатта Олами Исломнинг маҲнавий шахси истиңболда батамом адо Êтишига шубюа ңилинмас.
Юа, ңадатсиз,сломиÇтнинг тараңңиёти, душманнинг таассубини парчаламоң ва ңайсарлигини синдирмоң ва тажовузини даф Êтмоң ңурол-аслаюа ва ңилич ёрдамида бҚлган. Истиңболда Êса, ңурол ва ңилич Қрнига юаңиңий маданиÇт ва моддий тараңңиёт ва юаң вңувватониÇтнинг маҲнавий ңиличлари душманларни маүлуб Êтиб, парчалаб ташлайди.
Билингизки, бизнинг маңсадимиз маданиÇтнинг фазилатлари ва башариÇтга манфаатли бҚлган Çхшиликларидир. ЙҚңса маданиÇтнинг гуноюлари, саййиотлари Êмасдирки, аюмоңлар у уларнтларни, у сафоюатларни фазилат деб Қйлаб, уларга таңлид ңилиб молимизни хароб Êтдилар. Ва динини сотиб, дунё юам ңозонолмадилар. МаданиÇтнинари Қзюлари Çхшиликларининг устидан үалаба ңилиб, саййиоти юасанотидан устун келиш билан, башариÇт икки жаюон уруши туфайли икки даюшатли тарсаки еб, у гуноюкор маданиÇтни чил-парчин ңилиб шундайарорники, ер Şзини ңонга булүаб ташлади. Иншааллою, истиңболда ИсломиÇтнинг ңуввати ила маданиÇтнинг фазилатлари үалаба Êтажак, замин Şзини ифлосликлардан тозалаб, сулюи умумийни юам таҲмин Êтажак.
Юа, Оврупанинг маданеб Қйлазилат ва юидоÇт устига таҲсис Êтилмаганидан, балки юавас ва юаво, раңобат ва зҚравонлик устига бино Êтилганидан, юозиргача маданиÇтнинг саййиоти юасаноти а аңлин үалаба ңозониб, исёнкор ңҚмиталар ила ңуртлаб кетган бир дарахт юолига келгани учун, бу юол Осиё маданиÇтининг үалаба ңозонишига ңувватли бир мадор, бир далил юукмидадир. Ва ңисңÊтадилда үалаба ңозонажакдир.
Ажабо, истиңболга Şзланган аюли иймон ва Ислом учун бундай моддий ва маҲнавий тараңңиётга восита ва ңувватли, мустаюкам сабаблар бор ига юуа темир йҚлдек истиңбол саодати сари йҚл очилгани юолда, ңандай маҲŞс бҚлиб умидсизликка тушмоңдасиз ва олами Исломнинг маҲнавий кучини синдирмоңдасиз? Ва Çй юар умидсизлик билан Қйламоңдасизки: "Дунё юар кимга ва ажнабийларга тараңңий дунёси-Ş, фаңат ёлүиз бечора аюли Ислом учун таданний дунёси Êкан!" деÇ инг канглиш хатога йҚл ңҚймоңдасиз.
Модомики, такомиллашиш майли коинотда инсон фитратига Çратилишидан жойлаштирилган Êкан, албатта инсоннинг зулм ва хатоси туфайли бошига тезлик билан бир ңиёмат келмаса, ист, Çп-Çа юаң ва юаңиңат Олами Исломда нави башарнинг Êски хатоларига каффорат бҚладиган бир дунёвий саодатни юам кҚрсатажак, иншааллою...
Юа, боңингиз, замон тҚүри ижмол узра юаракат Êтмаётирки, боши ва охири бир-биридан узоңлашса. Балки ер куррасининг юаракати каби, бир доира ичра айланиб Şради. БаҲзан тараңңий ичра ёз ва баюор мавсумини кҚрс олим БаҲзан таданний ичра ңиш ва бҚрон мавсумини кҚрсатади. Юар ңишдан сҚнгра бир баюор, юар кечадан сҚнгра бир наюор келгани каби, башариÇтнинг юам бир наюори, бир баюори келажак, иншаалу жомеслом Юаңиңатларининг ңуёши билан сулюи умумий доирасида юаңиңий маданиÇтни кҚришни Раюмати ИлоюиÇдан кутишингиз мумкин.
ИККИНЧИ КАЛИМА: Юаакимниавомида тажрибаларим ила фикримда таваллуд топган нарса шудир:
Умидсизлик Êнг даюшатли бир хасталикдирки, Олами Исломнинг ңалбига кириб олган.
Мана шу умидси изтир бизни Қлдиргандек, үарбда бир-икки миллионлик кичкинагина бир давлат шарңда йигирма миллион Мусулмонларни Қзига хизматкор ва ватанларини мустамлака юолига кеатюларн. Юам у умидсизликки, Şксак ахлоңимизни Қлдирган; умумий манфаатни ташлаб, назаримизни фаңатгина шахсий манфаатга ңаратиб ңҚйган. Юам у умидсизликки маҲнавий ку таңдии синдирган. Оз бир ңувват ила иймондан келган маҲнавий куч ёрдамида шарңдан үарбгача истило Êтгани юолда, у юориңо маҲнавий куч маҲŞсиÇт ила синганидан сҚнг, золим ажнабийлар тҚрт Şз йбаҲзи бери уч Şз миллион мусулмонни Қзларига асир Êтган. Юатто бу умидсизлик бҚлгани учун бошңаларнинг лоңайдлигини ва футурини Қз танбаллигига узр деб юисоаюодатменга нима" дейди, "юар ким мендек барбоддир" деÇ шаюомати иймониÇни тарк Êтиб, Исломий хизматларни адо ңилмайди.
Модомики бунчалик зулмни бизга бу хасталик етказиб, бизни Қлдираётган Êкан, биз юам у ңотилимиздан ңасосода Ма олиб Қлдирамиз.
УЧИНЧИ КАЛИМА: Бутун юаётимдаги изланишларимдан ва ижтимоиучун бнинг тҚлүанишидан ңилинган хулоса ва моюиÇти менга ңатҲий равишда шуни билдирганки:
Сидң ИсломиÇтнинг уссул асосидир ва олий хулңларининг роблишда ир ва олий юисларининг мизожидир. Шундай Êкан, ижтимоий юаётимизнинг асоси бҚлган сидңни, тҚүриликни ичимизда тирилтириб унинг ила маҲнавий хасталиматдоризни даволамоүимиз керак.
Юа, сидң ва тҚүрилик ИсломиÇтнинг ижтимоий юаётининг жон томиридир. Риёкорлик ёлүончиликнинг амалий бир кҚринишидир. Тилёүламачилик ва сунҲийлик пасткашларча бир ёлүончиликдир. Нифоң ва мунофиңлик зарарли бирр йҚңдчиликдир. Ёлүончилик Êса СонеҲи Зулжалолнинг ңудратига туюмат ңилишдир. Куфр барча навлари ила кизбдир, ёлүончиликдир. Иймон сидңдир, тҚүриликдир. Бу сирга биноан кизб ва сидңнинг Қртасида юадсиз бир масофа бор, шарң вадсиз шалик бир-биридан узоң бҚлиши лозим бҚлади. Нор ва нур каби бир-бирига киришиб кетмаслиги керак. Юолбуки, үаддор сиёсат ва золим пропаганда бирини бирига аралаштириб Şборган, инсоннинг камолотини юам чалкаштириб таалар б.
êй бу Умавий Масжидидаги ңардошларим! Ва ңирң-Êллик йил кейинги улкан Ислом олами масжидидаги тҚрт Şз миллионлик аюли иймон биродарлар! Нажот фаңат сидңда, тҚүрилид юамҚлади. "Урватул вусңо" сидңдир. çҲни Êнг маюкам ва у билан боүланадиган занжир тҚүриликдир. Аммо муроса учун ишлатса бҚладиган ёлүонга келсак, замон уни бекор ңилган.
Т РТИНЧИ КАЛИМА: Бутун юзни боа инсонларнинг ижтимоий юаётидан ңатҲий Қрганганим ва таюңиңотларнинг менга берган натижаси шудирки: Муюаббатга Êнг лойиң нарса муюаббатдир ва хусуматга Êнг лойиң сифат хусуматдир. çҲни, инсарс олинг ижтимоий юаётини таҲмин Êтган ва саодатга йҚллаган муюаббат ва севмоң сифати Êнг зиёда севилишга ва муюаббатга лойиңдир.
Ва инсонларнинг ижтимоий юаётини остин-устун ңилгантуфайлнлик ва адоват юар нарсадан зиёда нафратга ва адоватга ва ундан Şз Қгиришга лойиң ва чиркин ва зарарли бир сифатдир.
БЕШИНЧИ КАЛИМА: ШарҲий машваратдан олган дарсим будир:
Шу замонда бир одамнинг бир гуноюи бирлигича ңолмайди. БаҲзанАзиз, лашади, ёйилади, Şзга чиңади. Биргина юасаноти баҲзан бирлигича ңолмайди. Балки баҲзан минглаб даражага тараңңий Êтади. Бунинг сири юикмтган сдир:
ШарҲий юурриÇт ила шарҲий машварат юаңиңий миллатимизнинг юукмронлигини кҚрсатди. Юаңиңий миллатимизнинг асоси, руюи Êса ИсломиÇтдир. Ва Усмонли Халифалиги ва Турк Лашкарининг у миллатга байроңдорлиги ÊҲтибори ила Ислом милла үайбг садафи ва ңалҲаси юукмидадир. Араб ва Турк юаңиңий икки ңардош у муңаддас ңалҲанинг ңҚриңчиларидир.
Хуллас, бу муңаддас миллатпарварлик алоОлтинч ила умум аюли Ислом бир ңабила юолига келади. Бир ңабила аҲзолари каби Ислом тоифалари юам бир-бирига Ислом биродарлиги ила боүлиң ва алоңадор бҚлади. Бир-бирига маҲнан, керак бҚлса умида ан, ёрдам ңилади. ГҚё барча Ислом тоифалари бир нуроний сулола ила бир-бирига боңлангандек бҚлади.
Бир ңабиланинг бир аҲзоси бир жиноÇт ңилса, Қша ңабиланинг барча аҲзолари у ңабиланинг душмани бҚлган бошңа ңабиланинг нат ва а ёмон отлиү бҚлади. ГҚё юар бир аҲзоси у жиноÇтни ңилгандек, у душман ңабила уларга душман бҚлади. У биргина жиноÇт минглаб жиноÇт юукмига Қтади. Агар у ңабиланинг бир аҲзоси у ңабиланинг моюиÇтига тегишли бҚлган мадори ифтихор бир ва үозк ңилса, у ңабиланинг барча аҲзолари у билан фахрланади. ГҚё юар бир одам ңабилада Қша Çхшиликни ңилгандек фахрланади.
Хуллас, бу мазкур юаңиңат учундирки, бу замонда, хусусан ңирң-Êллик йил сҚнгра саййиа, ёмонлик уни ңилган од уруүиг Қзидагина ңолмайди. Балки миллионлаб мусулмонларнинг юуңуңларига тажовуз бҚлади. Үирң-Êллик йил сҚнгра бунинг кҚп мисоллари кҚрилажак.
êй бу сҚзларимни тинглаган бу, фарзди Умавийдаги ңардошлар ва ңирң-Êллик йил сҚнгра Олами Ислом Масжидидаги Муслим биродарлар!
"Биз зарар бермаётирмиз, фаңат манфаат берадиган иңтидоримиз йҚң, шунинн Êтил маҲзурмиз" деÇ, бундай узр баён Êтмангиз, бу узрингиз ңабул Êмас.. Танбаллигингиз ва "Менга нима" деб юаракат ңилмаганингиз ва Исломда юамжиюатлик ила юаңиңий миллат бҚл санадломиÇт ила үайратга келмаганингиз сизлар учун үоÇт буŞк бир зарар ва бир юаңсизликдир.
Хуллас, саййиа бундайин мингларга чиңңани каби, бу замонда юасана, ÇҲни муңаддас ИсломиÇтга тегишли бҚлган Çхшиликполмадгина уни ңилганга хос бҚлиб ңолмайди. Балки у юасана миллионлаб аюли иймонга маҲнан фойда бериши мумкин. МаҲнавий ва моддий юаётининг робитасига ңувват бера олади. Шунинг учун, "Менга нима" деÇ Қзини танбаллик тҚшагига отадиган замон Êсига с
êй бу масжиддаги ңардошларим ва ңирң-Êллик йил кейинги Улкан Олами Ислом Масжидидаги биродарларим! Мени бу дарс маңомига сизга насиюат Êтиш учун чиңңан деб Қйлам юикоÇалки, бу ерга чиңишимдан маңсад сиздан Қз юаңңимизни талаб ңилишдир. çҲни, курд каби кичик тоифаларнинг манфаати юамда дунё ва охиратдаги саодатлари сизлар каби буŞк ва муаззам тоифа бҚлмиш Аа ва а Турк каби юоким устозлар ила боүлиңдир. Сизнинг танбаллигингиз ва футурингиз ила биз бечора кичик ңардошларингиз бҚлган Ислом тоифалари зарар кҚрмоңдамиз.
Хусусан, Êй муазза"ЖомийуŞк ва тҚлиң уйүонган ва ё уйүонажак Араблар! êнг аввал бу сҚзлар билан сизга мурожаат ңилмоңдаман. Чунки бизнинг ва барча Ислом тоифаларининг устозлари ва имомлари ва ИсломиÇтнинг мултиргаари сизлар Êдингиз. СҚнгра муаззам Турк миллати у муңаддас вазифангизга тҚлиң ёрдам ңилдилар.
Шунинг учун танбалликдаги гуноюингиз каттадир. Ва Çхшиликларингиз ва юасанангиз юам үоÇт буŞк ва олийиңий уусусан ңирң-Êллик йил сҚнгра Араб тоифалари Жамоюири Муттафиңа-и Амриңо каби Êнг олий бир вазиÇтга киришга, асоратда ңолган юокимиÇти ИсломиÇни Êнома
монлар каби ер куррасининг Çрмида, балки аксариÇт ңисмида, таҲсис ңилишга муваффаң бҚлишингизни Раюмати ИлоюиÇдан ңувватли равишда кутамиз. Агар бирдан ңиёмат келмаса,к ңисмллою келажак насллар кҚражак.
Зинюор, ңардошларим! Мени бу сҚзларим ила юимматингизни сиёсат ила машүул ңилиш учун ундамоңда деб Қйлаб таваююум ңилмангиз... АсНуңта:лом Юаңиңатлари барча сиёсатлардан устундир. Барча сиёсатлар унга хизмат ңилиши мумкин. Лекин юеч бир сиёсатнинг юадди Êмаски, ИсломиÇтни Қзига восита ңилсин. Мен ңусурли фаюмим ил маңоламонда Исломнинг ижтимоий юайҲатини кҚп чарю ва ускуналардан иборат бир фабрика суратида тасаввур ңиламан. У фабриканинг бир чарюи орңада ңолса, ёхуд бир биродари бҚлмиш бошңа нинг д тажовуз ңилса, ускунанинг мувозанали юаракати бузилади. Шунинг учун Исломий Бирлашишнинг айни ваңти келмоңда. Бир-бирингизнинг шахсий ңусурларингизга ÊҲтибор бермаслигингиз керак.
Буни юам афсуслар ва аламлар ила сизан беюн Êтаманки: Ажнабийларнинг бир ңисми ңийматли молимизни ва Ватанларимизни биздан ңандайин олиб, Êвазига арзимас бир мол берган бҚлсалар, айнан шунингдеÊнг ноак ахлоңимизни ва Şксак ахлоңимиздан чиңңан ва ижтимоий юаётимизга тегишли фазилатларимизнинг юам бир ңисмини биздан олдилар. Тараңңиётларига восита ңилдилар. Ва унинг Êвазига бизга берган нарсайди, сафиюона ёмон ахлоңларидир, сафиюона хислатларидир.
Масалан: Биздан олган миллий хислат ила улардан бир одам дер: "Агар мен Қлсам, миллатим соү бҚлсин. Чунки миллатим ичида бир боңий юак шаюоор". Мана шу калимани биздан олганлар ва тараңңиётларидаги Êнг метин асос юам шудир. Биздан Қүирлаганлар. Бу калима Êса дини юаңдан ва иймон юаңиңатларидан чиңади. У бизнинг, аюли иймоннинг молидир. Юолбуинг ңанабийлардан ичимизга кирган ифлос ва ёмон ахлоң туфайли биздан бир худбин одам дейдики: "Мен сувсизликдан Қлсам, ёмүир ңайтиб дунёга ёүмасин. Агар мен бир саодат кҚрмасам, дунё истаганича бузилсин". Мана бу аюмоңона калима динсизликдан чиңаётни Рисиратни билмаганликдан келаётир. Ичимизга ташңаридан кирган, заюарламоңда. Юам Çна ажнабийлардан бир шахс биздан олган миллатчилик фикри ила бир миллатчалик ңийматга Êга бҚлмоңд чиңңаки бир одамнинг ңиймати юиммати нисбатидадир. Кимнинг юиммати миллати учун бҚлса, унинг ёлүиз Қзи кичик бир миллатдир.
БаҲзиларимиздаги диңңатсизликдан ва ажнабийларнинг зарарли хулңларини олганра илан, ңувватли ва муңаддас Исломий миллатимиз бҚла туриб, юар ким "Нафсим, нафсим," дейиши билан ва миллатининг манфаатини Қйламаслик билан, шахсий манфаатинигина кҚзлаш билан, мингта одам бир одам даражасига тушади.
çҲни:"Кимнинг юиммати ёлүиз Қз нафси учун бҚлса, у инсон Êмас. Чунки инсоннинг фитрати маданийдир. Бошңа инсонларни Қйлаб мулоюаза ŞнахҚт а мажбурдир. Шахсий юаёти ижтимоий юаёт билангина давом Êтиши мумкин.
Масалан, бир нонни еса, ңанча ңҚлларга муютож ва унинг Êвазига у ңҚлларни маҲнан Қпганини ва кийгм, бизоси билан неча фабрикаларга боүлиң Êканини ңиёслаб кҚринг. Юайвон каби биргина пҚсти билан Çшай олмагани учун, бошңа инсонлар ила фитратан алоңадор бҚлганидан ва уларга маҲнавий бир ңиймат беришга мажбинг садан фитрати билан маданиÇтпарвардир.
Шахсий манфаатига назар ңаратган инсон инсонликдан чиңади, маҲсум бҚлмаган йиртңич бир юайвон бҚлади. Бир иш ңҚлидан келмаса, юаңиңий узри бҚлс ва саустасно!
Осиё ңитҲасининг ва истиңболининг кашшофи ва калити шҚродир. çҲни шахслар бир-бири билан машварат ңилганидек, тоифалар, ңитҲалар юам у шҚрони ңилишлари лозимдирки, уч Şз, балки тҚрт Şз миданиÇтмусулмонларнинг оёңларига солинган хилма-хил истибдодларнинг кишанларини, занжирлирини ечадиган, парчалайдиган машварати шарҲиÇ ила шаюомат ва шафңати иймониÇдан тава мумкиопган юурриÇти шарҲиÇдирки, у юурриÇти шарҲиÇ шарҲий одоблар ила безатилиб, бузуң үарб маданиÇтининг гуноюларини ташламоңдан иборатдир. Иймондан келган юурристига рҲиÇ икки асосни амр Êтади:
çҲни: Иймон зҚравонлик ва истибдод ила бошңани хҚрламаслик ва зиллатга туширмаслнларинва золимлар олдида Қзни паст тутмасликни таңозо Êтади...
Аллоюга юаңиңий ңул бҚлган бошңаларга ңул бҚлолмас.
Бир-бирингизни, Аллоюдан бошңа Қзингизга Раб ңилиб олмангиз. çҲнии бу мюни танимаган одам юар нарсада, юар кимда даражасига кҚра бир рубубиÇт таваююум Êтади, Қз бошига бало орттиради.
Юа, юурриÇти шарҲиÇ Жаноби Юаңнинг Раюмон, Раюийм исмларининг тажаллийсидай даир Êюсонидир ва иймоннинг бир хоссасидир.
çшасин сидң! лсин умидсизлик! Муюаббат давом Êтсин! ШҚро ңувват топсин! Барча маломат ва таҲна ва нафрат юавои юавасга тобе бҚлганларга бҚлсин. Салом ва саломат юидоÇтга тобе бҚлганлар узра бҚлсин.ларнин..
Шомда ортиң ңолмади. Шарңий Анадолуда Мадрасат-уз Заюро номи ила вужудга келтирмоң истаган дорулфунуннинг очилига юаракат ңилиш учун Истанбулга келди. Султон Рашоднинг Болңонларга саёюати муносар. Ундла Шарңий ВилоÇтлар номига юамроюлик ңилди. ЙҚлда поездда икки мактаб муаммили ила ораларида бир баюс очилар. Поездда ңилганлари бу баюснинг хулосаси Хутба-и ШомиÇ отли асарнинг иловасида ёзилгандир. Бир нечта жумласини айнан оламиз:соладирриÇтнинг бошланишида Султон Рашоднинг Болңонларга саёюати муносабати билан Шарңий ВилоÇтлар номидан мен юам бирга юамроюлик ңилдим. Поездимизда икки Қңимишли фан одамлари билан бир баюс бҚлди. Мендан савол сҚрадилар:
"Диний юамиÇт исан Қзлий юамиÇтнинг ңайси бири ңувватлироң ва зарурроң?"
ша пайт дедим:
Биз мусулмонларнинг назаримизда ва ёнимизда дин ва миллат тушунчаси чамбарчас бирлашиб кетган. êҲтиборйтда нюирий, аризий бир фарңи бор. Балки дин миллатнинг юаёти ва руюидур. Икковига бир-биридан айириб ва фарңлаб ңаралган ваңт, диний юамиÇт авом ва ңаларига тааллуңли бҚлиб ңолади. Миллий юамиÇт Şздан бирига, ÇҲни шахсий манфаатини миллатга фидо Êтгангагина хос бҚлиб ңолади. Шундай Êкан, умумий юуңуңлар ичида диний юамиÇт асос бҚлмоүи лозиндирлалий юамиÇт унга ходим ва ңувват ва ңалҲаси бҚлмоүи керак.
Хусусан, биз шарңликлар үарбликлар каби Êмасмиз. Ичимизда ңалбларга юоким дин юиссидир. Таңдири шилариксари анбиёларни шарңда Şбориши ишора Êтадики, шарңни уйүотадиган, тараңңийга бошлайдиган фаңатгина дин юиссидир. Асри Саодат ва ТобеҲинлар бунинг бир магани далилидир.
êй бу диний ва миллий юамиÇтдан ңайси бирига кҚпроң аюамиÇт бермоң лозимлигини сҚраган бу поезд дейилган сайёр мадрасадаги дарсдошларим! Ва шу онда замон поездида истиңбол тини иза биз билан бирга кетаётган барча зиёлилар! Сизга юам дейманки:
"Диний юамиÇт ва Исломий миллатпарварлик Турк ва Араб ичида тамоми ила аралашиб кетган ва ажратиб бҚлмайдиган бир юолга келган. ЮамиÇти нга зиÇ Êнг ңувватли ва метин ва Аршдан келган бир нуроний занжирдир. Синмас ва узилмас бир урватул вусңодир. Бузиб бҚлмас, маүлуб бҚлмас бир муңаддуда юоҲадир" деган ваңтимда, у икки мунаввар мактаб муаллимлари менга дедилар:
"Юужжатинг недир? Бу улкан даҲвога улкан бир юужжат ва үоÇт ңувватли бир далил лозим. Далил недир?"
Бирдан поездимиз тунелдан чиңди. Биз юам бошимизни чиңариа сабазадан боңдик. Поезд Қтадиган йҚлнинг ёнгинасида олти ёшга тҚлмаган бир бола турганини кҚрдик. У икки муаллим йҚлдошимга дедим:
Мана бу бола турган юолати билан саволимизга тҚлиң жавоб бермоңда. Менинг Қрнимга у маҲсум бола бу сайёбул Êтасамизда устозимиз бҚлсин. Унинг бу юолати ңуйидаги юаңиңатни баён ңилмоңда:
Үаранг, бу даббат-ул арз даюшатли юужум ва гумбирлаши ва пишңириши ила ва тунел оүзидан , бу тдаюшатли юужум ңилган даңиңада, унинг Қтадиган йҚлидан бир метр нарида у бола турмоңда. У даббат-ул арз таюдиди ила ва юужумининг таюаккуми ила пишңириб таюдид Êтёрлиги "Менга дуч келганларнинг юолига вой!" дегани юолда, у маҲсум йҚлида турмоңда. Мукаммал бир юурриÇт ва ажиб бир жасорат ва ңаюрамонлик ила унинг таюдидига беш тийинлик аюамиÇт бермаётир. Бу даббат-ул арзнинг юужумини камситмоңда ва л бир онлиги ила демоңдаки:
"êй поезд! Сен осмондаги момаңалдироң каби баңиришинг билан мени ңҚрңитолмайсан!"
Сабот ва матонатли юолати гҚё буни айтаётгандай:
"êй поезд, сен бир низомнинг асирисан. Сенинг Şганинг, тизгининг сени кездирганен бу Қлидадир. Менга тажовуз ңилиш сенинг юаддинг Êмас. Мени истибдодинг остига ололмайсан. Үани йҚлингдан ңолма, ңҚмондонингнинг изни ила йҚлингдан Қтавер!"
Хуллас Êй бу поезддаги дҚстларим ва Êллик йил кейинги фанги малинтилган ңардошларим! Бу маҲсум боланинг Қрнида Рустами êроний ва Юаркули şноний Қша ажиб ңаюрамонликлари билан бирга замонлар ошиб у боланинг Қрнида бҚлишларини фараз ңилиб кҚринг. Унинг рг замонасида поезд бҚлмагани учун, албатта, поезд бир интизом билан юаракатланишига ÊҲтиңодлари бҚлмайди. Бирданига бу тунел оүзидан, б бунда оташ, нафаси момаңалдироң каби, кҚзларидан Êлектр чаңмоңлари чаңнаган юолда бирдан чиңиб келган поезднинг даюшатли таюдид юужуми ила Рустам ва Юаркул томон бостириб келиши ңаршисида, у икки ңаюнг учунаңадар ңҚрңар, наңадар ңочадилар! шандай ажиб жасоратлари бҚла туриб, бир чаңиримдан узоңңа ңочадилар. Үаранг, ңандай бу даббат-ул арзнинг таюдидига ңарши юурриÇтлари, жасоратлари маюв бҚлар. Үочмоңдан бошңҚүрига тополмайдилар. Чунки, улар унинг ңҚмондонига ва интизомига ÊҲтиңодлари бҚлмагани учун үоÇтда итоатли бир маркаб деб тасаввур ңилмайдилар. Бага тегÇтда мудюиш, парча-парча ңилгувчи вагон катталигидаги йигирмата арслонни орңасига улаган бир нави арслон деб Қйлайдилар.
êй ңардошларим ва Êй Êллик йил кейин бу сҚзларни тинглаган дҚстларим! МанҚңңа слти ёшга тҚлмаган болага Қша икки ңаюрамондан зиёда жасорат ва юурриÇт ва кҚп мартаба уларникидан ортиң бир ишонч ва ңҚрңмаслик юолатини берган нарса у маҲсумнинг ңалбидаги юаңиңатнинг бир ва са бҚлган поезднинг интизомига ва тизгини бир ңҚмондоннинг ңҚлида Êканига ва жараёни бир интизом остида ва кимдир уни Қз номидан кездираётганига бҚлган ÊҲтиңоди ва ңаноати ва иймонидир. Ва у икки ңаюрамонни үоÇт ңҚрңитган ва виуŞк варини ваюимага солган, уларнинг унинг ңҚмондонини билмасликдан ва интизомига ишонмасликдан иборат бҚлган жоюилона ÊҲтиңодсизликларидир.
У икки мисолда у икки ажиб ңаюрамоннинг жуда ажиб ңҚрңув ва ташвиш ва аламларига сабаз: Дуннинг ÊҲтиңодсизликлари ва жоюилликлари ва залолатлари бҚлгани каби, Рисола-и Нурнинг Şзлаб юужжатлар ила исбот Êтган бир юаңиңатики, бу рисоланркинлиңаддимасида бир-икки мисоли келтирилган. У юам бҚлса шуки:
Хуллас, иймон ва куфрнинг мувозанаси охиратда Жаннат ва Жаюаннам каби уфи Ворни ва натижаларни бергани каби, бу дунёда юам иймон бир маҲнавий жаннатни таҲминлашини ва Қлимни бир озодлик рухсатномасига айлантиришини, куфр Êса дунёда юам бир маҲнавий жаюаннам ва инсоннинг юаңиңий, истатини маюв Êтишини ва Қлимни бир иҲдоми абадий моюиÇтига келтиришини ңатҲий бир юис ва шуюудга таÇнган Рисола-и Нурнинг Şзлаб юужжатларига юавола ңилиб ңисңартирамиз.
Бу мисолнинг юаңиңатини кҚрмоң истасангиз бошингизни кҚу юази, бу коинотга ңаранг. Үанчалар поездга Қхшаш юаво шари, автомобил, тайёра, дарё ва денгиз кемалари ерда, денгизда, юавода ңудрати АзалиÇнинг низом ва юикмат билан Çратган Şлдуз шарларига ва коинот жисмларига ва юодң у панинг силсилаларига ва мутасалсил воңеаларига боңингиз.
Юам олами шаюодатда ва жисмоний коинотда буларнинг борлиги каби, руюоний ва маҲнаун, ирамда ңудрати АзалиÇнинг Çнада ажиб мутасалсил Қхшашлари борлигини аңли бор бҚлганлар тасдиңлайди, кҚзи бор бҚлганлар кҚпини кҚра олади.
Хуллас, коинотдаги моддий ва маҲнавий барча бу силсилалар иймонсиз аюли залолатга юужум ңилади, таюдид Êарини ңҚрңитади, маҲнавий кучини чил-парчин ңилади.
Аюли иймонга Êса таюдид ва ңҚрңитмоң у ёңда турсин, балки севинч ва саодат, унсиÇт ва умид ва ңувват беради.
Чунки аюли иймон иймон илаиб-ул ики, у юадсиз силсилаларни, моддий ва маҲнавий поездларни, сайёр коинотларни мукаммал интизом ва юикмат доирасида биттадан вазифа учун Şборган бир СонеҲи Юакийм уларни ишлаттирмирини Вазифаларидан зарра миңдор адашмайдилар, бир-бирига тажовуз ңилолмайдилар. Ва коинотдаги камолоти санҲатга ва тажаллиёти жамолиÇга сазовор бҚлганликларини кҚриб, маҲнавий кучини таонида,ңҚлига бериб, абадий саодатнинг бир намунасини иймон кҚрсатади.
Хуллас, аюли залолатнинг иймонсизликдан келган даюшатли аламларига ва ңҚрңувларига ңарши юеан азонарса, юеч бир фан, инсониÇтнинг юеч бир тараңңиёти тасалли беролмас, маҲнавий кучни таҲмин Êтолмас. Жасорати Çксон бҚлади. Фаңат ваңтинчалик об Êти парда тортар, алдатар.
Иймоннинг бу юаңиңат сирини ва залолатнинг бу даюшатли дунёвий шаңоватини Рисола-и Нур Şзлаб ңатҲий юужжатлар ила исбот Êтганига биноан, бу жуда узун юаңиңатни ңисңартирамиз.
Ажабо, ÊнҚлганиа маҲнавий кучга ва тасаллига ва матонатга Êютиёжини юис Êтган бу асрдаги башар бу замонда у маҲнавий кучни ва тасаллини ва саодатни таҲминлаб берган ва ИсломиÇт ва иймондаги таÇнч нуңтаси бҚлган иймон юаңиңатларини ташлаб, үарблашишлик у Қзларила ИсломиÇт миллатидан фойдаланиш Қрнига, маҲнавий кучни тамоман синдириб ва тасаллини маюв Êтган ва матонатини синдирган залолат ва сафоюатга ва ёлүончи ср бир а таÇниш наңадар башариÇтга фойдадан ва инсониÇтга манфаатдан узоң бир юаракат Êканини жуда Çңин бир замонда уйүонган бошда мусулмонлар Қлароң башар юис Êтажак, дунёнинг умри ңолган саккиз ҮурҲон юаңиңатларига ёпишажак.
У ваңт Косовада катта бир Ислом дорулфунунининг таҲсисига ташаббус Êтилган Êди. У ерда юам Иттиюодчиларга, юам Султон Рашодга дейдики: "Шарң бундай бир дорулфунунга ÇнбҚÇмоңёда муютож ва Ислом Оламининг маркази юукмидадир". Шундай ңилиб шарңда бир дорулфунун очилишига ваҲда берарлар. Кейинроң Болңон Уруши чиңиш жаббоу мадраса ери, ÇҲни Косова истило Êтилар. Шундан кейин мурожаат ила Косовадаги дорулфунун учун ажратилган Қн тҚңңиз минг олтин лиранинг шарң дорулфунуни учун берилишини талаб Êтарри тайалаби ңабул Êтилар.
Бадиуззамон такрор Ванга юаракат Êтар. Ван КҚли бҚйидаги Артемитда (êдремит) у дорулфунуннинг пойдевори отилар. Фаңат не чораки Жаюон Урушиниундай иши ила ташаббус орңа ңолар. Зотан у ңиш Мулло Саид талабаларига: "Тайёр бҚлингиз, катта бир мусибат ва фалокат бизга Çңинлашмоңда" деÇ хабар берган Êди.
Бадиуззамон Кавкас Жабюасида Анвар Пошшо ва фирңа ңҚмондонининг юайронлик ила таңдир Êттганлари жиюод хизматини ңилгандан сҚнг, Рус ңувватларининг олдинга келиши сабабли Ванга чекилди. Ваннинг озод ңилиниши дан юаларнинг юужуми ваңтида бир ңисм талабалари ила Ван ңалҲасида шаюид бҚлишга ңадар мудофаага ңатҲий ңарор берганлари юолда, орңа чекилган Ван Юокими Жавдат Бейнинг ңатҲий бир ти ила Вастан шаюарсчасига чекилди. Юоким, раис, аюоли ва аскар Битлис тарафига чекиларкан, бир полк Үозоң отлиң аскарлари Вастан устига юужум Êтганди. Мулло Саид Вандан ңочган аюолининг мол ва бола-чаңаларининг душман ңҚлига Қтмаслииңат мн Қттиз-ңирң ңадар ңочолмаган аскар ва бир ңисм талабалари ила у Үозоңларга ңаршилик ңилган ва юаммасининг ңутулишини таҲминлагандир. Юатто юужум ңилган Үозоңлар келгашат бермоң учун кечаси уларнинг устидаги баланд бир тепага юужум тарзида чиңади, гҚё катта бир ёрдам ңуввати келган деб Қйлаттириб, Үозоңларни машүул ңилиб олдинга боришга ңҚймас Êди. Шундай ңилиб, Вастаннингбир фистилосидан ңутулишига сабаб бҚлгандир.
{(ЮошиÇ) ТАНБЕЮ : Бу "Ишорат-ул ИҲжоз" тафсири Биринчи Жаюон Урушининг биринчи санасида, уруш жабюасида, манбасиз бҚлиб, китоб мавжудос охигани юолда таҲлиф Êтилгандир. Уруш замонининг заруратидан бошңа тҚрт сабабга биноан үоÇт мухтасар ва ижозли бир тарзда ёзилган. "Фотиюа" ва илк Çрми Çнада мужмал, Çнада мухтасар ңолгандир.
Биринчидан: У зрушоназоюга рухсат бермас Êди. êски Саид ижозли ва ңисңа таҲбирлар ила ифода-и маром Êтар Êди.
Иккинчидан: ҺоÇт заковатли бҚлган Қз талабаларининг фаюмлаш даражаларини Қйлар Êди, бошңаларнинг тушунишларини Қйламас Êди.
умум Инчидан: êски Саид Êнг даңиң ва Êнг нозик бҚлган назми ҮурҲонда ижозли бҚлган иҲжозни баён Êтгани учун, ңисңа ва нозик бҚлган. Фаңат юозир бҚлса çнги Саид нашиÇ) Юла мутолаа Êтдим. Дарюаңиңат, êски Саиднинг бутун хатолари ила баробар, шу тафсирдаги илмий тадңиңоти унинг бир шоюасаридир. Ёзилган ваңти доимо шаюид бҚлишга юозирүу куни учун, холис бир ниÇт ила ва балоүатнинг ңонунларига ва Арабча илмларнинг дастурларига татбиң Êтиб ёзгани учун, юеч бирини рад ңилолмадим. Балки Жаноби Юаң бу асарни унга бир каффорати зуфазо-илажак ва бу тафсирни тҚлиң тушунадиган одамларни юам етиштиражак, иншааллою. Агар Биринчи Жаюон Уруши каби монелар бҚлмасайди, тафсирнинг шу биринчи жилди иҲжоз жиюатларидан бҚлган иҲжози назммоддадаён Êтгани каби, бошңа жузлар ва мактублар юам мутафарриң тафсир юаңиңатларини ичига олсайди, ҮурҲони МҚҲжиз-ул Баёнга гҚзал бир тафсири жомеҲ бҚларди. Балки, Иншааллою, шу жузи тафсир бир Şз Қттиз адад "СҚзлар ва Ёүдулар ва Мхалңлаар" рисолалари ила баробар манба бҚлса, келажакда бахтиёр бир юайҲат ундай бир тафсири ҮурҲоний ёзсин, иншааллою.
Саид Нурсий
Юам, Истанбулда Фатво Амини Али Ризо Жаноблари кҚп ваңт бу тафсирни мутолаа ила, ёнига келган дҚстларига кҚплалда бҚлар: "Бу Ишрат-ул ИҲжоз минг тафсир ңувватида ва ңийматидадир!" деÇ ңасам ичиб ÊҲлон Êтар Êди.
Шарң уламоси, Шом ва Боүдодда буŞк олимлар: "Ишрат-ул ИҲжоз үда бутриңо ва Қзшовсиз бир тафсирдир." деÇ маңтагандирлар.}
Бу юориңо тафсирнинг бошидаги "Ифода-и Маром"ни тафсир юаңида бир даража маҲлумот бн ваңтÊҲтибори ила айнан киргизамиз.
"ҮурҲони Азимушшон бутун замонларда келиб кетган нави башарнинг табаңаларига, миллатларига, фардларига хитобан Арши АҲлодан ирод Êтилган Илоюий. Улармулли бир нутң ва умумий ва Раббоний бир хитоба бҚлгани каби, билиниши бир фарднинг ёки кичик бир жамоатнинг иңтидоридан хориж бҚлган, айниңса, бу замонда дунё моддиётигишдан,жуда кҚп фанларни, илмларни Қзида жамлагандир. Бу ÊҲтибор ила замонча, маконча, ихтисосча ңамраш доираси жуда тор бҚлган бир фарднинг фаюмидан, аңл-ифдрокидан чиңңан бир тафсир юаңиңий маҲнода ҮурҲонбонийнушшонга тафсир бҚлолмас. Чунки ҮурҲоннинг хитобига мухотоб бҚлган миллатларнинг, инсонларнинг руюий аюволларига, моддиётига ва бутун бҚлган нозик фанларга, илмлан бир р фард воңиф ва союиби ихтисос бҚлолмаски, унга кҚра бир тафсир ңила олсин. Шу билан бирга бир фарднинг маслаги, машраби таассубдан холи бҚлолмаски, юаңоиңи ҮурҲониÇни кҚрсин, бетарафона баён Êтсин. Шу билан бирга бир фарднинг фаюмидан ва син бир даҲво Қзига хос бҚлиб, бошңаси у даҲвонинг ңабулига даҲват Êтилолмас. Магарки бир нави ижмоҲнинг тасдиңига мазюар бҚлсин.
Шунинг учун ҮурҲоннинг нозик маҲноларининг ва тафстозимиа тарңоң бир суратда бҚлган маюосинининг ва замоннинг тажрибаси ила фаннинг кашфи соÇсида тажаллий Êтган юаңиңатларининг тасбити ила, юар бири бир ңанча фанда мутахассис бҚлиш билан бирга, муюаңңиңийни уламодан Şксак бир юайҲатнинг тадңиңоти иаҲбирлюңиңоти ила бир тафсирнинг ңилиниши лозимдир.
Үандайки ңонуний юукмларнинг танзим ва иттироди бир фарднинг фикридан Êмас, Şксак бир юайҲатнинг назари диңңат ва тадңиңотидан Қтиши лозимдирки, умумий бир амниÇтни ва жумюури ичига г ишончини ңозонмоң учун миллатга ңарши бир кафолати зимниÇ вужудга келсин ва ижмоҲи уммат юужжатни ңҚлга кирита олсин.
Юа, ҮурҲони Азимушшоннингдаюо исири Şксак бир даюо союиби ва нуфузли бир ижтиюодга Êга ва бир валоÇти комилага союиб бир зот бҚлиши керак. Айниңса бу замонда бу шартлар фаңат Şксак ва азим бир юайҲатнинг тасонуди ила талоюуки афкоридан ва руюларининг уйүунлиги ила бир-амга а ёрдам беришдан ва юурриÇти фикр ила таассубдан юур бҚлмоң ила тҚлиң ихлосларидан туүилган доюий бир маҲнавий шахсда бҚлар. Ва у маҲнавий шахс ҮурҲонни тафсир Êта олар. Чунки: "Жузда бҚлмаган кул таңдилар" ңоидасига биноан, юар фардда бҚлмаган бу каби шартлар юайҲатда мавжуд бҚлар. Бундай бир юайҲатнинг чиңишини кҚпдан бери кутаркан, юисси ңабл-ал вуңуҲ навидананини акатни бузиб ёңадиган буŞк бир зилзиланинг арафасида бҚлганимиз зеюнга келди.
{(ЮошиÇ) Юа, Ванда, Юорюор Мадрасамизнинг томида, дарс юангомида буŞк бир зилзиланинг дир.
ганини айтди. Юаңиңатдан айтгани каби, оз бир замон сҚнгра Жаюон Уруши бошлади.
Юамза, Маюмад Шафиң, Маюмад Миюри}
У урушда йигирма талаба ңадар ңийматдор ва "Ишорат-ул ИҲжоз" тафсирининг коймонниҚлган Мулло Юабиб êрон жабюасида ңҚмондон Юалил Пошшо ила муюим бир хабарлашиш вазифасини таҲмин Êтгандан сҚнг Вастанда шаюид бҚлар.
Бир муддат сҚнгра Руслар Ван ва Муш тарафини истило Êтиб, уч фирңа ила Битлисга юужум ңилган пайтда, Битлис Юокими Мамдую Бей ила Кал Али Бадиуззамонга:
-ҮҚлимизда бир баталўон ңарши ва икки минг ңадар кҚнгиллиларингиз бор, биз орңа чекилишга мажбурмиз, дедилар.
Бадиуззамон уларга:
-Атрофдан ңочиб келган аюолининг ва юамда Битлис халңининг моллари, бола ва чаңалдан сҚшман ңҚлига Қтажак, биз маюв бҚлгунгача тҚрт-беш кун ңаршилик кҚрсатишга мажбурмиз, дейишидан кейин, улар:
-Мушнинг душман ңҚлига Қтиши сабаби ила Қттизта замбарагимизни аскарлаоүлик арафга ңочиришга уринмоңдалар. Агар сен у Қттиз замбаракни кҚнгиллиларинг ила ңҚлга кирита олсанг, бир неча кун у замбараклар ила муңобала Êтамиз ва аюоли юам ңутулар, дедилаланганБадиуззамон:
-Ундай бҚлса, мен ё Қламан ёки у замбаракларни келтираман, деб уч Şз кҚнгиллининг бошига Қтди. Кечалайин Нуршин тарафига, замбараклар келтирилган тарафга кетди. Замбара Латиф таҲңиб Êтган бир олой Рус Үозоүига Қз мухбирлари: "Битлисни мудофаа Êтган кҚнгиллилар ңҚмондони уч минг одам ила ва тоүдаги машюур Мусо Бей минг киши ила замбаракларни ңутңаришга келмони тад" деб жуда зиёда муболаүа ила хабар беришларидан сҚнг Үозоң ңҚмондони ңҚрңңан, олдинга боролмаган. Бадиуззамон юам баробаридаги уч Şз кҚнгиллини учраган замбаракларни биттадан-иккитадан таңсим ңилиб Битлисга Şборар. зи Êса олдинга бориб замб юаңидрни биттадан-биттадан ңутңариб, Êнг охирги замбаракни юам уч дҚсти ила бирликда ңҚлга киритар. Бу шаклда Қттиз замбаракнинг Битлисга келишини таҲмин Êтар. У замбараклар ила уч-тҚрт кун аскар ва кҚнгиллилар душманга муңобала би илабутун аюоли ва жиюозлар ва моллар ңутулар.
Бадиуззамон у урушда кҚнгиллиларга жасорат бермоң учун юандаңңа кирмасдан овчи юатад олаезар Êди. Овчи юаттида Êнг олдинда отини Қнгга-чапга Şгуртираркан, бирдан хотирига келар ва руюида сезарки: "Шу онда шаюит бҚлсам, бу вазиÇтим, ÇҲни Êнг олдинда кҚзга урилган шутлар, , асло шаюидлик мартабасининг бир асоси бҚлган ихлосимга зарар бермасин, бир худфурушлик маҲноси бҚлмасин" деб, бирдан отини ңайтарар ва дҚстларининг ёнига келар.
{(ЮошиÇ) Хуллас, урушнинг шиддатли з бир юаёт-мамот масаласи ваңтида "Менинг зоюиран ңаюрамонлик каби кҚринган бу вазиÇтим юаңиңий ихлосга номувофиң бҚлмасин?" деÇ Қйлаши инсониÇт камолотининг бир мисолидир деб бҚлади жилва майдонида, душман ңаршисида, тҚп Қңлар ичкарисида, талабаларига жасорат бермоң учун Êнг керакли бир ңаюрамонликни феҲлан кҚрсатмоң амали ила овчи юаттида отини Қнгга-чапга ңайтар ва би бу сурат ила жасорати иймониÇ ва шаюомати ИсломиÇни Êнг аҲло бир даражада бир ңҚмондон маҲноси ила адо Êтаркан, руюида ва ниÇтида Êнг олий ва соф бир камол марта сабабҚлган ихлос сирини ңочирмасликни аюамиÇт ила Қйлаши ва диңңатни жамлаши унинг зоюиран таңдирга шоён диний хизмати фидокорона мужоюадаси ңадар, балки Çнада зиёда руюининг камолига юам далолат Êтар.
Хуллас, Мулло Саид бутун ювою! днг шаюодати ила гарчи мусулмонлар орасида "Бадиуззамон", "Союибуззамон", "Фаюруддаварон", "Фотин-ул аср" унвонлари ила ёд Êтилган. Фаңат бу юеч бир замон юаңиңатсиз ва бир сҚздан иборат Êмасдир. Рисола-и Нур ила ңилган муаззам иймон ва ҮурҲонркан, ти ва ташкил Êтган диний юамиÇт ила сарфироз миллионлаб фидокор талабаларнинг муңаддас маҲнавий шахси бир шоюиди содиң ва бир далили ңатҲийд.
Д
Овчи юаттида бораркан, вужудига тҚрт Қң теккан, фаңат орңа чекилмаган ва кҚнгиллиларнинг жасорати синмаслиги учун юандаңңа юам кирмагандир. Юатто буни Êшитган юоким Мамдую Бей ва ңҚмондон Кал Али, "êй вою, орңа чекилсин!" деÇ хабар Şборгр даст замон деган:
-Бу кофирларнинг Қңи мени Қлдирмайди...
Юаңиңатдан уч Қң Қладиган ерига теккани юолда, бири ханжарини, бошңаси папирос ңуттисини тешиб Қтган ва Қзига бир зарабир заагандир.
Кечалайин юоким ва ңҚмондон Кал Али ва аюоли ңутулгандан, кҚнгиллилар ва аскарлар чекилгандан сҚнгра бир ңисм фидокор талабалари ила Битлисда ңолган бир ңисм бечоралар учун ишга ани фидо Êтмоң фикри ила ңочмаслар. Тонглаб душманнинг бир баталўони ила тҚңнашарлар, дҚстларининг кҚпи шаюид бҚлар. Юатто жиÇни ва фидокор бир талабаси бҚлган Убайд юам Қз бадалига шаюид бҚлгандан сҚнг душманнинг уч ңатор аскарини оңда. тиб, юаётда ңолган уч талабаси ила жуда ажиб бир суратда сув устида бҚлган бир пардага кирар. Юам Çрали, юам оёүи синган бир юолда Қттиз Бадат сув ва балчиң ичида ңолар. Милтиң ңҚлларида, у мудюиш вазиÇт ичида, уст ңаватдаги хонада душман аскари ва зобитлари бҚлгани юолда, мукаммал ңалб истироюати ила ва аюолининг ңутулишининг севинчи ила сурур ан Жум баробаридаги дҚстларига тасалли бериб дер:
-Үаршимизга не ваңт кҚплик ила душман аскарлари келса, у ваңт ңуролларимизни ңҚллаймиз, Қзимизни арзонга сотмаймиз, бир-икки душманга Қң отмаймиз...
бир бе бир иноÇти ИлоюиÇдирки, Қттиз уч соат улар Рус аскарларини кҚрганлари ва Руслар юам уларни ңидирганлари юолда, тополмадилар. Бу аснода Бадиуззамнг чиңабалари бҚлган кҚнгилли фидоийларга хитобан:
-ДҚстлар! Турманглар... Сизларга юаңңимни юалол Êтдим, мени ңҚйинглар, сиз Қзингизни ңутңаришга урининглар, дейишидан сҚнг фидокор ва ңаюрамон талабалар:
-Сизни бу юолда ташлаб кетмаюкамиз. Шаюид бҚлсак, Çна хизматингизда бҚлайлик, деб ңоларлар. СҚнгра Руслар асир Êтиб Ван, Желфа, Тифлис, Килоүриф, Кастрамага Şборарлар.
Армани фидоийлари машюурдир. Юатто шундай ривоÇт Êтарларки: "Фидоийларнинг Şзлари ңизиган кҚмир устида туŞк си кҚзлари портлаш даражасига келса юам, Çна сир бермаслар". Хуллас, Руслар у замон дердиларки: "Бадиуззамоннинг кҚнгиллилари Армани фидоийларидан устундир! Шунинг учундирки саломинг Үозоңларимизни имюода ортиң муваффаң бҚлгандирлар".
Бадиуззамонни асирлар лагерига Êтарлар. Бу ерда шу шаклда таңдирга лойиң бир юодиса жараён Êтар. Шундайки:
ла-и Н кун Рус Бош ңҚмондони асирларни тафтишга келар. Тафтиш асносида Бадиуззамон ңҚмондонга салом бермас ва Қрнидан турмас. ҮҚмондон үазабланар, балкодамнимагандир деб такрор олдидан Қтгани замон Çна Қрнидан турмагандан сҚнг ңҚмондон таржимон воситаси ила дер:
-Мени юар юолда танимадилар?
нюасифззамон:
-Танийман, Николай Николаевичдир.
ҮҚмондон:
-Шу юолда Рус ңҚшинини, демакки Рус Чорини юаңорат Êтмоңдалар.
БадиуззамонабардоЮаңорат Êтмадим. Мен бир Мусулмон олимиман. Иймонли бир киши Жаноби Юаңни танимаган бир одамдан устундир. Шунинг учун, мен сенга ңиём Êтмам, дер.
Шундай ңилиб Бадиуззамон юарбий трибуналга берилар. Бир нечта зобит дҚсти юамон узр сҚраб та Юами натижанинг олдини олишга уринишини ёлворадилар.
Фаңат Бадиуззамон:
-Буларнинг иҲдом ңарори менинг абадий оламга саёюат Êтишим учун бир паспорт юукмидадир, деб мукаммал иззат ва шижоат ила юеч аюамиÇтй ва кс.
Охири иҲдомига ңарор берилар. Юукм ижро ңилинадиган ваңт намоз ңилмоң учун рухсат сҚрар. Диний вазифасини адодан сҚнгра отилажак Қңларга кҚксини очишини баён Êтар. Айнан шу панчиси:амозини адо Êтаркан, Рус ңҚмондони келиб, Бадиуззамондан узр сҚраб:
-У юаракатингизнинг муңаддасотингизга бҚлган боүлиңликдан келиб чиңңанига ңаноат келтирдим, илтимос ң устун, мени кечиринг, деб туриб берилган иҲдом юукмини бекор ңилар.
Бадиуззамон икки Çрим сана ңадар Сибир тарафларида асоратда ңолар. Бутун юаётини фисабилиллою ҮурҲонга, ИсломиÇтга, Суннати СаниÇнинг июёлоюий арф ва ваңф Êтган бу Ислом фидокори бу ерларда юам ңатҲиÇн бҚш турмас. Ичида бҚлган муюитни танвир ва иршод учун юаракат ңилар. Бу муддат ичида Қзи ила баробар асоратда бҚлган зобитларга дарслар бер вуңуф. Бир кун тҚңсон зобит дҚстларига дарс бераётган пайтда бир Рус ңҚмондони келар. "Сиёсий дарс бермоңда" деÇ дарсига моне бҚлсада, фаолиÇтининг диикда Êлмий, ижтимоий бҚлганини билгандан сҚнг Êркин ңолдирар.
Охири асоратдан ңочмоң ила ңутули, Петербург ва Варшавага келишга муваффаң бҚлар. СҚнгра Вена йҚли ила (Р. 1334) санасида Истанбулга ташриф Êтар.
Жаюон Уу сирг кҚнгиллилар полкининг ңҚмондони бҚлган Бадиуззамон Саид Нурсий бу асорат юаётини бир асарида {(ЮошиÇ) Бу асоратдан анча ваңт Қтгандан сҚнг, Барлага бир асир каби Şбоалчиң, Устоз, Êски юаёт можаросидан бир ңисмини юам "Йигирма Олтинчи Ёүдунинг н Учинчи Умиди" сифатида ңаламга олгандир. Мароң Êтганлар у рисолага мурожаат Êта оларлар.} шундай тушунтиради:
#1 ва ду8
Руюим юам вааюонниаги Êски дҚстларни Қйлаб, у үурбатда вафот Êтишимни хаёл ңилиб, Ниёзий Мисрий каби:
Дунё үамидан кечиб, йҚңликка ңанот очиб,
Шавң ила юар дам учиб, чаңираман: дҚ машюуст!
деÇ дҚстларимни изларди. Юа, майли... ша ңайүули, Қкинчли, фироңли, узун үурбат кечасида Аллоюнинг даргоюида заифлигим ва ожизлигим шундай улкан бСҚз илоатчи ва васила бҚлдики, юозиргача юайратланаман. Чунки бир неча кундан сҚнг, үоÇт кутилмаган бир суратда, Çёв Şрилса бир йиллик масофани босиб, ёлүиз ва русча билмаганим юолда асирликдан ңочдим.ар. Таигим ва ожизлигимга биноан келган Аллоюнинг иноÇти ила үаройиб тарзда ңутулдим. Варшава ва АвстриÇ орңали Истамбулга келдим. Бу тарзда осонликча ңутулиш жуда ажойиб бҚлганди. Русчани билган жасур ва Êнг айёр одамлар жавобгаң бҚлолмаган ул узун ңочоң саёюатини жуда осон ва жуда енгиллик билан битирдим.
Аммо у Волга дарёси бҚйидаги масжидда Қтказган мазкур вазиÇтдаги кечадан сҚнг ңолган умримни үорлдамсанечираман деган ңарорга келгандим. Инсонларнинг бу ижтимоий юаётига аралашмоң Êнди етар. Модомики охир-оңибатда ңабрга ёлүиз кирар Êканман, ёлүизликка Қрганиш учун юозирдан ёлүизликни ихтиёр ңиламан дегандим.
Бироң Истамбулдаги жиддио юужуҚп дҚсту ёрлар ва Истамбулнинг дабдабали дунё юаёти, хусусан менга ңаратилган юаддимдан ортиң шон-шараф каби натижасиз нарсалар у ңароримни ваңтинчалик унуттирди. ГҚё у үурбат кечаси юаётим кҚз саоданурли ңорачиңңа Қхшарди. Ва Истамбулнинг оппоң, дабдабали кундузи юаётим кҚзининг нурсиз оң ңисми Êдики, келажакни кҚролмади, Çна ётди. То икки йил сҚнгра Һавси Гейлоний "Футую-ул Һайб" китоби билан такрор кҚзимни очтирди.
лар аёанбулни такрор шарафлантириши илм аюли ва халңни юаддан ортиң мамнун ва масрур ңилди. зига хабар берилмасдан, Машиюат Доирасидаги "Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇ" аҲзолигига тайин ңилинди. Дорулюикмат у замон Маюмад Акиф, Изми айб бмоил Юаңңи, êлмалили Юамди каби Ислом олимларидан ташкил топган бир Ислом академиÇси моюиÇтида Êди.
1334 санасида асоратдан келгандан сҚнг амаким розилиги бҚлмасдан Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇга аҲзо тайин Êтилди. Фаңат асоратда жки саюлсизланиб ңолганидан, бир муддат узрли бҚлиб вазифага кетолмади. КҚп марта истеҲфо бериш ташаббусида бҚлди, фаңат дҚстлари ңҚймадилар. Шундай ңилиб Дорулюикматга давомни бошлади. Юолига а жуда Êтардимки, заруратдан ортиң Қзига харажат ңилмас Êди. Маишат жиюатидан нима учун бу ңадар тежамкорона Çшамоңдасан деганларга жавобан:
-Мен кҚпчилик одамларга тобе бҚлмоң истайман. КҚпчилик одамлаларга бу ңадар ңҚлга кирита олар. Мен озчиликдаги исрофгарларга тобе бҚлмоң истамайман, деганлар.
ИМен юам бир сана мобайнидаги ортиң ңолган пулларни амакимнинг менга бҚлган шафңатига, юам молдан нафратланишига ÊҲтимодан, хабари бҚлмасдан тамоман сарф Êтдим. СҚнгра менга дедики: "Бу пул бизга юалол Êмасди, миллат моли Êди, нима учун ва инңтдинг? Модомики бундайдир, мен юам сени хҚжалик мудирлигидан бҚшатиш ила Қзим у вазифани оламан!"
Бир муддат орадан Қтди... Юаңоиңдан Қн икки таҲлифотини чоп ңилмоң ңалҲон вакелди. Маошдан тҚпланган пулларни у таҲлифотларни чоп ңилишга берди. Ёлүиз бир-икки кичкинаси мустасно бҚлиб, ңолганларини атрофга бепул тарңатди. Нима учун соттирмаганини сҚрадим. Дедики:
шуюраошдан менга ңутҲу лоÇмут жоиздир, ортиүи миллат молидир. Бу сурат ила миллатга ңайтариб бермоңдаман...
Дорулюикматдаги хизмати фаңат бундай шахсий ташаббуси ила Êди. Чунки у ердёрдамгалашиб иш ңилиш учун баҲзи монелар кҚрар Êди. Уни таниганлар биладирларки, Бадиуззамон кафанини бҚйнига тоңңан ва Қлимини юисобга олгандир. Шунинг учундирки, Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇда темир каби таÇнди. Ажнабий таҲс олмос Дор-ул юикматни Қзига ңурол ңилолмади. Хато фатволарга ңарши парвосизча мужодала Êтди. ИсломиÇтга зарарли бир жараён Қртага отилган ваңт у жараённи синдирмоң учун асар нашр Êтарди.
Бир ваңтлар асирликдан ңайтганимдан сҚнг Истамбулда бир-икки йил Çна үафлат үолиб келди. Сиёсат юавоси назари Етинчфсимдан кҚтариб, атрофга сочиб Şборган юолида, бир кун Истамбулнинг АйŞб Султон ңабристонининг дарага ңараган Şксак бир тепалигида Қтирган Êдим. Истамбул атрофидагиустида боңдим. Бирдан, ңарасам, менинг хусусий дунём вафот Êтаётгандек, баҲзи жиюатда рую чиңаётгандек бир хаёлий юолатга тушдим. "Ажабо, менга бундай хаёлни берган бу ңабристоннинг мозор тошл-ул Баи ёзувлармикан",- деÇ назар солдим. Узоңңа Êмас, у ңабристонга боңдим. Үалбимга Êслатилдики: "Бу сенинг атрофингдаги ңабристонда Şзта Истамбул бор. Чунки Şз марта Истамбул бу ерга бҚшатилган. Бутун Истамбулнинг халңини бу ерга бҚ телеф бир Юакийми Үодийрнинг юукмидан ңутулиб мустасно ңололмайсан, сен юам кетасан". Мен ңабристондан чиңиб бу даюшатли хаёл ила Султон АйŞб жомеҲ масжидининг ичидаги кичик бир хонага кҚп марта кирганим каерак. сафар юам кирдим. Тушундимки, мен уч жиюатда мусофирман. Бу кичик манзилда мусофир бҚлганимдек, Истамбулда юам мусофирман, дунёда юам мусофирман. Мусофиликларни Қйлаши керак. Бамисоли бу хонадан чиңңанимдек, бир кун келиб Истамбулдан юам чиңаман, бошңа бир кун дунёдан юам чиңаман.
Мана шу юолатда үоÇт аÇнчли ва фироңли аламли ". Юаңзун ва ңайүу ңалбимга ва бошимга чҚмди. Чунки мен ёлүиз бир-икки дҚстни йҚңотмаётирман, балки Истамбулда минглаб севимли дҚстларимдан айрилганим каби, жуда севганим Истамбулдан юам айриламан. Дунёдаги Şз минглаб дҚстларимдинг унилганим каби, жуда севганим ва мубтало бҚлганим шу гҚзал дунёдан юам айриламан деÇ Қйлаб Şриб, Çна ңабристондаги Қша Şксак тепаликка чиңдим. Ора-сира, ибрат учуоратгага борганимдан ва кинонинг Қтмиш замон соÇларини юозирги замонга келтиришлик жиюатидан Қлганларни тирик Şрганлар суратида кҚрсатгани каби, айнан шунингдек, Истамбул ичидимга, сонларни мен Қша даңиңада оёңда Şрган жанозалар вазиÇтида кҚрдим. Хаёлим дедики, модомики бу ңабристондагилардан бир ңисми, киносига ңаралса, Şргандек кҚринмоңда Êкан, келажакда ңатҲиÇн бу ңабристонга кирувчиларни кир ңусдиган деб тасаввур ңил. Улар юам жанозалардир, кезиб Şрмоңдалар.
Бирдан ҮурҲони Юакимнинг нури ила ва Һавси АҲзам Шайюи Гейлоний Юазратларининг иршоди ила ейилган юолат сурурли ва севинчли вазиÇтга айланди. Шундайки:
Ул юазин юолга ңарши ҮурҲондан келган нур буни Êслатдики: Сенинг шимолий шарңа юечостромадаги үурбатингда бир-иккита асирга тушган зобит дҚстларинг бор Êди. Бу дҚстларингни, нима бҚлганда юам Истамбулга кетишларини билар Êдинг. Сендан бир киши сҚрасаки: "Сен Истамбула каттасанми, йҚңса бу ерда ңоласанми?" Албатта, заррача аңлинг бҚлса, Истамбулга кетишни хурсандлик ва сурур ила ңабул ңилардинг. Чунки дҚст-ёрларингнинг мингдан тҚңңиз Şз тҚңсон тҚңңизи Истамбулдадирлар. Бу ерда бир-иккитаси ңолган, улар юам у ераги Êсадилар. Истамбулга бориш сен учун фироң ва аламли бир айрилиң бҚлмайди. Ва ниюоÇт келдинг юам. Мамнун бҚлмадингми? ша душман мамлакатидаги Қта ңоронүи узун кечаларингдан ва Қта совуң бҚронли ңишлардан ңутулдинг. Бу гҚзал дунё жаннатидек , Иншаулга келдинг.
Айнан шунингдек, сенинг болалигингдан шу ёшга ңадар севганларингдан Şздан тҚңсон тҚңңизи сенга даюшат берган ңабристонга кҚчиб кетганлар. Бу дунёда ңолган бир-икки дҚда билбор. Улар юам у ерга кетадилар. Дунёда вафотинг фироң Êмас, висолдир; ул дҚст-ёрларга ңовушмоңдир. Улар, ÇҲни ул боңий руюлар Êскирган уÇларини тупроң остига ташлаб, бир ңнёда юлдузларда, бир ңисми барзою олами табаңаларида кезиб Şрадилар деÇ Êслатилди.
Юа, бу юаңиңатни ҮурҲон ва иймон шу ңадар ңатҲий бир суратда исбот ңилганки, бутунлай ңалбсиз ва руюсиз бҚлма ёзил ёюуд залолат ңалбини бҚүмаган бҚлса, кҚриб тургандек ишонмоң керак. Чунки бу дунёни лутф ва Êюсонларининг юадсиз навлари билан бунчалар зийнатлаб, карамкорона ва шафңаткорона рубубиÇтини кҚрсатган ва уруүлардек Êнган ÊкаÇтсиз кичик нарсаларни юам муюофаза ңилган бир СонеҲи Карийм ва Раюийм Қз асарларининг ичида Êнг мукаммали ва Êнг сермазмун, Êнг аюамиÇтли ва Êнг севимли асари бҚлмиш инсонни, албатта ва шубюасиз, суратан кҚринганидек бундай марюамандир. оңибатсиз тарзда йҚң ңилиб Şбормайди, маюв Êтмайди, зое ңилмайди. Балки бир деюңоннинг тупроңңа Êккан уруүлари сингари, бошңа бир юаётда куртак очиш учун Холиңи Раюийм ул суŞкли санҲат асаринби Юаңраюмат Êшиги бҚлмиш тупроң остига ваңтинча ташлайди.
{(ЮошиÇ) Бу юаңиңат икки карра икки тҚрт Êканини билиш даражасида бошңа рисолаларда, хусусан нинчи ва Йигирма ТҚңңизинчи СҚзларда исбот ңилинган.}
Ушбу ҮурҲоний Êслатмани олгандича, мг, у ңабристон менга Истамбулдан кҚра Çңинроң бҚлиб ңолди. Хилват ва ёлүизлик мен учун суюбат ва мулоңотдан кҚра ёңимлироң бҚлди. Шунинг учун мен Қзимга бҚүоз тарафидаги умумирда бир хилватхона топдим. Һавси АҲзам (Р.А.) "Футую-ул Һайб"и ила менга бир устоз ва табиб ва муршид бҚлгани каби, Имоми Раббоний юам (Р.А.) "Мактубот"и билан мунис бир дҚст, бир мушфиң, бир ллари м юукмига Қтди. ша ваңт кексаÇ бошлаганимдан ва маданиÇтнинг лаззатларидан Қзимни тийганимдан ва ижтимоий юаётдан узилганимдан жуда юам мамнун бҚлдим. Аллоюга шукр ңилтсиз б124
Асоратдан ңайтгач, Истамбулда ңараүайли Чомлича тепалигида жойлашган бир кҚшкда марюум жиÇним Абдураюмон билан бирга Çшай бошладик. Бу юаётимни дунёвий жиюатдан биз кабилар учун Êийни бдатли бир юаёт дейиш мумкин Êди. Чунки асоратдан ңутулган Êдим, Дор-ул Юикматда илмий маслагимга муносиб бҚлган Êнг олий бир тарзда илм нашр ңилиш учун шароит бор Êди. Менга ңаратилган обрҚй-Êтибор ва шараф юаддан зиёд Êди. Мавңеимга кҚра . Сиёсулнинг Êнг гҚзал бир жойи бҚлмиш Чомличада истиңомат Êтаётгандим. Юам юар нарсам мукаммал Êди. Марюум жиÇним Абдураюмондек үоÇт заковатли, фидокор, юам бир талаба, татларстёр, юам котиб, юам маҲнавий авлодим мен билан бирга Êди. зимни дунёда Êнг масҲуд деб Şрган Қша ваңт ойнага боңдим, соч-соңолимда оң толаларнн тҚңсим.
Бирдан асоратда, Костромадаги масжидда рҚй берган руюий юолат Çна уйүона бошлади. Унинг асари Қлароң мен ңалбан боүланган ва дунёвий саодатга мадор деб Қйлаган юолатларни, сабабларни тадңиң ңила бошладим. Үай бириниа сҚнгң ңилмайин, кҚрдимки: чирикдир, боүланишга арзимайди, алдайди. ша пайтларда Êнг садоңатли деб Şрган бир дҚстимдан кутилмаган бир садоңатсизлик ва хаёлга келмайдиган бир бевафолик кҚрдим. Дунё юаётидан юуркмоң юолига тушдим. Үалбимга дир ңис"Ажабо, мен бутунлай алданганманми? КҚраётирманки, аслида ачинадиган юолимизга жуда кҚп инсонлар юавас билан ңарайдилар. Бу инсонларнинг барчаси девона бҚлганми? ЙҚңса, юозир мен девона бҚлдиммики, бу дунёпараст инсонларни девонадек кҚраола ёзн?"
ша ваңт юар нарсадан аввал Êскидан бери таюсил ңилган илмимга мурожаат ңилиб, бир тасалли, бир нажот излай бошладим. Афсуски, Қша ваңтгача фалсафа илмларини Ислом илмлари билан бирштирилнимга тҚлдириб, у фалсафа илмларини жуда Çнглиш Қлароң, такомиллик манбаи ва нурланиш сабаби деб Қйлагандим. Юолбуки, у фалсафий масалалар руюимни жуда кирлатиб, маҲнавий тараңңиётимга тҚсиң бҚлганди. Бирдан ЖсаюифаЮаңнинг раюмат ва карами ила ҮурҲони Юакимдаги муңаддас юикмат мададга келди. КҚп рисолаларда баён Êтилгани каби, у фалсафий масалаларнинг кирлариниочиңча тозалади.
Жумладан, юикмат фанларидан келган руюий зулмат туфайли руюим коинотда бҚүиларди. Нур излаб ңайси тарафга ңарамай, ул масалаларда нур тополмадим, нафас раңлардим. Токи ҮурҲони Юакимдан келган ва "Ла илаюа илла Юу" жумласи ила дарс берган тавюид үоÇт порлоң бир нур Қлароң барча зулматларни тарңатиб Şборди ва роюатланиб нафас олдим. Бироң нафс ва шамоман алолат аюли ва фалсафа аюлидан олган дарсларига таÇниб, аңл ва ңалбга юужум ңилдилар. Бу юужумдаги нафс билан мунозара, лиллаюил-юамд, ңалбнинг зафари билан натижаланди. КҚп рисолаларда ңисман у мунозаралар ёзилганайди, билан кифоÇланиб, бу ерда ңалбнинг фаңат мингтадан битта зафарини кҚрсатиш учун минглаб юужжатларидан баён Êтаман, токи ёшлигида ажнабий юикмат ва маданий фанлар номи остидаги ңисман залолат, ңисм
- уда масалалари ила руюини кирлатган, ңалбини хаста ңилган, нафсини шиширган бир ңисм кексаларнинг руюида поклик Қрнатсин. Тавюид борасида шайтон ва нафснинг шарридан ңутулсин. Шундайки:
ас, юасафа илмлари номидан нафсим дедики: "Бу коинотдаги нарсаларнинг табиат билан бирга бу мавжудотларнинг Çратилишида иштироклари бор. Юар нарса бир сабабга боүлиң. Мевани дарахтдан, уруүларни арари дан истамоң лозим. êнг арзимас, Êнг кичик нарсани юам Аллоюдан истамоң ва Аллоюга ёлвормоң нима дегани?"
ша ваңт ҮурҲон нури ила тавюид сири ңуйидаги суратда очилди. Үалбб, аюмфайласуфлашлан нафсимга деди:
êнг арзимас ва Êнг кичик нарса Êнг улкан нарсадек тҚүридан-тҚүри бутун бу коинот Холиңининг ңудратидан келади ва хазинасидан чиңади. Бошңа суратда ила умайди. Сабаблар Êса бир пардадир. Чунки Êнг аюамиÇтсиз ва биз Êнг кичик деб юисоблаган махлуңлар баҲзан санҲат ва Çратилиш жиюатида Êнг каттасидан кҚра кмидир?ң бҚлади. Чивин товуңдан санҲат жиюатида Қтиб кетмаса-да, орңада юам ңолмайди. Шундай Êкан, катта-Ş кичикнинг фарңи йҚң. Ё барчаси моддий сабабларга таңсимлаб берилади ва ёюуд бараварига Çгона н Çшагберилади. Биринчи ңисм амри-маюол бҚлганидек, иккинчиси вожибдир, зарурийдир. Чунки биргина Зотга, ÇҲни Үодийри Азалийга берилса;
модомики, барча мавжудотнинг интизоми ва юикматлари орңали мавжудлиги ңатҲий билинган илми юар нарсани ңамрабн кера Êкан;
ва модомики, илмида юар нарсанинг миңдори тайин ңилинган Êкан;
ва модомики, кҚриниб турганидек, юар ваңт йҚңдан ниюоÇтда осонлик билан бениюоÇт санҲатли асарлар вужудга келаётган Êкан;
ва модомики, ул Үодийри Аушундинг бир гугурт чаңңан каби "Кун фаÇкун" амри ила нима бҚлса юам ижод Êта олишини юадсиз ңувватли далиллар ила кҚп рисолаларда баён Êтилганига ва хусусан үарбчманчи Мактуб" ва "Йигирма Учинчи Ёүду"нинг охирида исботланганига биноан, юадсиз бир ңудрати бор Êкан;
албатта кҚриниб турганидек, вужудга келишда ажиб бир осонлик ва енгиллик ул илмнинг кенг ңамровидан ва ңудратнинг азаматидан келир Êкилди.
Масалан, кҚзга кҚринмас бир сиёю билан ёзилган бир китобга Қша ёзувни кҚрсатадиган махсус бир дори суртилса, ул катта китоб бирларинир бир кҚзга Қзининг мавжудлигини кҚрсатиб, Қзини Қңиттиради. Айнан шунингдек, ул Үодийри Азалийнинг умумни ңамраган илмида юар нарсанинг махсус суратлари муайÇн миңдор ила тайин ңилинади. Ул Үодийри Мутлаң "Кун фаÇкун" амри билан ул юадснларинрати ва нуфузли иродаси билан, мазкур ёзувга суртилган дори каби, үоÇт енгиллик ва осонлик билан ңудратининг бир жилваси бҚлган ңувватини Қша илмий моюиÇтга суртади, ул нарса орңали ташңи вужуд беради. КҚзга кҚрсатади, юикматининг наңшларилмаймиттиради.
Агар барча нарсалар бараварига ул Үодийри Азалийга ва Алийми Кулли Шайга берилмаса, у ваңт чивиндек Êнг кичик бир нарсанинг вужудга келиши ул вужудни дунёдаги аксам, отмоддалардан махсус бир Қлчов ила тҚпламоң лозим бҚлиши билан бирга, Қша кичкинагина чивиннинг вужудида юаракат ңилаётган зарралар Қша чивиннинг Çратилин Рисони ва санҲатининг камолотини барча нозик сирларигача билганидан кейингина бҚлиши мумкин. Чунки табиий сабаблар билан моддий сабаблар, шубюасиз ва барча аңл Êгаларининг иттракли а кҚра, йҚңдан бор ңилолмайди. Шундай Êкан, юар юолда, агар улар ижод ңилса, албатта тҚплайдилар. Модомики тҚплар Êкан, ңайси жонзот бҚлмасин, ичида аксариÇт модда ва каттадан намуналар бҚлиб, бамисоли коинотнинг бир хулосаси, бир данаги юукмида бҚлгани учун, албатта, у юолда бир данакни бутун бошли бир дарахтдан, бир жонзотни бутун рҚйи заминдан нозик бир Êлак . Чункаб ва Êнг аниң бир Қлчов ила Қлчаб тҚпламоң лозим бҚлади. Ва модомики табиий сабаблар жоюил, жонсиз Êкан, бир илми йҚңки бир режа, бир мундарижа, бир модел, бир дастурни танласа, келсос нирраларни унга кҚра маҲнавий ңолипга Êритиб тҚкса, токи тарңалиб кетмасин, интизомини бузмасин. Юолбуки, юар нарсанинг шакли, юайҲати юадсиз тарзларда бҚлиши мумкинлиги учун юадду юисоби йҚң юаалашмаакллар ва миңдорлар ичидан биргина шакл ва миңдорда, сел каби оңувчан унсурларнинг зарралари тарңалиб кетмай, мунтазам равишда, миңдорсиз, ңолипсиз, бШайх Ми устида бир тҚплам юолида саңланиб туриши ва жонзотга мунтазам равишда бир вужуд бериши ңанчалик аңлдан узоңлиги кҚринади. Албатта кимнинг ңалби кҚр бҚлмаса кҚради.
бу оÇти азиманинг сирига кҚра
{(ЮошиÇ) çҲни, "Аллоюдан бошңа барча чаңирган ва ибодат ңилган нарсаларингиз тҚплансалар, бир чивинни Çтганлааслар".}
барча моддий сабаблар тҚпланса, уларда ихтиёр юам бҚлса, битта чивиннинг вужудини ва вужуднинг аҲзоларини махсус мезон ёрдамида тҚплай олмаслар. ТҚплакрор июам, у вужуднинг муайÇн миңдорида ңолдиролмаслар. Үолдирсалар юам, доимо Çнгиланиб турган ва ул вужудга кириб ишлаётган зарраларни мунтазам равишда ишлаттиролмаслар. Шундай Êкан, аниңки, сабаблар бу нарсаларга союиб чиңолмаслар.Çтлари, юаңиңий союиблари бошңа.
Ал-юосил: Юар нарсанинг ниюоÇтда юам санҲатли, юам осонлик ила Çратилган вужуди кҚрсатадики, юар нарсани ңамраб олган бир илм союиби бҚлмиш бир Үодийри Азалийнинг асаридир. дий на Şз минг амри-маюоллар ичра вужудга келиш у ёңда турсин, балки имкон доирасидан чиңиб, имконсизлик доирасига киради ва мумкин суратидан чиңиб, мумкин бҚлмаган моюиÇтга киради ва юеч бир нарса вужудга келмайди, балки вужудгаадар Ти юам амри-маюол бҚлади. Ушбу үоÇт нозик ва үоÇт ңувватли ва үоÇт чуңур ва үоÇт ошкор бир юужжат ила шайтоннинг ваңтинчалик бир шогирди ва залолат аюли ромдирсафа аюлининг бир вакили бҚлган нафсимнинг овози Қчди. Ва лиллаюилюамд, тҚлиң иймонга келди. Ва дедики:
Юа, менга шундай бир Холиң ва Раб лозимки, ңалбимнинг Êнг кичик хотирини ва Êнг хуфёна ниёзимни била оладиган;
ва руюундай Êнг Çширин Êютиёжини ңондиргани каби, менга абадий саодатни бермоң учун улкан дунёни охиратга айлантира оладиган ва бу дунёни олиб ташлаб, Қрнига охиратни ңура оладиган;
юам чивинниизларнани каби, осмонларни юам ижод ңила оладиган;
юам ңуёшни самонинг Şзига бир кҚз Қлароң Қрнатиб ңҚйгани каби, бир заррани юам кҚз ңорачиүимда ерлаштира оладиган бир ңудратга Êга лат ва.
ЙҚңса, чивинни Çратолмаган ңалбим хотирини билолмас, руюимнинг ниёзини Êшитолмас. Осмонларни Çратмаган менга абадий саодатни беролмас. Шундай Êкан, менинг Раббим Азиз,и, юам ңалбим хотирини ислою Êтар, юам юаво оламини булутлар ила бир соат ичида тҚлдириб бҚшатгани каби, дунёни охиратга алмаштириб, Жаннатни ңуриб Êшигини менгатенг б ва "марюамат, кир" дейди.
Хуллас, Êй нафсим каби бадбахтлик натижасида бир ңисм умрини нурсиз фалсафа ва ажнабий фанларга сарф Êтган кекса дҚстларим! ҮурҲоннинг тилидаги ңайта-ңайта "Ла илаюа илла Юу"с, ишодас фармонидан бу иймон рукни наңадар ңувватли ва наңадар юаңиңатли ва юеч бир жиюатда тебранмас ва задаланмас ва Қзгармас ва муңаддасмоңда.ни учун ңандай ңилиб бутун маҲнавий зулматларни тарңатишини ва маҲнавий Çраларни даволашини англангиз.
Истанбулда Дорулюикматда бҚлгани замон Сунуюот Рисоласида ёзган үоÇт ажиб бир руюоний воңеа:
Бир Жума кечасида, уйңу ила мисол оламига кирдим.Истамбкелди, деди:
-Муңаддароти Ислом учун ташкил Êтилган муюташам бир мажлис сени истамоңда.
Бордим...КҚрдимки: Мунаввар, Қхшашини дунёда кҚрмаганим, Салафи Солиюийндан ва асрларнинг Êлчиларидан юар асрнинйбим блари ичида бҚлган бир мажлис кҚрдим. УÇлиб Êшикда турдим. Улардан бир зот дедики:
-êй фалокат, юалокат асрининг одами! Сенинг юам фикринг бор, фикрингни баён Êт.
Оёңда туриб дедим:
-Скелиши жавоб берайин.
Бири деди:
-Бу маүлубиÇтнинг натижаси нима бҚлажак? ҺолибиÇтда нима бҚларди?...
Дедим:
-Мусибат шарри маюз бҚлмагани учун, баҲзан саодатда фалокназар гани каби, фалокатдан юам саодат чиңар. êскидан бери иҲлои Калиматуллою ва баңо-и истиңлолиÇти Ислом учун фарзи кифоÇ-и жиюодни бажариш ила Қзини Çквужуд бҚлган Ислом Оламига фидога вазифадор ва халифаликка байроңдор кҚрган бни истати ИсломиÇнинг фалокати Ислом Оламининг истиңболдаги саодати ила Қрнини тҚлдиради. Зеро шу мусибат моÇ-и юаётимиз ва оби юаётимиз бҚлган ухуввати ИсломиÇнинг инкишоф ва иютизозини юориңулода тезлаштирди. Биз оүриң сездим.
Бирдан мажлис тарафидан дейилди:
-Изою Êт!
Дедим:арингиавлатлар, миллатлар уруши башар табаңалари урушларига Қрнини бҚшатади. Зеро башар асир бҚлмоң истамагани каби, ёлланма ишчи бҚлмоң юам истамас. Һолиб бҚлсак Êдик, юасмимиз, душманимиз ңҚлидаги мустабидона жараёнга, балки Çнада шиддатлича тури фитик. Юолбуки у жараён юам золимона, юам Ислом Олами табиатига зид, юам иймон аюлининг мутлаң аксариÇтининг манфаатига мухолиф, юам умри ңисңа, парчаланишга номзоддир. Агар унга ёпишса Êдик, Ислом Оламини тҚфо>ҮҚрңмиатига мухолиф бир йҚлга суражак Êдик. Шу бузуң маданиÇтки, биз ундан ёлүиз зарар кҚрдик. Ва шариат назарида мардуд ва ёмонликлари Çхшиликларига азиÇт Êтганидан, башар фойдаси фатвоси ила юукми бекор ңилинган ва башар уйүониши ила инңироз маюкуми, сафию, ңайсар, үаддор, маҲнан ваюший бир маданиÇтнинг юимоÇсини Осиёда ңилар Êдик.
Мажлисдан бири дңл кҚз -Нима учун шариат шу маданиÇтни {(*)Бизнинг муродимиз маданиÇтнинг маюосини ва башарга манфаати бҚлган Çхшиликларидир! БҚлмаса, маданиÇтнинг гум Афани, ёмонликлари Êмаски, аюмоңлар у ёмонликларни, у сафоюатларни маюосин деб Қйлаб таңлид Êтиб молимизни хароб Êтдилар. МаданиÇтнинг гуноюлари Çхшиликларига үалаба Êтиб саййиоти юасанотларидан устун ктун маила башар икки жаюон уруши ила икки даюшатли таҲзирни еб у гуноюкор маданиÇтни остин-устун Êтиб шундай бир ңусдики, ер Şзини ңон ила булүатди. Иншааллою, истиңболдаги ИсломиÇтнинг ңуввати ила маданиÇтнинг маюосинизиёдала Êтажак, замин Şзини чиркинликлардан тозалаÇжак, умумий сулюни юам таҲмин Êтажак.} рад Êтади?
Дедим:
-Чунки беш манфий асос уар менңурилгандир. ТаÇнч нуңтаси ңувватдир. У Êса, шаҲни тажовуздир... Үасд ңилган үоÇси манфаатдир. У Êса, шаҲни тазоюумдир... Юаётда дастури курашдир. У Êса, шаҲни танозудир... Жамоатлар мобайнидаги робитаси бошңасини Şтмоң ила озуңланган ирңчАСИ Б а манфий миллатчиликдир. У Êса, шаҲни бундай мудюиш тасодумдир. Жозибадор хизмати юаво ва юавасни жасоратлантирмоң ва орзуларини ңондирмоң ва матлубларини осонлаштирмоңдир. У юаво Êса, шаҲни инсониÇтни малаклик даюеч бидан итлик даракасига туширмоңдир. Инсоннинг маҲнавий жиюатдан йҚң бҚлишига сабаб бҚлмоңдир. Бу маданийлардан кҚпи, агар ичи ташңарига Қгирилса, бҚри, айиң, илон, чҚчңа, маймун пҚсти кҚрилажак каби хаёлга келар. Хуллас, шхосларучун бу юозирги маданиÇт башарнинг Şздан саксонини машаңңатга, шаңоватга отган, Қнини хаёлий саодатга чиңарган, бошңа Қнини юам икковининг Қртасида ңолдирган. Саодат удирки, куллга ё аксарга саодат бҚлсин. Бу Êса Êнг камнобларимидирки, нави башарга раюмат бҚлган ҮурҲон, фаңат умумнинг, лоаңал аксариÇтнинг саодатини Қз ичига олган бир маданиÇтни ңабул Êтар. Юаки да н юавонинг таюаккуми ила, зарурий бҚлмаган Êютиёжларни зарурий Êютиёжлар юукмига Қтказганлар. БадавиÇтда бир одам тҚрт нарсага муютож Êкан, маданиÇт Şз нарсага муютож ва фаңир Êтгандир. СаҲй масрафга кифоÇ келмаганидан, юийлага, юаромгардир. моң ила ахлоңнинг асосини шу нуңтадан бузгандир. Жамоатга, навга берган сарват, юашаматга бадал, фардий, шахсий фаңир, ахлоңсиз Êтгандир.
Илк даврларнинг бутун ваюшатинз китоаданиÇт бир мартада ңусди!
Ислом Оламининг шу маданиÇтга ңарши Şз Қгириши ва совуң муомала ңилиши ва ңабулда ңийналиши диңңат ңилинадиган жойдири бу Ê истиүно ва истиңлолиÇт хоссаси ила мумтоз бҚлган шариатдаги Илоюий юидоÇт Рим фалсафасининг даюоси ила сингдирилмас, бирлашмас, Şтилмас, тобе бҚлмас... Бир аслдан Êкизак бҚлиб майдон юаңидган êски Рим ва şнон икки даюолари, сув ва ёү каби асрларнинг Қтиши ва маданиÇт ва Насронийликнинг бирлаштириб ңҚшишга урингани юолда, Çна иулоддалларини муюофаза, худди таносую ила у икки рую юозир юам бошңа шаклларда Çшамоңдалар. Улар Êкизак ва бирлаштириш сабаблари бор Êкан бирлаюавола шариатнинг руюи бҚлган нури юидоÇт у ңоронүи, чиркин маданиÇтнинг асоси бҚлган Рим даюоси ила юеч бир ваңт бирлашмас, Şтилмас...
Дедилар:
-Шариати Һаррад девонданиÇт ңандайдир?
Дедим:
-Шариати АюмадиÇ (С.А.В.) ичига олган ва амр Êтган маданиÇт Êса, юозирги маданиÇтнинг йҚң бҚлишидан инкишоф Êтажакдир. Унинг манфий асослари Қрнига мусбат асослар жорий ңилар. Хуллас, таÇнч нуңтаси ңувшңа жабадал юаңдирки, шаҲни адолат ва тавозундир. ҺоÇда манфаат Қрнига фазилатдирки, шаҲни муюаббат ва тажозубдир. Бирлик жиюати юам ирңчилик ва миллатчилик Қрнига диний, ватаний, синфий робитадирки, шаҲни самимий ухувват ва сулю ва хо ила бг тажовузига ңарши ёлүиз тадофуҲдир. Юаётда кураш дастури Қрнига таовун дастуридирки, шаҲни иттиюод ва тасонуддир. Юаво Қрнига юидоÇтдирки, шаҲни инсониÇтан тараңңий ва руюан мукаммаллашмоңдир. Юавони тахдид Êтар, нафснинг суан:
Шарң хусумати Ислом инкишофини бҚүаётган Êди. Зоил бҚлди ва бҚлиши керак... Һарб хусумати Исломнинг иттиюодига,андирлатнинг инкишофига Êнг таҲсирли сабабдир, боңий ңолиши керак...
Бирдан у мажлисдан тасдиң аломатлари тазоюур Êтди. Дедилар:
-Юа, умидвор бҚлингиз.. шу истиңбол инңилоби ичида Êнгсана Р гур садо Исломнинг садоси бҚлажакдир!.
Такрор бири сҚради:
-Мусибат жиноÇтнинг натижаси, мукофотнинг муңаддимасидир. Үайси ишингиз ила ңадарга фатво бердингизки, шу муир шафила юукм Êтди. Оммавий мусибат аксариÇтнинг хатосидан келиб чиңади. Юозирда мукофотингиз недир?
Дедим:
-Муңаддимаси уч муюим Ислом рукнларидаги бепарволигимиздир: Намоз, ашардаЗакот. Зеро, йигирма тҚрт соатдан ёлүиз бир соатни беш намоз учун Холиң Таоло биздан истади. Танбаллик Êтдик. Беш сана йигирма тҚрт соат таҲлим, машаувофиңюаракатлантирииш ила бир нави намоз ңилдирди. Юам йилда ёлүиз бир ой рҚза учун нафсимиздан истади. Нафсимизга ачиндик. Каффоратан беш сана рҚза туттирди. ндан, ңирңдан ёлүиз бирни, Êюсон Êтган молидан закот истади. ОчкҚзлик ңилдик, зулммси Аз. У юам биздан йиүилган закотни олди.
Юозирги мукофотимиз Êса: фосиң, гуноюкор бир миллатдан бешдан бири бҚлган тҚрт миллионни валийлик даражасига чиңардин инсойлик, шаюидлик берди. Умумий хатодан келиб чиңңан умумий мусибат мозий гуноюини тозалади.
çна бири деди:
-Бир амир хато ила фалокатга отган бҚлса?
Дедим:
-Мусибатзада мукофоудир, р. Ё хатоли амирдан юасаноти берилажакдир, у Êса юеч юукмида, ёки үайб хазинаси берилажакдир. Һайб хазинасида бундай ишлардаги мукофоти Êса шаюидлик нафсимийлик даражасидир.
Боңдим, мажлис истеюсон Êтди. ЮаÇжонимдан уйүондим. Терлаган, ңҚлларим кҚксимда ётоңда Қтирган Қзимни топдим. У кеча шикка бҚтди.
Бадиуззамон ёнида бошңа китоблар йҚң Êди.
-Нима учун бошңа китобларга ңарамайсан? дейилганида, айтар Êдиларки:
-Юар нарсадан зеюнимни узми ила ҮурҲондан фаюм Êтаман.
Асарлардан наңл Êтса юам, баҲзи муюим топган масалаларни Қзгартирмасдан оларди.
-Нима учун айнан бундай такрор Êтмоңдасан? деÇ сҚралганида:
Дорулюикматда бҚлган замонларда Қтказган бир руюий инңилобни кейинроң нашр Êтган бир асарида шундай баён Êтади:
"êски Саиднинг үофил бошиг ва үаиш таҲзирлар тушди, "Ал-Мавту Юаңңун" юукмини Қйлади, Қзини ботңоңлик балчиүида кҚрди, мадад истади, бир йҚл ңидирди, бир халоскор ңидирди. КҚрдики йҚллар мухталиф, иккиланиб ңолди. Һавси АҲзам бҚлган Шайхи Гейлонийнинг (Р.А.) "Футую-ул Һ чиңаромли китоби ила тафаҲул Êтди, тафаҲулда шу чиңди:
Ажибдирки, у ваңт мен Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇ аҲзоси Êдим. ГҚё мккинчинларнинг Çраларини даволашга уринган бир юаким Êдим. Юолбуки Êнг зиёда хаста мен Êдим. Хаста аввало Қзига ңараши керак, сҚнгра хасталарга ңарай олар.
У икки мактуб менга бирдан очилди. Падариг хабаисми Мирзо бҚлганидан, у мактубларнинг бошида "Мирзо Бадиуззамонга мактуб" деÇ ёзилган бҚлиб кҚрдим. Фасубюаналлою! дедим, бу менга хитоб Êтмоңда. У замон êски Саиднинг бир лаңаби Бадиуззамон Êди. Юолбуки дир.
нинг уч Şз санасида Бадиуззамони Юамадонийдан бошңа у лаңаб ила машюур бҚлган зотларни билмас Êдим. Демак, Имомнинг замонида юам шундай бир одам бор Êдики, унга у икки мактубни ёзган. У зотнинг юоли менинг юолимга Қхшар Êканки,!
Ти мактубни Қз дардимга даво топдим. Ёлүиз Имом у мактубларида тавсиÇ Êтгани каби кҚп мактубларида тиришиб шуни тавсиÇ Êтади. "Тавюиди ңибла Êт" ÇҲни: "Бирини устоз тут, орңасидан кет, б Фал ила машүул бҚлма". Шу Êнг муюим тавсиÇси менинг истеҲдодимга ва руюий аюволимга мувофиң келмади. Наңадар Қйладим.. бунинг орңасидан-ми, бҚлмаса бошңасинингорңасидан-ми кетайин? Юайрат калитдим. Юар бирида бошңа-бошңа жозибадор хусусиÇтлар бор. Бири ила ңаноат Êтолмайман. У юайратда Êкан, Жаноби Юаңнинг раюмати ила ңалбимга келдики: Бу мухталиа оид ңларнинг боши ва шу жадвалларнинг манбаи ва шу сайёраларнинг ңуёши ҮурҲони Юакимдир, юаңиңий тавюиди ңибла бунда бҚлар. Ундай бҚлса Êнг аҲло муршат ва ва Êнг муңаддас устоз юам удир, унга ёпишдим..."
{(ЮошиÇ) Ёзувнинг охирида дейди: "Ноңис ва паришон истеҲдодим, албатта лойиүи ила у юаңиңий муршиднинг обиçнада юукмидаги файзини Êмиб ололмайди. Фаңат, ңалб аюли ва каромат союибининг даражаларига кҚра у файзни, у оби юаётни Çна унинг файзи ила кҚрсата оламиз. Демак, ҮурҲондан келган у СҚзлар ва у Нурлар ёлүиз аңлий, ил деб Қсалалар Êмас. Балки ңалбий, руюий, юолий иймоний масаладир ва жуда Şксак ва ңийматдор маорифи ИлоюиÇ юукмидадирлар".}
"Жаюон уруши" да маүлубиÇрсатмосабабли ортиң ранжиган бҚлганингизни кҚрмоңдамиз деганларга жавобан:
-Мен Қз аламларимга чидадим, фаңат мусулмонларнинг аламларидан келган изтироблар мени Êзди. Ислом Оламига урилган зарбаларнинг Êнг аввар, Усмимга урилганини юис Êтаётган Êдим. Шунинг учун бу ңадар Êзилдим. Фаңат бир ишиң кҚрмоңдаманки, у аламларимни унуттиражак иншааллою, деб табассум айларди.
Истанбулда Êнг катта ва Êнг аюамиÇтли ва таҲсирли ват, би ва миллий хизматидан бириси юам "Хутувоти Ситта" отли асари ила үаддор золимларнинг Şзларига тукуриб, диннинг иззатини ва Ислом шарафини муюофаза ÊтишидилҲаси анбулнинг бегоналар тарафидан ишүоли ваңтларида Инглиз Англикан Черковининг Машиюати ИсломиÇдан сҚраган олти саволига олти тукурук маҲносида берган маҲңул ва ңаттиң жавоблари унинг жасорат ва каай Êкава шижоат даражасини феҲлан кҚрсатмоңдадир. "Хутувоти Ситта" ни нашр Êтган замон Чаноңңалада уруш бҚлаётган Êди. Истанбулнинг ишүолидан сҚнг Инглиз Бош ҮҚон Êтиига бу асар кҚрсатилар ва Бадиуззамоннинг бутун ңуввати ила ңарши бҚлгани Қзига хабар берилар. У жаббор ңҚмондон иҲдом ңарори ила вужудини Қртадан йҚңотмоң истинг маҚлса юам, фаңат Қзига, Бадиуззамон иҲдом ңилинса, бутун Шарңий Анадолу Инглизга абадиÇн адоват Êтиши ва ңабилалар юар нима баюосига бҚлса бҚлсин, исён ÊтишларÇтнинглгандан сҚнг бир нарса ңилолмас.
Истанбулда Инглизлар дасисалари ила шайхулисломни ва бошңа баҲзи олимларни Қзлари томон Қгиришга уринишларига муңобил Бадиуззамон "Хутувоти Ситта" номли асалар на Истанбулдаги фаолиÇти ила Инглизнинг Ислом Олами ва Туркларга ңарши мустамлакачилик сиёсатини ва юийлаларини, тарихий душманлигини атрофга нашр Êтиб, Анадолудаги Миллий Үутулиш Юаракатини даста бҚлин, бу хусусда Êнг катта омиллардан бириси бҚлганди.
Бу хизматига доир Қз ифодасидан бир парча:
"Бир замон Инглиз Давлати Истанбул БҚүозининг замбаракларини йзаюардиб ва Истанбулни истило Êтган юангомда, у давлатнинг Êнг катта диний доираси бҚлган Англикан Черковининг Бош Попи тарафидан Машиюати ИсломиÇдан диний олти савол сҚралди. Мен юам у замон Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇ аҲзоси Êдим. Менга дедилар: "Бир ңабул бер. Улар олти саволларига олти Şз калима ила жавоб истамоңдалар". Мен дедим: "Олти Şз калима ила Êмас, олти калима ила Êмас, юатто бир калима ила Êмас, балки бир тукурук ила жавоб бераман. Чунки у давлат, мана кҚа у хисиз оёүини бҚүзимизга босган даңиңада, унинг попи маүрурона устимизда савол сҚрашига ңарши Şзига тукурмоң лозим келади... Тукуринг у золимларнини тузарюаматсиз Şзига!.. дегандим".
Истанбулдаги бу жуда аюамиÇтли ва муваффаңиÇтли хизматидан, Турк Миллатига жуда зиёда манфаатлар вужудга келганини кҚрган Анңара Юукумати Бадиуззамоннинг ңиймат ва аюамиÇтини таңдир Êтиб, Анңарага дизо-и Êтарлар. М. Камол Пошшо калит сҚз ила даҲват Êтган бҚлса юам, жавобан:
-Мен таюликали ерда мужоюада Êтмоң истайман. Юандаң орң ёлүизмужоюада ңилмоң табимга Қтирмайди. Анадолудан зиёда бу ерни Çнада таюликали кҚрмоңдаман, дегандир.
"êй мужоюидини Ислом ва Êй аюли юолу аңд!..
Бу фаңирнинг бир масалада Қн сҚзини, бир нечта насиюатини жойгаашингизни илтимос ңиламан.
1- Шу үалабадаги юориңулода неҲмати ИлоюиÇ бир шукр истарки, давом Êтсин, зиёда бҚлсин. БҚлмаса, неҲмат бундай шукр кҚрмаса, кетар. Модомики ҮурҲонни, Аллоюнинг тавинг ңала душманнинг юужумидан ңутңардингиз. ҮурҲоннинг Êнг Çңңол ва Êнг ңатҲий амри бҚлган "салот" каби фарзларни адо Êтишингиз лозимдир. Токи унинг файзи бундай юориңо суратда устингизда сурилсин ва давомутун И.
2- Ислом Оламини масрур Êтдингиз. Муюаббат ва ÊҲтиборини ңозондингиз, лекин у ÊҲтибор ва муюаббатнинг давом Êтиши Исломийлик аломатларга боүланиш ила бҚлар. Зеро мусулмонлар ИсломиÇт юисоби ила сизниайб" нлар.
3- Бу оламда авлиёуллою юукмида бҚлган үозий ва шаюидларга ңҚмондонлик Êтдингиз!.. ҮурҲоннинг ңатҲий амрларига Êргашмоң ила бошңа ухувв юам у нуроний гуруюга рафиң бҚлишга уринмоң олий юимматлиларнинг шаҲнидир. БҚлмаса бу ерда ңҚмондон Êкан, у ерда бир аскардан нур исташга мажбур бҚлажаксиз. Бу ңийматсиз дунё шон ва шарафи ила шундай бир мато Êмаски, аңли бошидаги инсонларниа ва мрсин, ңондирсин ва асл үоÇ бҚлсин.
4- Бу Ислом миллатининг жамоатлари, юар наңадар бир жамоат намозсиз ңолса, юатто фосиң юам бҚлса, Çна бошларидагини диндор кҚрмоң истар. Юатто умум Кудан вонда, умум маҲмурларга доир Êнг аввал сҚрайдиган савол бу Êкан:
-Ажабо, намоз Қңийдиларми? дерлар, намоз Қңиса мутлаң ишонарлар. ңимаса, наңадар муңтадир бҚлса назарларида муттаюамдир.
Бир за Бешиайтушшабоб ңабилаларида исён бор Êди. Мен бордим, сҚрадим:
-Сабаб недир?
Дедиларки:
-Раисларимиз намоз ңилмаётган Êди, ундай динсизларга ңандай итоат Êтамиз? Юолбуки бу сҚзни айтганлар юам намозсиз, юамда ңароңчи Êдилар.
5- Анбайки бинг аксари Шарңда ва файласуфларнинг кҚпи Һарбда келиши Үадари Азалийнинг бир рамзидирки, Шарңни оёңңа кҚтарадиган дин ва ңалбдир. Аңл ва фалсафа Êмасдир. Модомики ар бир уйүотдингиз, фитратига мувофиң бир жараён берингиз. БҚлмаса саҲйингиз ё натижасиз бҚлар ёки сатюий ңолар.
6- Душманингиз ва ИсломиÇт душмани Инглиз диндаги ÊҲтиборсизлигидан юаддан ортиң истифода Êтдилар ва Êтмоңдалар. Юатто деÇ оламанки, иёсатгадар Исломга зарар берган динда бепарволигингиздан истифода Êтган инсонлардир. ИсломиÇтнинг фойдаси ва миллат саломати номига бу бепарволикни ом Масрга Қзгартиришингиз керакдир. КҚрилмоңдаки, иттиюодчиларнинг шу ңадар азму сабот ва фидокорликлари ила, юатто Исломнинг шу уйүонишига юам сабаб бҚлганлика, шишолда, бир ңисми динда жиддий бҚлмаслик юолатини кҚрсатганлари учун, доюилдаги миллатдан нафрат ва камситиш кҚрдилар. Хориждаги мусулмораб ваиндаги бепарволикларини кҚрмаганлари учун, уларга таңдир ва юурмат бердилар ва бермоңдалар.
7- Куфр олами бутун воситалари ила ва маданиÇти ила, фалсафаси ила, фанлари ила, миссионерлари ила Ислом Оламига юужум ва моддат Бу узн замондан бери үалаба ңилганлари юолда, Ислом Оламига динан үалаба ңилолмади. Ва доюилий бутун ИсломиÇтдан айрилган залолат фирңалари биттадан зарарли озчилик суратидңийси ум ңолган ва ИсломиÇт матонатини ва салобатини суннат ва жамоат ила муюофаза айлаган бир замонда, лоңайд ңолиб, Оврупа ёвуз маданиÇтидан сизилган бир бидҲаткорона жараён сийнасида ер тутолмас. Демак, Ислом Олами ичида муюим ва лагимдбворий бир иш ңилмоң ИсломиÇтнинг дастурларига бҚйин Êгмоң ила бҚлиши мумкин, бошңа бҚлолмас. Юам бҚлмаган, бҚлган бҚлса юам тез Қлиб сҚнган.
8- Дин заифлигига сабаб бҚлган Оврупа сафиюона маданиÇти йиртилишга Şз тутган бир замонду асосурҲон маданиÇтининг зуюур замони келган бир онда, лоңайдона ва бепарво бҚлиб мусбат бир иш ңилинмас. Манфийча тахрибкорона иш Êса, бу ңадар Çраларга маҲруз ңолган Ислизни бтан муютож Êмасдир.
9- Сизнинг үалабангизни ва хизматингизни таңдир Êтган ва сизни севган мҚҲминларнинг юаммасидир ва айниңса авом табаңасидирки, соүлом мусулмонлардир. Сизни жиддий севар ва тутармадим зга миннатдордир ва фидокорлигингизни таңдир Êтарлар. Ва уйүонган Êнг катта ва мудюиш бир ңувватни сизга таңдим Êтарлар. Сиз юам ҮурҲон амрларига уймоң ила уларни бирлаштирингиз ва уларга таÇнишингиз Ислом манфаава унгига зарурийдир. БҚлмаса, ИсломиÇтдан айрилган бадбахт, миллатсиз, Оврупа мафтуни фиранк таңлидчиларини муслимларнинг авомига таржию Êтмоң Исломнинг манфаатига а жавюлганидан, Ислом Олами назарини бошңа тарафга Қгиражак ва бошңасидан ёрдам сҚраÇжакдир.
10- Бир йҚлда тҚңңиз юалокат Êютимоли, биргина нажот Êютимоли бҚлса, юаётидан воз кечган мажнун бир жасур лозимки, у йҚлда " деб . Юозир йигирма тҚрт соатдан бир соатни олган намоз каби заруриÇти диниÇни адо Êтишда Şздан тҚңсон тҚңңиз нажот Êютимоли бор. Ёлүиз үафлат, танбаллик юайсиÇти ила, бир Êютимол дунёвбир суар бҚлиши мумкин. Юолбуки фарзларнинг таркида тҚңсон тҚңңиз зарар Êютимоли бор. Ёлүиз үафлатга, залолатга таÇнмоң биргина нажот Êютимоли бҚлиши мумкин.
Ажабо, дингаРисоланёга зарар бҚлган бепарволик ва фарзларнинг таркига не баюона топилиши мумкин? ЮамиÇт ңандай рухсат берар? Бохусус, бу мужоюид ңҚмондонлар ва Депутатлар Кенгаши таңлид Êтилар. Үусурларини миллат ё та Мен тки танңид Êтажак. Иккиси юам зарардир. Демак, уларда юуңуңуллою юуңуңи ибодни юам ичига олади. Тавотур сири ва ижмоҲни ичига олган юадсиз хабарларни ва далилларни тингламаган ва нафс сафсатаси ва тида к васвасасидан келган бир шубюани ңабул Êтган одамлар ила юаңиңий ва жиддий иш ңилинмас. Шу буŞк инңилобнинг пойдеворлари соүлом керак...
Бу депутатларга хитоб намоз ңилганларга олтмиш депутат Çна ңҚшар. Намозгою бҚлган кичкина хона катта бир хонага алмаштирилар.
Бу парча депутатларга ва борак Қмондонларга ва уламоларга Қңиттирилмоң ила, раис ила шиддатли бир муноңашага сабабиÇт берар. Бир кун девони раёсатда, Êллик-олтмиш депутат и хизмаңаршиликли фикр алмаштиришда М. Камол Пошшо:
-Сиз каби ңаюрамон бир домла бизга лозимдир. Сизни Şксак фикрларингиздан фойдаланмоң учунозиÇсига чаңирдик. Келдингиз, Êнг аввал намозга доир нарсаларни ёздингиз, орамизга ихтилоф бердингиз, дер. Бу сҚздан сҚнг, Бадиуззамон бир нечта маңулун, бини бергандан сҚнг, шиддат ила ва юиддат ила икки бармоүини олдинга узатиб:
-Пошшо.. пошшо! ИсломиÇтда иймондан сҚнгра Êнг Şксак юаңиңат намоздир. Намоз Қңимаган хоиндир, хоиннинг юукми мардуддидасини. Фаңат пошшо кечирим сҚрар, илишолмас.
Бадиуззамон Анңарада бҚлгани муддатча Êнг биринчи маңсади бҚлган Шарң Дорулфунунининг таҲсиси учун юаракат ңилишдан ңатҲиÇн орңа турмади.
Бир кун депутатлар юайҲатблаб "р:
-Бутун юаётимда бу дорулфунунни таҲңиб Êтмоңдаман. Султон Рашод ва Иттиюодчилар йигирма минг олтин лира бердилар. Сиз юам шу ңадар илова Êтингиз...
У ваңт бир Şз Êллик минг банкнот беришга ңарор берарафиг Шундай ңилиб, "Буни депутатлар имзо Êтишлари керак" дер. БаҲзи депутатлар дейдиларки:
-Ёлүиз сен мадраса усули ила ёлүиз ИсломиÇт нуңтасида кетмоңдасан. Юолбукий жиюр үарбликларга Қхшамоң лозим.
Бадиуззамон:
Аввал Турк бҚлмаган бир талабам бор Êди. êски мадрасамда, юамиÇтли ва үоÇт заковатли у талабам диний илмлардан олган юамиÇтдан ай ила юар ваңт дерди: "Солию бир Турк, албатта фосиң ңардошимдан ва отамдан менга Çнада зиёда ңардошдир ва ңариндошдир". СҚнгра айни талаба, бахтсизлигидан, ёлүиз моддий Çнги фанлар Қңиган. СҚнгра мен, тҚрт сана сҚасдан соратдан келиб у ила суюбатлашдим. Миллий юамиÇт баюси бҚлди. У дедики:
-Мен юозир рофизий бир курдни солию бир Турк домласига таржию Êтаман. Мен юам:
êйаркан,едим, наңадар бузилибсан? Бир юафта уриндим, уни ңутңардим. êски юаңиңатли юамиÇтга Қгирдим.
Хуллас, Êй депутатлар!... У талабанинг аввалги юоли Турк Миллатига наңадар кераги бор. Иккинчи юоли наңадар ватлиң бҚфаатига уйүун бҚлмаганини фикрингизга юавола Êтаман. Демак, фарзи маюол бҚлиб, сиз бошңа ерда дунёни динга таржию Êтиб, сиёсатча динга аюамиÇт бермасана истим, юар юолда Шарң вилоÇтларида дин таҲлимига аҲзамий аюамиÇт беришингиз лозим.
Бу юаңиңатли маҲрузалардан сҚнг, мухолифлар ташңари чиңиб, 163 депутат у ңарорни имзо Êтарлар.
ЮурриÇтнинг ÊҲлонидан сҚнг газеталарда машрутиÇтни шариатга ходим ңилмоң ила, Анадолу ва Ислом Олами ңитҲасида буŞк бир саодатнинг зуюурига васила бҚлажактафсир ила нашр Êтган маңолалари ва мухталиф мажлислардаги нутңлари фаңат бу мазкур ниÇт ва тасаввурининг натижаси Êди. "Ал Хутбат-уш ШомиÇ", "Сунуюот" ва "Лемаат" каби баҲзи асарларида юам кҚрилгани каби, "Шу истиңбол зулматлари даги ңилоблари ичида Êнг гур ва Êнг муюташам садо ҮурҲоннинг садоси бҚлажакдир!" деÇ баёноти бор Êди.
Аббосийларни таҲңиб Êтиб, Ислом Олами ичида Ислллатнидорани ңҚлга олган Туркларнинг минг саналик муаззам идорасидан ва халифалик ңилишларидан сҚнгра, бутун дунёни даюшатга берган бир жаюон уруши майдонга келган, Усмонийлар Д душма инңироз топган, Исломнинг абадий душманлари юукумат марказини истило Êтиб, мусулмонликнинг маюв бҚлгани ңаноатига боргандилар. Хуллас, Бадиуззамон Илоюий ңудратнинг тажаллийси ила ва Êюсолсин д, бундай Êнг алзам бир ваңтда, динга ривож бера оладиган бир ташкилотнинг зуюури сабаби ила, ва Қзи юам баробар юаракат ңилмоң умиди ила Анңарага келган Êди. Аллоюнинг ёрдами ва Пава Çшорнинг мҚҲжизаси ила душман юужумларини даф Êтган ва миллат идорасининг бошига Қтган Çнги ЖумюуриÇт Юукуматида, тҚүридан-тҚүрига ҮурҲонга таÇнган ва Ислом Оламининг ваюдатини таÇнч нуңтаси ңиладиган ва ИсломиÇтнинг юаңиңатида мавжуд Şксакмда юат ила моддий ва маҲнавий маданиÇтни майдонга келтирадиган бир ниÇт ва үоÇни саңламоң ва сингдирмоң учун Кенгашда юаракат ңилар Êди. Фаңат, жуда ңувватли монеҲлар ңаршисига чиңди.
Ислом Оламини алоңадор Êтган юаңиңр минг уч Şз йиллик умматнинг, даюшатли таюликасидан истиоза Êтган (Аллоюдан паною сҚраган) бир замоннинг ва фитнани оташлантирадиганлар кимлар бҚлишини англаган бҚлган. Бир кун раёсат хонижро ңМ. Камол Пошшо ила икки соат ңадар гаплашдилар. Ислом ва Турк душманларининг орасида ном ңозонмоң ниÇти ила Исломийлик аломатларни тахриб Êтишнинг бу миллайиб, матан ва Ислом Олами юаңида буŞк зарар майдонга келтиришини, агар бир инңилоб ңилмоң лозим бҚлса, тҚүридан-тҚүрига ИсломиÇтга Şзланиб ҮурҲоннинг миÇти фс асос ңонунлари нуңтасидан ңилмоң лозим келгани маҲносида Êслатмаларда бҚлар ва шу мисолий дарс берар.
(Мактублар: "Олтинчи Рисола бҚлган Олтинчи Үисм") асҲудоан, Авлиё СофиÇ жомеҲ-масжиди, фазилат ва камолот аюлидан иборат муборак ва муютарам зотлар билан тҚлиб турган бир пайтда, Çккам-дуккам, даюлизда ва Êшикда Çрамас машаңңр ва бетайин ахлоңсизлар бор бҚлиб, жомеҲ деразаларининг устида ва Çңинида Êса ажнабийларнинг томошаларга Қч сайёюлари турибди. Бир одам у жомеҲга кириб у жан юукмчига ңҚшилди. Агар у одам гҚзал бир садо ила ширин бир тарзда ҮурҲондан бир нечта оÇт Қңиса, у ваңт минглаб юаңиңат аюлининг назарлари унга тушади; юурмат-Êни ңар билан, маҲнавий бир дуо билан у одамга савоб ңозонтирадилар. Фаңат Çрамас болаларга ва бетайин динсизларга ва бир-иккита ажнабийларга ёңмайди.
Агар у муборҚё улаеҲга ва у муаззам жамоат ичига у одам кирган ваңт, пасткаш ва беадабларча фаюшга оид ңҚшиңларни айтиб баңириб чаңирса, раңсга тушиб сакраса, у Çрамас болаларни кулдиради, у бетайин ахлоңсизларни фаюш ишларга ташвиң Êтгани уа мудюларга ёңади ва ИсломиÇтнинг нуңсонини кҚришдан лаззатланувчи ажнабийларнинг масхараомуз табассумларини жалб Êтади. Аммо ул муборак ва буŞк жамоатнинг барча аҲзоларининг нафрат назарини ва юаңоратини жалб Êтади. Улар назаримига ңали софилийнга ңулаган даражада пасткаш бҚлиб кҚринади.
М. Камол Пошшо ÊҲтироз ила, ичидаги ниÇт ва руюий юолатини ифода ила, Бадиуззамонни Қзига тортмоң ва нуфузидан фойдаланмоң истар. Ва Баактубнмонга депутатлик, юам Дорулюикматдаги Êски вазифасини, юам Шарңда Шайх Сунусийнинг Қрнига бош имом, юам бир кҚшк таюсиси каби таклифлар ңилар.
#14тамоңдадиуззамон ривоÇтларда келган охирзамон шахсларига оид хабарларнинг муюим бир ңисмини ва ЮурриÇтдан аввал Истанбулда таҲвилини айтган Юадислар хабар берган охирзамоннинг даюшатли шахсларининг Ислом ва инсониÇт оламида зуюур с суҲнни кҚрар. Ва Çна, келган ривоÇтлардан, уларга ңарши чиңадиган ва муңобала Êтадиган юизбул ҮурҲон юаңида, "У замонга етишганингиз замон, сиёсат томонидан уларга үалаба Êтилмас. Фаңат маҲнавий ңилич юукмида иҲжози ҮурҲоннинг нурлари илаинчи ңала Êтиб бҚлар" тавсиÇсига риоÇ Êтмоң ила, Анңарада бирликда ишлай олмаслиги учун, Қзига берилмоң истанилган депутатлик, Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇ каби Диёнатдаги аҲзолиги, юам Шарң ВилоÇтлари бош имомлиги таклилозимии ңабул Êтмас. зини фикридан воз кечирмоң учун уринган ва Анңарадан кетмаслигини илтимос учун бекатга ңадар келган бир ңисм депутатларнинг юам орзуларига Êргашолмаслигини билдириб Анңарадан айрилар, Êди. кетар. Ва у ерда ижтимоий юаётдан узоңлашиб êрек Тоүи Êтагида, Зарнабод Суви бошида бир үорчада юаётини давом Êттиришни бошлар...
... 1338 йили Анңарага бордим. Ислом лашкарларининг şнонда үалаба ңилганларидан Çнги ривожланиш олган иймон аюлининг ңувватлилингалари ичра үоÇт мудюиш бир динсизлик фикри уларнинг ичига кириш ва бузиш ва заюарлантириш учун маккорона ңилаётган юаракатини кҚрдим. "êй вою!",- дедим. Бу аждархо иймоннинг рукнларига ёпишажак. шанда бу оÇти карима вужуд ва ваюдониÇтни ошкола-и лиллар билан англатгани учун ундан мадад олиб ҮурҲони Юакимдан олинган у динсизликнинг бошини йҚң ңиладиган ңувватга Êга бир далилни арабий рисолада ёздим.
Анңарадаги "çнги кун" босмахонасида чоп Êттирдим, лекин, афсзамбарабий билганлар озлиги ва аюамиÇт билан ңарайдиганлар юам ноёблиги боисидан үоÇт мухтасар ва ңисңа бир суратда битилган бу ңувватли бурюон Қз таҲсИсломнкҚрсатмади. Афсус, у динсизлик фикри майдонга келди юам, ңувват топди юам.
ИККИНЧИ ҮИСМ
Устоз Бадиуззамон Саид Нурсийнин байҲаий Анадолуда дунёга келишидан ÊҲтиборан Қтказган юаёт саюифаларини бу ерга ңадар бир-бир кҚрдик, томоша ңилдик. Юозир Қтган ңирң-Êллик саналик юаётининг натижаси ва меваси юукмида, тарих жуда нодир ңайт Êтган жаюон кенглигидаги муаззам ган биҲвога кирмоңдамиз. Бутун моддий ва маҲнавий зулматларни йҚңотиб, оламни нури ила зиёлантирадиган Рисоал-и Нур майдонга чиңмоңда, дунё илм ва ирфон союасига ТуркиÇдан бир ңуёш чиңмоңда!
бунга УЗЗАМОН ЮАЗРАТЛАРИНИНГ ШАРҮ ВИЛОçТЛАРИДАН ҺАРБИЙ АНАДОЛУГА СУРГУН ҮИЛИНИШИ, РИСОЛА-И НУРНИНГ ЗУЮУРИ, ТАӮЛИФ ВА НАШРИ
Ванда, мазкур үорда Çшаётган Êкан, Шарңда ңҚзүолон ва исён юаракатларки у оди. "Сизнинг нуфузингиз ңувватлидир" деб ёрдам истаган бир зотнинг мактубига: "Турк Миллати асрлардан бери ИсломиÇтга хизмат Êтган ва кҚлки Ерйлар етиштиргандир. Буларнинг авлодларига ңилич кҚтарилмас, сиз юам кҚтарманг, ташаббусингиздан воз кечинг. Миллат иршод ва танвир Êтилиши керак!" деÇ жавоб Şборади. Фаңат Çна, юукундай юдиуззамонни Һарбий Анадолуга сургун ңилади.
Ванда үордан чиңарилиб Анадолуга юаракат Êтмоң учун жандармалар ила Şборилар Êкан, йҚлларга тҚкилиб: "êй вою, жаноб юазратлаа тезлзни ташлаб кетма. Рухсат беринг, сизни Şбормайлик. Орзу Êтсангиз Арабистонга Şборайлик",- деÇ ёлворган ңуролли гуруюларга, аюолига ва пешңадам зотларга: "Мен Анадолуга бораман, уларни истайман",- деб юаммаси Şвди,кин Êтади. Аввало Бурдур ВилоÇтига аскарий ңҚриңчилар ила сургун ңилинади. Бурдурда зулм ва тарассудлар остида исканжали бир асорат юаёти Қтказади. Фаңат асло бҚш тубҚлсин, Қн уч дарс бҚлган "Нурнинг илк Êшиги" китобидаги юаңиңатларни бир ңисм иймон аюлига дарс бериб, Çширинча китоб юолига келтиради. Бу юикмат жавюарларининг ңийматини таңдир Êтган муштоң иймон аюли ңҚл ёзувлари ила бу китани юоҚпайтирадилар. НиюоÇт, "Бу ерда Саид Нурсий бҚш турмаётир, диний суюбатларда иштирок Êтмоңда" деÇ Çширин дин душманлари тарафидан рапорт тайёрланади. Ва бу ерда юам, "Узоң бир бурчакда, маюрумиÇҮатралкимсасизлик ва үурбат юаёти ичида Қз-Қзига Қлиб кетар" тушунчаси ила тоүлар орасида танюо бир ер бҚлган Испарта ВилоÇтига боүлиң Барла НоюиÇсига Şборилишга ңарор берилади.
Бадиуззамон Саид Нурсий Бурдурдтмиш б, бир кун у замоннинг Аркони ЮарбиÇ-и УмумиÇ Раиси Маршал Фавзи Чаңмоң Бурдурга келади. Юоким Маршалга: "Саид Нурсий юукуматга итоат Êтмаётир, келганларга диний дарслар бераётирди. ЗушикоÇт ңилади. Маршал Фавзи Чаңмоң Бадиуззамоннинг наңадар доюий ва наңадар маҲнавий буŞк ва мустаңим бир зот бҚлганини билгани учун дейдики: "Бадиуззамондан зарар илмоң , тегилманг, юурмат ңилинг".
Сургун ңилинган бутун ерларда Бадиуззамонга ңарши жабр ила расмий кишилар воситаси ила даюшатли ташвиңотлар ңилдирилиб, иймон ддодланг Устоз Бадиуззамонга Çңинлашмасликлари ва диний дарсларидан истифода Êтмасликлари учун кҚп манфий үайратлар сарф Êтилади. Фаңат Устознинг иймоний дарсларининг нуфуз ва ңиймати аюоли орасида ңалбдан ңалбга Қтади бир шарларига бҚлган ишң ва муюаббат ңалбларни истило Êтади.
Барла иймон аюлининг маҲнавий ёрдамига Şборилган Рисола-и Нур Куллиётининг таҲлиф Êтилиши бошланган илк марказдир. Барла Ислом Мила гапинг, хусусан Анадолу халңининг бошига келган даюшатли бир залолат ва динсизлик жараёнига ңарши ҮурҲондан келган бир юидоÇт нури, бир саодат Үуёши чиңңан шаюардир. Барла Раюмати ИлоюиÇнинг ва êюсони Рабга сабинг ва лутфи çздонийнинг бу муборак Анадолу юаңида, бу ңаюрамон Ислом Миллатининг авлодлари ва Ислом Олами юаңида юаёт ва мамотларининг, абадий саодатларининг мадори бҚлган асарлар порлагогирдлтиёр ердир.
Бадиуззамон Саид Нурсий Барла ноюиÇсида доимий ва жуда шиддатли бир истибдод ва зулм ва тарассуд остида саңланар Êди. Барлага сургун сифасинÊса гавжум шаюарлардан узоңлаштириб, бундай марказдан узоң бир ңишлоңңа отилиб руюида мавжуд юамиÇти ИсломиÇнинг жҚш уришига тҚсиң бҚлмоң, уни сҚзлатмаслик, гапиртирмаслик, Исломий, иймоний асарларн искамаслик, таҲсирсиз бир вазиÇтга тушириб динсизларга мужоюададан ва ҮурҲонга хизматдан ман Êтмоң Êди. Бадиуззамон Êса бу режанинг тамоман аксига юаракат Êтишга ан ва аң бҚлди, бир он юам бҚш турмасдан, Барла каби танюо бир ерда ҮурҲон ва иймон юаңиңатларини дарс берган Рисола-и Нур асарларини таҲлиф Êтиб парда ост рисолшрини таҲмин Êтди. Бу муваффаңиÇт ва бу музаффариÇт Êса, жуда муаззам бир музаффариÇт Êди. Зеро у жуда даюшатли динсизлик даврида юаңиңий биргина диний асар юам ёздирилмаётган Êди. Дин одамлари жим ңилдирилиб, йҚң Êтилишга уринилаётган Êдиик ажоизлар Бадиуззамонни йҚң Êтолмаганлар, ңотиб ңолган ңалб ва аңлларни титратган Исломий ва иймоний нашриётига тҚсиң бҚлолмаган Êдилар. Бадиуззамонридан н бу диний нашриёт йигирма беш саналик ашаддий зулм ва истибдоди мутлаң даврида юеч бир зот ңилолмаган бир иш Êди.
Бадиуззамон Барлага 1925-1926 саналарида сургун Êтилгандирда асфаналар ТуркиÇда йигирма беш сана давом Êтадиган бир истибдоди мутлаң фаолиÇт ңилишининг илк саналари Êди. çширин динсиз комитетлари, "Исломийлик аломатларни бир-бир йҚңосларинлом руюини йҚң Êтмоң, ҮурҲонни тҚплатиб имюо Êтмоң" режаларини амалга ошириш ниÇтида Êдилар. Бунга муваффаң бҚлиб-билмасликни иблисона Қйлаб, " ттилларни сҚнгра келадиган наслнинг Қз ңҚли ила ҮурҲонни имюо Êтишини келтириб чиңарадиган бир режа ңилайлик" деганлар ва бу режани татбиңни бошлаган Êдилар. Исломиун-бутҚң Êтмоң учун тарихда кҚрилмаган бузүунчиликлар ва тажовузлар юукм сургандир.
Юа, олти Şз сана, балки Аббосийлар замонидан бери, ÇҲни минг санадан бери ҮурҲони Юакимнинг бир байроңдориб бҚлм бутун жаюонга ңарши бас келган Турк Миллатини, бу ватан авлодларини ИсломиÇтдан узоңлаштирмоң ва маюрум ңолдирмоң учун мусулмонликка оид юар турли боүк таниг узилишига уринилар ва амалан юам муваффаң бҚлинаётган Êди. Бу воңеа жузҲий Êмас, куллий ва умумий Êди. Миллионлаб инсонларнинг, хусусан ёшлада мутва миллионлаб маҲсумларнинг, талабаларнинг иймон ва ÊҲтиңодларига, дунёвий ва ухровий фалокатларига алоңадор бҚлган жуда кенг ва шумулли бир юодиса Êди. Ваамонидтга ңадар келиб кетадиган Анадолу халңининг абадий юаётлари ила алоңадор Êди. У замон ва у саналарда минг йиллик порлоң мозийнинг далолат ва шаюодати ила, ҮурҲоннинг байрмухоли бҚлиб Êнг Şксак бир Şксак маңомни ңозонган ңаюрамон бир миллатнинг юаётида ИсломиÇт ва ҮурҲонга ңарши даюшатли Қзгаришлар ва бузүунчиликлар ңилинар ва жаюоннинг Êнг номдор ңҚшининибир фаг саналик диний жиюод ила Қтган порлоң мозийси ва у мозийда дафн Êтилган муютарам аждоди Çнги наслларга ва мактабли талабаларга унуттирилишга уринилмоңдаа мадозий ила боүлари кесилиб бир тур ниңобли ва суратан порлоң каломлар ила алдатишларда бҚлиб, комунизм тизимига замин юозирланаётган Êди! ИсломиÇтнинг юаңиңатида атчила моддий-маҲнавий Êнг Şксак тараңңий ва маданиÇт ңонун-ңоидалари Қрнига динсиз фалсафанинг ботңоңлигидаги нурсиз ңонун-ңоидалар, адабсиз адиб ва файласуфларнинг фикр ва маВанга ари Çширин комунист, масонлар, динсизлар тарафидан талңин Êтилмоңда ва жуда кенг бир доирада тадрис ва таҲлимга уринилаётган Êди. Айниңса Инглиз, Француз каби Ислом дунг Şзирининг Ислом Оламини моддатан ва маҲнан юолсизлантирмоң, сҚрмоң ниÇтларининг бошида Үаюрамон Турк Миллатининг диний боүлардан узоңлаштирилиши; урф-одат, анҲана ва ахлоң жиюатидан тамоман ИсломиÇтга зид бир юолатга келтиж бҚлг режалари бор Êди ва бу режалар афсуски татбиң союасига ңҚнган Êди!
Хуллас, Бадиуззамон Саид Нурсийнинг Рисола-и Нур ила Анадолудаги иймон ва ҮурҲон хизматига жонини фидо ңилиб юаракат ңилган бир Ислом фидоийси бҚлиб бошлаган саналарки,а ва Ү Şзи кҚрмаган жуда даюшатли бир динсизлик даврининг бошланүичи ва ңурилиши замони Êди. Шунинг учун Бадиуззамоннинг Рисола-и Нур ила хизматига назар Êтилган ваңт, бундай даюшатли бир замонни кҚз Қнгида келтирмоң ижоб Êтар. Зеро, тарихда ҚхдамларҚрилмаган бу ңадар оүир шароит остида ңилинган зарра ңадар хизмат тоү каби бир ңиймат ңозона олар, кичкина бир хизмат катта бир ңиймат ва натижага союиб бҚлиши мумкин!
Хуллас, Рисола-и Нур бунр бҚлсюшатли ва аюамиÇтли бир замоннинг махсули ва натижасидир. Рисола-и Нурнинг муаллифи йигирма беш саналик дин йиңитувчилик юукм Êтган даюшатли бир даврнинг диний жиюод майдлеграфг Êнг буŞк ңаюрамони ва то ңиёматга ңадар Уммати МуюаммадиÇни (С.А.В.) дорус-саломга даҲват Êтган ва башариÇтга йҚл кҚрсатган раюбари акмалидир. Ва юам Рисола-и Нур ҮурҲоннинг олмос бир ңиличидирки, замон ва замин ва таман.буни ңатҲиÇт ила исбот Êтган ва кҚзларга кҚрсатгандир. Хуллас, шундай аÇнчли ва фожиали ва даюшатли бир даврни Қртага чиңарган динсизларнинг татбиңлари бҚлган жуда оүир шартлар осБола мадиуззамоннинг Юаңнинг иноÇти ила таҲлифга муваффаң бҚлган Рисола-и Нур асарлари динсизликнинг истилосига ңарши, йиңилиши мумкин бҚлмаган муаззам ва муюташам бир тҚсиң ташкил Êтганар, ңиисола-и Нур моддиŞнлик, табииŞнлик каби динга муориз фалсафанинг маюол, ботил ва имконсиз бҚлганини чиритилмас бурюонлар ила, аңлий, мантиңий далиллар ила исбот Êтиб Êнг динсиз файласуфларни юам илзом Êта марю. Куфри мутлаңни маүлубиÇтга дучор Êтган, динсизликнинг истилосини тҚхтатгандир.
Юа, Бадиуззамонга ңилинган у тарихий зулм ва исканжа ва хиёнатлар остида жҚш уриб порлаган Рисола-и Ни айтмзамонда ва истиңболда бир сайф-ул Исломдир. Рисола-и Нур руюларнинг севгилиси, ңалбларнинг маюбуби, ошиңларнинг маҲшуңи, жонларнинг жонони бҚлган, ижобида бу жонон учун жонлар фидо Êтилгандир. Рисола-и Нур башарнинг сартожи ва халосфайзёбавңеҲи муаллосида хизмат ңилган ва ңилмоңдадир. Рисола-и Нур ҮурҲоннинг сҚнг асрларда кутилган бир маҲнавий мҚҲжизаси бҚлиб чиңңан ва бошда муаллифи Бадиуззамон Саид Нурсий бҚлиб миллионлаб талабада зиёа ңардошлари бу ҮурҲон юаңиңатлари атрофида парвоналар каби айланиб унинг нури ила нурланганлар, ундаги ҮурҲон ва иймон юаңиңатларини сҚриб олганлар ишиүинларини ңувватлантирганлар ва бу буŞк юаңиңатни бутун дунёга ÊҲлон Êтмоң ва Қлгунча уни Қңимоң ва унга хизмат Êтмоң үоÇсини азм Êтгандирлар.
Юа, Турк Миллатини ва бу ватан аюолиситаси Ислом Оламини абадга ңадар шараф ила Çшатажак ва мозийда бҚлгани каби истиңболда юам тарихнинг олтин саюифаларига, ҮурҲон ва ИсломиÇт хизматида Ислом Оламининг пешдори ва номдор юукмдори сифатида ң уришгтирадиган мадори ифтихори Рисола-и Нурдир. БуŞк бир вусҲат ва куллиÇтни ташиган ва Анадолуда ва Ислом Оламида зуюур Êтиб юар тарафда гҚзал ңабулга ва таҲсирга мазюариÇт ила борганча инкишоф влар Ришор Êтган бу асар ҮурҲоннинг молидир, Ислом Оламининг ва иймон аюлининг молидир ва бу ватан аюолисининг Исломий бир мадори ифтихоридир. Бу мамлакатда юукм Êтга ҮурҲоюукуматнинг таÇнч нуңтаси, юам айни замонда бутун дунёга Êшиттирадиган муаззам юаңиңатлар манзумасидирки, иншааллою бир замон келиб радио ила бутун оламларга дарс берилажак ва ÊҲлон Êтилажакдир.
Юа, дунё илм ва ирфон сжонзота ТуркиÇдан бир Үуёш чиңңандир. Бу Çнги чиңңан Үуёш бир минг уч Şз йил аввал башариÇт оламига чиңңан Үуёшнинг бир аксидир ва у маҲнавий Үуёшнинг юар асрда порлаган ёүдуларидан бирисидир ва кутилган моң уч маҲнавий мҚҲжизасидир! Ёлүиз маҲнавиÇт союасида Êмас, зоюиран ва моддатан юам таҲсирини кҚрсатгандир.
Юа, Рисола-и Нур бутун дунё миллатлари юаётларини муюофаза ва мудофаа учу юаңиңган ва ишонган атом ва Қхшаш бомба ва ңуролларидан устун муаззам бир таҲсирга союибдир! Бунинг бундай бҚлганини бир парча илм ва басират назари ила Нур Рисолаларига боңңанлар ва Рисола-и Нур муаллифи Бади жузҲин Саид Нурсийнинг Қттиз санадан бери Анадолудаги хизмати иймониÇларига диңңат Êтганлар кҚрар, англар ва тасдиң Êтарлар. Юаңиңатга Қтган зотлар учунг у мла-и Нурнинг чиңишидан бу кунга ңадар Қтган замон ичидаги ңилинган хизматнинг натижалари ниюоÇт даражада муюташам ва муаззамдир, миллиардлаб таңдир ва табрикксуиистңдир!
Хуллас, Рисола-и Нур юам фавңулодда ихлосни ва юам ёлүиз тавюид ва иймон аңидаларининг хизматини асос маслак ңабул Êтиб бир ңудсиÇт ңозониши ва моюиÇтида азаридҮурҲон ва Ислом юаңиңатлари мавжуд бҚлиб юар тарафни ңоплайдиган бир юаңиңат нури бҚлиши ÊҲтибори ила, раюмати ИлоюиÇ томонида бу ИсломиÇт миоифа ди моддий-маҲнавий фалокат ва юалокат таюликаларидан бир садди ҮурҲоний ва нури иймоний бҚлиб муюофазага васила бҚлгандир.
Рисола-и Нур Иймон ва ҮурҲон мухолифларига ңарши мужодаласида мажбурлаш ва жанжаллашиш йҚлини Êмаф Êтилнтириш ва исбот йҚлини ихтиёр Êтгандир!
Рисола-и Нур бир Şз Қттиз рисолаларида тҚүридан-тҚүрига юаңиңатнинг порлоң Şзини бутун очиңлик ваңңимдллиги ила кҚрсатгандир. Дини Юаң бҚлган ИсломиÇтни ва инсониÇт оламининг юидоÇт Үуёши бҚлган ҮурҲоннинг мҚҲжизалигини бутун дунё фикрий жараёнларда ва бутун фикр ва фалсафа союасида рад Êир Êюс ңатҲий далиллар ила кҚрсатгандир. Ва мантиңий юужжатлар ила исбот Êтгандирки, ер Şзидаги бутун камолот ва маданиÇт ва тараңңий меҲёрлари самовий динлар ва пайүамон иар ңҚли ила келган ва айниңса ИсломиÇтнинг зуюури ила инсониÇт олами Ислом Оламининг идораси остида жоюиллик ңудуүидан халос бҚлган ва халос бҚлажакдир! Фалсафа ва Юикм"Ал-ам ичида кҚринган фазилат умумий манфаат ва бошңалар каби инсоний асослар Êса Үуёшнинг чиңиши ила ундан ёйилган ва ойдинланган кеча оламининг нурлари каби Нубувват Үуёшининг чиңиши башариÇтнинг фикр ва ңалбларида абҚлиб,ва ёүдулар майдонга келтирган бҚлишидандир. Юаңиңатли Фалсафа ва Юикматнинг, Фан ва СанҲатнинг устида кҚринган бу ишиңлар ҮурҲон Үуёшининг ва Нубувват ңандилин, у машариÇт оламига аксларидан ва жилваларидан чиңңандир.
êй Ислом Олами! Уйүон, ҮурҲонга ёпиш. ИсломиÇтга моддий ва маҲнавий бутун борлиүинг ила Şзлан!
#11нинг саодат воситаси бҚласан!
êй асрлардан бери ҮурҲоннинг байроңдорлиги вазифаси ила жаюонда Êнг муңаддас ва муютарам бир мавңеҲи муаллони ңҚлга киритгармас внинг авлод ва аждодлари! Уйүонингиз! Ислом Оламининг субюи содиңида үафлатда бҚлмоң ңатҲиÇн аңл иши Êмас! çна Ислом Оламининг уйүонишида раюбар бҚлмоң, дҚст, ңардош бҚлмоң учун ҮурҲоннинг ва иймоннинг нури илаихда ювар бҚлиб ИсломиÇтнинг тарбиÇси ила такаммул Êтиб юаңиңий инсониÇт маданиÇти ва тараңңий бҚлган ИсломиÇт маданиÇтига ёпишмоң ва уни юол ва юаракатида Қзига раюбар айламоң лозимдир.
Оврупа ва Америкадан келтирилган ва юаңиңатда Çна нгра тинг моли бҚлган фан ва санҲатни тавюид нури ичида ңориб, ҮурҲон баюс Êтган тафаккур ва юарфий маҲно назари ила, ÇҲни унинг санҲаткори ва устоси номи ила уларга ңараши керак ва "абадий ва сармадий саодатни кҚрсат Êтмоймон ва ҮурҲон юаңиңатлари мажмуаси бҚлган Нурларга тҚүри олдин ңадам бос!" айтишимиз ва айттиришимиз керак!..
êй Êски асрларнинг жаюонгир Осиё ҮҚшинларининг ңаюрамон аскарларининг аждодлари бҚлган муюталган Шн ңардошларим!
Беш Şз санадир ётганингиз етар! Ортиң ҮурҲоннинг тонгида уйүонингиз. БҚлмаса ҮурҲони Каримнинг Үуёшидан кҚзларингизни ёпиб үафлат саюросида ётмоң ила Йигирт ва үафлат сизни тор-мор ңилиб паришон Êтажакдир.
ҮурҲоннинг ариүидан айрилиб бирлашмаган сув томчилари каби тупроңңа тушмангиз. БҚи, мужтупроң каби сафоюат ва маданиÇт шаювати сизни сҚриб Şтажакдир. Бирлашган сув томчилари каби, ҮурҲони Каримнинг саодат ва саломат ариүида а, Мавд Êтиб, сафоюат ва маданиÇт разолатини супуриб, бу ватанга оби юаёт бҚлган Ислом Юаңиңатлари сувларини оңитингиз.
У Ислом Юаңиңатлари сувлари ила бу тупроңларда иймон зиёси остида юаңиңий маданиÇтнуб ңиан ва санҲат гулларини очади, бу ватан моддий ва маҲнавий саодатлар ичида гул ва гулистонга айланади, иншааллою.
Мавзуга ңайтамиз. Юа, Бадиуззамон Саид Нурсий Барлада Çшашга мажбур ңилиниб Рисола-итирмиз таҲлиф Êтган саналар, Şңорида бир парча зикр Êтганимиз каби, заррани тоү каби ңийматлантирган аюамиÇтли саналар Êди. Үандайки ңишнинг музлатадиган совуүида ва оүир шароит остида бир соатлик соңчилик бир сана ибодатдан хай нуңта. Айнан шунинг каби, у мудюиш замонда бир Şз Қттиз рисолани Êмас, балки иймон ва ИсломиÇтга доир юаңиңий биргина рисола ёза олмоң юам минглаб рисола ңийматакат дамиÇтида Êди.
Юа, динсизлик юукмфармон бҚлган у даюшатли даврда диндорлар разил Êтилишга уринилаётган Êди. Юатто ҮурҲонни юам тамоман олиб ташлаб ва РоссиÇдаги каби динрат-улдаларни тамоман имюо Êтмоң Қйланган, фаңат ИсломиÇт миллатича бир аксул амални натижа бера олиши Êютимоли илгари сурилганда бундан воз кечилган, ёлүиз шу ңарор олинган Êди: "Мактабларда ңилдирадиганимиз Çни маүҲлим усуллари ила етишадиган ёшлар ҮурҲонни Қртадан олиб ташлайди ва бу сурат ила миллатнинг ИсломиÇт ила бҚлган алоңаси кесилади!" Бутун бу ңҚрңинч режаларни ңилган у мудюиш фитнанинг манбалари юозирги диний инкишофнинг муоризи ва душ Амин и бҚлган хорижий динсиз жараёнларнинг раислари ва одамлари Êди. Юа, Турк миллати ичида майдонга келтирилган у даюшатли юодисаларнинг ич Şзини, тафсилотини истиңболнинг юаңиңатпараст тарихчиларига, ва буларнаҲрифар Демократик идорадаги Êркинлик ила бир даража нашр Êтаётган Ислом-Турк муюаррирларига юавола Êтамиз. Бизнинг вазифамиз ёлүиз ва ёлүиз иймон ва ҮурҲон юаңиңатлари ила машүул бҚлмоңдир. Биз ёлүиз ва ёлүиз ийу юол ИсломиÇт жараёнидамиз.
Юа, у залолат ва динсизликнинг Êнг ваюший даврларида Бадиуззамон Саид Нурсий доимий назорат ва тарассуд остида ва бундай мудюиш ва жуда юам оүир шароит ичида Êди. Намрудлар, ФирҲавнлар, Шаила Êлр ва çзидлар ңилолмаган зулмларнинг турлари Бадиуззамонга ңилинар Êди. Ва йигирма беш сана бундай давом Êтди. У замон Ислом Олами моддий жиюатдан фаңир Êди ва истилочиларнинг асоратида Êмаюкумтун Çширин фасод ва динсизлик комитетлари юам ТуркиÇда, юам Ислом Оламида мудюиш фаолиÇтлар ңилар ва тарафдорлари уларни дастаклар ва юаммаси юам ИсломиÇтга ңарши иттифоң Êтардилар.
{(ЮошиÇ) Рисола-и Нурга юаркасдан зиёда иштиёң кҚрсатган маҲсум ёшлар ва болалардир. Минглаб намунасидан бир намунаси шудир:
Хуллас, оналари фаңат Нур Талабалари бҚлган Болвадин маҲсумларининг самимий алоңаларининг сабаб наңадди.}
ила бир Муршиди АҲзам, бир Мужаддиди Акбар сифатида гапирмоңда...
Бадиуззамон Саид Нурсий Юазратлари шундай мушкул ва оүир вазиÇтлар остида Рисола-и Нур куллиётини таҲлиф Êтадики, тар ваюшаеч бир илм одами учрамаган ңийинчиликларга маҲруз ңолади. Фаңат, сҚнмаган азим бир ирода ва хизмат ишңига союиб бҚлгани учун ңҚрңмасдан, юолдан тоймасдан, зерикиб безмасдан, бутун ңувватини сарф Êтиб Қнамоздз бир сабр ва таюаммул ва фароүати нафс ила бу миллат ва мамлакатни комунизм аждаридан, масон офатидан, динсизликдан муюофаза Êтадиган, Êтган ва Êтаётган, ва Ислом Оламини ва башариÇтни танвир ва иршодда буŞк бир раюбар бҚлган бу юориңулода Рарларии Нур асарларини майдонга келтиради. Бир Şз Қттиз парча бҚлган Рисола-и Нур куллиётининг таҲлифи йигирма уч санада хотима топади. Нур Рисолалари шиддатли Êютиёж замонида таҲлинки: Уганидан, юар ёзилган рисола үоÇт шифоли бир тарёң ва дармон юукмини ташийди ва шундай юам таҲсир Êтиб жуда кҚп кишиларнинг маҲнавий хасталикларини даволайди. Рисола-и Нурни Қңиган юар бир киши гҚё у рисола Қзи учумониниган каби бир руюий юолат ичида ңолиб катта бир иштиёң ва шиддатли бир Êютиёж юис Êтиб мутолаа Êтади. НиюоÇт шундай асарлар вужудга келадики, бу аср ва келажак асрларнинг бутун инсонларининг иймоний, Исломий, ар, юе, руюий, ңалбий, аңлий Êютиёжларига тҚлиң жавоб берадиган ва кифоÇ ңиладиган ҮурҲоний юаңиңатлар Êюсон Êтилади.
Рисола-и Нур ҮурҲони Юакимнинг юаңиңий бир тафсридир. ОÇтлароатида-кетлиги ила Êмас, даврнинг Êютиёжига жавоб берган иймоний юаңиңатларни англатган оÇтлар тафсир Êтилгандир.
Тафсир икки ңисмдир: Бири, оÇтнинг иборасини ва лафзини тафсир Êтар. Бири Êса, оÇтниниз ңудо ва юаңиңатларини изою ила исбот Êтар. Рисола-и Нур бу иккинчи ңисм тафсирларнинг Êнг ңувватлиси ва Êнг ңийматдори ва Êнг порлоүи ва Êнг мукаммали бҚлг. Урушнглаб таюңиң ва тадңиң аюлининг шаюодати ила ва тасдиүи ила собитдир.
Рисола-и Нурнинг таҲлифи ва нашриёти юозирга ңадар мисли кҚрилмаган бир тарздадир. Бадиуззамон Саид Нурсий Қз ңҚли ила рисолаларни ам тҚлҚпайтирадиган даражада бир ёзувга союиб Êмасдир, Çрим уммийдир. Шунинг учун котибларга жуда тез айтар ва жуда тез ёзилар. Юар кун бир-икки соат таҲлифот ила машүул бҚлиб Қн, Қн икки ва бир-икки соатда файзган юориңо асарлар бордир.
Устоз Бадиуззамоннинг таҲлиф Êтган рисолаларни талабалар ңҚлдан ңҚлга улаштирмоң сурати ила кҚпгина нусхалар ёзарлар, ёзилган нусхаларни муаллифига келтирарлар. Муаллиф нусха кҚчирувчиларнинг хатоларин бир атар. Бу тасюиюларни ңиларкан, асарнинг асли ила ңаршилаштирмасдан текширар. Юозир юам йигирма беш, Қттиз сана аввал таҲлиф Êтган бир асарини тасюию Êтаркан, аслига боңмас.
Ёзилган рисолаларни атроф ңишлоңлардан ва туманлардан кели жоиз катта бир ңизиңиш ва иштиёң ила олиб кетар ва ңҚл ёзуви ила нашр Êтардилар.
Устоз Бадиуззамон ҮурҲондан бошңа юеч бир китобга мурожаат Êтмасдан ва таҲлифлар за кҚраа ёнида юеч бир китоб бҚлмасдан Нур Рисолаларини таҲлиф Êтгандир.
Марюум Маюмад Акифнинг:
ТҚүридан-тҚүрига ҮурҲондан олиб илюомни,
Асрнинг идрокига айттиришимиз керак Исломни.
байти ила ифода Êтсонлареалини таюаңңуң Êттирмоң Бадиуззамонга муÇссар бҚлгандир.
Рисола-и Нурнинг нашр кайфиÇти юам тарихда юеч бир асарда кҚрилмагандир... Шундайки:
ҮурҲон хатини муюофаза Êтмоң хизмати ила юам вазифадор бҚр замоисола-и Нурнинг муюаңңаң ҮурҲон ёзуви ила нашр Êтилиши лозим Êди. êски ёзув ман Êтилган ва босмахоналари олиб ташланган Êди. Бадиуззамоннинг пули, сарвати йҚң Êди. Фаңир Êди, дунё моли ила алоңаси йҚң Êди. Рисолаларни ңҚл ила нг бу Қпайтирганлар юам фаңат зарурий Êютиёжларини таҲмин Êтар Êдилар. Рисола-и Нурни ёзганлар милициÇ ташкилотларига Êтилар.. исканжа ва азиÇтлар ңилинар, ңамоңларга отилар Êңдор ддиуззамонга ңарши юукумат ңҚли ила ңилдирилган ташвиңот ва тазйиңлар ила юар тарафга даюшатлар сочилар. Аюоли Юазрати Устозга Çңинлашишга, ундан дин, иймон дарси олишга жасорати ңолмайдиган даражада ңҚрңит ва моди. Бир ваңт бҚлса дин одамларининг, юаңиңатпарастларнинг ёлүиз диндор бҚлганлари учун дорёүочларда жон беришлари бир ңҚрңув ва воз кечиш юдар меи майдонга келтирган Êди. Юукм сураётган ашаддий зулм ва истибдоди мутлаң ичида диёнат аюли сукути мутлаңңа маюкум Êтилган Êди. На диннинг юаңиңатларидан баюс Êтган юаңиңий бир рисола нашиюати рилмоңда ва на у юаңиңатлар миллатга дарс берилаётган Êди. Бу сурат ила ИсломиÇт руюсиз бир жасад юолига келтирилишга уринилар, Ислом Динининг моюиÇтиңувватосларини дарс бермоң ңатҲиÇн ман Êтилаётган Êди.
{(ЮошиÇ) Бутун у динсизлик татбиңларини бугунги диний инкишофни юазм Êтолмаган Çширин динсизлар ңилар Êди.}
Хуллас, бошланүичда жуда ваюший бҚлган бу динсизлик дммад кисола-и Нурнинг умумиÇт касб Êтган нашриёти ила йиңилган, иймон аюлининг маҲнавий ва моддий (айниңса маҲнавий) юаётига татбиң Êтилган истибдод зам. БҚлри парчалангандир. Рисола-и Нур динсизликнинг белини синдирган ва пойдеворларини тор-мор Êтгандир.
Юа, у замонларки, динсизликнинг муңобил жабюасида Рисола-и Нур Çшинлар каби порлаган ва ҮурҲони Юакимнинг бу нури бутун ңувват ва шатариб ила зуюур Êтиб парда остида нашр ңилингандир.
Рисола-и Нурдан таюңиңий иймон дарси олган ва борганча зиёдалашган Нур Талабаларининг иймонлари инкишоф Êтган, иймоний бир шаюомат ва Исломий бир жасоратга союиб бҚлгаоң илар. Үандайки, жасур бир ңҚмондон Şзларча аскарга юол лисони ила жасорат берар ва таÇнч нуңтаси бҚлар, айнан шунинг каби Рисола-и Нур маҲнавий шахсининг тамсилчиси бҚлган Бадиуззамон Саид Нурсий Юазратлни тасшда бҚлиб, таюңиңий иймон дарслари ила иймонлари ңувватланган Şз мингларча, юозир миллионларча Нур Талабалари иймон аюлига бир таÇнч нуңтаси ва бир гҚзал мисол бҚлгандирлар. Нур Талабаларининг бу иймон ңувватлари ва динсизликка ңарши Юам онча курашлари халңңа кҚп таҲсир ңилган ва бир уйүоңлик майдонга келтиргандир. Шундай ңилиб, миллатнинг ичидаги ңҚрңув ва ваюималарни юам Рисола-и Нур ила изолеш саннлар, ватан ва миллатга умумий бир жасорат, умид ва севинч майдонга келтириб мусулмонларни умидсизликдан ңутңаргандирлар.
Рисола-и Нурни юаётининг үоÇси ңилган бир Нур Талабаси Şз одам ңувватида бҚлгани ва Şз насиюатчи ңадар иймнчи АсИсломиÇтга хизмат Êтгани юаңиңат аюлича мусаллам ва мусаддаңдир. Нур талабалари динсизликнинг дабдабали юужумларига, тантанали шовңинларига, зулмларига, ңамоңларига, устозлари каби, аюамиÇт бермасдан, ңҚрңмасдр ңисмрагида жонларини, молларини, бола-чаңаларини юам чекинмасдан Рисола-и Нур ила иймон ва ИсломиÇтга хизмат йҚлида фидо Êтгандирлар. Нур Талабалари биргина нарсга кҚрÇ ңилгандирлар: "Иймонларини ңутңармоң ниÇти ила Рисола-и Нурни Қңимоң ва Ризо-и Илоюий учун иймон ва ИсломиÇтга Рисола-и Нур ила хизмат Êтмоң". Бу үоÇларида муваффаң бҚлмоң учун юар нарсаларини бу хизматга хизматкор ңилганди юам ш Юа, Нур Талабалари Уммати МуюаммадиÇни саломат союилига чиңарган бир Раббоний кеманинг хизматчилари бҚлганликларига ишонгандирлар. Юаётда Êнг буŞк үоÇлари ҮурÊнг му иймонга хизмат ңилиб, Уммати Муюаммаднинг фаровонлик ва саодат ичида Çшашига васила бҚлмоңдир. Рисола-и Нурнинг ңҚл ёзуви ила нашри саналарида уйларидан етти-саккиз сана чиңмасдан Рисола-и Нурни ёзиб нашр Êтганлар бҚлгандир. У замонлат важиарта атрофида, Êркак, хотин, ёш ва кексалардан мингларча Нур Талабаси, юатто Нур Дарсхонаси бҚлган Сав Үишлоүи минг ңалам ила саналарча Нур Рисолаларини ёзиб кҚпайтирар Êдилар. Рисола-и Нур таҲлифидари дуирма сана сҚнгра нусха кҚчириш ускунаси ила нашр Êтилган ва Қттиз беш сана сҚнгра юам босмахоналарда босилишни бошлагандир. Иншааллою, бир замон келади, Рисола-и Нур куллиёти олткаби, ёзилади ва радио тили ила турли хил тилларда Қңилади ва замин Şзини кенг бир Нур дарсхонасиÇга айлантиради.
Рисола-и Нурнинг нашрида муборак хонимлар юам ва заÇтли фидокорликларга мазюар бҚлгандирлар. Юатто, Устоз Юазратларига келиб, "Устозим! Мен хҚжайиним ңиладиган дунёвий ишларни юам ңилишга юаракат ңиламан, ула милидир, Рисола-и Нурникидир" деган ва Êркакларининг Рисола-и Нур хизматида бҚлишларида Çнада ортиң имконлар берган ңаюрамон хонимлар кҚрилгандир. Рисола-и Нурни ёзган хҚжайинларига кечалари чироң тутиб, уларнинг дин, иймон хизматларига сева-сенки, йирок Êтгандирлар. Рисола-и Нурни хонимлар, ңизлар ңҚллари ила ёзганлар, кҚз нурлари тҚкканлар, муборак котибалар бҚлиб иймонга хизмат Êтгандирлар. Юатто шундай и ва длабаси хонимлар бордирки, Қзларини сҚнг нафасда иймон нури ила юусни хотимага ноил Êтадиган Нур Рисолаларини юарорат ила Қңиганлар ва бошңа дин ңардошларŞмаламан хонимларга юам Қңиб танитганлар. Нурларни хонимлар ичида нашр Êтиб, кҚп хонимларнинг ҮурҲон ва иймон нурлари ила нурланишларига васила бҚлиб ңаюрамонча хизматда бҚлга, айнар. Рисола-и Нурни Қңиб Қңитмоң ила иймон мартабаларида тараңңий Êтиб худди биттадан муршид мартабасига Şксалгандирлар. Хонимлар ёлүиз Аллою розилигини ңозонсен Қзун самимиÇт ва ихлос ила Рисола-и Нурдаги порлоң ва жуда файзли ҮурҲон нурларига боүланган ва ңалбларида сҚнмас бир муюаббат ва севги сезиб дунё муваффратда бахтиёр бҚладиган бир вазиÇтга ңовушгандирлар. Рисола-и Нурнинг ңиймат ва буŞклиги пок ңалбларига шу ңадар ерлашганки, уни баробар бҚлиб Қңиб тинглаган сари, ичлари нурлар ива гунйзлар ила тҚлиб тошган, нуроний кҚз ёшлари тҚкиб хурсандчилик ва севинчдан юаÇжонга келгандирлар. Үандай бахтиёрдир у хонимларки, Рисола-и Нурнинг бу муңаддас иймоний хизматида бҚлганлари учун улар доимо хайр ила ёд Êтилажак, охиратларига нурлга ва рилажак, ңабрлари Жаннат-мисол пурнур бҚлажак ва охиратда юам Êнг Şксак мартабаларга улашажаклар, иншааллою. êнг бошда Бадиуззамон Юазратларининни ергарига доюил бҚлмоң ила баробар, Нур Талабалари мобайнидаги маҲнавий ширкат сири ила дафтари юасанотларига хайрлар ңайд Êтилмоңдадир. Рисола-и Нурга шундаий алоңалари у фидокор хонимларни миллионлаб Нур Талабаларининг дуоларига ноил Êтмоңдадир. Рисола-и Нурларни Қңиб Қңитмоң ила буŞк маҲнавий фойдаларга, Şксак даражаларга Êришмоңдадирлар. Иншаллою, аксар хонимларнинг билар! бҚлишини раюмати Илоюийдан ңувват ила ÊҲтиңод ва умид ва ниёз Êтамиз.
Басиратли Нур ноширлари Қттиз беш сана аввал Рисола-и Нурдаги Şксак юаңиңатларни кҚрган, у муңаддас дарсларни олган ва он иландан бери ихлос ва садоңат ила Çширин дин душманларига ңаршилик ңилгандир. Нур ңаюрамонларининг хоналари кҚплаб дафалар ңидирилгани ва талаби дафаларча ңамоңларга отилиб у ерда шиддатли азоблар ва машаңңатлар чектирилгани юолда, олмос ңаламлари ила Рисола-и Нурнинг бу ңадар санадир ноширлигит ңолггандирлар. Истаганлари таңдирда дунё неҲматлари Қзларига ёр бҚлгани юолда, юар турли шахсий, дунёвий мартабалардан, борлиңлардан фароүат ила, умрларини Рисола-и Нурнинг хизматига ваңф Êтгандирлар.
"Ажабо, Рисса, у Нур Шогирдларидаги бу үайрат ва ңувватнинг, бу фароүат ва фидокорликнинг ва бу даража сабот ва садоңатнинг сабаби недир?" деÇ бир савол сҚраларса, бу саволнинг аниң жавоби шу бҚлажакдир: Рисола-и Нурдаги рад Êтилмас Şксак юаңиңатллда кемон хизматининг ёлүиз ва ёлүиз Ризо-и Илоюий учун ңилиниши ва Бадиуззамон Юазратларининг аҲзамий ихлосидир.
Хуллас, у тарихнинг Êнг муаззам бир юоүига чнинг бошланишини изни Илоюий ва тасарруфи Раббоний ила юозирлагани учун бундай жуда муңаддас бир маҲнони ичига олган даҲвонинг тошувчии, у миш ÊҲтибори ила дунёнинг Êнг масҲуди, замоннинг Êнг бахтиёри Êди. Кийинишида, үоÇсида, идеалида зарра ңадар Қзгариш ва силкиниш бҚлмаган Êди. Аксинча олам юолининг ÊҲтиңодлариюали шатадиган, зулматни изола Êтадиган бир машҲала-и юидоÇтни ташиётган Êди. Вазифаси ва хизмати бутун инсонларнинг икки жаюонга оид саодат ва Ва юанлигини ичига олгани учун бир үайрат ва азм ичида Êди.
Устознинг Барладаги истиңоматгоюи икки хонадан иборат бир уйдир. Асосан мустаңил бир уйи ва ер Şзида Қз мулки ва тасарруфи остида бир ңарич жиддиам йҚңдир. Барлада саккиз сана муддат давомида Çшаган уйи уч Şз Êллик миллион мусулмонларнинг маркази юукмида илк дарсхона-и НуриÇсидир. Бу дарсхона-и НуриÇнинг остида доиенга жңан бир чашма бордир. Ва ңаршисида дарсхона-и НуриÇ ила ёнма-ён жуда ңалин ва уч устун юолида самога Şксалган үоÇт муюташам бир чинор дарахти Нур та. Чинор дарахтининг шохлари орасида бир кулбача ңилингандир. Бу ер Устоз Юазратларининг баюор ва ёз мавсумларидаги истироюат ва тафаккур ва убудиÇт вазифаси учун сарф Êносиб бир манзилдир. Устознинг сиддиң хизматкорлари, талабалари ва Барла аюолиси дейдиларки: "Устозни кечалари дарсхона-и НуриÇнинг ёнидаги бир муборак дарахт бҚлган чинор дарахтининг шохлари орасидон роган кулбачада тонгларга ңадар тасбеюот ила, зикрла ила тараннум Êтар кҚрардик. Хусусан баюор ва ёз мавсумларида бу муюташам дарахтнинг мингларча шо. Динсорасида шавң ва жазба ичида учаётган ңушлар орасида устознинг бундай тонгларга ңадар ишлашини кҚрардик да, не замон ухлар, не замон турар, билолмасдик".
Устоз кҚп хаста бҚлар, кҚп ваңтлари юам хасталик ва нворидат ила кечарди. Жуда оз ер, у юам бир оз шҚрво каби оз бир нарса Êди. Кечалари ҮурҲони Каримдан вирд ңилиб олган сураларни ва Расули Акрам Алайюиссалоту Вассаламнинг машюур муножоти бҚлган Жавшан-ул Кабир номли муножотини вланса Гейлоний ва Шоюи Наңшбанд каби буŞк авлиёларнинг муножот ва юизбларини ва саловоти НуриÇларни ва айниңса Рисола-и Нурнинг манбаи бҚлган "Юизб-ун НуриÇ"ни ва ҮурҲон оÇб тасаинг Çрңирашлари бҚлган ва бир тафаккур силсиласи бҚлган ва Йигирма ТҚңңизинчи Ёүдуда жам Êтилган юизб ва муножотларни Қңир, буларни тугатиш билан Çна Рисола-и Нур ила машүул бҚларди. Кундузлари Êса доимо Рисола-и Нурнинг мутола Çнгиа таюсиси ила машүул бҚлар, Рисола-и Нур хизматини юар нарсадан устун ңҚÇр, Рисола-и Нурга оид, етишадиган шошилинч бир иш замонида бошңа ишларини ңолдирар, аввало у ишни тугатарди.
ини бажарган ерлар ила алоңадор бҚлмасин.. ва шундай муңаддас хизматларга ходим (хизмат Êтган) бҚлган маконлар ва дарсхона-и НуриÇлар ва муердан дарахт раюматнинг ңасдий таюсисидан хориж ңолсин? ҮатҲиÇн мумкин Êмасдир!
Саид Нурсий Юазратлари Барлада Êкан, ёз ойларида баҲзан Үараүай ТоурҲон.иңар, бир муддат ёлүиз бҚлиб у ерда ңоларди. БҚлган тоүлари анча Şксак Êди. Барла дарсхона-и НуриÇсининг ңаршисидаги чинор дарахтининг тепасидаги кулбачаси каби, Үараүай Тоүиро бу нг Şксак тепасида бҚлган икки катта дарахт устида дарсхона-и НуриÇ маҲносида биттадан манзили бор Êди. Бу ңараүай ва ңатрон дарахтларининг тепаларида Рис МуюамНур ила машүул бҚлар Êди. Юам аксар замонлар Барладан бу Қрмони ңалин жойга келиб кетарди. Ва дердики: "Мен бу манзилларни şлдузлар Саройига алмаштирмайман!"
Юозир сҚзни бу ерда тҚхтатиб, Устоз Рисола-и Нурнинг Êлиф Êтган мазкур Үараүай Тоүида ва Барла ноюиÇсидаги юаётига ва Рисола-и Нурнинг моюиÇтига оид рисола ва мактублардан бир нечтасини пастга киргизамиз.
Азиз ңардошларим!
Биринчиси: Бир оз маюрам бир сирдир, аммо сендан сир саңланмайди. çҲни:
Иккинчиси: Наңший тариңати юаңида айтилган, "Дар тариңи Наңшбандий лозим омад чор тарк.
Ми дунё, тарки уңбо, тарки юасти, тарки тарк", бҚлган раҲно жумла бирдан ёдимга тушди. У хотира билан бирга бирдан шу жумла туүилди: "Дар тариңи ажзмандий лозим омад чор чиз: фаңри мутлаң, ажзи мутлаң, шукри мутлаңватга и мутлаң Êй азиз!"
СҚнгра сен ёзган, "Боң китоби коинотнинг саюифа-и рангдорига... ила охир", бҚлган рангдор ва бой шеҲр ёдимга тушди. У шеҲр ила самонинг Şзидаги Şлдузлар тилёүдим. "Кошки шоир бҚлсайдим, буни мукаммаллаштирсайдим",- дедим. Юолбуки шеҲр ва назмга истеҲдодим бҚлмаса-да, бошлайвердим, бироң назм ва шеҲр ңилолмадим, хотирамга ңандазмати а, шундай ёздим. Сен менинг ворисимсан, истасанг назмга сол, тартибла. Бирдан хотирга келган мана будир:
Тингла-да Şлдузларни, шу хутба-и ширинини
Нома-и нурини юикмат, боң не такрир айламиш.
ХҚп бароба юисобңа келмиш, юаң лисони ила дерлар:
"Бир Үодийри Зулжалолнинг юашмати Султонига
Биттадан бурюони нурафшонмиз вужуди СонеҲга
Юам ваюдбҚлиб юам ңудратга шоюидлармиз биз.
Шу замин Şзини порлатган
Нозанин мҚҲжизотни чун малак сайронига.
Шу самонинг Арзга боңңан, Жаннатга диңңат Êтган
Минглаб мудаңңиң кҚзларимиз биз.
{ ёздир) çҲни жаннат чечакларининг кҚчатзори ва Êкинзори бҚлган заминнинг Şзида юадсиз ңудрат мҚҲжизаси намойиш ңилинганидан, самовот оламидаҚлганиаклар у мҚҲжизаларни ва у ажойиботларни томоша ңилганлари каби, самовий жисмларнинг кҚзлари юукмида бҚлган Şлдузлар юам, гҚё малаклар каби, замин Şзидаги нозанин санҲатли асарларни кҚришлари билан жаннатга боңадилар ва у ваңтинчалн наслйиботларни боңий бир суратда жаннатда юам томоша ңилаётгандек, бир заминга, бир жаннатга боңадилар, ÇҲни у икки оламга назоратлари бор деганидир.}
Тубо-и хилңатдан самовот ңисмига, буту үаразашон шохларига
Бир Жамийли Зулжалолнинг, дасти юикмати ила тоңилмиш хҚп гҚзал мевалармиз биз.
Шу самовот аюлига биттадан масжиди сайёр, биттадан хона-и даввор, биттадан улвий ошиёна,
Биттадан мисбаюи наввор, биттадан кема-ижа Муср, биттадан тайёралармиз биз.
Бир Үодийри Зулкамолнинг, бир Юакийми Зулжалолнинг биттадан мҚҲжиза-и ңудрат, биттадан юориңо-и санҲати холиңона,
Биттадан нодира-и юикмат, биттадан доюиÇ-и хилңадрасаттадан нур оламимиз биз.
Бундай Şз минг тил ила Şз минг бурюон кҚрсатамиз, Êшиттирамиз инсон бҚлган инсонга.
КҚр бҚлгур динсиз кҚзи, кҚрмас бҚлди Şзимизни, юам Êшитмас сҚзимизни, юаң сҚйлаган оÇтлармиз биз.
Муюримиз бир, имзларни ир, Раббимизга мусаююармиз. Мусаббиюмиз, зикр Êтамиз обидона.
Каюкашоннинг юалңа-и кубросига мансуб биттадан мажзублармиз биз!"
Саид Нурсий
Һайратли ңардошларим, юамиÇтли елкадошларим ва дунё дейилган үурбат диёрида мадори тасаллиларим!
Модомики Жаноби Юаң фикримга Êюсон Êтган маҲнолардан сизларни юам юиссадор ңилган Êкан, албатта юиссий кечинмаларининг фам юиссадор бҚлмоң юаңңингиздир. Сизларни кҚп ранжитмаслик учун үурбатли дамларимдаги фироңларнинг Қта аламли ңисмини ңолдириб, бир ңисмини сизларгаир ово ңиламан. Бундай бҚлганди:
Шу икки-уч ойдан бери кҚпинча ёлүиз ңолдим. БаҲзан Қн беш-йигирма кунда бир марта ёнимда меюмон бҚлади. Үолган ваңтлар ёлүизман. Юам йигирма кун бҚлибдики, тоү сайёюл Қтар,ин атрофимда йҚң, тарңаб кетгандилар.
Мана шу кечада, шу үарибона тоүларда, сас-садосиз, ёлүиз, дарахтларнинг юазинона шивирлашлари ичра Қзимни бир-бири ичидаги беш хил үурбатларда кҚрдим.
Биринчиси: Кексала ва шозосига кҚра, Çңинларим ва ёр-дҚст ва ңариндошларимнинг деÇрли аксариÇтидан айрилиб ёлүиз ва үариб ңолдим. Улар мени ташлаб барзою оламига кетганларидан пайдо бҚлган юазин бир үурбатни Қзимда юис ңилдим. Мана шу үурбат ичида бошүри фа үурбат доираси очилди. Ундан Êса Қтган баюор каби, мен боүланиб ңолган аксар мавжудот мени ташлаб кетганидан юосил бҚлган фироңли бир үурбатни юис ңилдим. Ва шу үурбат ичида Çна бир үурбат доираси очилдики, ватанимдан ва аңраболаримдан ажри, бу из ңолганимдан пайдо бҚлган фироңли бир үурбатни юис Êтдим. Ва бу үурбат ичра кечанинг ва тоүларнинг үарибона вазиÇти менга Çна бир ачинарли үурбатни юис Êттирди. Ва бу тмоң ждан Êса, шу фоний меюмонхонадан абад-ул обод тарафига силжишга юозир турган руюимни фавңулодда бир үурбатда кҚрдим. Бирдан "Фасубюаналлою" дедим. "Бу үурбатларга ва зулмаувозан ңандай чидаш мумкин",- деÇ Қйладим. Үалбим фарёд билан деди:
Ё Раб! үарибам, бекасам, заифам, нотавонам, алийлам, ожизам, ихтиёрам, беихтиёрам, ал-омон гҚÇм, афв жҚÇм, мадад хоюам зидаргоюи Илоюий!
Бирдан иймон нури, ҮурҲоундай и, Раюмон лутфи мададга келдилар. ша бешта зулматли үурбатларни бешта нуроний дҚстлар доирасига айлантирдилар.
оÇтини Қңиди. Аңлим юамнг, юаобдан ва даюшатдан фарёд Êтган нафсимга хитобан деди:
Ташла бечора фарёдни, балодан ңил таваккул. Зеро фарёд бало андар, хато андар, балодир бил.
Бало берганни топсанг га.
Бо андар, вафо андар, ато андар балодир бил.
Модомики бундай Êкан, ташла шикоÇтни, шукр ңил, чун булбуллар шодлиүидин кулар гул-мул.
Гар топмасанг, бутун дунё жафо андар, фано андар, юабо андар балодир бил.
" деÇ н тҚла бало бошингда бор Êкан, не баңирурсан кичик бир балодан, кел таваккул ңил.
Таваккул ила бало Şзига кул, токи у юам кулсин, У кулган сари кичраÇр, Êтар табаддул.
Юам устозларимиздан Мавлоно Жалолиддин Қз нафюам Êнегани каби дедим:
Шунда нафсим юам: "Юа, юа... ажз ва таваккул ила, фаңр вани таҲо ила нур Êшиги очилади, зулматлар тарңайди. Алюамдулиллаюи ала нурил ийман вал Ислам",- деди. Машюур Юиками АтоиÇнинг ңуйидаги:
Мана ңардошларим, зулматли бу үурбатлар, гарчи иймон нури билан ёришаман. да, бироң Çна менда бир даража юукмларини ижро Êтдилар ва шундай бир тушунчани бердилар: "Модомики үарибман ва үурбатдаман ва үурбатга кетар Êканман, ажабо шу меюмонхонадаги вазифам битдимикин? Токи сизларни ва СҚзларни Қр бир мвакил ңилсам ва бутунлай алоңамни узсам",- деган фикр хотирамга келди. Шунинг учун сиздан сҚрагандимки, "Ажабо, ёзилган сҚзлар кифоÇми, ёки нуңсони борми? çҲни, вазифашгандиимикин? Токи ңалб роюатлиги ила Қзимни нурли, юаңиңий бир үурбатга отиб, дунёни унутиб, Мавлоно Жалолиддин деганидек
деб, олий бир үурбатни изласаммикин?"- деÇ сизни шу саволлар билан безовта ңилгандим.
Саид Нурсий
Азиз ңардошларим!
Юол-аювол ва туриш-турмушимни ва васиңа олиш учун мурожаат ңилмаганимни ва оламнинг юозирги сиёсатига нисбатан лоңайдлигимни жуда кҚп сҚрамоңдасизлар. Бу саволларингиз жуда кҚп такрорланганиган миамда маҲнан мендан сҚралганидан, бу уч саволга çнги Саид Êмас, балки êски Саид тили билан жавоб беришга мажбур бҚлдим.
Биринчи Саволингиз: Туриш-турмушинг, юол-аюволинг ңандай?
Жавоб: Жаноби Арюамурроюимийнга соладиг шукр ңиламанки, дунё аюлининг менга ңилган турли хил зулмларини турли хил раюматларга айлантирди. Шундайки:
Сиёсатни тарк ңилиб ва дунёдан Қзимни тортиб, бир тоүнинг үорида охиратни Қйлаш билан машүул Êканман, дунё аюли мени зулман у ва шачиңариб сургун ңилдилар. Холиңи Раюийм ва Юакийм бу сургунни мен учун раюматга айлантирди. Хатарли ва ихлосни бузадиган сабабларга дучор бҚлган ул тоүдаги ёлүизликни Бңилганоүларидаги бехатар, ихлосли хилватга айлантирди. РусиÇда асирлик чоүимда, умримнинг охирини бир үорда Қтказайин деб ниÇт ва ниёз ңилгандим. Арюамурроюимийн мен учун Барлани Қша үорга айлантирди. çҲни, үорнинг савобини бердг кабио үорнинг заюматини заиф вужудимга Şкламади. Фаңат Барлада икки-уч ваюимачи бор Êди. ша ваюимачилик туфайли менга азиÇт берилди. Юатто Қша дҚстларим, гҚё осойишимни Қйлардилар. Юолбуки, Қша ваюион юаңк туфайли юам ңалбимга, юам ҮурҲоннинг хизматига зарар бердилар. Юам, дунё аюли барча сургундагиларга васиңа берганлари ва жиноÇтчиларни ңамоңдан чиңариб афв ÊÇтни йри юолда, менга зулм Қлароң рухсат бермадилар. Менинг Рабби Раюиймим мени ҮурҲон хизматида Çнада зиёда тер тҚктирмоң ва СҚзлар номи остида ҮурҲон нурларини менга кҚпроң ёздирмоң учун ташвишсиз бир суратда мени шу үурбатдаликда риб, Қша зулмларни буŞк бир марюаматга айлантирди. Юам Çна, дунё аюли дунёларига аралашиши мумкин бҚлган барча нуфузли ва ңувватли раисларни ва шайхларни ңишлоңлардасамизаюарларда ңолдириб, ңариндош-уруүлари билан бирга юар ким билан юам учрашишларига изн берганлари юолда, мени зулман ёлүиз ңолдириб, бир ңишлоңңа Şборди.
Юеч бир астозимва юамшаюарларимни (бир-иккиси мустасно) ёнимга келишига изн бермади. Менинг Холиңи Раюиймим Қша ёлүизликни мен учун азим бир раюматга айлантирди. Зеюнимни соф юолида ңолдириб, юийлалардан пок Қлароң, ҮурҲоти илаимнинг файзидан борича олишига восита ңилди. Юам Çна, аввалда мен икки йил мобайнида бор-йҚүи иккита оддий мактуб ёзганимни дунё аюли Çхши билади. Юатто юозир, келса Қн ва ё йигирма кунда ва ё бир ойда бир-икки мусофирнинг фаңлан ад охират учун ёнимга келишини хуш кҚрмадилар, менга зулм ңилдилар. Менинг Рабби Раюиймим ва Холиңи Юакиймим у зулмни мен учун марюаматга айлантирдикда Үурсон йиллик маҲнавий бир умрни ңозонтирувчи бу уч ой давомида (ÇҲни, муборак ражаб, шаҲбон ва рамазон ойларида) мени ёңтирилган бир хилватда ва маңбул бир ёлүизликда ңолишаридагга Êриштирди. "Алюамдулиллаюи ала кулли юол", хуллас, юол ва турмушим мана шундай...
Иккинчи саволингиз: Нима учун васиңа олиш учун мир рист Êтмаётирсан?
олиманарини есин, дунёларини тамоман ташлаганим юолда ва оёңларига Қралашсин, сиёсатларини бутунлай тарк Êтганим юолда, мен юаңимда Қйлаган баюоналари, ваюималари, албатта, асоссиз бҚлганидан, уларга мурожоний миш билан Қша ваюималарини юаңиңатга айланишини истамайман. Агар учлари ажнабийлар ңҚлида бҚлган дунё сиёсатига аралашмоңңа бир иштаюам бҚлсайди, саккиз йил Êмас, балки саккиз соатга юам ңолмай ёйиларди, Қзиа юурмсатарди. Юолбуки, саккиз йил бҚлибди, биронта рҚзнома Қңишга хоюишим бҚлмади ва Қңимадим. ТҚрт йилдирки, бу ерда назорат остидаман, юеч бир аломати кҚринмади. Демак, ҮурҲони Юаким хизматининг барча сиёсатлардан Şксак биринг дулиги борки, аксариÇти ёлүончиликдан иборат бҚлган дунё сиёсатига таназзул Êтишга йҚл ңҚймайди.
Мурожаат Êтмаганимнинг иккинчи сабаби шудирки, юаңсизликни юай даюшюисоблаган одамларга юаң даҲво Êтмоң бир нави юаңсизликдир. Бу навдаги юаңсизликни пасткашларча ңилишни истамайман.
Учинчи Саволинги) мҚҲжёнинг сиёсатига нима учун бу ңадар лоңайдсан? Оламдаги бу ңадар Қзгаришларга юеч парво ңилмаётирсан? Бу Қзгаришларни хуш кҚраётирсанми? Ва ёхуд ңҚрңаётирсанмики, сукут саңлаётирсан?
Асосан, ҮурҲон хизмати мени башариÇтнинг сиёсий-ижтимоий юаётини Қйлашдан ман ңйиртиңа. çҲни:
БашариÇт юаёти бир сафардир. Бу замонда, ҮурҲоннинг нури билан кҚрдимки, у йҚл бир ботңоңңа кирди. Ифлос ва бадбҚй бир балчиң ичра инсонлар карвони гою йиңилиб, гою туриб кетмоңда. Бир ңисми саломатли бир йҚмларнитаётир. Бир ңисми мумкин ңадар балчиңдан, ботңоңдан ңутулиш учун баҲзи воситаларни топган. АксариÇт ңисми Êса Қша бадбҚй, ифлос, балчиңли ботңоң ичра ңоронүиликда кетмоңда. Бу аксариÇтнинг Şзтадан йигирматасаңиңатлиги туфайли Қша ифлос балчиңни мушки-анбар деб Қйлаб, Şз-кҚзига суртмоңда; гою йиңилиб, гою туриб, бора-бора ботиб бормоңда. şзтадан саксони Êса ботңоңлик Êканини англайди; ифлос, бадбҚй Êканлигини юис ңилади, бироң, саросбашариңолганлар, саломатли йҚлни кҚролмаётирлар.
Бас, буларга ңарши икки чора бор:
Бири, тҚңмоң билан маст бҚлмиш йигирматасини уйүотмоңдир;
Иккинчиси, нур кҚрсатиш ила саросимада ңолганларга саломатли йҚлни ёритмоңдир.
Мен кҚрмоңдама муңобигирматага ңарши саксон одам ңҚлига тҚңмоң олган. Юолбуки, ул бечора саросимада ңолган саксонтага керагича нур кҚрсатилмаётир. КҚрсатилса юам, бир ңҚлида юам тҚңмоң, юам нур бҚлганлиги учун ишонарсиз кҚринмоңда. Саросимада ңолган од.В.) бжабо, нур билан мени жалб ңилиб, тҚңмоң билан урмоңчимикин?" деÇ юадиксирайди. Юамда, баҲзан бирон сабабга кҚра тҚңмоң синган пайт, нур юам учар ва ё сҚнар.
Ул ботңоңликдан мурод инсониÇтнинг үафлаткоронаа, у млолат-пеша бҚлган бузуңликларга тҚла ижтимоий юаётидир. У сарюушлар залолатдан лаззатланган динсизлардир. У саросимада ңолганлар залолатдан нафратланганлардир, бироң чиңолмаётирлар; ңутулмоңтҚсиңнайдилар, бироң йҚл тополмаётирлар, саросимада ңолган инсонлардир. У тҚңмоңлар Êса сиёсат жараёнларидир. У нурлар Êса ҮурҲон юаңиңатларидир. Нурга ңарши курашилмайди, унга адоват ңилинмайди. Ёлүиз шайтони ражиймдан бошңаа ерга нафратланган йҚңдир. Хуллас, мен юам ҮурҲон нурини ңҚлда тутмоң учун "АҲузубиллаюи минаш шайтони вас сиёсати" деÇ сиёсат тҚңмоүини ташлаб, икки ңҚлим билан нурга ёпишдим. КҚрдимки, сиёсат жараёнларида, юам мм. Милда, юам мухолифда бу нурларнинг ошиңлари бор. Барча сиёсат жараёнларидан ва тарафкашликлардан жуда Şксак ва уларнинг үаразкорона Қй-фикрларидан пок ва соф бҚлган бир маңомда туриб берилган фикрин дарси ва кҚрсатилган ҮурҲон нурларидан юеч ңайси тараф ва юеч бир ңисм чекинмаслиги ва айб ңидирмаслиги керак. Магар, динсизликни ва даюрийликни сиёсат деб Қйлаб, унга тарафдор бҚлган инсон суратидаги шайтонлардан ва ё инсон ңиёа нуңсги юайвонлардан бҚлмаса.
Алюамдулиллаю, сиёсатдан тийилганим туфайли, ҮурҲоннинг олмос юаңиңатларини сиёсий ташвиңот деган туюмат остидан мина синиңлари ңийматига туширмадим. Балки, борган сари ул олмослар Қз ңийматларини юар тоифанинг назарида порлоң бир тарзда зиёдалаштирмоңда.
Саид Нурсий
Саид Нурси фаңатта Ишора
н Еттинчи Ёүдунинг н Еттинчи Мулоюазасининг Учинчи Масаласи Êкан, саволларининг шиддат ва шумулига ва жавобларининг ңувват ва порлоңлигига биноан ттиз Биринчи Мактубнинг аниÇниа Иккинчи Ёүдуси бҚлиб Ёүдуларга ңҚшилди. Ёүдулар бу Ёүдуга ер беришлари керак. Маюрамдир, Êнг хос ва холис ва содиң дҚстларимизга махсусдир.
Бу Масала "Уч Ишора"дир.
Биринчи Ишора: Шахсимга ва Рисола-и Нурга оид муюим бир савол.
КҚпларли биридан дейиладики: Сен дунё аюлининг дунёсига ңҚшилмаганинг юолда, нимага юар фурсатда улар сенинг охиратингга ңҚшиладилар. Юолбуки юеч бир юукуматнинг ңонуни дунёдан узоңлашганларга ва дарвишларга аралашмайди?
Аммо шу вилоÇтнинг миллати умумиÇт ила мендан зиёда мени мудофаа Êтмоң мажбуриÇтлари шундандирки, шу тҚңңиз йилдир юам ңардош, юам дҚст, юам муборак бҚлган бу миллатнинг абади бу заига ва иймонининг ңувватига ва юаётининг саодатига феҲлан ва моддатан таҲсирини кҚрсатган Şзлаб рисолалар ила ишлаганимизни ва юеч бир таюлика ва зарар юеч кишига у рисолалар Şзидан келмагани ва юеч бир үараззулм в сиёсий ва дунёвий үоÇлар кҚрилмагани ва "Лиллаюилюамд" шу Испарта вилоÇти Êски замоннинг Шоми Шарифининг муборакиÇти ва Ислом оламининг умумий мадрасасирилмоңн Мисрнинг ЖомеҲ-ул Азюарининг муборакиÇти навидан иймон ңуввати ва диний салобат жиюатида бир мубораклик маңомини Рисола-и Нур воситаси ила ңозониб, бу вилой бир ймоннинг ңувватини лоңайдликка ва ибодатнинг иштиёңини сафоюатга юоким бҚлишини ва умум вилоÇтларнинг устида бир диндорлик туйүу ва васфларируюий ола-и Нур бу вилоÇтга ңозонтирганидан, албатта бу вилоÇтдаги умум инсонлар, юатто айтайлик динсизи юам бҚлса, мени ва Рисола-и Нурни муАЁТИГАа мажбурдир. Уларнинг жуда аюамиÇтли мудофаа юаңлари ичида мен каби вазифасини битирган ва "Лиллаюилюамд" минглаб шогирдлар мен каби бир ожизнинг Қрнида ишлаган ва ишлаётган пайтда аюахусусиз шахсий юаңңим мени мудофаага йҚналтирмайди. Бу ңадар минглаб адвокатлари бҚлган бир одам Қз даҲвосини Қзи мудофаа Êтмас.
Иккинчи Ишора: Танңидкорона бир саволга жавобдир.
Дунё аютга соонидан дейиладики: Сен нима учун биздан хафа бҚлдинг? Бир марта бҚлса юам юеч мурожаат Êтмасдан сукут Êтдинг? Биздан шиддатли шикоÇт Êтиб "дан базулм ңилмоңдасизлар!" дейсан. Юолбуки бизнинг бир ңонун-ңоидамиз бор, бу асрнинг зарурати бҚлиб хусусий дастурларимиз бор. Буларнинг татбиңини тсин. ингга ңабул Êтмаётирсан. Үонунни татбиң Êтган золим бҚлмас, ңабул Êтмаган исён Êтар. Хусусан: Бу юурриÇт асрида ва бу Çнги бошлаганимиз мустаңиллик даврида тенгюуңуңлик асоси усиймон Қравонлик ва таүаллубни олиб ташлаш дастури бизнинг бу асосий ңонунимиз юукмига Қтгани юолда, сен гою устозлик, гою зоюидлик суратида омманинг ÊҲтиборини ңозониб, диңңат назар бу ти Қзингга жалб Êтиб, юукуматнинг нуфузи хорижида бир ңувват, бир ижтимоий маңом ңҚлга киритишга юаракат ңилганинг зоюир юолинг ва Êски замондаги юаётинг юодисалари далолати ила тушунилади. Бу юол Êса, ан "Маи таҲбир ила, буржуаларнинг мустабид таюаккумлари ичида хуш кҚриниши мумкин. Фаңат бизнинг авом табаңасининг уйүониши ила ва үалабаси ила намоён бҚлган тҚлиң социализм ва болшевизм дастурлари бизнинг Çнада зиёда ишимизгафсимдани учун у социализм дастурларини ңабул Êтганимиз юолда сенинг вазиÇтинг бизга оүир келмоңда, ңонун-ңоидаларимизга мухолиф тушмоңда. Шунинг учун сенга берган машаңңатдан шикоÇтга ва хафа бҚлишга юшҚҲба- йҚңдир.
Жавоб: Инсонларнинг ижтимоий юаётида бир йҚл очган, агар коинотдаги фитрат ңонунига мувофиң юаракат Êтмаса, хайрли ишларда ва тараңңийда муваффаң бҚлолмас. Бутун юаракати ёмонлик ва бузүунчилик юисобиаңдир,р. Модомики фитрат ңонунига юаракатни мослашга мажбуриÇт бор, албатта башариÇт фитратини алмаштирмоң ва инсонларнинг хилңатидаги асос юикматни олиб ташлаш билан мутлаң тенглик ңонуни татбиң Êтилишиойиб..н. Юа, мен келиб чиңиш ва юаёт тарзим бҚйича авом табаңасиданман. Ва машрабан ва фикран "тенг юуңуңлик" маслагини ңабул Êтганларданман. Ва шафңатан ва ИсломиÇтдан келган адолат сири ила буржуа дейилган юавас табакабирлнг истибдод ва таюаккумларига ңарши Êскидан бери ңаршилик билан юаракат ңилганларданман. Шунинг учун, бутун ңувватим ила мутлаң адолат томонида зулм ва таүаллуб ва таистеҲм ва истибдодга ңаршиман. Фаңат инсонларнинг фитрати ва юикматининг сири мутлаң тенглик ңонунига зиддир. Чунки Фотири Юакийм ңудрат ва юикматининг мукаммаллигини кҚжуда Çң учун оз бир нарсадан кҚп нарса чиңаради ва бир саюифада кҚп китобларни ёздиради ва бир нарса ила кҚп вазифаларни ңилдиргани каби, нави башар ила юам минглаб вазифамас, бңилдиради.
Хуллас, шу азим сирдандирки: Жаноби Юаң инсон навини минглаб навларни сунбул берадиган ва юайвонотнинг бошңа минглаб навлари ңадар табаңа кҚрсатадиган бир фитратда Çратгандир. Бошңа юайвонлар каби жируз ңоига, латифаларига, туйүуларига чегара ңҚйилмаган. êркин ңҚйиб юадсиз маңомларга кезадиган истеҲдод берганидан, бир нав Êкан минглаб нав юукмига Қтгани учундирки, Ернинг халифаси ва коинотнинг натижаси ва бермоларнинг султони юукмига Қтгандир.
Хуллас, инсон навининг турли хил бҚлишининг Êнг муюим асоси ва замбараги мусобаңа ила юаңиңий иймонли фазилатдир. Фазилатни олиб ташлаш ул ÊтоÇт моюиÇтининг алмаштирилиши ила, аңлнинг сҚндирилиши ила, ңалбнинг Қлдирилиши ила, руюнинг маюв Êтилиши ила бҚлиши мумкин. Юа, шу юурриÇт пардаси остида мудюиш бир истибдодни ташиган шу асрнинг үаддор Şзиган ёпиша лойиң Êкан ва юолбуки у таҲзирга юаңдор бҚлмаган үоÇт муюим бир зотнинг хато юолда Şзига урилган комилона шу сҚзнинг:
Не мумкин зулм ила, бидод ила имюойи юурриÇт?
Тириш, идрокни ташла, муңтадирсан одамиÇңарши Шу сҚзнинг Қрнига бу асрнинг Şзига урмоң учун мен юам дейман:
Не мумкин зулм ила, бидод ила имюойи юаңиңат?
Тириш, ңалбни ташла, муңтадирсан оккиз Şдан!
Ва ёхуд:
Не мумкин зулм ила, бидод ила имюойи фазилат?
Тириш, виждонни ташла, муңтадирсан одамиÇтдан!
Дарюаңиңат, иймонли фазилат таюаккум с сана бҚлмагани каби, истибдод сабаби юам бҚлолмас. Таюаккум ва таүаллуб Êтмоң фазилатсизликдир. Ва айниңса фазилат аюлининг Êнг муюим машраби ожизлик ва фаңирлик ва тавозуҲ ила инсонларнинг ижтимоий юаётига ңҚш таюактарзидадир. Лиллаюилюамд, бу машраб устида юаётимиз кетган ва кетмоңда. Мен Қзимда фазилат бор деÇ фахр суратида даҲво Êтмайман. Фаңат Аллоюнинг неҲматини айтмоң суратида, шукр Êтмоң ниÇти ила дейманки: Жаноби Юаң фазлу карами ила актубива ҮурҲон илмига хизмат Êтмоң ва фаюм Êтмоң фазилатини Êюсон Êтгандир. Бу Аллоюнинг Êюсонини бутун юаётимда, Лиллаюилюамд, Аллоюнинг тавфиңи ила шу ИсломиÇт миллатининг манфаатига, саодатига сарф Êтиб, юеч бир ваң шамснккум ва таүаллуб воситаси бҚлмагани каби, аксар үафлат аюлича матлуб бҚлган инсонлар ÊҲтибори ва халңнинг гҚзал ңабули юам, муюим бир сирга биноан, менинг нафрат Êтганларимдандир. Улардан ңочаман. Йрани и йил Êски юаётимни зое Êтгани учун уларни Қзимга зарарли кҚраман. Фаңат Рисола-и Нурни ёңтирганликларини бир ишора деб биламан, уларни хафа ңилмайман.
Мана Êй дунё аюли! Дунёнгизга юеч ңҚшилмаганим ва ңонун-ңои Êтмоңнгиз ила юеч бир алоңадорлигим жиюати бҚлмагани ва тҚңңиз йил асоратдаги бу юаётимнинг шаюодати ила, Çнгидан дунёга ңҚшилишга юеч бир ниÇт ва орзуим йҚң Êкан, менга Êски бир зҚравон ва доимо фурсатни пойлаган ва истибдод ва таюаккум фикрч бир шиган бир одам каби ңилинган бунча назорат ва тазйиңингиз ңайси ңонун иладир? Үайси фойда иладир? Дунёда юеч бир юукумат бундай ңонундан хориж ва юеч бир кишининг лари бига мазюар бҚлмаган бир муомалага изн бермагани юолда, менга ңарши ңилинган бу ңадар бад муомалаларга ёлүиз нафаңат менинг аразлашим, балки агар билса нави башар аразлар, балки коинот аразламоңда!...
Учинчи Ишора: Һалатид кабиачасига бир савол.
Бир ңисм юукумат вакиллари дейдиларки: Модомики сен шу мамлакатда турмоңдасан, шу мамлакатнинг ижтимоий ңонунларига итоат Êтмоң лозим келар Êкан, сен нима учун дарвишлик пардаси остида ҚзинÊтилгаңонунлардан четлатмоңдасан? Жумладан, юозирги юукуматнинг ңонунида вазифа хорижида бир мазиÇтни, бир фазилатни Қзига тоңиб, у билан бир ңисм миллатга таюаккум Êтиб, нуфузини ижро Êтмоң тенглик асосига асосланган республиканинг бин маҲсурига ңаршидир. Сен нима учун вазифасиз бҚлганинг юолда ңҚлингни Қптирмоңдасан? Халң мени тингласин деÇ худфурушона бир вазиÇт кҚрсатмоб чиңа?
Жавоб: Үонунни татбиң Êтганлар, аввало Қзларига татбиң Êтгандан сҚнг бошңасига татбиң Êта оладилар. Сиз Қзларингизга татбиң Êтмаганингиз бир дастурни бошңасига татбиң Êтмоң ила юаркасдан аввал сиз дастурингизни, ңонунингизни бузмо мувафлар ва ңарши чиңмоңдасизлар. Чунки бу мутлаң тенглик ңонунининг менга татбиңини истамоңдасизлар. Мен юам дейман: Үачонки бир аскар бир маршалнинг ижтимоий маңомига ч ҮурҲоа миллатнинг у маршалга ңарши кҚрсатган юурмат ва ÊҲтиборига иштирок Êтса ва у каби у ÊҲтибор ва юурматга мазюар бҚлса ёки у маршал у аскар каби оддийлаширса ва у аскарнинг сҚниң вазиÇтини олса ва у маршалнинг вазифа хорижида юеч бир юам ңти ңолмаса.. юам агар Êнг аңлли ва бир ңҚшиннинг үалабасига сабабиÇт берган бир ңҚмондон Êнг аюмоң бир аскар ила омманинг ÊҲтиборида вим, ңҚат ва муюаббатда тенгликка кирса, у ваңт сизнинг бу тенглик ңонунингиз юукмича менга шундай деÇ оласиз. " зингга домла дема! Юурматни ңабул Êтма! Фазилатингни инкор Êт! Хизматчаб ёлүхизмат Êт! Тиланчиларга дҚст бҚл!"
Агар десангиз: Бу юурмат ва маңом ва ÊҲтибор вазифа бошида бҚлган ваңтга махсусдир ва вазифадорларга хосдир. Сен вазифасиз бир оирин, , вазифадорлар каби миллатнинг юурматини ңабул Êтолмайсан!
Жавоб: Агар инсон ёлүиз бир жасаддан иборат бҚлса ва инсон дунёда Қлмасдан дои кҚриллса ва ңабр Êшиги ёпилса ва Қлим Қлдирилса, у пайт вазифа ёлүиз аскарлик ва идора маҲмурларига махсус ңолса, сҚзингизда юам бир маҲно бҚлар Êди. Фаңат модомики инстиби биз жасаддан иборат Êмас. Жасадни тҚйдирмоң учун ңалб, тил, аңл, миÇ ңҚпарилиб у жасадга едирилмас. Улар юам идора истарлар.
Ва модомики ңабр Êшиги ёпилмайди ва модомики ңабрнинг бошңа томонидаги истиңбол андишаси юар кишининг Êн ила мм масаласидир. Албатта миллатнинг итоат ва юурматига таÇнган вазифалар ёлүиз миллатнинг дунёвий юаётига оид ижтимоий ва сиёсий ва аскарий вазифалар ила чекланган Êмасдир.
Дарюаңиңат, йҚлчиларга саёюат учун юужжат бермоң бир вюиддатбҚлгани каби, абад тарафига кетган йҚлчиларга юам юужжат, юам у зулматли йҚлда нур бермоң шундай бир вазифадирки, юеч бир вазифа у вазифа ңадар аюамиÇтли Êмасдир. Бундай бир вазифанин:
Хуллас, шу юаңиңат ила баробар мени ңийноң ила роюатсиз Êтган сиз каби манманликда ва бу тенглик ңонунини бузишда фирҲавнлик даражасида илгарилаган мутакаббирларга ңарши демайман. Чунки мутаУстозиарга ңарши камтаринликни зиллат деб Қйланганидан тавозуҲ Êтмаслик керакдир. Балки инсоф аюли ва камтарин ва одил ңисмига дейманки: "Мен, фалиллаюилюамд, Қз нуңсонимни, ожизлигимни биламан. Мусулмонлар устийлаштиакаббирона бир Êютиром маңомини исташ Êмас, балки юар ваңт ниюоÇтсиз нуңсонларимни, юечлигимни кҚриб, истиүфор ила тасалли топиб, халңлардаңдир иром Êмас, дуо истайман. Юам Қйлайманки, менинг бу маслагимни менинг бутун дҚстларим биладилар. Ёлүиз шу ңадар борки: ҮурҲони Юакимнинг хизмати жиюатида ва иймон юаңиңатларининг дарси ваңтида у юаңиңатлар юисобига ва ҮурҲонноан
Юайратланадиган бир муомала тарзи: МаҲлумдирки; юар ерда маориф аюли маҲрифат ва илм нуңтасида муюокама Êтади. Үаерда шманлада маҲрифат ва илм кҚрса, маслак ÊҲтибори ила унга ңарши бир дҚстлик ва бир юурмат кҚрсатадилар. Юатто душман бир юукуматнинг бир профессори бу мамлакатга келса, маориф аюли унинг илм ва маҲрифатига юурматан уни зиёрат Êтадилар ңилама юурмат кҚрсатадилар. Юолбуки АнглиÇ Фанлар АкадемиÇсининг Машиюати ИсломиÇдан сҚраган олти саволнинг жавобини олти Şз калима ила Машиюати ИсломиÇдан истаи айтии замон бу ернинг маорифининг юурматсизлигига учраган бир маҲрифат аюли у олти саволга олти калима ила таңдирга мазюар бҚлган бир жавоб берган ва ажнабийларнинг Êнг муюим ва файласуфларнинг Êнг асосли дастурларига юаңиңий илм ва мй аскат ила ңарши чиңиб, үолиб бҚлган ва ҮурҲондан олган маҲрифат ңуввати ва илмга таÇнган юолда Оврупа файласуфларига ңарши чиңңан ва ЮурриÇтдан олти ой авва шу оанбулда юам дин олимларини ва юамда фан олимларини мунозарага даҲват Êтиб Қзи юеч савол сҚрамасдан саволларига
нуңсонсиз тҚүри жавоб берган {(ЮошиÇ) çнги Саид дейдики: Шат ңилмда êски Саиднинг маүрурона айтган шу сҚзларига мен иштирок Êтмайман. Бу рисолада сҚзни унга берганим учун сустиролмайман. Такаббурларга ңарши бир парча такаббурлигини кҚрсатсин деÇ сукут Êтмоңдаман.} ва бутун юаётини шу мига зеюнг саодатига сарф Êтган ва Şзлаб рисолаларни у миллатнинг Туркча бҚлган лисони ила нашр Êтиб у миллатни нурлантирган.. юам ватандош, юам диндош, юам дҚст, юам ңардош бир маҲрифат аюлига ңарши Êнг зиёда маңаларн берган ва юаңида адоват ташиган ва балки юурматсизлик Êтган бир ңисм маориф доирасига мансуб бҚлганлар билан оз бир ңисм расмий домлалардир. Хуллас кел. Бу юолга нима дейсан? МаданиÇтмидир? МаҲрифатпарварликмоңда: Ватанпарварликмидир? Миллатпарварликмидир? ЖумюуриÇтпарварликмидир? Асло! Асло! Юеч нарса Êмас. Балки бир Аллоюнинг таңдиридирки, у Аллоюнинг таңдири у маҲрифат аюли одамининг дҚстлик умид асфиёеридан адоват кҚрсатдики, юурмат Şзидан илми риёга кирмасин ва ихлосни ңозонсин.
зимча юайратланадиган ва шукрга сабаб бир юужум:
Бу юаддан ортиң такаббур дунё аюлининг такаббур ишларида шу ңадар сезрма ңаик борки, агар аңлан бҚлса Êди, каромат даражасида ва ёхуд буŞк бир даюо даражасида бир муомала бҚлар Êди. У муомала юам шудир: з нафсенда маңлим менда юис Êтмаганлари бир парча такаббурлик вазиÇтини улар такаббурликларининг сезгирлилик мезони ила юис Êтаётгандай, шиддатли бир суратда мен юис Êтмаганим такаббуримнинг ңаршисига чиңмоңдалар. Бу саккиз балоүз йилда саккиз-тҚңңиз марта тажрибам борки, уларнинг золимона менга ңарши муомалаларининг бҚлганидан сҚнг, Аллоюнинг таңдирини тушуниб "Нима учун уларни менга йҚлиңтирди" деÇ нафсимнинг макрларини ңидирар Êдим. Қн тҚрида ё нафсим идроксиз бҚлиб такаббурликка фитрий майл Êтган ва ёхуд билиб мени алдаганини тушунмоңдаман. У ваңт Аллоюнинг таңдири у золимларнинг зулми ичида юаңңимда адолат Учинчдердим. Хусусан: Бу ёз дҚстларим чиройли бир отга мени миндирдилар. Бир сайронгоюга кетдим. Идроксиз юолда нафсимда худфурушона бир кайф орзуси уйүониши билан дунё аюли шундай шиддатли у орзумнинг ңаршисига чиңдиларки, ёлүиз у Çширин орзуни Êан вакалки кҚп иштаюаларимни кесдилар.
Юатто хусусан бу дафа Рамазондан сҚнг Êски замонда үоÇт буŞк, азиз бир имомнинг бизга ңарши үайбий каромати ила илтифотидан сҚнг ңардошлам Êркиг таңво ва ихлослари ва зиёратчиларнинг юурмат ва юусни зонлари ичида, мен билмасдан, нафсим фахрланиб, гҚё шукр Êтиш пардаси остида риёкорона бир такаббурлик вазиÇтини олмоң истади. Бирдан бу дунё аюлининг юадсиз сезңинингиклари ила ва юатто риёкорликнинг зарраларига юам юис Êттирадиган бир тарзда менга ёпишдилар. Мен Жаноби Юаңңа шукр Êтаманки, буларнинг зулми менга бир ихлос восли, юубҚлди.
Бир замон аламли бир асоратимда инсонларда:
-налашиб, Барла Çйловидаги Үараүай Тоүининг тепасида ёлүиз ңолдим. Танюоликда бир нур излаётгандим. Бир кеча Қша Şксак тепаликнинг чҚңңисидаги баланд бир ңараүай даат ва устига Қрнатилган усти очиң айвончада ңолдим. Кетма-кет уч-тҚрт үурбатни кексалик менга хотирлатди. Олтинчи Мактубда изоюлангани каби, Қша кеча жим-жит, сас-садосиз, фаңатгина даÊта олрнинг шитирлаши ва майин оюангларидан келган юазин бир садо, бир товуш жуда ачинтириб, кексалигимга, үурбатимга ңаттиң таҲсир ңилди. Кексалик менга Êслатдик Чункиисоли кундуз шу ңоронүу бир ңабрга айлангани ва дунё ңора кафанини кийгани сингари, умрингнинг кундузи юам кечага ва дунёнинг кундузи юам барзою кечасига ва юаётингнинг ёзи юаан бирнинг ңиш кечасига инңилоб Êтажагини ңалбимнинг ңулоүига сҚйлади. Шу он нафсим мажбуран деди:
Юа, мен Қз ватанимда үариб бҚлганим каби, шу Êллик йиллик умримда Бирниг завол топган севганларимдан ажраб ңолишим ва уларнинг орңаларидан йиүлаб ңолишим бу ватан үурбатидан кҚра ңайүули ва аламли бир үурбатдир. Ва бу кеча ва тоүнинг үарибона вазиÇтидаги юазин үурбатидан кҚра ңайүули ва аламлаҲнан үурбатга Çңинлашмоңдаман. Бу билан кексалик менга бутун дунёдан бирданига айрилиш замони Çңинлашганини хабар ңилмоңда. Бу үурбат ичра үурбат ва бу маюзунликотларнмаюзунликдаги вазиÇтдан бир умид, бир нур изладим.
Бирдан Аллоюга Иймон мададга келди. Шундай бир тасалли бахш Êтдики, мени икки томондан Қраб олган ваюима, агар минг марта ерда машса юам, Аллоюга Иймондан келган ул тасалли унга кифоÇ ңилар Êди.
Юа, Êй муютарам ва муютарама кексалар! Модомики, Раюийм бҚлган бир Холиңимиз бор Êкан, бизлар учун үурбат йҚңдир. Модомики У бор Êк ңилгаз учун юамма нарса бор. Модомики У бор ва малаклари юам бор Êкан, шундай бҚлгач, бу дунё бҚш Êмас. Холи тоүлар, бҚш саюролар Жаноби Юаңнинг бандалари ила тҚладир. Онгли бандаларидан ташңари Унинг нури ила, Унинг номида СҚз тари юам, дарахтлари юам биттадан мунис дҚст юукмига Қтади. Юолатлари ила биз билан сҚзлаша оладилар ва хурсанд ңиладилар.
Юа, бу коинотнинг мавжудоти ададича ва шу буŞк олам китобининг юарфлари ададича мавжудлигига шаюодат Êтгани Карионзотларнинг шафңат, раюмат, иноÇтга мадор бҚла олган аҲзолари, таомлари ва неҲматлари ададича раюматини кҚрсатган далиллар, шоюидлар бизга Раюийм, Карийм, Мунис, Вадудлик илн Холиңимизнинг, СонеҲимизнинг, Юомийимизнинг даргоюини кҚрсатмоңдалар. У даргоюда Êнг маңбул бир шафоатчи ожизлик ва заифликдир. Ва ул ожизлик юамда заифликнинг айни ваңти Êса кексаликдир. Бундай бир даргорамон ңбул бир шафоатчи бҚлган кексаликдан ранжимоң Êмас, балки уни севмоң лозимдир...
(Бадиуззамон Саид Нурсийнинг бир нечта ма модо ва Нур Рисолаларининг таҲлифи замонларида Рисола-и Нурни ңҚл ёзувлари ила нашр Êтганлардан баҲзиларининг парчаларидир)
Охират ңардошларим ва тиришңоң талабаларим Хусрав Афаннжа ваРаҲфат Бей,
СҚзлар номли ҮурҲонга оид нурларда уч ҮурҲонга оид кароматни юис Êтаётган Êдик. Сизлар юам, үайрат ва шавңингиз ила тҚртинчисини илова Êттирдингиз. Билганимиз уч Êса:
Биринчиси: ТаҲлифида фавңулодда осонлик вмиÇтсиикдир. Юатто беш парча бҚлган н ТҚңңизинчи Мактуб икки-уч кунда ва юар кунда уч-тҚрт соат мобайнида, мажмуи Қн икки соат бҚлар, китобси Юозирда, боүда таҲлиф Êтилди. ттизинчи СҚз хасталикли бир замонда беш-олти соатда таҲлиф Êтилди. Йигирма Саккизинчи СҚз бҚлган Жаннат баюси бир ёки икки соатда Сулаймоннинг дала боүида таҲлиф Êтир. Ажаен ва Тавфиң ила Сулаймон бу тезликка юайратда ңолдик. Ва юоказо...
ТаҲлифида бу ҮурҲонга оид каромат бҚлгани каби...
Иккинчиси: Ёзилишида юам фавңулодда бир енгиллик, бир и бу юава зерикмаслик бор. Шу замонда руюларга, аңлларга зерикиш берган кҚп сабаблар ичида бу СҚзлардан бири чиңади, бирдан кҚп ерларда мукаммал иштиёң ила ёзилиши бошланади. Муюим ишлар ичида улар юамма нарни та устун ңҚйилади. Ва юоказо...
Учинчи ҮурҲонга оид Каромат: Буларнинг Қңилиши юам зерикиш бермайди. Хусусан Êютиёж юис Êтилса, Қңиган сари завң олинади, зерикилмайди.
диёнатлас, сиз юам «ТҚртинчи ҮурҲонга оид бир Каромат» ни исбот Êтдингиз. Хусрав каби, Қзига танбал деган ва беш санадир СҚзларни Êшитгани юолда ёзишгаМашүулй равишда танбаллик Êтиб бошламаган бир ңардошимиз бир ойда Қн тҚрт китобни гҚзал ва диңңатли ёзиши, шубюасиз тҚртинчи ҮурҲон сирларининг бир кароматидир. Хусусан, ттиз Учинчи Мактрахти ган Қттиз уч деразаларнинг ңиймати тамоман таңдир Êтилганки, үоÇт диңңат ила ва гҚзал ёзилган. Дарюаңиңат, у рисола маҲрифатуллою ва Иймони Биллою учун Êнг ңувватли ва Êнг порлоң бир рисоладир. Ёлүиз бошдаги деразалар үоÇтнда из ва ңисңартириш ила кетгандир. Фаңат борганча очилар, Çнада зиёда порлар. Зотан бошңа таҲлифларга мухолиф бҚлиб, аксар СҚзларнинг бошлари ңисңа бҚлиб бошлар, борганча кенгаÇр, нурланар.
Шу масала "Етти Ишора"дир.
нинг уо таюдиси неҲмат суратида бир нечта иноÇт сирини изюор Êтган "Етти Сабаб"ни баён Êтамиз:
Биринчи Сабаб: Биринчи Жаюон Урушидан аввал ва аввалида, бир содиң воңеада кҚрдимки: Арарат Тоүи дейм Қлиммашюур Аүри Тоүининг остидаман. Бирдан у тоү мудюиш равишда портлади. Тоүлар каби парчаларни дунёнинг юар тарафига тарңатди. У даюшат ичида боңдимки, маринг билидам ёнимдадир. Дедим: "Она, ңҚрңма! Жаноби Юаңнинг амридир, у Раюиймдир ва Юакиймдир". Бирдан у юолатда Êкан, боңдимки муюим бир зот менга амирона дедики: "ҮурҲон мҚҲжизалигини баён Êт". Уйүондим, англадимки: Бир катта портлаш бҚлкларим портлаш ва инңилобдан сҚнгра ҮурҲон атрофидаги сурлар синади. ТҚүридан тҚүрига ҮурҲон Қзини Қзи мудофаа Êтади. Ва ҮурҲонга юужум Êтилади, мҚҲжизалиги унинг метин бир зирюи бҚлади. Ва шу мҚҲжизаликнинг бир навини шу замори илаюорига, юаддимдан кҚп ортиң бҚлиб, мен каби бир одам номзод бҚлади ва номзод бҚлганимни англадим.
Модомики ҮурҲон мҚҲжизалигини бир даража баён СҚзлар ила бҚлди. Албатта у мҚҲжизаликнинг юисобига Қтган ва унинг ңатраллою. И баракаси навидан бҚлган хизматимиздаги иноÇтни изюор Êтмоң мҚҲжизаликка ёрдамдир ва изою Êтмоң керакдир.
Иккинчи Сабаб: Модомики ҮурҲони Юаким муршидимиздир, устозимиздир, имомимиздир, юар бир одобда раюбаримиздир. У Қзини Қзи м очадимоңда. Биз юам унинг дарсига Êргашган юолда, унинг тафсирини мадю Êтамиз.
ТҚртинчи Сабаб: БаҲзан камтаанча к неҲматга ңарши нонкҚрликни келтириб чиңаради, балки неҲматга ңарши нонкҚрлик бҚлар. БаҲзан Êса таюдиси неҲмат фахрланиш бҚлар. Иккиси юам зарардир. Бунинг Çгона чораси; на неҲматга ңарши нонкҚрлик чиңсин, на фахрланиш бҚлсин. Устун васфлар у икколотларни ÊҲтироф Êтиб, фаңат Қзига мол Êтмасдан, МунҲими Юаңиңийнинг инҲом асари бҚлиб кҚрсатмоңдир. Масалан: Үандайки безалган ва зийнатланган бирлос битли кҚйлакни бири сенга кийдирса ва у билан жуда гҚзаллашсанг, халң сенга деса: "Машааллою жуда гҚзалсан, жуда юам гҚзаллашдинг". Агар сен камтаронона десанг: "ЙҚң!.. Мен кимма охираай Êмас. Бу недир, ңаерда гҚзаллик?" У пайт неҲматга ңарши нонкҚрлик бҚлар ва кҚйлакни сенга кийдирган моюир санҲаткорга ңарши юурматсизлилаштирр. Агар фахрланиб десанг: "Юа, мен жуда гҚзалман, мен каби гҚзал ңаерда бор, мен каби бирисини кҚрсатинг". У пайт маүрурона бир фахрдир.
Хуллас, фахрдан, нонкҚрликкур датулмоң учун дейиши керакки: "Юа, мен гҚзаллашдим, фаңат гҚзаллик либосникидир ва демакки либосни менга кийдирганникидир, меники Êмасдир".
Хуллас, бу каби мен юам овозим етишса, бутун Ер Куррасига баңириб дейманки: СҚзлар гҚзалдирлңутңарңиңатдирлар. Фаңат меники Êмасдирлар, ҮурҲони Каримнинг юаңиңатларидан порлаган шуалардир.
ÇҲни: "ҮурҲоннинг мҚҲжизалик юаңиңатларини мен гҚзаллаштиролмадим, гҚзал кҚрсатолмадим. Балки ҮурҲоннинг гҚзал юаңиңатлари менинг т. Зероаримни юам гҚзаллаштирди, Şксаклаштирди". Модомики бундайдир, ҮурҲон юаңиңатларининг гҚзаллиги номига СҚзлар номидаги ойналарининг гҚзалликларини ва у ойнадорл муютаоүлиң бҚлиб майдонга келган Аллоюнинг (Ж.Ж.) иноÇтларини изюор Êтмоң маңбул бир таюдиси неҲматдир.
Бешинчи Сабаб: КҚп замон аввал бир валийдан Êшитдимки, у зот Êски валийларнинг үайбий иу маңоридан истиюрож Êтган ва ңаноати келганки: "Шарң тарафидан бир нур чиңажак, бидҲатлар зулматини тарңатажак". Мен бундай бир нурнинг чиңишига кҚп интизор Êтдт истаÊтмоңдаман. Фаңат гуллар баюорда келар. Шундай муңаддас гулларга замин юозир Êтмоң лозим келади. Ва англадикки, бу хизматимиз ила у нуроний зотларга замин тайёрлаётирмиз. Модомики Қзимизга оид Êмас, албатта СҚзлар номли нурларгрта мибҚлган Аллоюнинг(Ж.Ж.) иноÇтларини баён Êтишда фахр ва үурурга сабаб бҚлолмас, балки юамд ва шукрга сабаб ва таюдиси неҲмат бҚлар.
Олтинчи Сабаб: СҚзларнинг таҲлифи воситаси ила ҮурҲонга хизматимизга бир олдиндан берилган мучилигива бир ташвиң воситаси бҚлган Раббоний иноÇт, бир муваффаңиÇтдир. МуваффаңиÇт Êса изюор Êтилар. МуваффаңиÇтдан Қтса, бҚлса - бҚлса бир Илоюий икром бҚлар. Илоюий икробоңиб,а маҲнавий шукрнинг бир изюоридир. Ундан юам Қтса, бҚлса - бҚлса юеч ихтиёримиз ңҚшилмасдан ҮурҲоннинг бир каромати бҚлар. Биз мазюар бҚлганмиз. Бу нав ихтиёрсиз ва хабарсиз келган бир кароматнинг изюори зарарсиздир. Анг миндий кароматдан Şңори чиңса, у ваңт бҚлса - бҚлса ҮурҲоннинг маҲнавий мҚҲжизалигининг шуҲлалари бҚлар. Модомики мҚҲжиза изюор Êтилар, албатта мҚҲжизага ёрдам Êтганнинг юам изюори мҚҲжиза юисобига Қт "Ислоч фахру үурур сабаби бҚлолмас, балки юамду шукрон сабабидир.
Еттинчи Сабаб: Инсон навининг Şздан саксони таюңиң аюли Êмасдирки, юаңиңатга нуфуз Êтсин ва юаңиңатни юаңиңат таниб ңабул Ê ЮакимБалки суратга, юусни зонга биноан, маңбул ва ÊҲтимод Êтган инсонлардан Êшитган масалаларини таңлидан ңабул Êтарлар. Юатто ңувватли бир юаңиңатни заиф бир одамнинг ңҚлида заиф каси, ёа ңийматсиз бир масалани ңийматдор бир одамнинг ңҚлида кҚрса, ңийматдор деб Қйлар. Хуллас, шунга биноан, мен каби заиф ва ңийматсиз бир бечоранинг ңҚлидаги иймон ва ҮурҲон юаңиңатларининг ңийматини, аксар инучун фнинг нуңтаи назарида туширмаслик учун, мажбур бҚлиб ÊҲлон Êтмоңдаманки: Ихтиёримиз ва хабаримиз бҚлмасдан, бириси бизни хизмат ңилдирмоңда. Биз билмасдан бизпорлоңим ишларда ишлаттирмоңда. Далилимиз юам шудирки: Идрокимиз ва ихтиёримиздан хориж бир ңисм иноÇтга ва енгилликка мазюар бҚлмоңдамиз. Ундай бҚлса, у иноÇтларни баңириб ÊҲлон Êтишга мажбурмиз.
Хуллас, Қтган етти замоннарга биноан куллий бир нечта Раббоний иноÇтга ишора Êтамиз.
Биринчи Ишора: Йигирма Саккизинчи Мактубнинг Саккизинчи Масаласининг Биринчи Нуктасида баён Êтилгандирки, "мос тушишлар"дир. Жумладан: МҚҲжизоти АюмадиÇ Мактубида Учинчи Ишорасиди: Бу н Саккизинчи Ишорасига ңадар олтмиш саюифа; хабарсиз, билмасдан бир нусха кҚчирувчининг нусхасида икки саюифа мустасно бҚлиб ңолган бутун саюифоюиÇда, мукаммал мувозанат ила, икки Şздан зиёда "Расули Акрам Алайюиссалоту Вассалам" калималари бир - бирига ңарамоңдалар. Ким инсоф ила икки саюифага диңңат Êтса, тасодиф бҚлмагактубнтасдиң Êтади. Юолбуки тасодиф, бҚлса - бҚлса бир саюифада кҚп Қхшаш калималари бҚлса, Çрим - Çрим мос тушиш бҚлар, фаңат бир-икки саюифада тамоман мос туша олар. У юолда бундай умум саюифаларда Расули Акрам Алайюиссалсирликссалам калимаси; икки бҚлсин, уч бҚлсин, тҚрт бҚлсин ёки Çна зиёда бҚлсин, мукаммал мезон ила бир - бирининг Şзига боңса; албатта тасодиф бҚлиши мумкин Êмасдир.
Юам саккиз бошңа - боиритгасха кҚчирувчиларнинг бузолмагани бир мос тушишликнинг ңувватли бир үайбий ишора ичида бҚлганини кҚрсатар. Үандайки балоүат аюлининг китобларида балоүатнинг даражаларланмоңани юолда, ҮурҲони Юакимдаги балоүат мҚҲжизалик даражасига чиңңан. Юеч кимнинг юадди Êмаски унга етишсин. Шунинг каби, мҚҲжизоти АюмадиÇнинг бир ойнаси бҚлган н ТҚңңизинчи Мтар-исва мҚҲжизоти ҮурҲониÇнинг бир таржимони бҚлган Йигирма Бешинчи СҚз ва ҮурҲоннинг бир нави тафсири бҚлган Рисола-и Нур парчаларида мос тушишлииллаю,мум китоблардан устун үариблик даражасини кҚрсатади. Ва шундан тушунилмоңдаки, мҚҲжизоти ҮурҲониÇ ва мҚҲжизоти АюмадиÇнинг бир нави кароматидирки, у ойналарда кҚринмоңда ва акс Êтмоңда.
Иккинчи Ишора: ҮурҲон хизматига оид Раббонийн Каюкнинг иккинчиси шудирки: Жаноби Юаң мен каби ңаламсиз, Çрим уммий, үурбат диёрида, юеч кимсиз, кҚришишдан ман Êтилган бир тарзда; ңувватли, жиддий, самимий, серүайрат, фидокор ва ңаламлари била тес олмос ңилич бҚлган ңардошларни менга муовин Êюсон Êтди. Заиф ва ожиз елкамга жуда оүир келган ҮурҲон вазифасини у ңувватли елкаларга миндирди. Мукаммал карамидан Şкимни енгиллаштирди. У муборак жамоат Êса, Хулусийнинг таҲбири ила, симсиз тени кҚрнинг ңабул ңилувчилари юукмида ва, Сабрийнинг таҲбири ила, нур фабрикасининг Êлектрларини етиштирган ускуналар юукмида бошңа - бошңа устун васфлари ва ңийматдор фарңли ла дерÇтлари ила баробар, Çна Сабрийнинг таҲбири ила, бир үайбий мос тушишлик навидан бҚлиб, шавң ва саҲŞ үайрат ва жиддиÇтга бир - бирига Қхшаш бир суратда ҮурҲон сирларини ва иймон нурларинташаббфга нашр Êтишлари ва юар ерга етказишлари ва шу замонда (ÇҲни, юарфлар алмашган, босмахона йҚң, юаркас иймон нурларига муютож бҚлган бир замонда) вингиз киш берадиган ва шавңни синдирадиган кҚп сабаблар бор Êкан, буларнинг зерикмасдан, мукаммал шавң ва үайрат ила бу хизматлари тҚүридан - тҚүрига ҮурҲоннинг бир кароматиаётимдюир Аллоюнинг(Ж.Ж.) бир иноÇтидир. Юа, валийликнинг каромати бҚлгани каби, холис ниÇтнинг юам каромати бордир. СамимиÇтнинг юам каромати бордир. Бохусус Лиллою учун бҚлган бир ухудир. Чоирасидаги ңардошларнинг ичида жиддий, самимий бирдамликнинг кҚп кароматлари бҚлиши мумкин. Юатто шундай бир жамоатнинг маҲнавий шахси бир комил валий юукмига Қта олар, иноÇтга мазюар бҚлар.
Хуллас, Êй ңарда тасим ва Êй ҮурҲон хизматида биродарларим! Бир ңалҲани фатю Êтган бир ңҚшиннинг сержантига бутун шарафни ва бутун үаниматни бермоң ңандай зулмдир, бирган муир. Шунинг каби маҲнавий шахсингизнинг ңуввати ила ва ңаламларингиз ила юосил бҚлган зафарлардаги иноÇтни мен каби бир бечорага беролмайсиз. Албатта, бундай муборак бир жамоатда үайбий мос тушишликдан Ç8
Биёда ңувватли бир үайбий ишора бор ва мен кҚрмоңдаман. Фаңат юаркасга ва умумга кҚрсатолмайман.
Учинчи Ишора: Рисола-и Нур парчалари бутун муюим иймон ва ҮурҲон юаңиңатларини юатто Êнг ңайсарга ңарши юам порлоң бир суратда иёсати жуда ңувватли үайбий бир ишора ва бир Илоюий иноÇтдир. Чунки иймон ва ҮурҲон юаңиңатлари ичида шундайлари борки, Êнг буŞк бир доюий деб ңабул ңилинган Ибн Сино фаюмида ожизлигини ÊҲтироф Êтган, "Аңл бунга йҚл тополмас!" деган. нинчи СҚз Риршод Ê у зотнинг даюоси ила етишолмаган юаңиңатларни авомларга юам, болаларга юам билдиради.
Юам масалан: Үадар сири ва жузҲий ихтиёрнинг юал Êтилиши учун катта СаҲди Тафтазоний каби бир аллома ңиркÊтган саюифада, машюур Муңаддимоти Исно Ашар номли "Талвею" ном китобида фаңатгина юал Êтган ва фаңатгина хосларга билдирган айни масалаларни ңадарга доир бҚлган Йигирма турли и СҚзда Иккинчи Үисмнинг икки саюифасида тамоми ила, юам юаркасга билдирадиган бир тарзда баёни иноÇт асари бҚлмаса недир?
Юам бутун аңлларни юайратда ңолдирган ва юеч бир фалсафанинг ңҚли ила кашф Êтилмаган ва олдан ңатилишининг сири ва коинот тилсими дейилган ва ҮурҲони Азимушшоннинг мҚҲжизаси ила кашф Êтилган у мушкул-кушо тилсим ва у юайрат-намо муаммок бир ма ТҚртинчи Мактуб ва Йигирма ТҚңңизинчи СҚзнинг охиридаги рамзли нуктада ва ттизинчи СҚзнинг зарралар Қзгаришининг олти адад юикматида кашф Êтилгандир. Коинотдаги юайрат-намо фаолиÇтнинг тилсимини ва коинот лингизишининг ва оңибатининг муаммосини ва зарралар Қзгаришидаги юаракатлар юикматининг сирини кашф ва баён Êтгандирлар, майдондадир, ңарала олар.
Юам иймон ва ҮурҲон юаңиңатларида шундай бир кенглик борки, Êнг буŞк башар заковати ңамрай олмагани юолда, мен каби зеюни чалкаш, вазиÇти паришон, мурожаат Êтиладиган китоб йҚң Êкан,исига ңатли ва тез ёзган бир одамда у юаңиңатларнинг мутлаң аксариÇти нозикликлари ила чиңиши тҚүридан - тҚүрига ҮурҲони Юакимнинг маҲнавий мҚҲжизалигининг асари ва Раббоний иноÇтнинг бир жилваси ва ңувватли бир үайбий ишораобида ТҚртинчи Ишора: êллик-олтмиш рисолалар {(*)Юозир бир Şз Қттиздир.} шундай бир тарзда Êюсон Êтилганки, мен каби оз фикрли ва зуюурларга тобега енгн ва тадңиңңа ваңт тополмаган бир инсоннинг Êмас, балки буŞк заковатлардан ташкил топган бир тадңиң аюлининг саҲŞ үайрати ила ңилинмаган бир тарзда таҲлиадлиÇнтҚүридан - тҚүрига бир иноÇт асари бҚлганликларини кҚрсатади. Чунки бутун бу рисолаларда бутун чуңур юаңиңатлар мисол келтиришлар восирини дла Êнг оми ва уммий бҚлганларга ңадар дарс берилади. Юолбуки у юаңиңатларнинг кҚпини буŞк олимлар "англатиб бҚлмас" деб, авомга Êмас, балкбҚлиб сга юам билдиролмайдилар.
Хуллас, Êнг узоң юаңиңатларни Êнг Çңин бир тарзда Êнг оми бир одамга дарс берадиган даражада мен каби ТуркŞз минз, сҚзлари ңийин тушуниладиган, кҚпи англашилмас ва зоюир юаңиңатларни юам мушкиллаштиради деÇ Êскидан бери ном ңозонган ва Êски асарлари у ёмон обрҚйни тасдиң Êтганмондонахснинг ңҚлида бу ажиб енгилликлар ва енгил баён, албатта шубюасиз бир иноÇт асаридир ва унинг юунари бҚлолмас ва ҮурҲони Каримнинг маҲнавий мҚҲжизасининг бир жилвасидир ва ҮурҲоний мисол келтиришларининг бир кҚринишидир ван бҚлгир.
Юа, аксар ңардошларим ва ёнимдаги умум дҚстларим ва нусха кҚчирувчилар биладиларки, н ТҚңңизинчи Мактубнинг беш парчаси бир неча кун мобайнида юар кун икки-уч соатдралариажмуи Қн икки соатда юеч бир китобга мурожаат Êтилмасдан ёзилиши, юатто Êнг муюим бир парча ва у парчада лафзи Расули Акрам Алайюиссалоту Вассалам калимасида зоюир бир нубувват муюрини кҚрсатган тҚртинчи ңисм уч-тҚрт соатда, тоүда, ёмүир остинё ңилан ёзилган, ва ттизинчи СҚз каби муюим ва жуда нозик бир рисола олти соат ичида бир боүда ёзилган, ва Йигирма Саккизинчи СҚз Сулаймоннинг боүида бир, ниюоÇт уфңңасоат ичида ёзилиши каби аксар рисолалар бундай бҚлиши, ва Êскидан бери машаңңатли ва ңийналганим замон Êнг зоюир юаңиңатларни юам баён Êтолмаганимни, балки билолмаганимни Çңин дҚстларим биладилкидир сусан, у машаңңатга хасталик юам илова Êтилса, Çнада зиёда мени дарсдан, таҲлифдан ман Êтмоң ила баробар, Êнг муюим СҚзлар ва рисолалар Êнг машаңңатли ва хасталикли замонимда Êнг те хушлатарзда ёзилиши тҚүридан - тҚүрига бир Илоюий иноÇт ва бир Раббоний икром ва бир ҮурҲон каромати бҚлмаса недир?
Юам ңайси китоб бҚлса бҚлсин, бундай Иган кава иймоний юаңиңатлардан баюс Êтган бҚлса, муюаңңаң бир ңисм масалалари бир ңисм инсонларга зарар берар ва зарар берганлари учун юар масала юаркасга нашр Êтилмаган. Юолбуки шу рисолаладаси оа, юозирга ңадар юеч кишида, кҚплардан сҚраганим юолда, ёмон таҲсир ва акс-ул амал ва зеюнларни ковламоң каби бир зарар бермаганлари тҚүридан - тҚүригау маңсй бир ишора ва Раббоний бир иноÇт бҚлгани бизча муюаңңаңдир.
Олтинчи Ишора: Юозир менча ңатҲиÇт пайдо Êтгандирки, аксар юаётим ихтиёр ва иңтидоримнинг, идрок ва тадбиримнинг хорижида шундай бир тарзда Қтган ва маÇжак үариб бир суратда унга жараён берилган. Токи ҮурҲони Юакимга хизмат Êтадиган бу нави рисолаларни натижа берсин. Худди бутун илмий юаётим тайёргарлик муңаддимаси гизга а Қтган. Ва СҚзлар ила ҮурҲон мҚҲжизалигининг изюори унинг натижаси бҚладиган бир суратда бҚлгандир. Юатто шу етти сана сургунимда ва үурб ва юа ва сабабсиз ва орзумнинг хилофига ңутулишим ва машрабимга мухолиф ёлүиз бир ңишлоңда юаёт Қтказганим, ва Êскидан бери улфат Êтганим ижтимоий юаётнинг кҚп алоңаларидан ва ңоиди:
ан нафрат Êтиб тарк Êтишим тҚүридан - тҚүрига бу ҮурҲон хизматини холис, соф бир суратда ңилдирмоң учун бу вазиÇт берилганига шубюам ңолмагандир. Юатто кҚп марта менга берилган машаңңат ва зулман менга ңарши бҚлган а кҚрилар пардаси остида бир иноÇт ңҚли тарафидан марюаматкорона, ҮурҲоннинг сирларига бутун фикрни бермоң ва назарни тарңатмаслик учун ңилинган деган ңаноатдаман. Юатто Êскидан мутолаага Алломуштоң бҚлганим юолда, бутун - бутун бошңа китобларнинг мутолаасидан бир ман, бир чекиниш руюимга берилган Êди. Бундай үурбатда тасалли ва унсиÇтга сабаб бҚлган мутолаани менга тарк Êттирган, англадимки, тҚүридан - тҚүригатҲиÇн н оÇтларининг мутлаң устоз бҚлишлари учундир.
Юам ёзилган асарлар, рисолалар, мутлаң аксариÇти, хориждан юеч бир сабаб келмасдан, руюимдан таваллуд Êтган бир юожатга биноан, оний ва бирдан бҚлиб Êюсои бир ган. СҚнгра баҲзи дҚстларимга кҚрсатганим ваңт деганлар: "Шу замоннинг Çраларига даводир". Ёйилгандан сҚнг аксар ңардошларимдан англадимки, тҚлиң шу замондаги Êютиёжга мувофиң ва дардга лойиң бир дармон юукмига тоблара.
Хуллас, ихтиёр ва идрокимнинг доираси хорижида, мазкур юолатлар ва юаёт саргузаштларим ва илмларнинг навларидаги одатга хилоф ихтиёрсиз тадңиңлаб Қрганишим бундай бир муңаддас натижага етмоң учун ңувватли бир Илоюийисалар ва бир Раббоний икром бҚлганига менда шубюа ңолдирмаган.
Еттинчи Ишора: Бу хизматимиз замонида, беш-олти сана мобайнида, муболаүасиз Şз Илоюий икром асари ва Раббоний иноÇт ва ҮурҲон кароматини кҚзимиз ила кҚрдик. Биномидаига н Олтинчи Мактубда ишора Êтдик, бир ңисмини Йигирма Олтинчи Мактубнинг ТҚртинчи Үисмининг турли - туман масалаларида, бир ңисмини Йигирма Саккизинчи Мактубнинг Учинчи Масаласида бла ташдик. Менинг Çңин дҚстларим буни биладилар. Доимий дҚстим Сулаймон Афанди кҚпларини билади. Хусусан СҚзларнинг ва рисолаларнинг нашрида ва тасюиюларида ва ерларига жойлаштирмоңда ва ңоралама ва оңлама нусха кҚчиришда кутмаган шак Şрганроматкорона бир енгилликка мазюар бҚлмоңдамиз. ҮурҲон каромати бҚлганига шубюамиз ңолмаётир. Бунинг мисоллари Şзлабдир.
Юам маишат хусусида шу ңадар шафңат Вангауңланмоңдамизки, Êнг кичик бир ңалб орзумизни, бизни ишлаттирган иноÇт союиби ңондирмоң учун, кутилмаган бир суратда Êюсон Êтмоңда. Ва юоказо... Хуллас, бу юол үоÇт ңувватли бир үайбий ишорадирки, биз хизмат ңилдирилмоңдамиз. Юам ртларда доирасида, юам иноÇт остида бизга ҮурҲон хизмати ңилдирилмоңда.
[Шу иноÇт сири Êскидан маюрам равишда ёзилган, У ТҚртинчи СҚзнинг охирига ңҚшилган Êди. Нимрига канда юам аксар нусха кҚчирувчилар унутиб ёзмаган Êдилар. Демак, муносиб ва лойиң жойи бу ер Êканки, Çширин ңолган.]
Мендан сҚрамоңдасан: "Нима уга Қтанинг ҮурҲондан ёзганинг СҚзларда бир ңувват, бир таҲсир борки, муфассирларнинг ва орифларнинг сҚзларида нодиран топилар. БаҲзан бир сатрда бир саюифа ңадар ңувват ринингир саюифада бир китоб ңадар таҲсир мавжуд?"
Жавоб: ГҚзал бир жавобдир, Шараф ҮурҲон мҚҲжизалигига оид бҚлганидан ва менга оид бҚлмаганидан, ңҚрңмасдан дейман: АксариÇт ÊҲтибогапирт шундайдир. Чунки:
Ёзилган СҚзлар тасаввур Êмас, тасдиңдир. Таслим Êмас, иймондир. МаҲрифат Êмас, шаюодатдир, шуюуддир. Таңлид Êмас, таюңиңдир. Илтизом Êмас, изҲондир. Тасаввуф Êмирма Иңиңатдир. ДаҲво Êмас, даҲво ичида бурюондир. Шу сирнинг юикмати будирки:
êски замонда иймонга оид асослар юифзланган Êди, таслим кучли Êди. Тафсилотларда орифларнингхлари фатлари далилсиз юам бҚлса, баёнотлари маңбул Êди, етарли Êди. Фаңат шу замонда фанга оид залолат ңҚлини асосларга ва рукнларга узатган, таюаюар дардга лойиң давони Êюсон Êтган Юакийми Раюийм бҚлган Зоти Зулжалол ҮурҲони Каримнинг Êнг порлоң мҚҲжизага мазюар бҚлган мисол келтиришларидан бир шуҲласини ожизлигу заифлигимга, фаңирлигу Êютиёжимга марюаматан ҮурҲон хизматиир. Му ёзувларимга Êюсон Êтди. Фалиллаюилюамд, мисол келтириш сири дурбини ила Êнг узоң юаңиңатлар үоÇт Çңин кҚрсатилди. Юам мисол келтириш сири бирлик та ва жала Êнг тарңоң масалалар тҚплаттирилди. Юам мисол келтириш сири нарвони ила Êнг Şксак юаңиңатларга осонлик ила етиштирилди. Юам мисол келтириш сири деразаси ил тадбиий юаңиңатларга, Исломга оид асосларга кҚришга Çңин бир шубюасиз иймон юосил бҚлди. Аңл ила баробар шубюа ва хаёл, юатто нафс ва юаво таслимга мажбур бҚлгани каби, шайадю Êтм таслим бҚлишга мажбур бҚлди.
Ал-юосил: Ёзувларимда наңадар гҚзаллик ва таҲсир бҚлса, фаңат ҮурҲонга оид мисол келтиришларнинг ёүдуларидандир. Менинг юиссам ёлүиз шиддатли Êютиёжим ила талнларинва үоÇт ожизлигим ила тазарруйимдир. Дард меникидир, даво ҮурҲонникидир.
[Саккиз Илоюий иноÇт суратида келган үайбий ишорага доир келган ёкаса ваоң Êютимоли бҚлган ваюималарни йҚң Êтмоң ва иноÇтнинг азим бир сирини баён Êтишга доирдир.]
Биринчи Нукта: Йигирма Саккизинчи Мсий биинг Еттинчи Масаласида етти-саккиз куллий ва маҲнавий Илоюий иноÇтдан юис Êтганимиз үайбий бир ишорани "Саккизинчи ИноÇт" номи ила "мос тушишлар" таҲбири остидаги наңшда уСеланининг жилвасини кҚрганимизни даҲво Êтган Êдик. Ва даҲво Êтамизки: Бу етти-саккиз куллий иноÇтлар шу даража ңувватли ва ңатҲийдирларки, юар бириси бир Қзи у үайбий ишорани исбот Êтар. деÇ тмаюол бҚлиб бир ңисми заиф кҚрилса, юатто инкор Êтилса, у үайбий ишоранинг ңатҲиÇтига юалал бермас. У саккиз иноÇтни инкор Êтолмаган, у ишони муюнкор Êтолмас. Фаңат инсон табаңалари фарңли бҚлгани, юам касратли табаңа бҚлган авом табаңаси кҚзига Çнада зиёда ишонгани учун, у саккиз иноÇтнинг ичида Êнг ңувватлиси Êмас, балки Êнг зоюирийси мос тушиш бҚлганидан, гарчи бошңални илаада ңувватли, фаңат бу Çнада умумий бҚлгани учун, унга келган шубюаларни даф Êтмоң маңсади ила бир мувозана навидан бир юаңиңатни баён Êтишга мажбур ңолдим. Шундайки:
Бириси: "Сизлар Қйлаюонниндай бир мос тушишни тҚүри келтиргансиз",- деÇ оларлар. "Бундай бир нарса ңилмоң ңасд ила бҚлса, роюат ва осон бир нарсадир". Бунга ңарши деймизки: Бир даҲвода икки содиң шоюид етарлидир. Бу даҲвомбила т ңасд ва иродамиз алоңадор бҚлмасдан, уч-тҚрт сана сҚнгра хабардор бҚлганимизга Şз содиң шоюид топила олар. Бу муносабат ила бир нуңта аари Им: Бу мҚҲжилалик каромати ҮурҲони Юаким балоүат жиюатида мҚҲжизалик даражасида бҚлгани навидан Êмасдир. Чунки ҮурҲон мҚҲжизалигида башар ңудрати у йҚлда кетиб у даражага етишолмайди. Шу мҚҲжизалик каромати Êса башар ңудрати илик миллмайди, ңудрат у ишга ңҚшилолмайди. ҮҚшилса, сунҲий бҚлар, бузилар.
{(ЮошиÇ) н ТҚңңизинчи Мактубнинг н Саккизинчи Ишорасида, бир нусхада, бир саюифада тҚңңиз ҮурҲон мос тушиш суратида бҚлгҲни, млда бир-бирига хат чекдик, мажмуида Муюаммад лафзи чиңди. У саюифанинг муңобилидаги саюифада саккиз ҮурҲон мос тушиш ила баробар, мажмуида Лафзуллою чиңди. Мос тушишликда бундай бадиҲ нарсалар кҚп бор. Бу изоюнинг маҲносини кҚзимиз ила кҚрдикеш минекир, Тавфиң, Сулаймон, Һолиб, Саид}
Учинчи Нукта: Хусусий ишорага умумий ишора муносабати ила рубубиÇт ва РаюмониÇтнинг нозик Çширин биатҲий га ишора Êтамиз:
Бир ңардошимнинг гҚзал бир сҚзи бор. У сҚзни бу масалага мавзу Êтаман. СҚзи юам шудирки: Бир кун гҚзал мос тушишликларни унгдан киатдим, деди: "ГҚзал! Зотан юар юаңиңат гҚзалдир. Фаңат бу СҚзлардаги мос тушишликлар ва маваффаңиÇт Çнада гҚзалдир". Мен юам дедим: Юаини ваа нарса ё юаңиңатдан гҚзалдир, ё шахсан гҚзалдир ёки натижалари ÊҲтибори ила гҚзалдир. Ва бу гҚзаллик умумий рубубиÇтга ва раюматнинг ңамрашига ва умумий тажаллийга б? ИнсоДеганинг каби, бу муваффаңиÇтдаги үайбий ишора Çнада гҚзалдир. Чунки бу хусусий раюматга ва хусусий рубубиÇтга ва хусусий тажаллийга боңар бир суратрмоң у Буни бир мисол ила фаюмга Çңинлаштирамиз. Шундайки:
Бир подшоюнинг умумий салтанати ва ңонуни ила шоюона марюамати умум миллат аҲзоларф таришмил Êта олар. Юар киши тҚүридан - тҚүрига у подшоюнинг лутфига, салтанатига мазюардир. У умумий суратда аҲзоларнинг кҚп хусусий муносабатлари бордир.
Ин у ма жиюат подшоюнинг хусусий Êюсонларидир ва хусусий амрларидирки, умумий ңонундан устун бир кишига Êюсон Êтар, илтифот Êтар, амр берар.
Хуллас бу мисол каби, Зоти Вожиб-ул Вужуд ва Холиңи Юакийм ва Раюиймнинг умуий авлбубиÇт ва раюматининг ңамраши нуңтасида юамма нарса юиссадордир. Юар нарсанинг юиссасига учраган жиюатда, хусусий у билан муносабатдордир. Юам ңудрат ва ирода ва бепоён и дарсиа юар нарсага тасарруфлари, юар нарсанинг Êнг жузҲий ишларига ңҚшилиши, рубубиÇти бордир. Юамма нарса юар ишида унга муютождир. Унинг илм ва юикмати ила ишлари ңилинар, тартибланар. На табиатнинг юадди борки, у рубубиÇт тасарруфи доирасидир марансин ва таҲсир союиби бҚлиб ңҚшилсин ва на тасодифнинг юаңңи борки, у сезувчан юикмат мезони доирасидаги ишларига ңҚшилсин. Рисолаларда ңатҲиÇа ерда ңатҲий юужжатлар ила тасодифни ва табиатни рад Êтганмиз ва ҮурҲоннинг ңиличи ила Қлдирганмиз, ңҚшилишларини маюол кҚрсатганмиз. Фаңат умумий рубубиÇтдаги зоюирий сабаблар доирасида үаа боңаюлининг назарида юикмати ва сабаби билинмаган ишларга тасодиф номини берганлар. Ва юикматлари июота Êтилган баҲзи Аллою (Ж.Ж.) ишларининг ңонунларини, табиат пардаси остида Çширинган, кҚролмаганлар, та муфас мурожаат Êтганлар.
Иккинчиси хусусий рубубиÇтидир ва хос илтифот ва Раюмоний ёрдамидирки, умумий ңонунларнинг тазйиңлари остида таюаммул Êтолмаган кишитаҲлифг ёрдамига Раюмонир Раюийм исмлари ёрдамга етишарлар. Хусусий бир суратда ёрдам Êтарлар, у тазйиңлардан ңутңарарлар. Шунинг учун юар жонзот, хусусан инсон юар онда ундан ёрдам сҚрар ва маддан, ю билар.
Хуллас, бу хусусий рубубиÇтидаги Êюсонлари үафлат аюлига ңарши юам тасодиф остига Çширилмас ва табиатга юавола Êтилмас.
Хуллас, буар таш биноандирки, ҮурҲон мҚҲжизалиги ва Юз.Муюаммад (С.А.В.) мҚҲжизаларидаги үайбий ишорани хусусий бир ишора ңабул ва ÊҲтиңод Êтганмиз. Ва бир хусусий ёрдам вини Исарларга ңарши Қзини кҚрсатадиган бир хусусий иноÇт бҚлганига иңрор бҚлдик. Ва ёлүиз Лиллою учун ÊҲлон Êтдик. Үусур Êтган бҚлсак Аллою афв Êтсин. Омин.
Үардошларим,
Сизга, устоз ва талабалар ва дарсдошлари ичида фойда берадиган бир фикримни баён Êтаман. Шундайки :
Сизлар, юаддимдан ортиң, бир жиюатда талабамсан ва бир жиюатда дарсдошларимсиз.. ва бир жиюатда муин ва маслаюатчиларимсиз.
Азиз ңардошларим, устозингиз лаŞютий Êмас, уни хатосиз Қйлан-юамотодир. Бир боүда чириган бир олма бҚлиши ила боүга зарар бермас. Бир хазинада Êскирган пул бҚлиши ила хазинани ңийматдан туширмас. Юасананинг Қн саналиши ила саййианинг бир саналиш сири ила, инсоф удирки: Бир саййиа, бир хаа урининса юам, бошңа хасанотга ңарши ңалбни чалкаштириб ÊҲтироз Êтмасликдир. Юаңиңатларга доир масалаларда куллиётларни ва баҲзан Êса тафсилотларни сунуюоти илюомиÇ навидан бҚлганидан,зетала умумиÇт ила шубюасиздир, ңатҲийдир.
Билинг ңҚйинг, ңардошларим ва дарсдошларим! Менинг хатомни кҚрганингиз ваңт Êркин менга айтсангиз масрур бҚламан. Юатто бошимга урсангиз, Аллою рози бҚкаби юейман. Юаңнинг хотирини муюофаза учун бошңа хотирларга ңаралмас. Нафси амморанинг анониÇти юисобига, Юаңнинг хотири бҚлган билмаганимиз бир юаңиңатни мудофаа Êмас, "алар раҲси вал аҲйн" ңаа бҚлоаман.
Биласизки, шу замонда шу вазифа-и иймониÇ жуда муюимдир. Мен каби заиф, фикри кҚп жиюатлар ила бҚлинган бир бечорага Şклатилмаслиги керак, ңҚлдан келгани ңадар ёрдам Êтиш керак.
Жано ва бе камоли раюматидан, икки санадир жиддий юаңиңатларга нисбатан емишлар, мевалар навидан латиф тавофуңлар ила зеюнларимизни лутфалантирди, зеюнимизни шодлантирди. Камоли марюаматидан у латиф тавофуңлар мевалари ила жиддий бир ҮурҲот ва мңатига зеюнимизни йҚналтирди ва руюимизга у меваларни озуңа ва ңувват ңилди. Хурмо каби юам мева, юам ңувват бҚлди. Юам юаңиңат, юам зийнат ва мазиÇт бирлашди.
Үардошларим, бу замонда зурҲони ва үафлатга ңарши жуда кҚп маҲнавий ңувватга муютожмиз. Афсуски, мен шахсим ÊҲтибори ила жуда заиф ва муфлисман. Юориңо кароматим йҚңки,ни Қңиңиңатларни унинг ила исбот Êтайин. Ва муңаддас бир юимматим йҚңки унинг ила ңалбларни жалб Êтайин. Улвий бир даюом йҚңки, унинг ила аңатто Ү итоат Êттирайин. Балки, ҮурҲони Юакимнинг даргоюида бир тиланчи ходим юукмидаман. Бу ңайсар залолат аюлининг ңайсарлигини синдирмоң ва инсофга келтирмоң учун ҮурҲони Юакимнинг сирларидан баҲзан мадад исайман. ҮурҲон кароматлари юатто, тавофуңларда бир икроми Илоюий юис Êтдим, икки ңҚлим ила ёпишдим. Юа, ҮурҲондан сизилиб чиңңан "Ишорат-ул ИҲжоз" ва "Рисола-и Юашр"да ңатҲий бир ишора юис Êтдим. г тарари топилсин-топилмасин, менингча бир ҮурҲон кароматидир.
Азиз сиддиң, тиришңоң ңардошларим,
Сен ңилган вазифа-и ҮурҲониÇнинг юаммаси мубоңхонад. Жаноби Юаң сизни муваффаң Êтсин, сустлик бермасин, шавңингизни орттирсин. Ухувват учун бир дастур баён Êтаман. У дастурни жиддий равишда назарга олишингиз керак. Юаёт ваюдал Иститтиюоднинг натижасидир. Имтизожкорона иттиюод кетган ваңт, маҲнавий юаёт юам кетар.
ишора Êтганнвор Ê, тасонуд бузилса жамоат бузилар.
Биласизки, уч алиф алоюида-алоюида ёзилса, ңиймати учдир. Ададий тасонуд ила ёзилса, бир Şз Қн бир ңийматида бҚлганииноан сиз каби уч-тҚрт юаң ва юаңиңат ходими, бошңа-бошңа ва иш таңсими бҚлмаслик жиюати ила юаракат Êтсалар, ңувватлари уч-тҚрт одам ңадардир. Агар юаңиңий бир уд Êтга ила, бир-бирининг фазилатлари ила ифтихор Êтадиган бир тасонуд ила, бир-бирининг айни бҚлмоң даражада бир тафоний сири ила юаракат Êтсалар, у тҚрт одам тҚрт Şз одам ңувватининг ңийматидадирл муңобзлар катта Испартани Êмас, балки катта бир мамлакатни танвир Êтадиган Êлектрларнинг ускуначилари юукмидасиз... Ускунанинг чархлари бир-бирига ёрдамга мажбурдинг вар-бирини ңизүанмоң Êмас, балки аксинча бир-бирининг ортиң ңувватидан мамнун бҚларлар. Идрокли фараз Êтганимиз бир чарх Çнада ңувватли бир чархни кҚрг шохомнун бҚлар, чунки вазифасини енгиллаштирар. Юаң ва юаңиңатнинг, ҮурҲон ва иймоннинг хизмати бҚлган буŞк бир олий хазинани елкаларида тошиган зотлар ңувватли елкалар орига вкирганда ифтихор Êтар, миннатдор бҚлар, шукр Êтар. Асло бир-бирингизга танңид Êшигини очмангиз. Танңид Êтилажак ңардошларингиздан хориж доираларда кҚп бор. Мен ң фойдамазиÇтингиз ила ифтихор Êтаман, у мазиÇтлардан мен маюрум ңолганда, сизда бҚлганидан мамнун бҚламан, Қзимникидир деб Қйлайман. Сиз юам устозингизнинг назари ила бир-р бҚлиизга ңарашингиз керак.. Худди юар бирингиз бошңасининг фазилатларига ношир бҚлсин.
Саид Нурсий
Севгили ва Муютарам Устозим,
Хусрав
Марюабо, Êй Қз хасталигини ташхис Êта олган бахтиёр доктор, самимий ва азиз дҚс унга Сенинг юароратли мактубингдан кҚринадики, сенда бир руюий уйүониш бошланибди ва бу юолинг табрикка лойиң. Билингизки, мавжудот ичра Êнг ңийматлиси юаётдир. Ва вазифалар ичра Êнг ңийматлиси юаётга хизматдир. Ва юаётий хизма. Фаңачра Êнг ңийматлиси фоний юаётни боңий юаётга айланиши учун юаракат ңилишдир. Бу юаётнинг бутун ңиймати ва аюамиÇти Êса боңий юаётга уруү ва асос ва манба бҚлганидадир. ЙҚңса, аилган юаётни заюарлайдиган ва бузадиган бир тарзда шу фоний юаётгагина назарни ңаратиш, оний бир чаңмоңни мангу бир ңуёшдан устун ңҚйишдек бир девоналикдир. Аслида, юар кимдан зиёда хасталар моддапараст ва үофил докторласи юаңАгар улар, ҮурҲоннинг муңаддас дорихонасидан шифобахш иймоний дориларни олабилсалар, юам Қз хасталикларини, юам инсониÇтнинг Çраларини даволай оладилар. Иншааллою, сен>êй Ту уйүонишинг сенинг Çрангга бир малюам бҚлганидек, сени юам бошңа докторларнинг касалига бир дори ңилади. Юамда биласанки, маҲŞс ва ноумид бир хастага маҲнавий бир тасалли, баҲзан то гта доридан афзалроңдир. Юолбуки, табиатпарастлик ботңоңлигида бҚүилган бир табиб у бечора хастанинг аламли тушкунлигига Çна бир зулмат ңҚшади. Иншааллою, бу уйүонишинг сени ундай бечоралан бошлсалли бергувчи ва нурли бир табиб ңилади.
Биласанки, умр ңисңадир, зарурий ишлар жуда кҚпдир. Ажабо, мен каби сен юам хотирангни тафтиш Êтсанг, маҲлумотинг ичра ңанчадан-ң, ичидераксиз, фойдасиз, аюамиÇтсиз, Қтин үарамлари каби жонсиз нарсаларни топасан. Чунки мен тафтиш Êтдим, кҚп кераксиз нарсаларни топдим. Ана Қша илмий маҲлумотни, у фалсафий маорифни фойдали,т Êтмо, руюли ңилишнинг чорасини излаш лозимдир. Сен юам Жаноби Юаңдан ңалбингни очишини истаки, сенинг фикрингни Юакийми Зулжалол тарафига бурсин. У Қтинларгаклар уташ бериб, нурлантирсин. Кераксиз илмий маориф ңийматдор маҲрифати ИлоюиÇга айлансин. Заковатли дҚстим! Фан аюлидан иймон нурларига ва ҮурҲон сирларига иштиёң даражасида Êютиёжини юис Êтишда Хулусий бейгаҚҲжизадиган одамларнинг майдонга отилишини ңалбим кҚп орзу Êтарди. Юам модомики "СҚзлар" сенинг виждонинг билан сҚзлаша оларкан, юар бир "СҚз"ни Қз шахсимдан Êмас, балки ҮурҲоннинг даллолидан сенга бир л ила ва ҮурҲоннинг муңаддас дорихонасидан рецепт деÇ фараз ңил. Ёнма-ён бҚлмасак юам, юозирона бир суюбат доирасини оч. Юамда хоюлаган ваңтингда менга мактуб ёз. Мен жавоб бермасам юам хафа бҚлр ңудрнки Êскидан бери кам мактуб ёзаман. Юатто уч йилдан бери укамнинг кҚп мактубларига биргина жавоб ёздим.
Саид Нурсий
РИСОЛА-И НУР ҮОРАЛАМА НУСХА К ЧИРИШИДА К П ХИЗМАТИ ТГАН ТОЗА ҮАЛБЛИ, ИХЛОСЛИ БИР ЮО нуронУДАҮҮИҮ БИР ДОМЛА Б ЛГАН ЮОФИЗ ХОЛИДНИНГ БИР ПАРЧАСИДИР
Рисола-и Нурнинг муаллифи Бадиуззамон, нодира-и жаюон, ходими ҮурҲон Саид Нурсий юаңида юиссиётимдан м ила б бирини баён Êтаман :
Устозим, Қзи Нур жалил исмига мазюардир. Бу муборак исм Қзлари юаңида бир исми аҲзамдир. з ңишлоүининг номи Нурс, волидасининг исми НуриÇ, Үодирий устозининг исмиллион дин, Наңший устозининг исми Саййид Нур Муюаммад, ҮурҲон устозларидан Юофиз Нурий, хизмати ҮурҲониÇда хусусий имоми Зиннурайн, фикрини ва ңалбини танвирларини Нур оÇти бҚлиши ва мушкул масалаларни изоюга восита бҚлган нур тамсиллари үоÇт ңийматдордир. Рисолаларнинг мажмуига "Рисола-и Нур" номи берилиши Нур исми у юаңида исми аҲзам бҚлганини ңувватлантирмоңдадир. "Рисола-и а жавоомли юориңо таҲлифотининг бир ңисми Арабий бҚлмоң ила баробар, Рисола-и Нур парчалари юозирга ңадар бир Şз Қн тҚңңизга етишгандир. {(*)Юозир бир Şз Қттизга етмиштир.} Юар бир рисола Қз п валиида юориңодир. ҺоÇт Şксак бҚлмоң ила баробар, " нинчи сҚз" исми ила машюур бҚлган, юашрга оид бҚлган рисоласи жуда юориңодир, жомеҲдир. Олимларча фаңат наңлий бҚлган юашрни ва нашрни үоÇт ңувватли ва ңатҲийй хази далиллар ила исбот Êтгандир. У ила кҚплар иймонини ңутңарган.
Юам деÇ олама ила фстозим ҮурҲон юаңида бир ңамар юукмида бҚлиб, само-и рисолатнинг шамси бҚлган Расули Акрам Алайюиссалоту Вассаламдан нурни истифода Êтиб "Рисола-и Нур" шаклида тазоюур Êтган.
-Жаюон Уруши юодиса ва натижалари моне бҚлмаса Êди, Ишорат-ул ИҲжозни, Аллоюнинг изни ила олтмиш жилд ёзар Êдим. Ин Êтамаю, Рисола-и Нур охири у тасаввур ңилинган юориңо тафсирнинг Қрнини тутажак.
Устозим ила ети-саккиз сана суюбатларим асносида муюим машюудотим кҚпдирдир.
Юофиз Холид
Учинчи Үисм
Рисола-и ишга уг борганча инкишоф Êтганини, иймон ва ИсломиÇтнинг ңувватланиши бошлаганини тушунган Çширин дин душманлари, "Бадиуззамон Çширин жамиÇт ңурмоңда, идора усулига ңаршидир, идора усулининг аандчилзомларини йиңитмоңда!" каби уйдирма ва юукуматни алдатувчи тартиб ва айбловлар ила 1935 санасида êскишаюар Оүир Жазо Маюкамасида, иҲдом ңасди ила ва муюаңңаң суратда маюкум Êтилиши амри ила юаңида даҲво очтирилади. Шундай Масал, ДоюилиÇ Вакили ва Жандарма Умум ҮҚмондони, ңуролланган аскарий бир бҚлинма ила бирликда Испартага келадилар. Испарта - Афён йҚли бҚйича суворий аскарлари ерлаштирилади. Испарта ВилоÇти ва атрофи аскарлар назорат остидаа келинади. Бир тонг ваңти маҲсум ва мазлум Бадиуззамон инзивогоюидан чиңарилиб, талабалари ила баробар, ңҚллари кишанланиб Şк машиналари ила êскишаюарга Êтилади. ЙҚлда, Бадиуззамон ва талабаларига Çңин бир алоңа сезган БҚлинма ҮҚмондоидаги и Бей кишанларни ечтиради. Бу сурат ила, намозлар ңазо ңилинмасдан йҚлда давом Êтилади. Юаңиңатни ва Бадиуззамоннинг маҲсумлигини идрок Êтган БҚлинма ҮҚмондони Бадиуззамон ва талабаларининг бир дҚсти бҚлгандир...
#21 севарширин динсизлар Испарта атрофида: "Бадиуззамон ва талабалари иҲдом Êтилажак" деÇ ташвиңотлар ңилдириб, ңҚрңув ва даюшат сочадилар.
{(ЮоÇратила, зулмнинг охири золимнинг маювига бҚлиб шундай тажаллий Êтар ва Êтгандирки, у режаларни ңилганлар юозир Қлимнинг иҲдоми абадийсига маюкум бир вазиÇтда Жаюаннамнинг асфали софилийнига 5
бир шаюомат ила юанузгача Çшамоңда, ҮурҲон ва иймон хизматини давом Êттирмоңда ва Исломий зафарлари ила Мусулмон Турк Миллатига ва Ислом Оламига маҲнавий байрамлар идрок Êттирмоңдадир.}
Бошңа тарафдан Бадиуззамон ңамоңңа ва кешидан майдонга келган Êютимоли бҚлган бир исён юаракатининг бҚлишидан ңҚрңңан истибдод ва жабарут даврининг юукумат раиси Шарң ВилоÇтларига саёюратолмиңади.
Юолбуки Бадиуззамон умри бҚйича мусбат юаракат Êтишни дастур ңилиб олган, "Бир нечта одамнинг хатоси ила Şзлаб одамларнинг зарар кҚришига сабаб бҚлиш мумкин Êмас" дегандир. Шунинг уф доирки, ңилинган шу ңадар үаддорона зулмлар асносида биргина юодиса содир бҚлмаган ва Бадиуззамон Саид Нурсий талабаларига доимо сабр ва таюаммур зот лүиз иймон ва ИсломиÇтга хизмат ңилишни тавсиÇ Êгандир. Ва бу каби шубюаларнинг, динсизлик юисобига, махсус маңсад ила вужудга келтирилганини юаркас тушунгандир. Бадиуззамон бир Şз йигирма талабаси ила баробар 1935 сан орзу êскишаюар Оүир Жазо Маюкамасига Şборилади. Оний ңилинган ңидирувлар ила ңҚлга киритилган бутун рисола ва мактублар майдонда бҚлгани юолда, маюкумиÇтларини келтириб чиңарадиган бир далилга учрай олмаганлар ва натижада виждонириатниат ила кайфий бир суратда Саид Нурсийга Қн бир ой ва Қн беш дҚстига юам олти ойдан жазо бериб, ңолган бир Şз беш кишини бароат Êттиргандатининлбуки иснод Êтилган айб собит бҚлсайди, Бадиуззамон Саид Нурсийнинг иҲдомига ва дҚстларининг юам юеч бҚлмаса оүир ңамалишига юукм Êтилажак Êди. Шундай ңилиб бу Қринсиз ңарор бҚлибиуззамон ÊҲтироз Êтган ва бу жазонинг бир от Қүрисига ёки бир ңиз ңочирувчисига лойиң бҚлганини айтиб Қзининг ё бароатига ёки иҲдомига ва ёхуд бир Şз бир сана ңамоң маюкумиÇтÊнг мукм Êтилишини ңатҲиÇт ила истагандир.
Бу ерда юориңо бир юодисани наңл Êтмасдан Қтолмаймиз. Шундайки:
Бадиуззамон ңамоңда Êкан, бир кун у замоннинг Êскишаюар прокурори Усто, мен зорда кҚрар. Юайрат ва таажжуб ила ва вазифасига Çкун бериши танбеюи ила, ңамоңхона мудирига:
- Нима учун Бадиуззамонни бозорга чиңардингиз? Юозир бозорда кҚрдим, дер. Мудир юам :
- ЙҚң жаноб. Бадиуззамон ңамонгладиа, юатто тажриддадир, ңаранг, деÇ жавоб берар.
КҚрарларки, Устоз Қрнидадир. Бу юориңо воңеа адлиÇда тарңалар. Юакамлар, "Бу юолни тушунолмаётирмиз" деÇ бир-бирларига наңл Êтарңбол б(ЮошиÇ) Айнан бунинг каби бир воңеа юам Бадиуззамон Денгизли ңамоүида Êкан бҚлгандир. Устозни халң икки-уч марта юар хил масжидларда бомдод намолоюий Қрар. Прокурор Êшитар. Үамоңхона мудирига дарүазаб юолда:
- Бадиуззамонни бомдод намозида ташңарига, масжидга чиңарган Êкансиз, дер. Таюңиңот ңиларки, Устоз ила бонадан ташңари ңатҲиÇн чиңарилмаган.
êскишаюар ңамоңхонасида Êкан юам, бир Жума куни, ңамоңхона мудири котиб ила Қтираркан бир овоз Êшитар:
- Мудир бей! Мудир бей!
Мудир ңарайди. Бадиуззамон Şксак бир овозг гуно - Мен бугун мутлаңо Оң Масжидда бҚлишим лозим.
Мудир:
- ХҚш Муютарам Жаноб, деÇ жавоб беради. з-Қзига: "Юар юолда, Домла юазратлари Қзининг ңамоңда бҚлганини ва ташңарига чиңолмаслигини билолмайд Рую айтар ва хонасига чекилар. Пешин ваңти, Бадиуззамоннинг кҚнглини кҚтарай, Оң Масжидга кетолмаслигини изою Êтай фикри ила Устознинг камерасига борар. Камера деразасидан боңарки, Бадиуззамон ичкарида йҚң! Юамон жандар камолсҚрар, "Ичкарида Êди, юам Êшик ңулф" жавобини олар. Дарюол масжидга Şгурар. Бадиуззамоннинг олдинда, биринчи сафда, Қнг тарафда намоз ңилганини кҚрар. Намознинг охирларида Бадиуззамонни хшашла кҚрмасдан, юамон ңамоңхонага ңайтар. Устоз Юазратларининг "АЛЛОЮУ АКБАР" деб саждага борганини юайратлар ичида кҚрар. (Бу юодисани шахсан у замонки ңамоңхона мудири тушунтиргандир.)}
êскишаюар маюкамасида Саид Нурсийнинг сиёсий нарсалар ила машүул бҚлмагани аниң бҚлган, фаңатгина бир ОÇтсоласимани тафсир Êтган бир рисоласи сабабли жазо берилгандирки, ОÇти Карима тафсири сабабли бир муфассирни жазолантирмоң дунёнинг юеч бир маюкамасида кҚрилмагандиа бҚлгатта ва албатта буŞк адлиÇвий бир хатодир.
êй юакамлар юайҲати: Мени тҚрт - беш модда ила иттиюом Êтиб ңамадилар.
Биринчи Модда : êскичиликла бу ила динни ңурол ңилиб, умумий амниÇтни буза оладиган бир ташаббус ниÇти бҚлгани хабар берилган.
Жавоб: Биринчидан имконот бошңадир, вуңуот бошңадир. Юар бир киши кҚп одамларни Қлдира олиши мумкиндир. Бу Қлдириш имкони жиюатиилаётгаюкамага бериларми? Юар бир гугурт бир хонани ёңиши мумкиндир. Бу ёнүин имкони ила гугуртлар йҚң Êтиларми?
Иккинчидан: şз минг марта йҚң! ддат м бҚлганимиз иймон илмлари Ризо-и Илоюийдан бошңа юеч бир нарсага восита бҚлолмас. Юа, Үуёш Үамарга йҚлдош ва тобе бҚлмагани каби, абадий саодатнинг нуроний ва муңаддас калити ва ухровий юаётнинг бир Үуёши бҚлган иймон юам ижтимоий юаётнинг воанинг бҚлолмас. Юа, бу коинотнинг Êнг муаззам масаласи ва шу олам Çратилишининг Êнг буŞк муаммоси бҚлган иймон сиридан Çнада аюамиÇтли бир коинот масаласи йҚңдирки, бу иймон сири масаласи унга восита бҚлсин.
êй юакамлар юайҲати! Аидириш исканжали тавңифим ёлүиз дунёвий юаётимга ва шахсимга оид бҚлса Êди, амин бҚлингизки, Қн санадан бери сукут Êтганим каби Çна сукут Êтар Êдим: Рисот тавңифим кҚпларнинг абадий юаётларига ва муаззам коинот тилсимининг кашфини тафсир Êтган Рисола-и Нурга оид бҚлганидан, Şз бошим бҚлса ва юар кун бири кесилса, бу баңңингрдан воз кечмайман. Ва сизнинг ңҚлингиздан ңутулсам, албатта ажал панжасидан ңутулмайман. Мен кексаман, ңабр Êшигидаман. Хуллас, у мудюиш коинот тилсимининг кашшофи бҚлган ҮурҲони Юакимнитарздауаззам кашфини кҚзга кҚрсатар бир суратда тафсир Êтган Рисола-и Нурнинг у тилсимга оид Şзлаб масалаларидан бу юаркаснинг бошига келадиган ажалга ва ңабрга оид ёлүиз бу иймон сирига боңингчун фи#219
Ажабо, бу дунёнинг бутун муаззам сиёсий масалалари Қлимга, ажалга ишонган бир одамга Çнада катта бҚлиши мумкинмидирки, буни унга восита ңилсин. Чунки ваңт муайÇн бҚлмаганидан, юар ваңт бошни кеса о даражжал ё иҲдоми абадийдир ва ёхуд Çнада чиройли бир оламга кетишга Êркинлик рухсатномасидир. Юеч бир ваңт ёпилмайдиган ңабр ё юечлик ва абадий зулмат ңудуүининг Êшигидир ва ёхуд Çнада доимий ва Çнаг ичкионий боңий бир дунёнинг Êшигидир.
Хуллас, Рисола-и Нур ҮурҲоннинг муңаддас кашфиётининг файзи ила, икки карра икки тҚрт бҚлар даражасида ңатҲиÇт ила кҚрсатарки, ажални иҲдоми абадийдан Êзи макк васиңасига, ва ңабрни тубсиз, юечлик ңудуүидан музайÇн бир боү Êшигига айлантиришлари, шубюасиз, ңатҲий бир чораси бор. Хуллас бу чорани топмоң учун, бутун дунё салтанати меники бҚлса, шубюадиңңатдо Êтаман. Юа, юаңиңий аңли бошида бҚлган фидо Êтар...
Мана жаноблар, бу масала каби Şзлаб иймоний масалаларни кашф ва изою Êтган Рисола-и Нурга зарарли китоблар каби, йа үайр минг марта йҚң, сиёсат жараёнларига восита ңилинган үаразкор китоблар назари ила боңмоң, ңайси инсоф рухсат Êтар, ңайси аңл ңабул Êтар, ңайси ңонун таңозо Êтар? Ажабо, истиңбол келажак насли ва юаңиңий истиим, биҚлган охиратнинг аюли ва Юакийми Зулжалоли бу саволни сабабчиларидан сҚрамайдиларми? Юам, бу муборак ватанда бу фитратан диндор миллатгиймони Êтганлар, албатта диндорликка тарафдор бҚлиши ва ташвиң Êтиши юокимиÇт вазифаси жиюати ила лозимдир. Юам модомики лаик жумюуриÇт асосий ңонун-ңоидаси ила бетарафона ңолар ва у асосий ңонун-ңоидаси ила динсизларга тегилмас. ; ва жа диндорларга юам баюоналар ила тегилмаслик керакдир.
Учинчидан: Бундан Қн икки сана аввал Анңара раислари Инглизларга ңарши "Хутувоти Ситта" номли мужоюадаларимни таңди, Алиб, мени у ерга истадилар. Бордим. ВазиÇтлари менинг кексалик юиссиётимга уйүун келмади.
-Бизлар билан ишла, дедилар.
Дедим:
-çнги Саид бошңа дунё учун ишламоң истайди, сизлар билан ишламас. Фаңат сизга юам илишмас.
Юа, илишм, бизна илишганларга юам иштирок Êтмадим. Чунки: Исломий ва миллий анҲаналар юисобига истеҲмол ңилиб бҚладиган бир аскарий даюони анҲанага ңарши Қгиришга афсуски бир васила бҚлдин, балмен Анңара раисларида, хусусан раиси жумюурда бир даюо юис Êтдим ва дедим:
-Бу даюони шубюалантирмоң ила анҲаналарга ңарши Қгирмоң жоиз Êмасдир. Шунинг учун, наңадар ңҚлимдан келган бҚлса, дунёларидан чекинделган,шилмадим. н уч санадан бери сиёсатдан чекилдим. Юатто бу йигирма байрамдир, бир-иккисидан бошңа умумларида, бу үурбатда, Қз хонамда ёлүиз маюбус каби Қтказдим. Токи сиёсатга булүанганим таваююум Êтилмасин. Юукуматнинг ишкетган илишмаганимга ва ңҚшилмоң истамаганимга далолат Êтган:
Биринчи Далил: н уч санадир сиёсат лисони бҚлган газеталарни бу муддат мобайнида юеч Қңимаганим тҚңңиз сана Қтирганим Барла ңишлоүида, тҚңңиз ой истиңомат ңилганим ИспаÊтганидҚстларим биладилар. Ёлүиз Испарта ңамоңхонасида, үоÇт инсофсиз бир газетачининг, динсизчасига, Рисола-и Нурнинг талабаларига юужумининг бир парчаси, истамаганим юолда ңулоүимга кирди.
Иккинчи Далил: н санадир Испарта ВилоÇтидаман. ДуншафңаткҚп Қзгаришлари ичида сиёсатга ңҚшилмоң ташаббусига доир юеч бир аломат, юеч бир тарашшуюот кҚрилмаганидир.
Учинчи Далил: Юеч бир хотирга к ва тан, оний бҚлиб менинг истиңоматгоюим бостирилди, тҚлиң ңидирилди. н санадан бери Êнг маюрам вараңларимни ва китобларимни олдилар. Юам юоким доираси, юам полициÇ доираси бу китобларимда юукумат сиёсатига илишажа нави бир моддани тополмаганликларини ÊҲтироф Êтишларидир. Ажабо, Қн сана Êмас, балки Қн ой мен каби сабабсиз сургун ңилинган ва марюаматсизча зулм кҚрган ва исканжали тазйиң ва тарассуд Êтилган бир урҲонинг Êнг маюрам вараңлари майдонга чиңса, золимларнинг Şзларига отадиган Қн модда чиңмасми?
Агар дейилса: "Йигирмадан зиёда мактубларинг тутилди?" вий олм дейман: У мактублар бир неча сана мобайнида ёзилганлар. Ажабо, Қн сана мобайнида Қн дҚстга Қн ва йигирма ва Şз мактуб кҚпми? Модомики хабарлашиш Êркиндир ва дунёнгизгаил Êмааслар, минг бҚлса юам бир айб ташкил Êтмаслар.
ТҚртинчи Далил: Мусодара Êтилган бутун китобларимни кҚрмоңдасизки, сиёсатга орңаларини Қгириб, бутун ңувватлари ила иймонга ва ҮурҲонга, охиратга мутаважжию бҚлишларңида бЁлүиз икки-уч рисолаларда êски Саид сукутни тарк Êтиб баҲзи үаддор маҲмурларнинг исканжаларига ңарши юиддат Êтган. Юукуматга Êмас, балки вазифасини суии бҚлаол Êтган у маҲмурларга ÊҲтироз ңилган, мазлумона шикоÇтини ёзган. Фаңат, Çна у икки-уч рисолани маюрам деб нашрига изн бермадим, хос бир ңисм дҚстларимга махсус ңолгандига даюЮукумат ңҚлга боңар ва зоюирга диңңат Êтар. Үалбга боңмоң, Çширин ва хусусий ишларга боңмоң юаңңи йҚңдирки, юаркас ңалбида ва хонасида истаганинр берм олар ва подшоюларни ёмонлар, ёңтирмас.
Жумладан: Етти сана аввал, юали Çнги азон чиңмасдан, бир ңисм маҲмурлар салламга, юам хусусий Шофеийча ибодатимга мудоюала Êтмоң исташларига муңобил, бир ңисңа риссоф аюилди. Бир замон сҚнгра Çнги азон чиңди. Мен у рисолани маюрам дедим, ёйилишини ман Êтдим. Юам, жумладан, Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇда бҚлганим замон, тасаттур оÇтига ңарши Оврупадан келгамаллаирозга ңарши бир жавоб ёзган Êдим. Бундан бир сана аввал, Êски чоп Êтилган рисолаларимдан олинган ва " н Еттинчи Ёүду" номли рисоланинг бир масаласи бҚлиб ңайд ң бир н ва сҚнгра "Йигирма ТҚртинчи Ёүду" исмини олган ңисңача Тасаттур Рисоласи, олдиндаги ңонунларга тегилмаслик учун, у Тасаттур Рисоласини сатр Êтдим. Нима бҚлганда юам, хатолик ила бирим ва Şборилган. Юам у рисола маданиÇтнинг, ҮурҲоннинг оÇтига ңилган ÊҲтирозга ңарши мускит ва илмий бир жавобдир. Бу илмий юурриÇт жумюуриÇт замонлда иҲбатта ңайд остига олинолмас.
Бешинчи Далил: ТҚңңиз санадир, бир ңишлоңда инзивони ихтиёр Êтганим ва ижтимоий ва сиёсий юаётдан четлашмоң истаганим, ва бу дафа каби, мутааддид бошимга келган бутун исканжаларга таюаммул Êтиб, дунё с: çҲснга ңҚшилмаслик учун бу Қн санада юеч мурожаат Êтмаганимдир. Агар мурожаат Êтсайдим, Барла Қрнига Истанбулда Қтира олардим. Ва балки, бу дафадаги үаддорона тавңифимнинг сабаби мурожатсизликдан аразлаган ва үурурларигаңий шҚган Испарта Юокимининг ва юукуматнинг баҲзи маҲмурларининг үаразларидан ёки иңтидорсизликларидан чумолини фил ңилиб, ДоюилиÇ Ваколатини шубюалантиришидир.
Ал-юосил: Мен ила кҚришган бутун дҚстларим биларларки, с. "Нуфа ңҚшилмоң Êмас, ташаббус Êмас, балки Қйлови юам асос маңсадимга ва руюий аюволимга ва иймоний муңаддас хизматимга мухолифдир, ва бҚлолмайди. Менга нур берилган, сиёсат таёңи берилмаган. Бу юолнинг бир юикмати шудирки, иймон юаңимкин. ига муштоң ва маҲмуриÇт маслагига кирган бир ңанча зотларни бу юаңиңатларга андишали ва танңидкорона ңаратмаслик, улардан маюрум Êтмаслик учун, Жаноби Юаң ңалбимга сиёсатга ңарши шиддатли бир ңочмоң ва бир нафрат бергандир ңаноати Çшаси
Минг боши Марюум Осим Бей сҚроң ңилинди, агар рост айтса, Устозига зарар келар ва агар ёлүон айтса, ңирң саналик номускорона ва мустаңимона аскарлигининг юайсиÇтига жуда оүир келар деÇ Қйлаб, "Ё Раб, жонимни ол!си инсҚн даңиңада руюини таслим айлади. Истиңомат шаюиди бҚлди. Ва дунёда юеч бир ңонуннинг хато деёлмайдиган бир муованати хайриÇга ва бир тасдиңңа хато таваююи бир анларнинг чиркин хатоларига ңурбон бҚлди. Юа, Рисола-и Нурдан тҚлиң дарс олган, бир сув ичар каби, осонча Êркинлик рухсатномаси деб Қйлаган ажал шарбатини ичар. Агар мендан сҚнгра дунёда ңолган ңардошларимнинг аламларини Қйламасайдимсидан юам, олийжаноб ңардошим Осим Бей каби: "Ё Раб! Жонимни юам ол",- дер Êдим. Нима бҚлганда юам. Менинг иттиюомланишимнинг сабабидан бҚлган:
Учинчи Модда: Рисола-и Нурнинг юукумат рухсати олинмасдоң ва ишори ва иймоний юиссиётни ңувватлаштириши ила, келажакда балки юукуматнинг Êркин асосий ңонун-ңоидаларига тҚсиң чекар ва умумий амниÇтни бузар.
Жавоб: Рисола-и Нур нурдир. Нурдан зарар келмас, сиёсат таёңини Қн уч санадан бери ңофиз Н отгандир ва бу ватаннинг ва бу миллатнинг юаётларининг пойдеворлари бҚлган муңаддас юаңиңатларни тасбит Êтар. Ва бу муборак миллатнинг Şздабиатгаон тҚңңизига зарарсиз манфаати бҚлганига парчаларини Қңиган бутун зотларни шоюид Êта оламан. Үани бири чиңсин, десин: "Бунда бир зарар кҚрдим". Ва, Иккинчидан: Менинг босмахонам йҚң ва мутааддид котиблариу замо Биттасини зҚрүа топа оламан. Ва чиройли хатим йҚң. çрим уммийман, бир соатда зҚрүа бир саюифани жуда нуңсон ёзувим ила ёза оламан. Марюум Осим Бей каби баҲзи зотлар мен учун бир туюфа бҚлиб, гҚзал ёзувлари ила ёрдам Êтдилар. Менинг жуориңо ин үурбатимдаги хотираларимни ёздилар. СҚнгра у иймон нурларини дардига тҚлиң дармон топган бир ңисм зотлар уларни Қңимоң истадилар ва Қңидилар. Абадишлар тларига тҚлиң бир тарёң бҚлганини юаңңалÇңийн кҚрдилар, Қзлари учун кҚчириб олдилар.
Юам таюңиңот вазифангизга ёрдам учун дейман: Мундарижа Рисоласи йигирма саналик рисолаларимнинг бир ңисмининг мундарижасидир. Ичидаги рисолаларнинг бир ңисмининг асллари Дорулюикматдан бошлар. Мундри тараги раңамлар таҲлиф тартиби ила Êмасдирлар. Масалан: Йигирма Иккинчи СҚз Биринчи СҚздан юам аввал таҲлиф Êтилган ва Йигирма Иккинчи Мактуб Биринчи Мактанзилиюам аввал ёзилган. Булар каби кҚп бор...
Учинчидан: Иймон илмидан иборат бҚлган Рисола-и Нур парчалари амниÇт ва осойишни таҲмин ва таҲсис Êтарлар. Юа, гҚзал сажиÇларнинг ва Çхши хислатларан Êютсос ва манбаи бҚлган иймон, албатта амниÇтни бузмас, таҲмин Êтар. Иймонсизликдирки, сажиÇсизлиги ила амниÇтни бузар.
Ал-юосил: н сана ңадар сабабсиз бир сургунга маюкум, иютилотдан, мухобарадан ман Êтилган үурбатзада бир кекса одамнинг абадий саодатнинг калити бҚлга Омин.нига доир илмий хотираларини ёзишини, дунёда юеч бир ңонун унга мумкин Êмас деёлмас ва демас ңаноатидаман. Ва юозирга ңадар юеч бир олим тарафидан танңид Êтилмаслиги, албатта у хотаралар айни юаң ва маюзи юаңиңат бҚлганини исбот Êтй юаёт Менинг иттиюомим ва тавңифимга сабаб кҚрсатилган,
ТҚртинчи Модда: Бутун давлатда ман Êтилган тариңат дарсини бермоң ила хабар берилган бҚлмоңлигимдир.
Жавоб: Биринчидан, ңҚла билааги бутун китобларим шоюиддирларки, мен иймон юаңиңатлари ила машүулман. Юам мутааддид рисолаларда ёзганманки: "Тариңат замони Êмас, балки иймонни ңутңармоң замонидир. Тариңатсиз Жаннатга кетган дора ÊҚп, фаңат иймонсиз Жаннатга кирадиган йҚң. Шунинг учун иймонга хизмат ңилмоң замонидир" деÇ баён Êтганман.
-Нима билан Çшамоңдасан?
Жавоб: ТҚңңиз сана Çшаганим Барла халңининг мушоюадаси ила, шиддатли иңтисод баракаси ила ва тҚлиң ңаноат хазинаси ила. Аксар кунларда юар бир кун Şз сҚм ила, баҲи ила ада оз бир харажат ила Çшаганимни мен билан кҚришган дҚстларим биларлар. Юатто етти сана мобайнида кҚйлак, кошув каби нарсаларга етти банкнот ила идора Êтдим.
Юам ңҚлингизда бҚлган тарихча-и юаётимнинг шаюодати ила, бутун юаётимда зари ирнинг юадÇ ва садаңаларидан чекиниб, Êнг содиң дҚстларимнинг хотирларини ранжида Êтиб юадÇсини рад Êтганман. Агар мажбуриÇт ила юадÇ олган бҚҚрт асмуңобилини бермоң шарти ила олганимни менга хизмат Êтган дҚстларим биларлар. Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇда олган маошимдан кҚпини у замон ёзган китобларимнинг чопига сарф Êтдим. Оз бир ңисмини юажга бормоң учун саңладим. Мноснина жузҲий пул иңтисод ва ңаноат баракаси ила Қн сана менга кифоÇ келди ва Şз сувимни тҚктирмади, юали у муборак пулдан бироз бор.
êй юакамлар юайҲати!иши илун ифодаларимни тингламоңдан зерикмаслик керакдир. Чунки, йигирма - Қттиз китоб менинг тавңифномамнинг вараңлари ичига кирганлар. Бу ңадар айблов ваҚлмасиимга ңарши, албатта бу узун ифода ңисңа ңолар. Мен Қн уч санадир дунё сиёсатига ңҚшилмаганимдан, ңонунларни билмайман. Юам Қзимни мудофаа учун алдатишга таназзул Êтмаганимга тарихча-и юаётим шоюиддир. Мен сиз фининг юаңиңатини бҚлгани каби баён Êтдим. Сизнинг виждонингиз бор ва ңонунларнинг үадрсиз татбиң жиюатларини биласиз, юаңимда юукмингизни бералда кауни юам билингки: БаҲзи иңтидорсиз маҲмурларнинг иңтидорсизликларидан ёки шубюаларидан ёки Êчки ва бҚри баюонаси навидан ёки Қзларига мартаба бермоң ёки юукуматни мамнун ңилмоң фикри ила, Çнги Êркинлик ңонунлм ва тг татбиңларига замин юозирламоң юийлаларидан, юаңимда дурбин ила боңиб чумолини фил ңилиб кҚрсатдилар. Сизлардан умидимиз шудирки, иңтидорингиздан уларнинг шубюаларининг филини чумоли бҚлганини кҚрсатмоңдир. çҲни уларнинг дурбин бир а аксига Қгириб боңарсиз...
Юам бир илтимосим бор: Мусодара Êтилган китобларимнинг, минг лирадан зиёда менча ңийматлари бор. Менга ңайрига тберингиз. Уларнинг муюим бир ңисми Қн икки сана аввал Анңара кутубхонасига ифтихор ва ташаккур ила ңабул Êтилганини кутубхона нозири газета ила ÊҲлон Êтгандир. Юозирча юаётимга юукмлари Қтган юайҲатингтонаюм фикри ила, бу ифодамнинг бир суратини прокурорга бериб мени бу зарарга тиңңанларга ңарши даҲво очмоң, ва бир суратини ДоюилиÇ Ваколатига, ва ум Êтгратини юам Депутатлар Кенгашига бермоң истайман.
şҮОРИДАГИ МУДОФААЛАРИМНИНГ БИРИНЧИ Ү ШИМЧАСИ
Мени гапиртирган зотнинг ва юакамлар юайҲатинина тадңат назарларига! Аввалги ифодамга уч моддани илова Êтмоңдаман.
Биринчи Модда: Бизни юайратда ңолдирган ва үоÇт чалкаштирган ва бир үаразни юис Êттирган ва айниңса юечдан бир иттиюом сабаби ижод Êтмоң навидан, тиришиб, бир жами БаҲзаташкилот бормиш каби сҚрамоңдалар. "Бу ташкилотни ңилмоң учун ңаердан пул олмоңдасиз?" демоңдалар.
Жавоб: Биринчидан, мен юам сҚраганлардан сҚрамоңдаман: Буноз бҚлр сиёсий жамиÇтнинг бизнинг тарафимиздан вужудига доир ңайси юужжат, ңайси ишоралар бор. Ва пул ила ташкилот ңилганимизга ңайси далил, ңайси юужжат топганларки, бу ңадар ти ва шусҚрамоңдалар? Мен Қн санадир Испарта ВилоÇтида шиддатли тарассуд остида бҚлганман. Бир-икки хизматкор ва Қн кунда бир-икки йҚлчидан бошңа одамларни кҚражиз сүариб, кимсасиз, дунёдан безган, сиёсатдан үоÇт шиддат ила нафрат Êтган, ва ңувватли сиёсий мухолиф жамиÇтларнинг наңадар аксул амаллар ила зарарли ва натижасиз ңолганини такрорли мушоюадалар ила кҚрган. Ва Қз ңавм возиликлаб дҚстлари ичида Êнг муюим фурсатда, сиёсий жамиÇт ва жараёнларни рад Êтган ва ңҚшилмаган. Ва таюңиңий иймоннинг үоÇт муңаддас ва юеч бир нарса ила задаланишшогирд бҚлмаган хизматни бузмоң ва сиёсий үараз ила чиритишни Êнг буŞк бир жиноÇт деб билиб шайтондан ңочар каби сиёсатдан ңочган ва Қн санадан бери "АҲузубиллаюи минаш шайтони вас сиёсати" Қзига дастур ижозда. Ва юийлани юийласизликда топган, асабий ва парвосиз сирларини фош Êтган, Қн сана катта Испарта ВилоÇтининг юассос ва жассос маҲмурларига бундай ташкилот сездирмаган бу одамдан, "Бундай бир ташкилот бор ва сиёр Êттир юийла ңилмоңдасиз" деганларга ңарши, ёлүиз мен Êмас, балки Испарта ВилоÇти ва бутун мени таниганлар, балки бутун аңл ва виждон аюли уларнинг бҚютонларирдики:рат ила ңаршилар ва "Һаразкор режалар ила уни айбламоңдасиз" деÇжаклар.
Иккинчидан: Масаламиз иймондир. Иймон ухуввати ила бу мамлакатда ва Испартанинг Şздан тҚңсос Êтдииз одамлари ила ухувватимиз бор. Юолбуки жамиÇт Êса, аксар ичида камчиликнинг иттифоүидир. Бир одамга ңарши тҚңсон тҚңңиз одам жамиÇт бҚлмас. Магар, үоÇт инсофсиз бир динсиз, юаркасни (асло) Қзи каби динсиз деб Қйлаб, бу муборак ва диндор юирий ни таюңир Êтмоң ниÇти ила бундай хабарни тарңатар...
ТҚртинчидан: н сана мобайнида Şз банкнот ила итиң у тган ва кунда баҲзан ңирң сҚм ила кун кечирган ва етмиш Çмоңли бир чакмонни етти сана кийган бир одам юаңида: "Үаердан пул олиб Çшамоңдасан ва ташкилот ңилмоңдасан?" деганлар, наңадар инсофдан узоң тушганларини инлблар ли англар.
Иккинчи Модда: Манаман Юодисасининг бир ёлүончи таңлидини ңилиб, миллатга даюшат бериб, Êркинлик ңонунларини осонлик билан татбиң Êтмоң дасисаси ила юукуматни алдатиб, гҚё ик... атнинг Êркинлик ңонунларини ңабул Êттиришига ёрдам Êтмоңда" найранги ила, мени Барладан Испартага жабран жалб Êтдилар. Үарадилар, мен ундай фитналарга восита бҚлолмайман ва ундани истжиюатдан ватанга, миллатга, динга зарарли бҚлган натижасиз ташаббусларга юеч бир майлим йҚңдир, тушундиларки у ваңт режаларини алмаштирдилар. Менинг ёңтирмаган бир ёлүончи шуюратимдан фойдаланиб, юеч хотир ва хиңдир.зга келмаган найранглар ила бошимизга Манаман юаңсиз юодисасининг бир мавюум таңлидини Қтказдилар. Юам миллатга, юам юукуматга, юам маҲсум, банди бир ңанча ватандошларга катта зарар бердилар. Юозир ёлүонлсинингйдонга чиңңан сари, бҚрининг Êчкига баюона топиши навидан баюоналарни топиб, адлиÇ маҲмурларини адаштирмоң истамоңдалар. АдлиÇ маҲмурларининг бу масалада жуда диңңатга ва Êютиётга муютож бҚлганликларини миллий мудофаа юуңуңим нуңтасида х, юеч тмоңдаман. Асл айбланадиганлар улардирки, юукуматнинг баҲзи вакилларига хушомадгҚйлик ңилиб ва сохтакорлик ила, бир ёлүончи жамиÇт ниңоби остида баҲзи софдил маҲсумларни,р, шифаларни юаÇжонлантириб кичик бир юодиса чиңарар, сҚнгра шайтон каби чумолини фил кҚрсатиб, юукуматни адаштирар, кҚп маҲсумларни Êздирар, мамлакатга катта зарар берар, айбни бошңаларга Şклар. Хуллас, бу масаламиз айнанобар, йдир.
Учинчи Модда: Юукуматнинг доиралари ичида Êнг зиёда юурриÇтини муюофаза Êтишга ва хорижий таҲсирлардан Êнг зиёда бетарафон ваңт сиётсиз боңмоң ила мукаллаф бҚлган албатта маюкамадир. Мен маюкаманинг тҚлиң бир юурриÇтига таÇнган юолда, юурриÇт ила, юурриÇт юуңуңимни бу сурат ила мудофаа Êтишга юаңңим бордир. Юа, юар ерда адлиÇда мол ва жон масалалари бор. Аан лилакам шахсий юиддат Êтиб бир ңотилни ңатл Êтса, у юакам ңотил бҚлар. Демак, адлиÇ маҲмурлари юиссиётдан ва хорижий таҲсирлардан бутун-бутун холи. Юам кин бҚлмаса, суратан адолат ичида мудюиш гуноюларга кирмоң Êютимоли бор. Юам ңотилларнинг, кимсасизларнинг ва мухолифларнинг юам бир юаңңи бор. Ва юаңңини ңидирмоң учун, үоÇт бетарафона бй бир жи истарлар. Адолат нуңтасидан тарафгирлик фикрини бериб, адолатнинг моюиÇтини зулмга айлантирган, юаңимда сарф Êтилган бир таҲбирдирки, Испартада ва бу ерда баҲзи сҚроңларда исмим Саид Нурсий Êкан, юар такрорида Саид Курдий ваат Êтурд деÇ мени шуйдай ёд Êтмоңдалар. Шу билан, юам охират ңардошларимнинг миллий юамиÇтларига илишиб менга ңарши бир юис уйүотмоң, юам маюкама ва адолатининг моюиÇтига бутун-бутун зид ва саломф бир жараён бермоңдир. Юа, юакам ва маюкама тарафгирлик шубюасидан мубарро ва үоÇт бетарафона ңараши биринчи адолат шарти бҚлганига доир минглаб тарихий воңеалардан, Юазрат Али РозиÇллоюу Анюнинг халифлариг замонида бир Çюудий ила маюкамада баробар Қтиришлари ва кҚп подшоюларнинг оддий одамлар ила адолат маюкамасида кҚрилиши каби кҚп тарихий юодисалар бор Êкан, мен юаңимда ар Şбогоналик юиссини берган ва адолат назарини адаштирмоң истаган одамларга дейман:
êй жаноблар! Мен юамма нарсадан аввал Мусулмонман ва Курдистонда дунёга келдим. Фаңат Туркларга хизмат ңилдим ва Şздан тҚңсон тҚңңизда нашатли хизматим Туркларга бҚлган ва Êнг кҚп юаётим Турклар ичида Қтган ва Êнг содиң ва Êнг холис ңардошларим Турклардан чиңңан ва ИсломиÇт ңҚшинларининг Êнг ңаюрамони Турклар бҚлганидан, ҮурҲоний маслагим жиюати ила, юар миллатдан зиёда Турклаини айвмоң ва тарафдор бҚлмоң муңаддас хизматимнинг таңозоси бҚлганидан, менга Курд деган ва Қзини миллатпарвар кҚрсатган одамларнинг минги ңадар Турк Миллатига мувозт ңилганимни юаңиңий ва ңаюрамон минг Турк ёшларини шоюид кҚрсата оламан.
Юам, юакамлар юайҲатининг ңҚлларида бҚлган Қттиз-ңирң китобимни, хусусан Иңтисоу замосалар, Хасталар Рисолаларини шоюид Êтаманки: Турк Миллатининг бешдан тҚрт ңисмини ташкил Êтган мусибатзада, фаңирлар ва хасталар ва диндор таңводорлар тоифаларига минг Туркчи ңадар хизмат ңилган у ки иттиф Курдларнинг ңҚлларида Êмас, балки Турк ёшларининг ңҚлларидадирлар. Юакамлар юайҲатининг изни ила, бизни бу балога тиңңан ва юукуматнинг муюим баҲзи вакилларини алдатган ва миллатпарварлик пардаси остида юийётирмаи айлантирган мулюид золимларга дейман:
Хуллас, Êй Туркчилик даҲво Êтган мулюид золимлар! Турк Миллатининг мадори ифтихори бҚла оладиган бу ңадар зотлриÇтниоÇт оддий ва аюамиÇтсиз баюоналар ила, сизнинг таҲбирингиз ила, мен каби бир Курд Şзидан паришон Êтмоң, туширмоң миллатчиликмидир? Туркчиликмидир? Ватанпарварликмидир? Үани, у инсофсиз виждонингизга б такр Êтаман.
Хуллас, одил маюкама уларнинг маҲсумсизлигини англамоң ила кҚпларини бҚшаттирди. Агар Қртада бир айб бҚлса, у айб меникидир. Улар олийжанобликларидан, мен каби үариб бир кекса домлага Қчоң ёңмлган Рв келтирмоң, овңат пиширмоң ва Қзимга махсус бир рисоламни оңламада ёзмоң каби жузҲий ишларимни ёлүиз Лиллою учун ңилганлар ва менинг хотирим учун хотира дафтарим юукм асир лган у икки рисоламнинг охирларида, бир хотира бҚлиш учун имзоларини ңҚйганлар. Ажабо, дунёда бундайларни бундай баюоналар ила сҚроңлайдиган бир ңонг нозар усул ва бир фойда борми?
êй юакамлар юайҲати! Келадиган баёнотимда, балки вазифангизча кераксиз нарсалар топилажак. Фаңат бу масалалар ила умум мамлакат, балки дунё ңаршиордир. Ёлүиз сиз Êмас, улар юам маҲнан тингламоңдалар. Юам баёнотимда интизомсизлик кҚражаксиз. Сабаби Êса, муюим бир юаңңим менга берилмади. Менинг чиройли хатим йҚң. КҚп илтимос ңиң бҚлг, бу юаёт-мамот масаласидир, бир ёзувчи менга берингиз, токи юаңңимни мудофаа учун бир илтимоснома ёздирай. Бермадилар. Балки мени икки ой үоÇт инсофсизчасига бутунманлин гапиришдан ман Êтдилар. Шунинг учун үоÇт нуңсон ва чалкаш ёзувим ила интизомли ёзолмадим. Хуллас, охир баёнотим будир:
Агар фарзи маюол бҚлиб, муфсидларнинг, мухринликнинг хабар берганлари каби, Рисола-и Нур юукуматнинг бир тур сиёсати ила ва баҲзи ңонунлари ила уйүун тушмайди, муораза Êтади. Балки бошиздагисий ңаноатлардир ва бошңа-бошңа фикрлардир, ва умум рисолалар иймондан Êмас, балки сиёсатдан баюс Êтар деÇ үоÇт зоюир бир бҚютон фараз ва ңабул Êтилса, жавобан дейман: Модомики юм бҚлснинг Êнг кенг шакли жумюуриÇтдир ва модомики юукумат Êса жумюуриÇтнинг Êнг Êркин суратини ңабул Êтгандир, албатта юаңиңий ва ңатҲий ва рад Êтилмас илмий ңаноатни ва тҚүри фикрларни осойишга тегилмаслик шарти ила, тасдиүиÇтнинг юурриÇти у илмий юурриÇтни истибдод остига ололмас ва уни бир айб танимас. Юа, дунёда юеч бир юукумат бормидирки, бутун миллати биргина сиёсий ңаноатда бҚлсин. Үаниинг учи маюол бҚлиб, мен парда остида Қз-Қзимга сиёсий ңаноатимни ёзганман ва бир ңисм хос дҚстларимга кҚрсатганман, бунда айб бор деган ңонунларни Êшитмаганман. Юолбуки Рисола-и Нур иймон нуриарла тюс Êтар, сиёсат зулматига сукут Êтмаган ва таназзул Êтмас.
Агар фаразан, лаик жумюуриÇтнинг моюиÇтини билмаган бир динсиз деса: "Сенинг рисолаларингоңда" тли бир диний жараён бермоңда, ладиний жумюуриÇтнинг асосий ңонун-ңоидаларига муораза Êтмоңда".
Агар миллат идораси ва мамлакат осойишининг юаңиңий асосларини билмаган бир жоюил юамиÇтфуруш деса: "Сенинг рисолаларинг осойишни бузганларга ва идорани чалкаштирганларга бир мадор бҚлиши мумкин жиюати ила ва сен юам Êютиётнинг м ңилиб юозирги идорага ÊҲтироз Êтсанг, рисолаларнинг ңуввати ила бир машаңңат Çратмоң Êютимоли ила сенга илишмоңдамиз".
êй мени бу балога каби,ирган инсофсизлар! Тушунилмоңдаки, осойишга ңарши юаракат Êтмаганимдан мендан үазабландингиз, юиддат Êтдингиз. Осойишга душманлик томири ила мени тавңиф Êттирдингиз. Юа, осойишни бузмоң ва идорани чалкаштирмоң истаганлар мен юаңңим илтижуматни алдатиб, адлиÇни кераксиз машүул ңилиб мени тавңиф Êттиргандирлар. Улар юаңида Êмас ёлүиз биз, балки мамлакат номига, бошда прокурор бҚлиб юакамлалң айлатига даҲво Êтиши керак.
Жавоб: Биринчидан, менинг босмахонам ва котибларим йҚңдирки, нашр вазифасини ңилсин. Бизники хусусийдир. Хусусий ишларга, хусусан иймоний ва виждоний бҚлса, виждон Êркинлиги дастури унинрга олнлигини таҲмин Êтар.
Иккинчидан: Иттиюод юукумати иттифоңлари ила, Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇда Оврупага ңарши Ислом юаңиңатларини исбот Êтадиган ва миллатга дарс берадиган бир вазифа ила вазифалантиришлаганларДиёнат Раёсатининг Ванда мени воиз тайин Êтиши ва юозирга ңадар Şз рисоладан зиёда асарларим олимлар ңҚлларида кезиши ва танңид Êтилмаслиги исбот Êтарки, миллатга дарс беришга юаңңим бор!
#бҚлса, дунё аюли ва сиёсат аюли у ила мубораза Êмас, балки ундан истифода Êтишга жуда кҚп муютождирлар. Юа, шу коинот тилсимининг муүлаңини кашф Êтган ва мавжудотнинг ңаердан ңаерга ва нима бкелмасрининг тилсимини очган Рисола-и Нурнинг парчаларидан Йигирма ТҚңңизинчи СҚз, ва зарралар алмашинишининг муаммосини кашф Êтган ттизинчи СҚз, ва коинотда доимо фано ва завол ичидаги фаолим йҚң.умумий халлоңиÇт ажиб тилсимини юал ва кашф Êтган Йигирма ТҚртинчи Мактуб, ва тавюиднинг Êнг чуңур ва Êнг муюим муаммосини кашф ва юал ва изою Êтган, ва башар юашрини, бир чивин июёси ңадар осон бҚлганииги ниот Êтган Йигирманчи Мактуб, ва табиатпарастларнинг куфрий фикрларини асоси ила бузган ва тахриб Êтган "Табиат Рисоласи" номли "Йигирма Учинчи Ёүду" каби Рисола-и Нурнинг кҚп парчалари бор. Буларнинг ёлүиз бирисидаги муаммони кашф Êтган бир олрнинг р адиб, бир профессор, ңайси юукуматда бҚлса, таңдир ила мукофот ва икромиÇ берилишини, бу рисолаларни диңңат ила мутолаа Êтган тасдиң айлар.
Агар динсизликни ва куфрни Қзига маслак деб ңабул ңилган бадбахт бир ңисм одамлар бир сиёсий маңсаднинг паришига стида юукуматнинг баҲзи раислари орасига кириб уларни алдатсалар ёки маҲмуриÇт маслагига кирсалар ва Рисола-и Нурни дасисалар ила имюо ва мени таюдидлари ила сустирмоң учдан жуалар: "Таассуб замони Қтди. Мозийни унутмоң ва истиңболга бутун ңувватимиз ила мутаважжию бҚлмоң лозим келаркан, сенинг иртижокорона бир суратда диний ва иймоний ңувватли дарс беришинг ишимизга тҚүри келмас!...
Жавоб: Биринчида Афандозий деб Қйланган замон Êса истиңболга инңилоб Êтган. Ва юаңиңий истиңбол удир. Ва у ерга борамиз.
Иккинчидан: Рисола-и Нур, тафсир бҚлиш юайсиÇти ила, ҮурҲони Юаким ила би билаан. ҮурҲон Êса Ер Куррасини Аршга боүлаган, умумий жозиба каби бир жозибадор юаңиңатдир. Осиёда юукм Êтганлар ҮурҲоннинг Рисола-и Нур каби тафсири рисолбораза Êтолмаслар. Балки мусолаюа Êтарлар, ундан истифода Êтарлар ва юимоÇ Êтарлар.
Аммо менинг жим Қтиришим Êса, модомики оддий бир кашф йҚлида ва аюамиÇтсиз бир сиёсий фикр ортида ва да ңарш бир юайсиÇт Şзидан кҚп иззат аюлининг бошлари фидо Êтилса, албатта катта Жаннатнинг баюоси бҚладиган бир сарват ва абадий юаётни ңозонтирадиган бир оби юаёт ва бутун фай Çна, арни юайратда ңолдирадиган бир кашфиёт йҚлида, вужудим зарралари ададича бошларим бҚлса ва фидо Êтилиши лозим келса, шубюасиз фидо Êтилар. Юам, мени совуү ёки имюо сурати ила жим ңилмоң бир тил Қрнига минг тил гапиртиражак. Йигирма санадан бери руюларга ерлашган Рисола-и Нур жим бҚлган бир тилимга бда юазинглаб тилларни гапиртиришини Раюийми Зулжалолдан умидворман.
Дейдиларки: "Сен шапкани бошингга ңҚймайсан, маюкама каби жуда расмий ерларда бо юаңңо очмайсан. Демак, у ңонунларни рад Êтмоңдасан. У ңонунларни рад Êтмоңнинг жазоси шиддатлидир!"
Жавоб: Бир ңонунни рад Êтмоң бошңадир ва у ңонун ила амал Êтмаслик бутлариниун бошңадир. Аввалгининг жазоси иҲдом бҚлса, бунинг жазоси ё бир кун ңамоң ва бир лира пуллик жазо ёки бир танбею ёки бир огоюлантиришдир. Мен у ңонунлар урҲониал Êтмайман, юам амал Êтмоң ила юам мукаллаф бҚлолмайман. Чунки мунзавий Çшайман. Бу ңонунлар хусусий манзилларга кирмас.
Бир Êслатма: Бу икки ойдир үоÇт диңңат ила ва майин Êлак ила Êламоң сурати инглишс Испарта, юам êскишаюар маюкамалари, юам ДоюилиÇ Ваколати Қн санадан бери йиүилган маюрам китобларимни ва хусусий мактубларимни мусодара Êтиб текширганлари юолда Çширин бир комитет ва жамиÇт каби айблаш сабаби юеч бир модда аниңлзи бҚлларини ÊҲтироф ила баробар, юали тадңиңңа давом Êтмоңдалар. Мен юам дейман:
êй жаноблар! Беюуда чарчамангиз... Агар ңидирганингиз бҚлса, юеч бир учини бу ңадар замон тополмаганингиздан, салар-изки, уни идора Êтган шундай ажиб бир даюо бордирки, маүлуб Êтилмас ва муңобала Êтилмас. çгона чора, унинг ила мусолаюадир. БҚлмаса, бу ңадар маҲсумларга зарар бермоң ва Êзмоң етар! Балки Һайратуллоюга тегилсиз мемматчилик (ңаюатчилик) ва вабо каби балоларга васила бҚлар. Юолбуки мен каби асабий ва Êнг Çширин бҚлган сирини бегона одамларга чекинмасдан айтган ва Юарбий Трибуналдаарига р ва жуда мардона ва фидокорона мудофаани ңилган, ва кексалик замонида Êнг зиёда оңибати таюликали ва мажюул саргузаштлардан саңланишга маслак жиюатидан мажбур бҚлган бир одамга бундай юеч кашф Êи улардиган комитетчиликни иснод Êтмоң аюмоңлик даражасида бир софдилликдир, ва ёхуд бир юийладир.
Юакамлар юайҲатидан бир юаңңимни истайман. Мендан мусодара Êтилган китобларимнинг менча минг лирадан зиёда ңийматлаиз. Си. Ва уларнинг муюим бир ңисми Қн икки сана аввал Анңара кутубхонасида ифтихор ва ташаккур ила ңабул Êтилган. Хусусан, ёлүиз ухровий ва иймоний бҚлган н ТҚңңизинчи Мактуб ила ЙигбаңасиҚңңизинчи СҚзнинг мен учун кҚп аюамиÇтлари бор. Менинг маҲнавий сарватим ва юаётим натижасидирлар. Ва иҲжози ҮурҲоннинг Қн ңисмидан бир ңисмининг масивсини кҚзга кҚрсатганлари учун фавңулодда менингча ңийматлари бор. Юам уларни Қзимга махсус бҚлиб ёздириб порлаттирганман. Юам кексалигимнинг үоÇт юазин хотираларига доир бҚлган Кексалар Рисоласининг уч-тҚрт нусхаларидан бир шлаганни Қзимга махсус ёздирган Êдим. Модомики айблайдиган юеч бир дунёвий модда ичларида йҚңдир, уларни ва арабий рисолаларимни менга ңайтариб беришингизни бутун руюим ила истайман. Үамоңда ва ңабрда юам бҚлсам, у китобларим самимиб дунёнинг менга Şклаган беш аламли ва юазин үурбатларда дҚстларим ва биродарларимдирлар. Уларни мендан айирмоң ила таюаммулсиз бир олтинчи үурбатга тушаман ва бу жуда оүир үурбатнинг тазйиүидан чиңңан оюФарзи саңланишингиз керак.
Шундайки: Бу масалада ёлүиз шахсим мадори баюс Êмаски, сиз мени оңламоң ила ва вазиÇтнинги ихтиан хабардор бҚлишингиз ила масала юал бҚлсин. Чунки, илм аюли ва таңво аюлининг маҲнавий шахси бу масалада миллат назарига айбламоң остига киргани ва юукуматга аид буңво ва илм аюлига ңарши бир амниÇтсизлик келгани ва таңво ва илм аюли таюликали ва зарарли ташаббуслардан ңандай саңланишини билиши лозим белмоң учун, менинг мудофаамнинг Қзим ңаламга олганим бу сҚнг ңисмини, юар юолда Çнги юарфлар ила, матбуот воситаси ила интишорини истайман. Токи таңво аюли ва илм аюли найрангларга алданмасдан, зарар бошигюликали ташаббусларга Çңинлашмасинлар. Ва юукуматнинг маҲнавий шахси миллат назарида айбланишдан ңутулсин. Ва юукумат юам илм аюли юаңида амниÇт Êа маҲла бу тушунмовчилик барюам топсин. Ва юукуматга ва миллатга ва ватанга жуда зарарли бҚлган бу каби юодисалар ва тушунмовчилик ортиң такрорланмасин.
Дарюаңиңат, бундан тҚңңиз сана аввал нинчи СҚз, саҲс ва з нусюа ёйилиши ила залолат аюлининг ңалбларидаги юашр инкорини ңалбларида сиңиб лисонига келтиришга имкониÇт бермади, оүизларини ёпди ва юориңо бурюонларини кҚзларига суңди. Юа, нинчи СҚз, юашр каби бир азга кетн, иймоннинг атрофида пҚлатдан совут бҚлди, залолат аюлини жим ңилди. Албатта ЖумюуриÇт Юукумати бундан мамнун бҚлдики, депутатларнинг ва юокимларнинг вабаби а маҲмурларнинг ңҚлларида тҚлиң бир Êркинлик ила нинчи СҚзнинг нусхалари кезди.
ТҚрт ойдан бери бу юаёт-мамот масаласида, юеч бир ердан ва ру ачинадиган юолим бир мактуб ила юам сҚралмагани. Ва мен юаңңимда халңни нафрат Êтадиган бир суратда кҚрсатмоң ила омманинг нафратини менга ңарши жалб Êтиб бутун-бутун осонликлар ва ёрдамлашишдан маюрум ңолган, үариб ва кимсасиз юолимтларгавир Êтган, ÊҲтирозномамда изою Êтганим бир юикоÇ:
Бир замон бир подшою мубтало бҚлган бир хасталикнинг давоси бир боланинг ңони Êкан! У боланинг отаси болани, ңозининг фатвоси ила бир пул муңобилида подшоюга берган. буүдойажлисда йиүламоң ва шикоÇт Қрнига кулган. СҚраганлар:
-Нима учун ёрдам сҚрамаётирсан, шикоÇт Êтмаётирсан, кулмоңдасан?
Деганки:
-Инсон мусибатга гирифтор бҚлга икки аввал отасига, сҚнгра ңозига, сҚнгра подшоюга шикоÇт Êтар. Менинг отам мени кесилмоң учун сотмоңда. Мана, ңози юам Қлишимга ңарор бермоңда. Мана, подшою менинг ңонимни истамоңда..баси бнтиңа ва жуда үариб ва шакли жуда чиркин ва юеч кҚрилмаган бу юолга ңарши фаңат кулмоң ила муңобала Êтилар.
Хуллас, Êй Шукру КаÇ Бей! Биз юам у бола юукмига Қтдик. Дардатаний аввал маюаллий юукуматдаги юокимга, сҚнгра маюкама адолатига, сҚнгра ДоюилиÇ Ваколатига мурожаат Êтиб мазлумиÇтимизни баён Êтиб золимлардан бизни ңутңармоң учун юолимизни билдирмоң вазиÇт таңозоси Êкан, кҚрдикки: êнгир. БушикоÇтимизни тинглайдиган ДоюилиÇ Вакилининг юаңңимизда тушган аслсиз шубюаларига бир юаңиңат ранги бермоң ва хатосини ёпмоң фикри ила хатосида тиришиши Çнада катта бир хато бҚлганини Қйламаганидан, дучор бҚир. Биурур хасталигига ңонимизни истаб, бизни аслсиз баюоналар ила паришон Êтмоң истамоңда. Биз юам Шукру КаÇнинг шахсини ДоюилиÇ Вакили бҚлган Шукру КаÇ Бейга шикоÇт Êтмоңдамиз.
{(ЮошиÇ) Шукру КаÇнинг ңай даража аслсиз шубюага тушиби шу д Êтганига далил шудирки: Мен каби кимсасиз ва уч - тҚрт бечора биродарларимни маюкамага бермоң учун, Қзи Анңарадан Şз жандарма ва Қн беш-йигирма полициÇчи баробар олиб, гҚё Испартадаги жандарма ңуввати ва бир фирңа аскар ксаволлелмас Êкан каби атрофга бир даюшат беришидир. Ажабо, биргина полициÇчининг ва биргина жандарманинг ңҚли ила ңилинадиган бир вазифани миллатга икки - уч минг лира зарар бердириб, сҚнгра бҚшатилг одам ора маҲсумларни Испартадан то êскишаюарга беш Şз лира ташишга сарф Êттирмоң ва у бечораларни мингларча зарарларга дучор ңилмоңдан бошңа ижтимоий юаёт орасидаги мавңеларини ларзаларга дучор Êтмоң каби муюим юодисаламида жод Êтмоң ила ңай даража ДоюилиÇ Ваколатининг идора Êтишига ва осойишни таҲминга ва бу бечора миллатнинг истироюат ила ишлашларига зарар берганини кҚрсатмоңда. Демак, билиб туриб, юечдан катта бир юоддеб ичижод Êтмоң үарази ила у вазиÇтни кҚрсатган, битта чумолини Şзта фил ңилиб, доюилиÇ Êнг зиёда сукунатга муютож бҚлган бир замонда бундай юар тарафни ларзага ар, юаган бир вазиÇтни ижод Êтмоң ва ңонунсиз ңонун номига амал Êтмоң ңонунча муюим бир гуною ңилганини даҲво ңилиб, Шукру КаÇнинг шахсини ДоюилиÇ Вакили бҚлган Шукру КаÇзамин шикоÇт Êтмоңдамиз.}
Агар Êркинликни тҚлиң муюофаза Êтмоң истаган ва юеч бир таҲсир ңаршисида маүлуб бҚлмаган ва виждонларидаги адолат юисси ила юукм Êтган бу маюкама, бизни Шукру КаÇ Бейнинг шахи:
#29ида тинглашларини билсайдим, Êнг аввал биз Шукру КаÇнинг шахсига ңарши даҲво очардик. Чунки бир санадан бери юар кун ёки юар юафта юаңңирнинг рапорт иста-иста бизга ңарши жосусларнинг, зобиталарнинг диңңат назарини жалб Êттириб, ңурбон ңҚйи каби кесмоң учун бизни боңтираётган Êди. Маюкама Êса, адолатдан бошңа юеч бир нарса Қйламаслик лозим келаркан ва юаңиңатдан ажиб та ичидаги зотлар юам адолатга тҚлиң боүлиң бҚлганликлари юолда, Şксак маңомдаги Шукру КаÇ каби шахснинг таҲсирларига ңарши чидамаганлари учун, бизни бҚшата олмасдан пааналарÊтмоңдалар. Маюаллий юукумат бҚлган Испарта Юокими ва зобитаси Êса, юаркасдан зиёда бизни ва Испартали бечора, маҲсум ңамалганларни юимоÇ Êтмоң ва бир он аввал ңутулишларига юаракатимиздалари виждоний вазифалари Êкан, аксинча жуда маҲносиз ва аслсиз баюоналар ила Испарта ңамалганларининг, хусусан муютож ва фаңирларнинг аБилмасрини бердирмасдан, очлик ила фаңирликка тушишлари учун уларни Êздиришга уринмоңдалар. Хуллас, бу юолга шикоÇт Êмас, балки йиүлашнинг ниюоÇт даражасини кҚрсатган бу аÇнчли юолга у бола каби кулмоң ила муңобала Êини тамиз ва таваккал ңилиб, ишимизни Азизи Жабборга юавола Êтмоңдамиз.
МаҲсум Үардошларимнинг МазлумиÇтидан Келган Фарёдларининг êшитилмагани ва МН САИДюам Улар Ила Гапиртирилмаганим Бир Замонда, Уларнинг МаҲŞсиÇтларига Бир Тасалли Бермоң учун Ёзган Бир Ифодамдир
Юофизи Зулжалолнинг юифз ва юимоÇсига боңингизки, масаламиза интиабати ила Рисола-и Нурнинг рисолалари ададига мувофиң бҚлиб, бир Şз йигирмадан ортиң одамнинг маюрам вараңлари ила сҚроң ңилинганлари юолда, ва ажнабийларнинг юийлалари ила ва мухолиф комитетчилн, унд найранглари ила мавжуд ва ёйилган кҚп сонли жамиÇтларнинг юеч бириси ила Рисола-и Нурнинг юеч бир шогирдининг муносабатдорлигини кҚрсатадиган юеч бир модда т сана слиги үоÇт зоюир ва порлоң бир юимоÇ-и РаббониÇдир. Муюофаза-и ИлоюиÇга ва Имом Али (Р.А.) ва Һавси АҲзам (Ү.С.) Рисола-и Нурга оид үайбий кароматларини жиддий равишда ңҚллаб ңувватлаган бир иноÇти РаюмониÇдир. Үирң иккилик бир атга ңак Қңини ңирң икки маҲсум ва мазлум ңардошларимизнинг даргоюи ИлоюиÇга очилган ңҚллари ила тҚлдириб, орңа ңайтариб, отганларнинг бошларида маҲнан портлаттирди. Бизларга ёлүиз аюамиÇтсиз, савобли, енгил бир нечта Çра-чаңадан бошңа бÊтган . Бундай бир санадан бери тҚлдирилган бир замбаракдан бундай жуда оз зарар ила ңутулмоң юориңодир. Бундай жуда буŞк бир неҲматга ңарши шукр ва сурур ва севинч ила муңобала Êтмоң керакд жиюатндан сҚнграки юаётимиз бизга оид бҚлолмас, чунки фасодчиларнинг режаларига кҚра, Şзда-Şз маюв Êди. Демак, бундан сҚнграки юаётни Қзимизга Êмас, балки юаң ва юаңиңатга ваңф Êтишимиз керак. ШикоÇт Êмас, шукр Êттирадиган рашни бенг изини, Şзини, моюиÇтини кҚришга юаракат ңилишимиз керак.
Һариб ва менга жуда юам оүир келган ва уч кунда бир стакан айронт ва Ир стакан сутдан бошңа бир нарса едирмаган грипп касаллигининг учинчи кунида, бирдан хотирамга Êслатилди. Мен юам у хотирани табаррук учун, маюкамадаги мудофаамнинг бир муңаддимаси сифатида ва Êл Шиддат ва нуңсони бҚлса, хасталигимга оиддир. Юа, Şз одам мудофаа Êтадиган бир юаңиңатни бир Қзим мудофаага мажбур бҚлганимдан, зеюн чарчоңлиги ва париштининга ва Çнада кҚп машаңңатли аювол ичида юаңиңатни тҚүри бҚлиб, бҚлгани каби, бу ңадар баён Êта олдим.
(СҚнг мудофаатга кейинчалик бир юикматга биноаиниб ёлган бир муңаддимадир.)
Үандайки ЖумюуриÇт Юукумати "Динни дунёдан ажратиб бетарафона ңолмоң" асосий ңонун-ңоидасини ңабул Êтган. Динсизларга динсизликлари учун тегилмагани каби, диндорларга юам диндорликлари учун тегилмаслиги бир иий ңонун-ңоиданинг керакли шартларидандир. Худди шунинг каби, мен юам бетараф ва юурриÇтпарвар бҚлиши лозим келган ЖумюуриÇт Юукуматининг намозликка тарафдор ва найранглар ңилган ва юукуматнинг маҲмурларини алдатган Çширин манфий комитетлардан айрилиб, юукуматнинг улардан узоң бҚлишини истайман, сиринангчилар ила мубораза Êтмоңдаман. У комитетлардан, тасодиф ила юукуматнинг маҲмуриÇтига кирганлар, жиддий диндорларга таңмоң учун икки баюона ңҚлида тутган, үарир.
ан диндорларига таңмоңдалар ва юукуматни алдашга юаракат ңилмоңдалар. У икки баюонанинг бириси: У мулюидларнинг динсизлигига мойиллик кҚрсатмаслик маҲноси ила "êскичилик" баюонасини таңмоңда. Бошңаси: ЙҚң ва асло! динзликни бу Ислом Юукуматимада айни сиёсати деб Қйламаганимиз маҲносида "Динни сиёсатга ңурол Êтмоң" баюонаси ила доүламоң истамоңдалар.
{(ЮошиÇ) çҲни: "Юукумат бир сиёсат таҲңиб Êтмаётир, йҚң, асло йҚң! Юукуматнинг сиёсати динсизликдир" деÇ Қйлаган у ңдасанларнинг назарида менинг, ҮурҲони Юакимнинг ңатҲий юукмларидан сизиб чиңңан Рисола-и Нур ила таҲңиб Êтганим иймон юаңиңатларига хизматимнистида иф бир сиёсат демоң ила дунёда Êнг чиркин бир бҚютонни ңилар.}
Юа, ЖумюуриÇт Юукумати у Çширин муфсидларнинг ватанга ва миллатга зарарли фикрларини албатта оммалаштирмас ва тарафдор бҚлолмас.лим юатмоң жумюуриÇт ңонунларининг таңозосидир. Ва шундай муфсидларга тарафдорлик ила жумюуриÇтнинг асосли ңонун-ңоидаларига тҚлиң зид кетолмас. ЖумюуриÇт Юукумати биз билаанки:
фсидлар мобайнида юакам юукмини олсин. Үайсимиз золим бҚлсак ва тажовуз Êтаётган бҚлсак, у ваңт юакам юукмини берсин ва юакамлик нуңтасида юукмини ижро Êтсин.
Юа,р Қз з Êтилмаски, коинотда динсизлик ила диндорлик Одам замонидан бери жараён Êтиб келмоңда ва ңиёматга ңадар кетажакдир. Бу масаламизнинг моюиÇтишундайңиф бҚлган юаркас бизга бҚлган бу юужумнинг тҚүридан тҚүрига динсизлик юисобига диндорликка бир юужум бҚлганини тушунар. Аксар файласуфларнбор, брбда ва Оврупада зуюури ва кҚпчилик пайүамбарларнинг Шарңда ва Осиёда чиңишлари Үадари Азалийнинг бир ишора ва рамзидирки, Осиёда юоким, үолиб дин жараёнидир. Албатта,адаретинг олдинги ңҚмондони бҚлган бу ЖумюуриÇт Юукумати Осиёнинг бу фитрий хусусиÇтидан ва маҲданидан истифода Êтажак. Ва бетарафона ңоидасини динсизлик тарафига Êмас, балки диндорлик тарафига мойил Êттиражакдир.
Иккинчи Модда: Рисола-и Нурншлаймарчаларида ңонун моддаларига муориз масалалар бҚлиши Қртага ңҚйилиши мумкин. Бу жиюат маюкамага оиддир. Фаңат Рисола-и Нур Қз боши ила Şз маҲнавий кашфиётни Қз ичига олган бир асардир.и ила шфиётнинг биттасини юам, кашшофнинг кашф юаңңини муюофаза Êтмоң ила, зиёнга дучор Êтмаслик лозим келар. Кашфиётнинг аюамиÇти юаңиңат аюли ва илм аюли ва адиблар Қртасида үоÇт буŞкдир ва аюами. Һозир. Бир киши бошңасининг кашфиётини Қзига мол ңилолмас. Агар ңилса, унга ңарши даҲво очмоң бутун мамлакатларда жорий бҚлган бир ңонундир. Олдинда юукуматнинг рухсатини ан сҚнкиритмоң сурати ила нашр Êтмоң истаганим ва йигирма-Қттиз санадан бери кашф ва таҲлифига юаракат ңилганим ва Êллик санадан бери давом Êтган тадңиңот ва фикрий мужоюадаган на мухталиф манбалардаги тинтув ва саҲйларимнинг натижаси ва самараси бҚлиб ёзганим ва маҲнавий Şз кашфиётни кҚрсатган ва мингларча юаңиңатларни ичига олган Şзданаволга рисоладан иборат бҚлган Рисола-и Нурнинг таҲлифидан сҚнгра нашр Êтилган, баҲзи ңонунларга уйүун келмаган, Қн беш нуңтасини Қртага отиб туюмат ңилингануңланиазиÇтга ңҚймоң бу юаңиңатларнинг ва менинг уларга тааллуң Êтган юуңуңларимнинг йҚңолишини келтириб чиңармоң ила баробар, бошңанинг адабий Қүрилик ва Қүрилигига ва тамаллук вислсиза мол Êтишига замин юозирлаганидан, бу бобда юаммасидан олдин ва юар нарсадан зиёда юаңиңат номига ва юуңуң юисобига юаңңимнинг муюофазаси одил маюкамангизнинг назарга оладигани илк жиюатдир. Ва бир гуною воситаси бҚлиттифоваююуми ила мусодара Êтилган рисолаларим ичига олган юаңиңатлар, фан ва фалсафа аюлига ва Академик Муюаңңиңларга ңарши исботимга мадор бҚлмоң учун ңҚлимда бҚлиши лозим келишидан, бу кашфиёт ва илмий мунозаралар устида тайёрлигимни аниң ңилмоңманлартарафимга ңайтарилишини истайман. Мени маюкум Êтсангиз юам, улар маюкум бҚлолмас.
Ва ңамоңда юам менинг биродарим бҚлишлари керак. Маюкамаларнинг юаңни Қрнига келтирмоң жиюатидаги юайсиÇтига, шарафига муюим бир каий бир, балки зид бҚлган үаразкорларнинг талңинотига Êргашишга, албатта адолат маюкамаси таназзул ÊтмаÇжак ва үаразкорларнинг юийлаларини натижасиз ңолдиражакдирнни исдолатдан ва юаңни Қрнига келтирмоңдан Çнада буŞк бир маңом вазифа жиюатида танимаган маюкаманинг, юар турли таҲсирлардан Êркин бҚлиб вазифасини ңиладиган асос адолатнинг зарурати бҚлганиготча мган юолда, шахсим номига Êмас, балки кҚп юаңиңатларнинг ва бир ңанча маҲсум юуңуңларнинг Қзига боүлиң бҚлган бир олий юаңиңат номига, юаңидаги аслсиз шубюаларини бир он аввал Рисола-и Нурнинг юурриÇтини ÊҲлон Êтмоң ила олиб ташлан авом.
Учинчи Модда: Бизга иснод Êтилган мавюум айб Êса, умумий бир таҲбир ила ва ңуŞди иютирозиÇ назарга олинмасдан, Жазо Үонунининг бир Şз олтмиш учинчи моддг дуоллүиз зоюирига ва умумиÇтига тегдириб, маюкумиÇтим истилзом Êтилмоң истанилгани англашилмоңда. Бизга иснод Êтилган бир ңанча модданинг ңатҲийдим Êтңиңий жавоблари ңайдингизга Қтган мудофааларимда бҚлмоң ила баробар, Қн ёки Қн беш нуңта Şзидан, маҲнавий Şз кашфиётни ичига олган, Şзлаб муюим юаңиңатларни жамлаган Şздан зиёда жуздан иборат бҚлган Рисола-и Нур мукофотбола вңдир Қрнига жазолантирмоң ва танңид ила ңаршилангандир. Маюкамангиздан бу юаңңимни ва Рисола-и Нурнинг юурриÇт юаңңини истамоң буŞк бир юсатишиир. Бу жиюатнинг юал ңилиниши ва натижалантирилиши лозим ва зарурийдир.
ТҚртинчи Модда: Юозирга ңадар менга юужум Êтган ва юукуматни бизга ңарши Қгирган кишиларнинг үаразкор бҚлганликлардир Êтлүиз үараз ила ёпишганлари бу билан тушунилмоңдаки, бизни урмоң учун юар Êшикка бош урдилар. Аввало, "Тариңатчилик" (бир нарса тополмадилар), сҚнгра "ЖамиÇтчилик", сҚнгра "Сиёсатчилик , мамлилобга мухолиф юаракат ва мухолиф комитетчилик ва рухсатсиз нашриётчилик" каби кҚп жиюатлар ила айбламоң ва бизни урмоң учун уринганликлари юо бҚлгауларнинг юеч бирида тутинадиган бир аломат тополмаганликларидан, Êнг ниюоÇт бир ңонун моддасининг, ңуŞди иютирозиÇни назарга олмасдан, зоюирий умумиÇтидан истифода Êтиб, юеч бир аңл союиби ңабнг Êшиайдиган ва уларга юаң бермайдиган бир нуңта ила бизни айбламоң ва маюкум Êтмоң истайдилар. Юа, баюс Êтадиганимиз нуңтани дунёда юеч бир аңл союиби юаңиңат бҚлиб ңабул Êтмас, ва зарра миңдор инсофюи юаман "БҚютондир" деÇжак. У нуңта шудир:
"Саиди Курдий динни сиёсатга ңурол ңилмоңда!" таҲбиридир. Бу таҲбирдаги айбловни чиритадиган Қн беш-йигирма далилдан зиёда ва беш-Қн ңадари мудофааларимда ңайдингизга Қтказилганлардан бдейилгшудирки:
şзлаб шоюидларнинг шаюодати ила исбот Êтишга юозир бҚлганим шу баён Êтадиганим юолим у айбловни асоси ила чиритмоңда. Шундайки:
ТҚңңиз сана Қтирганим Барла Үишлоүи халңининг мушоюаддир Êта ва тҚңңиз ой истиңомат Êтганим Испартадаги дҚстларимнинг шаюодатлари ила ва мени Çңиндан таниган дҚстларимнинг шоюидликлари ила, Қн уч санадирки, сиёсат лисони бҚлган юик таң газетани на Қңидим ва на тингладим ва на истадим. Юатто бир ңанча юодисада шахсим ила алоңадор деб Қйланган ва юаркасни мароңңа чорлаган воңеалардан баюс Êтган газеталарни Қңимоң орзуси топилмади ва Қңиа юакива Қңитмайман.
н беш моддадан бошңа бутун масалаларни, охиратимга ва иймонимга ва юаңиңатга мутаважжию бҚлган юукуматнинг тадңиңоти омиңоси ила тазоюур Êтган Рисола-и Нур ила, Саид динни сиёсатга ңурол ңилмоңда, ÇҲни коинотда Şксак ва муңлар Êстаниган бир муңаддас юаңиңат бҚлган Юаң динини ва таюңиңий иймонни сиёсатга, ÇҲни ихтилолкорона, Êнг таюликали ва Êнг гуноюли ва кҚп юуңуңнинг зое бҚл АнбиёсабабиÇт берган натижасиз, суфлий бир маңсадга ңурол Êтган дейиларми?.. Бундай деганлар наңадар аңл ва инсоф ва виждон доирасидан узоң тушганлари ва узоң юукм Êтганлари англашилмасми? Албатта, адолат маюкамаси бундай аслсиз бу шңо ёмоа айбловларни даф Êтиб, юаңңимизда юаңни Қрнига келтиражакдир. Гарчи ңонунларни билмаслик аксарга кҚра бир узр ташкил Êтмас. Фаңат юаңсиз бҚлиб, узоң бир ңишлоңда, тарассуд остида, бегона бир ердумум ңдат ила дунёдан нафратлантириб, сургун ила истиңомат Êттириб, доимо тарассуд ила машаңңат берилган бир одамнинг ңонунларни билмаслиги, албатта инсоф аюлининг назарида бир узр ташкил Êтар.
ар. Ху Хуллас, мен у одамман. Ва мени хато бир шубюа ила сҚроңлаганлари ңонун моддаларининг юеч бирини билмасдим. Юатто Çнги юарфлар ила имзомни ңҚёлмас Êдим.нлар дн хизматчимдан бошңа, Қн кунда бир одам ила кҚришмадим. Юаркас менга ёрдамдан ңочар. Адвокат ёллашга иңтидорим йҚң. Бутун юаётимда "êнг манфаатли ва Êнг Çхши юийла, юийласизлик бҚлгани" дастур бола-и дан, бутун мудофааларимда юаң ва юаңиңат ва сидң ва тҚүрилик асосини таҲңиб Êтдим. Бу юаңиңатга биноан, мудофааларимда ва ёхуд баҲзан нодиран бир-икки рисолаларимда, юозирги замоннинг ңонунларига ва расмий маросимларига тавофуң Êтмаган ирлариаримга кечиримли назар ила боңмоң адолатнинг муңтазиёт ва ижобатидандир. Менинг мудофааларимда мужмал ңолган нуңталар айбномага ңарши , юаммÊҲтирозномамда бордир ва ÊҲтирозномамда мужмал ңолган нуңталарнинг мудофааларимда изоюлари бордир. Бир-бирини мукаммаллаштирар. Бир Şз олтмиш учинчи Үонун Моддаси имомлаолган маҲнан ңуŞди иютирозиÇ ила баробар ва ңонунни жорий ңилганнинг ирода Êтгани маңсад, осойишнинг бузилишига мадор бҚлмаслик бҚлганига биноан, осойишни бузишга ишора ва далолат Êтадиган юеч бир аломат ва сизмал Ва исинг ва рисолаларимнинг Şзида кҚрилмагани ва ңайдингизга Қтган мудофааларимда йигирма дафа ңатҲий бир суратда бу ңонуннинг масаламиз ила алоңаси бҚлмаганинин тошлтҲиÇн жазони керактирган бир жиюат бҚлмаганини исбот Êтганим юолда, нима бҚлганда юам, бошланүичдаги шубюаларнинг таҲсирлари ила, у ңонун моддаси ила бизни айбламоң учун мазкур моддани олдин сурмоң юеч бир жиюат ила адолат обрҚйига Çрашир Şксдан, бароатимни талаб Êтиб, Êнг сҚнг сҚзим:
н санадан бери Испарта ВилоÇтида, мазлум бир суратда, тазйиң остида ички осойиш ва умумий амниÇтга зарар берадиган юеч бир аломат, ситасир тарашшуюот бҚлмагани юолда, ички амниÇтни бузмоң ташаббуси ила айбланишимга ңайси инсоф, ңайси виждон рухсат берар? Агар бир Şз олтмиш учн иймоонун моддаси маҲноси биз юаңңимизда юам татбиң жиюати каби маҲно берилса, у ваңт бошда Диёнат Раёсати, бутун имомлар, хатиблар ва воизларга ташмил Êтмоң лозим келар. Чунки диний юотир, талңин ңилишда улар ила баробармиз. Агар диний талңинлар ички амниÇтни мутлаңо бузмоң каби маҲносиз бир фикр илгари сурилса, умумга шомил бфикрийЮа, менда улардан устун бир жиюат борки, у юам ңатҲиÇт ила, шубюасиз шаксиз иймон юаңиңатларини изою Êтмоңдир. Бу Êса, фарзи маюол бҚлиб, умум дин аюлига бир ÊҲтироз келса, бу юол бизни ÊкҚрингдан ңутңаришга васила бҚлар. Мен юаңңимда бу ңадар таюңиңот ила баробар юали аниң ңилинмаган ва аниң ңилинса юам, юаңиңий адолат нуңтасида бир айб ташкил Êтмаган ва бир айб ташкил Êтса юам, ёлүиз мени масҲул Êтган бир модда Şзидан йигиңҚйилидар маҲсум ва бегуною кишиларни бола чаңасидан, ишидан тҚхтатиб ңамоңда паришон Êтмоң, албатта адлиÇнинг адолат назарига уйүун келмас. Мен ила оддий бир муносабати бҚлган кҚп бечора маҲсумлар ңамалиш ила муюим зарарларга дуичида лдилар.
Шарң юодисаси муносабати ила сургун ңилинишим, айбномада иштирокни юис Êттирган жиюат ила жавоб бермоңдаманки: Юукуматнинг юужжатлар тҚпламида менинг кунÇм остида юеч бир шарюлаофа-и ир. Ёлүиз Êютиёт Şзидан сургун ңилинганим юукуматча собит бҚлгандир. Мен у замон юам, юозирги каби мунзавий Çшар Êдим. Бир тоүнинг үорида бир хизматчи ила ёлүиз Қтираркан, мени тутиб, Қн сану давлбсиз, мурожаат Êтмаганим учун, тҚңңиз сана бир ңишлоңда, бир сана юам Испартада истиңоматга маюкум Êтиб, охирида бу мусибатга гирифтор Êтдилар.
Маюрам деганимиз рисолалар Êса, уч донаси бизга үурур ва риёга мадор бҚлмаслиги учун маюрам деганман. Юозир Êса у сатри маюрамнинг бир бурчагини фош Êтишга мажбур бҚлиб дейманки: У маюрамлардан би мумкиаромати ҺавсиÇ, иккинчиси Каромати АлавиÇ, учинчиси ихлос сирига оид рисолалардирки, у икки каромат менинг юаддимдан Şз даража ортиң ва хизмати ҮурҲониÇмни таңдир суратида Юазрати Али ила Юазрати Һавснинг ишоралариим Пайа риёдан, үурурдан, анониÇтдан ңутңарадиган ихлос сирига доир рисолага, Êнг хос ңардошларимга махсус бҚлиб, маюрам дейилгандир. Ички осойиш ила буларнинг не муносабати борки, улар айбланиш сабаби бҚлмоңдалар!
Иккинчи ңисм маюрамлар Êса,таси иул Юикмат" да ва тҚңңиз сана аввал Оврупа ÊҲтирозларига ва Доктор Абдуллою Жавдатнинг динсизча юужумларига ңарши ёзган бир-икки рисолам, ва баҲзи маҲмурларнинг менга инсофсизчасига ва үаддорона тажовуркан, а ңарши шикоÇт суратида ёзган икки кичик рисоламдирки, сҚнг мудофааларимда баюс Êтган Êдим. Бу тҚрт рисоланинг таҲлифидан бир замон сҚнгра, Êркинлик ңонери (юга ва юукуматнинг ишига юеч бир жиюатда ңҚшилмаслик учун, уларнинг нашрини ман Êтиб, "Маюрамдир" деганман, Êнг хос бир-икки ңардошимга махсус ңолгандир. Далиараги,м шудирки: Бу ңадар ңидирувларингизда у маюрам дейилган рисолаларнинг юеч бир ерда топилмаслигидир. Ёлүиз умумининг мударижаси ңҚлингизга Қтган, у мундарижага кҚра бу нуңталардан тушунтиришга лузум кҚрилган. Мен юам жавоб берганман, р сириб юам ңайдингизга Қтгандир.
Айбномада, кҚпгина минтаңалар, ва Рисола-и Нурнинг ёйилиш ва Êшитилишига одамлар воситаси ила юаракат ңилганим баён Êтилмоңда. Жавобан дейманки:
Меинг Һаңишлоңда, үурбатда, кимсасиз, дуруст хатим йҚң Êкан, тарассуд остида, юаркас менинг ёрдамимдан чекинаркан, ёлүиз үоÇт оз сонли тҚрт-беш дҚстимга бир туюфа бҚлиб ийммон ваасалалар ила боүлиң хотираларимни Şборганимга "Ёйиш ва Êшиттиришга юаракат ңилмоңда" демоң наңадар юаңиңатга хилоф бҚлганини албатта таңи, боларсиз. Мен каби юаддидан жуда ортиң омманинг ÊҲтиборига мазюар бир инсоннинг, Қн беш сана Ванда тадрис ила машүул бҚлганим юолда, биргина дҚстимга бир-икки иймоний рисолаларимни Şбормоң ила бунга ңандай нашриёт дейилар? Менинг босмахонаиши ке котибларим йҚң, дуруст хатим йҚң, албатта нашриёт ңилолмадим. Демак, Рисола-и Нур жозибадордир, Қз Қзига интишор Êтмоңда. Ёлүиз бу ңадар борки, " нинчи СҚз" номли юашрга доир бҚлган рисолани, юали Çнги юарфлар чиңмасдан аввал чоп Êттирдва ишткуматнинг катта маҲмурларининг ва депутатларининг ва юокимларининг ңҚлларига Қтди, юеч ким ÊҲтироз Êтмади. Ундан саккиз Şз нусха интишор Êтди. Унинг интишор ва зосабати ила, у каби ёлүиз ухровий ва иймоний бир ңисм рисолалар Қз-Қзига бир ңисм инсонларнинг ңҚлига Қтди. Албатта ихтиёрсиз, Қз-Қзига бу интишор менинг ёңди. Мен юам баҲзи хусусий мактубларимда бу таңдиримни ташвиң тарзиор. Шуанман. Бу уч ойдир, бу ңадар таюарриёти омиңо натижасида, улкан бир мамлакатда, Қн беш-йигирма одамнинг ңҚлларида китобларимни топганлар. Мңаларии Қттиз сана таҲлифот ва тадрисот ила умри Қтган бир одамнинг, йигирма хусусий дҚстида баҲзи хусусий рисолалари бҚлиши не сурат ила нашриёт бҚлар? "У нашриёт ила ңандай бир маңсадни таҲңиб Êта олар?" дейилар.
Жаноблар! Агар?
Сунёвий ва ёхуд сиёсий бир маңсадни таҲңиб Êтсайдим, бу Қн сана мобайнида, Қн беш-йигирма Êмас, Şз минг одамлар ила алоңадорлигим тазоюур Êтар Êди. Нима бҚлганда юам, бу нуңтага доир сҚнг мудофааларимда. Юа, ортиң изоюот ва тафсилот бордир.
оÇтларининг Êскидан бери маданиÇтнинг ÊҲтирозига ңарши бутун тафсирларда бҚлган бирбиригаат ва үоÇт ңатҲий ва шубюасиз бир илмий жавоб айбномада менга ңарши ңандай истеҲмол Êтила олар?
Айбномада, Çна Мундарижадан наңлан, юуруфи ҮурҲониÇ ва зикриÇнинг тарҚң ңилри ерларини тутмаганликларидан танңидга сабаб баён Êтилмоңда. Бу масала саккиз сана муңаддам бҚлган бир масаладир ва юеч бир ÊҲтироз ңабул Êтмас бир илмий юаңиңатдир. Ундан анча замон сҚнгра, бтидан ннинг баҲзи муңтазиётига кҚра таржима Êтилишининг юукуматча ңабули не сурат ила у илмий юаңиңатни менга ңарши Қгирар.
Масжидимизнинг ёпилиши муносабати ила, тҚрт нуңтадан иборат, менга ваифоңиг зулм ңилган ноюиÇ мудири ила бир нечта дҚсти ва туман амалдорининг шахсларига ва маҲмуриÇтларининг суиистеҲмолларига ңарши бир шикоÇтномадирки, у рисолани юеч кимга бермадим. Чункарининкимда топилмагандир.
нинчи СҚзнинг тавофуңларидандирки, нинчи СҚзнинг сатрлари юам таҲлиф тарихига, юам динни дунёдан ажратган ладиний жумюуриÇтнинг ÊҲлонига тавофуң Êтмоңдаки, юашрнинг юда мага бир аломатдир. çҲни у ифоданинг маҲноси будир: "Модомики жумюуриÇт динга, динсизликка тегилмаётир, асосий ңонун-ңоидалари ила бетарафона ңолмоңда, залолат ва илюод аюли жумюуриÇтнинг бу бетарафлигидан истифода Êтмоң ила юашрнчиси:нкорини изюор Êтишлари Êютимол доюилидадир" демакдир. БҚлмаса юукуматга бир юужум Êмасдир, балки юукуматнинг бетарафона вазиÇтига ишорадир. Дарюаңиңат, бундан тҚңңиз сана аввал, нинчи СҚз саккиз Şз нусха ёйилишн:
залолат аюлининг ңалбларидаги юашр инкорини ңалбларида сиңди, лисонларига келтиришларига имкониÇт бермади, оүизларини ёпди. нинчи СҚзнинг юориңо бурюода юуки кҚзларига суңди.
Юа, нинчи СҚз юашр каби бир иймоннинг буŞк асосининг атрофида тортилган бир ңалҲа бҚлди ва залолат аюлини жим ңилди. Албатта ЖумюуриÇт Юукумати бундан мамнун бҚлдики, мажлисдаги депуллатиннинг ва юокимларнинг ва катта маҲмурларнинг ңҚлларида тҚлиң Êркинлик ила кезди.
Оврупа маданиÇт ва фалсафаси номига ва балки Инглизларнинг сиёсатни бузиш юисобига дамиÇтур ОÇтига ңилган ÊҲтирозга ңарши, үоÇт ңувватли ва оүиз очтирмайдиган бир илмий жавобдир. Бундай бир илмий жавоб бундан Қн беш сана аввал Êмас, юар замон таңдир ила ңаифаларар. Бу илмий юурриÇтни, албатта юурриÇтпарвар бир ЖумюуриÇт Юукумати чекламас.
êй юакамлар юайҲати! Рисола-и Нурнинг үоÇси дунё бҚлса Êди ёки дунёвий бир маңсад ичида ниÇт Êтилса Êди, бир Şз йигирма рисола ичида назарингизда Қн минглаб тан, ңайссабаб нуңталар топилар Êди. Бундай бир Şз йигирма минг ширин мевалар ичида, сизча сулфат тузи каби аччиң бҚлган ёлүиз Қн беш мевалар топилиши ила у муборак боүни таҲңиңламоң ва боү союибини масҲул Êгани воиз бҚлиши мумкинми? Адолатпарвар бҚлган виждонингизга юавола Êтаман. Мен сҚнг мудофааларимда баён Êтганманки, Қттиз санадир Оврупа файласуфларига ва Оврупа файласуфлари р.
га доюилда, ажнабий найранглари юисобига ишлаётган мулюидларга ңарши муораза Êтиб жавоб берганман ва бермоңдаман. Мухотобим, аксариÇт ила нафсимдан сҚнгра улар бҚлганини рисолаларимни таҲңй хизман англар. Юозир мен сизлардан сҚрамоңдаман: Бундай Оврупа файласуфларининг бошига ва ажнабий юийлалари юисобига ишлаётган динсиз юар бир мулюиднижумюурга туширганим кучли илмий бир таҲзир ңайси сурат ила юукумат юисобига Қтади? Бундайларга оид бҚлган таҲзирни юукумат юисобига олмоң бизнинг аңлимизга сиүмайди ва Êютимол юам бермаймиз. Юукумат номини нафңонун юисобига бу юаңли илмий таҲзирларни маҲсулиÇт сабаби Êтмоң Êмас, балки ЖумюуриÇт Юукуматининг юурриÇтпарварлиги бу таҲзирларни олңишлар.
(Уч кун муддат ила таблиү Êтилган айбномага ңарши ÊҲтирознома ёзмоң)
Биринчи куоÇт ңу келгани учун оңшомга ңадар зҚрүа Қңилди. Иккинчи кун катта ңисми таржима ңилинди. Фаңат беш-олти соат фурсат топиб, тез бу узун ÊҲтирозномани ёздим. Аввалги данигааларимда деганим каби: Үонунларни, хусусан юозирги расмий ишларни билмаганимдан, кҚпдан бери инсонлар ила гаплашиб кҚришишдан ман Êтилганимдан ва тҚрт - беш соатда ёзилгабларни ÊҲтирознома, албатта жуда чалкаш ва нуңсон бҚлажакдир. Афв назари ила ңарашингизни истайман.
Олтмишдан ортиң саюифадан иборат бҚлган айбловчи ңарорномадаги Қн иксаодатифалик шахсимга оид ңисмига ңарши мудофаамдир:
Үарорномада менга ңарши зикр Êтилган моддаларга ңарши маюкаманинг ңайдига Қтган мудофааларимда ңатҲий жавоблари бордир. Бу ңарорнома номидаги аслловига шубюали айбномага ңарши Қн тҚңңиз саюифадан иборат ÊҲтирозномамни ва йигирма тҚңңиз саюифадан иборат сҚнг мудофааларимни кҚрсатмоңдаман. Бу иболаладофаа терговчиларнинг ңарорномаларининг бутун айблаш нуңталарини ва асос айбловларини ңатҲий бир суратда рад ила чиритади, аслсиз бҚлганини кҚрсатади. Ёлүиз бу ерда, бу ңарорнома таÇнган ва айбланганлаба ңилңаердан англадикларини, бу аслсиз айблашни ңаердан иңтибос Êтганларини кҚрсатадиган "Беш Үоида" сифатида айтаман.
Биринчиси: Рисола-и Нурнинг, бироатли гирма парчасидан икки, уч, тҚрт парчасида Қн беш ифодани баюона ңилиб, мени ва Рисола-и Нурни юукуматнинг ңонун-ңоидаларига мухолиф ва р#27
а ңарши муориз ва ички амниÇтни бузишга ташаббус айблови ила үоÇт аслсиз бир даҲвога жавоб:
Мен юам дейман: Ажабо, умум Оврупанинг умумий моли бҚлган маданиÇт ва ёлүиз бу замон илжоотига биноади. БюуриÇт Юукуматининг у маданиÇтнинг бир ңисм ңонунларини ңабул Êтиши ила, у маданиÇтнинг манфаати Êмас, балки нуңсонли ңисмига, юаңоиңи ҮурҲониÇ юисобига бҚлган илмий мудофааларимга ңайси сурат ила "Юукуматнинг ңонун-ңоидасига ва юукуматнинг бирданга мухолиф" ва "Юукуматнинг инңилобига ңарши юаракат" номи берилмоңда? Ажабо, бу ЖумюуриÇт Юукумати Оврупа маданиÇтининг нуңсонли ңисмининг даҲво вакиллигига таназзул Êтарми? У нуңсонли маданиÇтнинг Исус, арга мухолиф ңонунлари Êски замондан бери юукуматнинг үоÇсимидир? Юукуматга муориз вазиÇт олмоң ңаерда, бу бир ңисм нуңсонли маданиÇт ңонунларига ңарши юаңоиңи ҮурҲониÇни илмий бир суратда мудофаа Êтмоң ңаерда? Ү таҲми Юакимнинг ңатҲий оÇтлари ила, бир минг уч Şз санадан бери, миллионлаб тафсирларида ва шу онда кутубхоналарда тҚла тафсирларда
ила охир каби оÇтларнинг муңаддас юаңиңатларини Оврупа файласуфларининг ÊҲтироз ва тажовузларига ңÇхшилиттиз санадан бери ёзган илмий мудофааларимни "Юукуматнинг инңилобига, ңонун-ңоидаларига ва режимига мухолиф ңасди бор" деÇ мени айбламоң шундай бир зоюир үараз ва шундай бир асоссиз шубюадирки, бу ердаги одил маюкамага тааллуң Êтмасурлигимудофаа ва жавоб беришни лойиң кҚрмас Êдим.
Юам ажабо, Êскидан бери бу ватан ва миллатга зарар ниÇти ила, Оврупанинг динсиз комитетлари юисобигаеки: м, Арманийлар жамиÇти воситаси ила динсизлик ва ихтилоф ва фасод тухумларини сочган мулюидларга ңарши илмий мудофааларим ңайси сурат ила юукуматга ңарши олинмоңда? Ва ңайси сабаб ила юукуматга бир юужум маҲноси берилмоңда? Үайси инсофмики нундай динсизликни юукуматга мол Êтиб айбланмоңда? ЖумюуриÇт Юукуматининг ңувватли асослари бундай динсизларга ңарши бҚлгани юолда, динсизликни юукуматнинг баҲзи ңонун-ңоидаларига мол Êтиб, менинг ватан ва миллат ва юукумат юисобигааги тай бузүунчиларга ңарши йигирма санадан бери үолибона илмий мудофааларимга "Динни сиёсатга ңурол ва юукуматга ңарши ташвиң" маҲносини бермоң, ңайси инсоф ңабул Êтар ва ңайси виж ÊҲтирзи бҚлар?
Юа, бу маюкамага Êмас, балки бутун дунёга ÊҲлон Êтмоңдаман: Мен муңаддас иймоний юаңиңатларни Оврупа файласуфларига ва айниңса динсиз файласуфларга валганинса сиёсатни динсизликка ңурол ңилганларга ва осойишни маҲнан бузганларга ңарши мудофаа Êтганман ва Êтмоңдаман.
Мен ЖумюуриÇт Юукуматини замон мажбурлашишилда ваа бир ңисм Маданий Үонунни ңабул Êтган ва ватан ва миллатга зарар берган динсизлик жараёнларига изн бермаган бир Исломий юукумат биламан. Үарорнома и бҚлгги айбномада, вазифасини ңилган терговчиларга Êмас, балки терговчилар таÇнган мулюид золимларнинг шубюа ва юийлаларига ңарши дейман:
Сиз мени: "Динни сиёсатга ңурол ңилмоң" ила айбламоңдасиз. Ва у айблов зоюир бир бҚютон бҚлололмаа асоссиз, чирик бҚлганини Şз ңатҲий далил ила исбот Êтмоң ила баробар, бу оүир бҚютонингизга муңобил, мен юам сизни сиёсатни динсизликка ңурол Êтмоң истамоңдасиз деÇ айбламоңдаман!
Бир замон жарбазали бир подшою адолат ниÇти ила кҚп зулм ңултонлан Êкан, бир муюаңңиң олим унга деган: "êй юоким! Сен раиÇтингга адолат номи ила зулм Êтмоңдасан. Чунки танңидкорона жарбазали назаринг замон жиюатидан фарңли нуңсонларни бирдан тҚплаб, бир замоншңа мааввур Êтиб, союибини шиддатли бир жазога солмоңдасан. Юам бир ңавмнинг фарңли фардларидан вужудга келган нуңсонлари у танңидкор жарбазали назарингда тҚплайсан. СҚнгра у парда ила у тоифанинг юар бло! Исдига ңарши бир нафрат, бир юиддат сизга келар. Юаңсиз бҚлиб уларга урасан. Юа, сенинг бир сана мобайнида отган тукуругинг бир кунда сендан чиңсайди Заифла бҚүилардинг. Фарңли замонда истеҲмол Êтганинг безгак дориси каби аччиң дориларни бир кунда бир неча киши истеҲмол Êтса, юаммасини юам Қлдира олар". Хуллас айни шуниисми и, маюосиннинг Қрталарида бҚлиши ила, ора-сира содир бҚлган нуңсонларни сатр Êтмоң лозим келаркан, сен раиÇтингга ңарши нуңсонларни йҚңотган маюосинни Қйламасдан, жарбазали назарингабасинарңли нуңсонларни тҚплаб, оүир жазо бермоңдасан. Хуллас у подшою у муюаңңиң олимнинг танбеюлари ила адолат номига ңилган зулмидан ңутулди.
çширин бир ңувват билиб туриб мени маюкум Êтмоң истамоңда.ндан кр баюонани топиб, минг дарадан сув келтириш каби юар бир чорага мурожаат Êтиб, бҚрининг Êчкига баюонасидан Çнада үариб баюоналар ила мени айбламоң ва маюкум Êттирилмоң истанилганимни менинмоңдаман. Масалан, уч ойдир бу калимани такрор Êтмоңдалар: "Саиди Курдий динни сиёсатга ңурол ңилмоңда!" Мен юам бутун муңаддас нарсалар билан ңзларигчаманки: Минг сиёсатим бҚлса, иймон юаңиңатларига фидо Êтмоңдаман. Мен ңандай иймон юаңиңатларини дунё сиёсатига ңурол ңила оламан? Мен Şз ерда бу айбловни чкларниним юолда, Çна маҲносиз наңарот каби такрор Êтиб олдин сурмоңдалар. Демак, билиб туриб ва юар юолда мени масҲул Êтмоң орзусидадирлар. Мен юа.
Ига ңарши мулюид золимларни, сиёсатни динсизликка ңурол Êтишлари ила айблайман. Ва уларнинг айблаш сабаби бҚлган бу мудюиш маҲнони билдирмаслик учун менга иснод Êтганлари: "Саид динни сиёсатга ңурол ңилмла юамжумласи ила сатрга уринмоңдалар. Модомики шундайдир, юар юолда мени маюкум Êтмоң истамоңдалар. Мен юам дунё аюлига дейман: Бу кексаликдаги бир - икки саналик умр учукетсинксиз тазаллулга таназзул Êтмайман.
Бешинчи Үоида: "ТҚрт Нуңта" дир..
Биринчи Нуңта: Үарорномада калималар устида Қйналмоңда. Бир калиманинг, ңасдий бҚлмагани юолда, бир маҲносида тариз чиңармоңÊтар: Юолбуки, Рисола-и Нурда үоÇ бутун-бутун бошңа бҚлганидан, калималаридаги ңасдга Çңин бҚлмаган таризлар Êмас, балки тасриюлар юам бҚлса, хуш ңаршилар ва афвга лойиңдир. Бу нуңтани изою Êтган бу мисол миңёсдир. МасалалүангаМен бир маңсадимни үоÇ ңилиб йҚлимда Şгуриб кетмоңдаман. Ихтиёрсиз, йҚлимда Şгураркан катта бир одамга урилиб, у одам ерга тушса. Десам: "Афандим, кечир! Мен маңсадимга кетаётган Êдим. адам Бдан урилдим". Албатта афв Êтар ва ранжимас. Агар ңасдий бҚлиб бир бармоүни у одамга безовта ңилиш суратида ңулоүига тегдирсам, юаңорат деб ңабул ңилади ва мендан ранжийди.
Рисола-и Нурнинг үоÇси иймон ва охират бҚлганидан, илмий андир.рий юаракатларида дунё аюлининг сиёсатига урилса ва шиддатли сҚзлар топилса, хуш ңаршилаш ва афвга лойиңдир. Маңсадимиз сизга тегилмоң Êмасдир, үоÇмизга кетмоңдамизи ила,унёда юеч мисли кҚрилмаган бир юаңсизликка маҲруз ңолдим.
Шундайки:
Охирги мудофааларим ва уч ÊҲтирозномам ила йигирма жиюат ила ңатҲий далилар ила ёзилган бир Şз олтмиш учинчи моддаининг енга алоңаси бҚлмаганини ва йигирма санада ёзилган бир Şз йигирма рисоламнинг ичида Қзларича танңидга сабаб йигирма калимадан паст оз сонли бир нечта нуңта топилиши ида ңолшңа-бошңа ваңтларда ёзилган ңийматдор ва манфаатли ва ухровий ва Оврупа файласуфларининг динсиз ва мулюид шогирдларига ңарши, Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇнинг аҲзолиги муносабати ила, юаңиңий ва илмий мудофааларим кҚпломиÇтсҚнгра замон мажбурлашига кҚра ңабул Êтилган Маданий Үонуннинг баҲзи моддаларига Şз минг калималар ичида Қн-Қн беш калиманинг мувофиң келмаслиги сабаби ила юам менинг маюкумиÇтим талаб Êтилган, ювкати им маҲнавий кашфларни Қз ичига олган бир Şз йигирма китоб бҚлган Рисола-и Нурнинг ңҚлда бҚлган нусхалари мусодара Êтилган ва маюкама натижасида бутун илмий ва мантиңий ва ңонуний даҲво ва мудофааларим керактирувчи сабаблар кҚрсатилмасдан ра, бииз ва ңонунсиз рад Êтилгандир.
Бир Şз олтмиш учинчи ңонун моддаси осойишни буза оладиган диний юиссиётни юаракатлантирганлар маҲносида бҚлган шу ңонуннинг, албатта бу юадсиз кенглик ичида бир тафсири бор. Албатта ңуŞди иютирою.
Юа, бу модда бу маҲнода, тодам тиз ва ңуŞди иютирозиÇсиз ва үаразкор, истаган одамларини унинг ила уришига уйүун, юудудсиз бир маҲнода бҚлолмас. Юа, мен Қн сана назорат ва диңат остида ва йигирма санада таҲлиф Êтганим бир Şз йигирмала бара ила бу ңадар юаңңимдаги тадңиңоти омиңо натижасида жузҲий бир даража осойишни бузган бир аломат, на менда ва на у рисолаларни Қңиганларда топилмагани юолда ва йигирма жиюат ила исбот Êтганим ва мени Çңиндан танигаюозларарнинг шаюодати ила, Қн уч санадан бери шайтондан ңочар каби сиёсатдан ңочганимни ва юукуматнинг ишига ңҚшилмаганимни ва башар таюаммулидан устун исканжаларга таюаммул ан манунёга ңҚшилмаганим ва иймон хизматини бу дунёда Êнг буŞк маңсад ңабул Êтганим юолда, "Саид динни сиёсатга ңурол ңилиб, осойишни бузишга ташаббус ниÇт Êтмоңда деÇ, мени бир Şз олтмиш учинчи моддага алоңадор ңилмоң, маюкура Анңң бутун рҚйи заминдаги адлиÇ ва маюкамаларнинг юайсиÇтига тегиладиган ва диңңат назарини жалб Êтадиган юеч кҚрилмаган бир адлиÇвий юодисадир ңананини ман.
Хуллас, жаюонгир юукмдорларнинг ва ңаюрамон ңҚмондонларнинг кичик маюкамаларда тиз чҚкиб мукаммал бҚйсуниш ила итоат кҚрсатишлари, маюкаманинг юеч бир жиюат ила задаланй ңано бир юайсиÇт ва шарафининг мавжудиÇтини исбот Êтар. Хуллас, маюкамаларнинг бу Şксак ва маҲнавий юайсиÇтига таÇниб, юуңуңимни юурриÇт ила мудофаа Êтмоңдаман. Бир маңола ичидаги зарарли кҚрилган тҚрт-беш калима ман Êтилгандан Хул ңолганининг нашрига изн бериларкан, бир Şз йигирма китобнинг бир-биридан бошңа ва бошңа-бошңа замонларда таҲлиф Êтилгани юолда, ёлүиз бир-икки рисолада юозирги назарларга зарарли таваююум Êтилган Қн беш калима Şзидан, бир Şз Қн беш маҲсум ва ган Êдтдор ва муюим бир ңисми Анңара кутубхонасида мавжуд бҚлиб ифтихор ила ңабул Êтилган китобларнинг ңҚлга Қтганларининг мусодара ила маюкум Êтилиши, рҚйи заминдаги адлиÇнинг шарафига албатта тңа кетиган моюиÇтдадир. Албатта Олий Суд бу юайсиÇт ва шарафни юимоÇ ңилар.
Бир минг уч Şз Êллик санада ва юар асрда уч Şз Êллида аллион инсонларнинг ижтимоий юаётида Êнг муңаддас ва юаңиңий ва юаңиңатли бир дастури Илоюийнинг уч Şз Êллик минг тафсирларнинг тасдиүига ва айнан юукмларига таÇнган юолда, ва буту юам тдимизнинг руюларига юурматан, иҲжози ҮурҲонни Оврупа мулюидларига ңарши кҚрсатмоң учун икки насси оÇтни Қн беш сана аввал ва Қн сана аввал ва тҚңңиз сана аввал уч китобимда зикр Êтганим, мени юозирги шароит доюилида ва слб хасаюволим нуңтасида Çшай олмайдиганим бир маюбусиÇтга маюкум Êтиб ва демакки, бир жиюатда худди иҲдомимга юукм Êтган ва бир Şз Қн беш рисоламни бу каби бир - икки масала Şзидан маюкум Êтган юаңсиз бир ңАзал а, албатта рҚйи заминда адолат бҚлса, бу ңарорни рад ва бу юукмни бекор ңилажакдир.
êнг зиёда бизни үоÇт юайрат ила ниюоÇт бир маҲŞсиÇтга туширган шудирки: Испартада чумолини фил ңилибс Êтамбир юаңиңатга таÇнмаган шубюа ва хабарларга биноан юаңңимда берган ңарорларига ңарши мазюабимизда ёлүонга юеч бир жиюат ила изн берилмаганидан, менга ңнимга ам бҚлса, юаң ва тҚүри айтмоң мажбуриÇти ила, бир Şз йигирма саюифа ңувватли ва мантиңий далиллар ила Қзимни мудофаа Êтганим ва бу ңонун ила юеч бир жиюат ила алоңам бҚлмаганини исзикр вганим юолда, бу мудофааларимни ва исботимни юеч назарга олмасдан, таҲлиф тарихи ила кҚпайтирмоң тарихларини, юатто бир шахсга Şборганим тарихларни юам бир-бирига юийла ила чалкаштириб ва жа изоа саналик ишни бир сана мобайнида бҚлмиш каби кҚриб наңарот каби, Испартадаги шубюали ңарори юам терговчиларнинг ңарорномасида, юам прокуратуранинг айбномасида, юам бизни маюкум Êтган маюкаманинг сҚнг ңарорида айнан, юаңли мудофааларимиз назаатлар инмасдан такрор Êтилган ва бизни маюкум Êтгандирлар. Юаң ва юаңиңат аюлини титратган бу юаңсизликнинг бир он аввал бартараф Êтилиши ва Рисола-и Нурнинг маҲсумиÇтининг ÊҲлонини шиддат ила адлиÇнинг Êнг Şксак маңомюаңиңаан маюкамадан кутаман. Агар жуда юаңли ва ңувватли бу фарёдимни, фарзи маюол бҚлиб, адлиÇнинг Şксак маңоми Êшитиб тингламаса, ңувватли умидсизлигимдан дейман:
êй мени бу балога йҚллаб, бу юодисани ижод Êтган мулюид зоюисоби! Модомики ва юар юолда маҲнан ва моддатан мени иҲдом Êтишга ниÇт Êтгандингиз, нима учун умум мазлумларнинг ва бечораларнинг юуңуңларини муюофаза Êтган ли илаинг жуда аюамиÇтли юайсиÇтини зарарга йҚлиңтиражак юийлалар ила, найранглар ила адлиÇнинг ңҚли ила Şрдингиз? ТҚүридан тҚүрига ңаршимда мардона чиңиб, "Сенинг вужудингни бу дунёда ист. Бу аз" айтишингиз керак Êди.
Терговчиларнинг тҚрт ойга Çңин бир замонда, бир Şз Қн етти одамнинг сҚроңланиши ва таюңиңоти ила, машүул бҚлган бир масаласини бир Çрим кунда Оүир Жазо Маюкамаси үоÇт сатюибуŞрилназар ила боңиб, уларнинг ичидаги нуңсон ва хатоларни кҚрмасдан, ва айниңса академиклар юайҲати ңаршисида изою ва исбот Êтишимни даҲво Êтганим Рисола-и Нурдаги муюим маҲнавий кашфларга оид илмий мудофааларим кеи бир увчи сабаблар ила рад ва инкор ңилинмасдан, сатюий бир назар ила юукмда шошилганликларидан, юаңпараст ва адолатпарвар бҚлишларига, бу сатюий назар сабаби ила нчиларато бҚлган бу ңарорнинг ңонуний тҚүрилиги бҚлмаганидан, мужиби тадңиң ва накздир.
НАТИЖА: Бу бобда текширув юужжатининг ва айниңса мусодара Êтилган чоп ңнг шидн ва чоп ңилинмаган рисолаларимнинг тадңиң ва мутолаасидан тушунилишидан, илмий ва мантиңий ва ңонуний бутун ÊҲтирозлар ва мудофааларим диңңат назарига олинмаган. Керак бҚлса Тергов Бошңармасича ва керак бҚлса маюкамача керактирувчи сабабланишигсатилмасдан, далилсиз ва ңонунсиз, шахсий мутолаалар ила очиңдан рад Êтилган ва бу сабаб ила Қттиз санадир Оврупа файласуфларига ва маданиÇтнинг бузуң ңиса Шоюиарши Турк - Ислом юуңуңини мудофаа Êтган ва коинот тилсимининг муаммосини очган ва маҲнавий кашфиётларни Қз ичига олган рисолаларим мусодара ңилингандан бошңа, соүлик аюволим нуңтасида таюаммул Êтолмайдиганим жисмоний жазо ила та Жум Êтилган бҚлганимдан, керак бҚлса Şңорида баён ңилинган сабаблар ва керак бҚлса айбномага ңарши берган ÊҲтирозномам ва сҚнг маюкама жараёнида асосга доир беш ңоидани ичига тупроңтаюририй таңдим Êтган иккинчи ÊҲтирозномам ва сҚнг мудофааларимда тафсилан изоюларга ва илмий ва ңонуний сабабларга ва тадңиң жараёнида тасодиф айтадиганингиз ңонуний нуңсонликларга биноан, жуда очиң ва Çңңол бир суратда жабрланганими башаилзом Êтган бу юукмингизнинг бекор ңилиниши ила адолатнинг изюорини юайҲатингиздан кутаман.
ддоми Иваккал ила Жаноби Юаңңа илтижо ңиламан.
Собиң Şздан ортиң саюифадан иборат етти босңич мудофааларим кҚплаб марта маюкамада Қңинмоң ила баробар, кҚпгина маюкаманинг дафтарларида ңайд Êтигирмабу келадиган тасюию лойиюаси Êса, юали темйиз вараңларимиз келмаганидан Қңинмаган ва ңайдга Қтмагандир, албатта Çңинда у юам ңайд Êтилар.
Темйиз Маюкамасининг даҲвомизни бекор ңилмасдан тасдиңи таңдирида, даҲвонинг мати ми учун вакиллар юайҲатига ёзилган бир арзиюолдир.
(У ерда зоюиран кҚрилажак шикоÇт Êса, юукуматга шикоÇт Êтмоңдир, ва танңидлар юукуматни алдашга уринган юийлачиларни танңид Êтмоңдир.)
êй аюли юолу аңд! Дунёда Қхшаши сабаблбҚлган бир юаңсизликка гирифтор Êтилдим. Бу юаңсизликка ңарши сукут Êтмоң юаңңа ңарши бир юурматсизлик бҚлганидан, мажбур бҚлиб үоÇт аюамиÇтли бир юаңиңатни фош Êтишга мажбурман. Дейманки:
Ё менинг иҲдомимни ва бирни ва р сана жазони истилзом Êтажак айбимни ңонун доирасида кҚрсатингиз, ва ёхуд бутун-бутун девона бҚлганимни исбот Êтингиз, ва ёхуд менинг ва рисолаларимнинг ва дҚстларимнинг тҚлиң Êркинлигимизни бериб, зарар ва зиёнимизни сабабчиларидан олингиариÇт ошиÇ) Темйиз маюкамасидан даҲвомизни бекор ңилиш Қрнига тасдиң келгани таңдирда, вакиллар юайҲатига ва юам Депутатлар Кенгашига, юам ДоюилиÇ Ваколатига ва юам АдлиÇ Назоратига бенг Êнгчун даҲвомизни тасюию муносабати ила ёзилган бир лойиюадир. Агар бу юаңли дардимни ва аюамиÇтли юаңңимни бу маржиларга тинглаттира олмасам, бу юаёт билан видолашмоң менга вожиб бҚламоңдирки сукутим ила шахсий бир юаңңим ила баробар, минглаб муютарам юуңуң зое бҚлар.}
Юа, юар бир юукуматнинг бир ңонуни, бир усули бор, у ңонунга кҚра жазо берилар. ЖумюуриÇт Юукуматининг ңонунлари ила мени ва дҚстларимни Êнг оүир битган. га юаңдор Êтажак сабаблар топилмаса, албатта таңдир ва мукофот ва кечирим сҚраш ила баробар, тҚлиң юурриÇтимизни бермоң лозим келар. Чунки майдондаги үоÇт аюамиÇтли хизматиир, у ниÇм агар юукуматга ңарши бҚлса, бундай бир саналик менга жазо, бир нечта дҚстимга олти ойдан маюкумиÇт ила бҚлолмас. Балки бир Şз бир сана ва иҲдом каби мзот кеазо ва Êнг оүир жазолари юам мен ила жиддий хизматимга боүланганларга бермоң лозим келар. Агар хизматимиз юукуматга ңарши бҚлмаса, у ваңт ки, ажңамоң, иттиюом Êмас, балки таңдир, мукофот ила ңаршиланмоң лозим келар. Чунки, бир хизматки, бир Şз йигирма рисола у хизматнинг таржимонлари бҚлган. Ва у хизмат ила катта Оврупа файласуатга, а бас келиб, асослари зиру забар Êтилган. Албатта у таҲсирли хизмат ё доюилда үоÇт мудюиш бир натижа берар, ва ёхуд үоÇт манфаатли ва Şксак ва илмий бир самара беражак. Шунинг учун кҚз корона навида ва омманинг фикрини алдатмоң тарзида ва юаңңимизда золимларнинг юийлаларини, ёлүонларини сатр Êтмоң суратида, бола Қйинчоүи каби менга бирзур, хжазо берилмас. Менинг Қхшашим ё иҲдом бҚлар, дорёүочига фахрланиб чиңарлар, ва ёхуд лойиң бҚлган маңомида Êркин ңоларлар.
Юа, минглаб лира ңийматида олмосларни Қүирлай олган моюийҚлиңтҚүри Қн тийинлик бир шиша парчасига Қүрилик ңилмоң ила олмос Қүирлаган каби айни жазога Қзини маюкум Êтмоң дунёда юеч бир Қүрининг, балки юеч бир идрок союибининг иши Êмасдир. Бундай бир Қүри айёр бҚлар. Бундай ниюоÇт даражада аблаюона юаракалки Şзс.
êй жаноблар! Үани, шубюангиз каби мен у Қүри каби бҚлдим. Мен Испарта ноюиÇларида паришон, бир ңишлоңда тҚңңиз сана инзивода бҚлган ва юозир мен ила баробардор бҚенгил бир жазога маюкум бҚлган софдил беш-Қн бечораларнинг фикрларини юукуматга ңарши Қгирмоң ила, Қзини ва юаётининг үоÇси бҚлган рисолаларини таюликага ва исдан кҚра, Êски замонда бҚлгани каби, Анңарада ёки Истанбулда катта бир маҲмуриÇтда Қтириб, минглаб одамни таҲңиб Êтганим маңсадга Қгира олардим. У ваңт бундай зафлари маюкумиÇт Êмас, балки маслагимга ва хизматимга муносиб бир иззат ила дунёга ңҚшила олардим. Юа, фахр ва маңтаниш ниÇти ила Êмас, балки мажбуриÇт ва маюжубиÇт ила, худфу иноÇт Êски бир ңисм риёкорлигимни хотирлатмоң ила мени аюамиÇтсиз, вужудидан истифода Êтилмас, оддий мартабага сукут Êттирмоң истаганларнинг хатога ңар кҚрсатмоң учун дейман:
"Икки Мусибат Мактубининг Шаюодатномаси" номли чоп Êтилган Êски мудофааларимни кҚрганларнинг тасдиүи ила, ттиз Биринчи Март ЮодисасидафеҲллаутң ила исён Êтган саккиз баталўонни итоатга келтирган, ва бир ваңт газеталарнинг ёзганлари каби, Истиңлол Урушида "Хутувоти Ситта" номли бир маңола ила Истанбулдилишигимлар фикрларини Инглизга ңарши Қгириб, миллий юаракат томонида аюамиÇтли хизмат Êтган, ва Авлиё СофиÇда минглаб одамга нутңини тинглаттирган ва Анңарадаги Депутатлар Кенгашиниитасиддатли олңишлашиши ила ңаршиланган ва бир Şз Êллик минг банкнот бир Şз олтмиш уч депутатнинг имзоси ила Мадраса ва Дор-ул Фунунга таюсисотни ңабул Êттирган, ва раиси жумюурнинг икда бига ңарши, девони раёсатда
{(ЮошиÇ) êски Саид сҚз истайди, дейдики: " н уч санадир мени гапиртирмадингиз. Юозир, модомики мени назарга олиб, сизни айблов остига олмоңдалар ва сиздан ңҚрңмоңдалар, албатта менинг улар июис Êтиришим лозим келмоңда. Гарчи менлик, анониÇт чиркиндир, фаңат маүрур ва муаннид анониÇтлиларга ңарши, юаңли бир суратда ва ёлүиз Қзини мудофаа ва муюофаза Êтмоң учва фиклик кҚрсатмоң лозим келади. Шунинг учун, çнги Саид каби, маювиÇт ила, мулойимона гапира олмайман". Мен юам унга сҚз бердим. Фаңат анониÇтларига, маңтанишларига иштирок Êтмайман.}
мукаммал матонат ила сустл юаңиңмасдан муңобала Êтиб, намозга даҲват Êтган, ва Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇда иттиюод юукуматининг иттифоүи ила, ИсломиÇт юикматини Оврупа файласуфларига таҲсирли бир суратда ңабул Êттирмоң вазифасига лойиң тлари ан, ва уруш жабюасида ёзган ва юозир мусодара Êтилган "Ишорат-ул ИҲжоз" у замоннинг бош ңҚмондони бҚлган Анвар Пошшога шу даража ңийматдор кҚринганки, юеч кимга ңилмаган бир юурмат ила, истиңболига Şгурган у уруш юадÇар.
Юа, ЖумюуриÇт Юукуматининг диңңат назарига арзй юаминки, мени бу балога чорлаган Çширин комитетнинг ңилган тадбирлари ва ңилган ташвиңот ва юийлалари бу юолни кҚрсатмоңда. Чунки юеч бир юодисада кҚрилмаган бир тарзда умумий бир ташвиңот, бир юийла ва бир даюшбу замга ңарши Қгирилганига далил шудирки: Олти ойдир, Şз минг дҚстим бор Êкан, юеч бири менга бир мактуб ёза олмади, бир салом Şбора олмади. Юукуматни алдашга уринган найрангчиларнинбир дарлари ила Шарңий ВилоÇтлардан то Һарбий ВилоÇтларга ңадар юар ерда сҚроңлашлар, ңидирувлар давом Êтганидир. Мана, найрангчилар Қгирган режалари мен каби минглаб одамни Êнг оүир жазога ган биган бир юодисага кҚра тартиб Êтилган. Юолбуки Êнг оддий бир одамнинг Êнг оддий бир Қүирлиги каби бир юодисани Êслатадиган бир жазо вазиÇтини на-деÇ иерди. Бир Şз Қн беш одамдан Қн беш маҲсумларга беш-олти ой жазо берилди.
Ажабо, дунёда юеч бир аңл союиби, ңҚлида үоÇт кескин олмос ңилич бҚлса, мудюиш бир арслоннинг ёки аждарюонинг думии бир илгина тегиздириб Қзига юужум ңилдирарми? Агар маңсади юимоÇланмоң ёки урушмоң бҚлса, ңилични бошңа ерга юавола Êтар. Хуллас, сизнинг назарингизда ва шубюангизда мени у одам каби Қйлагансизки, мени бу тарзда жазога, маюкумиÇандирллдингиз. Агар бу даража идрокка хилоф ва аңлга мухолиф юаракат ңилаётган бҚлсам, катта мамлакатга даюшат бериб ташвиңот ила омманинг фикрини менга ңарши Қгирмоң Êмас, балки оддий бир девоа юаңңи девонахонага Şборилишим лозим келар. Агар берганингиз аюамиÇтга муңобил бир одам бҚлсам, албатта арслонни Қзига ташлаттирмоң ва аждарюони Қзига юужум Êттирмоң учун у кескин ңилични уларнинг думларига узатмас, балки мумкин бҚлгани ңадар Қзиа Қзигофаза Êтажак... Үандайки Қн сана ихтиёрий бир инзивони ихтиёр Êтиб, башар тоңатидан устун машаңңатларга таюаммул Êтиб, юукуматнинг ишига юеч бир жиюат ила ңҚшилмадим ва ңҚшилмоңада зиÊтмадим.. Чунки муңаддас хизматим мени ман Êтади.
êй Êй аюли юолу аңд! Ажабо, юеч мумкинмидирки, йигирма сана аввал газеталарнинг ёзгани каби, бир Êса ма ила Қттиз минг одамни Қз фикрига Қгирган, ва катта Юаракат ҮҚшинининг диңңат назарини Қзига Қгирган ва Инглиз Бош Попининг олти Şз калима ила истаган саволлай Çна лти калима ила жавоб берган ва бидоÇти юурриÇтда Êнг машюур бир дипломат каби нутң сҚзлаган бир одамнинг бир Şз йигирма рисоласида дунёга, сиёсатгңий, ажак ёлүиз Қн беш калима-ми топилар? Юеч бир аңл ңабул Êтармики, бу одам сиёсатни таҲңиб Êтмоңда ва маңсади дунёдир ва юукуматга илишмоңдир? Агар фикри сиёсат ва юукуматга илишмоң бҚлса Êди, бундай бир одам биргинаа Ибн асида сариюан, ишоратан Şз ерда маңсадини сездиражакди. Ажабо, у одамнинг маңсади сиёсатча танңид бҚлса Êди, ёлүиз тасаттур ва меҲросхҚрликка доир Êски замондан бери жорий бир-икки дастурдан бошңа танңидга сабаб топмас-ми Êди? Юа, катта бир ңуруңбни ңилган бир юукуматнинг режимига мухолиф бир сиёсий фикрни таҲңиб Êтган бир одам, бир-икки маҲлум моддалар Êмас, Şз минглаб танңид моддаси топа оларди. ГҚё ЖумюуриÇт Юукуматининг ёлүиз инңилобий, бир-икки кичик масаласидир. Мен юам уңҚлида бир танңид маңсадим бҚлмагани юолда, Êски ёзган бир-икки китобимда зикр Êтганим бир-икки калима бор Êкан деÇ юукуматнинг режимига ва инңилобига юужум Êтмоңда дейилган. Хуллас, мен юам сҚрамоңдаман: Бундай Êңдаманий бир жазога мадор бҚлолмаган илмий бир моддага катта бир мамлакатни машүул Êтиб андиша берадиган бир шакл бериларми?...
êскишаюар ңамоүида
тажриди мутлаңда
Саид Нурсий
КҚплар тарафидан сҚралган ва маҲнан келган бир сириси жавобдир.
(Шу жавобни бермоң мен учун нохуш, буни орзу ңилмайман. Юар нарсамни Жаноби Юаңнинг таваккалига боүлагандим. Бироң, мени Қз юолимда ва оламимда тинч ңҚймаганлари ва Şзимни дунёга бурганлари учун, çнги Саид адал ммажбуран êски Саид тили билан, шахсим учун Êмас, балки дҚстларимни ва "СҚзлар"имни дунё аюлининг ваюима ва азиÇтларидан ңутңармоң учун юаңиңий юолатни юам дҚстлар бир июам дунё аюлига ва юукм аюлига баён Êтмоң учун "Беш Нуңта"ни баён ңилмоңдаман.)
БИРИНЧИ НУҮТА. Дейдиларки: "Нима учун сиёсатдан узоңлашдинг? Юеч Çңинлашмаётирсан?"
Жавоб: "ТҚңңиз-Қн йил аввалгÊтган Саид бир даража сиёсатга кирди. Балки сиёсат воситаси билан динга ва илмга хизмат ңиламан деÇ беюуда чарчади. Ва кҚрдики, у йҚл шубюали ва мушкул ва менга нисбатан фузулиёна, юам Êнг кераклиа тасатга монелик ңилувчи ва хатарли бир йҚлдир. КҚпи ёлүончилик ва Қзи билмай ажнабийлар ңҚлида ңурол бҚлиб ңолиш Êютимоли бор. Юам сиёсатга кирган ё мувофиң бҚлади, ё мухолиф бҚлади. Агар мувофиң бҚлса, модомики маҲмур ва вакил Êмасма саңлаолда сиёсатчилик мен учун кераксиз ва фойдасиз бир нарсадир. Менга Êютиёж йҚңки, беюуда аралашсам. Агар мухолиф сиёсатга кирсам, ё фикр ила ва ё ңувват ила ңҚшилишим керак бҚлади. Агар фикр билан бҚлса менга Êютиёж йҚң. Чунки масалаллатинн, юар ким мен билганча билади. Беюуда жаү урмоң маҲносиздир.
ИККИНЧИ НУҮТА. çнги Саид нима учун бу ңадар шиддат ила Қзини сиёсатдан тортаётир?
Жавоиб бҚллиардлаб йиллардан зиёда бҚлган абадий юаёт учун юаракат ңилишни ва уни ңозонишни дунёвий юаётнинг гумонли бир-икки йилига беюуда ва маҲносиз уриниш илан, макÊтмаслик учун. Юам Êнг муюим, Êнг керакли, Êнг соф ва Êнг юаңиңатли бҚлган иймон ва ҮурҲон хизмати учун шиддат ила сиёсатдан ңочмоңда. Чунки дейдики: "Мен кексаймоңдаман. Бундан буён ңанча йил Çшашимни билмайман. Шундада хан, мен учун Êнг муюим иш абадий юаёт учун юаракат ңилмоңдир. Абадий юаётни ңозонишнинг Êнг биринчи воситаси ва абадий саодатнинг калити иймондир. Ана шуни ңҚлга, Рисомоң лозимдир. Бироң илм ÊҲтибори ила инсонларга юам бир манфаат етказиш учун шарҲан хизматга буŞрилганимдан, хизмат ңилишни истайман.
Аммо у хизмат ё ижтимоий ва дунёвий юаётга оид бҚлади, бу Êса ңҚлимдан келмайди ва Êралүов-далүов бир замонда соүлом хизмат ңилиб бҚлмас. Шунинг учун у жиюатни ташлаб, Êнг муюим, Êнг керакли, Êнг саломатли бҚлган иймонга хизмат жиюатини танладим. з и ва мга ңозонганим иймон юаңиңатларини ва нафсимда тажриба ңилиб кҚрган маҲнавий даволарни бошңа инсонлар юам ңҚлга киритиши учун у Êшикни очиң ңолдирмоңдаман. Балки Жаноби Юаң бу хизматни ңабул ңилар ва Êски гуноюларимга каффорат ңилар. Бу хизматген кабони ражиймдан бошңа юеч кимсанинг -мҚмин бҚлсин, кофир бҚлсин, сиддиң бҚлсин, динсиз бҚлсин -ңарши чиңишга юаңңи йҚң. Чунки иймонсизлик бошңа нарсаларга Қхшамайнинг блмда, фисңда, катта гуноюларда биттадан жирканч шайтоний лаззат бҚлиши мумкин. Бироң, иймонсизликда юеч бир лаззат жиюати йҚң. Алам ичра аламдир, зулмат ичра зулматдир, азоб ичра азобдир.
Хуллабон бидай юадсиз бир абадий юаёт учун ишлашни ва иймондек муңаддас бир нурга хизматни ташлаб, кексалик чоүида кераксиз таюликали сиёсат Қйинчоңларига берилмааси вюотки, мендек алоңаси узилган ва ёлүиз ва Êски гуноюларига каффорат излашга мажбур бир одамда бҚлса... Бу нарса наңадар аңлга хилоф, наңадар юикматга хилоф, нечоүлиң девоналик Êканини девоналар юам англаб етадилар.
Аммо, ҮурҲон ва идда бонг хизмати нима учун мени ман ңилишини сҚрасанг, мен Êса дейманки: Иймон ва ҮурҲон юаңиңатлари биттадан олмос юукмида бҚлгани юолда, сиёсат билан ңҚшилган бҚлсайдим, ңҚлимдаги у олмослар алданиши осон бҚлганий, и тарафидан, "Ажабо, тарафдор ңозонмоң учун бир сиёсий ташвиңот Êмасмикин?" деб Қйланади. Ул олмосларга оддий шишалар назари билан ңарашлари мумкин. У юолда, мен шу сиёсатга ңҚл уриш билан ул олмосларга зулм ңилган ва ңийматла муносуширган бҚламан. Хуллас, Êй дунё аюли! Нима учун мен билан Қчакишаётирсиз? Мени Қз юолимга ңҚймаётирсиз?
Агар десангизки: ШайхтасюиюҲзан ишимизга аралашадилар. Сени юам баҲзан шайх дейдилар.
Мен Êса дейман: Юой афандилар! Мен шайх Êмасман, мен мударрисман. Бунга далил:
Агар десангизки: Сени Саиди Курдий дейдилар. Балки са бҚлииллатчилик фикри бордир. Бу бизга тҚүри келмайди.
УЧИНЧИ НУҮТА: Юолимни, истироюатимни Қйлаганма-устр мусибатга сабр ила сукут саңлашимдан таажжубга тушган дҚстларимнинг шундай бир саволлари борки, дейдилар: "Сенга келган заюматларга, ңийинчиликларга ңандай чидамоңдасан? Юолбуки, авваллари жуда ңизиңңон ва иззатли Êдинг, арзимас бир юаңмани ф чидаб туролмасдинг?"
Жавоб: Иккита кичик юодисани ва юикоÇни тинглангиз, жавобини топасиз.
Биринчи юикоÇ: Икки йил аввал бир мудир бесабаб мени орңамдан камситадиган, юаңоратли сҚзлар сҚзлаган Êкан. Кейинроңин бҚлменга айтдилар. Менда êски Саиднинг юисси уйүониб, бир соатча менга ёмон таҲсир ңилди. СҚнгра Жаноби Юаңнинг раюмати ила шундай бир юаңиңат ңалбга келди, сиңилишимни кетказиб, менга у одамни кечин хусу. Ул юаңиңат шуки:
Нафсимга дедим: Агар унинг юаңорати ва баён ңилган ңусурлар шахсимга ва нафсимга оид бҚлса, Аллою ундан рози бҚлсинки, менинг нафсимнинг айбларини айтган бҚлади. Агар тҚүри айтган бҚлса, мени нафсимни тарбиÇ ңилфир Рундаган бҚлади ва мени үурурдан ңутулишимга ёрдам бҚлади. Агар ёлүон сҚзлаган бҚлса, мени риёдан ва риёнинг асоси бҚлмиш сохта шуюратдан ңутулишимга ёрдам бҚлади. Юа, мен нафсим билан рсадан ңилмаганман. Чунки тарбиÇлаб бҚлмаганман. Менинг бҚйнимда ва ё ңҚйнимда чаён борлигини биров айтса ва ё кҚрсатса, ундан ранжимоң Êмас, мамнун бҚлмоүим лозим бҚлади.
дедим. У воңеани бҚлмагандек юисобладим, унутдим. Аммо афсус, кейинроң маҲлум бҚлдики, ҮурҲон уни кечирмабди...
Иккинчи юикоÇ: Шуоң учуÊшитдимки, бир юодиса бҚлибди. ша юодиса бҚлиб Қтгач, бҚлган воңеани фаңат ңисңагина мазмунини Êшитганим юолда, Қша воңеага жиддий алоңам бордек муомала кҚрдим. Зотан юеч ким билан хабарлашмас Êдим, бҚлса , бир да камдан-кам Қлароң, бир иймоний масалани бир дҚстимга ёзардим. Юатто тҚрт йилда укамга биргина мактуб ёздим. Ва инсонларга аралашиб Şришдан
Базимни ман ңилардим, Çна дунё аюли юам мени ман ңиларди. Ёлүиз бир-икки аюбобим билан юафтада бир-икки марта кҚриша олардим. Үишлоңңа келган мусофирлар Êса ойда бир-иккитаси, баҲзан бир-икки даңиңага, охиратга доир бир масалада мен билан кур ва ди. Бу үурбат юолимда үариб, ёлүиз, кимсасиз, нафаңа учун ишлаш мен кабиларга мувофиң бҚлмаган бир ңишлоңда юар нарсадан, юар кимсадан ман Êтилдим. Юатто тҚрт йил аввал хароб бҚлган бир масжидни таҲмирлатдим. Мамлакатимда имомлик ва воианларнилишга юужжатим ңҚлимда бҚлганидан, Қша жомеҲда тҚрт йилдан бери (Аллою ңабул Êтсин) имомлик ңилганим юолда, Қтган шу муборак Рамазонда масжидга боролмадим. БаҲзан намозимни ёлүиз Қңидим. Жамоат билан Қңилган намознинг йигирма мунжсавобидан маюрум ңолдим.
Бошимга тушган мана шу икки юодисага юам, айнан икки йил аввал Қша маҲмурнинг менга ңарши муомаласига кҚрсатганим сабр ва бардошимни Çна кҚрсатдим. Иншааллою, шундай давом Êтаман. Юам шундай деб Қйлайман ва д Пошшои: "Агар дунё аюли тарафидан бошимга солинган шу азиÇт, шу ңийинчилик, шу тазйиң менинг айбли ва нуңсонли нафсимга бҚлса, уларга даҲвоим йҚң. Менинг нафсим балки шу билан ислою бҚлар. Юам ётим дгуноюларига каффорат бҚлади. Бу дунё мусофирхонасининг сафосини кҚп кҚрдим, озгина жафосини кҚрсам, Çна шукр ңиламан.
Агар иймонга ва ҮурҲонга хизматкорлик жиюатим мий маи дунё аюли менга тазйиң Қтказаётган бҚлса, бунинг мудофааси менга оид Êмас. Уни Азизи Жабборга юавола Êтаман.
Агар маңсадлари сохта ва риёга сабабчи ва ихлосни синдирувчи бҚлган Нуршиохта шуюратни синдирмоң учун омманинг ÊҲтиборини юаңңимда бузмоң бҚлса, уларга раюмат. Чунки омманинг ÊҲтиборига сазовор бҚлмоң ва халңнинг назаридатгандит ңозонмоң мен каби одамларга зарар деб юисоблайман. Менга Çңин Şрганлар мени биладиларки, Қз шахсимга юурмат истамайман, балки нафратланаман. Юатто ңийматдор муюим бир дҚстимни юаддан зиёда менга ю манфа учун, Çнглишмасам Êллик марта койиганман.
Агар мени бадном ңилишдан ва омманинг назаридан туширишдан, иззатимни тҚкишдан кҚзлаган маңсадлари мен таржимони бҚлган ушбу иймон ва ҮурҲон юаңиңатларини Çксон ңилмоң бҚлса, беюудадир. Зеро ҮурҲо бҚлгазларига парда тортиб бҚлмас. "КҚзини Şмган ёлүиз Қзи кҚрмайди, бошңалар учун ңоронүи ңилолмас".
Т РТИНЧИ НУҮТА. Ваюимали бир неча саволнинг жавобидир.
Биринчиси: Дунё аюли менга дейдики: "Нима билан Çшамоңдасан? Ишламай ңаи.
#36ун кҚрмоңдасан? Мамлакатимизда танбаллик ңилиб Қтирганларни ва бошңаларнинг меюнати юисобидан кун кечирганларнинг бҚлишини истамаймиз".
Жавоб: Мен иңтисод ва барака ила Çшамоңдаман. Раззоңимдан бошрга му кимнинг миннатини олмаганман ва олмасликка ңарор берганман. Юа, кунини Şз тийин, балки ңирң тийин билан Қтказган бир одам бошңанинг миннатини олмайди. Шу масалани изоюлашни юеч хоюламас Êдим. Балки бир үурурни ва ма аслидкни билдирар деган фикр туфайли баён ңилиш менга жуда нохушдир. Бироң, модомики дунё аюли ваюимали бир суратда сҚраётган Êканлар, мен юам дейманки: Болалигимдан бери халңнинг молини ңабул ңи оддийк -юатто закот юам бҚлса - юамда маошни ңабул ңилмаслик - ёлүиз бир-икки йил Дор-ул Юикмат-ул ИсломиÇда, дҚстларимнинг ңистови билан ңабул ңилишга мажбур бҚлдим ва у пулни юам маҲнан миллатга ңайтариб бердик- юам дунё тирик нурли учун миннат остига кирмаслик бутун умримдаги бир юаёт дастуримдир. şртдошларим ва бошңа ерларда мени таниганлар буни биладилар. Шу беш йилдан бери сургундалик чоүимда, кҚп дҚстлар менга юадÇларини ңабул Êттириш учун кҚп уриндилар. Үоламдаилмадим.
"Ундай бҚлса ңандай кун кечирасан?" дейилса, дейманки:
Демак биринчиси: Шу олти ойдан бери Қттиз олтита нон чиңадиган бир кило уззамо менга кифоÇ ңилди. çна бор, битмаган. Үачонгача етади {(ЮошиÇ) Бир йилга етди.} билмайман.
Иккинчиси: Шу муборак Рамазонда ёлүиз икки хонадондан менга таом чиңди, иккиси юам мени хаста ңилди. Англадимки, Қзгаларнинг таомиисликкшдан ман ңилинмоңдаман. Үолганига, бутун Рамазонда менинг рҚзүоримни кҚрган бир муборак хонадон ва ул хонадон союиби бҚлмиш содиң дҚстим Абдуллою Човушнинг хабари ва шаюодатига кҚрноси иа нон, бир Қңңа гуруч менга кифоÇ ңилган. Юатто у гуруч Рамазондан Қн беш кун Қтгач битган.
Учинчиси: Тоүда уч ой бҚлганимизда, менга ва меюмонларимга бир "Йигирариёү -юар куни нон билан ейиш шарти ила- кифоÇ ңилди. Юатто, Сулаймон исмли муборак бир меюмоним бор Êди. Менинг ноним юам, уники юам битаётган Êди. Чоршанба куни Êди. Унга дедим:
-Бориб нон келтир.
-Жума кечаси сенинг ёнингда шу тоүда бирга дуо ңилиш орзуим бор Êди, - деди. Мен юам дедим:
-Таваккална алаллою, ңолаңол.
СҚнгра, юеч муносабати бҚлмагани юордисто бир баюона юам йҚң Êди-ки, иккимиз Şра-Şра бир тоүнинг тепасига чиңдик. Үумүонда озгина сув бор Êди. Озгина шакар билан чойимиз юам бор Êди. Мен унга дедим:
-Үардошим, озгина чой дамла.
-Сулаймон, хушхабар! Жаноби Юаң бизга р юаңиңрди.
У нонни олдик. Назар солсак, ңушлар ва ёввойи юайвонларнинг юеч бири тегмаган... Йигирма-Қттиз кундан бери юеч бир инсон у тепага чиңмаганди. У нон иккимизга икки кунга кифоÇ ңилди. Биз еб тугататишимиз арафасида, тҚрт йилдан бери содикори мсиддиңим бҚлган мустаңим Сулаймон нон билан пастдан чиңиб келди.
ТҚртинчиси: Бу устимдаги чакмонни етти йил аввал Êски юолда олгандим. Беш йилдан бери кҚйлак, ич кийим, ковуш, пайпоң учун тҚрт Çрим лира саун десм. Иңтисод баракаси ва Илоюий раюмат менга кифоÇ бҚлди.
Мана шу намуналар каби кҚп воңеалар бор. Бу ңишлоң халңи кҚпини биладилар. Аммо, зинюор буларни фахр учун зикр ңилмоңда деб Қйламанглар, балки мажбур бҚлдим. Юам, мен учун биюусни нфаатга сабаб бҚлади деб тушунманглар. Бу баракалар ё ёнимга келган холис дҚстларимга Êюсондир ва ё ҮурҲон хизматига бир икромдир ва ё иңтисоднинг баракали бир манфаатидир ва ёхуд "Ё Раюийм, ё Раюийм" деÇ зикр ңилган ва ёнимда бҚлган тадиганшукнинг ризңларидирки, барака суратида келади, мен юам ундан фойдаланмоңдаман. Юа, юазин мир-мирларини диңңат ила тингласанг, "Ё РаюийÇтда иаюийм" деганларини англайсан.
Мушук баюси келди, товуңни хотирага келтирди. Бир товуүим бор. Шу ңишда тухум машинаси каби жуда оз оралиң билан юар кун раюмат хазинасидан менга бир тухум келтирарди. Бир куни иккита га шаюңҚйди, мен кҚриб юайратда ңолдим. ДҚстларимдан сҚрадим: "Шунаңаси юам бҚладими?"- дедим. Дедиларки: "Балки бир Илоюий Êюсондир".
ЮамÊнг мушу товуңнинг ёзда очган кичик бир жҚжаси бор Êди. Рамазони Шарифнинг бошида тухумга кирди. Үирң кун давом Êтди. Юам Қзи кичик, юам Çна ңишда, юам Ра муютоа -бу муборак юолни бир Раббоний икром Êканига на менинг, на менга хизмат ңилганларнинг шубюалари ңолмади. Юам ңачонки онаси тҚхтатганда жҚжаси бошладинилар. тухумсиз ңолдирмади.
Иккинчи ваюимали савол. Дунё аюли дейдиларки: "Сени дунёмизга аралашмаслигингга ңандай ишонамиз?" Сени Êркин ңҚйсак балки дунёмизга аралашарсан. Юам айёрлик ңилмаётганингни ңандай биламиз? зингни тарки-дунё ңилган ҚҚрсатиб, халңнинг молини зоюиран олмай, аслида Çширинча олишдек бир айёрлик ңилмаганингни ңандай биламиз?
Жавоб: Йигирма йил аввал юарбий трибуналда ва мустаңилликдан аввалроң кҚпларгн киноум юол-аюволимни ва "Икки мусибат мактабининг шаюодатномаси" номли Қша даврда юарбий трибуналда ңилган мудофаам ңатҲий кҚрсатадики, айёрлик тугул, балки Êнг оддий бир юийлага юам таназзул Êтмаган бир тарзда юаёт кечирганман. Агармайман бҚлсайди, бу беш йил мобайнида хушомадгҚйларча мурожаат ңилган бҚларди. Юийлали одам Қзини севдиради, Қзини тортмайди. Доимо чалүитиб алдашга уринади. Юолбуки, менга ңилинган Êнг мудюиш юужумларга ва танңидларга муңобил пганларлиб таназзул Êтмадим. "Таваккалту алаллою" деÇ дунё аюлидан Şз Қгирдим. Юамда, охиратни билган ва дунёнинг юаңиңатини кашф Êтган одам, аңли бҚлса, пушаймон бҚлмайди. Такрор дунёга ңайрилиб, у билан овора бҚлмайди. êллик йилдан сҚнграналикасиз, ёлүиз бир одам абадий юаётини дунёнинг бир-икки йиллик сафсаталарига, найрангларига фидо Êтмайди. Фидо ңилса айёр бҚлмайди, балки аблаю бир девона бҚлади. Аблаю бир девонанинг ңҚлидан нима юам келадики, у баркан,вора бҚлинса.
Учинчи ваюимали савол. Дунё аюли дейдиларки: Сен бизни севасанми? Ёңтирасанми? Агар севсанг, нима учун биздан норози бҚлиб, ңҚшилмаётирсан? Агар бизни маҲңул кҚрмасанг, демак бизга душмансан. Биз душманлари тавофÊзамиз?"
Жавоб: Мен сизни Êмас, балки дунёингизни севсайдим, дунёдан Қзимни тортмасдим. На сизни, на дунёингизни Çхши кҚрмайман. Фаңат аралашмайманот Êтми мен бошңа маңсаддаман. Менинг ңалбимни бошңа масалалар тҚлдирган, Қзга нарсаларни Қйлашга ңалбимда Қрин ңолдирмаган. Сизнинг вазифангиз ңҚлга боңмоңдир, ңалбга боңмоң Êмас. Чунки идорангизни, осойишингизни истамоңдасиз. ҮҚл аралашмаётг оддийн, нима юаңңингиз борки, юеч лойиң бҚлмаганингиз юолда, "ңалб юам бизни севсин" дейишга... Үалбга суңулишга... Юа, масалан, мен бу ңиш ичида баюорни орзу ва умид ңила оламан, бироң ирода ңилолмайман. Келтиришга деб биус ңилолмайман. Айнан шунингдек, юозирги оламнинг ислоюини истайман, дуо ңиламан ва дунё аюлининг ислою бҚлишини орзу ңиламан, бироң ирода ңилолмайман, чунки ңҚлимдан келмаудофаазимга ңолса ташаббус ңилолмайман, чунки на вазифамдир ва на иңтидорим бор.
ТҚртинчи шубюали савол: Дунё аюли дейдиларки: "Шунчалар балолар кҚрдикки, юеч кимга ишонч ңолмади. Сенга "Юукум ишона оламизки, фурсат ңҚлингга Қтса, юозир хоюлаганинг каби аралашмайсан?"
Жавоб: Аввалги нуңталар сизга ишонч бериши керак. Шу билан бирга шуни билингки, Şртимда, талабмуаллиңраболарим ичида, мени тинглаганлар орасида, юаÇжонли юодисалар ичида бҚлганимда дунёингизга аралашмаганим юолда, үурбат диёрида ва ёлүиз, бир Қзи, үариб, заиф, ожиз, бор ңуввати илаилар Êтга Şзланган, инсонларга аралашишдан, хабарлашишдан тҚсилган, иймон ва охират муносабати ила узоңдаги баҲзи охират аюлинигина дҚст деб топган ва бошңа юар кимга бегона ва юар ким унга бегона назароң, нан ңараган бир инсон сизнинг самарасиз, таюликали дунёингизга аралашса, Қта кетган девона бҚлиши керак...
БЕШИНЧИ НУҮТА: Бешта кичик масалага доирдир.
БириҲнавий Дунё аюли менга дейдиларки: "Бизнинг маданиÇт усулимизни, юаёт тарзимизни ва кийиниш ңиёфамизни нима учун сен Қзингга татбиң ңилмаётирсан?" Демак, бизга душман Êкансан-да?"
Мен Êса дларига Юой жаноблар! Үайси юуңуң ила менга маданиÇт усулингизни таклиф Êтмоңдасиз? Юолбуки, сиз мени маданиÇт юуңуңидан маюрум ңилган каби, ноюаң беш йил бир ңишлоңда одамлар билан кҚришишдан ва аралашиб Şришдан ман Êусулмоу тарзда истиңомат ңилдирдингиз. Сургундагиларнинг юар бирини шаюарларда дҚст ва аңраболари билан кҚриштирдингиз, сҚнгра рухсатини берганингиз юолда, сабабсиз мени Çккалаб ңҚйиб, бир-икки мартадан ташңари юеч бир юамшаюарим бил юафтаиштирмадингиз. Демак, мени шу миллатнинг вакили ва фуңароси деб юисобламайсиз. Үандай ңилиб маданиÇт ңонунларингизни татбиң ңилишни менга таклиф ңилмоңдасиз? Дунёни меашардандон ңилдингиз. Зиндондаги одамга бундай нарсалар таклиф ңилинмайди. Сиз менга дунё Êшигини беркитдингиз, мен охират Êшигини ңоңдим, Илоюий раюмат очди. Охират Êшигида турган одамга дунёнинг чалкаш усул сиз ватлари ңандай таклиф Êтилади? Үачон мени озод Êтиб, мамлакатимга ңайтариб, юуңуңимни берсангиз, шундан кейингина усулингизни татбиңини исташингиз мумкин.
Иккинчи масала: Дунё аюли деййтамани: "Бизга диний юукмларни ва иймон юаңиңатларини таҲлим берадиган расмий бир доирамиз бор. Сен ңай салоюиÇт билан динни ёймоңдасан? Сен модомики сургунга маюкум Êкансан, бу ишларга аралашишга юаңңинг йҚң".
Жавоб: Юаң ва юаңиңатни чеклау замоайди! Иймон ва ҮурҲонни ңандай ңилиб чеклаб ңҚйиш мумкин. Сиз дунёингиз усулини, ңонунини чеклашингиз мумкин, аммо иймон юаңиңатларини ва ҮурҲон асо ҮурҲои расмий шаклда ва ажр Êвазига дунё муомалалари суратига солиб бҚлмайди. Балки Илоюий ваюий бҚлган у юикматлар холис ниÇт билан ва дунёдан ва нафсоний хоюишлардан тийилиш билан у файзлар келиши мумкин. Юамда сизнинг Қша расмий доиранан айрм мени Қз Şртимда воиз деб ңабул ңилди, тайинлади. Мен ул воизликни ңабул ңилдим, лекин маошини тарк Êтдим. ҮҚлимда юужжатим бор. Воизлик, имомşнон ңжжати билан юар ерда ишлай оламан. Чунки менинг сургуним ноюаң бҚлган. Юам модомики сургундагилар уйларига ңайтарилган Êканлар, Êски юужжатларимнинг юукми давом Êтади.
Иккинчидан: Мен ёзган иймон юаңиңатларини тҚүридан-тҚүри нафсимгаари бо ңилганман. Юар кимни даҲват ңилмайман. Балки руюлари муютож ва ңалблари Çрали бҚлганлар ул ҮурҲоний даволарни излаб топмоңдалар. Фаңат тирикчилигим учун, Çнги юарф чиңмасдан аввал, юашрга доир бир радигани чоп Êттирдим. Бундан юам, менга ңарши бҚлган ноинсоф Êски юоким у рисолани тадңиң ңилиб чиңиб, танңид ңиладиган бир жиюат тополмагани учун тегилолмади.
Учинчи масала: Менинг баҲзи дҚстларим, дунё аюли менга шубюали ңараганлари учун,тмоңдааюлига хуш кҚринмоң учун мендан зоюиран воз кечадилар, юатто танңид ңиладилар. Юолбуки, айёр дунё аюли буларнинг воз кечишларини ва мендан четлаб Şришларини, ул дунё аюлига садоңатлилдан юамас, балки бир нави риёкорликда, виждонсизликда ңабул ңилиб, Қша дҚстларимга ңарши ёмон назар билан ңарайдилар.
Мен Êса дейманки: êй охират дҚстларим! Менинг ҮурҲонга хизматкорлик жиюатимдан воз кечиб ңочмги Қзл Чунки, иншааллою, мен сабабли сизга зарар келмайди. Агар, фараз ңилсакки, сизга мусибат келадиган ва ё зулм ңилинадиган бҚлса, мендан воз кечиш билан ундан ңутулолмайсиз. У юолатингиз билан мусибатга ва даккига ÇнаВа табда лойиңроң бҚласиз. зи нима юам борки, ваюимага тушмоңдасиз?..
ТҚртинчи масала: Шу сургундалик давримда кҚрмоңдаманки, худфуруш ва сиёсат ботңоүига тушган баҲзи инсонлар менга тарафкашо рисолңибона назар билан ңарамоңдалар. ГҚё мен юам улар каби дунё жараёнларига алоңадордек.
Юой афандилар! Мен иймоннинг жараёнидаман. Үаршимда иймонсизлик жараёни бор. Бошңа жараёки, ажилан алоңам йҚң. У одамлардан ажр Êвазига ишлаётганлар балки Қзини бир даража маҲзур деб билар. Аммо ажрсиз, юамиÇт номидан менга ңарши тарафкашона ва раңибона вазиÇт олмоң ва юужум ңилмоң ва азиÇт бермоң үоÇтг июотбир хатодир.
Чунки аввал исботлангани каби, дунё сиёсатлари билан юеч алоңам йҚң. Бутун ваңтимни ва юаётимни иймон ва ҮурҲон юаңиңатларига бахшида Êтганман ва ваңалога анман. Модомики шундай Êкан, менга азиÇт бериб раңибона юужум ңилган одам билсинки, бу муомаласи динсизлик ва иймонсизлик номидан иймонга юужум ңилиш юукмига Қтади.
Дунё -модомики фонийдир;
- юам модомики умр ңисңадир;
- юам мони ейи зарур вазифалар кҚпдир;
- юам модомики абадий юаёт бу ерда ңозонилажак;
- юам модомики дунё союибсиз Êмас;
- юам модомики шу дунё мусофирхонасининг үоÇт Юакийм ва Карийм бир Мудаббири бор;
- юам модоваюдата Çхшилик ва на ёмонлик жазосиз ңолмаÇжак;
- юам модомики дунёвий дҚстлар ва мартабалар ңабр Êшигига ңадардир, албатта, Êнг бахтиейман:рки:
Дунё деб охиратни унутмасин, охиратини дунёга фидо ңилмасин, абадий юаётини дунё юаётини деб бузмасин, маҲносиз нарсалар билан умрини зое ңилмасин, Қзини мусофир юисоблаб, мусофирхона союибининг амрлатида кҚра юаракат ңилсин, саломат ила ңабр Êшигини очиб, абадий саодатга кирсин.
{(ЮошиÇ) Шу "модомикилар" учундирки, шахсимга ңарши ңилинган зулмларга, сиңувларга парво ңилмаётирман ва аюамиÇт бермаётирман. "Ташвишланар беррзимайди" деÇ дунёга ңҚшилмаётирман.}
Дунё аюли мен каби ожиз, үариб бир одамдан сабабсиз ваюимага тушиб, минглаб одам ңувватига Êга деб хаңда, "иб, мени кҚп таҲңиңлар остига олганлар. Барланинг бир маюалласи бҚлган Бадрада ва Барланинг бир тоүида бир-икки кеча ңолишимга рухсат бермаганлар. êшитдимки, "Саид Êллик минг аскар ңувватидадир, шунинг учун Êркин ңҚймаёҚлса-д", дейдилар.
Мен юам дейманки: "êй бадбахт дунё аюли! Бор ңувватингизни дунё учун ишлатганингиз юолда, нега дунёнинг ишини юали юам билмайсиз? Девона каби мулоюаза ңилмоңдасиз? Агар ңҚрңувингиз шахсимдаат биза, Êллик минг аскар Êмас, балки бир аскар мендан кҚра зиёда ишлар ңила олар. çҲни, уйимнинг Êшигида туриб, менга "Чиңмайсан!" деÇ олар.
Агар ңҚрңувингиз мас ва биан ва ҮурҲоннинг ходимилигимдан ва иймонимдаги маҲнавий ңувватимдан бҚлса, Êллик минг аскар Êмас, Çнглишдингиз, маслак ÊҲтиборига кҚра Êллик миллион ңувватидаман, бохабар бҚлинг! Чунки ҮурҲонимасин.нинг ңуввати билан сизнинг динсизларингиз билан ңҚшиб бутун Оврупани майдонга чаңираман. Мен нашр Êтган бутун иймон нурлари ила Уларнинг мусбат фанлар ва табиат деб атаётган мустаюкам ңа тҚйдиини чил парчин ңилганман. Уларнинг Êнг буŞк динсиз файласуфларини юайвондан паст ңилганман. Динсизларингиз юам ңҚшилиб бутун Оврупа тҚпланса, Аллоюнинг тавфиңи ила, мени бу маслагимҚлган йтаролмайдилар, иншааллою маүлуб ңилолмайдилар!
Модомики шундай Êкан, мен сизнинг дунёингизга аралашмаётган Êканман, сиз юам менинг охиратимга аралашмангиз! Аралашсангиз юам беюудадир таназаңдири Худо ңувваи бозу ила ңайтмас
Бир ишиңки, Мавло ёңа, пуфламак ила сҚнмас.
Мен юаңимда, мустасно бир суратда, дунё аюли юаддан ташңари ваюима ңилиб, гҚё ңҚрңадилар. Менда кҚрилмаганнг у мрилса юам сиёсий айбни ташкил Êтмаган ва туюмат ңилиниши тҚүри бҚлмаган: шайхлик, буŞклик, олийнасаблик, ңабила союиби, нуфузли, тобелари кҚп, юамшаюарлари билан кҚришмоң, дунё аювоунда уан алоңадор бҚлмоң, юатто сиёсатга кирмоң, юатто мухолиф бҚлмоң каби менда бҚлмаган сифатларни бор деб хаёл ңилиб, ваюимага тушганлар. Юатто юибсда ва ташңаридаги, ÇҲн орңас фикрича афв ңилиб бҚлмайдиганларни юам афв Êтишни музокара ңилишаётган бир паллада, мени деÇрли юар нарсадан ман Êтдилар. Фано ва фоний бир одамнинг гҚзал ва боңий шундай бир сҚзи бор:
Зулмнинг замбюеч би тҚпи, ңалҲаси бҚлса,
Юаңнинг букилмас ңҚли, ңайтмас Şзи бордир.
Мен Êса дейман:
Аюли дунёнинг юукми, шавкати, ңуввати бҚлса,
ҮурҲоннинг файзи ила ходимида юам,
çнглишмас илми, Қчмас сҚзи бордир,
Чарчамас ңалбтңаришмас нури бордир.
КҚп дҚстлар билан бирга, менга назорат ңилган бир ңҚмондон ңайта-ңайта савол бердиларки: "Нима учун рухсатнома олиш учун мурожаат Êтмаётирсан? Ариза бермаётиижасид
Жавоб: Беш-олти сабаб учун мурожаат Êтмаётирман ва Êтолмаётирман.
Биринчиси: Мен дунё аюлининг дунёсига аралашмаганманки, уларнинг маюкуми бҚлсам, уларга мурожаат Êтсам. Мен Илоюий таңдирнинг маюкумиман ва унинг олдида аи, сҚнор, унга мурожаат Êтаман.
ила бнчиси: Мурожаат ңонун доирасида бҚлади. Юолбуки шу олти ойдан бери менга нисбатан муомалалари Қзбошимча ва ноңонунийдир. Сургун Үонунига кҚра менга муомала ңилинмади. МаданиÇт юуңуңларидан ва балки дунёвий юуңуңлардан маюрум ңилинсиз. Бам тарзида менга ңарадилар. Бундай ноңонуний муомалалар ңилганларга ңонун номидан мурожаат ңилмоң маҲносиз бҚлади.
ТҚрттинчиси: Шу йил бу ернинг мудири менинг номимдан Барланинг бир маюалласи юукмида бҚлган Бадра ңишлоүида юаво алмаштириш сизки:ир неча кун ңолишимни сҚраб, мурожаат Êтди. Рухсат бермадилар. Бундай аюамиÇтсиз Êютиёжимга рад жавобини берганларга ңандай мурожаат Êтиб бҚлади? Мурожаат Êтилса зиллат ичрайтон зсиз бир тазаллул бҚлади.
Бешинчиси: Юаңсизликни юаң деб даҲво ңилганларга юаң даҲво ңилмоң ва уларга мурожаат Êтмоң бир юаңсизликдир ва юаңңа нисбатаЮижрататсизликдир. Мен бу юаңсизликни ва юаңңа нисбатан юурматсизлик ңилишни истамайман, вассалом.
Олтинчиси: Дунё аюлининг менга берган азиÇтлари сиёсат учун Êмасдир. Чунки улар юам биладилададир.иёсатга аралашмайман, сиёсатдан ңочаман. Балки, билиб ё билмай, динсизлар фойдасига, менинг динга боүлиңлигим туфайли менга азоб бермоңдфда фуШундай Êкан, уларга мурожаат Êтмоң диндан пушаймон бҚлмоң ва динсизлик маслагини ңҚлламоң демакдир.
Юам Çна, мен уларга мурожаат ва мойиллик ңилсам, одил бҚлган Илоюий таңдир мени уларнинг ңҚли билрга таблайди. Чунки улар мени динга боүлиңлигим туфайли озор бермоңдалар. Таңдир Êса менинг диндаги ва ихлосдаги нуңсонларим ва ора-сира риёкорликларим борлиги туфайли мени жазоламоңда. Шундай Êкан, юозирча у ңийинчиликдан ңутулишнинг чораси йари ваар дунё аюлига мурожаат Êтсам, Таңдир дейди: "êй риёкор! Бу мурожаатингнинг жазосини чек!" Агар мурожаат Êтмасам, дунё аюли дейди: "Бизни тан олмаётирсан, ңийноңда ңол!"
Еттинчи сабаб: МаҲлумки, бир маҲмурнинг вазифаси ижтимоий юайҲа Абдулрарли шахсларга йҚл бермаслик ва фойдали инсонларга ёрдам бермоңдир. Юолбуки, мени назорати остига олган маҲмур, ңабр Êшигида турган, мусофир бир кекса одамга мен "Ла илаюа иллаллою" калимасидаги иймоннинг латиф бир лганини изою ңилаётган ваңтим, худди бир катта жиноÇт устида ушлагандек, кҚпдан бери ёнимга келмагани юолда, худди мен бир гуною иш ңилаётгандек, Қша ваңт ёнимга келди. Ихм йҚң,лан тинглаётган ул бечорани юам маюрум ңилди. Мени юам үазабга келтирди. Юолбуки, бу ерда баҲзи одамлар бор бҚлиб, у буларга аюамиÇт бермасди. Юатто, бу одамлар беадабли бил ңилиб ва ңишлоңнинг ижтимоий юаётини заюарлайдиган вазиÇтга келганларида, у буларга илтифот ңилиб, таңдирлай бошлади.
Юам Çна маҲлумдирки, зиндондаги Şзта жиноÇти бҚлган бир одам, назорат ңилувчи хою бошлиң бҚлсин, хою ола-и бҚлсин, юар доим у билан кҚриша олади. Юолбуки, бир йилдирки, юам раис, юам юукумат назоратчиси ңилиб тайинланган икки муюим зот неча бор хонамнинг олдидан Қтиб Şрганлари юолда, юеча сизласло на мен билан кҚришдилар, на юолимни сҚрадилар.
Мен аввалига Қйлагандимки, адоватлари борлигидан Çңинлашмаётирлар. СҚнгра маҲлум бҚлдики, ваюимага тушганларидан, гҚё мен уларни еб ңҚÇдигандек ңочаётган Êканлар. Мана, жудаамлардек ходимлари ва маҲмурлари бҚлган юукуматни юукумат деÇ маржи деб таниб мурожаат Êтмоң аңлдан Êмас, беюудага хор бҚлишдир.
êски Саид бҚлганда Êди, Антара каби шундай деган бҚларди:
êски Саид йҚң. çнги Саид Êса дунё аюли билан кҚришишни маҲносиз деб билади. "Дунёлари бошларини есин! Нима ңилсалар ңилсинлар! Маюкама-и Куброда улар билан бирга мг инкоа бҚламиз!"- дейди, сукут саңлайди.
Мурожаат ңилмаганим сабабларидан саккизинчиси: "НошарҲий бир муюаббатнинг натижаси марюаматсиз бир адоватдир" дейилган ңоидага кҚра, одил бҚлган Илоюий тиңболд лойиң бҚлмасалар-да, мен майл кҚрсатган шу дунё аюлининг золим ңҚли билан мени азоблаётир. Мен юам бу азобга юаңдорман деб сукут саңлаётирман. Чунки Жаю6
çшида КҚнгиллилар полкининг ңҚмондони Қлароң икки йил уришдим, жанг ңилдим. АрмиÇ ңҚмондони ва Анвар Пошшонинг таңдирлашлари остида ңийматли талабаларимни, дҚстларимни фидо Êтдим. çраланибзон Тутушдим.
Асирликдан ңайтгач, "Хутувоти Ситта" каби асарларим билан Қзимни таюликага солиб, Инглизларнинг Истамбулга юужум ңилаётган онида, Инглизларнинг бошларига урдим. Юозирда мени исканжали ва сабабсиз ат ва вка олганларга ёрдам ңилгандим.
Улар юам менга Қша ёрдамимнинг ңаршилигини бу тарзда бераётирлар. Уч йил давомида РусиÇдаги асирликда чеккан заюмат ва ңийинчиликларимни бу ерда бу "дҚстларим" ма биноч ойда чектирдилар. Юолбуки, руслар менга Курд КҚнгиллилари ңҚмондони суратида, юамда казакларни ва асирларни Қлдирган үаддор одам назарида ңараганлари юолда, мени дарсдан ман Êтмадилааёлимисдошларим бҚлган тҚңсон асир зобитларнинг аксариÇт ңисмига дарс берардим. Бир марта рус ңҚмондони келди, тинглади. Туркча билмагани учун сиёсий дарс деби атрои ва бир гал ман ңилди. СҚнгра Çна изн берди. çна айни Қша казарманинг бир хонасини масжид ңилдик. Мен имомлик ңилардим. Юеч ңаршилик ңилмадилар ва тҚпланишдан ман ңилмадилар. Мени бошңнат асилан кҚришиб туришдан маюрум ңилмадилар.
Юолбуки, бу "дҚстларим", гҚё ватандошларим ва диндошларим ва уларнинг иймоний манфаатлари учун мен жон куйдирган одамлар, юеч бир сабаб бҚлмай туриб, сиёсатдан ва дунёдан алоңамни узганимни бахтиуриб, уч йил Êмас, олти йил мени азобли асорат остига олдилар, мулоңотдан ман Êтдилар. Юужжатим бҚлгани юолда, дарс беришдан, юатто хонамда хусусий дарс ңилишимнсизликман Êтдилар. Мактуб орңали алоңадан юам тҚсдилар. Юатто юужжатим бҚлгани юолда, Қзим таҲмирлаган ва тҚрт йил имомлик ңилган масжидимдан мени ман Êтдилар. êнди Çна жамоат савобидан мукуматңилмоң учун, доимий жамоатим ва охират ңардошларим бҚлган махсус уч одамга юам имомлик ңилишимни ңабул Êтмаётирлар.
Юам Қзим истамаганим юолда, биров мени Çхши деса, менга назорат ңилаётган маҲмурнинг үаши келиб, үазаби ңайнайдиик ңилузини синдираман" деÇ виждонсизларча тадбирлар ңилмоңда.
Хуллас, одам бундай вазиÇтда Жаноби Юаңдан бошңа кимга мурожаат Êтиши мумкин? Юокимнинг Қзи ңораловчи бҚлса, албатта унга шикоÇт ңилин замон Үани кел сен айтчи, бу юолга нима десак бҚлади? Сен нима десанг де. Мен дейманки, бу "дҚстларим" ичида кҚп мунофиңлар бор. Мунофиң кофирдан баттардир. Шунинг учун кои Қзлас менга чектирмаганини чектирмоңдалар...
Юой бадбахтлар! Мен сизга нима ңилдим ва нима ңилмоңдаман? Иймонингизни ңутулиши ва абадий саодатингиз учун хизмат ңилмоңдаман! Демаучун, матим холис ва Аллою учун бҚлмабди-ки, аксул-амал бҚлмоңда. Сизлар бунга жавобан, юар фурсатда мени ранжитмоңдасиз. Албатта Маюкама-и Куброда сиз билан комий иакмиз.
дейман.
Саид Нурсий
* * *
ТҚртинчи Үисм
Бадиуззамон Саид Нурсий êскишаюар ңамоүидан чиңңандаган за ҮастамҚну ВилоÇтига сургун Êтилади. Узун бир муддат полисхонада Қтиришга мажбур Êтилгандан сҚнг, полисхонанинг тҚүри ңаршисида, доимий бир тарассуд остида бҚлган бир уйга ерлава биради.
Устоз Юазратлари ҮастамҚнуда Êкан, Испартадаги талабалари ила доимо алоңадориз ва У изни Илоюий ила билар Êдики, Рисола-и Нурни дунёга ÊҲлон ва нашр Êтадиган фидокорлардан ва ноширлардан катта ңисми Испартадан чиңажак.. ёки Испарта марказидаги хизмат ила бу бТасаттзифа адо Êтилажак.
Рисола-и Нур Шогирдлари севгили Устозларининг юол ва истироюати ила жуда алоңадордирлар. Мушфиң Устозларидан ва Нурчи ңардошларининг Рисола-и Нур хизматларидан тез-тез хабар олишни орзу Êтарлар.
саси деÇ таҲриф Êтарлар. Юолбуки, юар мавзуси мустаңил бир асарга сиүмайдиган ңадар чуңур ва кенг бҚлган бу муаззам китобнинг ичидагиларини бундай бир ңанча саюифалик муңаддирактириүдирмоң мумкинмидир?
Бу кунга ңадар ожизона ёзган назмий ва насрий ёзувларимнинг юеч бирисида бу ңадар ожизлик ва юайрат ичида ңолмаган Êдим. Дарюаңиңат, бу асарни чуңур бир завң, Изнинг бир севинч ва жҚшңин бир юаÇжон ила Қңийдиган бҚлганлар юайронлик ила кҚрадиларки, Бадиуззамон болалигидан бери мустасно бир шаклда етишган ва бутун умри давомида Илоюий тажаллийларга мазюар бҚлган тамомила бошңа бир кҚрсава мумтоз бир шахсиÇтдир.
Мен бу буŞк зотни, асарларини ва талабаларини чуңурдан-чуңур тадңиң Êтиб, у нур оламида юиссан, фикран ва руюаңидга андан сҚнг буŞк ва Êски бир Араб шоирининг бир байти ила жуда чуңур бир юаңиңатни ифода Êтганини билдим. "Бутун оламни бир шахсиÇтда тҚпламоң Жаноби Юаңңа ңийин Êмас..."
ҺоÇсининг улвиÇтидан, даҲвосининг юашаматидакслар ймонининг азаматидан файз ва илюом олган бу ңутбнинг жозибасига берилганларнинг адади кундан кунга кҚпаймоңдадир.
"Ахлоңсизлик жирканчлигининг бир тҚфон юолида юар истиңоматга тошиб узаниб юар фазилатни бҚүишга ңҚйилган ңора кунларда Унинг, ÇҲни Бадиуззамоннинг файзини бир сир каби ңалбдан ңалбга ңаршилик кҚрсатиш имконсиз бир Исломиюолида Қтаётганини кҚрмоң ила тасалли топмоңдамиз... Кечаларимиз жуда ңорайди, ва жуда ңорайган кечаларнинг наюорлари жуда Çңин бҚлар".
Азиз, сиддиң ңардошларим,
Рисола-и Нурнинг хизматидаги аксар шогирдлари биттадан бир каромарни үикроми Илоюий юис Êтганлари каби, бу ожиз ңардошингиз, жуда муютож бҚлгани учун кҚп навларини ва турларини юис Êтади. Ва бу ңаторларда, бу атрофдаггра Исрдлар ңасам ила ÊҲтироф Êтмоңдаларки: "Биз Нурнинг хизматида бҚлган сари, юам маишат жиюатидан, юам ңалб истироюати жиюатидан бир кенглик, бир фарою зоюир бир суратда юизликкииз." Мен Қзимча шу ңадар юис Êтаманки, нафс ва шайтоним у бадоюатга ңарши юайрат Êтиб жим бҚлдилар.
Саид Нурсий
Охират ңардошларимга муюим бир Êслатма:
Икк тор надир.
Биринчиси : Рисола-и Нурга боүланган кишининг Êнг аюамиÇтли вазифаси уни ёзмоң ёки ёздирмоңдир ва ёйилишига ёрдам Êтмоңдир. Уни ёзган ва ёздирган б: Милган "Рисола-и Нур Талабаси" унвонини олар. Ва у унвон остида юар йигирма тҚрт соатда менинг лисоним ила балки Şз марта, баҲзан Çнада зиёда хайрли дуоларимда ва маҲнавий Şтуңларимда юиссадор бҚлмоң ила баробар, ва парби дуо Êтган ңийматдор минглаб ңардошларнинг ва Рисола-и Нур талабаларининг дуоларига ва ңозончларига юам юиссадор бҚлар. Юам тҚрт жиюат ила тҚрт нави маңбул ибодат юукмида бҚлган китобатида юам ийда юеч ңувватлантирмоң, юам бошңаларининг иймонларини таюликадан ңутңаришга юаракат ңилмоң, юам Юадиснинг юукми ила "Бир соат тафаккур баҲзан бир сана ңадар бир ибодат юукмига Қтган" иймоний тафаккурни ңҚлга киритмоң ва киритва ода, юам дуруст хати бҚлмаган ва вазиÇти жуда оүир бҚлган устозига ёрдам бермоң ила юасанотига иштирок Êтмоң каби кҚп фойдаларни ңҚлга кирита олар. Мен ңасли Суа ишонтираманки: Бир кичик рисолани Қзига билиб ёзган одам менга буŞк бир юадÇ берган юукмига Қтар. Балки юар бир саюифаси бир Қңңа шакар ңаюамла ни мамнун Êтар.
Иккинчи Модда: Афсуски Рисола-и Нурнинг иймонсиз ва марюаматсиз жинний ва инсий душманлари унинг пҚлат каби метин ңалҲаларига, олмос ңиличи каби ңувватли юуди аҲзрига муңобала Êтолмаганликларидан, жуда Çширин дасисалар ва Çширин воситалар ила, хабарлари бҚлмасдан, ёзганларнинг шавңларини синдирмоң ва зерикиш бермоң ва ёзувдан воз кечирмоң жиюатммоллайтончасига юужум Êтиб зарба урмоңдалар. Хусусан бу ерда Êютиёж жуда кҚп ва ёзувчилар жуда оз, душманлар жуда диңңатли, ңисман талабалар таÇнчсиз бҚлганидан, бу мамлакатни у нурлардан бир даража маюрум Êтмоңдалар.
Мен ила юаңнавларашрабида суюбат Êтмоң ва кҚришмоң истаган одам ңайси Рисолани очса, мен ила Êмас, ходими ҮурҲон бҚлган устози ила кҚришар ва иймон юаңиңатларидан заа бҚла бир дарс олиши мумкин.
Юа, баҲзи ваңт бҚларки, бир аскар ңилган хизмати учун бир маршалдан баланд бҚлар, ан тушб даража ңиймат олар.
Саид Нурсий
Шафңати инсониÇ марюамати РаббониÇнинг бир жилваси бҚлганидан, албатта раюматнинг даражасидан ошмаслик ва Раюматрга кҚ оламин Зотнинг мартаба-и шафңатидан тошмаслик керакдир. Агар ошса ва тошса, у шафңат албатта марюамат ва шафңат Êмасдир. Балки залолатга ва динсизликка бугар, юн бир марази руюий ва бир саңами ңалбийдир. Масалан: Кофир ва мунофиңларнинг Жаюаннамда ёнишларини ва азоб ва жиюод каби юодисаларни Қз шафңатига сиүиштирмаслик ва истиңашга киришмоң ҮурҲоннинг ва самовий динларнинг катта бир ңисмини инкор ва ёлүонламоң бҚлгани каби, буŞк бир зулм ва үоÇт даражада бир марюаматсизликдир. Чунки, маҲсум юайвонларни парчалаган жониворларга юимоÇкорона шафңат Êтмоң у бечоранг ва нларга шиддатли бир үадр ва ваюший бир виждонсизликдир.
Ва минглаб мусулмонларнинг абадий юаётларини маюв Êтган ва Şзлаб иймон аюлининг ёмон оңибатига ва мудюиш гуноюларга чорлаган одамларга шафңаткорона тарафдор бҚлмоң втланибаматкорона жазодан ңутулишларига дуо Êтмоң, албатта у мазлум иймон аюлига даюшатли бир марюаматсизликдир ва чиркин бир үадрдир. Рисола-и Нурда ңатҲиÇт ила исбот Êтилганки, куфр ва залолат коинотга буŞк чиңараюңир ва мавжудотга буŞк бир зулмдир ва раюматнинг йҚңолишига ва балоларнинг нузулига василадир. Юатто денгиз тубида балиңлар жиноÇтчилардан шикоÇт Êтарларки, "Истироюатимизнинг йҚңолишиаңиңатаб бҚлдилар" деÇ саюию ривоÇт бордир. У юолда, кофирнинг ва мунофиңнинг азоб чекишига ачиниб шафңат Êтган одамлар шафңатга лойиң юадсиз маҲсумларга ачинмаётирлар.
Рисола-и Нур ИсломиÇтнинг юаңиңатларига донг мазиёжларга кифоÇ келади, бошңа асарларга Êютиёж ңолдирмайди. ҮатҲий ва кҚп тажрибалар ила тушунилганки: Иймонни ңутңармоң ва ңувватлантирмоң ва таюңиңий ңилишнинг Êнг ңисңа ва Êнг осони Рисола-и Нурдадир. Юа, Қн беш сана Қрнига Қн бешмни нада Рисола-и Нур у йҚлни ңисңартирар, таюңиңий иймонга ңовуштирар. Бу фаңир ңардошингиз йигирма сана аввал кҚп Қңиш ила баҲзан бир кунда бир жилд китобни англаб мутолаа Êтаркан, йигирма санага Çңиндирки, ҮурҲон ва ҮурҲондвват дган Рисола-и Нур менга кифоÇ келар Êди. Биргина китобга юам муютож бҚлмадим, бошңа китобларни юам ёнимда саңламадим. Рисола-и Нур жуда хилман бҚлсаңиңатларга доир бҚлгани юолда, таҲлифи замонида йигирма санадан бери мен муютож бҚлмадим. Албатта сиз йигирма даража Çнада зиёда муютож бҚлмаслигингиз лозим келади. Юам модомики мен сизларга ңман, шÊтдим ва Êтмоңдаман, бошңаларга ңарамаётирман ва машүул бҚлмаётирман. Сиз юам Рисола-и Нурга ңаноат Êтишингиз лозимдир, балки бу замонда алзамдир!..
Биринчи Асос : Иймон аюлининг маҲŞсиÇтига ңарши, истиңболда бир нур бор деÇ хушхабар берганидир. Бир юисси ңабл-ал вуңуҲ ила Рисола-и Нурнинг истиңболда, даюшатли бир замонда кҚп иймон аюлининг иймонларини ңувватлантириб ңуеб юайини юис Êтиб, у дурбин ила юурриÇт инңилобидаги сиёсат доираларига боңңан. ТаҲбирсиз, таҲвилсиз татбиңңа уринган, сиёсат ва ңувват ва каммиÇт нуңтасида Қйлаган, тҚүри юис Êтган, фаңат тҚлиң тҚүри деÇ олмаган.
Юам "Мунозарат Рисоласи"нинг руюи ва асоси юукмида бҚлган хотимасидаги Мадрасат-уз заюронинг юаңиңати Êса, истиңболда чиңадиган Рисандай Нур Мадрасасига бир замин тайёрламоң Êдики, билмаган юолида ихтиёрсиз бҚлиб унга йҚналтирилаётган Êди. Бир юисси ңабл-ал вуңуҲ ила у нуроний юаңиңатни моддий суратда ңи муно Êди. СҚнгра у юаңиңатнинг моддий жиюати юам вужудга келишни бошлади. Султон Рашод (Марюум) Қн тҚңңиз минг олтин лирани Ванда пойдевори отилган кутморасат-уз заюрога берди, пойдевор отилди, фаңат собиң Жаюон Уруши чиңди, орңа ңолди. Беш-олти сана сҚнгра Анңарага бордим, Çна у юаңиңат учун юаракат ңилдим. Икки Şз депутатдан бир Şз олтмиш уч депутатнинг имзолари ила у мадр жиюодга бир Şз Êллик минг банкнот етказилиб, у таюсисот ңабул Êтилди. Фаңат минг афсус, мадрасалар ёпилди, у юаңиңат орңа ңолди. Фаңат Жаноби Юаңңа юадсиз шукр бҚлсинки, у мадрасанинг маҲнавий моюиÇти Испарта вилоÇтида таҲсис Êтилди, Рисолауб бҚлни тажассум Êттирди.
Иншааллою, истиңболда Рисола-и Нур шогирдлари у олий юаңиңатнинг моддий суратини юам таҲсис Êтишга муваффаң бҚлажаклар...
Саид Нурсий
Рисола-и Нурнинг Şксак, ңийг ңаси хизмати иймониÇси уларга кифоÇ бҚлиб ңаноат берар Êди. У шогирдларнинг үоÇт кескин ңалб басирати шундай бир юаңиңатни тушунганки: Рисола-и Нур ила хизмат Êса иймонни ңутңаради. Тариңат ва шайхлик Êса валийлик мартабалари ңш сириради. Бир одамнинг иймонини ңутңармоң Êса Қн мҚҲминни валийлик даражасига чиңаришдан Çнада муюим ва Çнада савоблидир. Чунки иймон абадий саодатни ңозонтиргани учун бир мҚҲминга ер курраси ңадар бирган иб салтанатни таҲмин Êтар. Валийлик Êса мҚҲминнинг Жаннатини кенгайтирар, порлаттирар. Бир одамни султон ңилмоң Қн одамни валий ңилмоңдан Çнада савобли бир хизматдир.
Мана бу нозик сирни сенинг Испагурую ңардошларингнинг бир ңисмининг аңллари кҚрмаса юам, умумининг кескин ңалблари кҚрганки, мен каби бечора, гуноюкор бир одамнинг дҚстлигини авлиёларга, агар бҚлсайднор датаюидларга юам таржию Êтдилар. Бу юаңиңатга биноан, бу шаюарга бир ңутб, бир Һавси АҲзам келса, "Сени Қн кунда валийлик даражасига чиңараман" деса, сен Рисола-и Нурни ташлаб унинг ёнига кетсанг, Испарта ңаюрамонларига дҚст бҚдсиз бсан!
Саид Нурсий
Рисола-и Нур Талабаларидан бир ңисм ңардошларимнинг менинг юаддимдан жуда баланд юусни зонларини тҚүриламоң учун Êслатилган бир муюоварадир.
Бундан ңирң сана авв бир нта акам Мулло Абдуллою (Раюматуллою Алайю) ила бир муюоварамни юикоÇ Êтмоңдаман:
У марюум акам буŞк авлиёлардан Юазрат Зиёуддиннинг (ң.с.) хос муриди Êди. Тариңат аюлмаса, уршиди юаңида муфритона муюаббат ва юусни зон Êтса юам, маңбул кҚрганлари учун, у марюум акам дедики: "Юазрат Зиёуддин бутун илмларни билади, коинотда ңутби аҲзам каби юар нарсадан хабари бор". Мени у билан боүламоң учун ю Сариемаңомларини баён Êтди. Мен юам у акамга дедимки : "Сен муболаүа Êтмоңдасан. Мен уни кҚрсам, кҚп масалаларда уни илзом Êтишим мумкин. Юам сен мен ңадар юаң навлани севмайсан. Чунки коинотдаги илмларни биладиган бир ңутби аҲзам суратида хаёл Êтганинг бир Зиёуддинни севасан, ÇҲни у унвон ила боүлиңсан, муюаббат Êтасан. Агар үайб пардаси очилса,ирасизати кҚринса, сенинг муюаббатинг ё зоил бҚлар ва ёхуд тҚртдан бирга тушар. Фаңат мен у муборак зотни сен каби жуда жиддий севаман, таңдир Êтаман. Чунки, Суннати СаниÇ доирасида,ноюларат маслагида, иймон аюлига холис ва таҲсирли ва аюамиÇтли бир раюбардир. Шахсий маңоми кҚринса, орңа чекилмоң, воз кечмоң, муюаббатда нуңсон бҚлмоң Êмас, аксинча Çнада зиёда юурмат ва таңдир хитобоүланаман. Демак, мен юаңиңий бир Зиёуддинни, сен Êса хаёлий бир Зиёуддинни севасан". Менин у акам инсофли ва мудаңңиң бир олим бҚлгани учун, менинг нуңта-и нази уйүо ңабул Êтиб таңдир Êтди.
êй Рисола-и Нурнинг ңийматли талабалари ва мендан Çнада бахтиёр ва фидокор ңардошларим! ШахсиÇтим ÊҲтибори ила сизнинг зиёдлингизи зонингиз, балки сизга зарар бермас. Фаңат сиз каби юаңиңатбин зотлар вазифага, хизматга боңиб, у нуңтада ңарашингиз керак. Парда очилса, менинг бошдан пастга ңадар нуңсонлар ила ңоришиң моюиÇтим кҚринса, менга ачинажаксинушар. зни ңардошлигимдан ңочирмаслик учун, нуңсонларимни Çширмоңдаман.
Саид Нурсий
Бир юафта аввалги мактубингизга ңарши юусни зонингизни бир даража Çралаган менинг жавобимнинг юикмати шудирки:
Бу замонда шундайрини влодда юоким жараёнлар борки, юар нарсани Қз юисобига олгани учун фаразан юаңиңий кутилган ва бир аср сҚнгра келадиган у зот юам бу замонда келс: таркюаракатларини у жараёнларга олдирмаслик учун, сиёсат оламидаги вазиÇтдан фароүат Êтажак ва юадафини алмаштиражак деÇ тахмин ңиламан.
Юам уч масала бор. БириҚз мил бири шариат, бири иймон. Юаңиңат нуңтасида Êнг муюими ва Êнг аҲзами иймон масаласидир. Фаңат юозирги умумнинг назарида ва оламнинг юоли илжоотида лилонаюим масала юаёт ва шариат кҚринганидан, у зот юозир бҚлса юам, уч масаланинг бирдан умум рҚйи заминда вазиÇтларини алмаштирмоң, нави б Şз йиги жорий бҚлган одатуллоюга мувофиң келмаганидан, юар юолда Êнг аҲзам масалани асос ңилиб, бошңа масалаларни асос ңилмаÇжак. Токи иймон хизмати софлигини ратларнг назарида бузмасин ва авомнинг тез алдана оладиган аңлларида у хизмат бошңа маңсадларга восита бҚлмагани таюаңңуң Êтсин.
Юам йигирмо Пошшдан бери тахрибкорона ашаддий зулм остида шу даража ахлоң бузилган ва матонат ва садоңат йҚңолганки, Қндан, балки йигирмадан бирисига ÊҲтимод Êтилмас. Бу ажиб юолларга ңарши фавңулодда сабон, бутатонат ва садоңат ва юамиÇти ИсломиÇ лозимдир. БҚлмаса натижаиз ңолар, зарар берар. Демак, Êнг холис ва Êнг саломатли ва Êнг муюим ва Êнг муваффаңиÇтли хизмат Рисола-и Нур шражасиарининг доиралари ичидаги муңаддас хизматдир.
Саид Нурсий
Бу санаги Рамазони Шариф юам Ислом Олами учун, юам Рисола-и Нур шогирдлари учун үоÇт аюамнинг б ва жуда юам ңийматлидир. Рисола-и Нур шогирдларининг "Ухровий амалларда шериклик" асос дастурлари сирича, юар бирисининг ңозонгани миңдор ңардошларига айни миңдор дафтари аҲмолига Қтиши у дастурнига келраюмати ИлоюиÇнинг муңтазоси бҚлмоң юайсиÇти ила, Рисола-и Нур доирасига сидң ва ихлос ила кирганларнинг ңозончлари жуда азим ва куллийдир, юар бири нинг зб юисса олар. Иншааллою, дунёвий молларнинг иштироки каби бҚлинмасдан ва айрилмасдан, юар бирисининг дафтари аҲмолига айнан Қтиши бир одам келтирган бир чироң минглаб ойналарнинг юар бирисига Қша чироң бҚлинмасдан кириши кабидир. Êтмоң Рисола-и Нурнинг содиң шогирдларидан бириси Лайла-и Үадрнинг юаңиңатини ва Рамазоннинг Şксак мартабасини ңозонса, умум юаңиңий содиң шогирдлар союиб ва юиссадор бҚлишини раюмати Илоюиёл ңилкенглигидан жуда ңувватли умидвормиз.
Саид Нурсий
Биринчи Масала: Үардошларимиздан бирисининг намоз тасбеюотида тамбаллик кҚрсатишига биноан дедим: Намоздан сҚнграки тасбеюотлар юамонти МуюаммадиÇдир (С.А.В.) ва ВалоÇти АюмадиÇнинг (С.А.В.) бир авродидир. У нуңтадан аюаммиÇти буŞкдир. СҚнгра бу калиманинг юаңиңати шундай инкишоф Êтдма. Чу2
Үандайки, рисолатга инңилоб Êтган ВалоÇти АюмадиÇ бутун валийликлардан устундир, худди шунинг каби, у валийликнинг тариңати ва у ВалоÇти Кубронинг махсус вирдлари бҚлган êнг кинг охиридаги тасбеюот шу даража бошңа тариңатлардан ва авродлардан устундир. Бу сир юам шундай инкишоф Êтди:
Бу асрнинг бир хоссаси шудирки, дунёвийттадани боңий юаётдан билиб туриб устун ңҚйдиради. çҲни: Синадиган бир шиша парчасини боңий олмослардан билгани юолда устун ңҚймоң бир дастур юукмига Қтган. Мен бундан жуда юайрат Êтар Êдим. Бу кунларда Êслатилдики, ңандан.
{(ир инсоний аҲзо хасталанса, Çраланса бошңа аҲзолар вазифаларини ңисман ташлаб унинг ёрдамига Şгурар. Худди шунинг каби: юаёт юирси ва юаёт юифзи ва завңи ва ишңни ташиган ва инсоннинг фитратида киргизилган бир инсон жиюозоти кҚп сабаблар илатазйиңнган, бошңа латифаларни Қзи ила машүул Êтиб сукут Êттиришга бошлаган, юаңиңий вазифаларини уларга унуттиришга уринмоңда. Юам ңандайки бир жозибадор сафиюона ва сархушона дабдабалисоланҚтириш бҚлса, болалар ва бебошлар каби катта маңомларда бҚлган инсонлар ва Қралган хонимлар юам у жозибага берилиб юаңиңий вазифаларини тарк Êтиб иштирок Êтмоңдалар. Худди шунинг кабмачилиасрнинг инсоний юаёти, хусусан ижтимоий юаёти шундай даюшатли, фаңат жозибали ва аламли, фаңат мароңли бир вазиÇт олганки, инсоннинг улвий латифаларини, ңалб ва аңлини нафси амморасининг ёмон ига тушириб парвона каби у фитна оташларига туширтирмоңда. Юа, дунёвий юаётнинг муюофазаси учун, зарурат даражасида бҚлмоң шарти ила, баҲзи ухровий ишлардан ваңтинчалик устун ңҚйилишига шарҲий рухсат боочлик ат ёлүиз бир Êютиёжга биноан, юалокатга сабабиÇт бермаган бир зарарга кҚра устун ңҚйилмас, рухсат йҚңдир. Юолбуки бу аср у инсоний томирнк санҲаража ривожлантирганки, кичик бир Êютиёж ва оддий бир дунёвий зарар Şзидан олмос каби диний ишларни тарк Êтар. Юа, инсониÇтнинг Çшамоң томири ва юаётни ңҚриңлаш жиюози мчиликда исрофлар ила ва иңтисодсизлик ва ңаноатсизлик ва юирс Şзидан баракотнинг кҚтарилиши ила ва фаңирлик зарурат ва маишат зиёдалашиши ила, шу даража у томир Çралангани билддаланган ва доимо залолат аюли диңңат назарини шу фоний юаётга жалб Êта-Êта, шу даража диңңат назарини Қзига жалб Êтганки, Êнг оддий бир юаётий юожатни буŞк ңатларний масаладан устун туттиради. Бу ажиб асрнинг бу ажиб хасталигига ва даюшатли маразига ңарши ҮурҲони МҚҲжиз-ул Баённинг тарёң-мисол дармонларининг ношири бҚлган Рисола-и Нур таÇна олар ва унинг метин, тебранмас, саботкор, холислблар ң, фидокор шогирдлари муңовамат Êтарлар. Ундай бҚлса, юар нарсадан аввал унинг доирасига кириш керак. Садоңат ила, тҚлиң матонат ила ва жиддий ихлос ва тҚлиң ÊҲтимод ила унга ёпишмоң лозимки, у ажиб хасталикнинн хос иридан ңутулсин.
Саид Нурсий
Юофиз Алининг Қз устози юаңида, менинг юаддимдан жуда кҚп зиёда иснод Êтган мазиÇт ва маҲсумиÇтни, унинг маҲсум лисони ила, юаңңимда мадю бҚлиб Êмас, бир нави дуо бҚлидошларввур Êтамиз. Юам Юофиз Алининг, Сав каби ерлар, ңишлоңлар ва Испарта бир Мадраса-и НуриÇ юукмига Қтиши ва Рисола-и Нурнинг содиң шогирдлари юориңулода бҚлиб кундан кунга Şксалишлари ва танаввур Êтишдан сиизларни, балки Анадолуни, балки Ислом Оламини масрур, бахтиёр Êтган бир юаңиңатли хабар ңабул Êтамиз. Охирдаги "Мухбири Содиңнинг хабар бергани каби, маҲнавий футуюот ңилмоң ва зулматни тарңатмоң замон ва замини юамоонтиргн келмоңдадир" деган парчасига бутун руюи жонимиз ила Раюмати ИлоюиÇдан дуо ила ниёз Êтамиз, орзу ңиламиз. Фаңат биз Рисола-и Нур Шогирдлари тадңизифамиз хизматдир, вазифа-и ИлоюиÇга ңҚшилмаслик ва хизматимизни унинг вазифасига бино Êтмоң ила бир нави тажриба ңилмаслик ила баробар, каммиÇтга Êмас, кайфиÇтга болийликюам кҚпдан бери ахлоңнинг сукутига ва дунёвий юаётни юар жиюат ила ухровий юаётга таржию Êттиришга чорлаган даюшатли сабаблар остида Рисола-и Нурнинг юозирга ңадар футуюоти ва зиндиңонинг ва залолатнинг юужумларини синдиришилган а минглаб бечораларнинг иймонларини ңутңариши ва бири Şзга ва баҲзан мингга муңобил Şзлаб ва минглаб юаңиңий мҚҲмин талабаларни етиштириши Мухбири Содиңнинг хабарон иланан тасдиң Êтган, юодисалар ила исбот Êтган ва Êтмоңда. Ва иншааллою юеч бир ңувват Анадолунинг сийнасидан уни чиңара олмас. Токи охирзамонда, юаётнинг кенг доирасининг асл союиблари, ÇҲни Маюдий ва си, жолари Жаноби Юаңнинг изни ила келар, у доирани кенгайтирирар ва у тухумлар сунбулланар. Бизлар юам ңабримизда сайр Êтиб Аллоюга шукр Êтамиз.
Саид Нурсий
Аввалча дунёвий юаётни ухровий юаётдан устун ңҚйишга доир ёзилган икки парчага ңҚшимчадир.
Бу ажиб асрнинг дунёвий юаётни оүирлаштириши ви, Рис шароитини оүирлаштириб кҚпайтириши ва зарурий бҚлмаган юожаларни урф-одат ила, Қргатмоң ва мубтало Êтмоң ила зарурий юожатлар даражасига келтириши ила юаётни ва Çшашни юаркаснинг юар ван рисÊнг буŞк маңсад ва үоÇси ңилгандир. У ила диний ва абадий ва ухровий юаётга ңарши ё тҚсиң тортар ёки иккинчи, учинчи даражада ңолдирар. Бу хатонинг жазоси бҚлиб шундадан кеатли таҲзир едики, дунёни бошига жаюаннам айлади. Хуллас, бу даюшатли мусибатда, диёнат аюли юам буŞк бир таюликага тушмоңдалар ва ңисмҮурҲонунмаётирлар.
Жумладан кҚрдимки, диёнат аюли, таңво аюли бир ңисм зотлар биз билан үоÇт жиддий алоңадорлик пайдо Êтдилар. У бир-икки зотда кҚрдимки, дган каи истар ва ңилинишини севар, токи дунёвий юаётида муваффаң бҚла олсин, иши рост келсин. Юатто тариңатни кашф ва каромат учун истар. Демак, охираңамоңхсини ва диний вазифаларнинг ухровий меваларини дунё юаётига бир тирсак, бир зинапоÇ каби ңилади. Билмайдики ухровий саодат каби дунёвий саодатга юам мадо, юам ан диний юаңиңатларнинг дунёвий фойдалари ёлүиз таржию Êтувчи ва ташвиң Êтувчи даражасида бҚлиши мумкин. Агар иллат даражасига чиңса ва у хайрли амалнинг ңилинишидаги маңсад у фойда бҚлса, у амални йҚң Êтар, лоаңал ихлос Қхшайр, савоби ңочар.
Саид Нурсий
Шафңат ва риңңат шиддатидан ва бу ңишнинг шиддатлиёр удии ила баробар маҲнавий ва шиддатли бир совуң ва башариÇт мусибатидан бечораларга келган фалокатлар, паришонликлар, очликлар шиддат ила риңңатимзн ва илди. Бирдан Êслатилдики: Бундай мусибатларда кофир юам бҚлса, юаңида бир нави марюамат ва мукофот бордирки, у мусибат унга нисбатан жуда арзон т хизмаБундай самовий мусибат маҲсумлар юаңида бир нави шаюидлик юукмига Қтади. Уч-тҚрт ойдирки, дунёнинг вазиÇтидан ва урушидан юеч бир хабарим йҚң Êкан, Оврупа ва РоссиÇдаги бола-чаңага ачиниб Êсладим. У маҲнавий Êслатма баён Êтган таңсимот Çралаамли шафңатга бир малюам бҚлди. Шундайки:
У самовий мусибатдан золим ңисмининг жиноÇтининг натижаси бҚлиб келган фалокатдан вафот Êтган ва паришон бҚлганлар, агар Қн беш ёшга ңадар бҚлганлар бҚлса, ңай динда бҚлса бҚлсин, шаюид юукмидадбундайсулмонлар каби буŞк маҲнавий мукофотлари у мусибатни юечга туширар.
н бешидан Şңори бҚлганлар, агар маҲсум ва мазлум бҚлса, мукофоти буŞкдир, балки уни Жаюаннамдан ңутңарар. Чунки охирзамонда модомики фатрат даражасида дин ва Диниир. Юомадий Алайюиссалоту Вассаламга бир лоңайдлик пардаси келган ва модомики охир замонда Исо Юазратларининг (А.С.) юаңиңий дини юукм Êтажак, ИсломиÇт ифаларкама-елка келажак. Албатта, юозир фатрат каби ңоронүуликда ңолган Исо Юазратларига мансуб Насронийлар мазлумлари чеккан фалокатлари улар юаңида бир нави шаюидликдир деб бҚлар. Хусусан кексалар ваҚттиз атзадалар, фаңир ва заифлар мустабид буŞк золимларнинг жабр ва шиддатлари остида мусибат чекмоңдалар. Албатта, у мусибат улар юаңида маданиÇтнинг сафоюаиз масва куфронидан ва фалсафанинг залолатидан ва куфридан келган гуноюларга каффорат бҚлмоң ила баробар, Şз даража уларга фойдадир деÇ юаңиңатдан хабар олдим. Жаноби Арюамурроюимийнга юадсиз шузи сҚфим ва у аламли аламдан ва шафңатдан тасалли топдим.
Агар у фалокатни кҚрган, золимлар бҚлса ва башарнинг паришониÇтини юозирлаган үаддорлар ва Қз манфаати учун инсСаид жмига оташ берган худгам, пасткаш инсий шайтонлар бҚлса, тҚлиң юаңдор ва тҚлиң адолати РаббониÇдир.
Агар у фалокатни чекканлар мазлумларнинг ёрдамига Şгурганлар ва башариÇт истироюати учун ва диннинг асослан, у юа самовий муңаддасотни ва инсониÇт юуңуңини муюофаза учун мужодала Êтганлар бҚлса, албатта у фидокорликнинг маҲнавий ва ухровий натижаси шу ңадар буŞкдирки, у мусибатни улар юаңидар. Мури шараф ңилар, севдирар.
Саид Нурсий
Азиз,сиддиң, муборак ңардошларим,
Уч кун аввал, айнан, нурли юадÇнгиз ҮастамҚнуга келадиган онида, тушда кҚраётган Êдимк. ЁлүиМаңом ва рутбанинг Şксалиши учун бизларга шоюона фармон маҲнавий бир томондан келмоңда. Мукаммал юурмат ила ңҚлларида тутиб бизга келтирмоңдалар.
Биз боңдикнинг жлий фармон ҮурҲони Азимушшон бҚлиб чиңди. У юолда, бу маҲно ңалбга келди: Демак, ҮурҲон Şзидан Рисола-и Нурнинг маҲнавий шахси ва биз шогирдлари бир Şксалиш ва тараңңий фармонини үайб оламидан оламиз. Юозир таҲбири Êса, у фармонни тамсил Ê
Саид Нурсий
Азиз ңардошларим,
Иймон юаңиңалар.
юар нарсадан аввал бу замонда Êнг биринчи маңсад бҚлмоң ва бошңа нарсалар иккинчи, учинчи, тҚртинчи даражада ңолмоң ва Рисола-и Нур ила уларга хизматнинг м Êнг биринчи вазифа ва мадор ва мароң ва маңсуди биззот бҚлмоң лозим Êкан.. юозирги оламнинг юоли дунёвий юаётни, хусусан ижтимоий юаётни ва айниңса сиёсий юаётни ва айниңса маданиÇтнинг сафоюат ва залолаПиёда азо сифатида келган үазаби Илоюийнинг бир жилваси бҚлган жаюон урушининг тарафгирона, томирларни ва асабларни юаÇжонлантириб, ңалбнинг ичига ңадар, юатто иймон юаңиңатларининг олмослари даражасига, у зарарли, умумийорзуларни етиштирадиган даражада бу машҲум аср шундай ривожлантирган ва ривожлантирмоңда ва шундай юиссиётини Êгаллаган ва Êгалламоңдаки, Рисола-и Нур доираси хоридижа бҚлган бир ңисм сатюий, балки да ла Юу"см заиф валийлар у сиёсий ва ижтимоий юаётнинг алоңалари сабаби ила иймон юаңиңатларининг юукмини иккинчи, учинчи даражада ңолдириб, у жараёнларнинг юукмига тобеҲ бҚлиб юамфикр бҚлган мунофиңларни севар, Қзиатга колиф бҚлган юаңиңат аюлини, балки валийларни танңид ва адоват Êтар. Юатто диний юиссиётларни у жараёнларга тобеҲ ңиларлар.
Хуллас, бу асрнинг бу хизмааюликасига ңарши Рисола-и Нурнинг хизмат ва машүулиÇти юозирги сиёсатни ва жараёнларини шу даража назаримдан туширганки, бу жаюон урушини тҚрт ойдир мароң Êтмадим, сҚрамадим.
Юам, Рисола-и Нурнинг хос тар. Фаңри боңий олмослар юукмида бҚлган иймон юаңиңатларининг вазифаси ичида Êкан, золимларнинг шахмат Қйинларига боңмоң ила муңаддас вазифаларига сустлик бермаслик ва фикрларини булүамаслик керакдир. Жаноби Юаң бизга нур ва нуроний вазифа берган, ңондиа юам зулмли зулматли Қйинларни берган. Улар биздан истиүно Êтиб ёрдам бермаганлари ва ңҚлимиздаги муңаддас нурларга муштарий бҚлмадиклари юолда, уларнинг ңоронүу Қйинларига динсизмизнинг зарарига боңишга таназзул Êтмоң хатодир. Бизга ва мароңимизга доирамиз ичидаги маҲнавий завңлар ва иймоний нурлар кифоÇ ва етарлидир.
Саид Нурсий
Бу кунларда Рисола-и Нурга суиңасд и бҚлгарнинг ва сизларга машаңңат берганларнинг юаңларида менга берган бир юиддат натижасида баддуога ташаббус Êтдим. Бирдан Испартага зулм ңилолмадим, баддуо Қрнига: "Ё Раабдан арта Рисола-и Нурнинг бир Мадрасатуз заюросидир. У ердаги ёмон маҲмурларни юам ислою айла, ва юусни оңибат бер" деÇ дуо айладим ва Êтмоңдаман.
Саид Нурсий
юаётг, сиддиң, фидокор ңардошларим,
Саид Нурсий
Азиз, сиддиң ңардошларим,
Юозир, бундан Қн даңиңа аввал жасурча, фаңат ңаламсиз икки одам Рисола-и Нур дюукмигга бири бирисини келтирди. Уларга дедимки: Бу доира берган буŞк натижаларга муңобил тебранмас бир садоңат ва синмас бир матонат истар.
Испарта ңаюрамонлари кҚрсатган юориңолар ва жаюонписандона нур хизматларининг асоси юориңо садоатига и ва фавңулодда матонатларидир. Бу матонатнинг биринчи сабаби иймон ңуввати ва ихлос хислатидир. Иккинчи сабаби фитрий жасоратдир. Уларга: "Сиз жасорат ила ва йигитлик ила танингансизлар.. ва дунёга оид аюамиÇтсиз нарсалар уасининдокорлик кҚрсатсангиз, албатта Рисола-и Нурнинг муңаддас хизматида жаюон ңийматидаги ухровий натижаларига муңобил, мардона ва фидокорона жасорат кҚрсатиб садоңатингизни муюофаза Êтасиз" дедим. Улар юдилар.иң ңабул Êтдилар.
Саид Нурсий
ИнсониÇт ва ИсломиÇт оламида уч муаззам масала бҚлган иймон ва шариат ва юаётдир. Ичларида Êнг муаззами иймон юаңиңатлари бҚлганидан, бу иймон ва ҮурҲон юаңиңатлари бодадир.раёнларга, бошңа ңувватларга тобеҲ ва восита Êтилмаслиги ва олмос каби у ҮурҲоннинг юаңиңатларини, динни дунёга сотган ёки восита Êтган одамларнинг назарида шиша парчаларигаларни маслик ва Êнг муңаддас ва Êнг буŞк вазифа бҚлган иймонни ңутңармоң хизматини тҚлиң Қрнига келтирмоң учун Рисола-и Нурнинг хос ва содиң талабалари үоÇт шиддат ва нафрат ила сиёсатдан ңочадилар. Юатто сизниилган ңардошингиз, сиз юам биласиз, бу Қн саккиз санадир, шу ңадар муютож бҚлганим юолда сиёсатга, ижтимоий юаётга тегилмаслик учун юукуматга ңарши бирига мурожаатим бҚлмагани каби, бу саккиз-тҚңңиз ойдир, Ер Куррасининг бу юаржу-маржини биргинаабул Ê на сҚрадим ва на мароң Êтдим.
Саид Нурсий
êй ңардошларим,
Сизлар биласизки, бизнинг маслагимизда мфларин анониÇт, шон ва шараф пардаси остида маңом союиби бҚлмоңдан Қлдирувчи заюар каби ундан ңочамиз, уни сездирган юолатдан шиддат ила саңланамиз. Албатта бу ерда, олти-етти сана кҚзингиз ила ва йигирмаҚлиданан бери таюңиңотингиз ила англамишсинизки, мен шахсимга ңарши юурмат ва маңом бермоң истамайман. Сизларга у нуңтада шиддат ила танбею ңиёмаман. Менга юаддимдан ортиң мавңе бермангиз деÇ сиздан ранжимоңдаман. Ёлүиз, ҮурҲони Юакимнинг бу замонда бир маҲнавий мҚҲжизаси бҚлган Рисола-и Нур юисобига ва мен юам унинг бир шогирди бати ШаюайсиÇти ила, унга ңарши тасдиңкорона таслимни ва боүлиңликни шокирона ңабул Êтаман. Хуллас, бу даража анониÇтдан ва менликдан ва шону шараф номи остидаги риёкорликдан ңочишни юаракат дастури ңабул ңилган о хаёл га ңарши юукумат аюлининг, идора аюли ва зобитанинг шубюага тушишлари наңадар маҲносиз ва кераксиз бҚлганини девоналар юам англар.
Саид Нурсий
и шоги сиддиң ңардошларим,
Бу кунларда ҮурҲони Юакимнинг назарида иймондан сҚнгра Êнг зиёда асос тутилган таңво ва амали солию асосларини Қйладим. Таңво манюиётдан үайбиоюлардан саңланмоң ва амали солию амр доирасида юаракат ва хайрот ңозонмоңдир. Юар замон дафҲи шарр жалби нафга устун бҚлмоң ила баробар,бутун хрибот ва сафоюат ва жозибадор юавасот замонида, бу таңво бҚлган дафҲи мафосид ва тарки кабоир уссул асос бҚлиб, буŞк бир устунлик касб Êилар. Бу замонда тахрибот ва манфий жараён даюшатлангани учун, таңво бу тахриботга ңарши Êнг буŞк асосдир. Фарзларни ңилган, катта гуноюларни ңилмаган ңутулар. Бундай катта гуноюлар ичида амали солиюнинг ихлос ила муваффаңиÇти жуда озулистоам оз бир амали солию бу оүир шароит ичида кҚп юукмидадир. Юам таңво ичида бир нави амали солию бор. Чунки бир юаромнинг тарки вожибдир, бир вожибни бажармоң кҚп суннатларга муңобил савоби бор. Бундай бҚлмасарда минглаб гуноюнинг юужум ңилишида биргина саңланмоң, оз бир амал ила, Şзлаб гуноюларнинг тарки ила Şзлаб вожиб бажарган бҚлар. Бу аюамиÇ мадраңта ниÇт ила, таңво номи ила ва гуноюдан саңланмоң ңасди ила, манфий ибодатдан келган аюамиÇтли амали солиюадир. Рисола-и Нур шогирдларининг бу замонда Êнг муюим вазифалари тахриботга ва гуноюларга ңарши таңвони асоснг ңҚл юаракат ңилмоң керакдир. Модомики юар даңиңада, юозирги ижтимоий юаёт тарзида Şзлаб гуною инсонга ңарши келмоңда! Албатта, таңво ила ва саңланмоң ниÇти ила Şзлаб амали солию ңилгаашимизидадир. МаҲлумдирки бир одамнинг бир кунда хароб Êтган бир саройни йигирма одам йигирма кунда ңилолмас. Ва бир одамнинг тахриботига ңарши йигирма одам ишламоң лозим келаркан, юозир минглаб тахриботчигаатига ил, Рисола-и Нур каби бир таҲмирчининг бу даража муңовамати ва таҲсирлари жуда юориңодир. Агар бу икки мутаңобил ңувватлар бир савиÇда бҚлсайди, унинг таҲмирида мҚҲжизаворий муваффаңиÇт ва футуюот кҚрилар Êди.
Жумладан, ижтимоий юаётниган од Êтган Êнг муюим асос бҚлган юурмат ва марюамат үоÇт тебранган. БаҲзи ерларда үоÇт аламли ва бечора кексалар, падар ва волидалар юаңида даюшатли натижаларфарңлаңда. Жаноби Юаңңа шукрки, Рисола-и Нур бу мудюиш тахриботга ңарши кирган ерларида муңовамат Êтмоңда, таҲмир Êтмоңда.
Садди Зулңарнайннинг тахриби ила çжуж ва Мажужларнинг дунёни фасодга бериши каби, Шариати МуюаммадиÇ (С.Аңлар иҚлган Садди ҮурҲонийнинг силкитилиши ила, çжуж ва Мажуждан Çнада мудюиш бҚлган, ахлоңда ва юаётда зулматли бир анархистлик ва зулмли бир динсизлик фасодни ва бузүунчиликни бошлайди. Рисола-инишга огирдларининг бундай бир юодисада маҲнавий мужоюадалари, иншааллою саюобалар замонидаги каби, оз амал ила жуда буŞк савоб ва амали солиюага мадор бҚлар.
Азиз ңардошларим,
"Гул" ва "Нур" ва "Мубораклар" ва "Мадраса-и НуриÇ" юайҲатлари ва уммий кексалар ва маҲсумлар бошдаңңий б умум ңардошларимизга ва хонимларимизга салом ва саломат ва саодатларига дуо Êтмоңдамиз.
Саид Нурсий
Жаноби Юаңңа Şз минглаб шукр бҚлсинки, Рисола-и Нур Қз-Қзига ёйилмоңда, юар тараа маюктуюоти бор. Залолат аюлининг юийлалари уни саңламаётир, аксинча кҚп динсизлар ңуролларини таслим Êтмоңдалар. Юофиз Алининг айтгани каби, ңҚрңувлари жуда зиёдадир. Юозир динсизлик таассуби ила Êмас, ңҚрңув жиюати ила ёпишмоңдалар. У ңҚрңув Рисди.
#3Нур томон ңайтажак иншааллою.
Саид Нурсий
Юам у Êски дҚст зотга, юам диңңат аюлига ва сизларга баён Êтмоңдаманки: ҮурҲони МҚҲжиз-ул Баённинг файзи ила çнги Саид иймон юаңиңатларига доир шу даража манш ва Êва юаңиңатли бурюонлар зикр Êтмоңдаки, Мусулмон олимларини Êмас, балки Êнг муаннид Оврупа файласуфларини юам таслимга мажбур Êтади ва Êтмоңдадир. Аммо, Рисола-и Нурнинг ңиймат ва аюамиÇтига ишорий ва рамзий бир тБу юарЮазрати Али (Р.А.) ва Һавси АҲзамнинг (Ү.С.) хабарлари навидан, ҮурҲони МҚҲжиз-ул Баённинг юам бу замонда бир маҲнавий мҚҲжизаси бҚлган Рисола-и Нурга диңңат назарини жалб Êтиши ишорий маҲно тавал Усдан рамз ва имолари иҲжозининг шаҲнидандир ва у үайбий лисоннинг мҚҲжизакорона балоүатининг муңтазосидир. Юа, êскишаюар ңамоңхонасида, даюшатли бир замонда, муңаддас бир тасаллига жуда муютож бҚлганимиз юангомда маҲнутҲу лир Êслатма ила, "Рисола-и Нурнинг маңбулиÇтига доир Êски авлиёлардан шоюид келтирмоңдасан. Юолбуки;
сири ила, Êнг зитталар масалада сҚз союиби ҮурҲондир. Ажабо, Рисола-и Нурни ҮурҲон ңабул Êтарми? Унга не назар ила боңмоңда?" дейилди. У ажиб савол ңаршисида бҚлдим. Мен юам ҮурҲондан мадад истадим. Бирдан, Қттиз уч оÇтнинг очиң маҲносининг тафарруоти навидаги тарлидирридан ишорий маҲно табаңасида ва у ишорий маҲно куллиÇтида доюил бир фарди Рисола-и Нур бҚлганини ва киришига ва мадори имтиёзига бир ңувватли ишора бҚлганини бир соат мобайнида юис Êтдим ва бир ңисмини бир дараюликалюли, бир ңисмини ңисңача кҚрдим. Үаноатимча юеч бир шак ва шубюа ва бадгумонлик ва васваса ңолмади.
У бир соатлик рисолани уйүункунда истеҲдодим ила, зеюним ила ңилолмайман. У олти соатлик рисола бҚлган ттизинчи СҚзни на мен, на Êнг мудаңңиң диндор файласуфлар олти кла муо таюңиңотни ңилолмас. Ва юоказо... Демак, биз муфлис бҚлганимиз юолда, бой бир мужавюарот дҚконининг даллоли ва бир хизматчиси бҚлганмиз.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиң ңардошларим,
Бу кунларда ба лаззнамози тасбеюотида Истанбулдаги кексанинг үаразкорона ва шахсимга ңарши чиркин үийбати сабабли êски Саид томири ила нафси амморам юаÇжонга келди. "Мазлумман, бу нави зулм чекилмас!" деди, интиңомини олмоң исти ңилаирдан ңалбимга келди: "Балки Рисола-и Нурнинг Истанбулда нашрига бир васила бҚлар. Сен модомики дунёвий юаётингни ва ухровий юаётингни юам Рисола-и Нурга фидо Êтмоңдасан, бу иззати нафс томиринамбарлфидо Êт. Юам коинот Çратилишининг сабаби Фахри Олам Алайюиссалоту Вассаламга мажнун таҲбири истеҲмол Êтган инсонлар бҚлгани каби, сенинг у ңуёшга нисбатан заррача бир иззати нафсингнинг синишига аюамиÇт берма" деÇ Êслатилди, менбадий м ңалбим роюат Êтди.
Саид Нурсий
Истанбул олимларининг Êнг буŞги ва Êнг мудаңңиңи ва кҚп ваңт Муфти-м Êтмом бҚлган Êски фатво амини машюур Али Ризо Афанди, Биринчи Шуадаги ҮурҲон Ишораларини ва ОÇт-ул Кубро каби рисолаларни кҚргандан сҚнгра, Рисола-и Нурнинг муюим бир талабаси бҚлган Юофиз Аминга деганки: "Бадиуззамон шу замонда Ислом Д ва аюÊнг буŞк бир хизмат айлаганини ва асарларининг тҚлиң тҚүри бҚлганини ва бундай бир замонда ва маюрумиÇт ичида тҚлиң бир фароүати нафс Êтганини ва унинг Рисола-и Нури мужаддиди дтда бҚганини ңатҲиÇн тасдиң Êтаман. Жаноби Юаң уни муваффаң айласин, омин" деган.
Юам баҲзиларнинг соңол ңҚймаганликларига ÊҲтирозлари муносабати илдига влоно Жалолиддини Румийнинг оталари бҚлган Султон-ул Уламонинг бир ңиссаси ила уни мудофаа Êтиб: "Бадиуззамоннинг, албатта бир ижтиюоди бордир, ÊҲтироз Êтганлар юаңсиздир" деган ва Юо тутибтафога (марюум) амр Êтган: "Айтганимни ёз!"
Бадиуззамонга камоли юурмат ила салом Êтаман. ТаҲлифотингизнинг тугатилишига юирзи жон ила дуо Êтмоңдаман. БаҲзи уламо-уюшиёнаинг танңидига учраганингга хафа бҚлма, зеро "Мевали дарахт тошланар" юукми машюурдир. Мужоюадаларингизни давом Êтинг. Жаноби Юаң ва Файёзи Мутлаң тезда мурод ва матлубин ва юемуваффаңи билхайр айласин, омин. Боңий Юаңнинг бирлигига омонат бҚлингиз.
êски Фатво Амини
Али Ризо
Хуллас, бундай мудаңңиң ва илм ва шариат ва ҮурҲон жиюатида бу замонда сҚз союиби Êнг Бошлолим бундай юукм Êтган.
Азиз, сиддиң, мудаңңиң, мустаңим ңардошларим,
Фош Êтмоң хотирамга келмаган бир сирни фош Êтишга мажбур бҚлдим.
Рисола-и Нурнла, таҲнавий шахси ва у маҲнавий шахсни тамсил Êтган хос шогирдларининг маҲнавий шахси "Фарид" маңомига мазюар бҚлганлари учун, хусусий бир мамлакат ңутбининг Êмас, балки аксариÇт ила Ю ңувва бҚлган Үутби АҲзамнинг тасарруфидан хориж бҚлгани каби, унинг юукми остига киришга юам мажбур Êмас. Юар замонда бҚлган икки имом каби, уни танишга мажбур бҚлмайди. Мен Êскидан Рисола-и Нурнинг маҲнавий шахсини у а у рардан бириси деб Қйлар Êдим. Юозир англамоңдаманки: Һавси АҲзамда "ҮутбиÇт" ва "ҺавсиÇт" ила баробар "ФардиÇт" юам бҚлганидан, охирзамондаги шогирдлари боүланган Рисола-и Нур у фардиÇт маңомининг мазюаридир.
Бу Çширишга лой бир иган бу азим сирга биноан, Макка-и Мукаммарада юам, фарзи маюол бҚлиб, Рисола-и Нурга ңарши бир ÊҲтироз Үутби АҲзамдан юам келса, Рисола-и Нур шогирдлари тебранмасдан, у муборак ңутби аҲзамнинг ÊҲдалолани илифот ва салом суратида ңабул Êтиб, таважжуюини юам ңозонмоң учун, ÊҲтирозга сабаб нуңталарни у буŞк устозларига ңарши изою Êтмоң, ңҚлларини Қпмоңдир.
êй ңардошларим! Бу замонда шундай даюшатли жараёнлар ва юаётни ва жÊттирм силкитадиган юодисалар ичида, юадсиз бир матонат ва совуңңонлик ва ниюоÇсиз бир фидокорлик ташимоң керакдир.
Саид Нурсий
Бу замонда, хусусан бу ваңтларда Рисола-и Нурнинг шогирдлари тҚлиң бир матонат ва тасонуд ва диңңат Êтишга мажбурдирлар. Лиллаюилюамд, Испарта ва атрофи ңаюрамонлари теилюом.би матонат кҚрсатиши ила бошңа ерларга юам юусни мисол бҚлди.
êй Хусрав! ТаҲсирли ва гҚзал мактубингни олдим. Вазифангнинг бошига Қтишинг бизни фавңулодда масрур Êтида Бинглаб сафолар ила келдинг. Сен бу бир Çрим сана моддий ңаламинг ишламаганидан мароң Êтма. Сенинг Қрнигга у кароматли ңаламингнинг ёдгори бҚлган МҚҲжизозамонладиÇнинг бири Шарңий ВилоÇтларда фаол бҚлиб кезмоңда. Бошңа охирги ёзган нусха юам Истанбулда сенинг Қрнингда ишлаб, иншааллою футуюот ңилар.
Сен ёзган мотирлали икки ҮурҲони Азимушшонинг бу атрофда, хусусан Рамазони Шарифда сенга ңозонтирган савоблар, таюсин ва табрикларингни, иншааллою Çңинда бордир кириши ила, Ислом Оламидан сенинг руюингга ёүажак раюмат дуоларини Қйла. Аллоюга шукр Êт.
Саид Нурсий
ларнин сиддиң ңардошларим,
Мен, жуда ңатҲий бир суратда ва мингга Çңин тажрибаларим натижасида ңатҲий ңаноатим келган ва аксар кунларда юис Êтмоңдаманки, Рисола-и Нурнинг хизматида бҚлганим ңилмо хизматнинг даражасига кҚра, ңалбимда, баданимда, аңлимда, маишатимда бир инкишоф, кенглик, севинч, баракот кҚрмоңдаман. Ва кҚплари ÊҲтироф ÊтмофеҲланБиз юам юис Êтмоңдамиз" дерлар. Юатто, сизга Қтган сана ёзганим каби, менинг жуда оз озуңа ила Çшаганимнинг сири у баракот Êкан. Юам модомики Имом ШофеҲийдан ривоÇт борки: "Холис т Юазраи улумнинг ризңига мен кафолат Êта оламан" деган. Чунки ризңларида кенглик ва баракот бҚлар. Модомики юаңиңат будир ва модомики холис талаба-и улум унвонига юозир Нур Шогирдлари бу замонда тҚлиң лаёңат кҚрсатганлар. Албатта, юозир Çнги тиб Исва ңаюатга муңобил, Рисола-и Нур хизматини ташламоң ва маишат зарурати узри ила маишат орңасида Şгурмоң Қрнига Êнг Çхши чора шукр ва ңаноат ва Рисола-и Нур талабалигига тҚлиң ёпишмоңдир.
Саиднг бирй
Рисола-и Нур ва ундан тҚлиң дарс олган шогирдлари дунё сиёсатларига Êмас, балки бутун дунёга ңарши юам Рисола-и Нурни восита Êтолмас ва юозирга ңадар юам Êтмаган. Биз дуришон ининг дунёларига ңҚшилмаймиз... Биздан зарар таваююум Êтмоң девоналикдир.
Биринчидан: ҮурҲон бизни сиёсатдан ман Êтган, токи олмос зан зааңиңатлари дунё аюли назарида шиша парчаларига тушмасин.
Иккинчидан: Шафңат, виждон, юаңиңат бизни сиёсатдан ман Êтади. Чунки таҲзирга юа ңилишинсиз мунофиңлар унда икки бҚлса, улар ила боүлиң етти-саккиз маҲсум, бечора, бола-чаңа, заиф, хаста ва кексалар бор. Бало, мусибат келса, у маҲсумлар у бсабабстушажаклар, балки у икки мунофиң динсиз Çнада оз зарар кҚражак. Шунинг учун сиёсат йҚли ила, идора ва осойишни бузиш тарзида натижанинг чиңиши юам шубюали бҚлгани юолда киришдан Рисола-и Нурнинг моюиÇтидаги шафңат, марюамат, юаң ва юаңиңасмлантрдларини ман Êтади.
Учинчидан: Бу ватан, бу миллат ва бу ватандаги юукумат аюли ңай шаклда бҚлса бҚлсин, Рисола-и Нурга ашаддий Êютиёж ила муютождирлар. ҮҚрңмоң ва ёхуд адоват Êтмоң Êмас, Êнг динсизлари юам унинг жазо, она, юаңпарастона дастурларига тарафдор бҚлишлари керакдир. Магарки, бутун-бутун миллатга, ватанга, ИсломиÇт юокимиÇтига хиёнат бҚлмаса. Чунки, бу миллатнинг ва бу ватаннинг ижтимоий юаётини анархистликдан ңутңармоң втилмас таюликалардан халос Êтмоң учун беш асос лозимдир ва зарурийдир:
Биринчиси марюамат. Иккинчиси юурмат. Учинчиси амниÇт. ТҚртинчиси юаром - юалолни билиб, юаромдан чекилмоң. Бешинчиси бебошликни ташлаб, итоат Êтмоңдир.
ли, талас, Рисола-и Нур ижтимоий юаётга боңңан ваңт, бу беш асосни таҲмин Êтиб осойишнинг пойдеворини тасбит ва таҲмин Êтар. Рисола-и Нурга илишганлар ган зан билсинларки, уларнинг илишиши анархистлик юисобига ватан ва миллат ва осойишга душманликдир. Хуллас, бунинг бир хулосасини у жосусга айтдим, дедимки: "Сени Şборганларга айт, юам дт Êтман саккиз санадир бир марта Қз истироюати учун юукуматга мурожаат Êтмаган ва йигирма бир ойдир дунёни юаржу марж Êтган урушлардан юеч бир хабар олмаган ва идаги уюим маңомларда жуда муюим одамларнинг дҚстона алоңаларини истиүно Êтиб ңабул Êтмаган бир одамга ундан ңҚрңиб, шубюага тушиб, дунёнгизга ңҚшилмоң Êютимоли ила ваюимага тушиб тарассудлар ила машаңңат беришда ңайси маҲно бор, ңайси фойда борсҚнграи ңонун бор? Девоналар юам биларларки, унга илишмоң девоналикдир!" У жосус юам турди, кетди.
Саид Нурсий
Азиз ңардошларим,
Бу дафа ёзувларингизда Ихлос Рисолаларини кҚрганим учун, сизни у каби рисол Дор-унг дарсига юавола Êтиб, зиёда бир дарсга Êютиёж кҚрмадим. Ёлүиз буни Êслатмоңдаманки, маслагимиз ихлос сирига таÇниб, иймон юаңиңатлари бҚлгани учун, дунё юаётига, ижтимоий юаётга мажбур бҚлмасдан ңҚшилмаслик ва раңобатгалар. Йфгирликка ва муборазага чорлаган юоллардан тажарруд Êтишга маслагимиз ÊҲтибори ила мажбурмиз. Минглаб таассуфки, юозирги мудюиш илонларнинг юужумига маҲруз бечора илм аюли ва диёнат аюли, чивинларнинг чаңҚли иаби жузҲий нуңсонларни баюона Êтиб, бир-бирини танңид ила илонларнинг ва зиндиң мунофиңларнинг тахриботларига ва Қзларини уларнинг ңҚли ила Қлдиришига ёраслар.моңдалар. ҺоÇт мухлис бир ңардошимизнинг мактубида, бир кекса олим ва воизнинг Рисола-и Нурга зарар берадиган вазиÇтда бҚлиши, мен каби минглаб нуңсонлари бҚлган бир бечоранинг аюамиÇтли узрга бинт ила ир суннатни тарк Êтганим баюонаси ила шахсимни чиритиб Рисола-и Нурга илишмоң истаган.
Биринчидан: Юам у зот, юам сизлар билингизки, мен Рисола-и Нурнинг хизматкориман ва у дҚконнинг бир даллндий ш. Рисола-и Нур Êса Арши АҲзамга боүлиң бҚлган ҮурҲони Азимушшон ила боүланган бир юаңиңий тафсирдир. Менинг шахсимдаги нуңсонлар ила у булүанмас.
Иккинчидан: У воиз ва олим зотга мен тарафимдан билма айтингиз... Менинг шахсимга бҚлган танңидини, ÊҲтирозини бошим устига ңабул Êтаман. Сизлар юам у зотни ва у кабиларни муноңашага ва мунозарага чорламангиз, юатто тажовуз Êтилса юам, баддуо ила юам муңобалалаштингиз. Ким бҚлса бҚлсин, модомики иймони бор, у нуңтада ңардошимиздир. Бизга душманлик юам Êтса, маслагимизча муңобала Êтолмаймиз. Чунки Çнада шиддатли душманлар ва илонлар бор. ҮҚлим бҚлибур бор, тҚңмоң йҚң! Нур оүритмас, ишиүи ила Êркалар. Ва айниңса илм аюли бҚлса, илмдан келган анониÇти юам бҚлса, анониÇтларини юаракатлантирмангиз. Мумкин бҚлгани ңадар
дастурини раюбар Êтингиз. Юам у зот, модомики аввалча Рисола-и Нурга кирган ва ёзув ила юам иштирок Êтган, у доира ичидадир. Унинг фикран би Үомусси бҚлса юам, афв Êтингиз. Улар каби диёнат аюли ва тариңатга мансуб мусулмонлар Êмас, юозир бу ажиб замонда иймони бҚлган ва залолат фирңасидан юам бҚлса, улар ила овора бҚлмаслик ва Аллоюни таниган ва охиратни тасдиң Êски заасроний юам бҚлса, улар ила низога сабаб нуңталарни муноңашага сабаб Êтмасликни юам бу ажиб замон, юам маслагимиз, юам муңаддас хизматимиз таңозо Êтади.
Саид Нурсий
Саид Нурсий
Азиз, сиингизгардошларим,
Юа, дунёга оид юориңо натижалар, баҲзи муюим вирдлар каби, Рисола-и Нурда кҚплазлик ңр бҚлади. Фаңат улар истанилмас, балки берилар. Иллат бҚлолмас, бир фойда бҚлиши мумкин. Агар истамоң ила бҚлса, иллат бҚлар, ихлосни синдирар, у ибодатни ңисман йҚң Êтар. Юа, Рисола-и Нурнинг шу ңадар даюшатли муаннидларчундирши үолибона муңовамати ихлос сиридан, юеч бир нарсага восита Êтилмаслигидан ва тҚүридан-тҚүрига абадий саодатга боңишидан ва иймоний хизматитратишңа бир маңсад таҲңиб Êтмаслигидан ва баҲзи тариңат аюли аюамиÇт берган кашф ва шахсий кароматга аюамиÇт бермаслигидандир. Ва валоÇти кубро асюоблари бҚлган Саюобийлар каби, варосасам ибувват сири ила, ёлүиз иймон нурларини нашр Êтмоң ва иймон аюлининг иймонларини ңутңармоңдир. Юа, Рисола-и Нурнинг бу даюшатли замонда ңозонган икки муюаңңаң натижаси юар нарсадатариңандир, бошңа нарсаларга ва маңомларга Êютиёж ңолдирмайди..
Биринчи Натижаси: Садоңат ва ңаноат ила Рисола-и Нур доирасига кирганлар иймон ила ңабрга киришига үоÇт ңувватли аломатлар бор.
Иккинчи н хатоди: Рисола-и Нур доирасида ихтиёримиз бҚлмасдан таңаррур ва таюаңңуң Êтган ухровий маҲнавий ширкат жиюати ила, юар бир юаңиңий содиң шогирди минглаб тиллар ила, ңалблар ила дуо Êтмоң, истиүфор Êтмоң, ибодадод заң ва баҲзи малоика каби ңирң минг лисон ила тасбею Êтмоңдир. Ва Рамазони Шарифдаги Лайла-и Үадр юаңиңати каби муңаддас, улвий юаңиңатларни Şз минг ңҚл ила ңидирмоңдир. Хуллас, бу каби натижа учундиркиётим бла-и Нур шогирдлари хизмати нуриÇни валийлик маңомидан устун ңҚÇр, кашф ва кароматни ңидирмас, ва охират меваларини дунёда узишга уринмас. Вазифа-иу мазкÇ бҚлган муваффаңиÇт ва халңңа ңабул Êттирмоң ва ривож бермоң ва үалаба Êттирмоң ва юаңдор бҚлганлари шону-шараф ва завңлар ва иноÇтларга мазюар Êтмоң каби Қз вазифаларининг хорижида бҚлган нарсаларга ңҚшилмаслар ва юаракатини уларгрларин Êтмаслар. Холисан, мухлисан ишларлар, "Вазифамиз хизматдир, у етар" дерлар.
Саид Нурсий
Êтмоң керакдир. Токи юар бир шогирд умумнинг номига муножот Êтиб юаракат ңилсин. Бу бечора, оз юаракат ңила олган ва юаддидан жуда кҚп хизмат ундан кутилган бу ңардошҚлганиа у юусни зонларни хато чиңармаслик учун, Қтмиш Рамазон каби ёрдамингизни илтимос ңиламан.
Саид Нурсий
Икки-уч кун аввал, Йигирма Иккинчилари басюию Êтиларкан, тингладим, кҚрдимки: Ичида юам куллий зикр, юам кенг фикр, юам касратли таюлил, юам ңувватли иймоний дарс, юам үафлатсиз юузур, юам муңаддауззамоат, юам Şксак бир тафаккурий ибодат каби нурлар бор. Бир ңисм шогирдларнинг ибодат ниÇти ила рисолаларни ё ёзмоң ёки Қңимоң ёки тинглашликнинг юикматини билдим. Баракаллою дедим, ут Êтордим.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиң ңардошларим,
Бу дафа мактуб Қрнида бу мевани Şбормоңдамиз. Бир оÇтнинг ишорий маҲно соат куллиÇтидан бир фарди юурриÇтдан бу онга ңадардир.
Азиз, сиддиң ңардошларим,
Рисола-и Нурнинг кичик ва маҲсум шогирдларидан киргизолтмиш талаба ёзган нусхалари бизга юам Şборилган. Биз юам у парчаларни уч жилд ичида жам Êтдик. Юам у маҲсум шогирдларнинг баҲзиларини исмлари ила ңайд Êтдик. Масалан: Умар Қн беш ёшда, Бекир тҚңңиз ёшда, Юусан Қн бир ёшда, Юат ңҚлаби Қн тҚрт ёшда, Мустафо Қн тҚрт ёшда, Мустафо Қн уч ёшда, Аюмад Зеки Қн уч ёшда, Али Қн икки ёшда, Юофиз Аюмад Қн икки ёшда... Бу ёшда Çна кҚп болалар бор, узун б ила ин деÇ ёзилмади. Хуллас, бу маҲсум болалар Рисола-и Нурдан олган дарсларининг ва ёзганларининг бир ңисмини бизга Şборганлар. Биз юам уларнинг исмларини бир жадвалга киргиздик. Буларнинг, бу замонда, бу жиддий юаракатлари кҚрсатмоңдакайдигаола-и Нурда шундай маҲнавий бир завң ва жозибадор бир нур борки, мактаблардаги болаларни Қңишга шавң ила чорламоң учун ижод Êтганлари юар нави хурсандчилик ва ташвиңларга үалаба Êтажак бир лаззат, бир сурур, бир шавң Рисола-и Нур бермоңдакгирлилалар бундай юаракат Êтмоңдалар. Юам бу юол кҚрсатмоңдаки, Рисола-и Нур илдиз отмоңда. Иншааллою, ортиң юеч бир нарса уни ңҚпаролмаÇжак. Келажак наслларни исбом Êтажак. Айнан бу маҲсум кичик шогирдлар каби, Рисола-и Нурнинг жозибадор доирасига кирган уммий кексаларнинг юам, ңирң-Êллик ёшдан сҚнгра Рисола-и Нурнинг хотири учун ёзишни бошлаб ёзганлари ңирң-Êллик парчани икки-уч мажмуа ичида лди. Идик. Бу уммий кексаларнинг ва ңисман чҚпон ва йигитларнинг, бу замонда, бу ажиб шароит ичида юар нарсадан устун ңҚйиб Рисола-и Нур ила бу суратда машүул бҚлишлари кҚрсатмоңдакини казамонда Рисола-и Нурга нондан зиёда Êютиёж борки, хирмончилар, деюңонлар, чҚпонлар, йигитлар зарурий Êютиёжлардан зиёда Рисола-и Нур ила машүул бҚлишлари Рисол полицрнинг юаңңониÇтини кҚрсатмоңдалар.
Бу жилдда оз, бошңа олти жилдда маҲсумларнинг ва кекса уммийларнинг ёзувларининг тасюиюида кҚп заюмат чекдим. Ваңт изн бермаётган Êди. Хотиримга келди ва м муңаддейилдики: Зерикма, буларнинг ёзувлари тез Қңилмаганидан, шошңалоңларни аста-аста Қңишга мажбур Êтганидан, Рисола-и Нурнинг озуңа ва таом юукмидаги юаңиңатларидан юам аңл, юам ңалб, юам рую, юам нафс, юам юис юиссаларини олиб биладиларонлар аса, ёлүиз аңл жузҲий бир юисса олар, бошңалар оүуңасиз ңола оларлар. Рисола-и Нур бошңа илмлар ва китоблар каби Қңилмаслиги керак. Чунки ундаги таюңиңий иймон илмлари бошңа илмларга ва маҲрифатларга Қхшамас. Аңлдан бошңа кҚп инсоний латд шахснинг юам ңувват ва нурларидир.
Ал-юосил, маҲсумларнинг ва уммий кексаларнинг нуңсон ёзувларида икки фойда бор:
Биринчиси, Қйлаб ва диңңат ила Қңишга мажбур Êтмоңдир.
Иккинчиса таÇнаҲсумона ва холисона, самимий ва ширин тилларидан, дарсларидан Рисола-и Нурнинг ширин ва чуңур масалаларини лаззатли бир юайрат ила тингламоң, дарс олмоңдир.
Саид Нурсий
а оид сиддиң ңардошларим,
Намоз тасбеюотининг сирига кҚра, ңандайки намоздан сҚнгра тасбею ва зикр ва таюлил ила хатма-и муаззама-и МуюаммадиÇ ва зикр ва тасбею Êтган ва рҚйи а бу зңадар кенг бир юалңа-и таюмидоти АюмадиÇ доирасига тасаввуран ва ниÇтан кирмоң мадори фуŞзот бҚлгани каби, мен ва биз юам Рисола-и Нурнинг кенг доира-и дарсида ва юалңа-и а аюамиа дарс олган ва ишлаган минглаб маҲсум лисонларнинг муборак кексаларнинг дуоларига ва солию амалларига юиссадор бҚлмоң ва дуоларига омин демоң юукмида ам мую улар ила таййи макон Êтиб үайбан елкама-елка, тиззама-тизза бҚлмоң хаёли ила ва ниÇти ила ва тасаввури ила Қзимизни фавңулодда бахтиёр биламиз. Хусусан, охир умримда бундай ңийматдор ма ёлүон авлодларни ва Şзлаб Абдурраюмонларни топмоң мен учун дунёда Жаннат юаёти юукмига Қтмоңда.
тган Рамазони Шарифда, хасталик муносабати ила, юар бир ңардошим менинг юисобимга биранмас ишлашининг буŞк бир натижасини айналÇңийн ва юаңңалÇңийн кҚрганимдан, бундай дуолари рад Êтилмас маҲсумларнинг ва муборак кексаларнинг ва устозларининг менинг юисобимга бҚлган дуолари ва ишлашлари менинг Риса беш Нурга хизматимнинг ухровий бир боңий натижасини дунёда юам менга кҚрсатди.
Үардошингиз
Саид Нурсий
Рисола-и Нур Қз содиң ва саботкор шогирдлаон талозонтирган жуда буŞк фойда ва ңозонч ва жуда юам ңийматдор натижага муңобил, юаңңи бҚлиб, у шогирдлардан тҚлиң ва холис бир садоңат ва доимий тебрдан бобир сабот истар. Юа, Рисола-и Нур Қн беш санада мадрасада ңозонилган ңувватли таюңиңий иймонни Қн беш юафтада ва баҲзиларга Қн беш кунда ңозрдошлаанига, йигирма минг зот, тажрибалари ила шаюодат Êтарлар. Юам "Ухровий амалларда шериклик" дастури ила, юар бир шогирдининг юар бир кунда минглаб холис лисонлари ила Êтилган маңбул дуолари ва минглаб салоюат аюли ишлаган солию амаллаор. Бу мисл савобларини ңозонтириб юар бир юаңиңий содиң ва саботкор шогирдларини амал жиюатидан минглаб одам юукмига келтирганига далил, кароматкорона ва таңдиркорона Имом Алининг уч хабари ва Һавси АҲзам үайбий кароматидаги таюсинкорона ва тавшиңтди ва башорати ва ҮурҲони МҚҲжиз-ул Баённинг ңувватли ишоралари у холис шогирдларнинг саодат аюли ва Жаннат аюли бҚлишларини жуда ңатҲий исбот Êтарлар. Албатта, бундай бир ңозонч утдан!
аң истар. Модомики юаңиңат будир, Рисола-и Нур доирасининг Çңинида бҚлган илм аюли ва тариңат аюли ва сҚфий-машраб зотлар унинг жараёнига кирмоң ва илм ва тариңатдан келган сармоÇлари ила унн зотлват бермоң ва кенгайишига юаракат ңилмоң ва шогирдларини ташвиң Êтмоң ва бир муз парчаси бҚлган анониÇтини тҚлиң бир юовуз ңозонмоң учун у доирадаги оби юаёт юовузига отиб Êритмоң керакдир. БҚлмаса, бошңа бир йҚл очмоң ила юам у зарар ңиларбилингбу мустаңим ва метин ҮурҲон йҚлига билмасдан зарар берар, балки зиндиңога билмасдан бир нави ёрдам юисобига Қтар.
Саид Нурсий
Азиз, сиддиң ңагонадирим,
Бу айбномадан тушунилдики, юукуматнинг баҲзи рукнларини алдаб бизга ңарши чорлаган Çширин зиндиңларнинг режалари натижасиз ңолиб ёлүон чиңди. Юозир бир баюона бҚлиб, жамиÇтчилик ва комитетчилик исноди ила, ёлүонлариндир. Ришга уринмоңдалар. Ва бунинг бир асари бҚлиб, мен билан юеч кимни кҚриштирмаётирлар. ГҚё кҚришган бирдан биздан бҚлар. Юатто катта маҲмурлар юам кҚп чекинмоңдалар ва еди:
мудаңңас дастури ила, бир-бирининг ёрдамига дуолари ила ва маҲнавий ңозончлари ила Şгурмоңдалар. Хуллас, биз бу ңувваас ва муаззам жамиÇтнинг фардлариданмиз ва хусусий вазифамиз юам ҮурҲоннинг иймоний юаңиңатларини таюңиңий бир суратда иймон аюлига билдириб, уларни ва Қзимизни иҲдоми абадийдан ва доимий юибси мунфариддисани ңармоңдир. Бошңа дунёвий ва сиёсий ва юийлали жамиÇт ва комитетлар ила муносабатимиз йҚңдир ва таназзул Êтмаймиз.
Азиз, сиддиң ңардошларим,
Асло, асло дунё жараёнлари, хусусан сиёсат жараёнлари ва айниңса хорижга боңңан жараёнлар сизни айрилишга отмасин, ңаршингизда иттиюод Êтган залолат фирңалбати аңарши сизни паришон Êтмасин,
дастури Раюмоний Қрнига,
дастури шайтоний юуда, Юаб, малак каби бир юаңиңат ңардошига адоват ва ал-юаннос каби бир сиёсат дҚстига муюаббат ва тарафдорлик ила зулмига ризо кҚрсатиб, жиноÇтига маҲнан шерик айламасин.
асосий ңоидаси ила, шафңат юаңңини ва марюамат лаёңатини Қзларидан маюрум ңилганлар. Уларга ачинилмас ва шафңат Êтилмас. Ва кераксиз бошларига бало келтирмоңдалар. ичра ахмин Êтаманки, бутун ер куррасининг бу ёнүинида ва тҚфонларида ңалбининг саломатини ва руюининг истироюатини муюофаза Êтган ва ңутңарган ёлүиз юаңиңий иймон аюли ва таваккал ва ризо аюлидир. Бунинг и йили нг зиёда Қзини ңутңарганлар, Рисола-и Нур доирасига садоңат ила кирганлардир. Чунки улар Рисола-и Нурдан олган таюңиңий иймон дасрларининг нури ила, кҚзи ила юар нарсада Раюмати Иини тоинг изини, Şзини кҚриб, юар нарсада камоли юикматини, жамоли адолатини мушоюада Êтганларидан, камоли таслимиÇт ва ризо ила РубубиÇти ИлоюиÇнинг ижроотидан бҚлган мусибатларни таслимиÇт ила ва ан келңаршилайдилар, ризо кҚрсатадилар. Ва марюамати ИлоюиÇдан Çнада олдин шафңатларини сурмайдиларки, алам ва азоб чексинлар. Хуллас, бу юаңиңатга биноан, ёлүиз ухровий юаётнинг Êмас, балки дунёдаги юаётнинг юам саодат ван либатини истаганлар, юадсиз тажрибалар ила, Рисола-и Нурнинг иймоний ва ҮурҲоний дарсларида топа олар ва топмоңдалар.
Саид Нурсий
ҮАСТАМ НУДА БАДИУЗЗАМОНГА САККИЗ САНА ХИЗМАТ ҮИЛГАН МАЮМАД ФАЙЗИ ИЛА ҮИЙМАТДОР БИР НУР ТАЛАБ, юар ЛГАН АМИННИНГ БИР МАКТУБИДИР
Жуда севгили, жуда ңийматдори үоÇт мушфиң устозимиз афандимиз юазратлари,
Аввало: Лайла-и МеҲрожингизни табрик Êтар, ңҚлларингиздан Қпар, ңусуримизнинг афвини илтимос ңилариз.
Устозимизнинг таржима-и юолини мароң Êтганларга деймизки:
ҮурҲони Юаким Қттюам таоÇтларининг иҲжозкор ишораси ила, Имом Али РозиÇллоюу Аню ЖалжалутиÇ ва Аржузасида кароматкор далолати ила, Һавси АҲзам Үуддиса Сирруюу башораткор баёнлари ила, Устозимизнинг юаңиңий таржима-и юолини ва Рисола-и Нурнинг юаңиңий моюиÇтини тган нтганлар.
Устозимизнинг маҲнавий шахсини билмоң истаганлар Рисола-и Нурнинг Ишорати ҮурҲониÇ ва Каромати АлавиÇ ва Каромати ҺавсиÇ рисолаларини ва Рисола-и Нурнинг бошңа парчалаүафлатиңңат ила тадңиңот ңилишлари лозимдир. Ёлүиз бизнинг Устозимиз юаңидаги ңатҲий ңаноатимиз шудирки: Нур Исми ва Юаким Исмига мазюариÇт ила, ҮурҲони Юакимнинг хазинасидан ноил бҚлган юаңиңатлар ва маорифни, таюдиси неҲмат маңсади манфаашарга ÊҲлон Êтган бу аллома-и зифунун Бадиуззамон Юазратлари, ахлоңи МуюаммадиÇ Алайюиссалоту Вассалам ила хулңланган, нафс ва юаво барзоюларидан Қтга юам иорими ахлоңнинг Êнг мумтоз ва мустасно бир тимсоли мужассами бҚлиб бу асрда бҚлган. Юозирга ңадар бутун юаётида юайратга лойиң бир улувви юиммат ва сукунат ва иффат ва маювиÇт ичида Çшаган. Үалб бойлиги, таваккал ва ңанг Шарңориңулода, маишат ва ңиёфаси жуда оддий ва макорими ахлоңи жуда фавңулодда, дунёга зарра ңадар майл ва муюаббат Êтмас.
Юам шундай бир тарзда иззати илмиÇни юаётда муюофаза идораи, асло юеч кимга арзи ифтиңор Êтмаслик юаётининг Êнг муюим бир дастури бҚлгандир. Дунё Қзларига таважжую Êтган бҚлса юам, ундан Şз Қгирган Устозимиз юаёт Êютиёжларида Жаноби Юаңнинг иноÇти ила, иффат ва поклигини доимо муюофаза Êтарнада зңа, закот ва юадÇларни олмас. çңийнан биламизки, ҮастамҚнуда бҚлганлари замон, Қтирган уйларининг ижара юаңини бермоң учун кҚрпаларини сотдилар да, Çна юеч бир сурат ила юадÇ ңабул Êтмадилар.
умиди Устозимиз такаллуф ва тааззумдан асло хушланмас ва талабаларининг юам такаллуф ңайдидан юур бҚлишларини амр Êтар. Ва дерларки: "Такаллуф шарҲан ва юикматан ёмондир, чунки такаллуф савдоси инсонни юадди маан зартажовузга чорлар. Мутакаллиф бҚлганлар баҲзан худбинона бир тазоюур ва тафохур юолати ва ваңтинчалик совуң бир риёкор вазиÇтни кҚрсатишдан ңутулмас. Юолбуки буларнинг иккиси юам ихлосни задалар".
Юам Устозимиз үоÇт мутавозедир. Тафавву бҚлишамайŞз орзуларидан, шухрат савдоларидан зиёдаси ила тийиларлар. зларига махсус пок машраби у каби жон сиңувчи нарсалардан олийдир. Юаркасга, хусусан кексаларгам ва блаларга ва фаңирларга Şмшоңлик ва мулойимлик ила ухувваткорона бир холис муомалада бҚларлар. Муборак Şзларида мабоюат ва башошат ила ңоришиң бир нури виңор порлар. Юайбат ила бари, бамҚстлик ва Çңинлик асарлари юам кҚринар. Доимо мутабассум бҚларлар. Фаңат баҲзан тажаллиётнинг муңтазоси бҚлиб юайбат ва жалол назари шу даража тазоюур Êтарки, ортиждонлайт ёнида бҚлиб да сҚз айтмоң истаган одамнинг, одатда тили тутилар, не сҚйламоң истагани англашилмас. Бу ожизлар кҚп марта бу юолни мушоюада Êтдик.
Устозимизнинг оз сҚйламоң одатидир. Фаңат, сҚйлаганини вси бҚлҚйлар, юар юолда юикмат дастури бҚлиб жуда маҲнодор ва жуда ңамровли биттадан жамиŞл калимдирлар.
Устозимиз на бировни ёмонлар ва на ёнида бировни үийбат Êттирар. Булардан аслоÊтганлнмас. Нуңсон ва хатоларни сатр Êтарлар. Юам шу ңадар юусни зонга союибдирки, юатто Қзи юаңида бир нолойиң сҚз таблиү Êтганга: "Асло, бу ёлүондир. Бу сҚзни айтди деганинг зот бундай айтмас",- дерлар.
Устозимизнинг нафс ила мужоюа бу нуир русую ва ихтисоси бордирки, асло юузузоти нафсониÇларига хизмат Êтмаслар. Бир инсонга кифоÇ ңилмаÇжак ңадар оз ерлар ва оз ухларлар. Кечалари Êринг муа ңадар диңңат тортувчи бир юоли юошиона ила убудиÇтда бҚларлар. Ёз ва ңиш бу одатлари Қзгармас. Таюажжуд ва муножот ва вирдларини асло тарк Êтм нафсл Юатто бир Рамазони Шарифда жуда шиддатли хасталикда, олти кун бир нарса емасдан савми висол ичида убудиÇтдаги мужоюадаларини тарк Êтмадилар. ҮҚшнилари юар замон дерларки: "Биз сизнинг Устозингизнинг са Қйладана ёз ва ңиш кечалари, айни ваңтларда Êрталабга ңадар юазин ва муюриң садоси ила муножот овозларини тинглар ва бундай оралиңсиз давомли мужоюадасига юайратлар ичида ңолардик".
Юам Устозимиз таюорат ва шарҲий тозаликк талаб даража риоÇ Êтар, юар замон таюоратли бҚлар, асло муборак ваңтини бҚш кечирмас. Ё Рисола-и Нур таҲлифи ила ёки тасюиюи ила машүул ёки Муножоти Жавшабарла ңироат ва саждагоюи убудиÇтда ңоим ёки тафаккури аҲло-и Илоюий баюрига үарң бҚлган бҚларди. АксариÇт ила, ёз замони шаюардан узоң Қрмонли тоү бор Êди. Устозимиз иарнингрга борар Êдик. ЙҚлда юам Рисола-и Нур тасюию Êтарлар, юам бу ожиз талабалари Қңиган рисолаларига диңңат Êтарлар ва тасюию учун хатоларини айтарлар ва ёхуд Êски таҲлиф Êтганлаёздим.бирисидан дарс берарлар. Бу сурат ила йҚлда юам муборак ваңтини вазифа ила Қтказар Êдилар. Юа, биз ÊҲтироф Êтамизки, Устозимизнинг нутңидаги латофат ва улфатидаги юаловат шу даража файз бахш Êтардики, инсон Êрталаён Êтоңшомга ңадар у вазиÇтда дарс олса, йҚл Şрса, асло зерикмоң Êютимоли йҚң Êди.
Юам Устозимиз Рисола-и Нур хизматини юар нарсадан устун ңҚÇрлар ва дер Êдиларки: "Йигирма санадир ҮурҲони Юакимдан ва Рисола-и Нурдан бошңа бир китобни на муа ÊтмаÊтганман ва на ёнимда саңлаганман, Рисола-и Нур кифоÇ келмоңда". Юа, Файёзи Мутлаң тарафидан бутун юаңоиңи ҮурҲониÇ ңалби мунавварига илюом ва илңо-и куллий ила файзланар да, ҮурҲони МҚҲжиз-ул Баёндан бошңа нимагага ва ж бҚлар? Бундан шубюаси бҚлганлар Рисола-и Нурга диңңат Êтсинлар. Жаноби Юаң Устозимизга Рисола-и Нурнинг таҲлифида шундай бир иңтидори бадиҲ Êюсон Êтгандирки, бу юаркасга насиб бҚладиган хислатлардан Êмасдир. У юориңо Нур Рисолалариати нубири үурбатда, хасталик ичида, тоүда, боүда, котибсиз таюаммули мушкул үоÇт оүир шароит доюилида, зоюирий ңанча ңийинчиликлар ила майдонга келган ва мҚҲминларнинг ёрдамига етиазифа р. Фаңат, Жаноби Юаңңа шукр бҚлсинки, иноÇти ИлоюиÇ юориңо бир тарзда Устозимизга фавңулодда муваффаңиÇт Êюсон Êтгандир. Хуллас, бу сирдандирки, Жаноби Юаң унга коинотни бир китоби самовий ва ерни бир саюифа каби кашф ва шуюуд ила биюаңңалÇ Қлдирңийдиган бир иңтидор берган, маюзи иноÇт ила бундай муңаддас бир асарга союиб ңилгандир.
ёнида {(ЮошиÇ) У хоним "ОсиÇ" дир.} кҚп саналардан бери муюофаза Êтган Мавлоно Юазратларининг Çктагини Рамазони Шарифда табаррукан Устозимизнинг ёнида ңолсига Êю Файзи ила Şборар. Устозимизнинг юамон Амин ңардошимизга Şвмоң учун амр Êтиб Жаноби Юаңңа шукр Êтишни бошлар. Файзининг хотирига: "Бу хоним мен билан йигирма кун учун Şбора Êтгатозим недан союиб чиңмоңда?" деÇ юайратлар ичида ңолар. СҚнгра у хонимни кҚрар, у хоним Файзига дерки: "Устоз юадÇларни ңабул Êтмаганидан, бу сурат ила балки ңабул Êтар деÇ шундай айтган Êдим. Фаңат омонат унингдир, жони Истм фидо бҚлсин" дер, у ңардошимизни юайратдан ңутңарар. Юа, муборак Устозимизнинг у Çктакни ңабули Мавлоно Холиддан сҚнгра вазифа-и тажаддуди диннинг Қзларига Қтишига бир аломат деб билганликларидандир, дерлар. Юамда шгар одбҚлмоң лозим. Чунки Саюию Юадисда:
рки, сган. Мавлоно Юазратларининг валодати бир минг бир Şз тҚңсон уч, Устозимиз Юазратларининг Êса бир минг икки Şз тҚңсон учдир. Бу юадиснинг тҚлиң изоюи Рисола-и ҺавсиÇда борнамозн Устозимиз ора-сира бизларга, хусусан Файзига латифа тарзида буŞрар Êдиларки: "Жазонгиз бор, таҲзир еÇжаксиз, ңамоңңа кетажаксиз..." деÇ Денгизли ңамоүиммизда изга рамзан хабар бериб юам бизни огоюлантирар, юам ңабл-ал вуңуҲ бир муюим юодисани кашфан баён Êтар Êдилар. Юаңиңатдан кҚп Қтмади, Устозимизнинг дегани чиңди.
çна Денгизли ңамоүи юоайд вадан аввал буŞрдиларки: "Үардошларим, кҚпдандир саккиз санадар ортиң бир ерда ңолмаганман. Юозир бу ерга келганимга саккиз сана бҚлмоңда. Бу сана, юар юолда ё вафот Êтаман ёки бошңдисаси наңл Êтаман",- деÇ ҮастамҚнудан кетишларини хабар берар Êдилар.
Юам Денгизли ңамоүи мусибатидан аввал Устозимиз буŞрар Êдиларки: "Үардошларим, Рисола-и Нурга бир нечта жиюатда юужум юис Êтмоңдаман, зиёсаййиоиёт Êтингиз". Юаңиңатдан кҚп Қтмади, Истанбулда бир кекса домла, билмасдан, бир Рисоланинг бир масаласига ÊҲтироз Êтади. СҚнгра Êски фатво амини марюум Али Ризо Афандиюуллоютлари у домланинг ÊҲтирозини рад ва Рисола-и Нурнинг юаңңониÇтини тҚлиң тасдиң Êтади.
Бир муддат сҚнгра, бир юайвон чҚчиб, устозимизнинг оёүини жароюатлайди. Ойларча, изтироблар ичида, убудиÇт ваздан, ши ва Рисола-и Нурнинг муңаддас хизматини кҚп ңийинчиликлар ила адо Êта олди. СҚнгра тоүда мудюиш бир заюарланишдан чиңңан үоÇт оүир суратда хаста Êкан, Денгизли ңамоүи тавңифи майдонга чиңди. Фаңат у фарди фаридарни фммули жуда мушкул бу даюшатли юолда юам иймон ва ҮурҲон хизматидаги метин азмини, юам убудиÇтдаги вазифаларини адога сҚнг даража үайрат Êтиб асло сустлик ңилмасдан улул-азмона бир сабр ила сабот Êтар Êди. çна сиз ёдмиз тавңифимиздан аввал дафаларча буŞрар Êдиларки: "Дунё аюли Рисола-и Нурга илишмасинлар, илишсалар, офатларнинг юужумига сабаб бҚларлархтиёрииңатдан юаркасча маҲлумдирки, Рисола-и Нур шогирдлари тавңиф Êтилар-Êтилмас юар тарафда офатлар, зилзилалар, хасталиклар бошларди, то Рисола-и Нурнингруфни ниÇти тасдиң бҚлиниб ватанга фойдали бҚлгани ÊҲтироф Êтилгунгача кҚп ерларда, жумладан, ҮастамҚнуда зилзила давом Êтди. Юатто ҮастамҚнунинг тарихий Şксак ңаҲминиг(ки баҲзи рисолаларнинг мадрасаси юукмига Қтди) Рисола-и Нурга ва муаллифи бҚлган Устозимизга иштиёң ва юасратидан мотам тутиб, Êнг соүлом инңилои тошларини пастга отиб, Устозимизнинг үайбий хабарини моддатан тасдиң Êтгандир.
Устозимиз тавңифимиздан аввал буŞрар Êдиларки: "Рисола-и Нурга мудюиш бир юужум режаси бор, фаңат марва Разангиз. Хушхабар, ИноÇти ИлоюиÇ ёрдамимизга етишажак. Шундайки:
Бугун Қңимоң учун Юизби АҲзами Нурийни очган Êдим, бирдан ңаршимга:
оÇти чиңди. МаҲнан, "Менга боң!" деди. Мен юам боңдим. КҚрдимки, маҲносининг кҚп табаңаларидан, хусусан ишорий ва жифрий маҲноси ила юам ңамоң мусибатига, юам нажотимизга ишора ва бизгюам журат Êтмоңда" буŞрдилар. Хуллас, Денгизли маюкамаси бароат ңарори бермасдан тҚңңиз ой аввал, шубюасиз, бу оÇтнинг хазинасидан олган жавюарини изюор Êтиб, юам бу оÇти кариманинг муюим иҲжоз нуктасини кашф, юамди фикраҲнавий ңувватга муютож заиф талабаларига хушхабар бермоң ила бизларни масрур айлагандирлар. Бу оÇтнинг тҚлиң изоюи Денгизли Мудофаасида ва Иловаларидадир.
Замоннинг нодир нусхаси бҚлган Устозимиз үоÇт шижштиёң ва метин ва улул-азмона бир фавңулодда жасоратга союиб бир лисон-ул юаңдирки, юаң йҚлида сҚз сҚйламоңдан чекинмас ва лавми лаимдан ңҚрңмасига дБир кун, "Бисмиллою" ёзувли ңабр тошларини зовурлар устига ңҚÇркан кҚрарлар. У ерда дунёча муюим зотлар юозир бҚлганликлари юолда, юеч ар Êкатмаган үоÇт аччиң сҚзлар ила у юаңсиз ишга ва Çна бошңа юаңсиз ишларга юам садди садид бҚлгандирлар.
Юам мамлакатимизда юар ким устозимизни ранжида Êтишга жасорат Êтган бҚлса, Рисола-и Нурга зарар келтирган бҚлса, мутлаа бутун оңибатга дучор бҚлгандирлар. БаҲзилари ичига кириб аңллари бошларига келган бҚлса юам, баҲзилари бҚлса жазоларини чеккандирлар. Бу воңеаларнинг баҲзилари Иловаларда ёзилганҚришаж Ал-юосил: Муборак Устозимизнинг камол сифатларини ва аюволининг гҚзалликларини биз каби ожизларнинг юаңңи ила тасвир ва таҲриф Êта олишига имкон йҚңдир. Холиңи Зулжаскар ңл Жамол Юазратлари Устозимизни бир вужуди мустасно ңилиб Çратган ва тавфиңи ИлоюиÇсига мазюар ңилгандир. Не саодат унга-ки, унинг шахсан машүул бҚлган ва аюамиÇт и бҚлгавиң ва тавсиÇ Êтган Рисола-и Нур ила хизмати ҮурҲониÇ ва иймониÇда бҚлсин ва Рисола-и Нурдан дарсини олган бҚлсин...
Рисола-и Нур Шогирдларидан
ФАЙЗИ, АМИН
Бадиуззамон Юазратлари ҮастамҚнуда Êкан, "ОÇт-ул Кубро" номи ила Жаноби Юаңнинг борлигини, бирлигини, коинотдаги мавжудотнинг лисонлари ила исбот Êтган муаззам бдир. Бола ёзгандир.
Бу рисола учун устозимиз, "юозирги даюшатли тахриботга ңарши бир юаңиңати ҮурҲониÇ ва бир садди аҲзамдир" дегандир.
Бу Бири а илк дафа Çширин равишда чоп Êттирилганлиги учун, Устоз ва талабаларининг ңамалишига сабаб бҚлган бҚлса юам, кейинчалик Денгизли ва Анңара Оүир Жазо Маюкамалари, икки саналик тадңиңотларидан сҚнгра бароатларига ва рисолаларнинг ңайрат үалаба иттифоң ила ңарор бергандирлар.
Бу ОÇт-ул Кубронинг тадңиңи натижасида Устоз ва талабаларининг бароат ила ңамоңдан ңутулишлнашргаом Али (Р.А.) нинг бу дуосининг ңабулини исбот Êтгандир.
Бу асрдаги залолат жараёнлари Мусулмонларнинг иймонларида шиддатли бир тахрибот ңилмоң ташаббусига ңарши бу Юаңиңати ҮурҲониÇнинг бир сад, Қнгиам бҚлиб маңом муносабати ила бу ерга киргизилиши мувофиң кҚрилди...
Коинотдан Холиңини СҚраган Бир Сайёюнинг Мушоюадаларидирңусур (Тавюид юаңида икки маңомдан иборат Еттинчи Шуа бҚлган ОÇт-ул Кубро Рисоласининг Иккинчи Маңомининг бир ңисмидир.)
Бу муаззам оÇт каби жуда кҚп ҮурҲон оÇтлари бу коинот Холиңиниёсатгирмоң жиюатида юар ваңт ва юаркаснинг Êнг кҚп юайрат ила боңиб завң ила мутолаа Êтган Êнг порлоң бир тавюид саюифаси бҚлган самовотни Êнг бошда зикр Êтишларидан, Êнг бошда ундан бошламоң мувофиңдирада ңаа, бу дунё мамлакатига ва мусофирхонасига келган юар бир мусофир кҚзини очиши билан кҚрадики: ҺоÇт карамкорона бир зиёфатгою ва үоÇт санҲаткорона бир намойишгою ва үоÇт юашаматкорона бир лашкаргою ва таҲлимгою ва үоÇт юайраткорона вангиз иантирувчи бир сайронгою ва томошагою ва үоÇт маҲнодор ва юикматпарварона бир мутолаагою бҚлган бу гҚзал мусофирхонанинг союибини ва бу китоби кабирнинг муаллифини ва бу муюташам мамлакатнинг султонини танимоң ва билмун батн шиддат ила мароң Êтаркан, Êнг бошда кҚкларнинг нур жилоси ила ёзилган гҚзал Şзи кҚринар: "Менга ңара, ңидирганингни сенга билдираман!" дер. У юам ңарар, кҚрарки:
Бир ңисми Еримиздан минг марта катта ва у кан мевадан бир ңисми замбарак Қңидан етмиш марта тез Şз минглаб самовий жисмларни тиргаксиз туширмасдан саңлаган ва бир-бирига тҚңнаштирмасдан фавңулодда тез ва баробар кездирган, ёүсиз сҚндирмасдан доимо у юмоддатчироңларни ёндирган ва юеч бир шовңин ва ихтилол чиңармасдан у ниюоÇсиз катта жисмларни идора Êтган ва Үуёш ва Ойнинг вазифалари каби юеч исён Êди. Масдан у жуда катта махлуңларни вазифалар ила ишлаттирган ва икки ңутбнинг доирасидаги юисоб раңамларига сиүмаган бир ниюоÇсиз узоңлик ичида айни замонда, айни ңудрат ва айни тарз ва айни муюидаги рат ва айни суратда, баробар, нуңсонсиз тасарруф Êтган ва у жуда катта тажовузкор ңувватларни ташиганларни тажовуз Êттирмасдан ңонунига итоат Êттирган ва у ниюоÇсизФИЗ, Ммликнинг синиң бҚлаклари каби кҚкнинг Şзини кирлатадиган ахлатларга майдон бермасдан жуда порлоң ва жуда гҚзал тозалаттирган ва бир мунтазам ңҚшин юаракати каби манёвр ила кездиргаёда бурни айлантириши ила у юашаматли манёврнинг бошңа бир суратда юаңиңий ва хаёлий тарзларини юар кеча ва юар сана кино лавюалари каби томошабин махлуңотига кҚрсатган бир тазоюури рубубиÇт ва у рубубиÇт фаолиÇти ичида кҚринган тасюир, ндай к, тадвир, танзим, танзиф, тавзифдан таркиб топган бир юаңиңат бу азамати ва июотаси ила у самовот Холиңининг вужуби вужудига ва ваюдатига ва мавжудлиги самовотнинг мавжудлигидан Çнада зоюир бҚлганига шубюасиз шаюодат Êтар маҲноси ила Бира итоааңомнинг биринчи зинапоÇсида:
дейилгандир.
СҚнгра дунёга келган у йҚлчи одам ва мусофиурнингк Şзи дейилган ва маюшари ажойиб бҚлган фазо шовңин ила гапириб баңиради: "Менга ңара! Мароң ила ңидирганингни ва сени бу ерга Şборганни мен билан билишинг ва топишинг мумкин" дер. У мусофир унинг аччиюифаниат марюаматли Şзига боңар. Мудюиш, фаңат хушхабарли шовңинини тинглар, кҚрарки:
Замин ила осмон Қртасида муаллаңда саңланган булут үоÇт юакимона ва раюимона бир тарзда замин боүчасини сувлар ва замин аюолисигаар юораёт келтирар ва юароратни (ÇҲни Çшамоң оташининг шиддатини) меҲёрий юолга келтирар ва Êютиёжга кҚра юар ернинг ёрдамига етишар. Ва бу вазифалар каби кҚп вазифаларни ңилмоң ила баробар, мунтазам бир ңҚшиннинг тез амрлеваларҚра кҚриниши ва Çшириниши каби бирдан осмонни тҚлдирган у каттакон булут юам Çширинар, бутун ңисмлари истироюатга чекилар, юеч бир асари кҚрилмас. СҚнгра ёмүир "Үоатсизос!" амрини олгани онда бир соат, балки бир неча даңиңа ичида тҚпланиб осмонни тҚлдирар, бир ңҚмондоннинг амрини кутаётгандай турар.
СҚнгра у йҚлчи осмондаги шамолга ңараб кҚрарки: Юаво шу ңадар кҚп вазифалар ила үоÇт юакимона ва каримоким аймат Êттириларки, гҚё у жонсиз юавонинг идроксиз зарраларидан юар бир зарраси бу Коинот Султонидан келган амрларни тинглар, билар ва юеч бирини орңа ңолдирмасдан, у ңҚмондоннинг ңуввати ила ңилар ва интизом ила Қрнига келтирар бир в мен Қила заминнинг бутун Çшовчиларига нафас бермоң ва жонзотларга керак бҚлган юарорат ва зиё ва Êлектр каби моддаларни ва товушларни ташимоң ва набототнинг чанглолган а восита бҚлмоң каби кҚп куллий вазифаларда ва хизматларда бир үайбий ңҚл тарафидан үоÇт идрокона ва олимона ва юаётпарварона ишлаттирилмоңда.
СҚнгра ёмүирга боңар, кҚрарки: У латиф ва тоза ва ширин ва юечдан ва үайблганим раюмат хазинасидан Şборилган ңатраларда шу ңадар раюмоний юадÇлар ва вазифалар борки, гҚё раюмат тажассум Êтиб ңатралар суратида Раббониа боңңнадан оңар маҲносида бҚлганидан ёмүирга "раюмат" номи берилгандир.
СҚнгра чаңмоңңа боңар ва момаңалдироңни тинглар, кҚрарки жуда ажиб васад тҚ хизматларда ишлаттирилмоңдалар.
СҚнгра кҚзини чекар, аңлига боңар, Қз-Қзига дерки: "Отилган пахта каби бу жонсиз, идроксиз булут албатта бизларни билмас ва бизга ачМенга рдамимизга Қз-Қзидан Şгурмас ва амрсиз майдонга чиңмас ва Çширинмас, балки үоÇт ңодир ва раюим бир ңҚмондоннинг амри ила юаракат Êтарки, бир из ңолдирмасдан Çширинар ва бирҚп кат майдонга чиңар, иш бошига Қтар ва үоÇт фаол ва мутаол ва үоÇт жилвали ва юашаматли бир султоннинг фармони ила ва ңуввати ила ваңти-ваңти билан юаво оламини тҚлдириб бҚшатар ва доимо юикмат ила ёзар ва танаффус ила бузар тахтасига ва маюв Илоюибот лавюасига ва юашр ва ңиёмат суратига айлантирар ва үоÇт лутфкор ва Êюсонпарвар ва үоÇт карамли ва рубубиÇтпарвар бир Юакийми Мудаббирнинг тадбири ила шамолга минар ва тоүлар каби ёмүир хазиналарини миндирар, муютож бҚлган ерларга етишар. Г.
#372рга ачиниб йиүлаб кҚз ёшлари ила уларни гуллар билан кулдирар, ңуёшнинг шиддатли оташини совутар ва мочалка каби боүларига сув сепар ва замин Şзини Şвар, тозалмудофа336
Юам у мароңли йҚлчи Қз аңлига дер: Бу жонсиз, юаётсиз, идроксиз, доимо чалңанган, ңарорсиз, тҚфонли, нотинч, саботсиз, юадафсиз ила ваонинг пардаси ила ва зоюирий сурати ила вужудга келган Şз минглаб юакимона ва раюимона ва санҲаткорона ишлар ва Êюсонлар ва ёрдамлар Çңңол равишда исбот Êтарки: Бу меюнаткаш шамңиңат ва бу серюаракат хизматкорнинг Қзича юеч бир юаракати йҚң, балки үоÇт ңодир ва олим ва үоÇт юаким ва карим бир Амирнинг амри ила юаракат Êтар. ГҚё юар бир зарраси юар бир ишни билар ва у Амирнинг юар бир амрини англар ва тинглар би, бундр каби юаво ичида жараён Êтган юар бир Раббоний амрни тинглар, итоат Êтарки, бутун юайвонотнинг нафас олишига ва Çшашига ва набототнинг чангланишига ва Қсишига ва юаётиган бҚлсли моддаларнинг етиштирилишига ва булутларнинг Şборилиши-Ş идорасига ва оташсиз кемаларнинг сайру саёюатига ва айниңса овозларнинг ва айниңса симсизрисинион ва телеграф ва радио ила гаплашишларнинг Êришилишига ва бу хизматлар каби умумий ва куллий хизматлардан бошңа азот ва кислород каби икки оддий а бҚлган иборат бҚлган юавонинг зарраларини бир-бирининг мисли Êкан, замин Şзида Şз минглаб тарзда бҚлган Раббоний санҲатларда мукаммал интизом ила бир юикмÊтиб ди тарафидан ишлаттирилишини кҚрмоңдаман.
Демак
оÇтининг ифода Êтдир. Ха шамолнинг тасрифи ила юадсиз Раббоний хизматларда истеҲмол ва булутларнинг тасюири ила юадсиз Раюмоний ишларда истеюдом ва юавони у суратда ижод Êтган фаңат Вожди. БаВужуд ва Үодийри Кулли Шай ва Алийми Кулли Шай, бир Рабби Зулжалоли Вал Икромдир деÇ юукм Êтар.
СҚнгра ёмүирга боңар, кҚрарки: Ёмүирни муюоналари саноүича манфаатлар ва ңатралари ададича раюмоний жилвалар ва томчилари миңдорича юикматлар ичида мавжуд. Юам у ширин ва латиф ва муборак ңатралар шу ңадар мунтазам ва гҚзал халң Êтиларки, хусусан ёз мавсумида мусибн дҚл шу ңадар мезон ва интизом ила Şборилар ва тушарки, тҚфонлар ила чалңанган ва катта нарсаларни тҚңнаштирган шиддатли шамоллар уларнинг мувозана ва интизнг саони бузмайди. Үатраларни бир-бирига уриб, бирлаштириб, зарарли жисмлар ңилмайди. Ва булар каби кҚп юакимона ишларда ва айниңса жонзотларда ишлаттирилган содда ва жонсиз ва идроксиз водород ва кислород каби икки оддий мй юаётн таркиб топган бу сув Şз минглаб юикматли ва идрокли ва мухталиф хизматларда ва санҲатларда ишлаттирилади. Демак, бу тажассум Êтган айни раюмат бҚлган ёмүир фаңат бир Раюмо ңиймаиймнинг раюматининг үайбий хазинасида ңилинар ва нузули ила
оÇтини моддатаидан бир Êтар.
Юа, юечдан бирдан юориңо бир шовңин ила осмонни тирмоңирмоң ва фавңулодда бир нур ва олов ила зулматли осмонни ишиң ила тҚлдирмоң ва тоү каби пахта мисол ва дҚл ва ңор ва сув тулумбаси юукмида бҚлган булутларнидадир.антирмоң каби юикматли ва үариб вазиÇтлар ила боши пастда үофил инсоннинг бошига тҚңмоң каби урар: "Бошингни кҚтар, Қзини таниттирмоң истаган фаол ва ңудратли бир зотнинг юориңо ишларига боң! Сен Қз-Қзингга бҚлмаганинг каби, бу юодва у з юам Қз-Қзларига бҚлолмаслар. Юар бириси кҚп юикматли вазифалар орңасида Şгуртирилмоңдалар. Бир Мудаббири Юакийм тарафидан ишлаттирмоңдалар." деÇ Êслатадилар.
Хуллас, бу мг шири йҚлчи бу осмонда булутни тасюирдан, шамолни тасрифдан, ёмүирни танзилдан ва юаво юодисаларини тадбирдан юосил бҚлган бир юаңиңатнинг Şксак ва ошкора ш" ва хини Êшитар, "Аманту Биллаю" дер. Биринчи Маңомнинг иккинчи мартабасида:
ифодаси бу йҚлчининг осмонимда Ир мазкур мушоюадаларини ифода Êтар.
{(êслатма) Биринчи Маңомда Қтган Қттиз уч тавюид мартабасини бир парча изою Êтмоң истар Êдим. Фаңат юозирги вазиÇтим ва юолимнинг изнсизлиги жиюати ила ёлүиз үоÇт мухаюлинибурюонларига ва маҲносининг таржимасига ңаноатга мажбур бҚлдим. Рисола-и Нурнинг Қттиз, балки Şз рисолаларида бу Қттиз уч мартаба далиллари ила, бошңа-бошңа тарзларда юг диңң рисолада бир ңисм мартабалар баён Êтилганидан, тафсили уларга юавола Êтилган.}
СҚнгра у фикрий саёюатга Қрганган у мутафаккир мусофирга Ер курраси юол лисони иңа-бошки: "КҚкда, фазода, юавода нима кезмоңдасан? Кел, мен сенга ңидирганингни таниттираман. Үиладиган вазифаларимга боң ва саюифаларимни Қңи!" У юам ңарар, кҚрарки: Ер мажзуб бир Мавлавий каби икки юаракати ила кунларнинг, собар днинг, мавсумларнинг майдонга келишига мадор бҚлган бир доирани юашри аҲзамнинг майдони атрофида чизмоңда. Ва жонзотларнинг Şз минг навларини бутун ризңлари ва лозим нарсалари ила ичига олиб фазоманларзида мукаммал мувозана ва низом ила кездирган ва ңуёш артофида саёюат Êтган муюташам ва мусаююар бир сафинайи РаббониÇдир.
СҚнгра саюифаларига боңар, кҚрарки: Бобларидаги юар бир саюифаси минглаб оÇти ила Ернинг Раббини танит маңсада. Умумини Қңимоң учун ваңт тополмаганидан, ёлүиз битта саюифа бҚлган жонзотларнинг баюор фаслида ижод ва идорасига боңар, кҚрарки: şз минг навларнинг юадсиз фардларининг суратлари.
Ю бир моддадан үоÇт мунтазам очилмоңда ва үоÇт раюимона тарбиÇ Êтилмоңда ва үоÇт мҚҲжизона бир ңисмининг тухумларига ңанотчалар бериб, уларни учирмоң сурати ила нашр Êттирмоңда вҲнода мудаббирона идора ңилинмоңда ва үоÇт мушфиңона иоша ва таомлантирмоңда ва үоÇт раюимона ва раззоңона юадсиз ва турли-туман ва лаззатли ва ширин ризңларни юечдан ва ңуруң тупроңдан ва бир-бирининг мисли ва Çрагари жуда оз ва суÇк каби илдизлардан, уруүлардан, сув ңатраларидан етиштирилмоңда.
Ал-юосил: Бу баюор юаёт саюифаси юашри аҲзамнинг Şз минг намуналарини ваан, даларини кҚрсатмоң ила
оÇтини моддатан үоÇт порлоң тафсир Êтгани каби, бу оÇт юам бу саюифанингн юаңиларини мҚҲжизона ифода Êтар. Ва Ернинг бутун саюифалари ила катталиги нисбатида ва ңувватида "Ла илаюа илла Юу" деганини англади.
Хуллас, Ер куррасининг йигирмадан зиёда катта саюифаларидан битта са мухолнг йигирма жиюатидан битта жиюатининг мухтасар шаюодати ила у йҚлчининг бошңа жиюатларнинг саюифаларидаги мушоюадалари маҲносида ва у муси сурларни ифода учун Биринчи Маңомнинг учинчи мартабасида бундай дейилган:
СҚнгра у мутафаккир йҚлчи юар саюифани Қңиган сари саодат калити бҚлган иймони ңуввадиларк ва маҲнавий тараңңиётнинг калити бҚлган маҲрифати зиёдалашиб ва бутун камолотнинг асоси ва маҲдани бҚлган иймони биллою юаңиңати бир даража Çна инкишоф Êтиб маҲнавий кҚп завңларни ва лазуручлани бериши билан унинг мароңини шиддат ила юаракатлантирганидан; само, осмон ва Ернинг мукаммал ва ңатҲий дарсларини тинглагани юолда "Юал мин мазид" деб турнлар б денгизларнинг ва катта дарёларнинг жозибадорона жҚшу хуруш ила зикрларини ва юазин ва лазиз овозларини Êшитар. Юол лисони ва ңол лисони ила: "Бизга юам ңаво алмзни юам Қңи!" дерлар. У юам ңарар, кҚрарки: Юаётдорона доимо чалңанган ва тарңалмоң ва тҚкилмоң ва истило Êтмоң фитратида бҚлган денгизлар Ерни Қраб, Ер билан баробар үоÇт тез бир суратда бир йилда йигирма бубдан г йиллик бир доирада Şгуртирилгани юолда, на тарңаларлар, на тҚкиларлар ва на ңҚшниларидаги тупроңңа тажовуз Êтарлар. Демак, үоÇт ңудратли ва азаматли бир зотнинг амри ила ва ңуввати ий тушуарлар, кезарлар, муюофаза бҚларлар.
СҚнгра денгизларнинг ичларига боңар, кҚрарки: ҺоÇт гҚзал ва зийнатли ва мунтазам жавюарларидан бошңа минглаб тур юайвонотнинг иоша ва идоралаарни втуүилиш ва вафотлари шу ңадар мунтазам, оддий бир ңум ва аччиң бир сувдан берилган ризңлари ва озуңалари шу ңадар мукаммалдирки, шаксиз бир Үодийри Зулжалолнинг, бир Раюийми Зулжамолнинг идора ва иошаси ила бҚлганини исбот Êтида ва СҚнгра у мусофир дарёларга боңар, кҚрарки: Манфаатлари ва вазифалари ва кирим ва сарфиётлари шу ңадар юакимона ва раюимона бҚлиб шаксиз исбот Êтарки, бутун ирмоңлар, булоңлар, сойлар, катта дарёлар бир Раюмо юаңиңжалоли Вал Икромнинг раюмати хазинасидан чиңмоңдалар ва оңмоңдалар. Юатто шу ңадар фавңулодда тҚпланар ва сарф Êтиларларки, "ТҚрт дарё Жаннатдан оңадилар." деÇ ривоÇт Êтилган. çҲни зоюирий сабаблардан анча устун бҚлганликларидан, маҲнавёнида Жаннатнинг хазинасидан ва ёлүиз үайбий ва туганмас бир манбанинг файзидан оңмоңдалар демакдир. Масалан: Мисрнинг ңумистонини бир Жаннатга айлантирганм. Уч Муборак жануб тарафидан "Жабали Үамар" дейилган бир тоүдан доимо кичик бир денгиз каби тугамасдан оңади. Олти ойдаги сарфиёти тоү шаклида тҚпс, бунва музлатилса, у тоүдан каттароң бҚлар. Юолбуки у тоүдан унга айрилган ер ва маюзан олти ңисмидан бир ңисм бҚлмас. Кирими Êса у иссиң минтаңада жуда оз келган ва чанңаган тупроң тез Şтгани учун маюгани коз кетган ёмүир, албатта у кенг мувозанани муюофаза Êтолмаслигидан, у Нили Муборак Ернинг одатидан устун бир үайбий Жаннатдан чиңар деÇ ривоÇтдиузза маҲнодор ва гҚзал бир юаңиңатни ифода Êтади.
д жавобн.
СҚнгра тоүлар ва саюролар фикрий саёюатда бҚлган у йҚлчини чаңирадилар, "Саюифаларимизни юам Қңи!" дейдилар. У юам ңарар, кҚрарки: Тоүларнинг куллий вазифалари ва умумий хизматлари шу ңадар азаматли ва юикматлидирларки, аңлзанга юайрат ичида ңолдирар. Масалан: Тоүларнинг заминдан Раббоний амр ила чиңишлари ва заминнинг ичида ички Қзгаришлардан нашҲат Êтган юаÇжонини ва үазабини ва юиддатини чиңии юозибилан таскин Êтиб, замин у тоүларнинг уриб чиңиши ила ва тешиги ила нафас олиб, зарарли бҚлган тебранишлардан ва зарарли зилзилалардан ңутулиб, айланиш вазифасида Çшовчиларининг истироюатларини бузмайи ңиди42
Демак, ңандайки кемаларни тебранишдан саңламоң ва мувозаналарини муюофаза учун уларнинг мачталари устида ңурилган, худди шунинг каби тоүлар замин кемасига бу мали бҚлхазинали мачталари бҚлганликларини ҮурҲони МҚҲжиз-ул Баён
каби кҚп оÇтлар ила фармон Êтади.
Юам масалан, тоүларнинг ичида жонзотларга лозим бҚедим: ар нави манбалар, сувлар, маданлар, моддалар, дорилар шу ңадар юакимона ва мудаббирона ва каримона ва Êютиёткорона йиүилиб ва юозирланиб ва тартибли ңҚйилганки, шаксиз ңудрати ниюоÇсиз бир Үодийрнинг ва юик МасжииюоÇсиз бир Юакиймнинг хазиналари ва омборлари ва хизматкорлари бҚлганликларини исбот Êтарлар деÇ тушунди. Ва саюро ва тоүларнинг тоү ңадар вазифҚлга кикматларидан бу икки жавюарга бошңаларини ңиёс Êтиб, тоүларнинг ва саюроларнинг умум юикматлари ила, хусусан Êютиёт йиүимлари жиюати ила келтирган шти ва ни ва айтганлари "Ла илаюа илла Юу" тавюидини тоүлар ңувватида ва саботида ва саюролар кенглигида ва катталигида кҚрар, "Аманту Биллаю" дер.
Хуллас, бу маҲнони ифода учун Биринчи Маңобу үарбешинчи мартабасида:
дейилган.
СҚнгра у йҚлчи тоүда ва саюрода фикри ила кезарки машррахтлар ва наботот оламининг Êшиги фикрига очилди. Уни ичкарига чаңирдилар. "Кел, доирамизда юам кез, ёзувларимизни юам Қңи!" дедилар. У юам кирди, кҚрдики: ҺоÇт муюташам ва музайÇн бир таюлил ва тавюид мажлиси ва бир да ва а шукр халңасини ташкил Êтганлар. Бутун дарахтлар ва набототнинг турлари баробар бҚлиб "Ла илаюа иллаллою" деётгандай юол лисонларидан англади. Чунки бутуаст кедор дарахт ва набототлар мезонли ва фасоюатли Çпроңларининг тиллари ила ва безалган ва жазолатли гулларининг сҚзлари ила ва интизомли ва балоүатли мег маҲннинг калималари ила баробар мусаббиюона шаюодат келтирганликларига ва "Ла илаюа илла Юу" деганликларига далолат ва шаюодат Êтган уч катта куллий юаңиңатни кҚрди:
Биринчиси: Жуда зоюир бир суратда ңастли бир инҲом ва икром ва ихтиёрий бтмоңдаон ва имтинон маҲноси ва юаңиңати юар бирисида юис Êтилгани каби, мажмуида Êса Үуёшнинг зуюуридаги зиёси каби кҚринади.
Иккинчиси: Тасодифга юаволаси юеч бир имкон жиюати бҚлмаган ңасдий ваноат мона бир айирмоң ва ажратмоң, ихтиёрий ва раюимона бир тазйин ва тасвир маҲноси ва юаңиңати у юадсиз тур ва фардларда кундуз каби ошкора кҚринади ва бир СонеҲи Юакиймнинг асарлари ва наңшлари бҚлганликларини кҚрсатади.
Учинчиси: У юадсчида, нуҲотнинг Şз минг тур ва бошңа-бошңа тарз ва шаклда бҚлган суратлари үоÇт мунтазам, мезонли, зийнатли бҚлиб, чекланган ва саноңли ва бир-бирининг мисли вармайди ва Қлик ва бир-бирининг айни ёки оз фарңли ва ңоришиң бҚлган уруүлардан, тухумчалардан у икки Şз минг навларнинг фарңли ва интизомли, бошңа-бошңа, мувозанали, юаётдор, юикматли, Ç биттаиз, хатосиз бир вазиÇтда умум фардларининг суратларининг фатюи ва очилиши Êса шундай бир юаңиңатдирки, Үуёшдан Çнада порлоңдир ва баюорнинг гуллари ва мевалари ва Çпроңлари ва мавжудоти саноүича у юаңиңатла у еот Êтган шоюидлар бор деÇ билди. "Алюамдулиллаюи аҲла ниҲматил ийман" деди.
Хуллас, бу мазкур юаңиңатларни ва шаюодатларни ифода маҲноси ила Биринчи Маңомнинг олтинчи мартабасида:
дейилган.
СҚнгра фикрий саёюатда бҚлгага Бадроңли ва тараңңий ила завңи ва шавңи ортган дунё йҚлчиси баюор боүидан бир баюор ңадар бир маҲрифат гулдастаси ва иймон олиб келаркан, юайвонот ва ңушлар оламиниан кҚрги юаңиңатбин бҚлган аңлига ва маҲрифат-ошно бҚлган фикрига очилди. şз минг бошңа-бошңа овозлар ила ва турли-туман тиллар ила уни ичкарига чаңирдилар, "Марюамат ңилинг" дедилар. У юам кирди ва кҚрдиндирлатун юайвонот ва ңушларнинг бутун навлари ва тоифалари ва миллатлари иттифоң ила, ңол лисони ва юол лисонлари ила "Ла илаюа илла Юу" деб, замин Şзини бир зикрхона ва муаззам бир таюлил мажлииган, атига айлантирганлар. Юар бири Қзи биттадан Раббоний ңасида, биттадан Субюоний калима ва маҲнодор биттадан Раюмоний юарф юукмида СонеҲларини тавсиф Êтиб юамилмас о Êтаётган вазиÇтда кҚрди. ГҚё у юайвонларнинг ва ңушларнинг туйүулари ва юислари ва жиюозлари ва аҲзолари ва олатлари низомли ва Қлчовли калималардир ва мунтазам ва мукаммал сҚзлардир. Улар булар билан Халлоң Ҳаткорзоңларига шукр ва ваюдониÇтига шаюодат келтирганликларига ңатҲий далолат Êтган уч муаззам ва муюит юаңиңатларни мушоюада Êтди.
Иккинчиси: У юадсиз маснуҲларда бир-биридан сиймоча фарңли ва шаклча зийнатли ва миңдорча мезонли ва суратча интизомли бир тарздаги айирсининг безашдан, тасвирдан шундай азаматли ва ңувватли бир юаңиңат кҚринарки: Үодийри Кулли Шай ва Алийми Кулли Шайдан бошңа юеч бир нарса бу юар жиюат ила минглаб юориңоларни ва юикматл ңилдиҚрсатган июотали феҲлга союиб бҚлолмас ва юеч бир имкон ва Êютимоли йҚң.
Учинчиси: Бир-бирининг мисли ва айни ёки оз фарңли ва бир-бирига Қхшаган чекланган ва чегараланган тухумлардан ва тухумчалардан ва нутфа дейилган сув ңатүурбатдан у юадсиз юайвонларнинг Şз минглаб тур тарзларда ва биттадан юикмат мҚҲжизаси моюиÇтида бҚлган суратларини үоÇт мунтазам ва мувозанали ва хатосиз бир юайҲатда очмоң ва фатинчи Мң шундай порлоң бир юаңиңатдирки, юайвонлар ададича юужжатлар, далиллар у юаңиңатни нурлантирар.
Хуллас, бу уч юаңиңатнинг иттифоңи ила юайвонларнинг бутун навлари баробар шундай бир "Ла илаюа илла Юу" де үарибдат келтирадиларки, гҚё замин катта бир инсон каби катталиги нисбатида "Ла илаюа илла Юу" деб самовот аюлига Êшиттирар моюиÇтида кҚрди ва тҚлиң дарс олди. Биринчи Маңомнинг еттинчи мартабасида бмуросаур юаңиңатларни ифода маҲноси ила:
дейилгандир.
СҚнгра у мутафаккир йҚлчи Илоюий маҲрифатнинг юадсиз мартабаларида ва ниюоÇсиз завңларида ва нуÇда биа Çнада олдин кетмоң учун инсонлар оламига ва башар дунёсига кирмоң истаркан, бошда анбиёлар бҚлиб уни ичкарига даҲват Êтдилар, у юам кирди. êнг аввал Қтган замоннинг мшмаса,га боңди, кҚрдики: Нави башарнинг Êнг нуроний ва Êнг мукаммали бҚлган умум пайүамбарлар (Алайюимуссалом) бил-ижмоҲ баробар "Ла илаюа илла Юу" деб зикр Êюматнилар ва порлоң ва мусаддаң бҚлган юадсиз мҚҲжизаларининг ңуввати ила тавюидни даҲво Êтмоңдалар ва башарни юайвониÇт мартабасидан малакиÇт даражасига чиңармоң учун уларни иймони биллоюга даҲват ила дарс бераётганларини кҚрди. У юам у нуронийÊтмоң сада тиз чҚкиб дарсга Қтирди. КҚрдики: Машюур инсонларнинг Êнг Şксаклари ва номдорлари бҚлган у устозларнинг юар бирисининг ңҚлида Холиңи Коинот тарафидан берилган тасдиң нишони сифатида мҚҲжизалар бҚлганидан, юар бирининг хабари ила б аюлинн бир азим тоифа ва бир уммат тасдиң Êтиб иймонга келганликларидан, у Şз минг жиддий ва тҚүри зотларнинг ижмоҲ ва иттифоң ила юукм ва тасдиң Êтганлари бир юаңиңат наңадар ңувватли ва ңатҲий бҚлганини ңиёжуда к билди. Ва бу ңувват ила бу ңадар мухбири содиңларнинг юадсиз мҚҲжизалари ила имзо ва исбот Êтганлари бир юаңиңатни инкор Êтган залолат аюли ңай даража юадсиз бир хато, бир жиноÇт Êтганларини ва зотдаар юадсиз бир азобга юаңдор бҚлганликларини тушунди ва уларни тасдиң Êтиб иймон келтирганлар наңадар юаңли ва юаңиңатли бҚлганликларини билди, иймон ңудсиÇтининг буŞк бир мартабаси Çна унга кҚринди.
дейилган.
СҚнгра иймоннинг ңувватидан улвий бир юаңиңат завңи олган у толиб сайёю Анбиё Алайюимуссаломнинг мажлисидан келаркан, олилмаса нг илмалÇңийн суратида ңатҲий ва ңувватли далиллар ила Анбиёларнинг (Алайюимуссалом) даҲволарини исбот Êтган ва асфиё ва сиддиңийн дейилган мутабаююир, мужтаюид муюаңңиңидир. и дарсхоналарига чаңирдилар. У юам кирди, кҚрдики: Минглаб доюий ва Şз минглаб мудаңңиң ва Şксак таюңиң аюли ңил ңадар бир шубюа ңолдирмаган тадңиңоти омиңолари ила, бошда вужубианини ва ваюдат бҚлиб мусбат иймоний масалаларни исбот Êтмоңдалар.
Юа, истеҲдодлари ва маслаклари мухталиф бҚлгани юолда иймоннинг асос ва моюиÇтида уларнинг муттафиңан иттифоңлари ва юар бист, дҚнг ңувватли ва Çңиний бурюонларига таÇнишлари шундай бир юужжатдирки, уларнинг мажмуи ңадар бир заковат ва иңтидор союиби бҚлмоң ва бурюонларининг умуми ңадар бир бурюон топмоң мумкин бҚлса, ңаршиларига
дейилган.
бир юаңиңат ңай даража зоюир ва Çңңол бҚлганини айналÇңийн мушоюада Êтди ва анбиёларнинг (Алайюимусңади. ижмоҲи ва асфиёларнинг иттифоүи ва авлиёларнинг тавофуңи ва бу уч ижмоҲнинг бирдан иттифоүини Үуёшни кҚрсатган кундузнинг зиёсидан Çнада порлоң муңадд Хуллас, бу мусофирнинг такÇдан олган файзига ңисңа бир ишора бҚлиб Биринчи Маңомнинг Қнинчи мартабасида:
дейилган.
СҚнгра инсон камолотининг Êнг муюими ва Êнг буŞги, балки бутун инсонтимизнотининг манбаи ва асоси иймони биллоюдан ва маҲрифатуллоюдан нашҲат Êтган муюаббатуллою бҚлганини билган у дунё сайёюи бутун ңуввати ила иришдаифалари ила иймоннинг ңувватида ва маҲрифатнинг инкишофида Çнада зиёда тараңңий Êтишини истамоң фикри ила бошини кҚтарди ва самовотга боңди. з аңлига дедики: "Модомики коинотда Êнг ңийматдор нарса юаётдир ва коинотнинг мавжудотиам Çраа мусаююардир ва модомики жонзотларнинг Êнг ңийматдори рую союибларидир ва рую союибларининг Êнг ңийматдори идроклилардир ва модомики бу ңийматдорлик учун Ер Курраси жонзк насли давомли равишда кҚпайтирмоң учун юар аср, юар йил тҚлар бҚшалар. Албатта ва юар юолда бу муюташам ва музайÇн бҚлган самовотнинг юам Қзига муносиб аюолиси ва Çшовчирини тнли ва руюли ва идроклилари бордирки, Юз. Муюаммаднинг (С.А.В.) юузурида саюобаларга кҚринган Юазрати Жаброилнинг (А.С.) акс Êтиб кҚриниши каби малоикаларни кҚрмоң ва улар билан гапирмоң юодисалари тавотур сар.
а Êскидан бери наңл ва ривоÇт Êтилади. Ундай бҚлса кошки мен самовот аюли ила юам кҚришсайдим, улар ңай фикрда бҚлганликларини билсайдим. Чунки "Холиңи Коинот юаңида Êнг муюим сҚз уларникидир" деÇ Қйларкан, бирдан самовий шундай ба тарбзни Êшитди:
"Модомики биз билан кҚришмоң ва дарсимизни тингламоң истайсан.. билки: Бошда Юазрати Муюаммад Алайюиссалоту Вассалам ва ҮурҲони МҚҲжиз-ул Баён бҚлиб бутун пайүамбарларга воситамиз ила келгга мухоний масалаларга Êнг аввал биз иймон Êтганмиз. Юам инсонларга акс Êтиб кҚринган ва бизлардан бҚлган бутун Çхши руюлар истисносиз ва иттифоң и зиёдакоинот Холиңининг вужуби вужудига ва ваюдатига ва муңаддас сифатларига шаюодат Êтиб бир-бирига мувофиң ва уйүун равишда хабар берганлар. Бу юадсиз хабарларнингишига уүи ва уйүунлиги Үуёш каби сенга бир раюбардир." деганларини билди ва унинг иймон нури порлади, заминдан кҚкларга чиңди. Хуллас, бу йҚлчининг малоикалардан олган дарсига ңисңа бир ишора бҚлиб Биринчи Маңомнинг Қн биринчи ва Қн иккр, Испартабаларида:
дейилгандир.
СҚнгра пур-марлмаганпур-иштиёң у мусофир шаюодат олами ва жисмоний ва моддий жиюатдан ва махсус тоифаларнинг тилларидан ва юол лисонларидан дарс олганидан, үайб олами ва барзою оламида юам мутолаа ила бир чуңур ва бир юаңиңатни изламоң орзу Êтаркан, юар инсон тоифасида бҚлган ва коинотнинг меваси бҚлган инсоннинг уруүи юукмида бҚлган ва кичиклиги ила баробар маҲнан коинот ңадар кенгаÇ оладиган мустаңим ва мунаввар аңлларнинг, соүлом ва нуроний ңалр. Саинг Êшиги очилди. КҚрдики, улар үайб олами ва шаюодат олами Қртасида инсоний барзоюлардир ва икки оламнинг бир-бири ила тегилишлари ва муомалалари инсонга нисбатан уЛМИЗ
ларда бҚлаётганини кҚрганидан, Қз аңл ва ңалбига дедики: Келинг, бу Қхшашингизнинг Êшигидан юаңиңатга кетган йҚл Çнада ңисңадир. Биз бошңа йҚллардаги тиллардан дарс олганига баёби Êмас, балки иймон нуңтасидаги иттисофларидан ва кайфиÇт ва рангларидан мутолаамиз ила фойдаланишимиз керак деди, мутолаани бошлади. КҚрдики:
жималаҲдодлари үоÇт мухталиф ва мазюаблари бир-биридан узоң ва мухолиф бҚлган умум истиңоматли ва нурли аңлларнинг иймон ва тавюиддаки иттисофкорона ва соүлом ÊҲтиңодлари тавофуң ва саботкорона ва шубюасрфладиоат ва Çңийнларни уйүунлаштиради. Демак, Қзгармаган бир юаңиңатга таÇниб боүланганлар ва илдизлари метин бир юаңиңатга кирган, узилмайди. Ундай бҚлса буларнинг иймон нуңтасида ва вужуб ва тавюидда ижмоҲлари юеч узилмас бир нуроний за руюлар ва юаңиңатга очилган ишиңли бир деразадир.
Юам кҚрдики: Маслаклари бир-биридан узоң ва машраблари бир-бирига зид бҚлган у умум соүлом ва нуроний ңалбларнинг иймон асосларидаги иттифоңона ва итминонкорона вам илказибона кашфиёт ва мушоюадалари бир-бирига тавофуң ва тавюидда бир-бирига уйүун чиңмоңда. Демак, юаңиңатга муңобил ва восил ва мутамассил бу кичкина биттадан арши маҲрифати РаббониÇ ва бу жомеҲ биттадан ойна-и СамадониÇ бҚлган нуроний ңаҲтирозюаңиңат Үуёшига ңарши очилган деразалардир ва умуми бирдан Үуёшга ойнадорик Êтган бир денгиз каби бир ойна-и аҲзамдир. Буларнинг вужуби вужудда ва ваюдатда иттифоңлари ва ижмоҲлари юеч адашмас ва маҲноирмас бир раюбари акмал ва бир муршиди акбардир. Чунки юеч бир жиюат ила юеч бир имкон ва юеч бир Êютимол йҚңки, юаңиңатдан бошңа бир ваюима ва юаңиңатсиз бир фикр ва аслсиз бир сифат бу ңадар давомли ва соүбот Êтклда бу жуда буŞк ва кескин кҚзларнинг умумини бирдан алдатсин, юис алдатишига йҚлиңтирсин. Бунга Êютимол берган бузилган ва чириган бир аңлга бу коинотни инкор Êтган аюмоң Софистлар юам рози бҚлмаслар, рад Êтадилар деÇ тушунди. з аңл ва ңал кҚрад баробар "Аманту Биллаю" дедилар. Хуллас, бу йҚлчининг мустаңим аңллардан ва мунаввар ңалблардан истифода Êтгани иймоний маҲрифатга ңисңа бир ишора бҚлиб Биринчи Маңомнинг Қн учинчи мартабасида
дейилган.
СҚнгра үайб оламига Çңиндан боңңан ва аңл ва ңалбда са фавңутган у йҚлчи, ажабо үайб олами нима дейди деÇ мароң ила у Êшикни юам шундай бир фикр ила ңоңди. çҲни, модомики бу жисмоний шаюодат оламида бу ңадар зийнатли ва санҲатли юасида маснуҲлари ила Қзини таниттирмоң ва бу ңадар ширин ва безалган ва ниюоÇсиз неҲматлари ила Қзини севдирмоң ва бу ңадар мҚҲжизали ва маюоратли юисобсиз ас ва Ру ила Çширин камолотини билдирмоң, ңовлдан ва такаллумдан Çнада зоюир бир тарзда феҲлан истаган ва юол лисони ила билдирган бир зот үайб пардаси тарафида бҚлгани Çңңол тушунилмоңда. Албатта вду санюолда, феҲлан ва юолан бҚлгани каби, ңовлан ва такаллуман юам гапирар, Қзини таниттирар, севдирар. Ундай бҚлса, үайб олами жиюатида уни унинг тазоюурларидан билиши ңонунрак деди, ңалби ичкарига кирди, аңл кҚзи ила кҚрдики:
ҺоÇт ңувватли бир тазоюурлар ила ваюийларнинг юаңиңати үайб оламининг юар тарафида юар замонда юукм инчиси Коинотнинг ва махлуңотнинг шаюодатларидан кҚп ңувватли бир шаюодати вужуд ва тавюид Аллам-ул ҺуŞбдан ваюий ва илюом юаңиңатлари ила келмоңда. зини ва вужуд ва ваюдатини ёлүиз маснуҲларининг шаюодатларига ңолдирмаётир. зи Қзига лойиа үоÇтазалий калом ила гапирмоңда. Юар ерда илм ва ңудрати ила юозир ва нозирнинг каломи юам юадсиздир ва каломининг маҲноси уни билдиргани каби, гапириши юам уни сифати ила билдирмоңда.
Юа, Şз минг Пайүамбарларнинг (Алайюимуссаломевалаотурлари ила ва хабарларининг Илоюий ваюийга мазюариÇт нуңтасида иттифоңлари ила ва нави башардан мутлаң аксариÇтнинг тасдиң Êтгани ва раюбари ва муңтадоси васи:
нинг самаралари ва кҚринган ваюий бҚлган муңаддас китоблар ва самовий саюифаларнинг далил ва мҚҲжизалари ила ваюий юаңиңатининг таюаңңуңи ва субути Çңңоллик даражасига келганини билди ва ваюийнинг юаңиңати беш муңаддас юаңиңатни ифода Êтади вңиши клантиради деÇ тушунди:
Иккинчиси: зини таниттирмоң учун коинотни тлари ар юадсиз масрафлар ила бошдан охиригача юориңолар ичида Çратган ва минглаб тиллар ила камолотини айттирган, албатта Қз сҚзлари ила юам Қзини таниттиражак.
Учинчиси: Мавжудотнинг Êнг танлангани ва Êнг муютожи ва Êнбунал нини ва Êнг муштоңи бҚлган юаңиңий инсонларнинг муножотларига ва шукрларига феҲлан муңобала Êтгани каби, каломи ила юам муңобала Êтмоң ХолиңиÇтнинг шаҲнидир.
ТҚртинчиси: Илм ила юаётнинг зарурий бир далари ва ишиңли бир тазоюури бҚлган гапирмоң сифати, албатта июотали бир илмни ва сармадий бир юаётни ташиган зотда июотали ва сармадий бир суратда бҚлади.
СҚнгра илюомлар жиюатига боңди, кҚр. Чун Содиң илюомлар, гарчи бир жиюатда ваюийга Қхшайдилар ва бир нави муңолама-и РаббониÇдир, фаңат икки фарң бордир:
Биринчиси: Илюомдан кҚп Şксак бҚлган ваюийнинг аксари малоика воситаси ила ва илюомнинг аксари воситасиз бҚлишидируңоти асалан: Үандайки бир подшоюнинг икки сурат ила гапириши ва амрлари бор. Бириси: Салтанат юашамати ва умумий юокимиÇт юайсиÇти ила бир ёрдамчисини бир юокимга Şбони ихт юокимиÇтнинг юашаматини ва амрнинг аюамиÇтини кҚрсатмоң учун баҲзан восита ила баробар бир йиүилиш ңилар. СҚнгра фармон билдирилар. Иккинчиси: Сила сиик унвони ила ва подшоюлик умумий исми ила Êмас, балки Қз шахси ила хусусий бир муносабатни ва жузҲий бир муомаласи бҚлган хос бир хизматчиси ила ёки бир оми раиÇти ила ва хусусий телефони ила хусусий гапиришидир.
Худди шунинг омики Подшоюи Азалийнинг умум оламларнинг Рабби исми ила ва коинот Холиңи унвони ила ваюий ила ва ваюийнинг хизматини бажарган шумулли илюомлари ила гаплашиши бҚлгани каби, юар бир фарднинг ва юар бир жонзотнинг Рабби ва Холиңи бҚлмоң юайсиÇти а у хосусий бир суратда, фаңат пардалар орңасида уларнинг ңобилиÇтига кҚра бир тарзи гаплашиши бор.
Иккинчи фарң: Ваюий соÇсиздир, софдир, юавасларга хосдир. Илюом бҚлса соÇлидир, ранглар ңҚтни би умумийдир. Малоика илюомлари ва инсон илюомлари ва юайвонот илюомлари каби турли-туман юам жуда кҚп турлари ила денгизларнинг ңатралари ңадар калимоти РаббониÇнинг кҚпайишига мадор бир замин ташкил Êтади.
оÇтининг бир жиюатини тафсир Êтишини тушунди.
СҚнгра илюомнинги кабитига ва юикматига ва шаюодатига боңди, кҚрдики: МоюиÇти ила юикмати ва натижаси тҚрт нурдан таркиб топган.
Биринчиси: Таваддуди Илоюий дейилган, Қзда лозхлуңотига феҲлан севдиргани каби, ңовлан ва юузуран ва суюбатан юам севдирмоң вадудиÇтнинг ва раюмониÇтнинг муңтазосидир.
Иккинчиси: Абдларин)...
оларига феҲлан жавоб бергани каби, ңовлан юам пардалар орңасида ижобат Êтиши раюимиÇтнинг шаҲнидир.
Учинчиси: Оүир балоларга ва шиддатли юолларга тушган махлуңотларининг мадад исташла кҚнгиа фарёдларига ва тазарруотларига феҲлан ёрдам Êтгани каби, бир нави гапириши юукмида бҚлган илюомий сҚзлар ила юам ёрдамга етишиши рубубиÇтнинг лозимидир.
#асида ТҚртинчиси: Жуда ожиз ва жуда заиф ва жуда фаңир ва жуда Êютиёжли ва Қз союибини ва юомийсини ва мудаббирини ва юофизини топишга жуда кҚп муютож ва муштоң бҚлган идрокли марининарига вужудини ва юузурини ва юимоÇсини феҲлан сездиргани каби, бир нави Раббоний сҚзлашиш юукмида саналган бир ңисм содиң илюомлар пардасида ва махсус ва бир махлуңңа боңңасинингва бир жиюатда унинг ңобилиÇтига кҚра унинг ңалб телефони ила, ңовлан юам Қз юузурини ва вужудини сездириши шафңати улуюиÇтнинг ва раюмати рубубиÇтнинг зарури ва вожиб бир муңтазосидир. Садаушунди.
СҚнгра илюомнинг шаюодатига ңаради, кҚрди: Үандайки Үуёшнинг, фаразан, онги ва юаёти бҚлса Êди ва у юолда зиёсидаги етти ранги етти сифати бҚлса Êди, у жиюатдакирди.да бҚлган шуалари ва жилвалари ила бир тарз гаплашиши бҚлар Êди. Ва бу вазиÇтда мисолининг ва аксининг шаффоф нарсаларда бҚлиши ва юар ойна ва юар порлоң нарсаларим ва ша парчалари ва пуфакчалар ва ңатралар, юатто шаффоф зарралар ила юар бирининг ңобилиÇтига кҚра гаплашиши ва уларнинг юожатига жавоб бериши ва бутун улар Үуёшнинг вужудига шаюодат Êтиши ва юеч бир иш бир ишга моне б Осиёниги ва бир гаплашиши бошңа гаплашишга заюмат бермаслиги шубюасиз кҚриладигани каби.. айнан шунингдек: Азал ва абаднинг Зулжалол Султони ва бу бир ввжудотнинг Зулжамол Холиңи Зишони бҚлган Шамси Сармадийнинг сҚзлашиши юам унинг илми ва ңудрати каби куллий ва муюит бҚлиб, юамма нарсанинг ңобилиÇтига кҚра тажаллий Êтиши, лган үр тилак бир тилакка, бир иш бир ишга, бир хитоб бир хитобга моне бҚлмаслиги ва ңориштирмаслиги шаксиз тушунилади. Ва бутун у жилвалар, у гаплашишлар, у илюомлар биттадан биттадан ва баробар иттифоң ила у Шамси Азалийнинг юузурига ва вужуди. Муудига ва ваюдатига ва аюадиÇтига далолат ва шаюодат Êтганларини айналÇңийнга Çңин бир илмалÇңийн ила билди.
Хуллас, бу мароңли мусофирнинг үайб оламидан олган маҲрифат дарсига ңисңа бир ишора бҚлиб, Биринчи Маңомнинг Қн тҚртинчиаҲнола бешинчи мартабаларида
дейилгандир.
СҚнгра у дунё сайёюи Қнларинга дедики: Модомики бу коинотнинг мавжудоти ила Маликимни ва Холиңимни ңидирмоңдаман. Албатта юар нарсадан аввал бу мавжудотнинг Êнг машюури ва душманларининг тасдиүи ила юам Êнг мукаммали ва Êнг буŞк ңҚмондони ва а муңтмдор юокими ва сҚзча Êнг Şксаги ва аңлча Êнг порлоүи ва Қн тҚрт асрни фазилати ила ва ҮурҲони ила ишиңлантирган Муюаммади Арабий Алайюиссалоту Вассалоига деёрат Êтмоң ва ңидирганимни ундан сҚрамоң учун Саодат Асрига баробар кетишимиз керак деб, аңли ила баробар у асрга кирди. КҚрдики: У аср, юаңиеҲзонл у зот (С.А.В.) ила бир башариÇт саодати асри бҚлган. Чунки Êнг бадавий ва Êнг уммий бир ңавмни келтирган нур воситаси ила ңисңа бир замонда дунёга устоз ва юоким айлади.
Юам Қз аңлига деди: Биз, ÊнҚп нарл бу фавңулодда зотнинг (С.А.В.) бир даража ңийматини ва сҚзларининг юаңңониÇтини ва хабарларининг тҚүрилигини билишимиз керак, сҚнгра Холиңимизни ундан сҚрашимиз керак деб ңидиришни бошлади. Топган юадсиз ңлган юдалилларидан бу ерда ёлүиз тҚңңиз куллийларга биттадан ңисңа ишора Êтилади.
Иккинчиси: ҮҚлида бу коинот союибининг бир фармони бҚлгани ва у фармонни юар асрда уч Şз миллиондан зиёда инсонларнинг ңабул ва тасдиң Êтганлари ва у фармон бҚлган Ү Ман Ê Азимушшоннинг етти жиюат ила юайратланарли бҚлишидир. Ва бу ҮурҲоннинг ңирң жиюат ила мҚҲжиза бҚлгани ва коинот Холиңининг сҚзи бҚлгани ңувватли далиллари ила баробар, "Йигирм ноннинчи СҚз, МҚҲжизоти ҮурҲониÇ" номли ва Рисола-и Нурнинг бир Үуёши бҚлган машюур бир рисолада тафсилан баён Êтилишидан, уни унга юавола Êтиб деди: Бундай айни юаң ва юаңиңат бир фармоннинг таржимони ва етказувчй камор зотда (С.А.В.) фармонга жиноÇт ва фармон союибига хиёнат юукмида бҚлган ёлүон бҚлолмас ва топилолмас!..
Учинчиси: У зот (С.А.В.) шундай бир шариат ва бир ИсломиÇт ва бир убудиÇт ва бир дуо ва бир даҲват ва бир иймтасар майдонга чиңңанки, уларнинг на мисли бор ва на да бҚлар. Ва улардан Çнада мукаммал на бҚлган ва на да бҚлар. Чунки уммий бир зотда (С.А.В.) кавлатин у шариат Қн тҚрт асрни ва нави башарнинг бешдан бирини одилона, юаңңониÇт устида, мудаңңиңона, юадсиз ңонунлари ила идора Êтиши Қхшаш ңабулона, Ç. Юам уммий бир зотнинг (С.А.В.) ишлари ва сҚзлари ва юолларидан чиңңан ИсломиÇт юар асрда уч Şз миллион инсонларнинг раюбари ва маржии ва аңлларининг муаллими ва муршиди ва ңалбларининг нурлантирувчиси ва софлаштирувчиси ва икки арининг мураббийси ва ислоючиси ва руюларининг Şксалишларининг сабаби ва тараңңиёт маҲдани бҚлиши жиюати ила мисли бҚлолмас ва бҚлолмаган.
Юам динида бҚлган бутун ибодзид бҚ бутун навларида Êнг олдин бҚлиши ва юаркасдан зиёда таңвода бҚлиши ва Аллоюдан ңҚрңиши ва фавңулодда доимий курашлар ва даүдаүалар ичид Демакан убудиÇтнинг Êнг нозик сирларига ңадар риоÇ Êтиши ва юеч кимни таңлид Êтмасдан ва тҚлиң маҲноси ила ва мубтадиёна фаңат Êнг мукаммал бҚлиб, юам бошланиш ва охирни бирлаштириб ңилиши, албатта мисли кҚрилалблар кҚрилмаган.
Юам минглаб дуо ва муножотларидан Жавшан-ул Кабир ила шундай бир Раббоний маҲрифат ила шундай бир даражада Раббини васфлайдики, у замондан бери келган маҲрифат аюли ва авлиёлар, фикрларининг ңҚшилиши ңаюрамробар, на у маҲрифат мартабасига ва на у васф даражасига етишолмаганлари кҚрсатадики, дуода юам унинг мисли йҚңдир. Рисола-и Муножотнинг бошида, Жавшан-ул Кабирнинг тҚңсон тҚңңй хабаагидан бир бҚлагининг ңисңача бир маҲносининг баён Êтилган ерига боңңан одам, Жавшаннинг юам мисли йҚңдир деÇжак.
Юам рисолат таблиүида ва инсонларни юаңңа даҲватда шу даража матаври Ра сабот ва жасорат кҚрсатганки, катта давлатлар ва катта динлар, юатто ңавм ва ңабиласи ва амакиси унга шиддатли адоват ңилганлари юолда, зарра миңдор бир иккиланиш, бир хавганидабир ңҚрңоңлик асари кҚрсатмаслиги ва бир Қзи бутун дунёга ңарши чиңиши ва бошга юам чиңариши ва ИсломиÇтни дунёнинг бошига Қтказиши исбот Êтарки, таблиү ва даҲватда юам мисли бҚлмаган ва бҚлолмас.
и тараиймонда шундай фавңулодда бир ңувват ва юайратланарли бир Çңийн ва мҚҲжизали бир очилиш ва жаюонни ишиңлантирган бир Şксак ÊҲтиңод ташиганки, у замоннинг юукмрони бҚлган бутун фикрлари ва аңидалари ва файласуфларнинг юикматла бу м руюоний раисларнинг илмлари унга муориз ва мухолиф ва мункир бҚлганлари юолда, унинг на Çңийнига, на ÊҲтиңодига, на ишончига, на ңаноатига юеч бир шубюа, юеч бир иккиланиш, юеч руҲа сифлик, юеч бир васваса бермаслиги ва маҲнавиÇтда ва иймоний мартабаларида тараңңий Êтган бошда саюобалар ва бутун авлиёлар унинг юар ваңар Êдин мартабасидан файз олишлари ва уни Êнг Şксак даражада топишлари, шаксиз кҚрсатадики, иймони юам тенгсиздир. Хуллас, бундай тенгсиз бир шаҚтмоңда мислсиз бир ИсломиÇт ва юайратланарли бир убудиÇт ва фавңулодда бир дуо ва жаюонга ңарши чиңадиган бир даҲват ва мҚҲжизона бир иймон союибида, албатта юеч бир жиюат ила ёлүон бҚлолмас ва алдатмас деÇ англади в ва бо юам тасдиң Êтди.
ТҚртинчиси: Анбиёларнинг (Алайюимуссалом) бирлашиши, ңандайки Илоюий вужуд ва ваюдониÇтга үоÇт ңувватли бир далилдир. Худди шунинг каби, бу зотнинг (С.А.В.) тҚүрилигига ва рисолатига үоÇт соүлом бир шаюодатдир. Чункиңлид ё Алайюимуссаломнинг тҚүриликларига ва пайүамбар бҚлишларига мадор бҚлган наңадар муңаддас сифатлар ва мҚҲжизалар ва вазифалар бҚлса, у зотда (С.А.В.) Êнг олдинда бҚлгани тарихча тасдиң бҚлгандир. Демак улар, ңандайки сҚзлашуÊтиб, ила Таврот, Инжил ва Забур ва Суюуфларида бу зотнинг (С.А.В.) келишини хабар бериб инсонларга башорат берганларки, Муңаддас Китобларнинг у башоратли ишораларидан йигирмадан ортиң ва жуда зоюир бир ңа юар н ТҚңңизинчи Мактубда чиройли баён ва исбот Êтилган. Худди шунинг каби, юол тиллари ила, ÇҲни нубувватлари ила ва мҚҲжизалари ила Қз маслакларида ва вазифаларида Êнг олдин ва Êнг мукамшилар,лган бу зотни тасдиң Êтиб, даҲвосини имзо Êтадилар. Ва сҚзлашув тили ва бирлашиш ила ваюдониÇтга далолат Êтганлари каби, юол тили ила васломиÇоң ила бу зотнинг содиңиÇтига шаюодат Êтадилар деÇ тушунди.
Бешинчиси: Бу зотнинг дастурлари ила ва тарбиÇси ва унга тобелик ила ва орңа(С.А.Вкетишлари ила юаңңа, юаңиңатга, камолотга, кароматга, кашфиётга, мушоюадаларга етишган минглаб авлиё ваюдониÇтга далолат Êтганлари каби, устозйди. Қлган бу зотнинг содиңиÇтига ва рисолатига бирлашиш ва иттифоң ила шаюодат Êтадилар. Ва үайб оламидан берган хабарларнинг бир ңисмини авлиёлик нури ила кҚришлари ва умумини иймон нури илат/1909алÇңийн ёки айналÇңийн ёки юаңңалÇңийн суратида ÊҲтиңод ва тасдиң Êтишлари устозлари бҚлган бу зотнинг юаңңониÇт ва содиңиÇти даражасини Үуёш каби кҚрсатганини кҚрди.
Олтинчиси: Бу зотнинг уммийлиги билан баробар келтиртган бңаддас юаңиңатлари ва ихтиро Êтган олий илмлар ва кашф Êтган Илоюий маҲрифатнинг дарси ила ва таҲлими ила илмий мартабада Êнг Şксак маңомга етишган миллионлаб мудаңңиң моддилар ва муюаңңиң сиддиңлар ва доюий мҚҲмин файласуфлар бу зотнинг уссул асос даҲвоси бҚлган ваюдониÇтни ңувватли бурюонлари ила иттифоң ила исбот ва тасдиң Êтганлари каби,а Çңңог буŞк муаллимнинг ва бу Êнг буŞк устознинг юаңңониÇтига ва сҚзларининг юаңиңат бҚлганига иттифоң ила шаюодатлари кундуз каби бир рисолат ва содиңлигининг юужжатидир. Масаланр ила ла-и Нур Şз парчаси ила бу зотнинг садоңатининг битта бурюонидир.
Еттинчиси: Ол ва Асюоб номида нави башарнинг анбиёдан сҚнгра фаросат ва заковат ва камолот ила Êнг машюури ва Êнг муютар иноÇтÊнг номдори ва Êнг диндор ва Êнг кескин назарли азим тоифаси мукаммал мароң ила ва үоÇт диңңат ва ниюоÇт жиддиÇт ила бу зотнинг бутун Çширин ва ошкора юолларини ва фикрларини ва вазиÇтларини суриштириш ва синаш ва синчиклашлари натлаларна бу зотнинг дунёда Êнг содиң ва Êнг Şксак ва Êнг юаңли ва юаңиңатли бҚлганига иттифоң ила ва бирлашиш ила тебранмас тасдиңлари ва ңувватли иймонлари Үуёшнинг зиёсига далолат Êтган кундуз каби бир далилдир деÇ тушундеюуда 0
ТҚңңизинчиси: Модомики бу санҲатли ва юикматли асарлари ила Қз юунарларини ва санҲаткорлигининг камолотини кҚрсатмоң ва бу безалган, зийнатли ниюоÇсиз махлёриб Қила Қзини таниттирмоң ва севдирмоң ва бу лаззатли ва ңийматли юисобсиз неҲматлари ила Қзига ташаккур ва юамд Êттирмоң ва бу шафңатли ва юимоÇли умумий тарбиÇ ва таҲминот ила, юатто оүизларнинг Êнг нозик завңларини бундааюаларнинг юар навини ңондирадиган бир суратда изюор Êтилган Раббоний таомлантириш ва зиёфатлар ила Қз рубубиÇтига ңарши миннатдорона ва муташаккирона ва парастишкорона ибодат Êттирмоң ва мавсумларнинг Қзгариши ва кеафсирсдузнинг алмашиниши ва фарңланиши каби азаматли ва юашаматли тасарруфлар ва ишлар ва даюшатли ва юикматли фаолиÇт ва ХаллоңиÇт ила Қз улую ва та изюор Êтиб, у улуюиÇтига ңарши иймон ва таслим ва бҚйин Êгмоң ва итоат Êттирмоң ва юар ваңт Çхшиликни ва Çхшиларни юимоÇ, ёмонликни ва ёмонларни кетказмоң ва самовий таҲзирлар ила золимларни ва ёлүончиларни йҚң а ңаражиюати ила юаңңониÇт ва адолатини кҚрсатмоң истаган парда орңасида бириси бор. Албатта ва юар юолда, у үайбий зотнинг ёнида Êнг севгили махлуңи ва Êнг тҚүри абди ва ңарши мазкур маңсадларига тҚлиң хизмат Êтиб, коинот Çратилишининг тилсимини ва муаммосини юал ва кашф Êтган ва доимо у Холиңининг номига юаракат Êтган ва ундан мадад истаган ва, иймофаңиÇт истаган ва унинг тарафидан ёрдамга ва тавфиңга мазюар бҚлган ва Муюаммади Үурайший дейилган бу зот бҚлажак. (С.А.В.)
Юам аңлига деди: Модомики бу мазкур тҚңңиз юаңиңатлар бу зотнинг сидңига шаюодат а; учтар, албатта бу одам бани одамнинг мадори шарафи ва бу оламнинг мадори ифтихоридир. Ва унга "Фахри Олам" ва "Шарафи Бани Одам" дейилиши жуда лойиңдир ва унинг ңҚлида бҚлган Раюмоннинг фармони бҚлган ҮурҲони МҚҲжизҚттиз ённинг маҲнавий салтанат юашаматининг Ернинг Çрмини истилоси ва шахсий камолоти ва Şксак хислатлари кҚрсатадики, бу оламда Êнг муюим зот а-уст Холиңимиз юаңида Êнг муюим сҚз унингдир.
Хуллас кел, боң! Бу юайратланарли зотнинг Şзлаб очиң ва Çңңол ңатҲий мҚҲжизаларининг ңувватига ва динидаги минглаб олий ва асосли юаңиңатларига таÇнган юолда, бутун даҲволарининг асосÊҲлон утун юаётининг үоÇси Вожиб-ул Вужуднинг вужудига ва ваюдатига ва сифатига ва исмларига далолат ва шаюодат ва у Вожиб-ул Вужудни исбот ва ÊҲлон ва тушунтирмоңдир. Демак, бу коинотнинг маҲли лазҮуёши ва Холиңимизнинг Êнг порлоң бир бурюони бу Юабибуллою дейилган зотдирки, унинг шаюодатини ңҚллаган ва тасдиң ва имзо Êтган алданмас ва алдатмас уч буŞк бирлашиш бор:
Биринчиси: "Агар үайб пардаси очилса, Çңийним зиёдалашмайди",- деган ва та Али (РозиÇллоюу Аню) ва ерда Êкан Арши АҲзамни ва Исрофилнинг юайкалининг азаматини томоша Êтган Һавси АҲзам (Ү.С.) каби кескин назар ва үайббин кҚзлари бҚлган минглаб ңутблар ва буŞк авлиёларни жамлаган ва Оли Муюаммад номи ила оламнингжжатлат-шиори бҚлган нуроний жамоатнинг бирлашиш ила тасдиңларидир.
Иккинчиси: Бадавий бир ңавм ва уммий бир муюитда, ижтимоий юаётдан ва сиёсий фикрлардан холи ва юаккумиз ва фатрат асрининг ңоронүуликларида бҚлган ва жуда оз бир замонда Êнг маданий ва маҲлумотли ва ижтимоий ва сиёсий юаётда Êнг олдин бҚлган миллатларга ва юукуматларга устоз ва раюбаррежимичи ва одил юоким бҚлиб, шарңдан үарбга ңадар жаюонписандона идора Êтган ва "Саюоба" номи ила дунёда номдор бҚлган машюур жамоатнинг иттифоң ила жон ва молларини, падар ва ңабилаларини фидо Êттирган бир ңувватлири ва ила тасдиңларидир.
Учинчиси: Юар асрда минглаб фардлари бҚлган ва юар фанда доюиёна олдин кетган ва кҚпгина маслакларда ишлаган, умматида етишган юадсиз муюаңңиң ва мутабаююир олимларининг буŞк жамоатининг бир-биригаола-и лик ила ва илмалÇңийн даражасида тасдиңларидир.
Демак, бу зотнинг ваюдониÇтга шаюодати шахсий ва жузҲий Êмас, балки умумий ва куллий ва тебранмас в ва бин шайтонлар тҚпланса, ңаршисига юеч бир жиюат ила чиңолмас бир шаюодатдир деÇ юукм Êтди. Хуллас, Саодат Асрида аңли ила баробар саёюат Êтган дунё мусофири ва юаёт йҚлчисининг у нуроний мадрасадан олган дарсига ңисңанинг Êшора бҚлиб Биринчи Маңомнинг н Олтинчи Мартабасида бундай:
дейилгандир.
СҚнгра бу дунёда юаётнингаринги ва юаётнинг юаёти иймон бҚлганини билган бу чарчамас ва тҚң бҚлмас йҚлчи Қз-Қзига дедики: "Үидирганимиз зотнинг сҚзи ва каломи дейилган бу дунёда Êнг машюур ва Êнг порлоң ва Êнг юаким ва унга таслим бҚлмаган юаркÇ ңилгар асрда ңарши чиңңан ҮурҲони МҚҲжиз-ул Баён номли китобга мурожаат Êтиб, у нима демоңда, билайлик. Фаңат Êнг аввал бу китоб бизнинг Холиңимизнинг китоби бҚлганини исбаётни оң лозимдир деÇ ңидиришни бошлади.