Risale-i Nur

Ya'ni: Ilohiy muhabbartning tajalliysida va muhabbat sharobidan xar kim iste'dodiga koÀra mast. Ma'lÀzal sXar bir qalb oÀziga ehson qilgan narsani sevadi, haqiqiy kamol sevadi va ulugÀ jamolga maftun boÀladi. OÀzi bilan birga sevgan va shafqat qilgan kishilarga ham ehson qilgan narsani yanada koÀproq sevadi. Yuqorida bayon qilganimiz, xar bir Islgan iinglab ehson hazinalari boÀlgan, butun sevganlarimizni ehsonlari bilan bahtli qilgan, minglab kamolotning manbai boÀlgan va minglab jamolining tegandaarining asosi boÀlgan ming bir Asmosi boÀlgan Jamili Zuljalol, Mahbubi Zulkamol qay daraja ishq va muhabbatga loyiq ekani, butun koinot Unn yuzihabbati bilan mast va sargardon boÀlishga loyiq ekani anglashilmaydimi, ajabo?!

Bu sir asosida "Vadud" ismiga sazovor bir qism avliyolar, "Jannatni istamaymiz. Allohning muhabbatiنْ هُوir yogÀdusi bizga abadiy yetarli", deganlar.

Hadisda, "Jannatda Allohning bir daqiqa jamolini koÀrish butun Jannat lazzatlaridan ustun", deyilgan.

Demak cheksiz muhabbat kamoloti Vohiozaroqva Ahadiyat doirasida Zoti Zuljalolning oÀz Asmosi va maxluqoti bilan hosil boÀladi. Demak, bu doiradan tashqari tasavvur qilingan kamolot, kamolot emas.

BESHINCHI RAMZ: Besh nuqtadan iborat:

Birinchi Nuqta: Ahli zalolatning vakisuv keadislaringizda dunyo laÀnatlangan, "oÀlimtik" deb nomlangan. Butun valiylar va haqiqat ahli dunyoni pastga uradi. "Yomon, iflos", deydilar. Xolbuki siz uni Allohni naqadun kamolotiga asos va hujjat qilib koÀrsatyapsiz va unga oshiqdek gapiryapsiz?

Javob: Dunyoning uch tomoni bor:

Birinchi tomoni: Janobi Haqnlarninmosiga qaraydi. Ularning naqshlarini koÀrsatadi. Harfiy ma'nosi bilan ularga oyna boÀladi. Dunyoning bu tomoni cheksiz Samadoniy maktublardir. Bu tomoni juda goÀzadi

فَاratga emas, ishqqa loyiq.

Ikkinchi tonomi: Oxiratga qaraydi. Oxiratning dalasi, Jannatning ekinzori, rahmatning chamanzoridir. Bu tomoni ham avvalgi tomoni kabi goÀzadi. Moqirga emas, muhabbatga loyiq.

Uchinchi tomoni: Insonning hoyu-havaslariga qaragan, gÀaflat pardasi boÀlgan va dunyoparastlarning hoyu havaslarinÀq. Yoyin joyi boÀlgan tomoni. Bu tomoni xunuk. Chunki foniy, oÀtkinchi, azobli, aldaydi. Hadisda vorid boÀlgan tahqir va haqiqat ahli bu tomoniga ngapirmqilgan.

Qur'oni Hakimning koinotdan va mavjudotdan ahamiyat bilan, sevib gapirishi avvalgi ikki tomonga qaraydi. Sahobalar va boshqa Ahlullohning ragÀbat qilgan dunyosavob:>lgi ikki tomondadir.

Dunyoni tahqir qilganlar toÀrt sinfdan iborat:

Birinchisi: Ma'rifat ahli, Janobi Haqning ma'rifatiga, muhabbatiga va ibodatiga toÀsiq boÀlgani uchun tahqirlaydi.

Javobchisi: Oxirat ahli, yo dunyoning zaruriy ishlari ularni uxraviy ishlardan manÀ qilgani uchun yoki koÀrish darajasidagi iymon bilan Jannatning kamolot va goÀzalliklariga nisbatan dunyoni xunuk koalar v Ha, Hazrat Yusuf Alayhissalomga goÀzal bir odam nisbat qilinsa, xunuk koÀringani kabi, dunyoning naqadar qiymatli goÀzalliklari boÀlmasin, Jannatning goÀzalliklariga nisbat qilinsa, yoÀq hisobida boÀladi.

Uchinchisi: Dunyoni tahqirqilib Chunki yeta olmaydi. Bu tahqir dunyodan nafratlanishdan kelmaydi, muhabbatidan kelib chiqadi.

ToÀrtinchisi: Dunyoni tahqirlaydi. Chunki dunyoga erishgan, lekin turmaydi, ketadi. U esa ilikkalanadi. Tasalli topish uchun tahqirlaydi. "Iflos", deydi. Bu tahqir ham dunyoga muhabbatdan kelib chiqadi. Maqbul tahqir shuki, oxiratni sevishdan va ma'rifatullohning muhabbatidan kelib chiqqan tahqirdir.

Demak, maqbulgan. ir avvalgi ikki qismdir. Janobi Haq bizni ulardan qilsin. Omin, bi hurmati Sayyid-il Mursaliyn.

UCHINCHI BOÀLIM

ishga,ْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

BIRINCHI MAVZU

وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِ yuzlaُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

sirriga asosan: Hamma narsadan Janobi Haq tomon derazalar hisobida koÀp tomonlar bor. Butun mavjudotning haqiqatlari, butun koinotning Allohning Asmosi haqiqatiga tayanadi. Xar bir narsaning haqiqatik maossmga yoki koÀp Asmoga tayanadi. Ashyodagi sifatlar, san'atlar ham xar biri bittadan Ismga tayanadi. Hatto haqiqiy hikmat fani "Hakim" ismiga, haqiqiy tib fani "Shofiy" ismiga, muhandislik fani "Muqaddir" Ismiga va hokazo xar bir fan bir Ismgeb torngani va unda choÀqqiga chiqqani kabi, butun fanlar, insoniyat kamoloti va mukammal inson guruhlarining haqiqatlari Asmoi Ilohiyaga tayanadi. Hatto olim avliyolarning bir qismi: "Ashyolarning mohiy borlig haqiqati Allohning Asmosidan iborat. Ashyolar mohiyati esa uning soyalaridir", deyishgan.

Hatto bir jonli narsada faqat zohiran yigirmatacha Asmoi Ilohiyaning jilvasi naqshi koÀrinadi. Bu nozik, daqiq, juda buyuk ham Hag haqiqatni bir misol orqali aqlga yaqinlashtirishga harakat qilamiz. Ikki-uch turdagi elak bilan elash suratida tahlil qilamiz. Qanchalik uzun bayon qilsak ham, qisqa boÀladi. Zerikmaslik kerak:

OÀta mohir tasvirchini koaykaltarosh juda goÀzal gul bilan va inson jinsi latifidan oÀta goÀzal sohibjamolning surat va haykalini yasashni istasa, avvalo ikki narsaning umumiy shakllarini ba'zi xatlar bilan belgilab oladi. Belgilashi qish mrtib asosida, oÀlchov bilan qiladi. Geometriyaga tayanib chegarasini qoÀyad. Tartib va oÀlchov hikmat va ilm bilan qilingani koÀrsatadiki, tartiblash va oÀlchash ilm va hikmat chizgichi bilan aylanadi. Shunday ekan, tartib va oÀlchov qadar da ilm va hikmat ma'nolari hukm suradi. Bu orqali ilm va hikmat chizgichi oÀzini koÀrsatadi.

Demak, oÀzini koÀrsatdiki, chegara ichida koÀz, quloqk. Aksn, yaproq va mayin popukchalar kabi narsalarning tasvirini boshladi. Ichidagi chizgichning haraklari orqali belgilangan a'zolar san'at va ahamiyat bilan chiqyapti. Shunday ekan, ilm va hikmat chizgichini aylantirgan, orqada sanÀat va inoyatÀlsa, lari bor, ular hukm qilyapti va oÀzini koÀrsatyapti.

Shuning uchun, bir husn va ziynatga qobiliyati koÀrinadi. Shunday ekan, sanÀat va ahamiyatni gratda ashtirish istagi va bezash maqsadi ishlatadi. Shunday ekan, ziynatlash, porlatishni boshladi, tabassum qildi va jonli surat berdi deb xulosa qili farza

Albatta bu goÀzallashtirish va nurlantirish ma'nosini lutf va karam ma'nosi ishlatadi. Ikki ma'no unda shu daraja hukm qiladiki, xuddi u gul bir jismoniy iylarnhaykal esa moddiy karamdir.

Bu karam va lutf ma'nosini ishlatgan va harakatga keltirgan narsa "oÀzini sevdirish va tanitish" ma'nolaridir. Ya'ni: Orqada oÀz hunari bilan tanitish va oÀzini odamlarga sevdirish ma'nolari hukm qiladi. Bu ta Qur' va sevdirish, albatta marhamat istagi va ne'mat berish irodasidan keladi.

Modomiki orqada rahmat va ne'mat berish irodasi hukm qilar ekan haykalni ne'matning turlari bilan toÀldadi.

an, ziynatlaydigan kishi, gulning suratini ham bir hadyaga taqadi.

Haykalning qoÀllarini, quchogÀini va choÀntaklarini qiymatli ne'matlar bilan toÀldirdi va gulniababniatini bir javharlarga taqdi. Demak, marhamat va shafqat ushbu rahmat va ne'mat berish irodasini ishlatadi. Ya'ni "achinish va shafqat qiliing es'nosi rahmat va ne'matni harakatga keltiradi. Behojat va hech kimga ehtiyoji boÀlmagan zotdagi marhamat va shfqat ma'nosini harakatga keltirgan va izhor qilishga yoÀnaltirgan, albatْ حَسَotdagi ma'naviy jamol va kamol boÀlib, koÀrinishni istaydi. Jamolning eng shirin qismi boÀlgan muhabbat va eng shirin qismi boÀlgan rahmat, san'at oynasi orqali koÀrmadik va ishtiyoqmandlarning koÀzi bilan oÀzlarini koÀrishni istaydi. Ya'ni, jamol va kamol, (chunki ularning oÀzi seviladi) hamma narsadan koÀra koÀproq oÀzini sevadilar. Ham husndirldiradishqdirlar. Bu sababdan husn va ishq birlashadi. Modomiki Jamol oÀzini sevar, oÀzini oynalarda koÀrish istar ekan, haykalga qoÀyilgan va Bu aa taqilgan sevimli ne'matlar, goÀzal mevalar ma'naviy goÀzallikning oÀz qobiliyatlariga koÀra yogÀdusini tashiydi. U yogÀdularni ham jamol sohibiga, oÀrishshqasiga koÀrsatadi.

Aynan shuning kabi, Sone'i Hakim Jannatni va dunyoni, samovotni va zaminni, nabotot va hayvonotni, jin va insonlarni, farishta va ruhoniy borliqlarni, butun va boÀlak barcha ashyolarni Asmoar bil jilvasi bilan shakllariga chegara qoÀyadi, tartiblaydi, muayyan miqdor beradi. U orqali bularga "Muqaddir, Munazzim, Musavvir" Ismlarini oÀqitadi.

Shu bir tarzda umumiy shaklining hududiniبُكُمْlaydi. "Alim, Hakim" ismini koÀrsatadi. SoÀng ilm va hikmat jadvali bilan chegara ichida narsaning tasvirini boshlaydi. SanÀat va ahamiyat ma'nolarini va "Sone' va Karim" ismlaran qab tarzda koÀrsatadi.

SoÀng san'atning marhamatli qoÀli bilan, ahamiyat panjasi bilan suratning (agar bir inson va gul boÀlsa) koÀz, quloq, yaproq, popuk kabi a'zolariga husn, ziynat ranglli va radi. Agar zamin boÀlsa, maÀdanlar, nabotot va hayvonotiga husn va ziynat ranglari beradi. Agar Jannat boÀlsa, bogÀlariga, qasrlariga, huriylariga husn va ziynat ranglari beradi va hokazo. Boshqalarini sen qichun kl.

Shunday bir tarzda ziynatlaydi va porlatadiki, unda Lutf va Karam ma'nolari shu daraja hukm qiladiki, xuddi ziynatlangan borliq, porlagan sanÀan asari bir jismoniy lutf, 'i Zul karam hisobiga oÀtadi. "Latif va Karim" Ismini zikr qiladi.

Lutf va karamni bu jilvaga albatta oÀzini sevdirish va tanitish yoÀllaydi. Ya'ni oÀzini jonzotlarga sevdirish va shuur sohiblariga bildirish xususiyatlarindan mif, Karim" Ismlarining orqasida, "Vadud va Ma'ruf" Ismlarini oÀqitadi va mavjudotning holati tilidan eshitiladi.

SoÀng ziynatlangan borliqni, u goÀzal maxluqni shirin mevalar, sevimli natijalar bilan bezab, ziynatdan ne'maman",lutfdan rahmatga qaratadi. "Mun'im va Rahim" Ismini oÀqitadi va zohiriy pardalar orqasida bu ikki Ismning jilvasini koÀrsatadi.

SoÀng bu Rahim vaing shni MustagÀniyi Alal itloq boÀlgan Zotda bu jilvaga albatta bir marhamat, shafqat xususiyatlari yoÀllaydi, "Hannon va Rahmon" Ismini oÀqitadi va koÀrsatadi. Marhamat va shafqat ma'nolarini jilvaga albatta shaxsiy jamol va kamoli yoÀnzorinyuzaga chiqishni taqozo qiladi. "Jamil" ismini va Jamil ismida joylashtirilgan "Vadud va Rahim" ismlarini oÀqitadi. Chunki jamol shaxsan seviladi. Jaik, haasi va jamol oÀzini-oÀzi sevadi. Ham husn, ham muhabbat. Kamol ham shaxsan seviladi, sababsiz seviladi. Ham seevgan, ham sevilgan. Modomiki cheksiz mukammal darajada jama maqsbenihoya goÀzal darajadagi kamol cheksiz darajada sevilar, muhabbatga va ishqqa loyiq ekan, albatta oynalarda va oynalarning qobiliyatlariga koÀra yogÀdularini, jilvalarini koÀrish va koÀrsatish orqali yuzaga chiqishni istaydi.

ukamma, Sone'i Zuljalolning, Hakimi Zuljamolning va Qodiri Zulkamolning zotidagi jamoli zotiy va zotidagi kamoloti marhamat va shafqatni taqozo qiladi. "Rahmon va Hannon" Ismlarini tajalliyga yoÀllaydi. Marhamat va shafqatni esa rah:

T ne'matni koÀrsatish orqali "Rahim va Mun'im" Ismlarini jilvaga yoÀllaydi.

Rahmat va ne'mat esa, marhamat va shafqat xususiyatlarini iqtizo qilib "Vadud va Ma'ruf" Ismlarini tajalliyga yoÀllaydi. SanÀat asarining bir pardasida ularni kyurtgaadi. Marhamat va shafqat esa lutf va karam ma'nolarini harakatga keltiradi. "Latif va Karim" ismlarini mavjudotning ba'zi pardalarida oÀqitadi. Lutf va karam xususiyatlari esa, ziynatlash va moz vaish ishlarini harakatga keltiradi. "Muzayyin va Munavvir" Ismlarini borliqlarning husn va nuroniyati tili bilan oÀqitadi.

Ziynatlash va goallashtirish esa, sanÀ>Qur'oahamiyat ma'nolarini iqtizo qiladi. "Sone' va Muhsin" Ismlarini bu sanÀat asarining goÀzal siymosi bilan oÀqitadi. Bu sanÀat va inoyat esa, ilm va hikmatni iqtizo qiladi. "Alim va Hakim" Ismini sanÀat asiriy pg intizomli, hikmatli a'zosi bilan oÀqitadi. Ilm va hikmat esa, tartibga solish, tasvir qilish, tashkil etish ishlarini taqozo qiladi. Butun sanÀat asari bilan, shakli bilan "Musavvir va Muqoddir" Ismlarini oÀqitadi, koÀrsaoqi Ha Sone'i Zuljalol butun sanÀat asarlarini shunday bir tarzda yaratganki, aksariyati, xususan jonzotlar qismi koÀp Asmoi Ilohiyani oÀqiilingaGoÀyo xar bir maxluqqa turli tuman, bir-biri ustida yigirmata koÀylak kiydirgan, yigirmata pardaga oÀragandek. Xar koÀylakda, xar pardada boshqa-boinsonlsmosini yozgan. Masalan: Misolda koÀrsatilgani kabi, bitta goÀzal gul bilan insonning ayol qismidan bir sohibjamolning faqat zohiriy yaratilishida koherik ifalar bor. Boshqa katta va umumiy sanÀat asarlarini, aytib oÀtilgan ikki kichik misolga qiyosla.

Birinchi sahifa: Umumiy shakl va miqdorini kooÀ'jizan hay'at boÀlib, "Yo Musavvir, yo Muqaddir, yo Munazzim" ismlarini yod etadi.

Ikkinchi sahifa: Suratlarida turli a'zolarning rivojlanishi orqali hosil boÀlgan azobi insonning oddiy hay'ati boÀlib, u sahifada "Alim, Hakim" Ismlari kabi koÀp Ismlar yoziladi.

Uchinchi sahifa: Ikki maxluqning turli a'zolariga farqli husn va ziynat berish orqali unda "Sone' va Bari" Ismlari kabi koÀp Ismlar yozila tayy ToÀrtinchi sahifa: Shunday ziynat va husn, ikki maxluqqa beriladiki, goÀyo lutf va karam jismlaashib, ularga aylangandek. U sahifa "Yo Latif, Yahonnim" kabi koÀp ismlarni yod etadi, oÀqiydi.

Beshinchi sahifa: Gulga shirin mevalar, sohibjamolga sevimli avlodlar, goÀzal axloqlar taqib, u sahifa "Yo Vadud, yo Rahim, yo Mun'im" kabi Ismlarni oÀqitadi.

Oltinchi sahifa: In'om va ham isahifasida, "Yo Rahmon, yo Hannon" kabi ismlar oÀqiladi.

Yettinchi sahifa: Ne'matlarda, natijalarda shunday husn va jamol yogÀdulari koÀrinadiki, haqiqiy sha kamo shafqat bilan qorilgan xolis shukr va sof muhabbatga loyiq boÀladi. U sahifada yozilgan "Yo Jamili Zulkamol, yo Komili Zuljamol" Ismlari oÀqiladi.

Demak, faqat goÀzal gul, sohibjamotning faqat moddiy va zohiriy suratida bu qadar Asmoni koÀrsatsa, ajabo, barcha gullar, butun jonzotlar, katta va umumiy mavjudot qay daraja ululgÀ va umumiy Asmoni oÀqitishini, qiyos qilishinari boin.

Inson ruh, qalb, aql jihatidan, hayot va hislari sahifalari bilan "Hayy, Qayyum va Muhyi" kabi muqaddas nuroniy Asmoni oÀqiishi va oÀqitishini, qiyos qb odding mumkin.

Demak, Jannat bir guldir. Huriy toifasi ham guldir. RoÀyi zamin ham guldir. Bahor ham guldir. Samo ham guldir. Yulduzlar uning zarrin naqshlaridir. Quyosh ham gulkabi ziyosidagi yetti rangi uning naqshli boÀyoqlaridir.

Olam goÀzal va katta insondir. Inson kichik bir olamdir. Huriylar sinfi, ruhoniy borliqlar jamoati, faysi ka jinsi, jin toifasi, inson navÀi alohida goÀzal shaxs hukmida tasvirlangan, tartibga solingan va ijod qilingan. Xar biri kulliyati bilan, وَعْدr alohida aÀzosi Sone'i Zuljamolining Asmosini koÀrsatgani kabi, Uning Jamoliga, Kamoliga, Rahmatiga va Muhabbatiga alohida alohida oynalarlari bihoyatsiz jamol va kamoliga, rahmat va muhabbatiga bittadan ishonchli guvohlardir. Jamol va kamolning, rahmat va muhabbatning alohida dalillari, belgilaridir.

Bu benihoyat kamiymon urlari vohidiyat va ahadiyat doirasida hosil boÀladi. Demak, u doira xorijida tasavvur qilingan kamolot kamolot emas.

Mana, ashyolar haqiqatining Asmoian kiyyaga tayangani va suyanganini, balki haqiqiy haqiqatlar Asmoning jilvalari ekanini va hamma narsaning koÀp jihatlar bilan, koÀp tillar bilan Sone'ini zikr va tasbe umumishini angla.

oyatining bir ma'nosini bil va

degin. Oyatl, rizq oxirlaridagi

kabi zikr va takrorlanishlaridagi bir sirni tushun.

AgaoÀr vagulda Asmoni oÀqiy olmasang va yaqqol koÀra olmasang, Jannatga qara, bahorga diqqat qil, zamin yuzini tomosha qil. Rahmatning ulkan gullari boÀlgan Ja(*) Esbahor va zaminda yozilgan Asmoni ochiqcha oÀqiy olasan, jilvalarini va naqshlarini tushunasan, koÀrasan.

IKKINCHI NUQTANING IKKINCHI MAVZUI

Ahli zachisi:ing vakili tutinadigan va zalolatini unga bino qiladigan hech bir narsa topa olmagan va mot qolgan payti: "Men dunyo saodatini, hayot lazzatini, madaniyat taraqqiyotini va san'at mukammalligini, oÀzimcha, oxiratni oÀylamaslikdb, engohni tanimaslikda, dunyoni sevishda, hurriyatda va oÀziga ishonishda deb bilganim uchun, shaytonning turtkisi bilan aksariyat insonlarni bu yoÀlga yoÀlladim va yoÀi. Xolman", dedi.

Javob: Biz ham Qur'on nomidan aytamiz: Ey bechora inson! Esingni yigÀ! Ahli zalolatning vakiliga quloq solma! Agar unga quloq solsang, yoÀqotishing shu qadar katta boÀladiki, uni tasavvur qilishdan ruh, aql va qalb titraydi. va kenda ikki yoÀl bor:

Biri: Zalolatdagilarning vakili koÀrsatgan badbaxtlar yoÀli.

Keyingisi: Qur'oni Hakim ta'riflagan saodatli yoÀl. Bu ikki yoÀlning juda koÀp qiyoslarini koÀp SoÀzlarda, xususan Kichik SoÀzlarda koÀrding va tushshtirm. Endi joyi kelgani uchun quyida mingdan bir qiyosini yana koÀr, tushun:

Shirk va zalolatning, gunoh va xarom kayf safolarning yoÀli insonni i.

ubanlashtiradi. Cheksiz azoblar ichida zaif va ojiz yelkasiga nihoyatsiz ogÀir yukni yuklaydi. Chunki inson Janobi Haqni tanimasa va Unga tavakkal qilmasa, oÀta ojiz va zaif, benihoyat muhtoj, faqir,ai naziz musibatlarga uchraydigan, azobli, qaygÀuli foniy hayvon hisoblanadi, butun sevgan va aloqa paydo qilgan narsalaridan bardavom ayriliq azobini cheka-cheka, oxiri qot nuqtutun doÀstlarini azobli firoqi ichida qoldirib, qabrning zulmatiga yolgÀiz kiradi. Hayoti davomida ham oÀta kichik ixtiyor, oz iqtidor, qisqacha hayot, oz umr va soÀniq fikr orqali cheksiz alksiz bva orzular bilan foydasiz toÀqnashadi. Cheksiz orzu va maqsadlariga yetishga samarasiz, bekordan-bekor harakat qiladi. OÀz vujudini koÀtara olmaganiga hilargy, bechora yelkasi va boshiga ulkan dunyo yukini yuklaydi. Hali Jahannamga bormasdan, Jahannam azobini chekadi.

Bu alamli azobni va daxshatli ma'naviy azobni his qilmaslik uchun zalolatdagilar hisavqulomuzlatish uchun gÀaflat sarxushligi bilan vaqtincha his qilmaydi. Lekin his qiladigan payti, ya'ni qabrga yaqin boÀlgan vaqti birdan his qiladi. Chunki Janobi Haqqa haqiqiy qul boÀlmasa, oÀzini oÀzii, fayib deb oÀylaydi. Holbuki, kichik ixtiyor va oz iqtidori bilan bu toÀfonli dunyoda vujudini boshqara olmaydi. Hayotiga zararli mikrobdanldi.

#lagacha minglab toifa dushmanlarni oÀziga hujum qilayotga vaziyatida koÀradi. Azobli qoÀrquv dahshati ichida xar doim daxshatli koÀringda, ilr eshigiga qaraydi. Bu vaziyatdaligida, inson boÀlgani uchun inson sinfi va dunyo bilan aloqasi boÀlib, dunyoni va insonni Hakim, Alim, Qodir, Rahim, Karim bir zotning tasarrufida deb tasavvur qilma! Haqichun, ularni tasodif va tabiat boshqarayapti deb tasavvur qilgani uchun dunyoning va insonning ahvoli uni doimo bezovta qiladi. OÀz azobi bilan birga insonlarning azobini ham chekadi. r insoing zilzilasi, vabosi, toÀfoni, qurgÀoqchilikgi, ocharchiligi, qahatchiligi, foniyligi va oÀtkinchi ekani uni qattiq bezovta va qorongÀu musibat suolih a azoblaydi.

Shu holdagi inson marhamat va shafqatga loyiq emas. Chunki bu daxshatli holatga oÀzi tushdi. Sakkizinchi SoÀzda quduqqa tushgan ikki odamning holatini taqqoslashda aytilgani kabi, bir kتَ الْoÀzal bogÀda, chiroyli ziyofatda, xush doÀstlar ichida pok, shirin, nomusli, yoqimli, halol lazzat va xursandchilikka qanoat qilmasdan, xarom va iflos lazzat uchun xunuk va najas sharobni ichsa, mrini kÀlib oÀzini qish oÀrtasida, isqirt joyda hatto yirtqichlar ichida hayol etsa, titrab, baqirib chaqirsa, marhamatga qanday qilib loyiq boÀlsin. Chunki nomusli kishilar va muborak doÀstlariaragantqich deb tasavvur qiladi, ularni haqorat qiladi. Ziyofatdagi shirin taomlar va toza idishlarni kir, isqirt toshlar deb tasavvur qiladi, sindirishni boshlaydi. Majlisda oÀqilgan muhtaram kitobkkur bva ma'noli maktublarni ma'nosiz va oddiy naqshlar deb tasavvur qiladi, yirtib oyoq ostiga otadi va hokazo...

Bunday shaxs hech qanday marhamatga loyiq emas, balki taporlay loyiqdir. Shunga oÀxshab:

Sui ixtiyoridan kelib chiqqan kufr sarxushligi va zalolat telbaligi bilan Sone'i Hakimning bu dunyo musofirxonasini tasodif va tabiat oÀyinchogÀi deb tasavvur qilgani uchun,

irishnoh Asmosining jilvalarini yangilagan sanÀat asarlarining, vaqt oÀtishi bilan vazifasi tugagani uchun gÀayb olamiga oÀtishlarini yoÀqlik va qatl deb tasavvur qilgani uchun,

tasbehot sadolarini abadiy zavoli"ningroq faryodi deb hayol qilgani uchun,

Samadoniy maktublar boÀlgan mavjudot sahifalarini ma'nosiz, tartibsiz tasavvur qilgani uchun,

rahmat olamiga yoÀl ochgan qabr eshigini yoÀqlik zulmatining ogÀzi deb tasavvur losli i uchun,

ajalni, haqiqiy dostlarga visol chqirigÀi ekaniga qaramay, butun doÀstlardan firoq navbati deb tasavvur qilgani uchun,

oÀzini daxshٌ كَمَlamli azobga qoÀyib, ham mavjudotni, ham Janobi Haqning Asmosini, ham maktublarini inkor qilgani, obroÀsizlantirgani va tahqir qilgani uchun,

marhamatga va shafqatga loyiq boÀlmagani kabi, shiddatli azobga ham loyiq boÀladْوَاجِHech bir jihatda marhamatga loyiq boÀlmaydi.

Mana ey badbaxt ahli zalolat va kayf savoga kummasidan ketganlar! Bu daxshatli tubanlikka va ezuvchi gÀam tashvishga javoban qaysi rivojlanishingiz, qaysi faningiz, qa va fimolingiz, qaysi madaniyatingiz, qaysi taraqqiyotingiz qarshi kela oladi? Inson ruhi qattiq muhtoj boÀlgan haqiqiy tasallini qayerda topa olasiz? Siz ishongan, bel bogÀlagan, Allohning asarlari va Ralgan ba ehsonlarni ulardan deb bilgan qaysi tabiatingiz, qaysi sabablaringiz, qaysi sherigingiz, qaysi kashfiyotingiz, qaysi millatingiz, qaysi botil ma'budingiz sizni tasavvur qilgaagi abadiy qatl boÀlgan oÀlimning zulmatidan qutqarib, qabr chegarasidan, barzoh hududidan, mahshar maydonidan, sirot koÀprigidan hukmarishin oÀtkaza oladi, abadiy saodati sazovor eta oladi? Xolbuki qabr eshigini berkitmaganingiz uchun siz qat'iyan bu yoÀlning yoÀlovchisisiz. Bunday yoÀlovchi shunday zotga tayanishi kerakki, ueshitgzim doira va bu keng hududlar Uning amri ostida va boshqaruvida boÀlishi kerak.

Yana, ey badbaxt ahli zalolat va gÀaflat! "Xarom muhabbatning natijasi marhamatsiz azob chekish" qoidasi asotning siz fitratingizdagi Janobi Haqning zoti, sifatlari va Asmosiga sarf qilinadigan muhabbat va ma'rifat iste'dodini, shukr va ibodat jihozlarini xarom suratda nafsingizga, dunyoga sarf qilganingiz uchun, jazosini chekishga loyiqsiz.isola-i Janobi Haqqa oid muhabbatni nafsingizga berdingiz. Sevgili nafsingizning cheksiz balosini chekyapsiz. Chunki haqiqiy bir rohatni sevgilingizga sarflamayapsiz. Uni haqiqiy sevgili boÀlgan Qodiri Mutlaqqa tavakkal bilan tasabasiglmayapsiz, doimo azob chekyapsiz.

Janobi Haqning Asmo va Sifatlariga oid muhabbatni dunyoga qaratdingiz va san'at asarlarini olam sabablariga taqsimladingiz, balosiَةً لَkyapsiz. Chunki u cheksiz sevgililaringizning bir qismi sizga sogÀ boÀling demasdan, sizga orqasini oÀgirib, tashlab ketyapti. Bir qanchasi sizni umuman tanimaydi.Tanisa ham, sizni sevmaydi. Sevsa ham, sizga foyda bermaydi. Doan, soksiz firoqlardan va umidsiz qaytmaydigan zavol topadigan narsalardan azob chekyapsiz.

Ahli zalolatning hayotiy saodati, insoniy rivojlanish, madaniyat yaxshiliklariot egaodlik lazzati degan narsalarining asli va mohiyati shunday. Kayf safoga mukkadan ketish va sarxushlik pardadir, vaqtincha his ettirmayva lozuf ularning aqliga!" degin.

Insonning zaif va ojizligini, faqir va ehtiyojini bir Qodiri Rahimda e'takkal orqali davolaydi. Hayot va vujudning yukini Uning qudratiga, rahmatiga berib, yelkasaiga yuklamasdan, balki oÀzi hayoti va nafsiga mingandek tinch joy topadi. OÀzining "gapiradigan hayvon" emas, balki haqiqiy inson va maqbul Rahmonami Isusofiri ekanini bildiradi. Dunyoni Rahmonning musofirxona ekanini koÀrsatib, dunyodagi mavjudot esa Alloh Asmosining oynalari boÀlganini, sanÀat asarlarini esa xar doim yangilangan Samadoniy maktublar boÀlganini bildirish orqali insonning fon Arabdyodan, ashyolarning zavol topishidan va foniy narsalarni sevishdan kelgan yaralarini goÀzal shaklda davolaydi va uydirmalar zulmatlaridan qutqaradi. OÀlim va ajalni barzinotnimiga ketgan va boqiy olamdagi doÀstlar visoli va qovushish muqaddimasi sifatida koÀrsatadi. Zalolatdagilarning nazarida butun doÀstlaridan abadiy ayriliq deb oÀylagan oÀlim yaralarini shu tariqa dashda ei. Firoq ayni visol ekanini isbotlaydi. Qabrning rahmat olamiga, saodat diyoriga, Jannat bogÀlari va Rahmonning nurli yurtiga ochilgan eshik ekanini isbotlab, insonnnign eng daxshatli qoÀrquvini yoÀqotib, eng azobli, qayglan zaa aziyatli barzoh sayohatini eng shirin, doÀst, sevinchli sayohat ekanini koÀrsatadi. Qabr bilan ajdarho ogÀzini yopadi, goÀzal bogÀga eshik ochadi. Ya'niilishd ajdarho ogÀzi emasligi, balki rahmat bogÀiga ochilgan eshik ekanini koÀrsatadi.

MoÀ'minga: "Ixtiyoring juz'iy boÀlsa, ishingni oÀz M Karimgning hamma narsani qamragan irodasiga qoÀy. Iqtidoring kichik boÀlsa, Qodiri Mutlaqning qudratiga ishon. Hayoting oz boÀlsa, boqiy hayotni oÀyla. Umring qisqa boÀlsa, abadiy umring borkalarntirlanma. Fikring soÀniq boÀlsa, Qur'onning quyoshi ostiga kir, iymonning nuri bilan qara. Tilla qoÀngÀiz boÀlgan fikring oÀrniga xar bir Qur'on oyatlari senga yulduz kabi nur sochadi. Sanoqsiz orzularing, azoblaring boÀlsa, seni nihoyatrda havob va hadsiz rahmat kutyapti. Cheksiz orzularing, maqsadlaring boÀlsa, ularni oÀylab iztirob chekma. Ular bu dunyoga sigÀmaydi. Ularning joi qabuhqa diyordir va ularni boshqa Zot bergan", deydi.

Yana: "Ey inson! Sen oÀzingga molik emassan. Sen qudrati nihoyatsiz bir Qodir, rahmati cheksiz Rahimi Zoti Zuljalolning mulkisan. Shunday ekan, sen on. Hatotingni oÀzingga yuklab qiynalma. Chunki hayotni bergan U, boshqargan ham U.

Dunyo sohibsiz emaski, sen boshingga dunyo yukini yuklab ahvolini oÀylab xavotirlanma. Chunki uning sohibi Hakimdir saroydir. Sen esa mehmonsan. Ortiqcha aralashma, chalkashtirma. Insonlar, hayvonlar kabi mavjudot sohibsiz emas, balki vazifa yuklangan xodimlardir. Hakimi Rahimning nazaridadir. Ularning azob va qiyinchiligini oÀylab, joninggaI SOÀZchektirma. Ularning Xoliqi Rahimining rahmati oldida shafqatingni koÀrsatma. Senga dushmanlik qilayotgan mikrobdan, vabo, toÀfon, qahatchilik va zilzilagacha barcha narsalarning tizginlari Rahimi Hakim qiliboÀlidadir. U Hakimdir, abas ish qilmaydi. Rahimdir, rahimiyati koÀp. Qilayotgan xar bir ishida bir tur lutfi bor", deydi.

Yana: "Bu olam foniy boÀlsada, faqat abadiy olamga kerakli narsalarni yetishtiradi. Zavol topsada, oÀtkinchi boÀlsada,gn jil mevalar beradi, boqiy Zotning boqiy Asmosining jilvalarini koÀrsatadi. Lazzatlari oz, azoblari koÀp boÀlsada, Rahmoni Rahimning iltifotlari yoÀq boÀlmas hih ama lazzatlardir.

Azoblar esa savob jihatida ma'naviy lazzat yetishtiradi. Modomiki shariat doirasi ruh, qalb va nafsning butun lazzatlariga, safolariga, koÀngilxushliklariga kifoya qilar ekan, xarom qat ola kirma. Chunki u doiradagi lazzatning ba'zan ming azobi bor. Haqiqiy va doimiy lazzat boÀlgan Rahmoniy iltifotlarni yoÀqotishga sabab boÀladi", deydi.

Zr. Yuz yoÀlida, yuqorida bayon qilingani kabi, insonni asfali sofiliynga qulatadiki, hech bir madaniyat, hech bir falsafa unga chora topa olmaydi. Chuqur zulmatlar qudugÀidan hech bir inson taraqqiyoti, hech qanday bilimning ri.

insonni chiqara olmaydi. Lekin Qur'oni Hakim iymon va amali solih bilan asfali sofiliynga qulashdan insonni a'loyi illiyinga chiqaradi, qat'iy dalillar bilan chiqlari mni isbotlaydi. Chuqur quduqni ma'naviy taraqqiyotning zinapoyalari va ruhiy rivojlanishning jihozlari bilan toÀldiradi.

Insonning abad tomon uzun, gÀavgÀoli va tashvishli yoÀlovchiligini juda yengillatadi va osonlashtirÀrsatsing, balki ellik ming yillik masofani bir kunda bosib oÀttiradigan vositalarni koÀrsatadi.

Azal va Abad Sultoni boÀlgan Zoti Zuljalolni tanitish orqali insonni Unga xodim qul va vazifa yuklangan musofir vahshitini beradi. Dunyo musofirxonasida, barzohiy va uxraviy manzillarda kamoli farogÀat bilan sayohat qilishini ta'minlaydi. Bir podshohning toÀgÀri yoÀldagi ik azo, uning mamlakati doirasida, xar bir viloyatning hududlaridan osonlik bilan tayyora, kema, poyezd kabi tezyurar sayohat vositasida aylanadi, oÀtadi. Sh,>koinkabi, Azaliy Sultonga iymon bilan bogÀlangan, solih amali bilan itoat qilgan inson bu dunyo musofirxonasi manzillaridan, barzoh olami, mahshar olami "Men aridan va hokazo qabrdan keyingi barcha olamlarning keng hududlaridan yashin va Buroq tezligida oÀtadi. Nihoyat abadiy saodatni topadi. Bu hligi hni qat'iy isbotlaydi, asfiyo va avliyoga koÀrsatadi.

Qur'onning haqiqati aytadi: "Ey moÀ'min! Sendagi benihoyat muhabbat qobiliyatini iflos, nuqso jamolon va senga zararli nafsi ammorangga ishlatma. Uni mahbub va Uning istaklarini oÀzingga ma'bud deb qabul qilma.

Balki sendagi nihoyatsiz muhabbat qobiliyu sifacheksiz muhabbatga loyiq, senga benihoyat ehson qila oladigan, kelajakda seni cheksiz bahtiyor qilgan, yana sen aloqador boÀlgan va ularning saodatlari bilan sen ba yaratoÀlgan barcha kishilarni ehsonlari bilan mas'ud etgan, nihoyatsiz kamoloti boÀlgan, nihoyatsiz darajada muqaddas, ulugÀ, munazzah-pok, kamchiliksiz, nuqsonsiz, zavol topmas jamol sohibi boÀlgan, butun Aladi.

oÀta goÀzal boÀlgan, xar Ismida juda koÀp husn va jamol nurlari boÀlgan, Jannat butun goÀzalliklari va ne'matlari bilan Uning jamoli rahmatini va rahmati jamolini koÀrsatgan, butun koinotdagi sevimli va sevilgan barcha husn,ar bir, goÀzallik va kamolot Uning jamoliga va kamoliga ishorat qilgan, dalolat qilgan va alomat boÀlgan Zotni sevgili va ma'bud deb qabul qil!" deydi.

Yana: "Ey inson! Uning Asmo va Sifatlariga oid muha kabi,ste'dodingni boshqa oÀtkinchi mavjudotga sarflama, befoyda maxluqotga tarqatma. Chunki asarlar va maxluqot foniydir. Lekin asarlar va u mavjudotda naqshlari, jilvalari koÀringan Asmoi Husna boqiyi koÀroimiydir. Asmo va sifotining xar birida minglab ehson va jamol martabalari va minglab kamol va muhabbat tabaqalari bor. Sen faqat Rahmon ismiga qara: Jan

Joing bir jilvasi, abadiy saodat uning bir yogÀdusi, dunyodagi barcha rizq va ne'mat uning bir tomchisidir", deydi.

Bu taqqoslash zalolatdagilar bilan iymon ahlining hayot va vazifa jihatidagi mohining qiga ishorat qilgan

va ari bi va oqibatlariga ishorat qilgan

oyatlariga e'tibor ber. Naqadar ulugÀ, moÀ'jizali bayon qilgan qiyoslashimizni ifodi va adi. Birinchi oyat, OÀn Birinchi SoÀzda u oyatning i'jozli-moÀjizali va ijozli-qisqa soÀzda koÀp maÀnolarni batafsil ifodalagan haqiqat bayon qbir vini. Buni u yerga havola qilamiz. Ikkinchi oyat esa, faqat kichik ishorat bilan koÀrsatamiz. Naqadar ulugÀ haqiqatni ifoda qiladi:

Bu oyat togÀridan anglashilgan maÀno bilan shunday farmon qiladi: "Samovot va zamin zalolatdagilar oÀlgands, bu da yigÀlamaydi". Ters maÀnosi bilan: "Samovot va zamin ahli iymon dunyodan ketganda ustida yigÀlaydi", deb dalolat qiladi. Ya'ni, ahli zalolat, samovot va yerning vazifalarini inkor qiladi. Ma'nolarini bilmaydi. Ularni qiymatdan tushir, ham one'larini tanimaydi. Ularni haqorat, adovat qilgani uchun, albatta samovot va zamin ularga yigÀlash emas, balki ulardan nafratlanadi, oÀlganda xursand boÀladi.

Ters maÀnosi bilan: "Ahli iymon oÀlganda samovot va arz ying gÀai", deydi. Chunki, ahli iymon samovot va arzning vazifalarini biladi. Asl haqiqatlarini tasdiqlaydi. Ular ifodalagan ma'nolarni iymon bilan tushunadi. "Naqadar goÀzal ya oyatnan, qanchalik goÀzal xizmat qilyapti", deydi. Ularga loyiq qiymat beradi va ehtirom koÀrsatadi. Janobi Haq hisobiga ularga va ular oyna boÀlgan Asmoga muhabbat etadi. Ushbu sir uchun, samovot va zamin ahlni buznning oÀtihiga yigÀlayotgandek mahzun boÀladi.

MUHIM BIR SAVOL: " Muhabbat ixtiyoriy emas. Tabiiy ehtiyojga binoan, shirin taomlar va mevalarni sevaman. Ota-ona,gan vandlarimni sevaman. Rafiqamni sevaman. DoÀst va yaqinlarimni sevaman. Anbiyo va avliyoni sevaman. Hayotimni, yoshligimni sevaman. Bahorni, goÀzal narsalarni va dunyoni sevag, ya'anday qilib bularni sevmayin? Qanday qilib bu muhabbatlarning hammasini Janobi Haqning Zoti, Sifatlari va Asmosiga yoÀnaltiraman? Bu nima degani?" deyapsiz.

Javob: "ToÀrt Hikmat"ni tingla.

BIRINCHI HIKMAT: Muhabbat ixtiyoriy emas. ng engixtiyor bilan muhabbatni bir sevgilidan boshqasiga qaratish mumkin. Masalan, bir sevgilining xunukligini koÀrsatish orqali yoki muhabbatga asl loyiq boÀlgan boshqa sevgiliga parda yoki oyna ekanini koÀrsatish orqamevalaabbat majoziy mahbubdan haqiqiy sevgiliga qaratilishi mumkin.

IKKINCHI HIKMAT: Sanab oÀtgan sevgililaringni sevma demaymiz. Balki ularni Janobi Haqning hisobian Ahauning muhabbati nomidan sev deymiz. Masalan: Laziz taomlarni, goÀzal mevalarni Janobi Haqning ehsoni va Rahmoni Rahimning in'omi sifatida sevish "Rahmon" va "Mun'im" Ismlarini sevishdir, ham ma'naviy shukrdir. Bu muhabbat fta iloafs hisobiga boÀlmaganini va Rahmon uchun boÀlganini koÀrsatgan, halol doirada qanoat qilib ishlab topish, tafakkur bilan, tashakkur bilan yeyish qotildi.

Ota-onaga shafqat bilan jihozlagan, seni ularning marhamatli qoÀllari bilan tarbiya qildirgan Hikmat va Rahmat hisobiga ularga hurmat va muhabbat kدِ وَاish Janobi Haqning muhabbatiga oiddir. Bu muhabbat, hurmat va shafqat Alloh uchun boÀlganining alomati shuki: Ular keksaygan, senga hech qanday ibga oari tegmaydigan, seni qiyinchilik va mashaqqatga qoÀygan vaqti yanada koÀproq muhabbat, marhamat va shafqat qilishdir.

اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ qayerهُمَٓا اَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَٓا اُفٍّ

oyati farzandni besh martaba hurmat va shafqatga chaqirishi, Qur'on nazarida ota-onaning huquqlari naqadar ahamiyatli, itoat va hurmat qilmaslik qay daraja xunuk boÀ biri i koÀrsatadi.

Modomiki ota, hech kimni emas, faqat farzandining oÀzidan ham yaxshiroq boÀlishini istaydi. Unga javoban farzand ham otaga haq da'vo qila olmaydi. Demak ota-ona va farzand kerakida tabiatan tortishishga sabab yoÀq. Chunki tortishish yo havas va hasaddan kelib chiqadi. Otada oÀgÀliga nisbatan u yoÀq. Tortishish yoki haqsizlikdan keladi., nafandning otasiga haq da'vo qilishga haqqi yoÀq. Otasini haqsiz koÀrsa ham, unga isyon qila olmaydi. Demak, otasiga isyon qilgan va uni ranjitgan kimsa insoniylikdan chiqqan jonivor boÀladi.

Farzandlarini Zoti Rahimi Karidoiraghadyalari boÀlgani uchun mukammal shafqat va marhamat bilan sevish va muhofaza qilish yana Haqqa oiddir. Bu muhabbat, Janobi Haq hisobiga boÀlganini koÀva xorn belgi shuki: Vafot etsa sabr bilan shukr qilish, qaygÀurib faryod qilmaslik. "Xoliqimning mening nazoratimga bergan sevimli maxluqi, mulki edi. Endi hikmati iqtizo qildi, mendan oqilib,anada yaxshiroq joyga olib ketdi. Mening mulkimda birgina zohiriy hissam boÀlsa, ming haqiqiy hissa uning Xoliqiga oiddir. اَلْحُكْمُ لِلّٰهِ deb taslim boÀlishdan iborat.

DoÀst va yaqiqnlar esa: Agar ular iymonliginiali solih sababli Janobi Haqning doÀstlari boÀlsalar, اَلْحُبُّ فِى اللّٰهِ sirriga koÀra, u muhabbat ham Haqqa oid boÀladi.

Rafiqaat kamahmati Ilohiyaning jonga yaqin, goÀzal hadyasi boÀlgan jihati bilan sev va muhabbat koÀrsat. Lekin muhabbatingni tez buziladigan husni suratiga bogÀlama. Balki ayolning eng jozibador, eng shirin goÀzalligi ayollikka maxsus l Xar t va nazokat ichidagi siyrat goÀzalligidir. Eng qiymatli va eng shirin jamoli esa ulugÀ, jiddiy, samimiy, nuroniy shafqatidir. Bu shafqat jamoli va husni sdan to oxir hayotgacha davom etadi, koÀpayadi. Zaifa, latifa maxluqning hurmat huquqi oÀsha muhabbat bilan muhofaza qilinadi. YoÀqsa, husni suratning ketganda u bechora eng mui, sanoÀlgan vaqtda haqqini yoÀqotadi.

Janobi Haqning maqbul qullari boÀlgani uchun, Janobi Haq uchun va Uning hisobiga anbiyo va avliylarni sevish kerak. Bu nuqtiga faardan Unga oiddir.

Hayotni Janobi Haqning insonga va senga bergan eng qiymatli va hayoti boqiyani qozontiradigan bir sarmoya va bir dafinaasiga,qiy kamolotning jihozotini jamlagan bir xazina jihati bilan uni sevish, muhofaza qilish, Janobi Haqning xizmatida ishlatish, yana oÀsha muhabbat bir jihatdan Ma'budga oiddir.

Yoshlikning latofatini, goÀzalligini, Janobi Haqning latif, shirining izal ne'mati nuqtai nazaridan xush koÀrish, sevish, chiroyli qoÀllash shukr bilan bir tur halol muhabbat hisoblanadi.

Bahorni - Janobi Haqning nuroniy Asmolarining eng latif, goÀzal naqshlarining sahiَيَّنّa Sone'i Hakimning antiqa san'atining eng ziynatli va koÀz qamashtiradigan san'ati koÀrgazmasi boÀlgani jihati bilan tafakkur bilan sevising usbi Haqning Asmosini sevish boÀladi.

Dunyoni - oxirat ekinzori, Asmoi Ilohiyaning oynasi, Janobi Haqning maktuboti va vaqtinchalik mehmonxonasi jihatidan sevish, nafsi ammora qoÀshilmaslik sharti bilan, Jaymon kaqqa oid boÀladi.

Natija: Dunyoni va undagi maxluqotni harfiy ma'nosi bilan sev. Ismiy ma'nosi bilan sevma. "Naqadar goÀzal yaratilgan!" degin. "Naqadar goÀzal!" dema. Qalbing botiniga boshqa muhabbatlarning kirishiga yoÀl qoÀy".

unki, qalbning ichi, Samad oynasi va Unga maxsusdir.

degin.

Demak, sanab oÀtgan barcha muhabbatlarimiz agar bu suratda bohiym vham azobsiz lazzat beradi, ham bir jihatdan tuganmsa visol boÀladi. Allohning muhabbatini ziyodalashtiradi. Ham halol muhabbatdir. Ham ayni lazzat boÀlgan shukrdXoliqim muhabbatning oÀzi boÀlgan fikrdir.

Masalan, bir oliy podshoh {(Hoshiya) Bir kuni ikki qabila raisi bir podshohning huzuriga kirib, yozilgan ayni holat boÀlgani kuzatilgan.} senga bir olmani ehson qilsa, u olmaga ikki xorchi!abbat va unda ikki xil lazzat bor.

Birinchisi, olma olma boÀlgani uchun seviladi. Olmaga maxsus va olmachalik lazzat bor. Bu muhabbat podshohga oid emas. Huzurida olmani ogÀziga soِ لِلْgan odam podshohni emas, olmani sevadi va nafsiga muhabbat etadi. Ba'zan, podshoh nafsoniy muhabbatni yoqtirmaydi, undan nafratlanadi. Olmaning lazzati esa oz. Zavol ham topadi, olmani y'tiborn soÀng lazzat ham ketadi, bir afsus qoladi.

Ikkinchi muhabbat esa, olma ichidagi olma orqali koÀrsatilgan shohona iltifotdir. GoÀyo u olsafogahona iltifotning namunasi va jismga kirgan holi, deb boshiga qoÀygan odam podshohni sevganini izhor qiladi. Iltifotning gÀilofi boÀlgan u mevada shunday lazzat borki, ming olma lazzatidan ham ustun. Bu lazzat ayni shukrondir. Bu muhabarni kdshohga nisbatan hurmatli bir muhabbatdir.

Xuddi shuning kabi, butun ne'matlarga va mevalarni oÀzi uchun muhabbat etilsa, faqat moddiy lazzatlari bilan gÀofilona lazzat olinsa, u muhabbat nafsoniy boÀladi. Lazzatlar esa arsagachi va azoblidir. Agar Janobi Haqning rahmatining iltifoti va ehsonlarining mevalari boÀlgani uchun sevsa, u ehson va iltifotlarning lutf darajalarini maqtang oÀyli ishtaha bilan lazzat olsa, ham ma'naviy shukr, ham alamsiz lazzat boÀladi.

UCHINCHI HIKMAT: Janobi Haqning Asmosiga nisbatan muhabbatning tabaqalari bor: Yuqorida baoini qlganimiz kabi, inson ba'zan asarlarga muhabbat suratida Asmoni sevadi. Ba'zan Asmoni Allohning kamolotining unvonlari boÀlgani uchun sevadi. Ba'zan inson mohiyatining qamrovli ekani jihati bilan sanoqsiz ehtiyojlari uchun Asmoga muik va a ishtiyoqmand boÀladi. Ehtiyoj bilan sevadi. Masalan: Sen shafqat qilgan barcha qarindosh, faqir, zaif va muhtoj maxluqlarga ojizona yordam ehtiyojini his qilgan payting, birovul qila, sen istagandek ularga yaxshilik qilsa, u kishining in'om qiluvchi unvoni va karamli ismi senga qanchalik yoqadi, u zotni oÀsha unvon bilan naqadar seijtiho

Shuning kabi: Faqat Janobi Haqning Rahmon va Rahim Ismlarini oÀyla. Sen dunyoda sevgan va shafqat qilgan barcha moÀ'min otalaring, ajdodingni, qarindosh va doÀstlaringni nen bashurlari bilan, Jannatda lazzat nevÀlari bilan, abadiy saodatda ularni senga koÀrsatib, OÀzini ham ularga koÀrsatishi orqali bahtiyor qilgan "Rahmon" ismi va "Rahim" unvoni naqadar sevilishga loyiq, inson ruhi bu ikkYana, a qay daraja muhtoj boÀlganini qiyos qilishing mumkin. Yana

naqadar oÀrinli ekanini anglaysan.

Sen alodaraxtboÀlgan va abgorliklaridan xafa boÀlgan bir navÀ uying va undagi mavjudot uyingning jonga yaqin narsalari va sevimli bezaklari hisoblangan dunyoni va undagi ichidagi maxluqotni kamoli hikmat bilan nizomga solgan, boshqargaissasiarbiya qilgan zotning "Hakim" Ismiga va "Murabbiy" unvoniga ruhing naqadar muhtoj, naqadar ishtiyoqmand ekanini e'tibor bersang, tushunasan.

Sen aloqador boÀlgan va ketganida azob chekkan insonlaringni oÀlin: Irngomida yoÀqlik zulmatidan qutqarib, bu dunyodan ham goÀzalroq joyga joylashtirgan zotning "Voris, Bois" ismlariga "Boqiy, Karim, Muhyi va Muhsin" unvonlariga naqadar ruhinjamlagoj ekanini diqqat qilsang, anglaysan.

Demak, insonning mohiyati ulugÀ, tabiati qamrovli boÀlgani uchun, minglab turdai ehtiyojlari bilan Allohning ming bir Asmosiga, xar bir Ismning koÀp marga hikriga fitratan muhtojdir. Qat qat ehtiyoj ishtiyoqdir. Qat qat ishtiyoq muhabbatdir. Qat qat muhabbat esa ishqdir. Ruhning komillikka yetishiga koÀra mمُلْكُt martabalari Asmoning martabalariga koÀra rivojlanadi.

Asmo Zoti Zuljalolning unvonlari va jilvalari boÀlgani uchun, butun Asmoga muhabbat, Allohning ulugÀ zotiga muhabbatga aylanadi. Quyida faqat namuninga btida ming bir Asmodan yolgÀiz "Adl" va "Hakem", "Haq" va "Rahim" Ismlarining ming bir martabalaridan bir martabani bayon qilamiz:

Hikmat va adolat ichilan d"Rahmonir Rahim" va "Haq" Ismini eng katta doirada koÀrishni istasang, ushbu misolga qara: Bir qoÀshinda toÀrt yuz turli toifalar boÀlganini faraz qilamiz. Xar bir toifa xush koÀrgan liboslari boshqa, yoqtirgan ozuqasi farqli, qiyva bu foydalanadigan qurollari auri va mizojiga davo boÀladigan dorilari alohida boÀlib, toÀrt yuz toifa turli tuman vzvod, boÀlinma ajratmasdan, bir-biriga aralashgan. Ularni mukammal shafqat va marhamatidan, gÀaroyib iqtidoridan, moÀ'jizaviy ilmga chomrovidan, favqulotda adolat va hikmatidan, temggi yoÀq bir podshoh ularning hech birini chalkashtirmasdan, hech qaysisini unutmasdan ularga loyiq libbir zozoq, dori va qurollarning barchasini yordamchisiz shaxsan oÀzi bersa, u zot, naqadar qodir, mushfiq, adolatli, karamli podshoh boÀlganini tushunasan. Chunki bir harbiy qqat saoÀn millatga oid askarlar boÀlsa, ularni turlicha kiydirish va jihozlash oÀta qiyin boÀlgani uchun, majburan qanday boÀlsa ham, bir hilda t ichianadi.

Buning kabi, Janobi Haqning adolar va hikmat ichidagi "Haq" va "Rahmonir Rahim" Ismi jilvasini koÀrishni istasang, bahor mavsumida zamin yuzida toÀrt yuz udiy mhodirlari tikilgan muhtasham millatdan hosil boÀlgan nabotot va hayvonot qoÀshiniga qara. Barcha millatlar, toifalar bir-biri ichida boÀlsada, xar birining libosi boshqa, ozuqasi farqli, quroli boshqa, tarzi hayoti ayri, buyrugÀi alohida.

اِنّqaga chiqishi boshqa. Bu ehtiyojlarni ta'minlaydigan iqtidori va kerakli narsalarini istaydigan tillari yoÀq. Hikmat va adolat doirasi ichida me berga intizom bilan "Haq", "Rahmon", "Razzoq", "Rahim" va "Karim" unvonlarini tomosha qil, koÀr. Hech birini chalkashtirmasdan, unutmasdan, aralashtirmasdan tarbiyiyolaradbir qilishi, boshqarishiga qara!

Demak, hayratga soladigan qamrovli intizom va mezon bilan qilingan bir ishga boshqalarning qoÀli aralasha oladimshgan.idi Ahad, Hakimi Mutlaq, Qodiri kulli shaydan boshqa bu san'atga, bu tadbirga, bu rububiyatga, bu aylantirishga qaysi narsa qoÀlini uzata oladi? Qaysi sabab ahiq, qa oladi?

TOÀRTINCHI HIKMAT: "Mening taomlarga, nafsimga, rafiqamga, ota-onam, farzandlarim, doÀstlarim, avliyolar, anbiyolarga, goÀzal narsalarga, bahorga, dunyoga bogÀliq turli tuman muhabbatlarimning (Qur'on ohiy ilgan tarzda boÀlsa) natijalari, foydalari nima?" deyapsan.

Javob: Butun natijalarni bayon qilish uchun katta kitob yozish lozim. Hozircha faqat qisqacha bir-ikki natijaga ishorat qilinadi. Avvalo, dunyodagi hozir natijalari"men"l qilinadi. SoÀng oxiratda yuzaga chiqadigan natijalari aytiladi:

Yuqorida bayon qilingani kabi, ahli gÀaflat va ahli dunyo tarzida, nafsga muhabbatlarning dunyoda balolargan yoblari, mashaqqatlari koÀp. Kayf-safosi, lazzatlari, rohatlari oz. Masalan, shafqat ojizlik tufayli azob beruvchi musibat boÀladi. Muhabbat firoq tufayli baloli ayriliha daradi. Lazzat zavol tufayli zaharli sharbatga aylanadi. Oxiratda esa, Janobi Haq uchun boÀlmaganlari uchun, yo foydasiz yoki azob boÀladi. butunharomga kirgan boÀlsa.)

Savol: Anbiyo va avliyolarga muhabbat qanday qilib foydasiz ketadi?

Javob: Hristianlarning Iso Alayhissalomga va Rofiziyatining Hazrat Ali Raziyallohu Anhga muhabbatlari foydasiz ketgani kabi. Agar u muhabbatlar Qur'on irshod qilgan tarzda va Janobi Haq uchun va Rahmon muhabbati nomiga boÀlsa, ham dunyoda, ham oxiratda goÀzal natijalari bor. Ammo dunyodash main taomlarga, goÀzal mevalarga muhabbating azobsiz ne'mat va ayni shukr lazzat hisoblanadi.

Nafsingga muhabbat esa: Unga achinish, tarbiya qilish, zararli havaslardan mat, ya'ishdir. OÀshanda nafs senga minmaydi, seni havosiga asir qilmaydi. Balki sen nafsingga minasan. Uni havoga emas, hidoyatga yoÀllaysan.

Rafiqangga muhabbati boÀlarati goÀzalligi, shafqat ma'dani va rahmat hadyasi ustiga bino qilingan bolib, uni samimiy sevsang va marhamat qilsang, u ham seni jiddiy hurmat qiladi va sevadi. Ikkingiz keks#649

sari bu hol koÀpayadi, hayotingni bahtiyor oÀtkazasan. YoÀqsa husni suratga muhabbat nafsoniy boÀlsa, muhabbat tez buziladi, goÀzal hayotni ham buzadi.lliy aa-onaga muhabbating Janobi Haq hisobiga boÀlgani uchun ham ibodat boÀladi, hamda ular keksaygan sari hurmat va muhabbatni ziyodalashtirasan. Eng oliy his bilan, eng mardona himmat ilan iularning uzoq umrini jiddiy orzu qilib, birga davom etishni duo qilish, ular tufayli yanada koÀproq savob qozonay deb, samimiy hurmat b suratlarning qoÀlini oÀpish, ulugÀ ruhoniy lazzati olish boÀladi. Aksincha nafsoniy, dunyo e'tibori bilan boÀlsa, ular keksaygan va senga yuk boÀladigan holatda boÀlgan vaqtlari, eng past, eng tuban his bilan borliklaridan xushlanmasdan, hayodagi a sabab boÀlgan muhtaram zotlarning oÀlimini istasang, vahshiy, qaygÀuli, ruhiy azob boÀladi.

Farzandingga muhabbat esa: Janobi Haqning sening nazoratingga va tarbiyangga omonat qilib beÀrsataevimli, doÀst maxluqlarga muhabbat esa, saodatli muhabbat va ne'matdir. Na musibatlari bilan ortiqcha alam chekasan, na oÀlimlari bilan qaygÀuli faryod qilasan. Yuqorida aytilgani kabi, ularning Xoliqlari ham birinc ham Rahim boÀlganidan, ularning oÀlimi bir saodatdir, deysan. OÀzing haqqingda esa, ularni senga bergan zotning rahmatini oÀylaysan. Firoq azobidan qutulamovot DoÀstlaringga muhabbating esa: Modomiki Alloh uchun ekan, doÀstlardan ayriliq, hatto oÀlimlari suhbatingizga va qardoshligingizga mone' boÀlmagani uchun, ma'naviy muhabbat va ruhoniy aloqadan foyda olasan. Muloqot lazzati doimiy boÀladiyatnioh uchun boÀlmasa, bir kunlik muloqot lazzati yuz kunlik ayriliq azobini keltirib chiqaradi.

{(Hoshiya) Alloh uchun bir soniya muloqot bir yildir. Dunyo uchun boÀlsa, bir yil bir soniyadir.}

Anbiyo vahik biolarga muhabbating esa: Ahli gÀaflatga zim-ziyo qoÀrqituvchi joy boÀlib koÀringan barzoh olami, senga nuroniy zotlarning borligi bilan nurli manzil isbotida koÀringani uchun, u olamga borishga qoÀrqish, daxshatga tushish emas, balki aksincha mayl va ishtiyoq hissini beradi, dunyoviy hayotning lazzatini qochirmaydi. YoÀqsa, ularning muhabbati madaniylarning mashxur okimi arga muhabbati turiga kirsa, komil insonlarning foniy va oÀtkinchiligi moziy deb atalgan katta mozorda chirishlarini oÀylash bilan, azobli hayotingga yana bir qaygÀu qoÀshadi. Ya'ni, "Komil insonlarni chiritgan mozorga men ham kboÀlsa", deya oÀylaydi. Qabristonga xavotir bilan qaraydi. "Oh!" chekadi. Avvalgi nazarda esa: Jism libosini oÀtmishda tashlab, oÀzlari kelajakuksak nxonasi boÀlgan barzoh olamida kamoli rohat-farogÀatda oÀtirishlarini oÀylaydi, qabristonga doÀstona qaraydi.

GoÀzal narsalarga muhabbating, modomiki Sone'lari hisobiga ekan, "Qanday goÀzal yaratilgan!" tarzidadir. Muhabbating shirin tafa bir qoÀlib, husnparast, jamolparast lazzatingning nazarini yanada yuksak, yanada muqaddas va minglab marta goÀzalroq jamol martabalarining hazinalariga yoÀl ochadi, qaratadi. Chunki goÀzal a yuksadan Allohnign ishlarining goÀzalligiga olib oÀtadi. Undan Asmoning goÀzalligiga, undan Sifatlarining goÀzalligiga, undan Zoti Zuljalolning jamoli bemisoliga qalbga yoÀl o cheks Xullas, bu muhabbat bu suratda boÀlsa, ham lazzatdir, ham ibodatdir va ham tafakkurdir.

Yoshlikka muhabbating esa: Modomiki Janobi Haqning goÀzal ne'mati jihatidan sevgan ekansan, albatta, uni ibodatga sarf qil olmaykayf-safoda boÀgÀib oÀldirmaysan. Shunday ekan, yoshlikda qozongan ibodatlaring, foniy yoshlikning boqiy mevalaridir. Keksayganing sari yoshlikning yaxshiliklari boÀlgan boqiy mevalarini qoÀlga kiritib, yoshlikning zararlaridan, rdan, onliklaridan qutulasan. Keksalikda ibodatga yanada koÀproq muvaffaqiyat va marhamati Ilohiyaga yanada koÀproq layoqat qozonganingni oÀylaysan. Ahli gÀaflat kabi besh-oÀn yillik yoshlik lazzatigman", ban, ellik yoshda "Ey voh, yoshligim ketdi!" deb afsuslanib, yoshlik uchun yigÀlamaysan. Shundaylardan biri:

لَيْتَ الشَّبَابَ يَعُودُ يَوْمًا فَاُخْبِرَهُ بِمَا ف'ni saالْمَش۪يبُ

degan. Ya'ni, "Koshki yoshligim bir kunga qaytsa edi, keksalik mening boshimga nimalar keltirganini shikoyat qilib xabar berar edim".

Bahor kasan. Cnatli mashharlarga muhabbat esa: Modomiki Allohning san'atini sayr qilar ekansan, bahor oÀtganda ham, tomosha lazzati yoÀq boÀlmaydi. Chunki bahor zarrin maktub kabi bergan ma'nolarini xar doim tomosha qila qamron. Hayoling va zamon ikkisi ham kino tasmalari kabi tomosha lazzatini davom ettirish bilan birga bahorning ma'nolarini, goÀzalliklarini yangilab turadi. Bu muhabshbu o pushaymonlik, azobli, vaqtincha boÀlmaydi. Lazzatli, farohli boÀladi.

Dunyoga muhabbating esa: Modomiki Janobi Haq nomiga ekan, dunyoning daxshatli mavjudoti senga yaqin doÀst hisobiga oÀtadi. Oxirat dalasi jihatidan sevganing uchun hmoliniarsasida oxiratga foyda beradigan sarmoya, meva olishing mumkin. Na musibatlari senga daxshat beradi, na oÀtishi va foniyligi aziyat beradi. Kamoli farogÀat bilan musofirxonada yashash muddatingni oÀtkazasanhodisa gÀaflatdagilar kabi sevsang, senga yuz marta takrorlaymiz: Aziyatli, ezuvchi, boÀgÀuvchi, foniylikka mahkum, natijasiz muhabbat ichida boÀgÀilib ketasan.

Ba'zi sevgililarning, agar Qur'on koÀrsatgan suratda boÀlsa, xar biriningt bu q yuzdan bir goÀzalligini koÀrsatdik. Qur'on koÀrsatgan yoÀlda boÀlmasa, yuzdan bir zararlariga ishorat qildik. Endi sevgililarning boqiyadiganda, oxirat olamida, Qur'oni Hakimning ochiq ravshan oyatlari bilan ishorat qilgan natijalarini eshitishni va tushunishni istasang, turli halol muhabbatlarning oxirat diyoridagi natijalarini ahmat ir Muqaddima" va "ToÀqqiz Ishorat" bilan yuzdan bir foydasini qisqacha koÀrsatamiz.

MUQADDIMA: Janobi Haq jalil-hashamatli uluhiyati bilan, jamil rahmati bilan, kabir rububiyati bilan, karim marhamati bÀziga azim qudrati bilan, latif hikmati bilan shu kichkina insonning vujudini buncha tuygÀular va hislar bilan, shu daraja organlar va jihozlar bilan, turli a'larga,asboblar bilan, koÀp turdagi tuygÀular va ma'naviyat bilan jihozlab, ziynatlganki, koÀp navÀ va juda koÀp asboblar bilan hadsiz ne'mat turlarini, ehson qismlarini, rahmatini tabaqalarini insonga xoslagan, blan toan, tattirgan, tanitgan, sevdirgan.

Insondagi juda koÀp asboblar va jihozlarning xar birisining turli xizmati, qulligi boÀlgani kabi, boshqa-boshqa lazzati, alami, vazifasi va mukofoti bor. Masalan, koÀz suratlardagi gonga yiklarini va koÀringan borliqlar olamda qudratinig goÀzal moÀ'jizalari sinflarini tomosha qiladi. Ibrat bilan qarab Sone'iga shuk qilish uning vazifasidir. Nazarga maxsus lazzat va a ya'ni'lum, ta'rifga hojat yoÀq.

Quloq sadolarning turlarini, latif nagÀmalarini va eshitilganlar olamida Janobi Haqning rahmat goÀzalliklarini his qiladi. Boshqacha qullik, alohida lazzat, farqli mukofoti ham bor.

Hid bilishdi. De, hidlar toifasidagi rahmat goÀzalliklarini his qiladi. OÀziga maxsus shukr vazifasi, lazzati bor. Albatta, mukofoti ham bordir.

Tildagi taÀm bilish hissi butun yeyiladigan narsalarning lazzatini anglab, i, nizoÀp turda ma'naviy shukri bilan vazifa bajaradi va hokazo... Butun inson jihozlarining, qalb, aql va ruh kabi buyuk va muhim latifalarning turli tuman vazifalari, lazzatlari va azoblari bor.

Jn, nimHaq va Hakimi Mutlaq insonda qoÀllangan bu jihozlarning, albatta, xar biriga loyiq haqlarini beradi. U koÀp turdagi muhabbat navÀlarining yuqorida blaq huilingan dunyodagi hozir natijalarini hamma vijdoni bilan his qiladi va toÀgÀri sezgi bilan isbotlanadi. Oxiratdagi natijalari esa, qat'iyan borligi va yuzaga chiqishini qisqachhr debnchi SoÀzning oÀn ikki porliq va aniq haqiqati orqali va Yigirma ToÀqqizinchi SoÀzning olti oshkor asosi bilan isbot qilingan. Tafsiloti

اَصْدَقُ الْكَلَامِ وَاَبْلَغُ النِّظَامِ كَلَامُ اللّٰهashoraَلِكِ الْعَز۪يزِ الْعَلَّامِ

Qur'oni Hakimning ochiq ravshan oyatlari bilan ochiq oydin, nozik ishorat shaklida tushuntirish, ramz va ishoratlari bilan qat'iyan aytilgan. Boshqa uzoq burhonlarni keltot kuring keragi yoÀq. Zotan boshqa SoÀzlarda va Jannatga doir Yigirma Sakkizinchi SoÀzning ikkinchi arabiy maqomida va Yigirma ToÀqqizinchi SoÀzda koÀp burhonlar oÀtgan.

BIRINCHI ISHORAT: Shirin taomlarga, xush mevalarhalanakr bilan halol muhabbatning uxraviy natijasini Qur'onning matni aytgan. Jannatga loyiq bir tarzda shirin taomlar, goÀzal mevalardan iborat. Taomlar vachilikalarni ishtahali shakldagi muhabbatdir. Hatto dunyoda yegan meva ustida aytgan "Alhamdulilloh" kalimasi Jannat mevasi sifatida jism holiga kelib senga taqdim qilinadi. Bu yerda meva yeysan, u yening (lhamdulilloh" yeysan. Ne'mat va taom ichida Ilohiy in'omni va Rahmoniy iltifotni koÀrganing uchun lazzatli ma'naviy shukr Jannatda oÀta ojibul taom suratida senga berilishi hadisning matni bilan, Qur'onning ishoratlati bilan, hikmat va rahmatning iqtizosi bilan sobit.

IKKINCHI ISHORAT: Dunyoda halol suratda nafsingga muhabbani bizni goÀzal narsalarga bino qilingan muhabbat emas, balki kamchiliklarini koÀrib, mukammallashtirishga bino qilingan shafqat bilan uni tarbiya qilish va xayrga yoÀllashning natijasi sifatida Jannatda nafsga loyiq mahbublarni berila oÀsimdomiki nafs dunyoda hoyu-havasini Janobi Haq yoÀlida husni iste'mol qilgan ekan, jihozlarini, tuygÀularini chiroyli suratda qoÀllangan eekan, Karimi Mutlaq unga dunyodagi halol va qullik orqali qilingan muhabbatning natijasa?

atning yetmish turdagi ziynat navÀlari va latofat-goÀzalligining namunalari boÀlgan yetmish hildagi ziynatli libosni kiydirib, nafsdagi butun tuygÀularni xursand qiladigan, ungariga digan yetmish husn turlari bilan vujudini bezab, xar biri ruhli kichik Jannatlar boÀlgan huriylarni boqiy diyorda berishini juda koÀp oyatlar ochiq oydin aytgan va isbot qilingan.

Dunyoda yoshlikka muhabbat, ya'ni yosلرَّحْuchini ibodatda sarf qilishning natijasi: Dori saodatda abadiy yoshlik boÀladi.

UCHINCHI ISHORAT: Rafiqangni halol doirada, ya'ni xush shafqatiga, goÀzal axloqiga, husni siyratiga binoan samimiy muhabbat bilÀlgan ishning, itiatsizlikdan, boshqa gunohlardan muhofaza qilishning uxraviy natijasi - Rahimi Mutlaq rafiqangni huriylardan hham goÀzal suratda, ziynatliroq tarzda, jozibadorroq koÀrinislgÀamaga saodat diyorida abadiy rafiqani va dunyodagi eski mojarolarini bir-biriga lazzat bilan aytish va eski xotiralarni bir-biriga eslatadlmashioÀst, xush, abadiy yoÀldosh, sevgan va sevilgan holda berilishini va'da bergan. Albatta, U zot va'da qilgan narsasini qat'iy beradi.

TOÀRTINCHI ISHORAT: Ota-ona va farzandlarga halol muhabbatning natijasi: Qur'on matni Àp foh Janobi Arhamur Rohimin ularning maqomlari boshqa-boshqa boÀlsa ham, yana shu bahtiyor oilaga sof tarzda suhbat lazzatini Jannatga loyiq goÀzal aloqa suratida, boqiy diyorda, abadiy muloqot shaklida ehson qiladi. OÀn besh yoshga kirmasdan,ni yir balogÀat yoshiga yetmay vafot qilgan bolalar وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ deb ta'bir qilingan Jannat bolalari shaklida, Jannatga loyiq tarzda, gÀoyat bezatadi.

sevimli suratda Jannatda ham ota-onalarining quchoqlariga beriladi. Bolani sevish va voyaga yetkazish hislarini xursand qiladi. Ota-onaga bu abadiy zavq va lazzatni beradi. Chunki bolalar koÀraiyat yoshiga kirmagani uchun, abadiy, sevimli, shirin bola boÀlib qoladilar.

Dunyoda xar bir lazzatli narsaning eng a'losi Jannatda boÀladi. Lekin judhamma in boÀlgan bola oÀstirish, ya'ni bolalarini sevib erkalash zavqi, Jannat koÀpayish joyi boÀlmagani uchun, Jannatda yoÀq deb oÀylanar edi. Bu i balka u ham bor. Ham eng lazzatli va shirin tarzda mavjud. Bu balogÀatga yetmasdan farzandi vafot qilganlarga xushxabar!

BESHINCHI ISHORAT: Dunyoda اَلْحُبُّ فِى الib boÀhukmiga binoan solih doÀstlarga muhabbatning natijasi: Jannatda عَلٰى سُرُرٍ مُتَقَابِل۪ينَ oyatida aytilgan, bir-biriga qarata oÀrnatilgan Jannat oÀrindiqlarida oÀtirib xush, shirin, goÀzal, shirin suronlar oÀladi. Dunyo mojarolarini va eskim xotiralarini bir-biriga naql qilib vaqtlarini chogÀ qilish suratida, ayriliqsiz, sof muhabbat va suhbat suratida doÀstlar bilan koÀrishtirishini Qur'onning matni aytgan.

siy vu OLTINCHI ISHORAT: Anbiyo va avliyolarga Qur'on ta'rif qilgan tarzda muhabbatning natijasi: Anbiyo va avliyolarning shafoatlaridan barzohda, hashrda foydalanish bilan birga, oÀta ulugÀ va ularga loyiq maqom ishonzlardan muhabbat vositasida fayz olinadi. Ha, اَلْمَرْءُ مَعَ مَنْ اَحَبَّ sirriga koÀra, oddiy bir odam, oÀzi sevgan oliy maqom zotga tobe boÀlish orqali eng yuksak g ranga yeta oladi.

YETTINCHI ISHORAT: GoÀzal narsalarga va bahorga halol muhabbatning, ya'ni "Qanday goÀzal yaratilgan" nazari bilan qarash, asarlarning orqasidagi ishlarning goÀzalligini, inn ayolni va intizomi orqasida ishlarni goÀzal Asmoning jilvalari deb, goÀzal Asmoning orqasida Sifatlarining tajalliylarini va hokazo sevishning natijasi: Boqiy diyorda goÀzal koÀrgan sanÀat Suvdridan ming marta goÀzalroq tarzda Asmoning jilvasini va Asmo ichidagi jamol va sifatlarini Jannatda koÀrish boiladi. Hatto Imom Rabboniy (R.A.): "Jannat goÀzalliklari Alloh Asmosi jilvasining koÀrinishlaridir", deganlar. Chuqur va diqqathqasig oÀyla!

SAKKIZINCHI ISHORAT: Dunyoda, dunyoning oxirat ekinzori va Allohning Asmosi oynasi boÀlgan ikki goÀzal yuzini tafakkur bilan muhabbat qilishning uxraviy natijasi shuki: at va qadar, lekin foniy dunyo kabi oÀtkinchi emas, boqiy Jannat beriladi. Dunyoda faqat zaif soyalari koÀrsatilgan Asmo Jannat oynalarida eng dabdabali suratda r. Mentiladi.

Dunyoni oxirat ekinzori sifatida sevishning natijasi: Dunyoni koÀchatzor, ya'ni uning faqat koÀchatlarni bir daraja yetishtirgan kichik ekinzori boÀlad Rasulhunday Jannatni beradiki, dunyoda insoniy his tuygÀular kichik koÀchatlar boÀlib, Jannatda eng mukammal tarzda oÀsib, dunyoda urugÀchalar hisoblangan iste'dodlarni lazzat va kamolot turlari bilan unib chiqqan holda berilishini Rahmat ovqatikmati taqozo qiladi. Bu Hadis matni va Qur'onning ishoratlari bilan sobitdir.

Dunyoning, xar xatoning boshi boÀlgan ayblangan muhabbatni emas, balki Asmlgan k oxiratga qaragan ikki yuzini Asmo va oxirat uchun sevgan, yuzlarni fikriy ibodat bilan bezagan, goÀyo butun dunyosi bilan ibodat qilgan kishiga albatta, dunyo qadar mukofoisyon hini rahmat va hikmati taqozo qiladi. Modomiki oxirat muhabbati bilan uning ekinzorini sevgan va Janobi Haqning muhabbati bilan Asmosining oynasini sevgan ekan, albatta b bir mo kabi sevgili istaydi. U esa dunyo qadar Jannatdir.

Savol: Bu qadar katta va xoli Jannat nimaga yaraydi?

Javob: Agar mumkin boÀlsa edi, hayol tezligida zaminning toÀrt tomonini va yulduzlarning aksarini aylansang, "Butun olam ham xa" deya olasan. Farishta, insonlar va hayvonlarning borligi sening xulosangga halal bermaydi. Shunga oÀxshab, Jannat toÀla boÀlsa ham, "Jannat meniki", deya olasan. Hadisda ba'zi ahli jannatgrovli lgan besh yuz yillik Jannat sirri Yigirma Sakkizinchi SoÀzda va Ixlos YogÀdusida bayon qilingan.

TOÀQQIZINCHI ISHORAT: Iymon va Allohga muhabb kabi natijasi: Kashf va tahqiq ahli bir ovozdan, dunyoning ming yil bahtli hayoti, bir soatiga arzimagan Jannat hayoti, Jannat hayotining ming yili esi, eng koÀrishga arzimagan muqaddas, pok Jamol va Kamol sohibi boÀlgan Zoti Zuljalolni koÀrish-ru'yati boÀlib, {(Hoshiya) Hadisda: "RuÀyat-KoÀrish butun Jannat lazzbilan dan shu daraja yuksakdirki, ularni unuttiradi. RuÀyat-KoÀrgandan soÀng ularning husni jamoli shu daraja koÀpayadiki, qaytgan vaqti saroylaridagi oilalari juda diqqat bilan zoÀrgÀa taninign bilar", deb vorid boÀlgandir.} qat'iy hadisi va Qur'onning matni orqali bayon qilingan.

Hazrat Sulaymon Alayhissalom kabi muhtasham kamol bilan mashhur boÀlgan zotning koÀrishga ishtiyoqli qiziqishni, Hazrat Yusuf Alayhالْفَاm kabi mumtoz darajada chiroyli zotga qarashga qiziqqan ishtiyoqni hamma vijdonan his qiladi. Ajabo, dunyoning butun goÀzalliklari va kamolotkeladiam minglab daraja yuksak, Jannatning barcha chiroy va kamoloti - Jamoli va Kamolining bir jilvasi boÀlgan Zotni koÀrish qanchalik sevilgan, qiziqtiradigan, koÀrish qay daraja istalgan va ishtiyoq beruvchiing akni qiyos qila olsang qil.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَt olisا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

Bu soÀzning oxiridagi uzun tafsi qilibuzun deb koÀrma, ahamiyatiga nisabatan qisqa boÀlib, yanada uzun boÀlishi kerak.

Barcha SoÀzlarda gapirgan men emasman. Balki Qur'on ishoratlar nomidan haqiqat gapirgan. Haqiqat esa haq soÀylaydi, toÀgÀri gapirabirigaar biror xato koÀrsangiz, muhaqqaq bilingki: Mening xabarim boÀlmasdan fikrim qoÀshilgan, chalkashtirgan, xato qilgan.

MUNOJOT

Ey Robbim! Ulkan saroyning eshigini qoqqan odam, ochilmaorqaliqti, unga ochilishi uchun saroyning eshigini boshqa qabul qilinadigan zotning saroyda koÀnikilgan ovozi bilan qoqadi. Shunga oÀxshab, men bechora ham sening dargohi Rahmatingni sevgan quling boÀlgan Uvays al Qaroniyning nidosi va munojoti bilatli aaman. Dargohingni u kishiga ochganing kabi, Rahmating bilan menga ham och.

وَqudratَ الرَّزَّاقُ وَ اَنَا الْمَرْزُوقُ ٭ وَ اَنْتَ الْمَالِكُ وَ اَنَا الْمَمْلُوكُ ٭

وَ اَنْتَ الْحَىُّ وَ اَنَا الْمَيِّتُ ٭ iy darْتَ الْبَاق۪ى وَ اَنَا الْفَان۪ى ٭

وَ اَنْتَ الْغَفُورُ وَ اَنَا الْمُri va ٭ وَ اَنْتَ الْعَظ۪يمُ وَ اَنَا الْحَق۪يرُ ٭

وَ اَنْتَ الْاَم۪ينُ وَ اَنَا الْخَائِفُ ٭ وbboniyتَ الْجَوَّادُ وَ اَنَا الْمِسْك۪ينُ ٭

فَاغْفِرْل۪ى ذُنُyatlarَ تَجَاوَزْ عَنّ۪ى وَ اشْفِ اَمْرَاض۪ى يَا اَللّٰهُ يَا كَاف۪ى ٭

فَاعْفُatda bى مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ وَ عَافِن۪ى مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَارْضَ عَنّ۪ى اَبَدًا بِرَحْمَتِكَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِم۪ينَ

OÀTTIZ UCHINCHI SOÀZ

سَنُر۪يهِمْ اٰيَاتِنَا فِى الْاٰفَاقِ وَف۪ٓى اَنْفُسِهِمْ حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ اَنَّهُ الْحَقُّ اَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبson siَنَّهُ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ شَه۪يدٌ

Savol: Bu ikki qamrovli oyat ifodalagan Alloning birligi va borligining zaruriyligi, Rabboniy vasf va xumagan tlarga eng kichik va eng katta olam boÀlgan inson va koinotning dalil boÀlgan tomonlarini bayon qilishingizni jamlangan va qisqa suratda istaymiz. Chunki inkor qiluvchilar juda haddan oshdi. Qachongacha وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْ san'a۪يرٌ deb, qoÀlimizni koÀtaramiz?" deyishyapti.

Javob: Yozilgan butun oÀttiz uch adad SoÀzlar oÀsha oyat dengizidan va fayz olingan haqiqbdan Pgizidan oÀttiz uch tomchidan iborat. Ularga qarasangiz, javobingizni olishingiz mumkin. Hozircha u dengizdan faqat bir qatraning sizib chiqqan zarralariga ishorat qilamiz:

Masalan: Bir moÀ'jiomiyatkishi katta bir saroy qurishni istasa: Avvalo poydevorlarini, asoslarini muntazam hikmat bilan joylashtiradi, kelajakdagi natijalariga va maqsadlarga muvofiq tarzda tartibga soladi. SoÀng manzilInsonn boÀlaklarga mahorat bilan ajratadi va qismlarga boÀladi. SoÀng u manzillarni toÀgrilab va tartibga soladi. SoÀng naqshlar bilan ziynatlaydi. SoÀng elektr chiroqlari bilan nurlantiradatini ng muhtasham va ziynatli saroyda mahoratini, ehsonlarini yangilash uchun xar bir tabaqada yangi-yangi ijodlar, oÀzgartirishlar, aylantirishlar qiladi. SoÀng xar bir manzilda oÀz maqomiga bogÀlangan telÀy boÀogÀlab alohida derazalar ochadi. Xar biridan uning maqomi koÀrinadi.

Aynan shuning kabi: وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى Sone'i Zuljalol, Hisqa gHakim, Adli Hakem kabi ming bir muqaddas Asmosi bilan nomlangan Fotiri Bemisol ushbu buyuk olami boÀlgan koinot saroyining va yaratilish daraxtini ijod qilishni iroda qildi. Olti kunda saroyning, shajaraning asoslarini hikmat dasturlari haqiqaliy ilmi qonunlari bilan joylashtirdi. SoÀng yuksak va past tabaqalarga va shoxlarga ayirib, qazo va qadar dasturlari bilan boÀlimlarga ayirdi va tasvirladi. SoÀng xar maxluqlarning xar ng tupini va xar tabaqasini sanÀat vca tartib dasturi bilan toÀgÀriladi. SoÀng hamma narsani, xar bir olamni unga loyiq tarzda, masalan samoni yulduzlaliginan, zaminni gullar bilan ziynatlaganidek, bezab ziynatladi. SoÀng qamrovli qonunlar va umumiy dasturlar maydonida Asmolarini tajalliy ettirib nurlantirdi. SoÀng bu umumiy qonunning tazyiqidan faryod qilganlargnatijaoni Rahim Ismlarini xususiy suratda yordam berdirdi.

Demak, qamrovli va umumiy dasturlar ichida xususiy ehsonlari, xususiy yordamlari, xususiy jilvalari borki: Hamma narsa, xar doim, xar bir hojati uchun undan yordam oladi, uٰذَا اray oladi. SoÀng xar manzildan, xar tabaqadan, xar olamdan, xar toifadan, xar bir kishidan, hamma narsadan oÀzini koÀrsatadigan, ya'ni vujudini va birligini bildiradigan derazalar ocoÀramiXar bir qalb ichida alohida telefon qoÀygan.

Endi bu sanoqsiz derazalardan, albatta haddimizdan oshib bahsga kirishmaymiz. Ularni Alloiz, u keng ilmiga havola qilib, faqat Qur'on oyatining yogÀdulari boÀlgan oÀttiz uch derazani OÀttiz Uchinchi SoÀzning OÀttiz Uchinchi Maktubining namozdan keyingi tasbehotning mubornarsagoÀttiz uch adadiga muvofiq boÀlishi uchun oÀttiz uch derazaga qisqacha va muxtasar suratda ishorat qilib, izohini boshqa SoÀzlarga havola qilamiz.

Birinchi Deraza

Butun ashyolar, xususan hayot egalarining juda koÀp turdagi eht mamlaari va juda koÀp hilda orzulari borligini koÀz bilan koÀryapmiz. Ularga Istaklari, hojatlari kutmagan, bilmagan va qoÀli yetmagan joydan munosib va loyiq vaqtda berilyapti, yordamga keltirilyapti. Xolوب۪ى وuhtojlarning kuchi sanoqsiz istaklarining eng kichigiga ham yetmaydi, qoÀli ulashmaydi. Sen oÀzingga nazar sol: Zohiriy va botiniy tuygÀularing, ularga kerakli narsalar kabi qoÀling yet Balkiko'plab ashyolarga muhtojsan. Butun jonzotlarni oÀzingga qiyos qil. Ularning barchasi alohida-alohida Vujudi Vojibga guvohlik va yakkaligiga ishorat qilgani kabi, umumiy sinfi bilan, quyoshning r katt quyoshni koÀrsatgani kabi, u hol va bu vaziyat, gÀayb pardasi orqasida aqlga oÀta Karim, Rahim, Murabbiy, Mudabbir unvonlari ichida bir huzunul Vujudni, Vohidi Ahadni koÀrsatadi.

Endi ey bilimsiz inkorchi va ey gÀofil gunohkor! Ushbu Shafqat va marhamat bilan, koÀrib, bil Vo afingan hikmatli ishlarni nima bilan izohlay olasan? Kar tabiat bilanmi, koÀr kuch bilanmi, tentak tasodif bilanmi, ojiz jonsiz sabablar bilan izoh qilasanmi?

Ikkinchi Deno bir Ashyolarning borligi va xosliklari cheksiz imkon yoÀllari ichida qarorsiz, soshib qolgan, shaklsiz suratda turgan vaqti, birdaniga oÀta intizomli, hikmatli aniqlanish shakli beriladi. Masalan xar bir insonning yuzidsuratdn inson sinfining xar biriga nisbatan ajratib turadigan belgisi borligi, tashqi va ichki tuygÀulari bilan mukammal hikmat bilan jihozlanadi. Bu esa yuzning oÀta porloq ahadiyat-yakalik tamgÀasi ekanini isbotlaydi. Xar bir yuzqat'iyb jihatdan bir Sone'i Hakimning borligiga guvohlik va vahdati-yagonaligiga ishorat qilganidek, barcha yuzlar izhor qilgan tamgÀaning, aql koÀziga butun ashyolarning Xoliqiga maxsus muxr ekanini koÀrsatadi.

Ey inkorchi! Hech bir jihatda oson id qilib boÀlmaydi. Bu tamgÀalarni va umumidagi porloq Samadiyat tamgÀasini qaysi dastgoh qildi deysan?

Uchinchi Deraza

Zamin yuzida toÀrt yuz ming turdagi toifadan {(Hoshiya) Hatto u toifalarning bir qismi borki, bir yildagimeva bÀi Odam a.s. davridan qiyomatgacha vujudga keladigan butun inson sanogÀidan koÀp.} iborat butun hayvonot va nabotot sinflari qoÀshini, turli tuman ozuqasi, surati, quroli, libosi, taÀlimi, un alb boÀshashi mukammal mezon va intizom bilan, hech narsa unutilmasdan, hech birini adashtirmaydigan bir suratda boshqarish va tarbiya qilish di. Duy tamgÀaki, hech qanday shubha qabul qilmaydigan, quyosh kabi porloq Vohidi Ahadning tamgÀasidir.

Cheksiz qudrat, bepoyon ilm va nihoyatsiz hikmat Sohibidan boshqa ushbu cheksiz darajada ghkam rb boshqaruvga qoÀshilishga kimning haddi sigÀadi. Chunki kim bir-biri ichida aralashgan sinflar, millatlarning barchasini birdan boshqara va tarbiyaloÀladiasa, ulardan biriga qoÀshilsa, albatta chalkashtiradi. Xolbuki, فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرٰى مِنْ فُطُورٍ ning sirriga asosan, hech qanday chalkashlik belgirsatgaq. Demak, hech kimning qoÀli aralasha olmaydi.

ToÀrtinchi Deraza

Iste'dod tili bilan butun urugÀlar tomonidan, tabiiy ehtiyoj tili bilan butun hayvonlar tarafidan va choras(Agar va majburlik tili bilan butun chorasiz qolganlar tomonidan qilingan duolarning qabul qilinishidir.

Ushbu cheksiz duolarning qabul boÀat denva ijobatini kuzatiladi. Ularning xar biri Allohning borligining vojibligi va vahdat-birligiga shahodat va ishorat qilgani kabi, barchasi katta miqyosda bir Xoliqi Rahim, Karim va Mujmatinichiq oydin dalolat qiladi va qaratadi.

Beshinchi Deraza

Ashyolar, xususan hayot egalari birdan, oniy vaqtda vujudga keladi. Oddiy moddadan birdan va oniy s, siyr chiqqan narsalar oÀta oddiy, shaklsiz, san'atsiz boÀlishi kerak. Lekin koÀp mahoratga muhtoj goÀzal san'atda, uzoq vaqt kerak boÀladigan ahaar, kai naqshlar bilan bezalgan, koÀp jihozlarga muhtoj ajib san'atlar bilan ziynatlangan, koÀp moddalarga muhtoj suratda yaratilyapti.

Birdan va oniy ushbu gÀaroyib san'at va goÀzal hay'at har biri bir Sone'i Hابَكَ ng borligining vojibligiga guvohlik qiladi. Allohning rububiyatidagi birligiga ishorat qiladi. Ularning barchasi oÀta porloq bir tarzda nihoyatsiz Qodir, nihoyatsiz Hakim boÀlgan Vojibul Vujudni koÀrsatadi.

Endi ey tentak inka oÀrt Qani buni nima bilan izohlaysan! OÀzing kabi tentak, ojiz, johil tabiat bilanmi? Yoki cheksiz daraja xato qilib, Muqaddas Sone'ga "Tabiat" nomini berib, uning qudratinign 'lumdizalarini shu nom bahonasida tabiat yaratdi deb, ming daraja imkonsiz narsani birdan qilishni istaysanmi?

Oltinchi Deraza

اِنَّ ف۪ى خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّiyatdaَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّت۪ى تَجْر۪ى فِى الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ السَّمَٓاءِ مِنْ مَٓاءٍ فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ ف۪يهَا مِi, shaِّ دَٓابَّةٍ وَتَصْر۪يفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَٓاءِ وَالْاَرْضِ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Bu oyat Alllohning borligining vojibligi va Vahdat-yakkaligini koÀrsatgani kabi, bir Ismdan yumni koÀrsatgan oÀta ulkan derazadir.

Oyatning xulosasining xulosasi shuki: Koinotning yuksak va past tabaqalaridagi butun olamlar turli til bilan yagona natijani, ya'ni yagona Sone'i u dunying rububiyatini koÀrsatadi.

Osmonda (hatto astronomiyaga asosan) oÀta buyuk natijalar uchun oÀta intizomli harakatlar bir Qodiri Zuljalolning borligini, vahdati-yakkaligini va mukammal rububiyatini koqilgandi. Xuddi shuning kabi, zaminda (joÀgÀrofiyaning guvohligi va iqrori asosida) juda katta foydalar uchun, mavsumlardagi kabi oÀta intizomli oÀzgarishlar ham, xuddi oÀsha Qodiri Zuljalolning borligining vojibligini, vahdati-yakkalligini va mdigan,l rububiyatini koÀrsatadi.

Quruqlik va suvda mukammal rahmat bilan rizqlari berilgan, kamoli hikmat bilan turli hil shakllar kiydirilgan va mukam

Bububiyat bilan, turli-tuman tuygÀular bilan jihozlangan butun hayvonlar alohida-alohida Qodiri Zuljalolning borligiga yana guvohlik qilish, لَهُمligi-vahdatiga ishorat qilish bilan birga, umumiy sinfi bilan oÀta keng miqyosda Uluhiyatining azamati va mukammal rububiyatini koÀrsatadi.

Shunga oÀxshab: BogÀlardagi intizomli nabotot, nabotot koÀrsatgiq hisnatli gullar, gullar koÀrsatgan oÀlchovli mevalar, mevalar koÀrsatgan ziynatli naqshlar, alohida-alohida yana Sone'i Hakimning borligiga guvohlik qiladi va vahdati-birligiga ishorat qilib, barchasi gÀoyat koÀz qamashtiradiganotga hda Jamoli rahmatini va Kamoli rububiyatini koÀrsatadi.

Osmondagi bulutlardan muhim hikmatlar, maqsadlar, kerakli foydalar va samaralar uchun vazifa yuklangan va yuborilgan tda, biar, tomchilar sanogÀicha yana Sone'i Hakimning borligining vojibligini, irligi-vahdatini va mukammal rububiyatini koÀrsatadi.

Shuning kabi, zamindagi butun togÀlarning va ularning iا الشّi ma'danlarning turli tuman xususiyatlari bilan birga boshqa-boshqa manfaatlar uchun tayyorlangan va yigÀish, togÀ matonatidagi kuch bilan yana Sone'i Hakimning borligining vojibligini, birligi-vahdatini vas ekammal rububiyatini koÀrsatadi.

Sahro va togÀlardagi kichik-kichik tepaliklarning turli-tuman intizomli gullar bilan bezanishlari, xar biri bir Sone'i Hakimning borligining diga digiga guvohlik va birligi-vahdatiga ishorat qilish bilan birga, barchasi saltanatining hashamatini va mukammal rububiyatini koÀrsatadi.

Shuning kabi, oÀt-oÀlan va daraxtlardagi butun yaproqlarning turli-tuman oÀlchovli shakllari, shqa Atuman holatlari va tortuvchi tartibli harakatlari yaproqlar sanogÀicha yana Sone'i Hakimning borligining vojibligini, birligi-vahdatini va muÀz hay rububiyatini koÀrsatadi.

Yana butun oÀsadigan jiamlarning oÀsish vaqti intizomli harakatlari, turli-tuman jihozlar bilan bezatilishi, rango rang mevalarga ongi bordek yoÀnalishi, xar biً وَذِhida alohida yana Sone'i Hakimning borligining vojibligiga guvohlik va birligi-vahdatiga ishorat qiladi. Sinfi bilan bilan oÀta katta miqyosda qamrovli qudratini, har birning qurshovini, san'atining goÀzalligini va mukammal rububiyatini koÀrsatadi.

Shunga oÀxshab, barcha hayvoniy jasadlarda mukammal hikmat bilan nafslarini, ruhlarini joylashtirish, turli-tuman jihozlarni kamoli". Qadom bilan qurollantirish, farqli xizmatlarga mukammal hikmat bilan yuborish - hayvonot adadicha, balki jihozlari sanogÀicha yana Sone'i Hakimning borligining vojibligiga va birligi-vahdatiga guvohlik vi bilarat qilganlari kabi, sinfi bilan oÀta porloq suratdagi rahmatining chiroyi va mukammal rububiyatini koÀrsatadi.

Barcha qalblarga, inson boÀlsa xar turdagi ulum va haqiqatlarni bildirgan,issolan boÀlsa xar hil ehtiyojini qoÀlga kiritishni oÀrgatgan butun gÀaybiy ilhomlar bir Robbi Rahimning borligini his ettiradi va rububiyatiga ishorat Xosi. Shunga oÀxshab, koÀzga koinot boÀstonidagi ma'naviy gullarni toÀplagan koÀz nuri kabi barcha zohiriy va botiniy tuygÀularning ayri ayri ola Bir xar birining alohida kalit boÀlishi yana Sone'i Hakim, Fotiri Alim, Xoliqi Rahim, Razzoqi Karimning borligining vojibligini, birligi-vahdati, ahadiyati-yagonaligini va mukammal rloh gÀatini quyosh kabi koÀrsatadi.

Yuqorida oÀtgan oÀn ikki turdagi farqli derazalardan oÀn ikki jihatdan bitta katta deraza ochiladi. OÀn ikki rangli haqiqat ziyosi bilan JissaloHaqning yakkaligi-ahadiyatini, yagonaligi-vahdoniyatini va mukammal rububiyatini koÀrsatadi.

Mana ey badbaxt inkorchi! Ushbu yer doirasichalik, balki yillik doirasi qadar keng boÀlgan bu derazani nima bilan berkita olasanriliqnshdek porloq nur ma'danini nima bilan soÀndira olasan va qaysi gÀaflat pardasida yashira olasan?

Yettinchi Deraza

Koinotda sochilgan borliqlarning benuqson a xizmmi, mukammal oÀlchovi, toÀkis ziynatlari, ijod qilinishining osonligi, bir-biriga oÀxshashlari, yagona tabiat izhor etishlari bir Sone'-i Hakimning borligining vojibligini, mukammal qudratini va birligi-vahdatini oÀta keng mia, taj koÀrsatadi.

Shunga oÀxshab,

jonsiz va oddiy unsurlardan sanoqsiz, turli tuman, intizom bilan tarkib topgan narsalarning ijod qilinishi ularning adadicha yana Sone'i Hakimning borligining vojibligiga guvohlik va birligi-vahdatiga ishora"dir.>sh bilan birga,

butun sinfi bilan oÀta porloq tarzda kamoli qudratini va vahdatini koÀrsatadi,

shuning kabi mavjudotning tarkib topishi deb ta'bir etilgan va ajralish vaqtidagi yangilanishida qorishiq va aralashisa oynaib yuksak tanlanish va ajratilish bilan,

masalan, tuproqdagi urugÀlar va ildizlarning juda chalkash boÀlsada umuman adashmasdan, bir suratda unib chiqishlarini, ularto asoatish, ayirish,

daraxtlarga kirgan aralash moddalarni barg, gul va mevalarga ajratish,

badan hujayralariga aralashgan ozuqa moddalarni mukammal hikmat va kamookatlion bilan ayirish yana Hakimi Mutlaq, Alimi Mutlaq va Qodiri Mutlaqning borligining vojibligini, mukammal qudratini va vahdatini koÀrsatgani kabi,

zarralar olamini cheksiz va keng dala qilib, xar daqiqada kamodi ilomat bilan ekib-bichib, yangi-yangi koinotlar mahsulotini olish,

jonsiz, ojiz, johil boÀlgan zarralarga oÀta shuur bilan, yuksak hikmat bilan, tir. Yijuch va iqtidor bilan sanoqsiz intizomli vazifalarni bajartirish yana Qodiri Zuljalolning va Sone'i Zulkamolning borligining vojibligini, mukamm va azratini, rububiyatining buyukligini, vahdatini va kamoli rububiyatini koÀrsatadi.

Bu toÀrt yoÀl orqali ma'rifatullohga ulkan deraza ochiladi. Sone'i Hakimni ulkan miqyosda aqlga koÀrsatada oÀtaEndi ey badbaxt gÀofil! Shunda ham Uni koÀrishni va tanishni istamasang, aqlingni chiqarib ot, hayvon boÀl, qutul!

Sakkizinchi Deraza

Bashariyatdagi b فَالْuroniy ruh sohiblari boÀlgan Anbiyolar alayhimussalom ochiq va oshkor moÀ'jizalariga tayanib, butun nurli qalb qutblari boÀlgan avliyolar kashf va karomatlariga tayanib, hamma bilimli aql sohiblari boÀlgan asfiyolar izlanishlarig Hid bnib yakka Vohidi Ahad, Vojib-ul Vujud, Xoliqi Kulli Shayning borligining vojibligiga, birligi-vahdatiga va mukammal rububiyatiga guvohlik qilishlarixushxabuyuk va nuroniy derazadir. Bardavom oÀsha rububiyat maqomini koÀrsatmoqda ham.

Ey bechora inkorchi! Kimga ishonib, bularni tinglamayapsan? Yoki kunduzi koÀzingni yumib dunyoni tun boÀldi deb oÀylayapsanmi?

ToÀqqizinchi Derng siz Koinotdagi barcha borliqlarning qilgan ibodatlari bir Ma'budi Mutlaqni ochiq oydin koÀrsatadi. Ha,

ruhlar olami va maÀno olamiga ketgan, ruhoniy borliqlar va farishtalar bilan koÀrishgan zotlarning shahodatlari bilan isamovingan barcha ruhoniy borliqlar va farishtalarning mukammal shakldagi qulliklari,

butun hayot egalarining kamoli intizom bilan qullik qilib vazifalar bajarishi,

unsurlar kabi butun jonsiz narsalarning mukammal itoat bilan qullikin.

#4tlari bir Ma'budi Bilhaqning borligining vojibligi va birligi-vahdatini koÀrsatgani kabi,

xar bir toifasi ijmo' va tavotur kuchiga ega barcha oriflarning haqiqiy ma'rifatlari,

butun shukr qiluvchilar toifasining samarador podshlari,

butun zikr qiluvchilarning fayzli zikrlari,

butun hamd aytuvchilarning ne'matni orttirgan hamdlari,

Allohning birligiga ishonganlarning barchaizlik burhonli tavhidlari va tavsiflari,

barcha Allohni sevganlarning haqiqiy muhabbat va ishqlari,

butun muridlarning sodiq iroda va ragÀbatls.

butun tavba qilganlarning jiddiy talab va tavbalari yana Ma'ruf, Mazkur, Mashkur, Mahmud, Vohid, Mahbub, MargÀub, Maqsud boÀlgan Ma'budi Azaliyning borligining vojibligini, mukammal rububiyatini va vahdatinichoÀktatgani kabi,

komil insonlarnining barcha maqbul ibodatlarning va oÀsha maqbul ibodatlarning natijasidan hosil boÀlgan fayzlar va munojatlar, kuzatuvlar va kashflar yana Mavjudi Lamyazal va Ma'bu sohibazalning borligining vojibligini, birligi-vahdatini va mukammal rububiyatini koÀrsatadi.

Vahdoniyatga bu uch jihatdan ulkan ziyoli derasuratiiladi.

OÀninchi Deraza

وَاَنْزَلَ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَاَخْرَجَ بِه۪ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتikmat َ فِى الْبَحْرِ بِاَمْرِه۪ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْاَنْهَارَ وَسَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَٓائِبَيْنِ وَسَخَّرَ لَكُمُ الَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَاٰتٰيكُمْ مِنْ كُلِّ مَا س. Hattُمُوهُ وَاِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللّٰهِ لَا تُحْصُوهَا

Koinotdagi mavjudotning bir-biriga yordamlashishi, ehtiyojlariga javob berishi, birdamligi koÀrsatadiki, barcha maxluqot bitta Murabbiyning tarbiyasidadir. Y tasalMudabbirning boshqaruvidadir. Yakka Mutasarrifning amri ostidadir. Bir Sayyidning xizmatkoridir.

Chunki zamindagi hayot egalariga hayot uchun kerakli narsalarni Rabboniy buyruq bilan pishirgan Quyoshdan, taqvimchilik qeltirgoydan to ziyo, havo, suv, ozuqaning hayot egalalriga yordam berishiga, nabototning hayvonotga yordam berishiga, hayvonot esa insonlarga yordam berishiga hatto badandagi aÀzolarning bir-biriga yordam berishiga, hatto ozuqa zarralarining bada marhayralariga yordam beishigacha joriy boÀlgan yordamlashish dasturi bilan jonsiz va shuursiz mavjudoti turlari karam qonuni, Shafqat qoidasi, rahmat dasturi ostida oÀta ir qis bilan, karam bilan bir-biriga yordam berish, bir-birining hojati sadosiga javob berish, bir-birini quvvatlash, albatta ochiq oydin bitta, yakto Vohidi Ahad, Fardi Samad, Qodiri Mutlaq, Alimi Mutlaq, Rahimi Mutlaq, Karimi Mutlaliy doZoti Vojibul Vujudning xizmatkorlari va xodimlari va sanÀat asarlari ekanini koÀrsatadi.

Mana ey bechora xonavayron falsafiy! Bu muazzam derazaga nima deysan? Sening task bilag bunga aralasha oladimi?

OÀn Birinchi Deraza

Butun ruhlar va qalblarning zalolatdan kelib chiqqan muammolar, chalkashlik vatli yuoblardan kelib chiqqan ma'naviy azobdan qutulishlari, bitta Xoliqni tanish orqali boÀladi. Butun mavjudotni birgina Sone'dan deb bilish orqali najot topadilar. Birgina Alhodisag zikri bilan hotirjam boÀladilar.

Chunki sanoqsiz mavjudot bitta zotdan deb bilinmasa (Yigirma Ikkinchi SoÀzda qat'iy isbot qilingani kabi), xar inflarrsani cheksiz sabablardan deb bilish kerak boÀladi. Keyin bir narsaning borligi umum mavjudot qadar qiyin boÀladi. Chunki Allohdan deb bilsa, cheksiz ashyolarni bir zotga beradi. Undan deb bilmasa, xar bir narsani chekkarrambablardan deb bilish kerak boÀladi. U vaqt bir meva, koinotchalik qiyinchilik paydo qiladi, balki yanada qiyinroq boÀladi. Chunki, bir askar yuzta odamning boshqaruviga berilsa, yuz qiyinchilik boÀladi. Yuzta olat ebir zobitning boshqaruviga berilsa, bir askar hisobida oson boÀladi. Shunga oÀxshab, koÀp turdagi sabablarning bir narsani ijod qilishda birlashishi yuz daraja qiyin b shukr. Juda koÀp ashyolarning yaratilishi bir zotga berilsa, yuz daraja oson boÀladi.

Demak, inson mohiyatidagi qiziquvchanlik va haqiqatni qn'im, h sababli cheksiz iztirobdan qutqaradigan narsa faqat Xoliq tavhidi va Allohning ma'rifatidir. Modomiki kufrda va shirkda cheksiz qiyinchilik va iztiroblar bor. Albatta u yoÀl imkonsiz, haqiqati yoÀq. Modomiki tavhidda mavjudotniniroatitilishidagi osonlikka, koÀplikka va goÀzal san'atga muvofiq boÀlib cheksiz qulaylik va osonlik bor. Albatta bu yoÀl vojibdir, haqiqatdir.

Mana ey badbaxt zalolat ahli! Qara, zalolat yoÀliohiyatar zim-ziyo va azobli! Seni u yoÀlda yurishga nima majbur qilyapti? Iymon va tavhid yoÀli naqadar oson va safoli. U yerga kir, qutul!

OÀn Ikkinchi lar ko

oyatining sirriga koÀra butun ashyolarda, xususan hayotga ega sanÀat asarlarida hikmatli qolipdan chiqqandek, hamma narsaga su ham bÀlchangan miqdorda hikmat bilan berilgani, bu surat va u miqdorda maqsadlar va foydalar uchun egri-bugri chegaralar boÀlishi, hayot muddatida oÀzgartirgan libos suratlari va miqdorlari, yana hatini arga, manfaatlarga muvofiq tarzda hayot dasturidan tarkib topgan ma'naviy va intizomli surati, miqdor boÀlishi, ochiqdan ochiq koÀrsatadiki: Bir Qodiri Zuljalolningحِكْمَkimi Zulkamolning qadar doirasida suratlari va shakllari tartiblangan, qudratning dastgohida vujudlari berilgan hadsiz sanÀat asarlari, U zotning borligining vojibligiga dalolat on, id, birligi-vahdatiga va mukammal qudratiga cheksiz tillar bilan shahodat qiladi.

Sen oÀz jismingga, a'zolaringga va ulardagi egri-bugri joylarning mevalariga va foydalariga qara! Mukammal hikmat ichida kamoli qudratni koyoÀq d63

OÀn Uchinchi Deraza

وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪ oyatining sirriga koÀra, hamma narsa maxsusi tili bilan Xoliqini yod etadi, poklaydi. Ha, mavjudotning holat va gapirish tili adi vaqilgan tasbehlari bitta Zoti Muqaddasning borligini koÀrsatadi. Fitratning guvohligi rad qilinmaydi. Holatining dalolati esa, xususan koÀp jihatlar bk va aelsa, shubha keltirmaydi. Qara, cheksiz fitriy shahodatni ichiga olgan, nihoyatsiz tarzlarda holat tili bilan dalolat qilgan, ich-ichida joylashgan doiralar kabi bitta markazga qaragan mavjudotning tartibli suratlarining xar bisirri tadan tildir.

OÀlchovli shakllarining xar biri alohida guvohlik tilidir. Mukammal hayotlarining xar biri alohida tasbeh tili boÀlib, Yigirma ToÀrtinchi SoÀzda qat'iy isbot qilingani kabi, butun tillar bilan zohiriy suik biltasbehlari, tahiyyotlari va yagona muqaddas Zotga shahodat qilishlari, ziyo quyoshni koÀrsatgani kabi, bir Zoti Vojibul Vujudni koÀrsatadi. Va kamoli uluhiyatiga dalolat qiladi.

OÀn ToÀrtinchi Deralishinلْ مَنْ بِيَدِه۪ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَٓائِنُهُ ٭ مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا ٭ اِنَّ رَبّ۪ى i insoكُلِّ شَىْءٍ حَف۪يظٌ

oyatlarining siriga koÀra, hamma narsa xar bir narsasida va xar ishida yagona Xoliqi Zuljalolga muhtoj. Ha, koinotdagi mavjudotga qaraganda koÀramizki: Mtlaq zaifligi ichida mutlaq quvvati koÀrinadi. Mutlaq Qurgi ichida mutlaq qudratning belgilari koÀrinyapti. Masalan, osimliklar urugÀlari va ildizlaridagi hayot tugunining uygÀonishi payti koÀrsatgan gÀaroyib holatlari kabi. Yzon vatlaq faqirlik va quruqlik ichida mutlaq boylik yuzaga chiqadi, qishdagi tuproq va daraxtlarning faqir holatlari, bahorda koÀz qamashtiradigan boylik va sarvati kabi. Mutlaq jonsizlik ichida mutlaq hayotnina kirgatlari koÀrinyapti, jonsiz unsurlarning jonli moddalarga aylanishi kabi.

Mutlaq bilimsizlik ichida qamrovli shuurning belgilari koÀrinyapti. Zarralardan yulduzlaran". Hhamma narsaning harakatlarida olamga nizomiga, hayotga oid foydalar va hikmat maqsadlariga muvofiq tarzda harakat qilishlari va shuurli vaziyatlari kabi.

#664dagi h ojizlik ichidagi qudrat, zaiflik ichidagi quvvat, faqirlik ichidagi sarvat va boylik, jonsizlik va johillik ichidagi hayot va shuur ochiq va zarurliy shaklda bir Qodiri Mutlaqni, Qaviyi Mutlaq va GÀaniyyi Mutlaqnat vasmi Mutlaq va Hayyi Qayyum boÀlgan zotning borligining vojibligiga va birligi-vahdatiga qarata hamma tarafdan derazalar ochadi. Butun sinfi bilan buyuk miqyosda nuroniy yoÀlni koÀrsatadi.

Mana ey tabilimiotqoqligiga tushgan gÀofil! Agar tabiatni tashlab qudrati Ilohiyani tanimasang, hamma narsada xar bir narsaga, hatto xar bir zarraga chekdoiralvvat va qudrat, nihoyatsiz hikmat va mahorat, balki aksar ashyolarni koÀradigan, biladigan, boshqaradigan iqtidor borligini qabul qilishing kerak boÀladi.

OÀn Beshinchi Deraza

اَلَّذ۪ٓى اnsonlaَ كُلَّ شَىْءٍ خَلَقَهُ

oyatining sirriga koÀra, hamma narsaning qobiliyatining mohiyatiga koÀra mukammal mezon va intizom bilan bichilib, goÀzal san'at bilan tartiblanin dast qisqa yoÀlda, eng goÀzal suratda, eng yengil tarzda, qoÀllash jihatidan eng oson shaklda (masalan qushlarning koÀylaklariga va xar doim patlarini osonlik bilan oÀynatishlariga ilan klatishiga qara) isrofsiz, hikmatli tarzda vujud berish, surat kiydirish ashyolar sanogÀicha tillar bilan bir Sone'i Hakimning borligining vojibligiga shahodat qilaotli iQodiri Alimi Mutlaqqa ishorat qiladi.

OÀn Oltinchi Deraza

RoÀyi zaminda mavsum-bamavsum yangilangan maxluqotning ijod qilinishi va boshqaruvidagi tartib va intizom, ochiq oydin umumiy hikmatni koÀrsatadi. Sifkinu, f qilingan narsasiz boÀlmaganidek, albatta umumiy hikmat, zarurat darajasida bir Hikmatli zotni koÀrsatadi. Hikmat pardasi ichida gÀaroyib bni koÀh, ochiq oydin toÀliq inoyatni koÀrsatadi. ToÀliq inoyat zarurat darajasida inoyatkor bir Xoliqi Karimni koÀrsatadi. Barcha foyda, hikmat va manfaatlar manbaÀi boÀlgan inoyat pardasida barchani qamragan bir lutf va ehsonlar ochiq ravshh uchug rahmatni koÀrsatadi. Keng rahmat esa, zarurat darajasida bir Rahmoni Rahimni koÀrsatadi. Rahmat pardasi ustida butun rizqqa muhtoj jonzotlarning loyiq va mukammal bir tarzda ozuqa va rizqlari, ochiq oydin tarbiyajumladigan Razzoqiyat va shafqatli rububiyatni koÀrsatadi. Tarbiya va boshqaruv zarurat darajasida bir Razzoqi Karimni koÀrsatadi.

Zaminning yuzida mukammal hikmat bilan tson bo qilingan, kamoli inoyat bilan ziynatlangan va toÀliq rahmat bilan lutf qilingan, kamoli shafqat bilan oziqlantirilgan butun maxluqot alohida-alohida birda, zoi Hakim, Karim, Rahim, Razzoqning borligining vojibligiga guvohlik va birligi-vahdatiga ishorat qiladi. Butun yer yuzida boÀlgan, umumida koÀrilgan, ochiq ravshan maqsad va irodani koÀrsatgaalari iy hikmat, hikmatni oÀz ichiga olgan butun mavjudotni qamragan umumiy toÀliq inoyat, inoyat va hikmatni ichiga olgan va butun yer yuzi mavjudotini qamragan keng rahmat, rahmat, hikmat va inoyatni ham ichiga olgan barcha jonzotlZ:

amragan va oÀta karamli rizq va umumiy oziqlantirishga birdan nazarga sol, koÀr.

Yeti ziyoni tashkil etadi. Yer yuzini nurlantirgan ziyo, shubhasiz quyoshni koÀrsatadi. Shunga oÀxshab, hikmat ichidagi inoyat, inoyat ichidagi rahmat, rahmamatga,dagi rizq bilan oziqlanish yuksak darjada Hakim, Karim, Rahim, Razzoq boÀlgan Vojibul Vujudning birligi-vahdatini va mukamma rububiyatini ulkan miqyosda, yuksak darajada, porloq suratda koÀrsatadi.

Mana ey teÀlgan Àofil inkorchi! KoÀz oÀngingdagi ushbu hikmatli, karamli, mehribon, rizq berib tarbiyani va bu ajib, gÀaroyib va moÀ'jizaviy holatni nima bilan izohlay olasan? Sen kabi bebosh tasodif bilanmi? Qalbing kabi koÀr kuch bilanmi? Boshing kabiuqaddag tabiat bilanmi? Sendek ojiz, jonsiz, johil sabablar bilanmi? YoÀqsa cheksiz darajada muqaddas, pok va yuksak, yuksak va benihoyat Qodir, Alim, Sami', Basir boÀlgan Zoti Zuljalolni nihoyatsiz darajada ojiz, johil, kar, koÀr, mumkin, mis boÀlmÀlgan "tabiat" deb nomlab cheksiz xato qilishni istaysanmi? Ushbu quyoshdek porloq haqiqatni qaysi kuch bilan soÀndira olasan? Qaysi gÀaflaa keltasi ostida yashira olasan?

OÀn Yettinchi Deraza

Zamin yuzini yozda tomosha qilib, koÀryapmizki, ashyolarni ijod qilishda qorishiqlikni taqozo qiladiga qiladntizomning buzilishiga sabab boÀladigan cheksiz saxovat va bir mutlaq boylik, yuksak darajada tartib va intizom ichida koÀrinmoqda. Ana, zamin yuzini ziynatlab turgan butun nabototni koÀr!

OÀllchovni buzadiganoÀkinlÀpollikni taqozo qiladigan ahyolarni ijod qilishda mutlaq tezlik ham mukammal oÀlchov va muvozanat ichida ekani kuzatilmoqda. Ana, zamin yuzini bezab turgan butun mevalarga qara!

Yana, ahamiyatsi bilaish, balki xunuklikni taqozo qiladigan mutlaq koÀplik ham mukammal husni san'at ichida koÀrinmoqda. Yer yuzini bezab turgan barcha gullarga qara!

badbaa, san'atsizlik, oddiylikni taqozo qiladigan ashyolarni ijod qilishda mutlaq qulaylik ham yuksak darajada san'atkorlik, mahorat va e'tibor bilan ishlangani koÀrinmoqda. Yer yuzidagi daraxt va nabotot jihozَحْسَنg sandiqchalari, dasturlari va hayot yoÀllarining qutichalari hisoblangan barcha danaklarga, urugÀlarga diqqat bilan qara!

Yana, ixtilof va ay emas i taqozo qiladigan uzoqlik va mutlaq olislik mutlaq birlashgani koÀrinmoqda. Yer yuzining toÀrt tomoniga ekilgan xar hil urugÀlarga qara!

Yana, qorishiqlikni va chalkashlikni taqozo i'jozgan oÀta aralash quralash boÀlishi kerak. Lekin aksincha mukammal tanlov va ajratilish kuzatilmoqda. Yer ostiga aralash holda tashlangan va modda jihatida bir-bkmat toÀxshagan urugÀlarning unib chiqayotganda mukammal tanlanishlari, daraxtlarga kirayotgan turli hil moddalarning barg, gul va mevalarga mukammal, Aliyv bilan ajratilishi, oshqozonga kirayotgan aralash-quralash ovqatlarning turli hil a'zo va hujayralarga mukammal tanlov bilan ajralishlariga qara! Mukammal hikmat ichida kamoli qudratni koÀr!

Yant Nur miyatsiz va qiymatsiz qolishni taqozo qiladigan oÀta qorishiqlik va yuksak darajada arzonlik, yer yuzida mavjudot jihatidan, san'at jihqador oÀta qiymatli va qimmat holatda koÀrinmoqda. Ana, oÀsha hadsiz ajoyib san'atlar ichida yer yuzining Rahmoniy dasturxonida faqatgina qudratning shakarporalari boÀlgan tutlarning tirlarigaتَهُمْ Kamoli san'at ichida mukammal rahmatni koÀr!

Butun roÀyi zaminda oÀta qiymatdorlik bilan birga cheksiz arzonlik,

cheksiz arzonlik ichida hadsiz aralash va qorishiqlik bilan birga مٰنِ اz tanlanish va ajratish,

cheksiz tanlanish va ajratish ichida oÀta uzoqlik bilan birga eng yuksak darajada muvofiqlik va oÀxshashlik,

eng yuksak darajada oÀxshashlik ichida juda o yanad va qulaylik bilan birga yuksak darajada e'tibor bilan bajarilish,

yuksak darajada chiroyli bajarilish ichida mutlaq tezlik va tezlik bilan birga yuksak darajada oÀlchovli, mezonli va isrofsizlinga ayyuksak darajada isrofsizlik ichida oÀta koÀplik va koÀplik bilan birga yuksak darajada husni san'at,

yuksak darajada husni san'at ichida oÀta saxovat bilan birga mutlaq intizom - gan mia kunduz yorugÀlikni, yorugÀlik quyoshni koÀrsatgani kabi bir Qodiyri Zuljalolning, Hakimi Zulkamolning, Rahimi Zuljamolning borligining vojibligiga, mukammal qudratiga, jamoli rububiyatiga va yagonaligi-vahdoniyatiga va yakkalar navadiyatiga shahodat qilishadi. لَهُ الْاَسْمَٓاءُ الْحُسْنٰى haqiqatini koÀrsatadilar.

Endi, ey bechora johil, gÀofil, qaysar, inkorchi! Ushbu azim haqiqatni qanday tafsir qila olasan? Yuksak darajada moÀ'jiza va gÀaroyib xususiyatni qandayin afsqila olasan? Hadsiz darajada ajoyib san'atlarni nimaga nisbat bera olasan? Ushbu yer yuzi miqyosida keng derazaga qaysi gÀaflat pardasini tashlab, berkita olasan?

Sening tasodifing qayerda, tabiat degan va ishongan sham ish yoÀldoshing, zalolatda tayangan joying va hamrohing qayerda? Bu ishlarga tasodifning aralashishi yuz daraja imkonsiz emasmi? Va shu gÀaroyib ishlarning mingdan birini tabigdirisavola qilinishi ming daraja imkonsiz boÀlmaydimi? Yoki boÀlmasa, jonsiz, ojiz tabiatning, xar bir narsaning ichida, oÀsha narsadan qilingan narsalar sanogÀicha maorinin uskuna va matbaalari bormi?

OÀn Sakkizinchi Deraza

Yigirma Ikkinchi SoÀzda izohlangan ushbu misolga qara: Mukammal, intizomlamay, 'atli saroy kabi asar, ochiq oydin intizomli ishga dalolat qiladi. Ya'ni, bino duradgorlikka dalolat qiladi. Mukammal, intizomli ish, zarurat darajasida mukammal qiluvchigar qonohir ustaga, duradgorga dalolat qiladi. Mukammal usta va duradgor unvonlari, ochiq oydin mukammal sifatga, ya'ni san'at malakasiga dalolat qiladi. Mukammal sifat va mukammal sanÀat malakasi, ochiq ravshan mukammal iste'dodning vujupliknialolat qiladi. Mukammal iste'dod esa, oliy ruh va ulugÀ zotning borligiga dalolat qiladi.

Shuning kabi, zamin yuzini, balki koinotni toÀldirgan yangilanayotgan asarlar, ochiq ravshan oÀta mukammal darajadagi ishni koÀrsatadi. Yuksaer yuzjadagi intizom va hikmat doirasidagi ish, ochiq ravshan unvonlari va ismlari mukammal boÀlgan bir bajaruvchini koÀrsatadi. Chunki intizomli, hikmatli ishlar bajaruvchisiz boÀlmasligi qat'iyan ma'lum. Yuksak daraja mukamm, Inshonlar oÀsha bajaruvchining oÀta mukammal sifatlariga dalolat qiladi. Chunki sarf faniga asosan ismi foil (bajaruvchi) infinitiv-masdardan yasaladi. Shunga oÀxshab, unvonlarning va ismlarning masdarlari va ma koÀriri sifatlardir. OÀta mukammal darajadagi sifatlar, shubhasiz oÀta mukammal zotiy xususiyatlarga dalolat qiladi. Zotidagi qobiliyat deb biz ta'bir qila olmagan mukammkin. tiy xususiyatlar, tajriba orqali olingan aniqlikda cheksiz mukammal darajada boÀlgan bir zotga dalolat qiladi.

Butun olamdagi san'at asarlari va butun maxluqotlar, xar biri alohida mukammal asar boÀlgani sabab, xarlgan bbir ishga, ish esa ismga, ism esa vasfga, vasf esa xususiyatga, xususiyat esa zotga shahodat qilgani uchun, mavjudot sanogÀicha birgina Sone'i Zuljalolning borligin. SoÀnjibligiga shahodat qiladi, yakkaligi-ahadiyatiga ishorat qilgani kabi, butun sinfi bilan, maxluqot silsilasi qadar kuchli tarzda ma'rifat me'roji hisobkmatin. Hech bir jihatda ichiga shubha kirmagan silsila holidagi haqiqat burhonidir.

Endi ey bechora gÀofil inkorchi! Koinot silsilasi qadar ushbu kuchli burhonni nima bilan .

Ba olasan? Mavjudot sanogÀicha haqiqatlarning shuÀlasini koÀrsatgan cheksiz tuynukli va panjarali derazani nima bilan berkita olasan? Qaysi gÀaflat pardasini ustiga torta olasan?

OÀn ToÀqqizinchi Deraza

تُسَبّda ajoهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهِنَّ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

oyatining sirriga koÀra, Sone'i Zuljalol osmon jismlari shاتِ وَr hikmatlar, ma'nolar taqqanki, goÀyo jalol va jamolini ifoda qilish uchun samovotni, quyoshlar, oylar, yulduzlar soÀzlari bilan bezagani kabi, osmondagi mavjudotga shunday hikmatlar, Àr.

#6ar va maqsadlar taqqanki, goÀyo osmonni yashin, chaqmoq, momaqaldiroq, tomchilar soÀzlari bilan gapirtiradi. Mukammal hikmat va goÀzal shar, ini dars beradi. Zamin boshini hayvonot va nabotot deyilgan ma'noli kalimalari bilan gapirtirib, koinotga mukammal san'atini koÀrsatadi.

gandekning kabi, soÀzlari hisoblangan nabotlarni va daraxtlarni yaproqlar, gullar, mevalar kalimalari bilan gapirtirib, yana mukammal san'atini va rahmati jamolini e'lon qiladi. Xar biri bir soÀz boÀlgan gullar va mevalarni urugÀchalar kalimng siybilan gapirtirib, nozik san'atini va mukammal rububiyatini shuur sohiblariga ta'lim beradi. Ushbu sanoqsiz tasbeh kalimalari ichida faqat birgina boshoq va bitta gulning ifoda tarziga quloq solib tinglaymiz. Shahodat qilayotganiniiradigmiz.

Ha, xar bir oÀsimlik, xar bir daraxt juda koÀp tillar bilan Sone'larini shunday koÀrsatadilarki, diqqat qilganlarni hayratlarda qoldiradi va qaraganl doimoSubhanalloh! Naqadar goÀzal guvohlik qilyapti!" dediradi.

Ha, xar bir oÀsimlikning gul ochgan payti va boshoq chiqarishi onida tabassum qilgan ma'naviy gapirishi hangomidagi tasbehlari oÀzlari kabi goÀzal va ochiq ravshan. Chunki Qur'bir gulning chiroyli ogÀzi bilan va intizomli boshoqning tili bilan, oÀlchovli danaklarning va intizomli urugÀlarning soÀzlari bilan hikmoÀshtioÀrsatgan nizom, ilmni koÀrsatgan mezon ichida ekani kuzatilyapti. Mezon esa, mahoratli san'atini koÀrsatgan bir san'at naqshi ichida. Naqshinkor san'at lutf va karamni koÀrsatgan ziynat ichidadir. Ziynat va umhmat va ehsonni koÀrsatgan latif hidlar ichidadir. Bir-biri ichidagi ma'noli holatlar shunday shahodat tiliki, ham Sone'i Zuljamolini Asmosi bilan ta'riflaydi, vasflari bilan tavsif etadux. Keosining jilvasini tafsir qiladi, oÀzini sevdirish va tanitishini, ya'ni sevdirilishini va tanitilishini ifoda qiladi.

Mana, birgina guldan bunday guvohlikni eshitsang, ajabo, zamin yuzidagi Rabboniy bogÀlarda barcha gillarni gan hey olsang, qay daraja yuksak kuch bilan Sone'i Zuljalolning borligining vojibligini va birligi-vahdatini e'lon qilganlarini eshitsang, biror shubhang, vasvasang tasangflating qolishi mumkinmi? Agar qolsa, seni inson va shuur sohibi deyish mumkinmi?

Kel, endi bir daraxtga diqqat bilan qara! Bahorda barglarning intizom bilan chiqishi, gullarning oÀlchov bilan ochilishi, mevalarning hikmat va ra deyililan oÀsishi va shoxlarning qoÀllarida, ma'sum bolalar kabi, shabada esganda oÀynashi ichidagi latif ogÀzini koÀr. Bir karam qoÀli bilan koÀkargan yaproqlarning tili bilan, bir lutfu karam sevinchi bilan tabassuma tayan gullarning tili bilan, rahmat jilvasi bilan kulgan mevalarning soÀzlari bilan ifodalagan hikmatli nizom ichidagi adolatli mezon, adolatni koÀrsatgan mezon ichidagi diqqatli san'atlar, naqshlar, mahoratli naqshlar va ziynatlar ichida rli hikva ehsonni koÀrsatgan turli tuman shirin taÀmlar, turli hil xushboÀy hidlar va mazali taÀmlar ichida alohida moÀ'jizaviy qudrat boÀlgan urugÀlar va danaklar, oÀta ochiq suratda bgan Que'i Hakim, Karim, Rahim, Muhsin, Mun'im, Mujammil, Mufazzilning borligining vojibligini, birligi-vahdatini, rahmatining goÀzalligini va mukammal rubdan soini koÀrsatadi.

Agar butun roÀyi zamindagi daraxtlarning holat tilini birdan tinglay olsang,

xazinasida naqadar goÀzal javohirlar borligini koÀrasan, i.

san.

Mana ey nonkoÀrlik ichida oÀzini bebosh deb oÀylagan badbaxt gÀofil! Bu daraja cheksizz tillar bilan oÀzini senga tanitayotgan, bildirayoerilgaa sevdirayotgan bir Karimi Zuljamol, tanilishni istamasa, bu tillarni gapirtirmaslik kerak boÀladi. Modomiki mot qilinmas ekan, tinglash kerak boÀladi. GÀaflat bilan qulogÀingni yopsang qutula olmayolgan hunki sen qulogÀingni yopsang ham koinot sukut saqlamaydi, mavjudot jim turmaydi, vahdoniyat guvohlari jim boÀlmaydi. Albatta seni mahkum qiladi.

Yigirmanchi Deraza

{(Hoshiya) Ushbu Yigirmanchi Derazaning haqiqamoliy kuni Arabiy suratda quyidagicah qalbga kelgan edi:

تَلَئلْاُ الضِّيَاءِ مِنْ تَنْو۪يرِكَ تَشْه۪يرِكَ ٭ تَمَوُّجُ الْاِعْصَارِ مِنْ تَصْر۪يفِكَ تَوْظ۪يفِكَ ٭ سlar, Fنَكَ مَا اَعْظَمَ سُلْطَانَكَ

ت oÀzigمُ الْاَزْهَارِ مِنْ تَزْي۪ينِكَ تَحْس۪ينِكَ ٭ تَبَرُّجُ الْاَثْمَارِ مِنْ اِنْعَامِكَ اِكْرَامِكَ ٭ سُبْحَانَكَ مَا اَحْسَنَ صَنْعَتَكَ

تَسَجُّعُ الْاَطْيَارِ مِنْ اِنْطَاقِكَ اِرْفَاقِكَ ٭ تَهَزُّجُ الْاَمْطَq hayrنْ اِنْزَالِكَ اِفْضَالِكَ ٭ سُبْحَانَكَ مَا اَوْسَعَ رَحْمَتَكَ

تَحَرُّكُ الْاَقْمَارِ مِنْ تَقْد۪يرِكَ تَدْب۪يرِكَ تَدْو۪يرِكَ تَنْو۪يرِكَ ٭ سُبْحَانَكَ burgutنْوَرَ بُرْهَانَكَ مَا اَبْهَرَ سُلْطَانَكَ

}

فَسُبْحَانَ الَّذ۪ى بِيَدِه۪ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَٓائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُٓ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ٭ وَ اَرْسَلْنَا الرِّيَاحَ لَوَاقhtalarاَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَاَسْقَيْنَاكُمُوهُ وَ مَٓا اَنْتُمْ لَهُ بِخَازِن۪ينَ ٭

Qismlar, natijalar va tafsilotda mukammal hikmat va goÀzal san'at koÀrinyapti. Shuninoqdir., tasodifiy va chalkash deb oÀylangan umumkiy unsurlarning, ulkan maxluqotning zohiran chalkash holatlari ham hikmat va san'at bilan turishadi. Ziyoning porlashid va hqa hikmatli xizmatlar koÀrsatadiki, yer yuzida Ilohiyani sanÀat asarlari Rabboniy izn bilan koÀrgazma va e'lon qilishdir.

Demak, bir Sone'i Hakim tomonidan ziyo ishlatilyapti. Olarninzori koÀrgazmalaridagi antiqa san'atlarini u orqali koÀrsatyapti. Endi shamollarga qara: Boshqa hikmatli, karamli foydalar va vazifalar shahodatiga koÀra, oÀta muhim va koÀp vazifalar bajarishyapti. Demak, esish bir Sone'iing en tomonidan vazifa yuklanish, xohlaganidek ishlatish va boshqarish, qoÀllanishdir. Esishi esa Rabboniy amrning tez bajarilishi uchun tezlik bilan ishlash hisoblanadi.

Chashmalargaاَتٍ لarga, irmoqlarga qara. Yerdan, togÀlardan qaynab chiqishi tasodifiy emas. Chunki ularga kerakli rahmat belgilari boÀlgan foydalar va samaralarning shahodati bilan, togÀlarda ehtiyoj oÀlchovi bilan yigÀilatlargng tili bilan, hikmat mezoni bilan yuborilishlari koÀrsatilyaptiki, bir Robbi Hakimning boÀysundirishi va yigÀishi bilan amalga oshyapti. Qaynab toshishi esa, uning amriga hayajon bilan buyruqqa boÀsunishidir.

Yerdagi iymoha toshlar, javohirlar va ma'danlarning turlariga qara. Ularni bezash va manfaatli xususiyati bir Sone'i Hakimning bezashi, tartibi, tadbiri, tasviri bilan ama qalb hayotganini, ularga tegishli hikmatli foydalari va hayotiy foydali narsalar, insonlar uchun kerakli narsalar va hayvonlarga oid ehtiyojishta,vofiq bir tarzda tayyorlanishi koÀrsatyapti.

Endi gullarga, mevalarga qara! Ularning kulimsirashi, ta'mlari, goÀzalliklari, naqshlari va hid taratishlari bir Sone'i Karimning, Mun'imi Rahimninggan varxonida alohida tartib, bittadan taklifnoma hisoblanib, turli rang, hid va ta'mlar bilan xar turga alohida tartib va taklifnoma sifatida berilgan.

Endi qushlarga qara! Ularninging juashishi va chugÀurlashlari, hayrat beradigan tarzda bir-biriga ovozlar orqali hissiyotlarning ikki tarafli almashishi va maqsadini ifodalashi bir Sone'i Hakimning gapirtirishi va soÀzlatganiga qat'iy dalildir.

Endi bulutlarga qara! m tanorning shivirlashi ma'nosiz ovoz emasligiga, chaqmoq bilan momaqaldiroq foydasiz shovqin solmaganiga qat'iy dalil shuki, xoli boÀshliqda ajoyib ish yolgÀd qilish, ulardan obi hayot hisoblangan tomchilarni sogÀish, zamin yuzidagi muhtoj va ishtiyoqli jonzotlarga emizishi shivirlash va shovqin oÀta ma'noli va hikmatli boÀlib, yomgÀir bir Robbi Karimning ahaqiqalan ishtiyoqlilarga baqiradiki: "Sizlarga xushxabar, biz kelyapmiz!" degan ma'noni ifodalaydilar.

Endi osmonga qara! Osmonda cheksiz jismlardan faqat oyga e'tibor ber! U bir Qodiri Hr, garng amri bilan harakatlanishi, unga tegishli yer yuziga oid muhim hikmatlari boÀlib, boshqa joyda bayon qilganimiz uchun xotima qilamiz.

Ziyodan oygachavomidsanab oÀtgan umumiy unsurlar oÀta keng tarzda va ulkan miqyosda bir deraza ochadi. Bir Vojibul Vujudning vahdatini, mukammal kamoli qudratini va saltanatining buyukligini koÀrsatadi, e'lon qiladi.

Mana ey gÀofil! Agar ushbu momga chiroqdek bu sadoni jim qila olsang va quyoshning nuri kabi porloq ziyoni soÀndira olsang, Allohni unut. YoÀqsa esingni yigÀ!

degin.

Yigirma Birincha bir za

Koinotning chirogÀi boÀlgan quyosh, koinot Sone'ining borligiga va vahdoniyatiga quyoshdek porloq va nuroniy derazadir. Ha, quyosh tizimi deyilgan yerimizoh ola birga oÀn ikki sayyora, jussasi kattalik-kichiklik e'tibori bilan juda ham turlicha, joylashishi uzoqlik-yaqinlik nuqtasida juda ham farqli va tezkor harakatlari xar hil boÀlsada, mukammal intizom va hikmatiyat b, kamoli mezon bilan va bir soniya ham adashmasdan harakatlanaishi, aylanishi va quyosh bilan tortishish qonuni deyilgan Ilohiy qonuni bilan bogÀlanishi, ya'ni imomlariga iqtidolari katta miqyosda Allohning azamatli qudratini va Rabbkoinotirlik-vahdoniyatini koÀrsatadi. Chunki jonsiz jussalarni, shuursiz ulkan toÀdalarni oÀta intizom va hikmat mezoni ichida turli shakllarda, farqli masofalarda, ayri harakatlarda aylantirish, ishlatish qay darajada qudrat va bir hikmatni isyuzinianini qiyos qil.

Bu ulkan va ogÀir ishga zarra miqdor tasodif qoÀshilsa, shunday portlash sodir boÀladiki, koinotni yoÀqotib yuboradi. Chunki bittasiga bir daqiqa tasodadi. Mxtatsa, oÀz oÀqidan chiqishiga sabab boÀladi, boshqasi bilan toÀqnashishga yoÀl ochadi. Yer kurrasidan ming marta katta jismlar bilan toÀqnashish qay daraja dahshatli boÀlijavobgqiyoslashing mumkin.

Quyosh tizimining, ya'ni quyoshning xodimlari va mevalari boÀlgan oÀn ikki sayyoraning ajoyib narsalarini Allohning bepoy

Hayiga havola qilib, faqat koÀz oÀngimizdagi sayyoramiz boÀlgan yerga qaraymiz, koÀramizki: Sayyoramiz bir buyuk va hashamatli boshqaruv va tarbiyachilikni, Allohning saltanatining hashroviy , mukammal rahmatni va hikmatni koÀrsatadigan suratda Quyosh atrofida, Rabboniy amri bilan, (Uchinchi Maktubda bayon qilingani kabi) juda ulkan xizmat uchun unga uzqazib ru-sayohat qildirilyapti. Bir Rabboniy kema boÀlib Allohning hayratga slogan sanÀat asarlari bilan toÀldirilgan va shuur sohibi boÀlgan Allohning q barchga sayr joyi kabi bir sayyor maskan vaziyati berilgan. Vaqt va hisobni bildiruvchi soat mili kabi oyga, nozik hisob bilan, azim hikmatlar bilan taqilgan va boshqa manzillarda boshqa saxazinayohat berilgan.

Bu muborak sayyoramizning bu holatlari yer kurrasi quvvatidagi shahodat bilan bir Qodiri Mutlaqning borligining vojibligini va vahdsati-birlari v isbotlaydi. Modomiki sayyoramiz bunday ekan. Quyosh tizimini unga qiyoslashing mumkin. Quyoshga ham, oÀz oÀqi atrofid tortishish deyilgan ma'naviy iplarni kalavaga oÀrash uchun charxpalak va chigÀiriq himualligan quyoshni, bir Qodiri Zuljalolning amri bilan aylantirib, sayyoralarni ma'naviy iplar bilan bogÀlab tartibga solish, quyoshni butun sayyoralari bilan soniyada besh soathdan qsofani bosib oÀtadigan tezlikda, bir taxminga koÀra "Harqul burji" tarafiga yoki SomonyoÀli tizimi markazidagi qora tuynuk tomon albatta azal va abad sultoni boÀlgan Zoti Zuljalolning qudrati bilan va amri bilan yn aytadi. GoÀyo rububiyatining hashamatini koÀrsatish uchun bu amrga tayyor askarlari hisoblangan quyosh tizimi qoÀshini bilan bir harakat qitmasdai.

Ey astronom janob! Qaysi tasodif bu ishlarga aralasha oladi? Qaysi sabablarning qoÀli bunga yetisha oladi? Qaysi kuch bunga yaqinlasha oladi? Qani, sen ayt! Bunday Sultoni Zuljalol ojizligini koÀrsatib mulkiga bosOvrupai aralashtiradimi hech?! Xususan koinotning mevasi, natijasi, gÀoyasi, xulosasi boÀlgan hayot egalarini boshqa qoÀllarga beradimi? Boshqani mudohala ettiradimi? Xususan mevalarning eng jamlagani, natijalafoydaleng mukammali, zaminning xalifasi va Sultonga oyna musofiri boÀlgan insonlarni bebosh qoldiradimi? Ularni tabiatga va tasodifga havola qilib, saltanatining hashamatini yoÀqqa chiqaradimi, kamoliOÀRTINtini sukut ettiradimi?

Yigirma Ikkinchi Deraza

فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاَائِبَ Yer kurrasi bir bosh boÀlib, yuz ming ogÀzi bor. Xar bir ogÀzida yuz ming tili bor. Xar tilida yuz ming burhoni borki. Xar biri koÀp jiisola- Vojibul Vujud, Vohidi Ahad, hamma narsaga qodir, hamma narsani biladigan Zoti Zuljalolning borligining vojibligiga, birligi-vahdatiga, muqaddas vasflariga va Asmo- hayvoasiga shahodat qiladilar. Ha, yerning yaratilishining boshlangÀichiga qaraymiz: Suyuq holga kelgan oquvchi moddadan tosh, toshdan tuproq yaratilgan. Suyuq qolsa edi, ustida turib boÀlmn JanoU suyuqlik tosh boÀlgandan soÀng temir kabi qattiq boÀlsa edi, foydalaniladigan boÀlmasdi. Albatta bunga bu vaziyatni bergan, yerning sakanalarining hojatlarini koÀrgan bir Sone'i Hakimning hikmatidir. SoÀini buroq tabaqasi ustiga, ostidagi ichki oÀzgarishlar natijasidagi zilzilalar togÀlar orqali nafas olib, zaminni harakati va vazifasidan chalgÀitmasligi va dengizning istilosidan tuproqni qutqarishi uchun, Hayot egalatorigg hayotiga kerakli narsalarga alohida xazina boÀlishi, havoni tarashi, nafas olishi uchun zararli gazlardan tozalashi, suvlarni yigÀib toÀplashi, jonzotlarga lozim boÀlgan bodir, da'danlarga manba' va asos boÀlishi uchun togÀlar qozigÀi qoqilgan.

Bu holat bir Qodiri Mutlaq va Hakimi Rahimning borligining vojibligi va birligi-vahdatiga oÀta qat'iy va kuchli guvohlik qiladi.

Ey joÀgÀrofiyachi janob! Buni nima bilan kazo."ysan? Qaysi tasodif ushbu hayratga slogan sanÀat asarlariga toÀla Rabboniy kemani ajoyib koÀrgazma qilib, yuzida tizilgan ashyolardan hech birini tushirmasd haqiq yilda yigirma toÀrt ming yillik masofada tezlik bilan aylantiradi.

Zamin yuzidagi ajib san'atlarga qara! Unsurlarga qay daraja hikmat bilan vazifa yuklangan. Bir Qodiri Hakimning amri bilan zaminXoliqiagi Rahmon musofirlariga qanday goÀzal qarayapti, xizmatlarini qilyapti.

Ajib va gÀaroyib san'atlar ichida rang-barang ajib, hikmatli zamin yuzi siymosidagi bu naqshinkor chiziqlarga q chiqiashovchilarga anhor va soylarni, dengiz va irmoqlarni, togÀu tepaliklarni turli maxluqlariga va qullariga loyiq alohida maskan va tashish vositasiÀlganin. SoÀng yuz minglab nabotot turlari va hayvonot sinflari bilan, mukammal hikmat va intizom bilan toÀldirib hayot berib jonlantirish, vaqt-vaqti bilan tartibli holda oÀlim orqali vazifadan ozod qt qili yana intizomli shaklda بَعْثُ بَعْدَ الْمَوْتِ suratida toÀldirish bir Qodiri Zuljalolning va Hakimi Zulkamolning borligining vojibligiga va birligi-vahdatiga yuz minglab oga valan shahodat qiladi.

Natja: Yuzi ajoyibi san'atlarga koÀrgazma, gÀaroyib maxluqotga toÀplanish joyi, mavjudot guruhiga oÀtish joyi, qullarining saflariga masjid va markaz boÀlgan zamin, h qilgkoinotning qalbi hisobida boÀlgani uchun Vahdoniyat-birlik nurini koinot qadar koÀrsatadi.

, ozod boÀlgan va dunyodan koÀchib ketgan ruhlarning nuroniy makoni va bir boÀstoni ekanini koÀrsatadi.

Ikkinchi jihat esa: Falsafa tutgan jihat. Falsafa ana>مِنْ اga ismiy ma'no bilan qaraydi. Ya'ni oÀz oÀziga dalolat qiladi deb aytadi. Ma'nosi oÀzida, oÀzi uchun ishlaydi deb hukm qiladi. Asliy vujudi, zotiy deb qabul qialdi. Ya'ni zotidmoddapsan vujudi bor, deb aytar. Yashash haqqi bor, qoÀli yetgan doirada haqiqiy sohib degan botil aqidadadir. Uni sobit bir haqiqat deb tushundai. Vazifairk yooÀzini sevganidan kelib chiqqan rivojlanish deb biladi va hokazo... YoÀlini koÀp buzuq asoslarga bino qilgan. Asoslar esa naqadar asossiz va chirikligini boshqa risolalarimizda, xususan SoÀzlarda, boxusus OÀn Ikkinchi va Yigirshaksihinchi SoÀzlarda qat'iy isbotlaganmiz. Xatto falsafa silsilasining eng mukammal aÀzolari va silsila dohiylari boÀlgan Aflotun va Aristotel, Ibn Sino va Farobiy kabi odamlar: "Insoniyatning eng yuksak gÀoyasi "Hudoga oÀxshash" وَمِنgan. Ya'ni Vojib-ul Vujudga oÀxshash, deb fir'avunlarcha xulosa chiqarib, menlikni qamchilab shirk daralarida erkin yugurtirib sababparast, sanamparast, tabiatparast, yulduzparast kabi kyasizlirk toifalariga maydon ochishgan. Insoniyatning asosida joylashtirilgan ojizlik va zaiflik, faqirlik va ehtiyoj, kamchilik va nuqson eshiklarini yopib, qullii ham"yoÀlini toÀsishgan. Tabiatga botib, shirkdan toÀliq chiqa olmasdan, shukrning keng eshigini topa olishmagan.

Nubuvvat esa: Insoniyatning gÀoya va maqsadi, insonlik vazifasi Ilohiy axloq va goÀzal xislatlar b davrixloqlanish bilan barobar, ojizligini bilib Allohning qudratiga iltijo qilib, zaifligini koÀrib Ilohiy quvvatga tayanish, faqirligini koÀrib Allohning rahmatiga suyanish, ehtiyojini koÀrib Janobi Haqning boyliklarjiridaadad tilash, kamchiligini koÀrib Janobi Haqning afviga istigÀfor aytish, noqisligini koÀrib Ilohiy mukammallikka tasbehxon boÀlish deb, qua biz lib hukm qilganlar.

Diyonatga itoat qilmagan falsafaning yoÀlni yoÀqotgani sabab, tizginini ana-"men">qoÀliga olgan, zalolatning xar turiga kirgan. Bu jihatdagi ananing>boshida bir zaqqum daraxti usaningnsoniyat olamining yarmidan ortigÀini qoplagan.

Mana ey joÀgÀrofiyachi janob! Zamin boshi yuz ming ogÀiz bilan, xar birida yuz ming til bilan Allohni tanitsa-yu,a takrni tanimasang, boshingni tabiat botqoqligiga suqsang, aybing darajasini oÀyla. Seni qay daraja dahshatli jazoga loyiq qilishini bil, uygÀon va boshingni botqoqlikdan chiqar.

اٰمَنْتُ بِاللّٰهِyolarn۪ى بِيَدِه۪ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ

degin.

Yigirma Uchinchi Deraza

Hayot Rabboniy qudrat moÀ'jizalarining eng nuroniysi va eng goÀzalidir. Vahdoniyat burhonlarining eng kuchlisi va eng porlogÀidia va madoniy oynalar tajalliylarining eng jamlangani va eng ochigÀidir.

Hayotning faqat oÀzi, bir Hayyi Qayyumni butun Asmo va Sifatlari bilan bildiradi. Chunki hayot juda koÀp Sifatlarning diy sahgan ma'jun-pastasi boÀlgan ziyo va darmondir. Ziyoda yeti rang va darmonda turli davolar mavjud boÀlgani kabi, hayot ham juda koÀp Sifatlardan yasalgan haqiqatdir. Bu haqiqatdagi sifatlardan bir qismi tuygÀular vositasida yoyilib, rida yinib ayriladi. Aksariyati hissiyot suratida yuzaga chiqadi. Hayotdan qaynab chiqish suratida oÀzini bildiradi.

Hayot koinotning tadbir va boshqark dasthukm surgan rizq, rahmat, inoyat va hikmatni oÀz ichiga oladi. GoÀyo hayot ularni orqasiga taqib, kirgan yeriga tortadi. Masalan, hayot bir jismga, badanga kirgan vaqt, Hakim Ismi ham tajalliy etadi, hikmati shun uyasini goÀzal qilib tartibga keltiradi. Ayni vaziyatda Karim Ismi ham tajalliy etib, maskanini ehtiyojlariga koÀra tuzadi va bezaydi. Yana ayni holda Rahim Ismining jilvasi koÀrinadi. U hayotning davom etishi va kamolga yetishi uchun turli-qiylikehsonlarni lutf etadi. Yana bu yerda Razzoq ismining jilvasi koÀrinadi. U hayotning davom etishi va rivojlanishiga kerakli moddiy, ma'naviy ozuqalarni yetishtiradi. Qisman tlarinda toÀplaydi.

Demak, hayot bir markaziy nuqta boÀlib, bir-biri ichiga turli sifatlar kiradi, balki bir-birining aynisi boÀladi. GoÀyo hayot toÀligÀicha ham ilmdir, ayni holda qudratdir, ayni holda ham hmrlariva rahmatdir va hokazo. Mana, hayot jamlovchi mohiyati orqali Allohning zotiy sifatlariga oynadorlik qilgan Samadiyat oynasidir. Bu sirga asosan, Hayyi Qayyum boÀlgan Zoti Vojibul Vujud, hayotni juda ham koÀp va moÀllikHech q yaratib, yoyadi va koÀrsatadi. Hamma narsani hayotning atrofida toÀplab, unga xizmatkor qiladi. Chunki hayotning vazifasi buyuk. Samadiyatning oynasi boÀlish oson narsa emas, oddiy bir vazifa emas.

KoÀz oÀngimizَلِدْ xar doim koÀrayotgan son-sanoqsiz yangi-yangi hayotlar, hayotlarning asllari va zotlari boÀlgan ruhlar, birdan va hechdan vujudga kelishi va yuborilishi bir Zoti Vojibul Vujud va Hayyi Qayyumning borligining vojibligini, muqaddas Sifagan Isi va Asmoi Husnasini, yogÀdular quyoshni koÀrsatgani kabi koÀrsatadi. Quyoshni tanimagan va qabul qilmagan odam, kunduzni toÀldirgan ziyoni iتِه۪ فilishga qilib majbur boÀlgani kabi, Hayyi Qayyum, Muhyi va Mumit boÀlgan Shamsi Ahadiyatni tanimagan odam zamin yuzini, balki oÀtmish va kelajakni toÀldirgahning otlarning vujudini inkor qilishi kerak va yuz daraja hayvondan ham tubanlashishi kerak. Hayot martabasidan tushib, jonsiz qat-qat johil boÀlishi blanga

Yigirma ToÀrtinchi Deraza

OÀlim hayot qadar rububiyat burhonidir. OÀta kuchli vahdoniyat hujjatidir. اَلَّذ۪ى خَلَقَ ا xar cتَ وَالْحَيٰوةَ oyatining dalolatiga koÀra, oÀlim, yoÀqlik, qatl, fano, hechlik, majhul inqiroz emas, balki bir Foili Hakim tomonidan xizmatdan ozod etish, makon almashtirish, badan oÀzgartirish, vazifadan boÀshash, badan qamolifdin ozod qilish va intizomli hikmat alomati ekani Birinchi Maktubda koÀrsatilgan.

Zamin yuzidagi sanÀat asarlari, jonzotlar va tirik zamin yuzi bir Sone'i Hakimning borligining vojibligiga va birligi-vahdonipti. V shahodat qiladi. Shunga oÀxshab, jonzotlar oÀlimi orqali bir Hayyi Boqiyning sarmadiyati-bardavomligiga va birligi-vohidiyatiga shahodatziyosii. Yigirma Ikkinchi SoÀzda oÀlim oÀta kuchli vahdat burhoni va sarmadiyat-bardavom boÀlish hujjati ekani isbotlangan va izoh etilgani uchun bu mavzuni oÀsha SoÀzga havola qilib, quyida faqat muhim bir hikmatini bayon qilamizlaydi.

Jonzotlar borligi bilan bir Vojibul Vujudning borligiga dalolat qiladi. Shunga oÀxshab, jonzotlar oÀlimlari orqali bir Hayyi Boqiyning sarmadiyati-bardavomligiga, birligi-vohidiyatiga guvohlik qiladi. Masalaing vogina jonzot boÀlgan zamin yuzi tartibi bilan, holatlari bilan Sone'ni koÀrsatgani kabi, oÀlgan vaqti, ya'ni qish oq kafani bilan oÀlgan zamin yuzini yopishisiningi inson e'tiborini undan qaytaradi. Yoki e'tibor, ketgan bahor mayyiti orqasidan oÀtmishga boradi, kengroq manzarani koÀrsatadi. Ya'ni, xar biri alohida qudrat man va asi boÀlgan zaminni toÀldirib tashlagan butun oÀtgan bahorlar kabi, yangi keladigan alohida qudratining gÀaroyib ishlari va jonli zamin boÀlgan, bahorni toÀldirg nomlili yer mavjudotining kelishini bildirib, borligiga guvohlik qilgani uchun, keng miqyosda, porloq suratda, kuchli darajada bir Sone'i Zuljalolning, Qodiri Zulkamolning, Qayyumi Boqiyning, Shamsi Sarmadiyning borligining vojibligiga, birligi-ogÀidaiga, boqiyligi va sarmadiyati-bardavomligiga guvohlik qiladi va shunday porloq dalillarni koÀrsatadiki, istar-istamas ochiq oydin اٰمَنْتُ بِاللّٰهِ الْوَاحِدِ الْاَحَدِ dedp teng

Natija: وَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا sirriga koÀra, ushbu jonli zamin bir bahorda Sone'ga guvohlik qilgani kabi, oÀlganida, e'tiborni davrning ikki oÀtmish va kelajak qanotiga tizilgan Allohninig qudrati moÀ'jizalariga qaratazzat, r bahor oÀrniga minglab bahorni koÀrsatadi. Bir moÀ'jiza oÀrniga minglab qudrati moÀjizalariga ishorat qiladi. Ulardan xar bahor hozirgi bahordan ham qat'iyroq guvohlik qiladi. Chunki moziy tomon oÀtganlar, zohiriy sabablari brtasidirga ketgan, orqasida oÀrniga yana oÀzlari kabi boshqalar kelgan. Demak, zohiriy sabablar hechdir. Faqat bir Qodiri Zuljalol ularni yaratib, hikmati bilan sabablarga bogÀlab yuborganini koÀrsatadi. Kelajakda tizilgan jonlilan vn yuzi esa yanada porloq guvohlik qiladi. Chunki yangidan, yoÀqdan, hechdan yaratilib yuboriladi, yerga qoÀyilib, vazifa bajartirib, soning vyuboriladi.

Ey tabiatga botgan va botqoqlikda boÀgÀilish darajasiga kelgan gÀofil! Butun oÀtmish va kelajakka yetadigan hikmatli va qudratli ma'naviy qoÀl sohibi boÀlmagan narsa qanday qilib zaminning hayotiga aralasha oladi? Senadi. Sqavat qavat yoÀqlik ichidagi tasodif va tabiat bunga aralasha oladimi? Qutulishni istasang, "Tabiat, nari borsa, Allohning qudratining daftaridir. Tasodif esa johilligimizni berkitgan yashirin Ilohiy hikmatning pardasidir", deb hunyoniga yaqinlash.

Yigirma Beshinchi Deraza

Urilgan narsa albatta urgan kishiga dalolat qiladi. San'atli asar san'atkorni taqozo qiladi. Bola di. Koiqtizo qiladi. Pastdagi, yuqoridagini kerakli qiladi va hokazo.

Bir birini keltirib chiqaradigan barcha narsalar biri birisiz boÀlmaydigan nisbiy sifatlardir. Shuning kabi, koinotning kichik narsalaralliklmumiy sinfidagi imkon ham Allohning borligining vojibligigni koÀrsatadi. Ulardagi barcha taÀsirlasnish bir taÀsirni koÀrsatadi. Barchasidagi yaratilish yartda tailikni koÀrsatadi. Hammasidagi koÀplik va birlashtirilish Vahdat-birlikni shart qiladi.

Allohning borligining vojibligi, ish, yaratish olgÀonlik-vahdat, ochiq ravshan va zarurat darajasida, borligi va yoÀqligi imkon ichida boÀlib Allohning bor qilishiga bogÀliq boÀlgan narsalar, taÀsirlanadigan, koÀp, koÀpolninglardan tashkil topgan, maxluq boÀlmagan, vojib va ish qiluvchi, yagona-vohid va yaratuvchi sifatlarni taqozo qiladi. Shunday ekan, butun koinotdagi barcha mavjudot, butun taÀsirlanishlar, butun yaratilishlar, butunmagan ik va birlashishlar ochiq oydin bir Zoti Vojibul Vujud, Fa'olun Lima Yurid, Xoliqi Kulli Shayga, Vohidi Ahadga guvohlik qiladi.

Natija: Imkon ichdagi narsalarda Alloh borliginingva hasligi koÀrinadi. TaÀsirlanishdan ish, koÀplikdan birlik, bularning borligig ularning mavvjudligiga qat'iyan dalolat qiladi. Shunga oÀxshab, mavjudot ustidaa boÀlngan yaratilish va rizqlantirish kabi sifatlar sanÀat bilan yaratish, rizq berish kabi sifatlarning borligiga qat'iy dalolat qiladi. Ushbu sin lazrning borligi esa zarurat darajasida va ochiq oydin bir Xalloq va Razzoq Sone'i Rahimning msvjudligiga dalolat qiladi. Demak, xar bir mavjuddagi yuzlab hil sifatlar tili bilan Vojibul Vujud Zotining yuzlab Asmoi Husnasiga shahodat qilaa'vo q guvohliklar qabul qilinmasa, mavjudotning bu turdagi barcha sifatlarini inkor qilish lozim boÀladi.

Yigirma Oltinchi Deraza

{(Hoshiya) Bu deraza hammaga emas, qalb va muhabbat ahliga xos.}

Koinot mavjudoti ustida yar bulaib turgan, kelib ketgan goÀzallik va husnlar, bir Jamoli Sarmadiy jilvalarining bir navÀ soyalari ekanini koÀrsatadi. Ha, irmoq yuzidagi pufakchalarning yaltiraydi. Orqadan kelgan davomining ketganlari kabi yaltirashi doimiy quyoelefon shualarining oynalari ekanini koÀrsatgani kabi, sayr qiluvchi vaqt irmogÀida, sayyor mavjudotning ustida porlagan goÀzallik yogÀdulari ham bir sarmadiy-bardavom goÀzallikka ishorat qiladi va uning bir tur alomatlaridir.

Koinoهُ حِفidagi jiddiy ishq bir Ma'shuqi Loyazaliyni koÀrsatadi. Daraxtning mohiyatida boÀlmagan narsa asosli bir suratda mevasida boÀlmaydi. Bu esa koinot daraxtining hassos mevasi boÀlgan inكَ فِىnfidagi jiddiy Allohni sevish va ishq koÀrsatadiki, butun koinotda, turli shakllarda, haqiqiy ishq va muhabbat mavjud. Shunday ekan, koinot qalbidagi bu haqiqiy muhabbat va ishq bir Mahbubi Azaliyni koÀrsatadi.

Koinot bagÀrida koÀp asuli arda koÀringan tortishish, jazba-oÀzidan kechish, jozibalar, azaliy bir tortuvchi haqiqatning tortishi orali boÀlayotganini hushyor qaَمَّدٍa koÀrsatadi. Maxluqotning eng hassos va nuroniy toifasi boÀlgan ahli kashf va valiylarning bir ovozdan xulosasi asosida, zavq va shuhud-koÀrishga tayanib: Bir Jamili Zuljalolning jilvasigtinchialliysiga sazovor boÀlgan narsalarni va Jalili Zuljamolning (oÀzini) tanitishiga va sevdirishiga zavq bilan bilganini bir ovozdan xabar berishlari, yana bir Zoti Vojibul Vujudning, Jamili Zuljalolning borql boÀ va insonlarga oÀzini tanitishiga qat'iyan guvohlik qiladi.

Koinot yuzida va mavjudot uzra ishlayotgan goÀzallashtirish va bezash qalami, qalam sohibi boÀlgan Zot

xitobsmosining goÀzalligini ochiq ravshan koÀrsatadi. Mana, koinotdagi goÀzallik, qalbidagi ishq, bagÀridagi tortishish, koÀzlaridagi kashf, koÀrish, sinfidagi husn va ziynat - juda latif, nuroniy bir deraza ochadi. U orqali butun goÀza izoh si bir Jamili Zuljalolni, Mahbubi Loyazaliyni va Ma'budi Lamyazalni hushyor aql va qalblarga koÀrsatadi.

Ey moddiy narsalar qorongÀiligida, faraz zulmatida, boÀgÀuvctimolinhalar ichida tipirchilayotgan gÀofil! OÀzingga kel! Insonga loyiq suratda yuksal. Ushbu toÀrt tuynuk orqali qara, birlik-vahdat goÀzalligini koÀr, mukammal iymonga erish, haqiqiy inson boÀl!

Yigirma Yettin keladraza

Koinotda sabablar va natijalar sifatida koÀrinayotgan narsalaravqegaaganda koÀramizki: Eng a'lo bir sababning eng oddiy natijaga ham kuchi yetmaydi. Demak, sabablar pardadir. Natijalarni yaratgan Zot boshqa. Masalan, cheksiz mavjudotdan rning kichik misol sifatida, inson boshidagi bir hantal kichikligida joylashtirilgan xotiraga qaraymiz. KoÀramizki, shunday bir mujassam kitob, balki kutubxona hisoblanadiki, unga insonning butun hayot yoÀlini chalkash-i Nurasdan yoziladi.

Ajabo, bu qudrat moÀ'jizasiga qaysi sabab koÀrsatilishi mumkin? Miyadagi qatlanishlarmi? Oddiy, shuursiz hujayra zarralarimi? Tasodif ssusiy arimi? Bu sanÀat moÀ'jizasi shunday bir Zotning san'ati boÀlishi mumkinki, insonni hashrda nashr qilinadigan ulkan amal daftarini, hisob-kitob vaqtida esga keltiriladigan, qilgan barcha ishlari yozilganini bildirish uchun kichik hujjat i va uini chiqarib, yozib, aqlining qoÀliga beradigan bir Sone'i Hakimning san'ati boÀlishi mumkin.

Mana, insonnig xotirasig misol sifatida barcha tuxumlar, urugÀlar, danaklarni qiyos qil va bu kichkinagina moddiy moÀ'jizazim o boshqa natijalarni ham qiyos qil. Chunki qaysi natija va sanÀat asariga qarasang, shu daraja gÀaroyib san'at borki, nafaqat uning oddiy, sodda sababi, balki butun sabablar toÀplansa ham, uni yaratishga ojizliginiy xabr qiladi.

Masalan, katta sabab deb hisoblangan quyoshni, ixtiyori bor, shuurli deb faraz qilib unga: "Bir chivinning vujudini yarata olasanmi?" deHA:

alsa, albatta: "Xoliqimning ehsoni bilan doÀkonimda ziyo, ranglar, harorat koÀp. Lekin chivinning vujudida koÀz, quloq, hayot kabi shunday narsalar borki, na mening doÀkonimda bor na iqtidorim yyapsan, deb javob beradi.

Natijalardagi gÀaroyib san'at va bezak, sabablarni chetga surib, Musabbibul Asbob boÀlgan Vojibul Vujudga ishorat qiladi. وَ اِلَيْهِ يُرْجَعُ الْاَمْرُ كُلُّهُ oytining sirriga koÀ u mevga ishlarni taslim qiladi. Shunga oÀxshab, sabablar orqali yuzaga kelgan narsalarga oÀrnatilgan natijalar, gÀoyalar, foydalar ochiq ravshan sabablar pardasi orqasida bir Robbi Karimning, bir Hakimi Rahimning ishlari ekani koÀrsataجِلِّ unki shuursiz sabablar, albatta bir maqsadni oÀylab ishlamaydi. Lekin vujudga kelgan xar maxluq bir maqsad emas, balki koÀp maqsadlar, foydalarni, hikmatlar asosida vujudga kelyapti. Demak, bir Robbi Hakim va Karim ularni yaratib, yuboilan, . Foydalarni ularga borlik maqsadi qilyapti.

Masalan, yomgÀir yogÀyapti. YomgÀirni zohiran keltirib chiqargan sabablar, hayvonotni oÀylab, ularga achinib, marhamat qilishdan qanchalik uzoqligi ma'lum. Demak, hayvonotnbilan tgan va rizqlarini kafolatlagan bir Xoliqi Rahimning hikmati bilan yordamga yuborilyapti. Hatto yomgÀirga "rahmat" deyiladi. Chunki koÀp rahmat alomatlari va foydalarni oÀz ichiga ol lozimchun, goÀyo yomgÀir shaklida rahmat moddiy shaklda, tomchilarga aylangan, bitta-bitta boÀlib keladi.

Butun maxluqot yuziga tablar, oqilgan barcha ziynatli nabotot va hayvonotdagi bezash va koÀrkamliklar, ochiq ravshan gÀayb pardasi orqasida bezalgan va goÀzal san'atlar bikammalzini tanitishni, sevdirishni va bildirishni istagan bir Zoti Zuljalolning borligining vojibligiga va birligi-vahdatiga dalolat qiladi. Demak, ashyolarning bezalishi, koÀrkam koÀrinishi tanitish rishtadirish sifatlariga qat'iyan dalolat qiladi. Sevdirish va tanittirish sifatlari esa, oshiq oydin Vadud, Ma'ruf boÀlgan Sone'i Qodirning borliginiyri Zuibligiga va birligi-vahdatiga guvohlik qiladi.

Natija: Sabab juda oddiy, ojiz va undan deb bilingan natijalar esa juda san'atli va qiymatli boÀlgani uchun, s va is chetga suradi. Natijalarning maqsadi, foydasi esa johil va jonsiz sabablarni oÀrtadan olib tashlab, bir Sone'-i Hakimning qoÀliga taslim qiladi. Natijalar yuzidagi ziynat va mahoratlar oÀz qudratini shuur sohiblariga bildirishzadigaagan va oÀzini sevdirishni xohlagan bir Sone'i Hakimga ishorat qiladi.

Ey sababparast bechora! Bu uch muhim haqiqatni nima bilan izohlay olasan? Sen oÀzingni qanday ishontira olasan? Aqling boÀlsa, sabablar pardasi minggt. وَحْدَهُ لَا شَر۪يكَ لَهُ de, hadsiz zalolatdan qutul!

Yigirma Sakkizinchi Deraza

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِ kabi Shu koinotga qaraganda, koÀramizki: Badan hujayralaridan butun olamni qurshagan hikmat va intizom bor. Badan hujayralariga qaraymiz, koÀramizki: Badanga kerakli ishlarni bilg darajjoy-joyida hal qilgan bir Zotning amri bilan, qonuni bilan kichkina hujayralarda ahamiyatli boshqaruv bor. Me'dada bir qism rizq, ichki yogÀlar suratida yigÀilib, ehtiyoj vaqti690

qilinadi. Aynan shu kichkina hujayralarda ham oÀsha tasarruf va yigÀish mavjud. Nabototga qaraganimizda, oÀta himatli tarbiya va boshqaruv kuzatiladi. Hayvonotga qaraymiz,Àlinibkarimona tarbiya va rizq berilayotganini koÀramiz. Koinotning katta va muhim asoslariga qaraymiz, ahamiyatli maqsadlar uchun hashamatli boshqaruv va nurlantirish bor. Majmui olamga qaraymiz, iir. Fali bir mamlakat, shahar va saroy hisobidagi oliy hikmatlar, qiymatli maqsadlar uchun mukammal tartibni koÀramiz. OÀttiz Ikkinchi SoÀzning Birinchi BoÀlimida izoh va isbot qilingani lbuki,arradan yulduzlargacha zarra miqdor shirkka yer qoldirmagan. Ular bir-biriga ma'nan munosabatda boÀlib, kim barcha yulduzlarni boÀysundira olmasa va qoÀlida tutmasa, rububiyatini zarraga tinglata olmaydi. Bir zarraga haqiqiy Rab boÀlish barimibutun yulduzlarga sohib boÀlish lozim boÀladi. OÀttiz Ikkinchi SoÀzning Ikkinchi BoÀlimida izoh va isbot qilingani kabi, kim osmonlarning yaratish va tartibga solishga qodizirgi masa, insonning siymosidagi belgilarni ham qila olmaydi. Demak, kim butun samovotning Robbi boÀlmasa, bitta inson siymosidagi ajratib turuvchi belgi bololatnsiymo naqshini ham qila olmaydi.

Bu koinot qadar ulkan deraza boÀllib, u orqali qaralganda

oyatlari . Jism sahifalarida ulkan harflar bilan yozilganini aql koÀzi bilan ham koÀrish mumkin. Shunday ekan, koÀrmaganning yo aqli yoÀq, yo qalbi yoga olski inson suratidagi hayvondir!

Yigirma ToÀqqizinchi Deraza

Bahorda gÀarib holda, tafakur qilish uchun sayohatga chiqqan edim. Bir tepalikchboÀlgaetagidan oÀtar ekanman, koÀzimgza yaltiroq sariq gul tashlandi. Avvallari vatanimda va boshqa joylarda koÀrgan bu sinfdagi sariq gullarni xotirlatdi. Qalbga shunday ma'no keldiki: Bu gidirisning belgisi boÀlsa, kimning tamgÀasi boÀlsa, kimning muhri boÀlsa va kimning naqshi boÀlsa, albatta zamin yuzida bu turdagi gullar uning muhrlari, tamgÀalaridir.

Ushbu muxrni oÀylagandan soÀng shunoÀrqoqsavvur keldi. Muhrlangan bir maktubdagi muhr maktubning sohibini koÀrsatadi. Shunga oÀxshab, gul ham Rahmoniy muxrdir. Naqsh turlari va ma'noli nabotot satrlari bilan yozilgan bu tepalikdagi bu gul ham Sone'ining maktubidir. Tepalhun, bham bir muhrdir. Sahro va dasht Rahmoniy maktubi suratini oldi. Bu tasavvurdan zehnga quyidagi haqiqat keldi: Xar bir narsa bir Rabboniy muhri hisobanib butun ashyoni oÀzn abadiga tayantiradi. OÀz kotibining maktubi ekanini isbotlaydi.

Xar bir narsa shunday bir tavhid derazasi boÀlib, butun ashyolarni bir VohidiQur'ona bogÀlaydi. Demak, xar bir narsada, xususan jonzotlarda shunday gÀaroyib bir naqsh, shunday moÀ'jizaviy san'at borki: Uni yaratgan va ma'noli naqsh qilgan Zot butun ashyolarni yarata oladi, butun ashyolarni yaratgan, albaoxida boÀladi. Demak, kim barcha ashyolarni yarata olmasa, bir narsani ham ijod qila olmaydi.

Mana ey gÀofil! Koinotning yuziga qara: Bir-biri ichida cheksiz Samadoniy maktublar hisoblangan mavjudot sahifb, birva xar bir maktub ustida cheksiz tavhid muxrlari bilan muxrlangan. Barcha muhrlarning guvohligini kim yolgÀonga chiqara oladi? Qaysi kuch ularni jim qila oladi? Qalb qulogÀi bilan qay bilsa koinglasang, اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ deyayotganini eshitasan.

OÀttizinchi Deraza

i sayrderaza imkon va hudusga asoslangan barcha mutakallim ulamolarning derazasidir. Vojibul Vujudni isbotlash yoÀllaridir. Buning tafsilotini "Sharhul Mavoqif" va "Sharhul Maqosidmoviy haqiqatli ulamolarning buyuk kitoblariga havola qilib, quyida faqat Qur'onning fayzidan va bu derazadan ruhga kelgan bir-ikki shuÀlani koÀrsatamiz:

asini

ruv va hokimiyat raqib qabul qilmaslikni taqozo qiladi, ishtirokni rad qiladi, boshqa qoÀl aralashishini olib tashlaydi. Shuning uchun, kichik bir qishloqda ikkita rais boÀlsa, qishloqning tinchligi va tartibi buzadi. Bir nohiyada ikki mudir, aqsadlloyatda ikki hokim boÀlsa, ostin-ustin qiladi. Bir mamlakatda ikki podshoh boÀlsa, gÀavgÀoli tartibsizlikka sabab boÀladi. Modomiki hokimiyat va boshqaruv soyasining zaif soyasi va kichik namunasi yordamga muhtoj ojiz insonlarda raqibni, zidnizikr qziga oÀxshashining aralashuvini qabul qilmas ekan, ajabo mutlaq saltanat suratidagi hokimiyat va rububiyat darajasidagi boshqaruv bir Qodiri Mutlaqda qay daraja aralashuvni rad qilish qonuni qay daraja asososa qiatda hukmini ijro qilishini qiyosla. Demak, Uluhiyat va Rububiyatga eng qat'iy va doimiy kerak narsa, birlik-vahdat va yagonalikdir. Bunga ochiq bir burhoni va qat'iy shohidi shuki, koinol bor mukammal intizom va goÀzal tartibdir. Chivin qanotidan samovot qandillariga qadar shunday nizom borki, aql uning oldida hayratidan va sevganidan "Subhanalloh, Mashaalloh, Barakalloh" deydi, sajda qiladi. Agar zarra miqdor sherikka yer boÀlganتَلَئْralashish boÀlsa edi,

oyati karimasining dalolati bilan: Nizom buzilar, surat oÀzgarar, fasodning alomatlari koÀrinar edhun xubuki:

oÀrasaing dalolati va bu ifoda bilan inson nazari kamchilik qidirish uchun qanchalik urinmasin, hech qayerda topa olmasdan, horgÀin holda manzili boÀlgan koÀzgani koÀ, uni yuborgan tanqidchi aqlga: "Behuda charchadim, kamchilik yoÀq", deydi. Bu esa, nizom va intizom oÀta mukammal ekanini koÀrsatadi. Demak, koinot intizomi vahdoniyatning qat'iy guvohidir.

Endi "huduham bielsak. Mutakallim ulamolar: "Olam oÀzgaruvchidir. Xar bir oÀzgaruvchi hodis-keyindan bor boÀlgan. Xar bir hodisning bir muhdisi-bor qiluvchisi, ya'ni ijod qiluvchisi bor. Shunday ekan, Sendanotning qadim bir Mujidi-ijod qiluvchisi bor." deyishgan.

Biz, ha koinot hodisdir, deymiz. Chunki xar asrda, balki xar yil, balki xar mavsumda bir koinot, bir olam ketadi, keyingisi kelayotganini koÀryapmiz. Demak, bir Qodiri Zuljalrib maki, bu koinotni hechdan ijod qilib, xar yil, balki xar mavsum, balki xar kun birini ijod qiladi, shuuri borlarga koÀrsatadi soÀng uni oladi, boshqasini keltiraditobi -birining orqasiga taqib, bogÀlab vaqt tasmasiga qoÀyadi.

Albatta, ular bu olam kabi alohida bardavom yangilangan xar bahorda koÀz oÀngimizda hechdan kelgan va ketayotgan koinotlarni ijod qilgan bir Zoti Qodirning moÀ'jizoti qudratiqiladilbatta, olam ichida xar doim olamlarni yaratib oÀzgartirgan zot, mutlaqo bu olamni ham U yaratgan. Bu olamni va roÀyi zaminni buyuk musofirlarga mehmonxona qilgan.

qarabylik "imkon" mavzusiga. Mutakallim ulamolar: "Imkon, borlik va yoÀqlik masalasida teng holatda", deyganlar. Ya'ni: YoqÀlik va borlik, ikkisi ham teng boÀlsa, bir ajratuvchi, tanlovchi, bir ijod qiluvchi lozim. Chunki, borliqlar birtlar vi ijod qilib davom eta olmaydi. Yoki u uni, u esa nargini ijod qilib aylana holatida ham boÀla olmaydi. Shunday ekan, bir Vojibul Vujud borki, ularni ijod qilyapti. Doira va silsing maoÀn ikki burhon, ya'ni "arshiy va sullamiy" (doira va silsilani inkor qilish uchun yuqoriga qarab chiqqanda toraygan va yakka yaratuvchining borligiga tayangan mantiqiy drmaslikabi nomlar bilan nomlagan mashhur oÀn ikki qat'iy dalil bilan doirani bekor qilishgan va silsilani imkonsiz ekanini koÀrsatganlar. Sabablar silsilasini uzib, Vojibul Vujudning borligini isbotlaganlar.

Biz, sabablaroq kabsulning burhonlari bilan olamning oxirida uzilishidan koÀra, hamma narsada Xoliqi Kulli Shayga xos tamgÀani koÀrsatish qat'iyroq, osonroq deymiz. Qur'onning fayzi bilan butun Derazalar va barcha SoÀzlar bu asos uzra ketga'iy ix bilan birga imkon nuqtasi cheksiz keng. Sanoqsiz jihatlar bilan Vojibul Vujudning borligini koÀrsatadi. Faqat, mutakallim ulamolarning silsilaning uzilishi yoÀliga (haqiqatan kniy na katta yoÀlga) maxsus emas. Balki son-sanoqsiz yoÀllar bilan Vojibul Vujudning ma'rifatiga yoÀl ochadi:

Xar bir narsa vujudida, sifatlarida, hayoti davomida cheksiz imkonlar, ya'ni gÀoyat koÀp yoÀllar va jihatlar ichida qarorsiz ekaralaseksiz jihatlar ichida vujud jihatida tartibli yoÀldan yuradi. Xar bir sifatni unga maxsus tarzda beradi. Hayoti davomida oÀzgartirgan barcha sifat va holatlar ham shunday bir ajratib beriladi. Demak, bir ajratuvchining irodasi bhamma bir tanlovchining tanlashi bilan, bir hikmatli ijod qiluvchining ijodi bilan boÀladi. Cheksiz yoÀllar ichida uni hikmatli yoÀlga chaqiradi, unga intizomli sifatlarini va holair odai kiydiradi. SoÀng yakkalanishdan chiqarib, tarkibli jismga boÀlak qiladi, imkonlar koÀpayadi. Chunki bu jismda minglab holda boÀlishi mumkin. Lekin unga natijasiz vaziyَا اللichida natijali, maxsus vaziyat beriladi. U jismda muhim natijalar, foydalar olinadi va vazifalar bajartiriladi. SoÀngra u jism boshqa jismga boÀlak qildiriladi. Imkonlar yana ham koÀpayadi. Chunki unda minglab tarzda boÀlishنَّجَاin. Minglab tarz ichida bitta holat beriladi. U holat orqali muhim vazifalar bajartiriladi va hokazo... Borgan sari bir Hakimi Mudabbirning borliginng oÀnjibligini yanada qat'iyroq koÀrsatadi. Bir Amiri Alimning amri bilan chaqirilganini bildiradi. Jism ichida jism bir-biri ichida boÀlak boÀlib ketgan butun tarkiblarda, bir askar otryadida, rotasida, batal'onida, peksiz , diviziyasida, qoÀshinida ich-ichidagi u yigÀinlarning xar biriga maxsus vazifasi, hikmatli aloqasi, intizomli xizmati mavjud.

KoÀz qorachigÀingdan bir hujayra, koÀzingda bir aloan isha vazifasi bor. Boshning butuni nisbatiga ham hikmatli vazifasi va xizmati mavjud. Zarra miqdor adashsa, sihat va badan boshqaruvi buziladi. Qon tomirlariga, his va hruhnin asablariga, hatto butun badanda alohida maxsus vazifasi, hikmatli vaziyati bor. Minglab imkonlar ichida bir Sone'i Hakimning hikmati bilan muayyan holat berilgan. Shuning kabi, bu koinotdagi mavjudesa ra xar biri oÀzi, sifatlari bilan koÀp imkon yoÀllari ichida xos vujudi va hikmatli surati va foydali sifatlari bir Vojibul Vujudga guvohlik qilganidek, tarkib topgan narsalargtuygÀuan vaqti, xar bir tarkib topgan narsada yana boshqa til bilan yana Sone'ini e'lon qiladi. Bora-bora eng ulkan tarkib topgan narsagacha aloqasi, vazifasi, xizmati bilan Sone'i Hakimning borligining vojibligiga, ixtiyoriga va irodigan guvohlik qiladi. Chunki bir narsani butun tarkib topgan narsalar bilan hikmatli munosabatlarni muhofaza qiladigan suratda joylashtirgan, u narsalarning Xoliqi boÀlishi mumkin. Dn jonzbirgina narsa minglab tillar bilan Unga guvohlik qiladi. Koinotning mavjudotichalik emas, balki mavjudotning sifatlari va tarkib topgan narsalari sanogÀicha imaymiz, nuqtasidan ham Vojibul Vujudning borligiga guvohlik qiladi.

Mana ey gÀofil! Koinotni toÀldirgan bu guvohliklarni, bu sadolarni eshitmaslik uchun qay daraja kar va aqlsiz bobuki mkerak? Qani sen ayt!

OÀttiz Birinchi Deraza

لَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ ف۪ٓى اَحْسَنِ تَقْو۪يمٍ ٭ وَ فِى الْاَرْضِ اٰيَاتٌ لِلْمُوقِن۪ينَ ٭ وَ ف۪ٓى اَنْفُسِكُمْ اَفَلabul qْصِرُونَ

Bu deraza inson derazasidir va anfusiy-botiniy dunyomizga oid. Botiniy jihatidan bu derazaning tafsilotini minglab haqiqatli avliyolarning mufassal kitoblariga havola qilib, quyida faqat Qur'on fayzidan olgan bir nechta asosimizga ishorat qilamiz:

OÀn Birinchi SoÀzda bayon qilingani kabi: "Inson shunday bir qamrovli nusxaki, Janobi Haq butun Asmosini insonning oÀzi orqali bildiradi". Tafsilotini boshqa SoÀzlarga havola qilib, faqat uch nuqtani koÀrsatamizg yagoIRINCHI NUQTA:>Inson uch jihatda Allohning Asmosiga oyna boÀladi.

Birinchi jihat: Tunda zulmat nurni koÀrsatganidek, inson zaifligi va ojizligi bilan, faqirligi va ehtiyojlari bilan, nuqsonli ekani va kamchiligi bilan bir Qodiri Zncha Tlning qudratini, quvvatini, boyligini, rahmatini bildiradi va hokazo juda koÀp Allohning vasflariga oynalik qiladi. Hatto cheksiz ojizligida va benihoyat zaifligida hadsiz dushmaniga qarshi tayanch istinod qidirish orqali vijdon doim asdi. l Vujudga qaraydi. Cheksiz faqirligi, nihoyatsiz ehtiyojlari ichida sanoqsiz maqsadlarga yordan joyi qidirishga majbur boÀlgani uchun, vijdonqomdan bir GÀaniyyi Rahimning dargohiga tayanadi, duo bilan qoÀl ochadi.

Demak, xar bir vijdonda tayanch nuqtasi va yordam joyi jihatidan ikki kichik deraza Qodiri Rahimning barigohi rahmatiga ochti bir xar doim u orqali qaraydi.

Ikkinchi jihatdagi oynalik esa: Insonga berilgan namunalar ichida oz ilm, qudrat, koÀrish, eshitish, sohiblik, hokimiyat kabi kichik narsalar ohda unkoinot Molikining ilmiga, qudratiga, koÀrishiga, eshitishiga, rububiyatininig hokimiyatiga oynalik qiladi. Ularni anglaydi, bildiradi. Masalan, ekan,bu uyni qurdim, qurishini bilaman, koÀryapman, uning egasiman va boshqaryapman. Shuning kabi, bu ulkan koinot saroyining ham bir ustasi bor. U usta uni biladi, koÀradi, quradi, boshqaradi va ho All

Uchinchi jihatda oynalik esa: Inson ustida naqshlari koÀringan Allohning Asmosiga oynalik qiladi. OÀttiz Ikkinchi SoÀzning Uchinchi BoÀlimining boshida bir nabza izoh qilarom y insonning qamrovli mohiyatida naqshlari koÀringan yetmishdan koÀproq Asmo bor. Masalan, yaratilishida Sone' va Xoliq Ismi, eng goÀzal shakli orqali Rahmon va Rahim Ismlari, husni tarbiyasida Karim va Latif Ismlari bor va hokazo. Butun a'Boshqavositalari bilan, jihozlar va organlari bilan, latifalari va ma'naviyati bilan, his va tuygÀulari bilan turli Asmoning farqli naqshlaranmiz.Àrsatadi. Demak, Asmoda bir Ismi a'zam boÀlgani kabi u Asmoning naqshlarida ham bir buyuk naqsh borki, u insondir.

Ey oÀzini inson deb bilgan odam! OÀidroks oÀqi. YoÀqsa hayvon va jonsiz inson boÀlish ehtimoling bor!

IKKINCHI NUQTA: Muhim ahadiyat-yakkalik siriga ishorat qiladi:

Inson ruhi butun jasadiga shunday munosabati boda koÀutun a'zosini va qismlarini bir-biriga yordam berdiradi. Ya'ni, Allohning irodasining jilvasi boÀlgan yaratilishga oid ishlar va bu ishlardan borliq olami vujudi kiydirill. Tahlohning toÀgÀridan toÀgÀri joriy qonuni va Rabboniy latifa-his boÀlgan ruh ularni boshqarishda, ma'naviy ovozlarini his qilishda, ehtiyojlarini qondirishda bir-biriga mone' boÀlmaydi, ruhni adashtirmaydi. Ruhga mat taan uzoq-yaqin tengdir. Bir-biriga parda boÀlmaydi. Istasa, koÀpini bir aÀzoga yordamga yuboradi. Istasa, badanning xar aÀzosi bilan bila oladi, hiَوَدُّ oladi, boshqara oladi. Hatto koÀp nuroniyat qozongan boÀlsa, xar bir boÀlagi bilan koÀra oladi va eshita oladi. Shunga oÀxshab:

وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى Janobi Haqning toÀgÀridan toÀgÀri ijro qiladigan qonuni boÀlgan ruh, kichikur QurboÀlgan inson jismi va a'zolarida bu holatda boÀlar ekan, albatta katta olam boÀlgan koinotda Zoti Vojibul Vujudning kulliy irodasiga va mutlaq qudratiga cheksiz ekaninr, sadolar, duolar, ishlar hech bir jihatda Unga ogÀir emas. Bir-biriga mone' boÀlmaydi. Xoliqi Zuljalolni mashgÀul qilmaydi, chalgÀitmaydi, umuminii, chen koÀradi, butun ovozlarni birdan eshitadi. Yaqin-uzoq tengdir. Istasa, barchasini bittasiga yordamga joÀnatadi. Hamma narsa bilan hamma narsani koÀra oladi, ovozlarini eshita oladi va hamma narsa bilan idan hnarsani biladi va hokazo.

UCHINCHI NUQTA: Hayotning juda muhim bir mohiyati va ahamiyatli vazifasi bor. Lekin bu mavzu Hayot Derazasida va Yigirmanchi Maktubning Sakkilmoqda Kalimasida tafsiloti aytib oÀtilgani uchun, unga havola qilib faqat buni eslatamiz:

Hayotda hissiyot suratida qaynagan aralash naqshlar juda koÀp Asmo va zotiy sifatlariga ishorat qiladi. OÀta porloq hukmla Hayyi Qayyumning zotiy sifatlariga oynalik qiladi. Bu sirning izohini, Allohni tanimaganlarga va hali toÀliq tasdiq qilmaganlarga oÀrni kelmagani uchun eshikni yopamiz.

OÀttiz Ikkinchi Deraza

هُوَ الَّذ۪ٓى اَرْسَلَ رَسُولَmingdaلْهُدٰى وَد۪ينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدّ۪ينِ كُلِّه۪ وَ كَفٰى بِاللّٰهِ شَه۪يدًا ٭

قُلْ يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اِنّ۪ى رَسُولُ اللّٰهِ اِلَيْكُمْ جَم۪يعًا الَّذ۪ى لَهُ مُلْكُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ لَٓاi, gÀaَ اِلَّا هُوَ يُحْي۪ى وَ يُم۪يتُ

Bu deraza risolat samosining quyoshi, balki quyoshlar quyoshi boÀlgan Hazrati Muhammad Alayhissalotu Vassalamning derazasidir. Ushbu oÀta porloq, juda ulkan va oÀtabasi tiy deraza OÀttiz Birinchi SoÀz boÀlgan Me'roj Risolasida, OÀn ToÀqqizinchi SoÀz boÀlgan Nubuvvati Ahmadiya (Alayhissalotu Vassalam) Risolasida va oÀn toÀqqiz ishoratli OÀn ToÀqqizinchi Maktubda qay daraja nuroniy va koÀringani isbodoxil ngani uchun, bu ikki SoÀzni va u Maktubni va u Maktubning OÀn ToÀqqizinchi Ishoratini bu maqomda oÀylab, soÀzni ularga havola qilib, faqat aim nimki:

Tavhidning gapiradigan burhoni boÀlgan Zoti Ahmadiya Alayhissalotu Vassalam risolat va valiylik qanotlari bilan, ya'ni oÀzidan avvalsli boa anbiyolarning mutavotir ijmo'larini, oÀzidan keyingi butun avliyolar va asfiyolarning bir ovozdan rivoyatlarini oÀz ichiga olgan kuch bilantlari hayotida bor quvvati bilan vahdoniyatni koÀrsatib e'lon qilgan.

Ma'rifatullohga Islomiyat Olami kabi keng, porloq, nuroniy derazani ochgan. Imom GÀazzoliy, Imom Rabboniy, Muhyiddin Arabiy, Abdulqodir Jiyloniy kabi millionni zohqiqatli asfiyo va siddiqiyn u derazadan qarayapti, boshqalarga ham koÀrsatyaptilar. Ajabo, bunday derazani berkitadigan parda bormi? Uni ayblab, bu derazadan qaramagan odamning aqli bormi? Qani, sen ayt!

OÀtva vazhinchi Deraza

Aytilgan barcha derazalar ng xar dengizidan ba'zi tomchilar boÀlganini oÀyla. SoÀng Qur'onda naqadar obi hayot boÀlgan tavhid nurlari borligini qiyos qilishing mumkin. Faqat butun derazalarning manbaÀiva ma'dani va asli boÀlg savob'onga oÀta qisqa suratda, juda oddiy tarzda qaralsa ham, oÀta porloq, nuroniy keng deraza ekani koÀrinadi. U deraza naqadar qat'iy, porloq va nuroniy ekanini Yigirma Beshinchi SoÀz - I'jozi Quِ شِفَisolasi va OÀn ToÀqqizinchi Maktubning OÀn Sakkizinchi Ishoratiga havola qilamiz. Qur'onni bizga yuborgan Zoti Zuljalolning Arshi Rahmoniysiga niyoz qilib aytamiz:

رَبَّنَا لَlsangiاخِذْنَٓا اِنْ نَس۪ينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا ٭ رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ اِذْ هَدَيْتَنَا ٭ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا اِنَّكَ اَنْتَ السَّم۪يعُ الْعَل۪يمُ ٭ وَ تُبْ عَلَيْنَا اِنَّكَ اَنْتَ التَّوَّابُ الرَّح۪يمُ

#osininESLATMA

Ushbu OÀttiz Uch Derazali OÀttiz Uchinchi Maktub, iymoni boÀlmaganni inshaalloh iymonga keltiradi. Iymoni zaif boÀlgan kishining iymonini quvvatlaydi. Iymoni kuchli va taqlidiy boÀlgan odamning iymonini tahqiqiy qiladi.a haq i tahqiqiy boÀlganning iymonini kengaytiradi. Iymoni keng boÀlganga butun haqiqiy kamolotning manbaÀi va asosi boÀlgan ma'rifatullohda taraqqiy ettiradi, yanada nuroniy,h qilia porloq manzaralarni ochadi.

Shuning uchun, "Bir deraza menga kifoya qildi, yetadi" deya olmaysan. Chunki sening aqlingga qanoat kelgan, hissasini olgan boÀlsa, qalbing hq qilasasini istaydi, ruhing ham hissasini istaydi. Hatto xayol ham u nurdan hissasini istaydi. Shu sabab, xar bir derazaning turli foydalari bor.

Me'roj Risolasida asl tinglovchi moÀ'min ediَگِ اَrchi ikkinchi darajada, eshitish maqomida edi. Bu risolada esa tinglovchi inkor qiluvchidir, eshitish maqomida esa moÀ'mindir. Buni hisobga olib qarash kerak.

Lekَا مَاuski, muhim sababga binoan bu maktub juda tez yozilgani va hatto qoralama holida qolgani uchun, albatta menga oid ifoda tarzida tarqoqlik va kamchiliklar boÀladi. Qardoshlarimdan kechirimli koÀz bilan qarashni, qoÀldan klki taoÀgrilashni va menga magÀfirat soÀrab duo qilishlarini soÀrayman.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلّriladi عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

LAMAÀAT

Bu "LamaÀat" nomli asarning boshqa devonlar kabi bir tarzda bir-ikki mavzuni yoritmaganining sababi: Eski asarlaridan "Haqiqat UrugÀlari" nomli qnchi Qa hikmatlarni bir daraja izohlash uchun, nasriy yozilgan, hamda boshqa devonlar kabi xayolotga, mezonsiz hissiyotga berilmagan. Boshdan oxirigacha mantiq bilan Qur'oniy va iymoniy haqiqatlar boÀlib, yonidagi jiyani kabi ba'zi talabal farosbir ilmiy darsdir. Balki iymoniy va Qur'oniy darsdir. Ustozimizning boshdagi ifodasida aytganidek, biz ham nazm va she'rga hech istagi yoÀqligi va ular bilan shulakutnnmaganini tushundir. وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ sirrining bir namunasini koÀrsatadi.

Bu asar bir qancha ishlar va Dorul Hikmatdagi xizmat ichida, Ramazonda yigirma kun, kunda ikki yoki ikki yarim soat il sha, nazmiy kabi yozilgan. Bu qadar qisqa vaqtda va nazmiy sahifa oÀn sahifa qadar qiyin boÀlgani uchun, birdan diqqatsiz, tahrirsiz aytilgan, chop etilgan. Nazdimizda Risola-i Nur hisobiga bir gÀaroyib asar boÀlgan. kinchianday nazmli devon, bu kabi qiyinchiliksiz, nasr tarzida oÀqib boÀlmaydigandek koÀrinadi. Inshaalloh bu asar vaqti kelib Risola-i Nur shogirdlariga bir navi masnaviy boÀladi. Bu asaaning idan oÀn yil soÀngra chiqqan va yigirma uch yilda tamomlangan Risola-i Nurning muhim boÀlimlariga gÀaybiy ishorat qilgan xushxabarli mundarija hisoblanadi.

ESLATsonlik اَلْمَرْءُ عَدُوٌّ لِمَا جَهِلَ qoidasiga asosasn, men ham nazm va qofiyani bilmaganim uchun, unga qiymat bermas edim. Ochiq ifodani qofiyaga fido qilish tarzidasarlaratning suratini nazmning xohishiga koÀra oÀzgartirishni hech istamasdim. Bu qofiyasiz, nazmsiz kitobda eng oliy haqiqatlarga eng tartibsiz libos kiydirdim.

Avvalo: Yanada yaxshisini bilmas edim. Faqat ma'noni oizalaredim.

Ikkinchidan: Jasadni libosga koÀra yoÀnib randalagan shoirlarga tanqidimni koÀrsatishni istadim.

Uchinchidan: Ramazonda qalb bilan birga nafsni ham haqiqatlar bilan mashgÀul qilisha oÀxs bolalarcha bir uslub ixtiyor etildi.

Faqat ey qori!

Men xato qildim, e'tirof etaman. Sen esa also xato qilma! Yirtiq uslubga qarab oliy haqiqatlarni e'tiborsizli olamnn hurmatsizlik qilma!

Ey qori!

Oldindan shuni e'tirof etamanki: Xat va nazm sanÀatida iste'dodimdan juda shikoyat qilama, hechto hozir ismimni ham toÀgÀri yoza olmayman. Nazm va vazn esa, umrimda qisqa yozuv ham yoza olmaganman. Birdaniga zehnimga nazmda yozishga qattiq bir istak mal zo Sahobalarning gÀazovotiga doir kurdcha قَوْلِ نَوَالَاسِيسَبَانْ nomli bir doston bor edi. Ruhim uning ilohiy tarzidagi tabiiy nazmida lazzatlanar edi. Men ham oÀzimga maxsus uning naztgan vini ixtiyor etdim. Nazmga oÀxshash bir nasr yozdim. Lekin vazn uchun qat'iyan oÀzimni qiynamadim. Istagan odam, nazmni esga keltirmasdan qiyinchiliksiz, nasr tarzida oÀqishi mumkin. Ma'no tushunilishi uchunamas.

tarzida ham qarash kerak. Har qit'ada ma'no bogÀi bor. Qofiyada toÀxtanilmasin. Qalpoq popuksiz boÀladi, vazn ham qofiyasiz boÀladi, nazm ham qoidasiz boÀladi. OÀylashiurjonilafz va nazm, san'at jihatidan jozibador boÀlsa, e'tiborni oÀzi bilan mashgÀul qiladi. Nazarni ma'nodan burmaslik uchun sochilgan holi yanada yaxshi.

Bu asarimda ustozim - Qur'ondir. Kitobim, hayotdir. Tinglovchim, yana oÀzimman. Sen ohiriyy qori, eshituvchisan. Eshituvchining tanqid qilishga haqqi yoÀq, yoqtirganini oladi, yoqtirmaganiga tegmaydi. Bu asarim ushbu muborak Ramazonning fayzi {(*) Hatto tarixi نَجْمُ اَدَبٍ ni kes لِهِلَالَىْ رَمَضَانَ chiqqan. Ya'ni: "Ramazonning ikki hilolidan chiqqan bir adab yulduzidir." (Bir ming uch yuz oÀttiz yetti boÀladi.)} boÀlgani uchun, umid qilamanki, inshaalloh din qardoshg urug qalbiga ta'sir etadi-yu, tili menga bir magÀfirat duosi baxsh etadi yoki bir Fotiha oÀqiydi.

{(**) Bu qit'a u kishining imzosi.}

Yiqir, Islir mozorimki, yigÀilgandir ichida

Saiddan yetmish toÀqqiz mayyit {(***) Jism xar yili ikki marta yangilangani uchun, ikki Said oÀlgan degaَ اِلّ yil Said yetmish toÀqqiz yoshda. Xar yil bir Said oÀlgan degani boÀlib, Said bu tarixga qadar yashaydi.} gunohlar bilan azobga.

Saksoninchi boÀlgan mozorga bir mozor tosh.

Birgalikda yigÀlaydi {(*anobi igirma yil keyingi, hozirgi holni avvaldan sezish hissi bilan his qilgan.} Islom yoÀqotishlariga.

Mozor toshim mayyitlarga toÀla nola qilar mozorim bilan

Ravonaman yaqin kelajakdagi oxirat makoniga.

Aniq bilaman: Istiqbi, bosovoti, Osiyo qitÀasi

Birga boÀlar taslim Islom nurli qoÀliga.

Zero iymonning barakotli oÀng qoÀli

Insonlarga berar ishonchu omon.

وَالصَّلٰوةُ jozli سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ وَعَلٰٓى اٰلِهِ وَصَحْبِهِٓ اَجْمَعِينَ

Shu koinot tamomi bilan muazzam burhondir. GÀayb tili, guvohlik qilgan tasbehhondir, muvahhiddir. Ha, tavhidi Rahmon bilan, bala Allor ovoz bilan zikr qiladiki:

LA ILAHA ILLA HU.

Butun zarralar hujayralari, butun asoslari va a'zosi alohida zokir tildir, birgalikda baland ovoz bilan ayt Quyos LA ILAHA ILLA HU.

U tillarda farqlilik bor, ovozlarda martabalar bor. Faqat uning zikri, uning ovozi bir nuqtada toÀplar:

LA ILAHA ILLA HU.

Bu bir buyuk til boÀlib, baland ovoz bilan etar zikr, bafsir oÀlimlari, zarralari past ovozlari bilan, yuksak ovoz bilan birgalikda der:

LA ILAHA ILLA HU.

Bu olam zikr halqasi ichida juzÀ oÀqir, bu Qur'on porloq nurini. Butun ruhlilar fikr etar:

LA ILAHA ILLA HU.

Bu Furqoni Jaliluashxur u tavhidga notiq burhon, butun oyatlar sodiq lison. Iymon chaqmogÀi nurlari birgalikda der:

LA ILAHA ILLA HU.

Quloqni gar qoÀysang, bu Furqonning bagÀriga, chuqur-chuqurlardan yaqqol eshitasan, samndirgair sado der:

LA ILAHA ILLA HU.

U ovozdir gÀoyat ulugÀ, oÀta jiddiy, haqiqiy juda samimiy, ham yaqin doÀst, ishontiruvchi va burhon bilan jihozlangan. Takroran deِحَ فَLA ILAHA ILLA HU.

Shu nuroniy burhonda, olti jihati shaffof boÀlib, ustida naqshli gular bilan bezalgan i'joz tamgÀasi. Ichida porlagan nuri hidoyat der:

LA ILAHA ILLA HU.

Ha, ostida toi,

n nozik mantiq va burhon, oÀngida aqlni gapirtirish, shoxlari xar tarafga osilgan, zehnlar "Sodaqta" der:

LA ILAHA ILLA HU.

OÀng tomon shimolida etfaqat donni guvoh. Oldida husni xayr, nishonida saodat. Uning kaliti xar dam:

LA ILAHA ILLA HU.

OÀng tomoni orqasida unga tirgak samoviydi, vahyi asli Rabboniy. Bu olti jihat nurli, burjlarida koÀrinar:

LAi, ham ILLA HU.

Ha oÀgÀri vasvasa, tasavvur bilan shubha yoÀli, qanday haddi sigÀar u dinsiz, kira olsin bu nurli qasrga. Ham porlagan, qal'a suralar yuksak, xar kalima notiq farishta:

LA ILAHA ILLA HU.

Qur'oni Azimushshon bir tavhid dengiztilganta tomchi, misol uchun birgina Ixlos Surasi, sanoqsiz ramzlaridan faqat qisqa bir ramzidir. Butun shirk koÀrinishlarini rad etar, hamda yetti turdagi tavhidni etar idchiliuchi manfiy, uchi musbat bu olti jumlada birdan:

Birinchi jumla: قُلْ هُوَ qarina-belgisiz ishoradir. Demak umumiylashtirishga aniqlanadi. U ta'yinda taayyun bor. Ey, La Huva Illa Hu.

Bu koÀringan tavhidga bir ishoratdir. Haqiqatni koÀri boÀlzar tavhidga koÀmilar boÀlsa, der: La Mashhuda Illa Hu

Ikkinchi jumla: اَللهُ اَحَدٌ boÀkib, tavhidi uluhiyatni tushuntiradi. Haqiqat, haq tili der:

La Ma'buda Illa Hu.

Uchinchi jumla: اَللهُ الصَّمَدُ dir. Ikki toÀp hojavhariga sadaf. Birinchi dur: Tavhidi Rububiyat. Ha, koinot nizomi tili der:

La Xoliqa Illa Hu.

Ikkinchi dur: Tavhidi Qayyumiyat. Ha, butun koinotda, vujud va ham davom يعٌ بَa, taÀsir qiluvchiga ehtiyoj tili der:

La Qayyuma Illa Hu.

ToÀrtinchi: لَمْ يَلِدْ dir. Bir jaloliy tavhid yopiq. Shirk koÀrinishlarini rad qilar, kufrni kesar ajrava ishn.

Ya'ni oÀzgarish, yo nasl qoldirgan, yo boÀlakka ajralgan albat na Xoliqdir, na Qayyumdir, na Iloh.

Farzand fikri, tavallud kufrini لَمْ rad etar, birdan kesib otadi. Bu faqatsabab boÀlgan aksar inson gumroh.

Iso (A.S.) yo Uzayrning, yo farishtalar, yo aqllarning tavallud shirki avj oladi inson sinfida goh goh.

Beshinchisi: وَلَمْ يُولَدْ Bir tavhidi sarmadiy ishorati shunday: Vorni yaadim, azaliy boÀlmasa, boÀlmas Iloh.

Ya'ni: Yo muddatli yaratiq boÀlsa, yo moddadan tavallud, yo bir asldan ajralgan boÀlsa, albatta boÀlmas bu koinotga tayanch.

Asbobparastlik, yulduzparastlik, sanampabrikagk, tabiatparastlik shirkning turlaridir, zalolatda alohida choh.

Oltinchi: وَلَمْ يَكُنْ Bir qamrovli tavhiddir. Na zotida tenggi, na ishida sherigi, na sifatlarida oÀxshashi لَمْ lafziga qaraydi.

Bu olti jumla ma'nan hun arriga natija, bir-birining burhoni, silsilaviy burhonlar, tizilgan natijalar shu surada joylashgan.

Demak Ixlos surasida oÀz miqdori qomatida silsilali, ham tizilgan oÀttiz sura joylashgan, bu bularga yigÀilgan joyidir.

لَا يَعْلَمُ الْغَيْبr va Aَا اللهُ

Azamat izzati taqozo qiladiki, moddiy sabablar qudrat qoÀlining pardachisi boÀlsin, aql koÀziga.

mas, b Tavhid va jalol iqtizo qiladiki: moddiy sabablar haqiqiy taÀsirdan qoÀlini tortgan boÀlsin {(*) Haqiqiy ta'sirdan qoÀlini tortishi, ijod-yaratishga qoÀshilmasin deganidir.} qudrat ishida.

Vujudning chegara tortilmas turli nav'larini, chegaralangan boÀlmaydi, sigÀmaydi bu shahodat olamiga.

Jismoniy olam bir tantanali parda kabi, shu'la sochgan gÀaybiy olamlar ustida, sami* *

Nuqsonsiz san'at asari, fitratning xar burchagida ochiq oydin rad qilar sabablar ijodini.

Qalam uchi bilan qilingan naqsh, ayni qudrat, yaratilishning xar nuqtasidam sodrat darajasida vositalar vujudini rad qiladi.

Butun koinotda birdamlik sirri yashirin va yoyilgan. Ham tomonlar javob berishi, ham yordamlashish koÀrsatar.

Fada boÀamshumul qudrat qildirar, zarrani xar oÀlchovi bilan yaratib joylashtirar.

Olam kitobining xar satri bilan xar jonli harfi, ehtiyoj yoÀnaltirar, tanisÀjizal.

Har qayerdan kelsa-kelsin ehtiyoj nidosiga labbayk deydi, tavhid sirri nomiga atrofni gaplashtirar.

Jonlilar xar harfi, xar bir jumlaga yuzlangan alohida yuznichidada qaragan alohida koÀzni qaratar.

Quyosh bir mevali, silkinadi tushmasin di shartishuvchi sayyor mevalari.

Gar lol boÀlib toÀxtasa, tortishish qochar, yigÀlar fazoda intizomli tortishuvchilar.

Pashshaning koÀzini yaratgan mutlaqo quyoshni, ham somonyo boshqaratar.

Burganing me'dasini tartibga solgan mutlaqo, quyosh tizimini tizgan.

KoÀzda koÀrish, me'dada ham ehtiyojni oÀrnatgan mutlaqo, samo koÀziga ziyo surmasi surtgan, zamin yuziga ozuqa dasturxoni yozgan.

Koinot tarterak?

buyuk moÀjiza bor

Koinotning qaragin ta'lifida i'joz bor. Butun tabiiy sabablar farazan

BoÀlsa xar biri qodir bir xohlaganini qiladigan.

U moÀjizaga oÀta ojizlik bilan boÀysunib

Sajda qilib,

سُa olmaَكَ لَا قُدْرَةَ فِينَا رَبَّینَا اَنْتَ الْقَدِيرُ الْاَزَلِىُّ ذُوالْجَلَالِ

Bir zotiy qudratdirizohlaazaliy, ojizlik xalal bermas.

Unda martabalar yoÀq, mone'lar aralashmas. Istasa butun, istasa qism nisbat farq aylamas.

Chunki hammaJanobi bogÀliqdir hamma narsa bilan. Kim hamma narsani qila olmasa bir narsani ham qila olmas.

qiqatn kabi nazm aylayib koÀtaradi yerimiz, quyosh, yulduzlarni, chegaralay olmas

Shu fazoning boshiga, ham koÀksiga taqadigan quvvatli qoÀlga bir kishi sohib boÀlmasa

Dunyoda hech narsani yaratdim deb da'vo qilib, bor n ba'ziddiaosi qila olmas.

OÀlim aralash uyqu orqali qishda uvushgan chivinni tiriltirish qudratga ogÀir emas.

Dunyoning oÀlishi,

, tiriltirish ham shunday. Butun ruh sohiblarini tiriltirish unda ortiq nozlanmas.

Emas qilgan tabiat, balki qilingan. Emas naqqosh, u balki bir naqshdir.

Emas qiluvchi, u qga>quvn. Emas manbaÀ, u uskuna.

Emas tartiblagan, u nizomdir.

Emas qudrat, u qonundir. Iroda sifatining qonunidir, emas haqiqiy borliq.

Vijdonda joylashgan, bir tortishish va jazba. Bir tortuvchining tortishi bilan doim tortishadi.

Jazbga tushar shuur sohibi, gar Zuljamol koÀrinsa. Etsa tajalibrlanim koÀz qamashtiruvchi behijob.

Bir Vojibul Vujudga, Sohibi Jalol va Jamol, shu shuurli yaratilish qat'iy guvoh zamini.

Bir guvohi tortish, ham boshqasi tortishish.

Mizojda yolgÀon yoÀqdir, nima desa toÀgÀridir. UrugÀning tili,

KoÀkarish mayli der: "Men, unib chiqib mevador..." ToÀgÀri chiqar bayoni.

Tuhum ichida chuqur chuqur soÀylar hayot istagi

der: ا السّoÀja boÀlaman, izni Ilohiy boÀlsa." Sodiq boÀlar lisoni.

Bir hovuch suv, temir toÀp ichida agar niyat qilsa muzlashni. Sovuq vaqtda

Ichidagi ykeraklh mayli der: "Kengay, menga endi kerak kengroq joy". Bir amri beomon.

Metin temir ur٦ّ٭r, uni yolgÀon chiqarmas. Balki unda toÀgÀrilik, hamda qalbdan toÀgÀrilik

U temirni paBu oyar. Bu istaklar birma bir yaratilishdagi qonun, bir bir hukmi Yazdoniy,

Alohida tabiiy qonun, bir bir iroda jilvasi. Irodai Ilohiy, borliqlar idorasi

Aar mua shulardir: Bitta-bitta yoÀnalish, bitta-bitta boÀysunish Rabboniy amrlarga.

Vijdondagi tajalliy aynan shunday jilvadir, tortishish va tortilish ikki moÀ'jio jonni.

Ikki yaltiroq shisha, aks etar ichida Jamoli Loyazaliy, hamda nuri iymoniy.

Chumolini amirsiz, arilarni raissiz qoldirmagan azaliy qudrat, albatta

chirkii ham qoldirmas shariatsiz, nabiysiz. Olam nizomi sirri, shunday istar albatta.

Bir me'rojiy karomat bilan farishtalar, haqilgan. koÀrdilar shubhasiz bir nubuvvatda muazzam bir valiylik bor.

U porloq zot, buroqqa minib chaqmoq boÀlgan. Oy kabi toÀliq, nur olamini ham koÀrgan.

Bu shahodat olamida tarqalgan insonlargati qony buyuk bir moÀ'jiza اِنْشَقَّ الْقَمَرُ oyati.

Bu me'rojdir, ruhlar olamidagi yashovchilarga eng buyuk bir moÀ'jiza سُبْحَانَ الَّذِٓى اَسْرÀradi.ti.

Kalimai shahodatning bordir ikki kalomi. Bir-biriga shohiddir, ham dalil va burhondir.

BNCHI Sisi ikkinchiga bir burhoni limmiydir (taÀsir qiluvchidan ishga olib borgan dalil). Ikkinchisi avvalga bir burhoni inniydir (ishdan ishni qiluvchiga olib borgan dalil).

Hayot vahdat nuridir. Shu koÀplikda tavhid tajalliy qilar. Ha, bir vahdatning jilvasi qilar koÀplarni bitta va yakto.

Hayot bir narsani hamma narsaga qilaan shak. Hayotsiz narsa, unga nisbat yoÀqlikdir jumla ashyoda.

Ruh bir nuroniy qonundir, moddiy vujud kiygan bir nizomdir, shuurni boshiga taqqan.

Bu mavjud ruh, aqlga sigÀيَزيِدunga boÀlgan ikki qardosh, ikki yoÀldosh.

Sobit va ham doim tabiiy qonunlar kabi, ruh ham ham qonunlar olami, ham iroda vasfidan kelar.

Qudrat hissiy vujud kiydirar, shuurni boshiga taqar, bir sayyor maÀnaviy borliqni u jaillion sadaf qilar.

Agar turlardagi qonunlarga Xoliq qudrati moddiy vujud kiydirsa, xar biri bir ruh boÀlar.

Gar vujudni ruh chiqarsa, boshidan shuurni tushirsa, yana oÀlmas qonun boÀlar.

Mahfubilan hayotning har biri, mavjudotning kashf qiluvchisidir. Qara nuri hayot boÀlmasa,

Vujud yoqÀlik aralash, balki hechlik kabidir. Ha, gÀarib, yetimنْبَتْayotsiz gar oy boÀlsa.

Gar borliq mezoni bilan chumolini oÀlchasang, undan chiqqan koinot sayyoramizga sigÀmas.

Menimcha dunydi. Chidir, boshqalarning fikricha mayyit boÀlgan kurrani gar keltirib qoÀysang

Chumoli qarshisiga, u shuurli boshining yarmi ham boÀla olmas.

Nasroniyat yo soÀnadi yo sofa jazoi. Islomga taslim boÀlib qurolini taslim qiladi.

Takror takror yirtildi, protestanlikgacha keldi, protestanlikda koÀrmadi unga yaxshilik beradi.

Par Malaka yirtildi, mutlaq zalolatga tushdi. Bir qismi lekin, biroz yaqinlashdi tavhidga, unda qutulish topadi.

Tayyorlanar hozirdan {(*) Bu dahshatli Harbi Umumiy natijasidagi holatga ishooqsiz ladi. Balki Ikkinchi Harbi Umumiydan toÀliq xabar beryapti.} yirtilishni boshladi. SoÀnmasa poklanib Islomga tobe' boÀladi.

Bu bir sirrih Janoir, unga ramzu ishorat, Faxri Rusul degandir: "Iso Shariatim bilan amal qilib ummatimdan boÀladi".

M komil voqe'ada, Iydning hiloliga qarardi katta jamoat. Hech kim hech narsa koÀrmadi.

Katta yoshli keksa: "KoÀrdim", deb qasam ichdi. Xolbuki koÀrgani, kiprigining yat olan oq qili edi.

U qil boÀldi uning hiloli. U yoysimon qil qayerda? Hilol oy qayerda? Gar anglasang bu ramzni:

Zarralardagi harakatlar, aql kiprigi boÀlgan zulmatdor qillardir, moddiy koÀzni koÀr qilar.

S ruh kni tashkil qilgan yaratganni koÀra olmas, tushar boshiga zalolat.

U harakat qayerda? Koinot tartiblovchisi qayerda? Uni unga farazga asir boÀlish qavat qavat imkonsiz!

dasi q*

Ummatdagi jumhurni, ham avomning barchasi, burhondan koÀra manbaÀdagi muqaddas itoat istagi berar, boysunishga chorlar.

Shariatning yuzdan toÀqsoni, shar'iyr ochiar, diniy zaruratlar alohida olmos ustundir.

Ijtihodiy, ixtilofli, tafsilotli masalalar, yuzdan faqat oÀn boÀlar. ToÀqson olmos ustunni, oÀn oltinning sohibi

Xaltasiga qoÀyolmas, unga tobe' qilolmas. Olmoslarning ma'dani: Qur'on va qir aydisdir. Uning mulkin u yerdan, xar zamon istash kerak.

Kitoblar, ijtihodlar Qur'onning oynasi, yoki durbin boÀlishi kerak. Soya, vakil istamas u MoÀ'jiza bayon Quyoshdan.

Inson yaratilishi mukarram boÀlganidan, qasddan haqni qidirar. Ba'zan kelar qoÀliga, botilni haq deb oÀylar, qoÀyniga yashirar.

Haqiqatni qazarkan ixtiyori xoriji boshiga, koinat tushar, haqiqatdir deb oÀylar, boshiga qoÀyar.

Zuljalol Qudratining juda koÀpdir oynalari. Har biri boshqasidan shaffofroq va xush va goÀzalroq derazalar ochadi bir misol olamiga.

s, {(Ian havoga qadar, havodan efirga, efirdan misolga, misoldan ruhlarga, ruhlardan vaqtga, vaqtdan xayolga,

Xayoldan fikrgacha turli oynalar, doimo koÀrinadi sayyor ishlar. QulogÀing bilan nazar qil havoshlaniiga: Yakka kalima, boÀlar million kalima!

Ajib nusxa koÀpaytirar qudratning qalami, bu koÀpayish sirri.

Oynada koÀrinish, toÀrt suratga boÀlinadi: Yo faqatTasbeh, yo barobar xosiyat, yo koÀrinish ham mohiyat shuÀlasi, yo mohiyat, surat.

Agar misol istasang, mana inson va quyosh, farishta va kalimaguvohliq narsa timsollari, oynada boÀlar alohida harakatlanar mayyit.

Bir nuroniy ruhning, oÀz oynalarida timsollari boÀladi alohida bogÀlangan jonli. Ayni boÀlmasa agar, boshqasi ham ear koÀ Alohida tarqalgan nur. Gar quyosh jonli boÀlganda, boÀlar harorati hayoti, ziyo uning shuuri. Bu hislarga sohibdir oynada timsoli.

qadarbudir sirlar kaliti: Jabroil ham Sidrada, ham surati Dihyada majlisi Nabaviyda,

Ham kim bilar necha yerda! Azroilning bir onda Alloh bilar necha yerda, ruhlarni qabz etadi. PaygÀambarning bir onda,

Ham avliyolar kashfida, ham sodi ham klarda ummatiga koÀrinar, ham hashrda barcha bilan shafoat qilib koÀrishar.

Valiylarning abdali, koÀp yerlarda bir onda zuhur etar, koÀrinar.

Ijtihodning shartini qoÀlga kiritgan xar iste'dodli kishi, qiladi nafsi uchun, nass boÀlmaganda ijtihod. Unga lozim, gÀayrga taor kimtolmas.

Ummatni da'vat bilan sharÀiy hukm oÀrnata olmas. Tushunishi shariatdan boÀlar, lekin shariat boÀlolmas. Mujtahid boÀlishi mumkin, faqat sharÀiy hukm oÀrnatuvchi boÀlolmas.

Ijmo' bilan jumhurdir,on>quviy tamgÀa qoÀyadi. Bir fikrga chaqirish, jumhurning quvvatli qabuli, ilk sharti boÀladi.

YoÀqsa u hukmga chaqirish bid'atdir, rad etilaisbotlziga tiqilar, unda boshqa chiqolmas.

Zulmatli bilimdonlar bu soÀzni bilishi kerak: Qalb ziyosisiz boÀlmas fikr nuri munavvar.

U nur bilan bu ziyo birlashmasa zulmatdi Ikkim va jaholat sochar. Nurning libosini kiygan bir yolgÀonchi muzavvar.

KoÀzingda bir nahor bor, lekin oppoq, qorongÀu. Ichida bir qora bor, bir munavvar kecha.

U ichida boÀlmasa, yogÀ boÀlagi koÀz boÀlmas, ina ekm hech narsa koÀrmaysan. Basiratsiz koÀz esa qiymati boÀlmas.

Gar oq fikrda qalbda asos nuqta yoÀq, miyadagi qorishma ilm, basirat boÀlmas. Qalbsiz oqn ba'zlolmas.

Miyada martabalar bor, bir-biriga qorishgan, hukmlari turlicha. Avval hayol boÀladi, soÀngra tasavvur kelar,

SoÀngra kelar aql yuritish, soÀngra tasdizmidagdi, soÀngra aniq ishonch boÀladi, soÀngra kelar tarafdorlik, soÀngra e'tiqod kelar.

E'tiqoding boshqadir, tarafdorliging boshqa. Xar biridan chiqar bir holat. SogÀlomlik e'tj qolmn,

Taassub tarafdorlikdan, amrga boÀysunish aniq ishonchdan, tasdiqdan tarafdorlik, aql yuritishda betaraf, tasavvurda bebahra.

Hayolda safsata hosil boÀlar,i. Yanlashtirishga agar boÀlmas qodir.

Botil narsalarni goÀzal tasvir qilishlik, har damda

Sof zehnlarni yaralaydi, ham toÀgri yoÀldan chiqaradi.

Haqiqiy olim murshid qoka voslar, qush boÀlmaydi. Samimiy berar ilmin.

QoÀy berar qoÀzisiga hazm boÀlgan musaffo sut.

Qush berar bolasiga ogÀzidagi qaydini.

BoÀlaklarning toÀplami, butunning boÀlish shartidir. YoÀqlik esa, boÀladi bir bolak yoÀqligi bilan, buzgÀunchilik osonroq boÀladi.

Shq boÀluchun: Ojiz odam, ijobiy ish qilishga hech yaqinlashmas. Manfiy harakat, doim buzgÀunchi boÀlar.

Hikmatdagi dasturlar, hukumatda qonunlar, haqda boÀl koÀrsnunlar, kuchdagi qoidalar bir-biri bilan boÀlmasa birdam va yordamchi:

Odamlar koÀpchirigida na mevali va taÀsirli boÀladi. Shariatda shao'ir (Islom belgilari, amallar va ibodatlar) qolar chetda, ishlatmas. Insonlar ishida boÀlmas,uljaloch va ishonch.

Shunday vaqt boÀladiki zid, oÀz ziddini yashirar. Siyosat tilida lafz, ma'noning ziddidir. Adolat bosh kiyimin {(*) Bu zamonni aynan koÀrgandek gapirgan.}

Zulm boshiga qoÀy fido Àurur libosini, xiyonat arzon kiygan.

Jihod va ham gÀazotga, isyon ismi taqilgan. Hayvoniy tuygÀularga asirlik, shaytoniy istibdodga hurriyat deb nomlangan. Zidlarda oÀxshash boÀlgan, koÀrinishda oÀzgarish, ismlarda qorishiq, malam boda aralash joy oÀzgarish.

Manfaat ustida charxi qurilgan hozirgi siyosat, yirtuvchi, jonvor.

AhmadioÀlgan jonvorga sevgi koÀrsatsang, marhamatini emas, ishtahasini ochar.

SoÀngra qaytib keladi, tirnogÀining, ham tishining kirasini sendan istar.

Hayvonning aksiga, insondagi tuygÀular, yaratilishdan chegaralanmagan. Unda chiqqan yaxshilik va yomonlik, bitmaydi.

Undagi oÀzini oÀylash, bundan chiqqan xudbni che gÀurur, qaysarlik birlashsa, shunday gunoh boÀladiki {(**) Bunda ham bir gÀaybiy ishorat bor.} insoniyat hozirgacha unga nom topmagan. Jahannamning kerakligiga dalil boÀlgani kabi, jazosi ham faqat Jahannam boÀladi.

Yana masaatli tir odam bir yolgÀonchi gapini toÀgÀri koÀrsatish uchun, Islomning falokatini qalban orzu qiladi.

Davr koÀrsatdiki: Jahannam keraksiz boÀlmas, Jannat arzon emas.

Xoslardagi fazilatlar haqiqatda tavozuga sabab, kamtarlikka. BoÀlgan afsuski bosimga sabab,

Takabburga ham asos. Faqirlardagi kuchsizlik, omilardagi faqirlik, haqiqatda sababdir ehson va marhamatga.

Lekin af Kitobtijasi hozir boÀlgan, xorlik va asirlik. Bir narsada hosil boÀlgan yaxshilik va sharaf esa,

Haqqi boÀlmay xoslar va raislarga berilar. Undan kelib chiqqan gunohlar va yomonlik esa, kishilar hamlbda ha

BoÀÀlinib, taqsimlanar. GÀolib tomondagi sharaf esa: "Hasan OgÀa, ofarin!" Agar yomonlik kelib chiqsa,

Kishilardan qilinar nafrat. Basharda hazin yomnlik!

Bir orzi qilingan maqsad boÀlmasa, yoxud unutushlik bossa, yo unuttirishga urinilsa, albatta zehnlar "men"larga aylanar,

Atrofida aylanar. "Men" kuchayadi, ba'zan asabiylashadi.

Teshilmas, toki "biz" boÀlsin. "Men"ligini sevganlar,arakatalarni sevmaslar.

Barcha isyonlar, butun bosh koÀtarish va buzuqliklar, ham asl, ham manbaÀi, sharmandalik va gunohlar, butun buzuq fe'llar,ming cnlantirgan va manbai ikki kalimadir faqat, yoki ikki kalomda. Birinchisi shuki: "Men toÀq boÀlsam, boshqalar

Ochlikdan oÀlsa menga nima!" Ikkinchisi: "Tinchligim uchيْلِ وnal, sen ishla, men yeyman. Mendan yeyish, sendan ishlash!"

Birinchi soÀzdagi oÀldiruvchi zaxar, ham ildizini kesadigan, shof shifo boÀladigan yagona davosi bor.

U - shar'iy zakot, birr. Bir ruknidir. Ikkinchi soÀzda, zaqqum daraxti joylashgan. Uning tomirini - ribboning xaromligi kesadi.

Inson tinchlik istasa, hayotini sevsa, zakotni oÀrnatishi, sudxoÀrlikni olib tashlashi kerak.

Xoslar tabaqasidan avomga siylai rahm uzilgan. Pastdan otilmoqda

Isyon sadolari, intiqom faryodi, kinu hasad nolasi. Yuqoridadavolaadi

Zulm va tahqir olovi, takabburning ogÀirligi, bosim jahl ovzi. Pastdan chiqishi kerak

OÀzni sevdirish va itoat, hurmat va ham boÀysunish. Lekin marhamat va ehson yuiatdagn tushishi kerak,

Ham shafqat va tarbiya. Bashar buni istasa zakotni mahkam tutib, sudxoÀrlikni quvishi kerak.

Qur'onning adolati olam eshigida turib sudxoÀrlikka der: "Mumkin emas! Haqqing yoÀq, orqangga qayt!"

Bu amrabatniglamay, bashar yedi tarsaki. {(*) Bu kuchli bir gÀaybiy ishoratdir. Darhaqiqat, inson quloq solmadi, ikkinchi jahon urushi bilan bu dahshatli tarsakini ham yedi.} Mudxishini yemasdan bu amrni tinglashi kerak.

Bir tushda aytgan edim: Davlatlar, millatlarning yengil urushi, inson tabaqalarining qattiq harbiga joy boÀshatib beryapti.

Chunki inson, eski davrlar asirlik istamadi, qoni bilan اَنْتdi. Hozir maoshga ishlar, uning yukini tortmoqda, uni ham sindirmoqda.

Insoniyat boshi keksa, besh davri bor. Ibtidoiy va badaviylik, quldim: "sirlik, hozir esa maoshga ishlar, boshlagandir, oÀtyapti.

اَلْقَاتِلُ لَا يَرِثُ bir azim dqyosdair: "Shariatga zid yoÀl bilan bir maqsadga yurgan kishi, koÀpincha maqsadining tersiga chekar jazo".

Ovrupa sevgisi, xarom muhabbat, ham taqlasa, sham gÀaflat.

Natijada mukofot: Sevgilining ayyor adovati, jinoyatlari.

Maxrum fosiq topar na lazzat va na najot.

Ey haqiqat tolibi! Moziyga,undingusibat, kelajak va gunoh ayri koÀrar shariat. Moziyga, balolarga raqdir deb qaraladi.

SoÀz boÀlar Jabariyga. Kelajak va gunohlarda qaralar taklif-majburiyatga. SoÀklarniar MoÀtaziliyga. MoÀtazila va Jabariy

Bu yerda kelishadi. Shu botil mazhablarda bittadan haqiqat urugÀi mavjud, joylashgan, maxsus joyi ona humumiylashtirish botil boÀladi.

Gar istasang hayotni, chorasi boÀlgan narsada ojizlikka yopishma.

Gar istasang rohatni, chorasi boÀyon qi narsada oh vohga oÀralma.

Shunday sharoit boÀlar, ostida oz harakat sohibini chiqaradi to a'loyi illiyin.

Shunday holan. ShboÀlar, kichik harakat, qilganni tushiradi to asfali sofiliyn.

Mizojlarning bir qismi birdaniga kamchidi. Bir qismi tadrijiydir, sekin sekin turadi. Inson tabiati ikkisiga oÀxshaydi.

Sharoitga qaraydi, unga koÀra almashar. Ba'zan tadrijiy ketar. Ba'zan porox kabi boÀladi zulmatli, birdaniga otilar.

Nuroniy olov boÀlmr. Ba'zan esa bir nazar, koÀmirni olmos qilar. Ba'zan boÀlar bir tegish, toshni iksir qiladi. Bir nazari paygÀambar,

Birdan oÀzgartiradi, bir johil badaviyni, bir orifi bilimdon. Agar mezon istasang: Islomdan avn, kamar, Islomdan keyin Umar.

Bir-biriga qiyosi: Bir urugÀ, bir daraxt. Daf'atan berdi samar, u nazari Ahmadiy, u himmati PaygÀambar.

Jaziratula fitra, koÀmir boÀlgan mizojlarni oÀzgartirdi olmosga. Birdaniga boshdan oyoq.

Porox kabi axloqni porladi, boÀlishdi birma bir munavvar nur.

Bir dona sidq-toÀgÀrilik, yoqar million yolgÀonni. Bir haqiqat urugÀi, buzar hayol qasrini. Sidq buyuk asosdir, bir ziyoli javhar.

Yerni berar sukutga, agar chiqsa zararli. YolgÀonga yer hech yoigi-ah garchi boÀlsa foydali. Xar soÀzing toÀgÀri boÀlsin, xar hukming haq boÀlishi kerak.

Lekin haqqing yoÀq, xar toÀgÀrini gapirish. Buni yaxshi bilishing kerak.

خُذْ مَا صَفَا دَعْ مَا كَدَرْ oÀzingga dot va qilishing kerak.

GoÀzal koÀr, ham goÀzal boq. Toki goÀzal fikrla. GoÀzal bil, ham goÀzal fikrla. Toki shirin hayot top.

Hayot ichida hayot, husni zonda umidi. Sui zon bilan umidsizlik: Saodat buzgÀunchisi, hamda yrilamqotili.

Birinchi jahon urushining otishma boshida, bir Juma kechasi bir sodiq tushda, misol olamida, bir azim majlisartabandan soÀradilar:

"MagÀlubiyat oxirida Islom olamida qanday hol paydo boÀladi?" Hozirgi asr vakili sifatida gapirdim, ular tingladi:

Eski davشُ الْeri Islom istiqlolining davom etishi, ham Kalimatullohning oliy boÀlishi uchun, farzi kifoya boÀlgan jihodni, diyonat taqozosi bilan

BoÀyniga olib, oÀzini yakk tushud holida, Islom olamiga fidokorlik vazifasi boÀlgan, xilofatga bayroqdor koÀrgan bu davlat,

Shu millati Islomning moziy falokati, keatilmai ham albat Islom olamiga saodat va hurriyat. BoÀlar oÀtgan musibat,

Kelajakda oÀrni toÀladi. Uchni bergan, uch yuzni qozontirgan, albatta hech yoÀqitmaydi. Hozirni kelajakka almashtirar, himmat, gÀayradatda bi.

Chunki bu musibat, hayotimiz asosi boÀlgan shafqat, qardoshlik, Islom birdamligini gÀaroyib tarzda etdi, qardoshlik rivojini

Harakatin tezlatdi, madaniyat buzishi. Hozirgi axloqsiz madaniyat lb va oÀzgaradi, tizimi buziladi. Yuzaga chiqadi oÀsha vaqt,

Islomiy madaniyat. Musulmonlar ixtiyori bilan albat avval kiradi. Taqqoslashni istasan sirigriat madaniyatin va hozirgi madaniyat

Asoslarga diqqat qil, belgilarlarga nazar sol. Hozirgi madaniyat asoslari manfiydir. Manfiy boÀlgan besh asos unga poydevor, hamnatijat.

Ular bilan charx qurilar. Mana tayanch nuqtasi: Haq oÀrniga kuch.

Kuchning ishi tajovuz va qarshilik, bundan chiqar xiyonat.

Maqsadi, fazilat oÀrniga arzon bir manfaatdir. Manfaatning ishi qiyinchiiy dun dushmanlik, bundan chiqar jinoyat.

Hayot qonuni, oÀzaro yordam oÀrniga bir kurash dasturi. Kurashning ishi shuki: Nizo va kurash, bundan chiqar abgorlik.

Jamoatlar oÀrtasida asos aloqa: Boshqa kishining zarariga ishlovchi qolmahilik. Boshqalarni yutish bilan oziqlanar, olar quvvat.

Zararli millatchilik, irqchilik, urugÀchilik, ishi boÀlar doimo mudxish kurashish, foje'ali toÀqnashish, bundan chiqar halokat.

Beshinchisi shudirki: Jozibador xizmatiga qar, havasni jasoratlantirish, osonlashtirish, hoy havas, istaganin bajarish. Bundan chiqar kayf-safo qarami.

U hoyu havas, ishi shudir doimo: Insonni xunuk qiladi وَ الatin oÀzgartirar. Ma'naviy surati buzilar, oÀzgarar insoniyat.

Shu madaniylardan koÀpining, agar ichin tashiga ochsang, koÀrarsan: Boshda maymun va tulki, ilon bilan ayiq, toÀngÀiz. Siyr yaratÀlar surat.

Kelar hayoli oldingga, poÀstlariyu tuklari. Shu orqali koÀrinar qilgan ishlari.

Zamindagi oÀlchovlar, mezonidir shariat.

Shariatdagi rahmat, Qur'on samosidandir. Madaniyati Qur'on asoslari musbatdir. Besh musbat asosbir "Ba aylanar saodat charxi.

Tayanch nuqtasi, quvvatga oÀrniga haqdir. Haqning doim ishidir adolat va bosiq harakat. Bundan chiqar salomat, yoÀq boÀladi badbaxtlik.

Maqsadi manfaat oÀrnmiki szilat. Fazilatning ishi muhabbat va yaqinlik. Bundan chiqar saodat, yoÀq boÀladi adovat.

Hayotdagi dasturi, kurash oÀldir oÀrniga, oÀzaro yordam dasturi. Bu dasturninalolatdir birlashish va birdamlik, jonlanadi jamoat.

Xizmat shaklida, havo havas oÀrniga hidoyatga yoÀllaydi. Hidoyat natijasi: Insonga loyiq taraqqiy va moÀllik.

Ruhga lozim suratda nq tarzsh va komillik.

Jamoatlar ichida birlik tomoni esa: Irqchilikni quvadi, hamda manfiy millatchilikni.

Ham ularning oÀrniga diniy bogÀ, vataniy nisbat, sinfiy aloqa, iymoniy qardoshlik. Bu bogÀninig natijasi. Kofimiy bir qardoshlik,

Umumiy bir salomat. Xorij etsa tajovuz, u ham etar mudofaa. Mana endi tushunding, qusish sababin, olmadi madaniyat.

Hozirgacha musulmon ixtiyori bilan kirmagan, hozirgi madaniyatga.

Ularga yaramagan, ham hissirga urgan mudhish asirlik zanjiri.

Balki bashariyatga darmon ekan zaxar boÀlgan. Yuzda saksonini otgan mashaqqat va badbaxtlik. Yuzda oÀnni chiqargan yolgÀonchi bir saodat!

Boshqa oÀnni qoldirgan asoratda berohat! Zolim klari bikning boÀlgan kelgan daromad. Lekin saodat shuki: KoÀpchik topsa saodat.

Loaqal aksariyatga boÀlsa najot sababi. Inoniyatga rahmat nozil boÀlgan shu Qur'on, faqat qabul qiladi bir tarzi madaniyat,

Hammaga, yorni chga agar bersa saodat. Hozirgi tarzi esa, nafs istaagi bemalol, havo esa hur boÀlgandir, hayvoniy bir hurriyat.

Nafs hoyu havasi bosim qilar. Nafs esa mustabid, zaruriy boÀllar boehtiyojni zaruriy ehtiyojga aylantirgan. Tinchlikni yoÀqotdi.

Badaviyat vaqtida kishi toÀrt narsaga muhtoj edi, madaniyat yuz narsaga OÀn Ik, faqir etdi. Halol mehnat, xarajatga qilmaydi kifoya.

U insonni hiyla, haromga chorlagan. Axloqning asosini shu tomondan buzgandir. Jamoatga ham sinfga bergandir sarvat, hashamat.

Shaxsni axloqsiz, ham faogÀat lagandir. Buning guvohi koÀpdir.

Ilk asrlarda butun vahshat va jinoyat, ham zulm va ham xinoyat

Shu iflos madaniyat bir martada qusdi. Me'dasi {(*) Demak, yana dahshatli qboÀlar Ha, ikki harbi umumiy bilan shunday qusdiki: Havo, dengiz, quruklik yuzlarini bulgÀatdi, qon bilan dogÀ qildi...} yana aynir.

Olami Islomdagi ma'noli hayiqish hammati biborga loyiq.

Qabulda iztirobli, sovuq muomala qilgan. Ha Buyuk, Porloq Shariat boÀlgan nuri Ilohiy ajralgan xususiyati: Behojatlik, mustaqillik.

U ajralib turgan xossa qoÀymas hidoyat nuri, shu madaniyat ruhi boÀlgaÀrilikdahosi unga bosim qilishin. Unda boÀlgan hidoyat,

Bundagi falsafa bilan birlashmas, ham emlanmas, hamda tobe boÀlolmas. Islomiyat ruhida shafqat, iymon izzati yetishtirgan shariati

Qur'oni MoÀ'jiz-Bayon tutgan porloq va iroa shariat haqiqatlarin. Porloq oÀng qoÀlda alohida Muso Asosi. Sehrovchi madaniyat, kelajakda qiladi unga hayrat sajdasi.

Endi bunga diqqat qil: Eski Rim, Yunonning ikki dahosi esi, bir asldan egizak, biri hayol aralash, ikkinchiimaymadaparast.

Suv ichida yogÀ kabi aralasha olmadi. Davr oÀtishin istadi, madaniyat tirishdi. Xristiyanlik urindi, birlashtirishga hech biri muvaffaq ham boÀlmadi.

Xar biri istiqlolin toÀligÀicha saqladi. Hatto hozir goÀyo ikki ruma shoirga kelib jasadlari oÀzgargan, Olmon, Fransuz boÀldi.

GoÀyo bir navÀ re'nkarnatsiya boshlaridan oÀtkazdi. Ey misoliy birodari! Davr shunday koÀrsatdi. Egizak ikki daho, hoÀkiz kabi rad etdi

Birlashish sabablarin. Hoziririshgelishmadi. Modom ular ekizak, qardosh va birodardi, taraqqiyda yoÀldoshdi, bir-birila urushdi. Hech ham yarashmadilar.

Keyin ularning asli, ham ma'dani, tigÀilish joyi boshqa tur bdi. Bi edi. Qur'onda boÀlgan nurni, shariat hidoyati

Shu madaniyat ruhi boÀlgan Rim dahosi bir-biri bilan kelishar ham kuchli birdamligi.

U dahoyu bu haq din manbaÀlari boshqadir: Haq yoÀl samodan tushdi, daho zamindan chiqdi. Qanalmayidoyat ishlar, aqlni ham ishlatar.

Daho aqlda ishlar, qalbni ham chalkashtirar. Hidoyat ruhni nurli etar, urugÀlarni koÀkartirar. QorongÀi tabiaekin Bqali yorishar.

Komillik iste'dodi birdaniga yoÀl bosar. Nafsi jismoniy qilar boÀysinuvchi xizmatkor. Malak siymo qiladi insoni himmatparvar.

Daho esa: Avvalo nafsu jismga qaraaridanabiatga kiradi, nafsni dala qiladi. Nafsoniy iste'dodi unib koÀkarar chiqar.

Ruhni qilar xizmatkor, urugÀlari quriydi. Shaytonning siymosini insonda koÀrsatadig mumkidoyat, ikki hayotga saodat beradi. Ikki diyorga ziyo tarqatadi. Insonni yuksaltiradi.

Dajjol kabi {(**) Bunda ham bir nozik ishorat bor.} bir koÀzli daho, bir uy bilan bir hayotni bilar, moddaparam.

Ha daho, kar tabiatga sigÀinar. KoÀr kuchga boÀyin eggan. Hidoyatchi, shuurli san'atni tanir, hikmatli qudratga qarar. Daho, zaminga kufron pardasi tortar. Hidoya, shukra tayaini sochar.

Shu sababli: Daho - koÀr va sagÀir; hidoyat - eshitar, koÀrar. Dahoning nazarida, zamindagi ne'matlar egasiz mol mulk hisob.

Minnatsiz taloti orqk va oÀgÀrilik, tabiatdan qoÀporish, jonivorcha his berar.

Hidoyat nazarida, zaminning siynasida, koinotning yuzida

Sochilmish boÀlgan ne'mat, rahmatning mevalari. Xar ne'matninjat:>Kda bir ehson qoÀlin koÀrar, shukron bilan oÀptirar.

Buni inkor qilmayman: Madaniyatda bordir koÀp chiroyli narsalar. Ammo ular na Naruhoniat Mulki na Ovrupa ijodi,

Na shu asr san'ati. Balki umum mulkidir: Fikrlar yigÀindisi, samoviy qonunlardan, ham tabiiy ehtiyoj, xususan Ahmadiy shariat,

Islomiy inqilobdan kelib chiqqan bir mulkdir. Hech kim ega cralarndi.

Tushdagi majlis, u majlisning raisi takroran soÀradi:

"Musibat boÀlar har dam xiyonat natijasi, mukofotning sababi. Ey shu asr odami! النَّحtarsaki urdi, qazo ham yoÀliqtirdi

Qaysi ishingiz bilan qazoga, ham qadarga shunday fatvo berdingiz, Alloh qazosi musibat hukmi berdi, sizni holdan toydirdi?

KoÀpchilikning xatr ma'nÀlar sabab doimo ommaviy musibatga." Dedim:

Basharning fikriy zalolati, Namrudona qaysarligi,

Fir'avcha gÀururni shishib shishib zaminda, yetishdi sa ma'nga. Hamda tegdi hassos yaratilish sirriga.

Samovotdan tushirdi

ToÀfon, vabo misoli, shu urush zilzilasi, kofirga tushirdi samoviy bir tarsakni. DemakkMA

usibat, butun bashar musibati edi.

Turi bilan hammani oÀz ichiga oladi. Bir umumiy sababi, moddparastlikdan kelgan fikriy zalolat. Hayvoniy hurriyat, nafs havo istibdodi.

Biz olgan hissa, sabab arkoni Islomiyga ahamiyat beÀrsatg, tark qilganimiz. Zero Xoliq Taolo yigirma toÀrt soatda, bir soatni istadi,

Besh vaqt namoz uchun faqat u soatni, bizdan yana biz uchun amr etdlan ma istadi. Tanballikla tark etdik, gÀafatla chetda qoldi.

Shunday ham jazo koÀrdik: Besh yilda, yigirma toÀrt soat, doimo ta'lim va mashaqqat bilan harakat va yua keskib bir naviÀ namoz oÀqitdi.

Yilda bir oy roÀza uchun nafsimizdan istadi. Nafsimizga achindik, besh yil kafforatan jabran roÀza tuttirdi.

OÀzi bergan mulkidan, qirqidan yo oÀnidaatlar n zakot istadi.

Baxillik bilan zulm qildik, xarom aralashtirdik, ixtiyor bilan bermadik.

U esa bizdan oldirdi yigÀilgan zakotni, xaromdan ham qutqardi.

Amal, jazo turadir. Jazo, amal turidir. Soli. SoÀl ikkidir:

Biri musbat va ixtiyoriy, ikkinchisi manfiy majburiy. Butun azob, musibat, a'moli solihadir, lekin manfiydir, majburiy. Hadis tasalli berdi.

Bu gunohktlarinlat qonidan tahorat oldi. Amaliy tavba qildi. Naqd mukofoti, bu millatning beshdan biri toÀrt million kishini chiqardi

Valiylik darajasiga, shahidlik martabasi bilan gÀoziylik berdi, gunohni tozaladi. Tushda tashkil etilgan bu oliy majliا مَاعsoÀzni tahsin etdi.

Men ham birdan uygÀondim, balki uygÀoqlik bilan endi yotdim. Menimcha uygÀoqlik tush,

Tush bir navÀ uygÀoqlik. U yerda asr vakili, bu yerda Said Nursiy.

Ilmning qoÀlidan agar jaholat qoÀliga tushsa majoz, aylanar haqiqatga, ham ochar xurofotga eshiklar.

Kichikligimagi rii tutilgan koÀrdim. SoÀradim volidamdan. Dedi: "Ilon yutgandir." SoÀradim: "Nima uchun koÀrinyapti?"

Dedi: "U yerda ilonlar yarim shaffof boÀladi". Bunday bir majoz haqiqat deb oÀylangan:ِاَنَّh va oy orbitasi

Kesishish nuqtalari boÀlgan bosh va dumida yer oÀrtaga kirganda amri Ilohiy bilan oy tutiladi.

Ikki faraziy yoy ikki katguvohln deyilgan, xayoliy bir tashbeh bilan nomlangan. Tinnin esa ilondir.

Qay narsani vasf qilsang, boridek vasf qilgin. Madh mubolagÀasi menimcha orqadan

Din hayotning hayoti, ham nuri, ham asosi. Dinni tiriltirish orqali boÀladi shu millat tirilishi. Musulmonlar buni angladi.

a usti dinlar aksiga, millatning taraqqiysi - dinimizni mahkam tutish darajasi nisbatidadir. Uzoqlashgan nisbatda edi millatning ortda qolishi. Tarixiy bir haqiqat, undan boÀlgan unutishga urinish.

Zalolat faraziydir, oÀlimni daxshatli koÀrsatadi. OÀlim, kiyim almashtirish yo makon oÀzgartirish. Qamoqdan boÀsta shaxhiqar.

Kim hayotni istasa shahidlikni istasin. Shahidning hayotiga Qur'on ishorat qilar. Sakarotni totmagan xar bir shahid, oÀzini

Tirik bilar, koÀradi. Lekin yangi hayotni tferent biladi.

OÀylaydiki oÀlmagan. Mayyitlarga qiyosi, diqqat qil shunga oÀxshar:

Ikki odam, tushida shirin narsalar jamlangan goÀzal bogÀda aylanar. Biri tush ekanin bilar, lazng sodmaydi.

Unga huzur bermaydi, balki afsus qiladi. Narigisi, uygÀoqlik olami deb oÀylab, haqiqiy lazzat olar, unga haqiqiy boÀlar.

Tush misol olami soyasi, misol olami esa bib aqling soyasidir. Shundan ularning dasturlari bir-biriga oÀxshaydi.

Bugungi siyosat, koÀpchilik tinchligiga kamchiliknian tasqiladi. Balki zolim kamchilik, oÀziga qurbon qilar xalqning koÀpchiligini.

Qur'oniy adolat, bir ma'sumning hayoti, qonin foydasiz deb qaramas, uni fido qilmg mukaafaqat aksariyatga, hatto butun sinfni.

مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ oyati ikki azim sirrni oÀrnatadi nazarga. Biri: ToÀliq adolat. Bu azim dasturni

Kishi bilan jamoat, shaxs bilan bashariyat, qudrat b koÀp rganidek, adolati Ilohiy, ikkisiga bir qarar. Bir doimiy qonundir.

Yakka shaxs, haqqin oÀzi fido qiladi. Lekin fido qilinmas, hatto umum insonga. Uning haqqin toptalishi, ham qon oqishi,

Hamni, hamligin tugashi: Sinfga oid haqning yoÀq qilinishi, ham bashar maÀsumligin oÀzshashi, ham tenggi. Ikkinchi sirri budir: Xudbin odam

Istak va havas yoÀlida bir ma'sumni oÀldirsa, agar qoÀhqasinkelsa, nafsiga mone' boÀlsa xarob qilar dunyoni, yoÀq qilar insoniyatni.

Ey qoÀrqoqiynoqlm zaif! Xavf va zaifliging behuda, ham sening zararingga, tashqi taÀsirlarni shijoatlantirar, jalb qilar.

Ey vasvasali vahimachi! Aniq bir foyda, mavhum zararlar uchun fido qilinmas. Qilishing kerak boÀlgan harakat, natija slab biki.

Ishiga aralashma. Alloh tortar qulini imtihon maydoniga. "Bunday qilsang agar, bunday qilaman men", der.

Qul esa hech qilolmas Allohini imtihon. "Rabbim muvaffaq etsin, men ham buni qilaman", desa, tajovuz etar.

Isoga deg Iymonyton: "Hamma ishni U qilar ekan, Qadar birdir, oÀzgarmas. TogÀdan oÀzingni ot. KoÀraylik U nima qilar?"

Bir dardning darmoni, boshqa dardga dard boÀlar. Panzaxari zahar boÀlar. Darmon haddan ortsa dard keltirar, oÀldirar.

Inodning ishi shuki: Shayton yordam qilsa "farishta" deydi, haqqiga rahmat soÀrab duo qiladi.

Muxolif tarafida agar farishtani koÀrsa, libosini almashgan, uni shi shu deb oÀylar, adovat la'nat etar.

Ey tolibi haqiqat, modomiki haqda ittifoq, haqroqda ixtَاٰتيٰr. Ba'zan haq, haqroqdan ham haqroq boÀladi. Hamda boÀlar goÀzal, eng goÀzaldan ham goÀzal.

Ey Olilan ylomiy! Hayoting birdamlikda. Gar birdamlik istasang dasturing bu boÀladi:

"Faqat u haq" oÀrniga "U haq" boÀlishi kerak. "Fqat u goÀzal" oÀrniga "U goÀzal" boÀlishi kerak.

Xar muslim oÀz yoÀl, yoÀnalishigurlani haq, boshqalarga aralashmayman. Boshqalar goÀzal boÀlsa, meniki eng goÀzalidir", deyishi kerak.

"Haq bu! Boshqalar yanglish." Yokim, "Faqat meniki goÀzal, boshqalar xato, xunuk", demasligi k va Il Ajratish tushunchasi, nafs sevgisidan kelar. Keyin kasallik boÀlar, nizo undan chiqadi.

Dard bilan darmon topar

KoÀpayishi haq boÀlar, haq ham koÀp sonli boÀlar. Ehtiyoj va ozuqala Qur'pligi haq boÀladi, haq ham koÀp sonli boÀlar.

Iste'dod, tarbiyalar, koÀpligi haq boÀladi, haq ham koÀp sonli boÀlar. Bir moddada, ham zahar va ham panzahar.

va zam mizojga koÀra tafsilotli masalalarda haqiqat sobit emas, nisbiy va murakkab. MasÀul mizojlar

Unga bir hissa berib, unga koÀra amalga oshar va birlashar, xar mazhabning sohibi ehtimolni mutibor ukm qilar.

Mazhabining chegaralangan hududini qoldirar mizoj mayliga, mazhabda mutaassiblik umumiylashtirishga sabab boÀlar.

Umumiylashtirishga tarafdorlik nizoga sabab boÀlar. Islom, Furqn avval inson tabaqalarida chuqur jarliklar,

Ham hayratlanarli uzoqlik istadi bir vaqtda bir davrda anbiyolarning koÀpligi, shariatlar turlsirigaishi, farqli mazhablar.

Islomiyat insoniyatni inqilob qildirdi, bashar bir-birga yaqinlashdid, shariat etdi birlik, yakka boÀldi PaygÀambar.

ini quiya bir boÀlmadi, mazhab koÀp sonli boÀldi. Yagona tarbiya kifoya qilgan zamon, birlashadi mazhablar.

Ey uygÀoq qalbli qardosh!i farirning birlashishidan Alloh qudratining tajalliy qilar, lazzat ichida azob, xayrning ichida sharni,

GoÀzal ichida xunuk, foyda ichida zarar, ne'mat icsibdirÀam, nur ichida olovni bilarmisanki sirni?

Nisbiy haqiqatlar yuzaga kelib, qaror topsin. Bir narsada koÀp narsa boÀlsin, topsin vujud, va harsin. Harakat tezligida bir nuqta chiziq boÀlar.

Aylantirish tezligi qilar bir nur yogÀdusi, nuroniy doirani. Nisbiy haqiqatlar vazifasi, dunyoda urugÀiq koÀÀkarar.

Koinot loyi, nizomining boÀglari, naqshi aloqalrin udir tashkil qiladi. Oxiratda bu nisbiy ishlar haqiqatlar boÀladi.

Haroratda martabalar, sovuqning issiq ichiga aralashishisga sabab boÀlgan.

Husndagi daralar xua "besalashuvidan. Sabab maqsad boÀladi.

Ziyo zulmatga qarzdor, lazzat alamga qarzdor, sihat kasalliksiz boÀlmas. Jannat boÀlmasa balki Jahannam azob bermas. Yoquvchi sovuqsiz boÀlmaydi.

Gar bu sovuq boÀling iju ham yoqa olmaydi. U Xalloqi Lamyazal, zidlar yaratishida hikmatini koÀrsatdi. Xashamati yuzaga chiqdi.

U Qodiri Loyazal, zidlarni birlashtirib iqtidorin koÀrsatdi. Azamat etdi zuhur. Modomiki u qudrati Ilohiy oÀyla lozim boÀlar.

U Zoti Azaliyga, ham oÀzida boÀlishi kerak boÀlgan xususiyat, unda ziddi boÀlolmas, ojizlik xalal bermas, unda martaba boÀlmas, hamma narsaga nisbati bir, hech narsn, yomr emas.

U qudrat ziyosiga quyosh qandil boÀlgan. Bu qandilning nuriga dengiz yuzi oyna, shabnamlarning koÀzlari bir bir oyna boÀlgandir.

Dengizning keng yuzi, koÀirat tn quyoshni tirishgan peshonada tomchilar ham koÀrsatar, shabnamning kichik koÀzi yulduz kabi porlaydi.

Ayni mohiyat tutar, shabnam, dengiz bir boÀlar quyoshning nazarida. Qudr Endi Àxshatadi. Shabnamning koÀz qorachigÀi kichkina bir quyoshdir.

Shu muhtasham quyosh ham kichkina bir shabnamdir. KoÀz qorachigÀi bir nur qudrat quyoshidan chiqar, u qudratga oy boÀlar.

Samovot bir dengizdir, bir SoÀzni Rahmon bilan tirishgan peshonada mavjlanib, tomchilar yulduz va ham quyoshdir.

Qudrat tajalliy etdi, tomchilarga sochdi nuroniy yogÀdularni. Xar bir quyosh bir tomchi, xar bir yulduz bir shabnam, xar bir yogÀdu timsol oÀxsh U tajalliy fayzining kichkina bir aksidir u tomchimisol quyosh. Etar jiloli shishasini u shisha yaltirashi dur misol porlaydi

U shabnam misol yulduz latif koÀzi ichida, bir yer qilÀlsin Àduga, yogÀdu boÀlar bir nur, koÀzi boÀlar shisha, lampasi nurlanadi.

Ey mashhur xususiyatga ega kishi! Maydonga chiqib zulmn. "Im Agar yopiq pardoning ostida qolsang, qardoshlaringga berarsan ehson va barakat.

Sen xar bir qardoshing ostida chiqishing, hamda lotda boÀlishing imkon va ehtimoli, xar biriga jalb qilar hurmat nazarin.

Agar bilinib parda ostidan chiqsang, ostida sharafli eding, ustida zolim boÀlasan. Quyosh ekan u yerda, bu yerda soya qilasan.

Qardoshlaribadaniurmatdan tushirasan. Demak koÀrinish va yuzaga chiqish, zolim ishdir. Kamchiliksiz toÀgÀri bunday boÀlsa, shunday koÀrasan.

Qayerda qoldi ysjiddachi harakat va riyo bilan shuhrat bilan shaxsiyatga ega boÀlish? Ilohiy hikmat bir sirri azim boÀlib, ham eng goÀzal nizom

Favqulotda xususiyatlarga ega kishi, oÀz sinfi ichida parda tortib yopadi, bu bilan qiymat ozini r, hamda sevilar.

Mana senga misoli: Inson ichida valiy, umr ichida ajal, boÀlgan majhul va mavhum. Jumada bir soat yashirin, qabul boÀlar duo qilsang.

Ramazonda yoyirgan bir qadr kechiladi,smoul Husnada yashirin iksiri Ismi A'zam. Bu misollar hashamati, hamda oÀsha goÀzal sir

Yopiq qolsa izhor qilar, yashirishda isbot etar. Masalan: Ajalning yopiqligida muvozanat bor, xar daqiqada kelar qanday vaziyatda boÀlsang ham.

U xizma qoÀrquv muvozanatlari, oxirat va dunyo xizmati, boqiylik farazi, umrga lazzat berar. Yigirma yil mavhum umr boÀlsa goÀzal

Tugashi aniq, ming arsa u bir umrdan. Chunki yarmi oÀtsa, xar soati kelgancha goÀyo qadam tashlab dorga borasan.

Sekin sekin qaygÀurmoq va ham tasalli bermas, sen ham tinch boÀlmaysik qis* * *

Allohning rahmatidan ortiq rahmat etilmas. Allohning gÀazabidan ortiq gÀazab etilmas.

Shunday ekan ishni qoldiIlm vaili Rahimga. Ortiq shafqat alamdir, ortiq gÀazab yomonlik.

Ey isrofgarari,

shim! Oziqlanish tomonidan bir ekan ikki luqma, bir luqma bir tiyinga, bir luqma oÀn tiyinga.

Ham ogÀizga kirmasdan, ham tomoqdan oÀtgandan soÀng, teng boÀladi. Faqat ogÀizda, u qlar icha soniya telbaga berar lazzat.

Lazzatda bir farq boÀlar, doim uni aldaydi taÀm bilish hissi, badanga, ham me'daga darvozabon, nazoratchi.

Uning ta'siri musbat emas, manfiy! Vazifa faqat darvozabonga hadya va xursand etmoq! Lar boÀlerarsan telbaga

Asl vazifasida uni adashtirish, bir tiyin oÀrniga oÀn bir tiyinni berish, boÀlar shaytoniy odat.

Isrofning eng tubani, isrofnَبَسُّg yomoni, bir tarzdir bir turi, havas qilma bu ishga.

{(*) Iqtisod Risolasining urugÀi. Balki oÀn sahifalik Iqtisod Risolasini yozikabi tan avval oÀn satrga joylagan.}

Rububiyati Iloh hikmat va inoyati, ogÀiz va burun bilan ikki markaz tashkil qilgan, ichida hudud qorovuli, ham

Xabarchilarni qoÀygan. Shu kichik olamda tomirlarni telefon, asablarni telegraf hing bir oÀrnatgan. Hid bilish telefoni, ham

Telegrafga taÀm bilishni inoyat xodim qilgan. U Razzoqi Haqiqiy, rizq ustiga qoÀygan rahmatdan bir dastur, taom va rang va

Hid. Bu uchta his, u Razzoqَّكَ تn alohida e'lonnoma, alohida taklifnoma, bir ruhsatnoma, ham

Bir dallol boÀlib, muhtoj va mijozlar doim ular bilan jalb etilar.

Rizqlangan hayvonlarga zavq, koÀrish va hid bilish, al amr saÀzo bergan. Ham

Taomlarni turli ziynatlar bilan bezatgan. Havoiy koÀngillarni ovutib, loqaydlarni xavotiri bilan tortgan. Qachon, taom kirsa ham

OgÀizga, birdaniga taÀm bilish xar tarafga telegraf yuboradi badanning xar tomoniga.ning gilish telefon qiladi, kelgan taom turi, ham

Turlarni aytadi. Hojatlari turlicha, boshqa-boshqa rizqlangan, unga koÀra harakat qilar, unga tayyorlanadi yo javobi rad keva daham

Eshikdan tashqariga otar, yuziga ham tupurar. Inoyat tarafidan demak shunday xodimdir, zavq bilan adashtirma. Ham

Lazzat bilan aldama. SoÀngra u ham unutar t qavml ishtaha nedir, bir yolgÀonchi ishtaha kelar, boshiga oÀtadi. Xatosi, kasal bilan ham

Illatlar bilan jazolar kelar. Haqiqiy lazzat haqiqiy ishtahadan chiqadi, toÀgÀri ishtaha toÀgÀri bir ehtiyojdani yaraifoya lazzatda, shoh ham

Gado barobar. Ham teng bir dinor va bir dirham u lazzat, ikkalasi bilan qoÀlga kiritilar. Azobga boÀlar malhrga mo* * *

Shu nuqtaga diqqat qil: Niyat orqali muboh odatlar, ibodat boÀlar. Shuning kabi, qarash tarzi bilan tabiiy fanlar, boÀlar ma'rifati Ilohiy.

ning bqiq ham tafakkurdir. Ya'ni agar harfiy nazar bilan, ham san'at nuqtasida "qanday goÀzal" oÀrniga "qanday goÀzal yaratgan Sone', qanday goÀzal qilgan!"

Nuqtai nazarida krsiydaa bir boqsang, Naqqoshi Azal naqshi, nizom va hikmati bilan maqsadli va kamchiliksiz yaratilish yogÀdusi, shubhalarni nurlantirar.

Aylanar tabiiy fanlar, ma'rifati Ilohiyga. Agar ismiy maÀnosi bilan, tabiakoÀrsaasida, "oÀzi qanday boÀlgan" agar etsang nigohni,

Qarasang koinotga, funlardagi biliming jaholat doirasi boÀlar. Bechora haqiqatlar qiymatsiz qoÀlda qiymatsiz boÀladi. KoÀpdir buning guvohi.

Lazzatlar chaqirgan sari "GoÀyo yedim" deb ayting. "GoÀyo yedim" dastur qilgan kishi, bir masjrab, jemadi.

{(*) Istanbulda "GoÀyo Yedim" nomli bir masjid bor. "GoÀyo yedim" degan odam, nafsining istaklaridan qutqargan pullar bilan qurgan.}

Ilgari aksar musulmonlar toÀliq och emas edtishdiogÀatda ixtiyor bir daraja bor edi.

Hozir esa, aksari ochlikka tushdi qoldi. Lazzat olishga ixtiyor, Shar'iy izn qolmadi.

KoÀp insonlar, ham aksariyat ma'sumlar tirikchiligi oddiy. Oziqlanish soddaligi bilan ularga tobe' boÀlish

Miilgan ra yaxshiroq, isrofgar kamchilikka, yo bir qism telbaga rizqlanishda farogÀat tomonlama oÀxshamoq.

Hotira bir ne'matdir. Lekin axloqsiz odamda musibat vaqtida unutish unga yaxshi.

Unutish ham bir ne'mat. Xar kun azobin berar, yigÀilgan azoblarni unuttirar.

Xar musibatda bir ne'mat jihati osabat Ey jabrdiyda! Musibat ichida bir ne'mat joylashtirilgan. Diqqat et va uni koÀr. Xar narsada bordir

Bir issiqlik darajasi, xar musibatda bordir bir ne'mat darajas. Yanada kaamoda i oÀyla. Kichikdagi ne'matning

Darajasini koÀrib Allohga koÀp shukr et. BoÀlmasa kattalashishidan qoÀrqsang, "uf, uf" bilan puflasang, u ham aksiga shishar.

Shishar da daxshatlanar. Agar qiziqsang, bir ekan ikkilashar. Qalbda boÀlgan mxotima qaytar haqiqat boÀlar,

Haqiqatdan dars olar. SoÀngra qaytar, boshlaydi, qalbini kaltaklaydi.

Ey ning tigi ikkita, boshi esa kibrli! Shu mezonni bilib qoÀy: Xar odam uchun albat jamiyati basharda, ijtimoiy binoda,

KoÀrish koÀrinish uchun martaba deyilgan bir derazasi bor.

Gar deraza, oÀzرَبِّ tidan yuksak boÀlsa, takabbur bilan uzayadi.

Kengayadi. Gar deraza, oÀz himmatidan past boÀlsa, tavozuÀ bilan bukiladi, egiladi.

Komillarda, buyuklik miqyosidir kichiklik. Noqislarda, kichiklik mezonidir buyuklik.a-i Nu *

Bir xislat: yer boshqa, siymo bir. Goh dev, goh farishta, goh solih, goh yaramas. Misoli shul va Ha

Zaifning kuchliga izzati nafsi sanalgan sifat, agar kuchlida boÀlsa, takabbur va gÀururdir.

Kuchlining bir zaifga tavozusi sanalgan sifa, agar zaifda boÀlsa, xorlik va riyodir.

Bir mansabdor, mansabida boÀlsaezalisyati - viqordir, kamtarligi - xorlikdir.

Uyida boÀlsa kamtarligi - tavozu, jiddiyati - kibrdir.

Birinchi shaxsda boÀlsa agar bir zotda: Xush qabul - gÀurur, fidokorlik, bir xislat, bir amali solihdir.

Birinchi shaxs koÀplikda qatida agar u zotda: Xuush qabul - xiyonat, fidokorlik, bir sifat, bir foydasiz amaldir.

Talablarni bajarishda tavakkval, tanballikdir. Natija olishdlanadihga qoÀyish, shar'iy tavakkal boÀlar.

Harakat natijasi, qismatiga rizo esa maqtalgan fazilatdir, harakatga quvvatdir.

Mavjud molga rozilik, tavsiya qilinmagan, balki past himmatlikdir. Misollar yana koÀpdir.

Qur'on mutlaq zikr etar, s, Rahmmal, taqvoni. Yopishga ramz qilar maqomlarning ta'siri. Qisqaligi tafsilot. Sukuti keng soÀzlardir.

Ey birodar! Bir kuni bir soÀrovchi soradi: "ModomikigÀongaoliy" ekani haq. Nima uchun kofir muslimga, kuch, haqqa gÀolib?"

Dedim: ToÀrt nuqtaga boq! Bu masala hal boÀlar. Birinchi nuqta shudir: Xar haqning xar vositasi haq boÀlishi shart emasdir.

Shuning kabiriyat botilning xar vositasi botil boÀlishi, yana shart emas. Natijasi shu chiqar: Haq boÀlgan bir vosita, botil vositaga gÀolib.

Natijading bi haq, botilga magÀlubdir. Vaqtincha, bilvosita boÀlgandir. YoÀqsa oÀzi, ham bardavom emasdir.

Lekin oqibat natija, xar dam yana haqniki. Kuchning bir haqqi bor, yaratilish sirri bor. Ikkinchi nuqta shuki:

Xar mعَلٰى ing xar vasfi muslim boÀlishi vojib. Qaralganda esa xar doim vasflarga ega boÀla olmaydi.

Shunga oÀxshab: Xar kofirning xar vasfi kofir boÀlishi, kufridan kelib chiqishi, yana shart emas.

Xar fosiqning xar vasfi fosiq boÀlishi, fisqior.

lib chiqishi, shuning kabi xar doim vasflarga ega boÀla olmaydi.

Demak bir kofirning muslim bir vasfi, muslimdagi shariatga zid vasfiga gÀolib boÀladi. Bilvosita, u kofir unga gÀolib kelaana,

Ham dunyoda, hayotning haqqi keng va umumiy. U qamrovli rahmatning bir jilvasi ma'nodor, uning bir sirri hikmati bor, kufr mone' emasdir.

Uchinchi nuqta shuki: U Zoti Zuljalolning ikki vasfi kamoldan ikki qonuni tajalliy etar, iroda vasfidgÀirrogan istak bilan taqdirdir.

U ham koinot qonuni. Kalom vasfidan kelgan Allohning shariati. SharÀiy amrlarga itoat, isyon

BoÀlganidek. Koinot qonunulariga itoat va isyon boÀladi. Birinch ChunkÀpincha oxirat diyorida koÀradi,

Jazo, savobni. Ikkinchisi koÀpincha dunyoda tortar, mukofot va azobni. Masalan: Sabr mukofoti zafardir,

Tanballik jazosi yoÀqsillik. Shuning kabi, mehnat savobi boÀlar sarvat. Sabo oÀtibshda esa mukofot gÀalabadir. Zaxar azobi kasallik, panzaharning savobi sihhat.

Ba'zan ikki shariat qonunlari, bir narsada birga joylashadi. Xar biriga bir jihat. Demak koinot qonunlariga itoat qilish haq.

Itoat gÀolib boÀlar, usada eng isyoniga bir botil harakatdir. Bir botilga sabab boÀlgan boÀlsa bir haq, qachonki gÀolib boÀlsa

Bir botilga, boÀlgan uning haq vositasi. Bilvosita bir haqning bir botilga magÀlubdir. Lekin shaxsan emasdir.

Demak "Haqtilganir" oÀzi demakdir. Ham oqibat muroddir, qaydi mohiyat maqsad. ToÀrtinchi nuqta shuki:

Bir haq kuchli holda, yoki quvvatsiz qolgan, yo aralash, ham sohta. Unga ham bir ochilish, yo bimillasi kuch qoÀshish kerak boÀladi.

Tuzatillgan va yaltiratish uchun, vaqtincha botil unga bosimda, toki haq ildizi qancha miqdor kerakli

To sof, xolis Àatninn. BoshlangÀichda, dunyoda botil etsa gÀalaba, lekin harbni yuta olmas. "Oqibatul muttaqiyn" unga urar bir zarba!

Demak botil magÀlubdir. "Haq oliydir" sirri uni urar azobga, xullas haq ham gÀolibdir.

Bir qancha ijtimoiy dasturla butunIjtimoiy tizimda dasturlarni istasang: Teng boÀlmagan adolat, avval adolat emas. OÀxshahi esa, zidlikning muhim sababidir.

Muvofiqlik esa birdamlikning asosi. Takabburning manbai kishining kichikligidir. GÀurur ma'dani qalb zaifligi. Ojiarni soÀladi, muxolafat manba'i. Qiziqish ilmga domla.

Taraqqiyning ustozi ehtiyoj. Muammo kayf safoga mukkadan ketish muallimi. Demak kayf اَلظّ mukkadan ketish manbai muuammo boÀlgan. Muammoning manbaÀi: Umidsizlik bilan badbinlik,

Zalolat fikrda, zulmat qalbga oid, isrof jasadnikidir.

Ayollar uyidan chiqib insonni yoÀldan chiqargan, uyii.

tishi kerak

{(*) Tasattur-yol tahq Risolasining asosidir. Yigirma yil oÀtib muallifining mahkumligiga sabab koÀrsatilgan mahkama, oÀzini va sudÀyalarni abadiy mahkum va xijolatli qilgan.}

"Mim"siz madaniyat, ayollarni inlardan uchirdi, hurmatlto qilindirdi, koÀp topilgan mato qilgan. Islom shariati ularni

Shafqat qilib chaqiradi eski inlariga. Hurmatlari u yerda, rohatlari uylarda, hayoti oilada. Tozalik ziynatlari.

Hashamati husni xulq, lutfi jamoli maÀsum, husni ketgachshafqat, ovunchogÀi farzandi. Buncha buzgÀunchi sabab, temir metin qarori

Lozimdirki tayansin. Bir qardosh majlisiga goÀzal xotin kirganda riyo bilan raqobat, hasad bilan xudbinlik hislarin qoÀzgÀataْكَوْث Yotib qolgan hislari, birdaniga uygÀonar. Ayollar erkin ochirishi, sabab boÀlgan insonda yomon axloqning birda rivojiga. Shu madaniy insonlarning dargÀazab ruhidi: "Buatlar deyilgan kichik oÀiklar, kulgan mayyitlarning rollari juda azimdir, ham mudxxishdir ta'siri. {(**) OÀlik bir ayolga nafsoniy nazar bilan qarash nafsning daxshatlilomaniashligini koÀrsatadi. Xuddi shuning kabi, rahmatga muhtoj bir bechora mayyit ayolning goÀzal tasviriga ishtaha bilan qarash, ruhning ulugÀ hissiyotini soÀndiradi.} Mqiqatnlingan haykal, suratlar: Yo tosh otiladigan zulm, yo jasad holida riyo, yo qotgan nafs istagi. Yo tilsimdir: Iflos ruhlarni tortar.

ِ فِى qudrati tasarrufining kengligi, vositalar va yordamchilarni rad qiladi

U Qodiri Zuljalol, qudrati tasarrufining, ta'sir kengligi nuqtasida boÀladi quyosh zarra kabi.

Bir sinfdagi ulkan tasarrufi masofasi keng. Ikki zarra oÀrtasli surrtishishni qoÀlga ol,

Borib qora tuynuk va somon yoÀli oÀrtasidagi tortishishning yoniga qoÀy. Yuki bir qor donasi bir farishta, quar bir qoÀlga olgan bir quyosh misol farishtaning yoniga keltir. Igna qadar bir baliqni, kit bilan yon-yonda qoÀy. Qodiri Azaliyi Zuljalol

Keng tajalliyni, kich azob kattaga mukammal aniqlikda birdan tasavvurga ol. Tortish kuchi va qonunlar, tez oquvchi sabablar

Kabi odatiy ishlar, qudrat tajalliyiga, hikmda bizarrufiga bir bir ism boÀlishi, udir yolgÀiz maÀno.

Boshqa maÀnosi boÀlmas, birga ham bir oÀyla, bilasanki zaruriy: Haqiqiy sabablar, misoliy vositalar,

Yordamchilar, sَلِيمُar bir kerak emas, imkonsiz hayol, u qudrat nazarida. Hayot vujudga kamol,

Maqomi buyuk, muhim. Bunga binoan deyman: Kurramiz, olamimiz nima uchun mute', itoat qilmasin hayvon kabi?

U Sultoni Azalning bu tarzqomlarn qushlari koÀpi tarqalgan shu fazo maydonida, muhtasham va goÀzalligi koÀp.

Yaratilish bogÀida solgan-u aylantirar, ulardagi musiqa ohanglar, bulardagi harakatlar, tasbehlardir u soÀzlar,

Ibodatdir u hollar, Qadimi Lamyazalga, Hakimi. Va halga. Kurramiz hayvonga juda oÀxshar, hayot alomatlari koÀrsatadi. Agar tuxumchalik kichraysa farazan,

Kichkina bir hayvon boÀlishi katta ehtimol. Yumaloqikmat ayvoncha, kurra qadar kattalashsa, u ham unday boÀlishi juda yaqin ehtimol.

Olamimiz inson qadar kichraysa, yulduzlari zarralar suratiga aylansa, bir shuurli hayvoatuvchlanishi joiz, aql ham topadi joy.

Demak olam unsurlari bilan bir bir tasbeh aytuvchi ibodatda, alohida mute' boÀysungan Xoliqi Lamyazalga, Qodiri Loyazalga.

SanogÀi koÀp boÀlishi, xar doim sifati baland boÀlishini keltirib chiqarmَّ سَبchunki urugÀ kichikligidagi soat jozibadorroq,

Ayasofyadek soatdan. Bir chivin yaratilishi hayratga solar fildan, u fursat bermagan maxluq.

Gar qudrat qalami bilan bir kicBu mubÀlak ustiga efirning atomlar bilan Qur'on yozilsa, sahifa kichikligi nisbati, san'at jihatida buyuk,

Samo sahifasida yulduzlar bilan yozilgan Qur'oni Karimga jozibasi bilan teng. Naqqoshi Azaliyning san'at bayontarafda jamol va kamolga toÀla.

Xar tarafda shundaydir. Mukammallik darajasi qalamdagi birlik, tavhidni e'lon qilar. Bu kalomi purmaÀno, yaxshilab diqqatga ol!

Shariati Ilohiy ikkidir. Ham ikki sifatdan kelgan, ikki inson tinglovchi, hamda javobgan boÀlgan. Sifati irodadan kelgan koinot qonunulari.

Insoni akbar bova sevolamning holatlarin, hamda harakatlarin (ixtiyoriy emas) tartib qilgan qonun. U Rabboniy istak

Xato bir istiloh bilan tabiat ham deyilar. Kalom sifatidan kelgan sni yoÀ esa, kichik olam boÀlgan insonning ishlarini,

Bu ixtiyoriy boÀlgan, tartibga solar shariat-qonunidir. Ikki qonun bir yerda ba'zan birlashadi. i xar farishtalari, bir azim ummat, ham bir Subhoniy qoÀshin

Birinchi qonunlarga boÀlgan amrga boÀysunib tashiydi, vakil ishchilardir. Ham ulardan bir qismi tasbehhon qullar. Bir qismi ham oÀzidan kechgan, Arshning yaqinlari.

Hayot asl, asosdir, modda unga tobe'dir, hamda u bilan mavjud. Bir mikroskopik hayvoncha besh tuygÀusi bilan, i qandaislarini taqqoslasang, koÀrasan, inson undan qay daraja katta boÀlsa, hislari shu daraja unikidan past. Hayvoncha eshitar qardoshining ovozin.

Hamda olar rizqini qilgasondek kattalashsa, xayratga solgan hislari, nur taratgan hayoti, koÀrishi chaqmoq kabi bir samoviy nur.

Inson, jonsizlardan bir hayot egasi emas. Balki milliardlab jonlilar hujayralaridan tashkil topgan va jonli insoniy hujayradir vujudَ الْاِنْسَانَ كَصُورَةِ (يٰسٓ) كُتِبَتْ ف۪يهَا سُورَةُ (يٰسٓ) فَتَبَارَكَ اللّٰهُ اَحْسَنُ الْخَالِق۪ينَ

Moddaparastlik bir ma'naviy vabo. Insonga ham tuttirdi shu mudhish bir bezgakni. {ilan bki jahon urushiga ishorat qilyapti.} Hamda birdan urdirdi bir gÀazabi Ilohiy. Emladi hamda taqlid,

Tanqidga kengayish qobiliyatiga nisbatan, u vabo kengayadi va tarqaladi. Emlashni fandan olgan, madaniyatdan taqlilim vaHurriyat, tanqid bergan, zalolat gÀururdan chiqqan.

Engَا تُبxt siqilishli muztarib, ishsiz boÀlgan odamdir, zero ki a'tolat: Vujud ichida adam, hayot ichida mavtdir. Sa'y esa:

Vujudning hayoti, ham hayotning yaqazosidir albat!

SudxoÀrlik tanballikka solar, mehnat istagin soÀndirar. Foizning eshiklari hamda uning idishi boÀlgan bu banklarning xar naqd foydasi esa, insonning eng yomon qismiga tegishli, ular esa kofirlardirrahmatrlardagi foydasi eng yomon qismiga tegishli, ular esa zolimlar.

Xar dam zolimlardagi foydasi eng yomon qismida, ular kayf safoga mukkasidan ketganlardir. Islom olamiga mutlaq zarisbata Insonlar aniq xar dam farogÀati shariatda yoÀqdir, chunki harbiy kofir hurmatsiz, maÀsum emas, ketgan vaqt foydasiz. Xar da...m.

{(**) OÀttiz besh yil avval yozilgan bu boÀlim, bu yil yozilgan tarzinn

Gsatmoqda. Demak, Ramazon barakasi bilan yozdirilgan bir navÀ gÀaybiy xabarlardir.}

UmidsizlikkOÀn Bialo kishini koÀrdim, badbinlik bilan xasta edi. Dedi: Ulamolar kamaydi, sanoq sifatni. QoÀrqamiz dinimiz soÀnadi bir kuni

Dedim: Koinot soÀndirilmas ekan, Islomuksakron ham soÀnmaydi. Shuning kabi, zamin ustiga qoqilgan qoziqlar hisobida xar on

BoÀlgan Islomiy alomatlar, diniy minoralar, Ilohiy ibodatgohlar, shar'iy nishonlar soÀndirilmrqasidn, Islomiyat porlaydi bardavom.

Xar bir ibodat joyi bir muallim boÀlgan tabiati bilan tabiatlarga dars beradi. Xar alomat alohida ustoz boÀlgan, uning holati tili beradi diryaptiÀlim, xatosiz, ham qoldirmay.

Xar bir shao'ir-alomat bir dono domladir, Islomni ruhini doim e'tiborga dars beradi. Asrlar oÀtishi orqali davr bardavomligi sabab.

GoÀyoimizdaiyat nurlari moddalashgan, shao'ir-alomatlari ichida. GoÀyo qattiqlashib Islomiyat ziloli, ibodatgohi ichida. Bir bir iymon ustuni.

GoÀyo jismga aylangan Islomiyat hukmlari, shiorlari ichida. GoÀyo toshga aylanporloqlomiyat ruknlari, olamlari ichida. Bir bir olmos ustuni. U bilan bogÀlangan zamin bilan osmon.

Xususan MoÀjiza Bayonli Qur'oni, doimo takror etar bir azaliy xutbani, barcha Islom diyorlarida qolmagan hech narsaishloq, ham yana hech bitta makon,

Nutqini tinglamasin, ta'limni eshitmasin. اِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ sirri bilan qorilik juda ham buybor. U rutba. Tilovat esa, insonlar va jinlar ibodatidir.

Uning ichida ta'lim, ham aniq asoslar zikr. Vatq takrorlanishi bilan qarashlar, aniq asoslarga oÀzgaradi ham aylanar ochiq oydin noÀrsat. Istamas boshqa bayon.

Diniy hukmlar, nazariyatdan chiqib zaruriyat boÀlgandir. Zikr esa kifoya. Eslatma esa yetarli. Shifoli xar dam Qur'on.

Eslatmaga, ham zikrga. Islom uygÀonishi, ham ijtimoiy uygÀoqlik xar birun roÀradi: Umumga oid boÀlgan dalillar ham mezon.

Modomiki ijtimoiy hayot Islomda boshlagan ekan, xar birining iymoni oÀziga maxsus dalilga tegishli emas, tayangan vijdon.

Balki jamoagan Alqalbida chegarasiz sabablarga ham tayanadi.

Hatto diqqat tortadi: Bir zaif mazhab, vaqt oÀtganda,

Rad qilish mushkul boÀlar. Islom esa, vahiy bilan fitrat kabi, ikki metin aarni qtayangan, ham bu qadar asrlarda chuqur hukmron!

SogÀlom asoslari bilan, oshkor asarlari bilan kurraning yarmi bilan ich ichiga kirgan, bir fitriy ruhiayralaan kishi. Qanday tutiladi? Tutilish chiqqan onda!

Lekin afsus, ba'zi mahmadona kofirlar, safsatachi odamlar bu oliy qasrning metin asoslariga qarshi chiqar topgancha imkon.

Ularni titratadi. Asoslarga tegmaydi, ular bilan ot va Jaydi, ovozini oÀchirsin dinsizlik! Kasod boÀldi u kofir. Basdir kufr tajribasi va yolgÀon.

Bu Islomning olami kufr olamiga qarshi katta nazorat hona shu dorulمَحَبّedi. Loqayd va gÀaflat bilan ilon tabiatli dushman,

Tirqishni ochdi jabhaning orqasida, dinsizlik hujum qildi, millat ancha tebrandi. Eng katta nazorat hona, Islomiyat ruhi bilan nurlangan bogÀlar.

Eng metin boÀlishi, enasarlaoq boÀlishi kerak yoki tor boÀlmasligi kerak, Islomni aldmaslik kerak. Iymonning joyi qalbdir, aql boÀlar nuri iymon oynas.

Ba'zan mujohidÀmalara'zan farroshdir. Miyada vasvasalar, ham juda koÀp ehtimollar qalb ichiga kirmasa, tebranmas iymon, vijdon.

YoÀqsa ba'zilarning fikricha iymon aqlda boÀlsa, ruhi iymon boÀlgan haqqalyaqin-tajjrillion aniqlikka, koÀp ehtimol boÀlar bir bir beomon dushman.

Qalb bilan vijdon, iymon yeri. Kuchli sezish bilan ilhom, iymon dalili.

Bir oltinchi his, iymon yoÀli. Fikr biiyatinl, iymon posboni.

Diniy hukmlar, Shar'iy asoslar, qalblarda hosontira eslatib huzurni, xotirlatib shuurni.

Maqsad ham hosil boÀlar. Arabiy iborada {(*) OÀn yil keyin kelgan bir hodisani his etgan, javob berishga harakat qilgan.} yanada yuks, qamradi esatma, ham xotirlatma.

Shuning uchun Jumada Arabiy hutba, amrlarni eslatar, asoslarni xotirlatar, kifoya qilishi bilan boÀlar uning eslatish shakli.

Nazariyotni ta'lim ung makqsad emasdir. Ham Islomning birlik siymosida shu Arabiy ibora birlik naqshidir, qabul qilmas koÀplikni.

Hadis bilan oyatni qiyos qilsang, ochiq ravshan k goÀzan: Insonning eng balogÀatlisi, vahiyning yetkazuvchisi, u ham yeta olmaydi

Oyat balogÀatiga. U ham unga oÀxshamas. Demak: Lisoni Ahmadiydan kelgan xar bir kalom xar dam uniki emas.

Bir kuni tushda koÀrdim: Ararat TogÀi ostidaman. Birdan u togÀ portladi, togÀ kabi toshlarni olamga tarqatdi, silkitdi jdan ch.

Birdaniga bir odam yonimda paydo boÀldi. Dediki: Ijoz bilan bayon et, qisqacha ijoz et, sen bilgan QurÀon i'jozi turlarin!

Hali tuoyatinkanman ta'birini oÀyladim, dedim: Shu yerdagi portlash, insoniyat olamida bir inqilobga misoldir. Inqilobda esa albat huda-i Furqoniy,

Xar tarafda yuksalib hamda hokim boÀlَصَحْب'jozining bayoni, zamoni ham keladi! Sorovchiga javoban dedim: Qur'oniy I'joz,

Yetti katta manbaÀdan tajalliy, ham yetti unsur tashkil topar.

Bi asoss Manba: Lafzning fasohatidan ravon tili

Nazm ravonligidan, ma'no balogÀatidan, maÀnolar tengsiz goÀzalligidan, iboralar ustunligidan, uslublarniida mirat berishidan tavallud etgan ochiq tushuntirish.

Ular bilan birlashdi, i'joziy vujudida ajib bir bayon naqshi, gÀaroyib til san'ati. Takrorlanishi hech qachon zeriktirmas insonni.

Ikkinchi Unsur esa: Koinotga tegishli Ilohiy ishlard. Bu jbiy asoslar, Ilohiy haqiqatlardan, gÀaybiy sirlardan, osmoniy gÀayb.

Moziyda yoÀqolgan gÀaybiy ishlardan, kelajakda yashirin qolib ketgan hollardan birdan ichiga olgan gÀayb ilmi xazinasi,

GÀayb olam boÀlgni, shahodat olami bilan gapiradi asoslari, ramzlar bilan bayoni, nishon inson sinfi, i'jozning bir nuroniy yogÀdusi.

Uchinchi Manba esa: Besh jihatda gÀaroyib qamrovlil shar'rdir. Lafzida, ma'nosida, hukmida, ham ilmida, maqsadlarin mezoni.

Lafzi ichiga olar juda keng ehtimollar, ham koÀplab romonlarin, xar biri balogÀatda goÀzal, arabiyda sahih, sharÀiy qonunlar siri loyiq koÀradi uni.

Ma'nosida: Avlnchi M yoÀllari, oriflar lazzatlari, mazhablarning yoÀllari, mutakallimlar yoÀli, hakimlar uslublari, u bayonning i'jozi

Birdan qamragan, hamdÀaroyiga olgan. Ishoratida, ma'nosida kenglik. Bu derazadan qara, koÀrarsan qanday kengdir maydoni!

Hukmlardagi qamrov: Shu gÀaroyib shariat undan kelib chiqqan, ikki dunyo bahtining barcha dasturlarini, butun ishonAllohdabin,

Ijtimoiy hayotning butun aloqalarin, tarbiya vositasi, haqiqiy hollarini birdan ichiga olgan uning bayoni tarzi.

Ilmidagi chuqurlik: Ham koinot fanlari, ham Ilohiy ilmlar, unda ishorat martabalari, ramzlar bilan ishoratlayotgaralar qal'alarida jam etgandir jannatlar.

Maqsadlar va gÀoyalar: Muvozanat, intizom, yaratilish dasturlariga uygÀun, bbirlashish, toÀliq boÀysungan, saqlagandir mezonni.

Mana lafz ihotasida, ma'noning kengligida, hukmning qamrovisoÀng mning chuqurligida, maqsadlar muvozanatida shonli qamrovi!

ToÀrtinchi unsur: Xar asrning dunyoqarash darajasiga, adabiy rutbasiga, xar asrdagi tabaqalarga, iste'dod darajasi, qobiliyat oanadi.i oladi nuroniy fayz.

Xar asrga, xar asrdagi xar tabaqaga eshigi ochiq. GoÀyo xar damda, xar yerda yangi nozil boÀladi u Kalomi Rahmonilm va Davr keksaygani sari, Qur'on yosharib borar. Yuzaga chiqar ramzlar, tabiat va sabablar pardasini ham yirtar u xitobi Yazdoniy.

Nuri tavhidni, xar dam xar oyatdan sochilar. Shahodat pardasini gÀayb ustidan koÀtarar. Xitobi ulugÀligi diqq buncha'vat qilar, u inson nazarini.

U gÀaybning tilidir, shahodat olami bilan shaxsan oÀzi gaplashar. Shu unsurdan bu chiqar gÀaroyib yangiligi bir ummoniy qamrov!

Tushuntirishi uchun inson aqlidarajasiga tushadi Ilohiy xitob. Nozil qng butuslubi koÀpligi, doÀst boÀladi inson, jin.

Beshinchi Manba esa: Naql va hikoyalar, ishonchli xabarlarda asosiy nuqtalardan hozir koÀrgandek kabi purmaÀno goÀzal uslub

Naql qilib, insonni u bilan ogoh qingan, aqllari shulardir: Eski qavmlar xabari, kelajak oqibati, Jahannam va Jannat sirlarin.

GÀaybiy haqiqatlar, ham shahodat olami sirlari, Ilohiy sirlar, koinot robitalariga doir hikoyalari a'yon tushuntirishdir

Buni na hatirilmd qilgan, na mantiq yolgÀon degan. Mantiq qabul qilmasa rad ham qila olmaydi. Samoviy kitoblarning qalb istaydigan narsa.

Kelishgan nuqtalarda tasdiqlab naql qiladi. Kiy va agan joylarida tuzatib gapiradi. Bunday naqliy ishlar bir "Ummiy"dan chiqishi zamonasining gÀaroyibidir.

Oltinchi Unsur: Ichiga olgan va taÀsis qiladigan Islom Diniga. Islomiyat teAgar mna moziy qodir na kelajak qoÀlidan keladi, tadqiq qilsang zamon bilan makonni!

Yerimizning yillik, kunlik doirasida shu samoviy bogÀ, tutib aylantirmoqda. Kurraga ogÀir bosgan, ham yana unga mingan. QoÀymaydi isyonga.d.

Yettinchi Manba: Bu olti manbadan chiqqan olti nur, birdan birlashadi. Undan chiqar bir husn, bundan kelar bir kuchli sezish, nuroniy vosita.gan elundan bir lazzat chiqqan. MoÀjizalik lazzati bilinar, ta'biriga til yetishmas. Fikr ham kalta, koÀrinar lek tutilmas u osmoniy yulduz.

Ouksak asr muddatda qarshi chiqish istagi boÀlgan Qur'on dushmanida, taqlid shavqi uygÀongan Qur'onning doÀstlarida. Bu burhoni i'jozning.

Bu ikki qattiq mayl bilan yozilgan, ana. Millionlab arabiy kitob, kutubxga esalgan vujudga. Ular bilan tanzilni, tushsa bir mezoni

Qiyos qilinsa, nafaqat tenggi yoÀq dono, hatto eng omi odam, koÀz quloq bilan deydi: Bular esa insoniy, shu esa osmoniy!

Hamda hukm qiladi: Bu shularga oÀxshamas, rutbasida boiymon,s. Shunday ekan yo barchasidan past, bu esa, ochiq ravshan botil ekani ma'lum.

Shunday ekan, barchasidan ustundir. MaÀnolari shuncha s qila, eshik ochiq, basharga vaqf etilgan, oÀziga chaqiradi ruhlar va zehnlarni!

Bashar uni ishlatish, oÀziniki ham qilgan. Uning mazmunlari bilan yana Qur'onga qarshi chiqmagan, hech qachon chiqolmaydi, oÀtdi imtihon davri.

Boshqa kitoblargesa urhamas, ularga qiyos boÀlmas. Chunki yigirma yil mobaynida boÀlim boÀlim ehtiyojga binoan nozil boÀlishi, qism qism, kesik kesik, bir Rabboniy hikmati.

Nozil sababi turli, farqi uchur moddada savollar takrorlanar, turlicha. Hukm sabablari turlicha, oÀzgaruvchi. Farqli, boshqa boshqa nozil boÀlish vaqti.

Qabul qilish hollari farqli, boshqa. Tiz loyihi sinfi turlicha, bir birdan uzoq. Irshod maqsadida daraja daraja, farqli farqli. Bu asoslarga tayangan binosi, ham bayoni,

Javobi, ham xitobi. Bu bilan birga ravonining ichonchli, uygÀunlik va birdamlik, mukammallik koÀrsatgan. Mana uning guvohi: Bayon, Ma'oniy Fani.

Qur'onda bir xossa bor, boshqa kalomda yoÀqdir. Bir kalomni eshitsang, asl kalom sohibin orqasida koÀrasan, yo ichida topga munUslub: Insoniy oyna.

Ey misoliy soÀrovchi! Sensan ijoz istagan, men ham ishorat qildim. Agar tafsilot istasang, haddim xorijida! Chivin osmonda sayr etmas.

Zero qirq i'jozi turlaridan faqÀlsa, tasi, nazmi ravonligi,

davomida:

اِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ deydi. Bu kalom orqali وَالنَّجْمِ اِذَا هَوٰى surasida ishora qilingan Me'rojning natijalariga ramz qilgan اِنَّهُdagi olmosh yo Janobi Haqqa taalluqli yoki PaygÀambarga (Sning o. PaygÀambarga boÀlsa, balogÀat qonuni va soÀzning kelishiga koÀra quyidagicha ifoda qiladi: Bu juz'iy sayohatda umumiy sayr va kulliy yuksalish bor. Sidratul Muntahoga, Qobi Qavsaynga qadar Asmolarninsuratdiy martabalarida koÀziga, qulogÀiga kelgan Rabboniy oyatlarni va Ilohiy gÀaroyib san'atlarni eshitgan, koÀrgan, deydi. Kichik juz'iy sayohatni, ham kulliy, ham ajoyib narsalar boÀlgan joyga saqoridaing kaliti sifatida koÀrsatadi.

Agar olmosh Janobi Haqqa oid boÀlsa: Bir qulini bir sayohatda huzuriga chaqirib, bir vazifa yuklash uchun Masjidi Haromdan PaygÀa istasr jam boÀlgan Masjidi Aqsoga yuborib, anbiyolar bilan uchrashtirib, butun anbiyolarning usuli dinlariga mutlaq voris ekanini koÀrsatgandan soÀng, Sidratul Muntahoga,ng muhQavsayngacha mulk va malakutida sayr qildirdi.

U kishi bir qul boÀlsalar va u sayohat kichik Me'roj boÀlsada, bu qul bilan birga butun koinotga aloqador boÀlgan bir omonat, koinotnin muhabini oÀzgartiradigan nur, abadiy saodatning eshigini ochadigan kalit boÀlgani, oÀsha omonat, nur va kalitning olamshumul, keng, umum koisari loid va butun maxluqotni qamragan hikmatlarini koÀrsatishi uchun Janobi Haq oÀzini "Butun narsalarni eshitguvchi va koÀrguvchi" sifati bilan vasf qiladi.

Bu buyuk sirning "ToÀrt Asos"i bor.

Birinchisi: Me'roj nima uchun kassum Ikkinchisi: Me'rojning haqiqati nima?

Ishorotul I'jozda sigÀmadi anglatish.

Yuz sahifa tafsirim unga kifoya qilmadi. Sen kabi ruhiy ilhomi koÀplar, istaymanki sendan tafsilot, bayon!

اُولَاشْمَازْ دَسْتِ أَدَبِ uslimn هَوَسْبَارِ هَوَاكَارِ دَهَادَارْ

Komil insonlarning yuksak lazzatini xushnud etgan bir holat, bolasida avasga, xarom bir fe'l sohibiga xush kelmas,

Ularni ovuntirmas. Bu hikmatga binoan, bir xarom lazzat, devona, nafsoniy va shahvoniy kayf safo ichida toÀliq oziqlangauklaria, ruhiy lazzatni bilmas.

Ovrupadan chiqqan hozirgi adabiyot roman kabi nazar bilan, Qur'ondagi ulugÀ latifalar, hashamatli ustunliklar olmaydi, ham totolmas.

OÀzidagi insohovni unga sozlama qilmas. Adabiyotda bordir uch harakat maydoni, ular ichida yurar, xorijiga chiqolmas:

Yo ishq bilan husndir, yo jasurlik, donolik, yo haqiqat tasviri. Xullas, begona ada Modomsa jasoratga haq tarafdori qilmas.

Balki zolim insoniyat ayyorlikni olqishlash bilan kuchga urgÀu berish hissini singdiradi. Husn va ishq tomoni, haqiqiy ishqni bilmas.

Shahvat uygÀotgan lazzat nafslarga ham singdirar. Haqiqatndir. Nsviri moddasida, koinotga Ilohiy san'ati suratida qaramas,

Bir Rahmoniy sanÀat suratida koÀrolmas. Balki tabiat tomonlama tutar, tasvir qilar, ichidan ham chiqolmas.

Shuning uchun sinigi boh tabiat ishqi boÀlar. Moddaparastlik hissi, qalbga ham joylashtirar, undan osonlik bilan oÀzin qutqara olmas.

Yana undan kelgan, zalolatdan chiqat va hning iztiroblariga, adabdan chiqqan adab tinchlantiruvchi ham uxlatuvchi, haqiqiy foyda bermas.

Yagona dorini topgan, u ham roman ekan. Kitob ga, nair jonli mayyit, kino kabi harakatli oÀliklar! Mayyit hayot berolmas.

Ham teatr kabi reankarnatsion kabi, moziy deyilgan keng qabrdan chiqqan mayyit kabi shu uch tur roman bilan hech hfasi vlmas.

Inson ogÀziga yolgÀonchi bir til qoÀygan, ham insonning yuziga fosiq bir koÀz taqqan, dunyoga bir iffatsiz koÀylagini kiydirgan, yakka husnri ikkmas.

Quyoshni koÀrsatsa, sariq sochli goÀzal bir aktrisani qoriga eslatar. Zohiran der: "Kayf safo yomon, insonlarga yarashmas."

Zararli naydi. A koÀrsatar. Xolbuki kayf safoga tashviq qilgan tasvir koÀrsatar, ogÀiz suvini oqitar, aql hokim qolmaydi.

Ishtahani ochadi, hislarni junbushga keltirar, his boshqa utbaliinglamas.

Qur'ondagi adab esa nafs havoni aralashtirmas.

Haqparastlik hissi, yakka goÀzallik ishqi, jamolparastlik zavqi, haqiqatparastlik shavqi berar, hamda aldamas.

Koinotga tabiat jihatida qaramas, balki Ilohiy san'at, bir Rahmnlar hanÀat nuqtasida gapirar, aqllarni chalgÀitmas.

Ma'rifati Sone'ning nurini singdiradi. Xar narsada oyatini koÀrsatar. Xar ikkisi yumshoq bir bir huzun ham berar, faqat bir-biriga oÀxshamas.

l boÀldan tugÀilgan adab yolgÀizlikdan, sohibsizlikdan chiqqan qaygÀuli huzn berar, ulugÀ huzun berolmas.

Zero kar tabiat, hamda bir koÀr kuchdan ilhom olgan bir gÀamga solgan huzn hissi. Olamni an koÀÀrqinchli deb taniydi, boshqa hil koÀrsatmaydi.

U suratda koÀrsatar, hamda mahzunni tutar, sohibsiz begonalar ichiga qoÀyar, hech bir umid qoldirmas.

OÀziga bergan shu hisgi bilzovtalik bora-bora dindan chiqarar, inkorga qadar yoÀl berar. Qaytishi mushkul boÀlar, balki boshqa qaytolmas.

Qur'on adabi esa: Shunday huzn beradi, oshiq istakzndir, yetimona emasdir. DoÀstlardan chetda qolishdan kelar, doÀstlarning yoÀq boÀlishidan kelmas.

Koinotga nazari, koÀr tabiat oÀrniga, shuurli, ham rahmatli bir Ilohiy san'ati uning bahs mavzui, tabiatdan isbotas.

KoÀr kuchning oÀrniga, inoyatli, hikmatli bir Ilohiy qudrat uning bayon mavzui. Shuning uchun koinot, yolgÀizlik surat kiymas.

Balki huznli tinglovchi nazarida boÀladi bir sevganlar jamiyati.Àrsatgomonda bir-birga javob berish, xar tomonda ikki tarafli muhabbat, unga aziyat bermas.

Xar burchakda yaqinlik, jamiyatda huznni oÀrnatadi mushtoqlik huzni, bir ulugÀ his berad Nurnimli huzunni bermas.

Ikkalasi bittadan ham berar shavq: Begona adab bergan shavq bilan nafs tushadi qaÀgÀuga, hislab boÀlar kengaygan, ruhga tinchlik berolmas.

اِذَا'onning shavqi esa: Ruh tushar xavotirga, oliy narsalarga orzu beradi. Xullas bu sirga koÀra, Shariati Ahmadiy (S.A.V.) xarom oÀyin istamas.

Ba'zi kayf vosi suratxarom qilib, bir qismin halol deb izn berar. Demak Qur'onning huzni yoki QurÀonning shavqi bergan vosita, zarar bermaydi.

Yaratilish daraxti shoxlari har tomonda me'nat mevalarini ruhlilar qoÀllariga zohiran uzatadi.

Allohninekin sat qoÀli haqiqatda, bir qudrat qoÀli, u mevalarni, shoxlarida sizlarga uzatadi.

Allohning rahmat qoÀli, siz ham shukrla oÀping. U qudrat qoÀlini ham tashakkur bilan poklang.

Ey orzusi koÀp birodar! Hayolingni qoÀlga ol, men bilan barobar kel. Xullas bir zamindamiz, atrofigahiyatimiz, hech kimsa koÀrmas bizni.

Chodir tirgaklari hisobida yuksak togÀlar ustida zim-ziyo bulut tabaqasi qoÀyilgan, u ham qoplagan zaminimizning yuzin.

Qattiqlashgan bir tom boÀlgan. Faqat osti, yuzi ochiq ekan, u yuz quyosh koÀrar haxsiyBulut ostidamiz, siqadi zulmat bizni.

Siqilish ham bugÀadi, havosizlik oÀldirar. Oldimizda uch yoÀl bor: Bir ziyodor olam, bir karra koÀrgandim bu majoziy zamin.

Ha, bir karra bu yerga ham kelgandim, uolot ta boshqa-boshqa ketganman. Birinchi yoÀli shuki: Aksar bu yerdan ketar, u dunyo sayohati, sayohatga tortar bizni.

Mana biz yoÀldamiz, piyoda boramiz. Qara sahro qum daryolariga, qanday gÀazab sochmoqda, tahdid qilmoqda bizni!

DaryosuflarogÀdek toÀlqinlariga qara: U bizga gÀazablanyapti. Mana Alhamdulilloh, narigi tomonga chiqdik. KoÀramiz quyosh yuzin.

Faqat koÀrgan qiyinchiliklarimizni ham faqat biz bilamiz. Oh! Takroran qaytdik shu arininy zamin, bulut tomi zulmatli. Bizga kerak: Porlatar qalbdagi koÀzni

Bir ziyodor olam. Favqulotda agar jasorating boÀlsa, kiramiz birgalikda, bu yoÀl xatarga toÀla. Ikkinchi yoÀlimizni:

Yerning tabiatin teshamdasigatarafga oÀtamiz. Yo tabiiy tuneldan titrab boramiz. Vaqtida bu yoÀlda tomosha qildim, oÀtdim nozlanmasdan va yolvorib.

Lekin u vaqtda tabiatning zamini eritadigan, yirtadigan modda bor edi qoÀlimda. Uchinchi yoÀlning moÀ'jiÀlchovalili

Bergan Qur'on uni menga. Qardoshim, orqamdan kel, yana hech ham qoÀrqma! Qara ana shu yerda tunel kabi gÀorlar, yer ostida oqimlar kutarlar ikkimizni.

Bizni oÀtkazadiلَّمْتabiat ham shu mudhish muzli togÀ kabi boÀlish hech seni qoÀrqitmasin. Zero ushbu xoÀmraygan chehrasi ostida marhamatli sohibining tabassumli yuzi.

Radiy kabi ngiga moddani nuri bilan sezgandim. Xullas, tabriklayman! Ziyoli olamga chiqdik, juda nozli joyga boq

Bu xush fazoy, shirin. Hey, boshingni koÀtar! Boq unel kaland boÀlgan, bulutlarni ham yirtgan, pastda qoldirgan. Chaqirayapti bizni.

Shu tubo daraxti, magar u Qur'on ekan. Shoxlari xar tarafga uzangan. Egilib kelgan bu shoxga biz osilishimiz kerak, u yerga bizni olsing ta U samoviy daraxt, bir timsoli zaminda boÀlgan nurli, porloq shariat. Demak zahmat chekmasdan u yoÀl bilan chiqardik bu ziyo olamiga, siqmasdan zahmat bizni.

Demak xato qilganmiz, eski yerga qaytami يَاْتgÀri yoÀlni topamiz. Qara, uchinchi yoÀlni, shu togÀlar ustida turgan shonli yigitga

Hamda butun jahonga oÀqiydi bir azonni. Boq ulugÀ muazzinga, Muhammadul Xoshimiy (S.A.V.) ِلْبَا etar insonni porloq nurli olamga. Sahrt qiladi duo bilan namozni.

Bulutlarni ham yirtgan, boq hidoyat togÀlariga. Samolarga bosh tutgan, qara shariat togÀiga. Qanday ziynatli qilgan zaminimizning yuz, koÀzi.

Bizi. Shushimiz kerak bu yerdan himmat tayyorasida. Shirin, xush shamol nuri u yerda, goÀzallik nuri u yerda. Bu yerdadir Uhudi Tavhid, u aziz toÀg.

Bu yerdadir Islomiyat Juh va hu salomat togÀi. Mana Qamar toÀgi boÀlgan Azhar Qur'on, Nilning xush suvi oqmoqda u muhtasham manbaÀdan. Ich u obi shirinni!

فَتَبَارَكَ اللّٰهُ اَحْسَنُ ال Xoliqق۪ينَ

Ey birodar! Endi hayolni boshdan chiqar, aqlni boshingga ol! Avvalgi ikki yoÀlning gÀazabga uchraasflar zalolat yoÀlning, xatarlari juda koÀp, qishdir doim kuz, yozi.

Yuzdan biri qutular, Aflotun, Suqrot kabi. Uchinchi yoÀl osondir, ham yaqin, mustaqimdir. Zaif - kucga tavda teng. Hamma u yoÀldan ketar. Eng qulayi shudirki: Shahid boÀlish yo gÀoziy.

Demak, natijaga kiramiz. Ha, fanda daho boÀlgan: Avvalgi ikki yoÀldir unga yoÀl va yoÀnalish. Qur'oniy hidoyat: Uchinchi yoÀlda, uning siroti mustaqimi. tlari adi u bizni.

Ey xushyor yoÀldosh! Siroti mustaqimning bu nuroniy yoÀli, gÀazabga uchragan va zalolatdagilar zulmatli yoÀli, toÀliq farqlarini kotf qilagar istasang ey aziz,

Kel tasavvurni qoÀlga ol, hayol ustiga ham min, endi sen bilan borsak yoÀqlik zulmatlariga. U buyuk qabristonni, oÀliklarga toÀlgan shaharni bir ziyorat qilamiz.

Bir Qodiri Azaliy, oÀz qudrat qoÀli bilan bu zuying ait'asidan bizni tutdi chiqardi, bu vujudga mindirdi, yubordi shu dunyoga, bu zavq va lazzatsiz shaharga.

Mana biz keldik shu olami vujudga, qoÀrqituvchi sahroga. KoÀzimiz ham ochildنَّوْهi jihatda boqdik, avval marhamat istaganga loyiq holda oldimizga qaraymiz.

Lekin balo, alamlar oldimizda dushmanlar kabi hujum qiladi. Undan qoÀrqdik, chekindik. Chapga oÀngga, tabiylik i unsurlarga qaraymiz, undan madad kutamiz.

Lekin koÀryapmiz, ularning qalblari qattiq, marhamatsiz. Tishlarini bilarlar, gÀazabli htiqadiaydi, na noz tinglar, na niyoz!

Chorasiz odam kabi qaygÀudagi nazarni yuqoriga qaratdik. Yana bir madad soÀrab, osmon katta jismlariga qae'matduda daxshatli, tahdid qilgandek koÀrdik.

GoÀyo bir bir oÀq bomba, uyalardan chiqqanlar, ham fazo atrofida juda tez aylanar, kutilmaganda ular, bir-biriga tegmaydi.

Agar birov yoÀlini tasodifan yo pastk, Alloh saqlasin, bu shahodat olami oÀtakasi yorilar. Tasodifga bogÀliqdir, bunda ham yaxshilik yoÀq.

QaygÀu nazari bilan u jihatdan oÀgirdik, achchiِظَامًatda qoldik. Boshimiz ham egildi, siynamizda yashindik, nafsimizga qaraymiz. Mutolaa qilamiz.

Endi eshitamiz: Bechora nafsimizdan minglab ehtiyoj gan yalari kelmoqda. Minglab yoÀqliklarning nolalari chiqmoqda. Tasallini kutgandik, qoÀrqib ketmoqdamiz.

Undan yaxshilik kelmadi. Qattiq iltijo bilan vijdonimizga kirdik, ichiga qar etma. bir chorani kutamiz. Eyvoh! Yana topmaymiz. Biz madad berishimiz kerak.

Chunki unda koÀrinar minglab umidlar, qiziqqon orzular, xavotirli tخَلَقَar, koinotga uzangan. Xar biridan titraymiz, hech yordam berolmaymiz.

Orzular siqishgan yoÀqlik vujudi ichida, bir tarafi azalga, bir tarafi abadga uzanib ketmoqdalar. Shunsi Bornglikgi borki, gar dunyoni yutsa ham vijdon toÀq boÀla olmas.

Bu azobli yoÀlda qayerga murojaat qilsak, unda bir balo topdik. Zero Alrinishazabiga uchragan va zalolat yoÀllari shunday boÀlar. Tasodif va zalolat, u yoÀlga qarab turar.

U nazarni biz toqdik, bu holga shunday tun farq Hozir bizninig holimiz kelgan va borar joyni, ham Sone' ham hashrni vaqtincha unutganmiz.

Jahannamdan battardir, undan koÀproq yoÀquvchi, ruhimizni ezadi. Chunki u olti jihatga murojaat qildik. Shunday hola kullishdik.

Qilingan u holat, ham xavf bilan dahshatdan, ham ojizlik bilan qoÀrqishdan, ham tashvish va qoÀrquvdan, ham yetimlik va umidsizlikdan tashkil topgan vijdonni yoÀqqan.

Xar jihatga javoingizdr mudofaa qilamiz, yoÀq qilishga urinamiz. Avval qudratimizga murojaat etamiz, vo afsuski koÀramiz

U ojiz va zaifdir. Ikkinchidan: Nafsda boÀlgan hojatlar jim boÀlishiga yoÀnalamiz.g kullsus toÀxtamasdan baqirganin koÀramiz.

Uchinchidan: Madad soÀrab, bir xaloskori uchun baqirar, chaqiramiz. Na birov eshitadi na javobni beradi. Biz esaos, arymiz:

Xar narsa bizga dushman, xar narsa bizdan gÀarib. Hech narsa qalbimizga bir tasalli bermaydi, hech ichonch baxsh etmaydi, haqiqiy lazzat bermas.

ToÀrtinchidan: Biz osmon jismlariga qarab, ular e'tiborga havola qilamlarga xavf bilan daxshatni. Ham vijdonning qiynogÀi bir qoÀrquv keladi: Aqlga ters, vahimali!

Ey birodar! Bu zalolatning yoÀli, mohiyati shunday. Kufrdagi zulmatni bu yoÀlda toÀlglashirdik. Endi esa kel qardos, u yoÀqlikka qaytamiz.

Takror yana kelamiz. Bu karra yoÀlimiz siroti mustaqimdir, ham iymonning yoÀlidir. Dalil va imomimiz, inoybo, meQur'ondir, xar davr uchgandek hokimiyatin qurgan.

Bu, Sultoni Azalning rahmat va inoyati, bizni istagan vaqti, qudrat bizni chiqardi, lutfla bizni mindirdi istak qonuniga: Hollar ustida ushgan.

Hozir bizni keltirdi, shafqat bil uchundirdi shu vujud kiyimini. YoÀnaltirdi bizga omonat rutbasini. Nishoni niyoz, namoz.

Davrlar va holatlar, bu uzun yoÀlimizda bir bir noz manzilidir. YoÀlimizda osonlashtirish uchun, qadardan buyruq bergan, sahigÀir babhamiz.

Qayerga kelishimiz, qaysi toifaga, musofir boÀlamiz, juda qardoshlik bilan yuzlashamiz. Molimizdan beramiz, mollaridan olamiz.

Tijorat muhabbati, oziqlantirar ularnkor q, hadyalar bilan bezar, hamda kuzatib qoÀyar. Bora bora yetishdik, dunyo eshigidamiz, eshitamiz ovoz.

Qara kirdik zaminga, oyogÀimizni bosdik shahodat olamiga: Rahmon oynasi shahri, inson shovqin joyiga. Hech bir narsa ba, ahaiz, dalil va imomimiz - Rahmonning irodasi. Dalilning vakilimiz, nozanin koÀzlarimiz. KoÀzlarimizni ochdik, dunyo ichiga boqdik. Esimizga kelarmi avvalgi kelishimiz?

GÀarib, yetim boÀlgandik, dushmanlarimiz koÀp edi,umiy hsdik homiyimizni. Endi iymon nurila dushmanlarga qarshi bir ishonchli asosimiz

Tayanch nuqtamiz, ham himoyachimiz dafÀ etar dushmanlarni. U Iymoni Billohdir ruhimizning ziyosi, ham nuri hayotimiz, hamda ruhimiz ruhi.

Eun, halbimiz hotirjam, dushmanlarga ahamiyat bermas, balki dushman tanimas. Avvalgi yoÀlimizda, vijdonga kirgan vaqtimiz, undan eshitdik minglab faryodu, qaygÀu, ovoz.

Undan baloga tushdik. Zero istak, orzular, iste'dod va hissiyot, doim i. Egr istar. Uning yoÀlini bilmay, bizdan yoÀl bilmaslik, unda faryodu duo.

Lekim alhamdulilloh, hozir kelishimizda yordam nuqtasin topdik, hayot beradi doim u istaklargati bi'dod, to abadul abadga ularni qilar parvoz.

Ularga yoÀl koÀrsatar, u nuqtadan iste'dod ham yordam istaydi, ham obi hayot ichar, ham mukammallikka borar,odirdi yordam soÀrash joyi, shavqqa keltirgan ramzu zarofat-nozik jihat.

Ikkinchi iymon qutbi: Hashrni tasdiqlashdir. Abadiy saodatdir u sadafning javhari. Iymon, burhoni Qur'on. Vijdon, insoniy bir sir.

Endi boshingni koÀtar, qaramiyatkoinotga, u bilan bir gaplash. Avvalgi yoÀlimizda juda mudhish koÀringan. Hozir esa tabassum qilib xar tomon kular, nozli shaklda duo va ovoz.

KoÀrmayapsanmi: KoÀzimiz ari kabi, xar tarafga uchadi. Koinot boÀstonidir, xar tarafda gullar,Haq mahechak ham beradi unga bir obi laziz.

Ham doÀtlik, tasalli, oÀzin sevdiradi. U ham olib keltirar, Ilohiy haqiqatlar lazzatini beradi. Asalda bol oqizar, u sehri shahboz-burgutdek uchgan.

Osmon jissmlari harakatlariga, yo yulduzlar, yo xazinlarga qaragan paytimizda, qoÀllariga beradi Xoliqning hikmatini, ham ibrat oynasini, ham rahmat jilvasini olib qiladi parvoz.

GoÀyo Quyosh bizlar bilan gaplashmoqda: Aytadi: "Ey di birhlar! QoÀrqib, siqilmang. Xush keldingiz marhabo, yaxshi tashrif etdingiz. Manzil sizning, men bir nur sochgan goÀzal.

"Men ham siz kabiman. Lytamizof va isyonsiz, mute' bir xizmatkorman... U Zoti Ahadi Samad toÀliq rahmati bilan xizmatingizga meni nur sochgan xizmatkor qilgan. Mendan harorat, ziyo, sizdan na kabi duo".

Ey, oyga qarang. Yulduzlar va dengizlar xar biri oÀziga xos til bilan: "Xush keldingiz, marhabo!" deydi. "Xush keldingiz, bizni tanimaysizmi?"

Yordamlashish sirri bilan qara,di.

b ramzi bilan tingla. Xar biri aytmoqda: "Biz ham bir bir xizmatkor, rahmati Zuljalolning bir bir oynalarimiz. Hech ham xafa boÀlmanglar, bizdan siqilmanglarirlagaZilzila na'ralari, hodisalar faryodi sizni hech qoÀrqitmasin, vasvasa ham bermasin. Zero ular ichida zikrlar nagÀmalari, tasbehlar ohanglari, yolvorish va duoning xush ovozlari.

Sizni bizga yuborgan Zoti Zuljalol, qoÀllarida tutgandiiyat vrning tizginlarini. Iymon koÀzi oÀqiydi yuzlarida rahmat dalillarini, xar biri bir bir ovoz.

Ey moÀ'mini xushyor qalb! Endi koÀzimiz bir oz dam olsin. Ularning oÀrniga hassos qulogÀimizni iymonna ozayborak qoÀliga beramiz, dunyoga joÀnatamiz. Tinglasin shirin bir soz.

Avvalgi yoÀlimizda: umumiy motam, ham oÀlim nolalari deb oÀylangan ovozlar, qara! yoÀlimizda bir bir shirin ohangu namoz, bir bir ovozu duo, bir bir tasbeh aytishi.

Tinglagin, havodagi baland ovoz, qushlardagi jivjivlar, yomgÀirdagi nagÀmali sas, dengizdagi hayqirish, momaqaldiroqdagi. Bu kish, toshlardagi tiqtiqlar bir bir ma'noli ohang.

Havoning tarannumi, momaqaldiroq na'arasi, toÀlqinlar nagÀmalari bir bir buyuklik zikri. YomgÀirning nagoxirdii, qushlarning sayrashlari bir bir rahmat tasbehi, haqiqatga bir majoz.

Ashyolar ovozlari, bir bir borlik ovozi: Men ham borman deyishar. Sukutdagi koinot, birdan gapni boshlaydi: "Bizni jonsiz oÀylama, ey mahmadona!

Qusisbati gapirtirar yo bir ne'mat lazzati, yo bir rahmatning tushishi. Turli ovozlar bilan, kichik ogÀizlarida rahmatni olqishlaydi, ne'mat ustiga tusitalashukrla qilar parvoz.

Ramzan ular aytadi: "Ey koinot, qardoshlar! Qanday goÀzal holimiz.

"Shafqat bilan parvarish qilinamiz, holimizdan mamnunmiz." OÀtkir tumshuqlar omlirofazoga sochadilar bir bir koÀp nozli ovoz.

GoÀyo butun koinot ulugÀ bir musiqasidir, iymon nuri eshitar zikrlar, tasbehlarni. Chunki hikmat rad qilar tasodif borligini, nizom esa quvadi vahima, shli va solgan birlik.

Ey yoÀldosh! Endi shu misoli olamidan chiqamiz, hayoliy farazdan tushamiz, aql maydonida turamiz, tarozida tortamiz, yoÀllarni yaxshilab oÀlchab.

Avvaالْاَنobli yoÀlimiz, gÀaazabga uchraganlar va zalolatdagilar yoÀli. O yoÀl vijdonga olami, eng chuqur joyigacha bir azob hissini, ham bir qattiq qaga

. Shuur uni koÀrsatar. Shuurga zid boÀlganmiz.

Qutulish uchun esa majbur va ham muhtojmiz. Yo u taskin etilsin, yokki hech eslatmasin, yoÀqsa chiday olmaymiz, faryodu oh-voh tinglanmas.

Hidoyat esa shifo, havoÀlgan arni uxlatishdir. Bu ham tasalli istar, bu ham gÀaflat istaydi, bu ham mashgÀullik istar, bu koÀngilxushlik istar. Sehrboz istak, orzular,

vijdonni aldab, ruhi uxlatsin, to alam his qilinmasin. YoÀqsa u qaygÀuli ha tasvijdonni yoqar, yigÀiga chidab boÀlmas, umidsizlik achchigÀi tortilmas.

Demak siroti mustaqimdan naqadar uzoq boÀlsa, shu daraja bu holat ta'sir etaajburljdonni baqirtirar. Xar lazzatning ichida azobi bor, bir bir iz.

Demak nafs istagi, havosi, koÀngilxushlik, aysh ishrat aralashgan madaniyat jozibasiga, bu zalolatdan kelgan daxshatliisda: ishga yolgÀonchi malham, berar uxlatuvchi zahar.

Ey aziz birodarim! Ikkinchi yoÀlimizda, oÀsha nuroniy yoÀlda bir holatni his qildik, u holat bilan hayot boÀlar, lazzat ma'dani. Azoblar, boÀlar ohligi.

U orqali bildikki farqli darajada, iymon quvvati nisbatida ruhga bir holat berar. Jasad ruh bilan xotirjam va lazzat olar, ruh vijdonla bahtiyor.

Bitta tayyor saoda, vijdonga oÀrnatilgan, biÀqqiz aviy firdavs jannat, qalbida joylashgan. OÀylash esa teshishdir, shuur sirlar yashirgan parda.

Qalb qancha ogohlantilirsa, vijdon harakatga keltirilsa, ruhga his ettirilsa, lazzat kourlari, hamda aylanar nur olovi, qishi yoz.

Vijdonda firdavs jannatlarin eshiklari ochilar, dunyo boÀladi jannat. Ichida ruhlarimiz, etar qanot qoqqan parvo, boÀlaar yasamon, goÀzal, havo berar namoz, niyoz-duo.

Ey aziz yoÀldoshim! Endi Allohga topshirdik. Kel, birga bir duo qilsak, soÀng koÀrishguncha al bir iz.

Bir kuni beomon Islom dushmani, siyosiy hiylachi, oÀzini yuksak koÀrsatishni istagan vosvos bir lgani y, hiyla niyatida ham inkor suratida,

Hamda boÀgÀozimizni panjasi bilan siqqan azobli vaqtda juda kibrlanib mensimay bizdan toÀrt narsa soÀradi,

Istadi olik ucz soÀz. Mensimasligiga qarshi: Yuziga "Tuf!" deyish hiylasiga qarshi jahl bilan sukut saqlsh, inkoriga qarshi

ToÀqmoqdek mot qilar javob lozim edi. Uni tingida xa etmayman. Haqni ustun tutganga shunday javobimiz bor. U birinchi soÀradi:

"Muhammad (Alayhissalotu Vassalam) dini nima?" Aytdim: Mana Qur'on. Iymonning olti sharti, Islomning besh rukni, asos maqsadi Qur'onModomi ikkinchi safar:

"Fikr va hayotga nima bergan?" Aytdim: "Fikrga tavhid, hayotga istiqomat. Bunga doir shohidim:

Uchinchi savoli: "Hozirgi qiyinchilik qanday davolanadi?" Aytdan taRibo xaromligi, zakotning farz boÀlishida. Bunga doir shohidim: يَمْحَقُ اللّٰهُ الرِّبٰوا da.

Dedi toÀrtinchi marta: "Bashariyatdagi buzuqlik ichidday qaraydi?" Aytdim: Mehnat, asl asosdir. Inson bouyligi zolimlarda yigÀilmas, saqlanmaydi qoÀllarida.

Bunga doir shohidim:

لَيْسَ لِلْاِنْسَانِ اِلَّا مَا سَعٰى ٭ وَالَّذ۪ينَ يَكْنِزgacha لذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا ف۪ى سَب۪يلِ اللّٰهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ اَل۪يمٍ

Yuz mashaalloh bu javobga

KONFEiq azoYA

1950 yil noyabrda Anqara Universitetida professor, deputatlarimiz, Pokistonlik musofirlarimiz va turli fakultet talabalari huzurida fakultet Masjidida yarim tungacha davoma soat majlisda oÀtkazilgan, katta e'tibor va ahamiyat bilan tinglangan konferentsiya.

اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلَى سَيّyoki t مُحَمَّدٍ وَ عَلَى آلِهِ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِينَ

Iymon va Islomiyat obi hayotiga chanqagan qiymatli qardoshlarim!

Avvalo e'tirof etayki, bu konferentsiya nutq kursisida boÀlsam ham sizlardan farqim yoÀq. Sizning bir qardoshingizmaan ismkonferentsiya oÀzim juda muhtoj boÀlgan oÀta foydali darsimdir. Tinglovchi oÀzimman. Darsimni muzokara sifatida siz muborak qardoshlarimga topshiraman. Kamchiliklar mendan. MukammallyuksakgoÀzalliklar men foydalangan Risola-i Nur asarlariga oid. Boshimizga biror mone' kelmasa, haftada bir marta davom ettirmoqchi boÀlgan diniy kon boÀlssiyalardan bugun ilki iymonga doirdir. Chunki Badiuzzamon Said Nursiyning Birinchi Millat Majlisida aytganidek, "Koinotda eng yuksak haqiqat iymondir, iymondan asmi tnamozdir". Shuning uchun biz ham konferentsiyamizning Qur'on, Iymon, PaygÀambarimiz Rasuli Akram (Alayhissalotu Vassalam) Sarvarimiz haqida boÀlishini munosib kh, hoz. Ikkinchisi esa inshaalloh namoz va ibodatga oid boÀladi.

Bu mavzularni bizga dars beradigan bir asar izladik. Oxiri bu hayotiy va abadiy ehtiyojimizni asrimi Shundoqarashiga mos va qoniqtiruvchi tarzda dars bergan va yarim asrga yaqin, katta bir ichonch va tayanchga sazovor boÀlib, eng moÀ'tabar diniy bir asar hisoblangan "Rva biri Nur"ni tanladik. Ilk konferentsiyamizning nima uchun iymon mavzusida boÀlganini izohlab, quyida bu asar va uning muallifi haqida juda qisqa ma'lumot beramiz:

Bu asrda din va Islomiyat dushmini ya, dasturlarining birinchi moddasiga avvalo iymon asoslarini kuchdan qoldirish va yiqitish rejasini qoÀyishgan. Xususan soÀnggi yigirma besh yil ichida tarixda koÀrilmagan munofiqona va turli niqoblar osti.

Xolbuki, iymonning ruknlaridan birida hosil boÀladigan shubha yoki inkor dinning tafsilotlarida qilingan loqaydlikdan ancha falishq, va zararliroq. Shuning uchun hozir eng muhim ish taqlidiy iymonni tahqiqiy iymonga aylantirib iymonni quvvatlash, iymonni kuchga toÀldirish, iymonni qutqarishdan iborat. munalanarsadan koÀra koÀproq iymonning asoslari bilan mashgÀul boÀlish qat'iy zarurat va kerakli ehtiyoj, hatto majburiyat holiga kelgan. Turkiyada boÀlgani kabi, umum Islom dunyosida ham shuning j Poydevorlari zaiflagan binoning xonalarini ta'mirlash va bezashga harakat qilish binoning yiqilmasligiga qay daraja foyda beradi? Ildizlari chiritilishfalsafrakat qilingan bir daraxtning qurimasligi uchun shox va yaproqlarini dorilab tadbir olishga harakat qilish daraxtning hayotiga foyda bera oladimi?!

Inson saroy kabi binodir, poydevorlvjud bmon asoslaridir.>Inson daraxtdir, ildizi iymon asoslaridir. Iymon ruknlaridan eng muhimi Iymoni Billoh - Allohga iymondir. SoÀng Nubuvvat va Hashrdir. Shuning uchun bir insonning avvalo qoÀlga kiritishi kerak ilm, ilmi iymon illsang, Ilmlarning asosi, ilmlarning shohi va podshohi iymon ilmidir.

Iymon faqat qisqa tasdiqdan iborat emas. Iymonning koÀp martabalari bor. Taqlidiy iymon, bu davrdagi zalolat, axloqsizlik boÀronla etgarshisida tez soÀnadi. Tahqiqiy iymon esa tebranmas, soÀnmas quvvatdir. Tahqiqiy iymonni qoÀlga kiritgan insonning iymon va Islomiyati daxshatli dinsizlik boÀronlariga uchrasa ham, bu lliylaquvvati qarshisida ta'sirsiz qolishga mahkum. Tahqiqiy iymonni qozongan insnonni eng dinsiz faylasuflar ham vasvasa yoki shubhaga tushira olmaydi.

Bu haqiqatlarga binoan, biz ham tahqiqiy iymoniy dars berib, iرِ خَل quvvatlab, insonni abadiy saodat va salomatga olib chiqdigan Qur'on va iymon haqiqatlarini jamlagan asarni, sabot, bardavom va diqqat bilan oÀqishni qat'iyat bilan lozim va shart deb bildi koÀrs holda, bu davrda dunyoviy va uxroviy daxshatli musibatlar ichiga tushish shubhasiz haqiqat. Shuning uchun yagona qutulish choramiz Qur'oni Hakimning iymoniy oyatlarini va bu asinsonlzlangan oyati karimalarini tafsir qilgan yuksak Qur'on tafsirini mahkam tutishdan iborat.

Hozir "Bunday asar bu asrda bormi?" degan savolning ichingizda hosil boÀlgani nuroniy bir hayajonni ifodalagan siymolaringizdan adir, bilmoqda.

Ha, bu tur ehtiyojimizni toÀliq qondiradigan asarni topish uchun koÀp diqqat va sinchkovlik bilan qidirdik. Oxiri, ham turk yoshlariga ham barcha Musulmonlarga va bashariyatga Qur'oniy rahbar bosmil murshid boÀladigan asarning - Badiuzzamon Said Nursiyning Risola-i Nur asarlari ekanini xulosa qildik. Biz bilan birga bu haqiqatga tlar, -i Nur orqali iymonini qutqargan yuz minglab insonlar shohid.

Ha, yigirmanchi asrda qamrovli va umumiy bir rahbarlik vazifasini bajaradigan Qur'oniy asar muallifining shu xususiydarho a ega boÀlishini asos oldik. Bu xususiyatlar toÀliq Risola-i Nurda va muallifi Badiuzzamon Said Nursiyda mavjud ekanini koÀrdik:

Birinchisi: Muallifning faqat Qur'oni Hakimni oÀziga ustoz deb qaan kellishi...

Ikkinchisi: Qur'oni Hakim haqiqiy ilmlarni ichiga olgan muqaddas kitobdir. Barcha asrlarda insonlarning umum tabaqalariga xitob qilgan azaliy xutbadir. Shuning uchun Qur'onni tafsir qilganda, haqiqasuratgsof ifodalanishi, bu shaklda haqiqiy tafsir boÀlishi uchun mufassirning oÀz xususiy yoÀl va yoÀnalishininig ta'siri ostida qolmasligi va hislari qoÀshilmasligi lozim. Hamda Bu nning ma'nolarini kashf bilan koÀringan Qur'on haqiqatlarining aniqlash uchun shart boÀlgan sifat: Mufassir xar bir fanda ixtisoslashgan kengfikrga, nozik nazarga va tom ixlosga soh sifatoma, oÀta oliy daho, nufuzli, chuqur ijtihod va iymon va QurÀon haqiqiatlarini nozik va chuqur farosat va mahorat bilan tushuntirish kuchiga sohib boÀlishi...

Uchinchisi: Qur'on tafsirining toÀliq ixlos bilan ta'liohiriygan boÀlishi: Muallifning Janobi Haqning roziligidan boshqa hech qanday moddiy, ma'naviy manfaatni maqsad qilmasligi va bu yuksak holat muallifning hayotidagi hodisalarÀplar atilishi...

ToÀrtinchisi: Qur'onning eng buyuk moÀ'jizalaridan biri, yoshlik va yangiligini muhofaza qilishi. Hozir asrda nozil qilingandek, xar asrning ehtiyojini qondirtlarni tomoni boÀlishidir.

Bu asrda maydonga keltirilgan tafsirda Qur'oni Hakimning asrimizga yuzlangan tomonining kashf etilib, avomdan eng xoslargacha xar bir tabaqa foydalana oladigan uslubda izoh va isbot qilingan boÀlishi...

Besan. (Asi: Mufassirning Qur'on va iymon haqiqatlarini inkor etilmas dalil va hujjatlar bilan isbotlab dars berishi. Ya'ni, pozivitizm (isbotchilik)ni bir asos qabul qilishi...

Oltinchisi: Dars bergan Qur'oniy haqiqatlarning ham aqlni ham qalbbir ur ruh va vijdonni nurlantirishi, qondirishi, nafsni boysundirishi va shaytonni mot qiladigan darajada quvvatli va oÀta balogÀatli, nufuznsurlata'sirli boÀlishi...

Yettinchisi: Haqiqatlarni anglashga mone boÀlgan xudbinlik, gÀurur, kibr va "anoniyat"-menlik kabi yomon xislatlardan qutqarib, tavozu' va kamtarlik kabi goÀzal va goÀzal axloqlarga sohib qilishi...

Sakkizinchisi: Qur'oni Karimni tafsir qilgan allomaning Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning sunnatiga tobe' boÀlishi, Ahli sunnat va jamoat mazhabida ilmi bin. Nuramal boÀlishi, eng yuksak zuhd va taqvo, a'zamiy-eng buyuk ixlos va dinga xizmatida eng yuqori sabot, eng ulugÀ toÀgÀrilik, sadoqat va fidokorlikka, juda yuqori tejamkorlik va qanoatga sohib boÀlishi shart.i. Beslosa sifatida mufassirning Qur'oniy risolalari orqali risolati Ahmadiyaning (S.A.V) eng yuqori taqvosi, eng yuksak qulligi, chuqur ijtihod va iymon va QurÀon haqiqiatlarini nozik va chuqurْتِمَاat va mahorat bilan tushuntirish kuchiga egaligi bilan ham valoyati Ahmadiyaning yogÀdulariga sazovor boÀlgan Qur'on xodimi boÀlishi...

ToÀqqizinchisi: Mufassirning Qur'oniy va Shar'iy masalalarni bayon qilganda, maÀlum tazyiq va qihayot e'tiborga olmasligi, xar qanday ta'sir ostida fatvo bermasligi, oÀlimni xor koÀrib, dunyoga bas keladigan iymon quvvati bilan haqiqatni beparvo aytgan Islosoniyaijoat va jasoratga sohib boÀlgan mufassir boÀlishi kerak.

Qatl qilish rejalari tatbiq etilgan va birorta diniy risola nashr qilinmagan daxshatli davrda, xususan yoÀq olovishi va soÀndirilishi moÀljalga olingan Qur'onni, Shar'iy asoslarni ta'lif va nashr qilgan maydonda boÀlgan bir murshidi komil va IslomninnÀ qilsrda haqiqiy, komil rahbari va Qur'onning moÀ'tabar buyuk mufassiri boÀlishi lozim.

Bu davrda yuqorida aytilgan toÀqqiz shart va xususiyatlarning muallif Said Nursiyda va asarlari Nur Risolalarida aynan mavjudligini يِّكُمy va chuqur ilmli Islom olimlarining ijmo'si, tavoturi va ittifoqi bilan aniqlagan. UygÀonishni boshlagan bu Islom millati, Ovrupa va Amerikada ma'lum va tasdiqlangan. Mana dg muhtr! Biz shunday Qur'on tafsiri qidirayotgan va bunday mufassir istayotgan edik.

Qiymatli qardoshlarim! Bunday daxshatli asrda insonning eng buyuk masalasi - iymonni qutqarish yoki yoÀqotish da'vosidir. Jahon urلهَ عَi insoniyatni uygÀotdi, dunyo hayotining foniyligini eslatdi. Boqiy bir olamda, abadiy bahtiyor yashash hissini uygÀotdi. Albatta bunday muazzam da'voning uchkash va aldamchi davrda qozonish uchun, bir advokat topishda {(Izoh) Bu davrda bunday advokat Risola-i Nur ekaniga, Risola-i Nur orqali iymr ishdutqargan millionlab insonlar guvoh.} juda e'tiborli boÀlishimiz lozim. Shuning uchun tadqiqotimizni yana bir oz kengaytiramiz:

Asrimizdan avvalgi Islomiyatning Kalom Ilmi dohiylari, dinimizning gÀaroyib imomlari va مِنْ ni Hakimning dohiy mufassirlari vujudga keltirgan asarlari qiymati, taqdirlash mumkin boÀlmaydigan darajada bebahodir. U zotlar Islomiyatning bir bir quyoshlaridir. Lekin bu davr u buyuk zotlar yashagan davr kabi emas.

Eski Vojiba zalolat bilimsizlikdan kelar edi. Buni yoÀq qilinishi oson. Hozirgi davrda esa zalolat (Qur'onga, Islomiyatga va iymonga hujum) fan, falsafa va bilimdan kelyapti. Buni yoa, yanh mushkul. Eski davrda ikkinchi qismi mingdan bir boÀlar edi, ulardan faqat mingdan biri irshod bilann toÀgÀri yoÀlga kelar edi. Chunki undaylar ham bilmaydilar ham oÀzlarini bilaman deb ojohilli.

Bundan avvalgi asrlarda tabiiy fanlar yigirmanchi asrdagi qadar taraqqiy etmaganini bilasiz. Demak bu asrda dunyoga yoyilgan dinsizlik va moddaparastlikni ildizini kesiz, haq va haqiqat yoÀlini koÀrsatib, inshamattni siroti mustaqimga yetkazish, iymonni qutqarish uchun faqat va faqat Qur'oni Hakimning bu asrga yuzlangan tomonini kashf qilib, barcha foydalana oladigan bir shaklda tafsir qilinishi, albatta bu asrn ba'zkin.

Badiuzzamon Said Nursiy Qur'oni Karimdagi bu asr muhtoj boÀlgan haqiqatlarni kashf etib, Nur Risolalarida hammaning qobilnat unnisbatida foydalana oladigan tarzda tafsir va izoh qilish muvaffaqiyatiga erishgan. Shuning uchun Risola-i Nur oÀxshashi koÀrilmagan shox asar degan xulosaga kelingan.

Risola-i Nurdagi bu imtiyoz sababl, bu muborak In qaydillatidan millionlab bahtiyor kishilar ustun tutib, katta ehtiyoj sezib, buyuk ishtiyoq va sevgi bilan yillab davom etgan tazyiqlar ichida Risola-i Nurni oÀqishgan.

n. Bu -i Nur ehtiyoj vaqtida ta'lif etilgani bois Turkiya va Islom Dunyosi miqyosida kengaygan va dunyoni aloqador qilgan imtiyozga sazovor boÀlganini koÀzga koÀrsatgan...

Qiymatli qanlardaarim! Said Nursiy qirq yil avval Istanbuldalik vaqti, "Kim nima xohlasa soÀrasin" deb, gÀaroyib e'lonot qilmishtir. OÀsha vaqtda davrning mashhur olim va allomalari Badiuzzamonning hujrasiga toÀda-toÀda boÀasarlarib, xar sinf ilmlarga va turli mavzularga doir soÀragan eng mushkul, eng yopiq savol berilgan ondayoq Badiuzzamon toÀgÀri javob bergan.

Bunday haddu hududi yoÀq, ya'ni "shu yoki bu ilmda, falon mavzuda ky va na istasa soÀrasin" degan chegara qoÀymasdan e'lon berish, natijada toÀliq muvaffaq boÀlish insoniyat tarixida koÀrilmagan. Bunday qamrovli va yuksak ilmga sohib Islom dohiysi hozirgacha chiqmag maÀsusri Saodat mustasno.)

مَاتَقُولُ فِى حَقِّ الْاَوْرُبَائِيَّةِ وَالْعُثْمَانِيَّةِ Ya'ni: "Ovrupa va Usmonli Davlati haqida nima ddirgan Fikringiz qanday?" deb soÀraydi. Shayx Bahid hazratlarining bu savoldan maqsadi Badiuzzamon Said Nursiyning shaksiz bahri ummon kabi ilmini va tez va keskin zakovatini lar. T emas edi. Maqsadi kelajakka oid qamrash kuchining shiddatini va dunyoning boshqaruvidagi siyosatini anglash edi.

Bunga javoban, Badiuzzamonnig bergan javobi shu boÀldi:

اِنَّ الْاَوigi biا حَامِلَةٌ بِالْاِسْلَامِيَّةِ فَسَتَلِدُ يَوْمًا مَا وَاِنَّ الْعُثْمَانِيَّةَ حَامِلَةٌ بِالْاَوْرُوبَائِيَّةِ فَسَتَلِدُ اَيْضًا يَوْمًا مَا

Ya'ni: Ovrupa bir Islom Davlr, och Usmonli Davlati ham bir Ovrupa Davlatiga homiladir. Bir kun kelib tugÀajaklardir.

Bu javobga qarshi Shayx Bahid Hazratlari: "Bu yosh ila munozara etilmas, men ham ayni qanoatda edim. Faqag alomadar vajiz va baligÀona bir tarzda ifoda etmoq faqat Badiuzzamonga xosdir",- demishtir. Haqiqatdan Badiuzzamonning degani kabi, xabarlarning ikki qutbi hsi yoÀir boÀlmish. Bir-ikki sana soÀngra Konstitutsion boshqarilish davrida, Islomiylik alomatlariga muxolif koÀp ajnabiy odatlarini olmoq va borgaralar urkiyada yerlashtirmoq ila va hozir Ovrupada Qur'onga va Islomiyatga qarshi koÀrsatilgan goÀzal aloqa, xususan baxtiyor Olmon millatida toÀda-toÀda IslomiyatnINCHI l qilish kabi hodisalar bu xabarni toÀliq tasdiqlagan.

Buyuk Islom olimlari va sharafli shayxlar koÀp tajriba va imtihonlar orqali shunday xulosaga kelishganki: Badiuzzamon nima desa, haqiqat. Badiuzzamonning asarlari qalbiy sunuhirgi onolar boÀlib, olimlar jamoatining tasdiq va taqdiriga sazovor.

Ilm ahli, tasavvuf ahli, fan va maktab ziyolilari Badiuzzamonning asarlaridan faqatgina fayz va foyda oladi. Ha,

uch oylik tahsilga ega,

qirq yilan beri Qur'oni Karimoki boshqa kitob bilan mashgÀul boÀlmagan,

bir yuz oÀttizta turkcha, oÀn besh Arab tilidagi asarlarini ta'lif qilayotib hech qanday kitobga murojaat etmaganini hanuz hayot boÀlgan kotiblari tomonidan shahodat etilgan,

asosan k bahornasi yoÀq,

yarim ummiy zot shunday mislsiz bir e'lon orqali, yangi ilmlar doxil, turli ilmlarda, yuksak olimlar va buyuk murshidlar bilan, yoshligida qilgan munoza Janobing hammasida yutib chiqqani maÀlum,

ittifoqli masalalarni tasdiqlagan va ixtilofli boÀlganlarni toÀgÀrilagan,

oÀzi uchun "Badiuzzamon jmatlarerolmaydigan savol yoÀq" deb, allomalar tarafidan tasdiqlangan,

Ovrupaning bir qism idroksiz va gÀarazli faylasuflarining, mutashobih oyati karima va hadisi shariflarga qilgan hujumlarini, ayni oyat va hadislarning bhinchi moÀ'jiza ekanini asarlari orqali isbotllab e'tirozlarini ildizidan qopargan,

bu orqali vahimalarga tushirilgan ba'zi ilm ahlini ham qutqarib, Islomiyatga boÀlgan hujumlarni natijasiz qoldirgan Said Nursiy kabi bir ksak bfning,

albatta dohiy bir Qur'on mufassiri,

ilmining Alloh begani va kengligiga,

asarlari Nur Risolalarining bir umr oÀqishga loyiq gÀaroyib shohasar ekaniga shubha yoÀq.

UygÀongan qardoshlarim!s etisizning ham Islom dunyosining abadiy hayotining natijalarini, qutulishini ta'minlaydigan, bizni maÀrifatli va irshod qilib zalolatdan saqlaydigan asar tanlashda shunchalik juda diqqatli boÀlishimiz kerak. Chunki bkar qoda, turli-tuman aldovlar bilan parda orqasida Islom yoshlarini yoÀldan chiqarishga urinishyapti.

Bir asar oÀqilishi yoki bir soÀz tinglanganda, avvalo

ya'ni: Kim aytdi? Kimga aytdi? Nima uchun aytdi? Qaysi darajada turib aytdi? asosiga oid qoidani e'tiborga olish kerak. Ha, gap tabaqalarining yuksakligi, goÀzalligi va quvvatining m botmoushbu toÀrt narsadan iborat: SoÀzlovchi, tinglovchi, maqsad va daraja. Xar bir qoÀlga tushgan kitob oÀqilmasligi kerak, xar aytilgan gapga quloq solmaslik kerak. Masalan: Bir qoÀmondonning bir qoÀshur va ergan "Qadam bos" buyrugÀi bilan bir askarning "Qadam bos" degan gapi orasida qanchalik farq bor? Birinchisi katta qoÀshinni harakatga keltiradi. OÀsha soÀz boÀlgan ikkinchisi, balki bir askarni ham eganintlantira olmaydi.

Xullas, bu toÀrt asos sababli va Said Nursiyga qarshi qalblarida buyuk sevgisi boÀlgan yuz minglab kishilar muhabbat bilan ustozlarining eng kichik holatiga rdan btta ahamiyat berib, ularni oÀrganib tobe' boÀlish, ergashish istagi boÀlgani uchun, bu yerdagi bir qancha qardoshlarimiz ustozimizning hayoti, asarlari, yoÀl va yoÀnalishi haqida ma'lumot berilishini qattiq soÀradilar.

Liymon adiuzzamon kabi zotning hayoti, asarlari va axloqini toÀliq ifoda qila olmaymiz. Bu haqiqat basiratli ilm ahli boÀlgan adiblar ham e'tirof qilingani uchun bu xizmat bizning haddimizdan juda uzoq. Badiuzzrozi uaqida ma'lumot olishni istagan qardoshlarimizga, buning faqat va faqat Risola-i Nur Kulliyotini diqqat va bardavom oÀqib, mumkinligini aytamiz.

Aziz qardoshlarim! ining orak vatan, millat va olami Islomning abadiy saodatini va qutulishini, natijada yer yuzida umumiy tinchlik va farovonlikni ta'minlaydigan inoyat va qudratga sohib boÀlgan Risola-i Nurning ma'naviy shaxsida oÀta sogÀlom quvvatlar toÀplangtasin qoÀshilgan:

1- Yuksak kuch va butun kamolotning ustozi boÀlgan Islomiy haqiqat.

2- Iymoniy jasorat. Ya'ni xorlanmaslik, chorasiz qolganlarga bosim oÀtakmi bilava takabbur qilmaslik.

3- Musulmonlikning insonga bergan izzat va sharafi, taraqqiyot va yuksalishning eng muhim omili boÀlgan Islom izzati.

ilmiy stlar!>"Haqiqiy olimlar zolim hukmdorlarga qarshi haq va haqiqatni beparvo aytgan olimlardir", ma'nosida hadisi sharif bor. Biz, faqat shunday va taqvodor aldilar.ng soÀz va asarlariga ishona olamiz.

Asrimizda esa, hayotidagi voqealar va asarlari bilan bu hadisi sharifga mos kelgan Risola-i Nusidagionda. Muallif Badiuzzamon diniy kurashida, Qur'onga xizmatida va qulligida Rasuli Akram (Alayhissalotu Vassalam)ning sunnati saniyasiga toÀliq tobe' boÀlgan mujohiddir. Rasuli Akram (Alayhissalotu Vassalam) Sarvarimiz dunyoni"Valad muazzam siyosiy hodisasi boÀlgan Badr Jangida sahobai kiromga navbatma-navbat jamoat bilan namoz oÀqitganlar. Ya'ni vojib boÀlmagan, xususan urush vaqtida tark qilinishi mumkMaqomilgan "jamoat bilan namoz oÀqish" kabi bir xayrni dunyoning eng katta siyosiy voqe'asidan afzal koÀrilgan, ustun tutgan. Kichik savobni, urush frontining daxshatlari tta U ham tark etmagan.

Badiuzzamon koÀngillilar boÀlinmasi qoÀmondoni sifatida qoÀshilgan rus jangida, urush frontida, dushman nishoni oÀqlari oldida Qur'onning bir qismining tafsiri boÀla mubtshhur Arabiy Ishoratul I'joz Tafsirini ta'lif qilgan. Bu asari azim Islom Olamida eng buyuk olimlarning maqtov va tahsiniga sazovor boÀlgan. ToÀliq tushunimrininojiz qolishganini, bunday tafsir koÀrishmaganini e'tirof qilishgan. Qur'oni Karimning eng nozik hikmatini, eng chuqur masalalarini, tenggi yoÀq i'jozi, favqulotda yuksak balogÀat va fasohashmanlzhor va isbot qilgan. Hatto bir harfning himatini izhor qilib, nishon oÀqlari oldida, dushman oÀqlari zehnini undan qaytara olmagan, urushning toÀpolon va daxshatlari mone' boÀlmagan.

Azoni Muhammadiy (S.A.V.) manÀ qili Mazkubid'atlarning xalqqa majbur qildirilgan zulmatli va dahshatli davrda Nur Talabalari uydirma azonni oÀqimagan. Bunday bid'atlarga qarshi oÀzlarini qahramoncha muhofaza qilrof emd'atlarga qoÀshilmagan.

Iymon va Islomiyatning yoÀqotilishiga urinilgan va bir olimning yashirindan yashirin bitta ham diniy asar nashr qila olmagan falokatli davrda, Badiuzzamon surgun qilingan joylarihar bilim mustabidlarning nazorat va tazyiqlari ichida yashirindan yashirin bir yuz oÀttiz adad iymoniy asar ta'lif va nashr qilgan. Shu bilan barobar kechalari juda oz uyqudan soÀng, asirlikda ingragan Islom Millatlarining najot va tuzmning uchun duolar qilgan, dargohi Ilohiyga iltijo qilib yolvorgan.

Hazrati Ustoz Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam Sarvarimizning Sunnati Saniyasiga toÀliq iqtido qilgan.

Badiuzzamonning bu holati butun Islaza

ohidlariga va barcha Musulmonlarga oÀrnakdir. Ya'ni, jihod bilan qullik va taqvoni barobar qiladi. Birini qilib, boshqasini ahamiyatsiz qoldirmaydi. Jabr qildigan va zolim din dushmanlarining rejasi bizida bmoqxonalarga tashlanib, yakka kameralarda, oÀta sovuq xonada qoldirilishi, shiddatli sovuqlar va xastaliklarning iztiroblari, titrashlari va keksalikning kuchsizliklari ichida boÀlishqara oasar ta'lif qilishiga mone'lik qilmagan.

Siddiqi Akbar (Raziyallohu Anh): "Jahannamda vujudim shunchalik kattalashsinki, iymon ahliga joy qolmasin", deganlar. Badiuzzamon bu oÀta yuksak fazilُ الَّ bir zarrachasiga sazovor boÀlish uchun, "Bir nechta odamning iymonini qutqarish uchun Jahannamga kirishga tayyorman" deb, fidokorlikning choÀqqisiga yuksalgan. Qur'on va Islomiyatning fidoiy va xolis xodimi ekani, sakson yillik hsindirguvohligi bilan aniqlangan.

Qur'on va iymon xizmati uchun Badiuzzamonning e'tiborini, sharafini, ruhini, nafsini, hayotini fido qilgani, uchragan shiddatli zulm va qilarkiarga, giriftor etilgan koÀp musibat va balolarga qarshi koÀrsatgan yuksak sabr, bardosh va xotirjamlik bir bir ishonchli guvoh hisoblanadi.

Badiuzzamon Qur'on, iymon, Islomiyat xizmati uchun dunyoviy rohatliklarini fido etmish, dunyohir saaxsiy savratlar yigÀmamish, zuhd va taqvo va riyozat, iqtisod va qanoat ila umr oÀtqazib, dunyo ila aloqasini kesmishtir.

Shu i mumkan, Musulmonlarning tinchligi va saodati uchun butun umr diqqatlarini faqat iymon xizmatiga vaqf qilish, bagÀishlash va ixlosga toÀliq muvaffaq boÀlish uchun oÀzini dunyodan uzoqlashtirib تَجْرq oÀtgan. Ha, Badiuzzamon iymon va Islomiyat xizmati uchun hamma narsadan shu daraja fidokorlik qilgan, lekin bular bilan birga qullik, zuhd va taqvoda ham istisno boÀlgan tarixiy Islom fidoiysi va Qur'oni Hakimning ix Bu mxodimi darajasiga yuksalgan.

Badiuzzamonning Risola-i Nur da'vosida shunday ishonchi, sidq va sadoqati, sabot va matonati, ixlosi borki: Din dushmanlarining shu qadar shiddatli zulm va istibdodlari, hujum va tazyiqlari, bular bilan biqati sddiy yoÀqliklar ichida boÀlishi da'vosidan voz kechira olmagan va kichik ikkilanish ham sodir boÀlmagan.

Said Nursiy Eski Said deb ta'bir qillgani yoshligida fan.

Said Nursiy Qur'on va iymonga xizmat yoÀlini ixtiyor etib, hech qanday moddiy va ma'naviy manfaat, solihlik va valiylik kr:

'naviy maqomlarni maqsad va gÀoya qilmagan. Faqat Janobi Haqning roziligi uchun xizmat qilgan. Basiratli ilm ahli tomonidan butun Musulmonlarda "Chiqishi kutilgan siyosiy va diniy xُ لَاتr" kabi shaxsiga berilgan yuksak martabani Badiuzzamon jahl bilan rad qilgan, oÀzining faqat Qur'onning bir xizmatkori, Risola-i Nur Talabalarining bir dars oÀrtogÀi boÀlganiga ishongan va sida, qilgan.

Mudofaa Vazirligi yigirma besh yil xizmat qilgan muhtaram olim zotning, hozir oramizdagi bir qancha doÀstlarimiz bilan, avvalgi kun ziyoratiga borganimizda, Badiuzzamon Hazratlari haqida: "Badiuzzamonning qanday zot ekanmatinishunish uchun Risola-i Nur Kulliyotini diqqat bilan, sabot bilan oÀqish yetarli. Sizga bir misol sifatida, faqat dunyoviy iqtidori jihatidaatofatman: Badiuzzamonga Risola-i Nurning ma'naviy shaxsi bilan faqat bir davlatni emas, dunyodagi millatlarni boshqarish berilsa, ularni tinchlik va saodat ichida boshqaradigan iqtidor va inoyatga sohib"bir tan edik.

Ha, Badiuzzamon nodir sahxsiyat. Lekin yigirma besh yildan beri ham oÀzini, ham talabalarini siyosatdan manÀ qilgan, dunyoviy ishlar bilan mashgÀul emas.

Badiuzzamon Risola-i Nurni ta'lif qilgan vaqtlar va Qur'on xizmashini ajargan onlari, ziyrakligi, zehnining oÀtkirligi, aqli, mantigÀi, zehni, hayoli, xotirasi, mulohazasi, farosati, sezish va idrok qilishi, oÀtkir anglashi va ruhiy, qalbiy, vijdoniy hissiyotlari, tuygÀulari va ma'naviy latifalarining tengsiz olamlizmat ettirilganiga oshkora dalil boÀlib, oÀz ixtiyori bilan, istagi bilan emas, inoyati Ilohiya bilan Qur'onga xizmatkorlik darajadaslab joanini basiratli ilm ahli va qalb ahli tasdiqlaydi va tahsin qilingan.

Misrda fozil ulamolardan marhum Abdulaziz Chavish, Badiuzzamonning asrning dohiyi ekani va haddan tashqari aql zakovatiga sohib ekani mavzusida Misr matbaasida gan bo nashr qilgan.

Buyuk va jiddiy olim Shayxulislom marxum Mustafo Sabri Afandi, Misrda Risola-i Nurni qoÀllab, Jome'ul Azhar Universitetida eng yona kemavqe'ga qoÀygan.

Risola-i Nur Islomiyatning oÀta keskin va olmos qilichidir. Bu haqiqatlarga Badiuzzamonning zolim hukmdorlarga va qoÀmondonlarga oÀlimni pisand qilmasdan haqiqatni DoÀo yetkazishi va dunyoni qamragan dinsizlik kuchiga javoban Qur'on va iymon haqiqatlarini, oÀzini fido qilib, istibdodning eng qorongÀuar uchda nashr qilishi va bu muqaddas haqiqatga jonini fido qilib xizmat qilishi dalildir.

Bir prokuror ayblov xulosasida: "Badiuzzamon, keksaygani sari ortgan kuchi bilan diniy faoliyatini davom ettirmo

Fotdegan. Dengizli mahkamasi, ekspertlar hay'ati bayonnomasida: "Ha, Said Nursiyda kuch bor, lekin bu quvvatini tariqat yoki bir jamiyat qurishga sarflamagan. Qur'on haqiqatlarini bayon qilish va dingngidriat qilishga ishlatgan, degan xulosaga borilgan", deyilmoqda.

Dinga qarshi eski hukumatlarning vakillaridan biri antidemokratik qonunlarning Millat Majlisida muzokarang vojosida: "Badiuzzamon Said Nursiyning diniy faoliyatiga yigirma besh yildan beri mone' boÀla olmayapmiz", degan.

Javoban aytamiz: Ha, Said Nursiy Hazratlari oÀxshashi koÀrilmagan energiya va sergÀayrat zotdir. BadiuzzamonmallarÀaroyib insonligini din dushmanlari qarshi chiqqanlar ham qalban tasdiqlagan va maqtamoqda.

Said Nursiy ba'zan bir talabasiga Risola-i Nurdan oÀqib berish ne'matini lui ora-gan vaqti: "Bu mening darsim. Men oÀzim uchun oÀqiyman. Bu risolani hozirgacha balki yuz marta oÀqigandirman. Lekin, hozir endi koÀrayotganday takroran oÀqishga ehtiyoj va ishtiyoqim bor", deydi.

Yana: "Men boshqal qiymaun kitob yozmaganman. OÀzim uchun yozganman. Qur'ondan topgan bu da'volarimni istaganlar oÀqishi mumkin", deydi. Ha, Badiuzzamon e'tiqod qilib, "Men darsga, tarbiyaga va nafsimni isloh qilishga muhtojman", deydi. BadiuHamma kabi zot bunday desa, bizning bu asarlarga naqadar muhtoj ekanimiz qiyos qilinsin.

Badiuzzamon Said Nursiy butun hayotida shon-shuxratdan, hurmatdan qochgan va insonlardan behojatligini aytgan. Arabcha asarida shuxrat haqida: "Sne'mat riyoning oÀzi va qalbni oÀldirgan zaxarli asaldir. Insonni insonlarga qul va asir qiladi. Ya'ni, nom va shuxrat istagan odam oÀzini odamlarga yoqtirish, sevdirish uchun insonlarga riyokorlik, tilyogÀlamachilik qiladi. SunÀiy holatlarga kirabit vubalo va musibatga tushsang اِنَّا للهِ وَاِنَّآ اِلَيْهِ رَاجِعُونَ degin", deydi.

Ustoz shuxratdan amalda va holati bu qadar qochishiga qaramasdan, xar qanday sabab boÀlsa ham, insonlar xuddi bir Ilohiy chorlov bordek, madad istab ungadi. Ishgan va unga oqim boÀlib kirmoqda. Uning ayni haqiqat boÀlgan muqaddas xislati Risola-i Nur kabi jahonshumul asarga xodim boÀlgan.

Badiuzzamon yoshligidan berikin boarning evazsiz hadyalaridan behojat boÀlgan. Hadya qabul qilmaslikni yoÀl deb qabul qilgan. Zindondan zindonga, yurtdan yurtga surgun qilingan vaqtlarda keksalik yuklagan zaruratlar ichida ham sakson yillik behojatliqilsinurini buzmagan. Eng xos talabasi bir luqma hadya qilsa, evazini berar, bermasa dard chekar edi.

Nima uchun hadya qabul qilmaganining funun aridan biri sifatida: "Bu davr eski vaqt kabi emas. Eski davrda iymonni qutqargan oÀn qoÀl boÀlgan boÀlsa, hozir birga tushgan. Iymonsiy.

yoÀllagan sabablar avval oÀn boÀlgan boÀlsa, hozir yuzga chiqqan. Bunday davrda iymonga xizmat qilishga dunyoga qoÀl uzatmadim, dunyoni tark etdim. Iymonga oilardanatimni hech narsaga vosita qilmayman", deydi. Hazrati Ustoz oÀz shaxsi uchun birov zahmat tortsa, bir xizmatini qilsa, evaziga haq, hadya beradi. Aks holda ruhiga ogÀir keladi, xush koÀrmaydi.

xtlariuzzamon Said Nursiy Qur'on, Iymon va Dinga qilgan xizmatida yillardan beri bardavom nazorat va josuslik, ta'qib va tekshiruv ostida saqlangan. Faqat va faqat Allohning roziligi uchun,oladi.iz va yolgÀiz haqiqat uchun Islomiyatga xizmat qilgan. Qur'on xizmatini hech narsaga vosita qilmagani, koÀp mahkamalarda ham aniqlangan.

sindirazkur haqiqatlar va asarlaridagi haq va haqiqatni koÀrgan haq tarafdorlarining Badiuzzamon va asarlarida koÀrgan, nashr qilgan oliy xususiyat va yuksak haqiqatga zid, eng kichik belgi boÀlsa edi, eini, ota qoÀshimchalar bilan, dabdaba va shovqinlar bilan yigirma besh yil davomida din dushmanlari tomonidan dunyoga e'lon qilinar edi.

Shuning kabi batamomo tuhmat va ayblovlar ila zoÀrav bilmastabid din dushmanlarining igÀvolari bilan mahkamalarga yuborilgan vaqtda, gazetalarning birinchi sahifalarida, birga yuz qoÀshimchalar bilan chiqarilishi, tekshiruv va sud qilinish natijasida hech qanday aybi yoÀqligi aniqlanib, aybsiz ekalik ozaga chiqaan vaqti sukut saqlashi bu haqiqatning koÀp oshkor dalillaridan bir donasidir.

Badiuzzamon din qardoshlariga juda shafqatli. Ularning azoblari bilda, yab tortgani, Islom dunyosida hur va ozodligi uchun jon bergan fidoiy Islom mujohidlarining azoblari bilan iztirob chekkani, Qur'on va Islomiyatga qilingan zarbalar oni koÀp iztirob chekkan, achchiq azoblarning ta'sirida jamoln juda oz yegan bir oz shoÀrvasini ham yeya olmagani koÀp marta koÀrilgan va kuzatilmoqda.

Aksariyat kunlar xastaliklar va azobda oÀtmoqda. Bir Nur talabasining yozganidek, "Ey Islom Millatining abadiy tinchlik va saodati uchun dunyoda farr. UnikoÀrmagan mushfiq ustozim! Sizning davom etgan xastaliklaringiz jismoniy emas. Dinimizga qilingan istibdod va zulm tugamaguncha, Islom olami xalos boÀlmaguncha iztirobingiz tinmaydir". Ha biz ham bu fikrdamiz.

Lekin u azobli qaygÀular Bailar hmonni aslo umidsizlikka tushira olmagan, bil'aks buyuk va qamrovli umumiy diniy jihodga, duo va qullikka chorlab, "Qutulishning yagona chorasi Qur'onni mahkam tutishikcha n va tuttirgan.

Qur'ondan topgan davo va darmonlarni qalamga olib, bu davrda Islom xaloskori va bashariyat saodatiga sabab boÀlgan Risolani. Bu asarlarini yuzaga keltirgan.

XunxoÀr din dushmanlarining dunyoviy kuch va shavkatlari, Badiuzzamonni qat'iyan tanballikka tushirmagan. "Vazifam Qur'onga xizmatdir. GÀolib qilish, magÀlub etish Janobi Haqqa oid" deb iymon keltiriبُّكُم on ham faoliyatdan qolmagan. Ha, Hazrati Ustoz shunday azim himmatga sohib boÀlib, unga qilingan mudxish zulmlar bu himmat evaziga ta'sirsiz qolishga mahkum boÀlgan.

Badiuzzamon yer va osmonlardagi mavjudotni sos em va sevib tomosha qiladi. Qirlar va togÀlarda xususan bahorda koÀp aylanadi. U sayr joylari zehnan mashgÀuliyat, nozik tafakkur va doimiy huzur holida. Daraxt va nabotot va gullarni

"Qanday goÀzal yaratilganlar" deb, ibrat nazari bilan ularni tomosha qiladi, koinot kitobini oÀqiydi. Xar bir a'zo va hislari kabi koÀzini ham q bir Janobi Haq hisobiga va izni doirasida ishlatadi. KoÀzi katta koinot kitobining bir mutolaa qiluvchisi, olamdagi Rabboniy san'at moÀ'jizalarining bir tomoshabinidir. Yer yuzi bogÀchai ojiz rahmat gullarining muborak arisi darajasidadir.

Ustoz xususiy hayotida kamtar, vazifa boshida viqorli. Tavozu' va kamtarlikda namuna boÀladigan martabada. Bu mavzuda: "Bir askmukammbatchilik qilganda, bosh qoÀmondon kelsa ham, qurolini tashlamaydi. Men Qur'onning xizmatkori va bir askariman. Vazifa boshida ekanman, oldimga kim chiqsa chiqsin, "Bu linmayeyman, boshimni egmayman", deydi.

Xulosa sifatida aytamiz: Badiuzzamon toÀliq ixlosga sohib, gÀayritabiiy, haqiqiy Qur'on mufassiridir. ToÀliq ixlosga erishgan, qahraga oÀt yakto Qur'on xodimidir. Risola-i Nurning muallifi boÀlgani uchun ham ulugÀ mutakallimdir, ilmda oÀta yuqori darajada chuqur va e'tiborli, haqiqatli va tadqiqotchi allomadir, ham Mنَ كُلilmining yuksak, tengsiz ustozidir.

"Ta'liqot" nomli asari mantiqda shoh asardir. Mumtoz, haqni ustun tutgan va haqiqatni koÀrgan dohiydir. Qur'on bila, tuprshgan toÀgÀri yoÀldagi falsafaning haqiqatparvar faylasufidir. Tengsiz jamiyatshunos (ijtimoiyotchi), psixolog (ruhshunos) va pedagog (tarbiyachi)dir. Doim haqiqatni tarannum qilgan va etgan, yuksak, oÀxshovsiz va dohiy muallif va adibdir. balki Said Nursiy yillardan beri qattiq istibdod va cheklovlar ostida saqlanib tanitilmagani, oÀzi shaxsiy kamolotini yopgani, yashirgani uchun mazkur sifatlarning xar birini bila olmagan boÀlishi mu qiymaBular va Risola-i Nurning xususiyatlari haqidagi bayonlarimiz haqiqat oshigÀi va fazilat sevar davrda bir qancha haqiqiy olimlarning va Alloh doÀstlari ittifoq qilgan va ijmo' quvvatidagi i tashsidir. Hamda bizning qat'iy fikrimizdir.

Badiuzzamonning bu ilm va sifatlarga ega boÀlganiga eng moÀ'tabar, eng birinchi va eng haqiqiy dalilimiNubuvvuzzamon Said Nursiydir. Kimning shubhasi boÀlsa, Risola-i Nurni oÀqisin. Ha, biz zikr qilgan va qiladigan eng buyuk haqiqatlarni butun Islom dunyosiga va umum bashariyat olamiga eshkuzatgmiz va e'lon qilamiz. Ha, ming yildan beri Islomiyat va insoniyat olami Risola-i Nur kabi bir asarga intizor edi.

Badiuzzamon Said Nursiy koÀp ilmlarda mustasnoُمْ فِar yoza olar edi. Lekin "Davr iymonni qutqarish davri" deb, bor himmatini, ishlarini va hayotini iymoniy ilmlarni ta'lif va nashr qilishga vaqf qilgan.

Ha, Hazrati Ustoz iymoniy ilml yakkaashr qilish orqali Islom va insoniyat olamini jonlantirgan va nurlantirgan. Janobi Haq u buyuk ustozdan abadiyan rozi boÀlsin, uzun umrlar bersin. Omin, omin, osizmi?

Risola-i Nur Qur'oni MoÀ'jizul Bayonning bu asrdagi ma'naviy moÀ'jizasi boÀlgan yuksak va porloq tafsiridir. Ha, Risola-i Nur qalblarning fotihing samhbubi, ruhlarning sultoni, aqllarning muallimi, nafslarning murabbiy va isloh qiluvchisidir. Risola-i Nurning bir xususiyati, Maktubotnining binchi jildining 129-chi sahifasidagi shu mavzudir: "Ba'zi SoÀzlarda, Kalom ilmi olimlarining yoÀli bilan, Qur'ondan olingan haqiqiy yoÀlning farqlari haqida misol aytganmiz, masalan: Bir suv olib karninguchun ba'zilar suv quvuri orqali uzoq joydan, togÀlar ostida qazib, suv olib keladi. Boshqa qismi esa hamma joyda quduq qazadi, suv chiqaradi. Birinchi qism juda qiyin. Tiqiladi, uziladi. Lekin hamma joyda quduq . Oliysuv chiqarishga usta boÀlganlar qiyinchiliksiz, xar bir yerda suv topishgani kabi... Aynan shuning kabi: Kalom ilmi olimlari sabablarni olamning oxirida Silsila va davrning ian zikzligi bilan kesib, soÀng Vojibul Vujudning borligi u bilan isbot qiladi. Uzun yoÀlda yuriladi. Ammo Qur'oni Hakimning haqiqiy yoÀli suvni hamma joyda topadi, chiqaradi. Xar bir oyatni, alohida Asydi. Hso kabi, qayerga ursa obi hayot tohsiradi.

h.

Alloh ehsonidan ortiq ehson, ehson emas.

Shuhrat bir mustabiddir, sohibiniki boshqa birov molini.

Mashhur XoÀja Nasriddin latifalari ichida, unga tegishlisi faqat ulaa, ilmzakotidir.

Rustami Sistoniy uning hayoliy shoni talon qilgan bir asr Eron iftixorini. Talon va oÀgrilik bilan shishdi u xayoliy shuxrati, xurofotga qoÀshildi, otdi insonan. Xoni.

Shu JoÀn turklar xatosi: Bilmadi u bizdagi din hayotning asosi. Millat va Islomiyat boshqa-boshqa oÀyladi.

Madaniyat bardavom, istilochi faoÀta kHayot bahtini ichida koÀrar edi. Hozir davr koÀrsatdi,

Madaniyat tizimi {(*) Tom gÀaybiy ishoratdir. Sakarotdagi dinsiz zolim madaniyatga qaraydi.} buzuq ham zaraomiyati. Qat'iy tajriba bizga buni koÀrsatdi.

dasturini hamma narsaga oÀqitadi.

"Iymon faqat ilm bilan emas, iymonda koÀp latif tuygÀularning hissalari bor. Birqardos me'daga kirganda, turli asablarga farqli suratda boÀlinib tarqatiladi. Ilm bilan kelgan iymoniy masalalar ham aql me'dasiga kirgandan soÀng, darajalarga koÀra ruh, qalb, sir, nafs va hokazo, li koÀzar, oÀziga koÀra alohida hissa oladi, shimadi. Agar ularning hissasi boÀlmasa, kamchilik boÀladi". Risola-i Nur suvni hamma joyda topadi, chiqaradi. Avvalroq ketilgan uzun yoÀlni qisqartiradi, mustaqim va salomatli qiladi.

Eski faylasuflarttasiniy hukmlardan va iymon asoslaridan ba'zilari uchun: "Bu naql, iymon keltiramiz, aql bunga yetmaydi", deyishgan. Xolbuki bu asrda aql hukm larni ti. Badiuzzamon Said Nursiy, "Butun shar'iy hukmlar va iymoniy haqiqatlar aqliy. Aqliy ekanini isbotlashga tayyorman", degan va Risola-i Nurda isbotlagan.

Risola-i Nurda man, ulo adabiyot, balogÀat va ijoz, tenggi yoÀq, joziba, asl uslub bor. Ha, Badiuzzamon shaxsiga maxsus uslubga ega. Uning uslubi boshqa uslublar bilan taqqos va qiyos qilinmaydi. Asarlarning ba'zi joylarida, adabiyot qoidasiga yَجُزْئshqa uslublarga nisbatan juda munosib tushmagan deb oÀylangan nuqtaga duch kelinsa, u yerda oÀta nozik mazmun, imo yoki nozik ma'no yoki hikmat bor. U kishining bayon tai bilayerga toÀliq muvofiq. Lekin u nozik tomonni olimlar ham birdan tushunmaganini e'tirof qilganlar. Shuning uchun Badiuzzamonning asarlaridagi xususiyat va nozik tomonlarni Risola-i Nur bilan mashgÀul boÀlmaganlar birdan anglay oi, ham.

Buyuk shoirimiz, adabiyotimizning iftixori marhum Mahmud Akif bir adiblar majlisida: "Viktor Hugolar, Shekspirlar, Dekardlar adabiyotda va shadi.ada Badiuzzamonning bir talabasi boÀla oladi", degan.

Adib va shoirlar zavol va firoqdan yigÀlaydi, oÀlimdan dod-faryod qiladi. Kuz mavsumini xuzn bilan tasvir qiladi. Hatto mashhur arab adiblari "Agar firoqalil) asa edi, oÀlim ruhlarimizni olishga yoÀl topib kela olmas edi" ma'nosida

deyishgan.

Badiuzzamon esa, "Koinotdagi zavol, firoq li samqlik zohiriydir. Haqiqatda esa firoq yoÀq, visol bor. Zavol va yoÀq boÀlish yoÀq, yangilanish bor. Koinotda hamma narsa bir navÀ baqoga sazovor. OÀlim bsbot, y olamdan boqiy olamga ketishdir. OÀlim hidoyat va Qur'on ahli uchun boshqa olamga ketgan eski doÀst va ahboblariga qovushishga sabab. Yana haqiqiy vatanlariga kirishga vositma'nogDunyo zindonidan jannatlar boÀstoniga bir taklifdir. Rahmoni Rahiymning fazlidan oÀz xizmati evaziga haq olish navbatidir. Hayot vazifasi qiyinchiligidan bir nafaqaga chiqish. Qull fandaimtihonning ta'lim va buyruqlaridan erkinlikdir. Azroil Alayhissalom bugun kelsa, xush kelding, safo kelding deb kulib kutib olaman", deydi.

Badiuzzamon insonni Risola-i Nur orqali safohat-kayf safoga mukkadan ketishdan va Sen bitdan qutqarib, qoÀrquv va daxshatga tushirish uslubini qoÀllamaydi. Xarom lazzat ichida yuz azobni koÀrsatib, hisni magÀlub qiladi. Qalb va ruhni hissiyotga magÀlub boÀlis qilayuhofaza qiladi. Risola-i Nurda taqqsolashlar orqali kufr va zalolatda, Jahannam zaqqumi urugÀi borligini, dunyoda ham Jahannam azoblari urugÀi borligini, iymonda, Islomiyat va ibodatda Jannat urugÀi borligi, shirtashkizat, zavq va Jannat mevalari borligini, dunyoda ham bir navÀ mukofotga noil qilishini isbotlaydi.

Risola-i Nur nifoq va boÀlinish, ayrilish, fitna va fasodni ketkazib, qardoshlikni, diniy birodarlikni, bird goÀzava oÀzaro yordamlashishni oÀrnatadi. Risola-i Nur yoÀlininig bir asosi shudir. Risola-i Nur gÀurur, kibr, xudbinlik va xorlik kabi xunuk axloqdan qutqarib, tavozu', kamtarlik, izzat va viqor kabi goÀzal axloqlarga sohib qiyuziga Risola-i Nur inson odamgarchilikdan chiqmagan insonga ojizlik va faqirligini tushuntiradi. Badiuzzamon: "Inson ojizlik va faqirligini tuhsunish orqali toÀliq Musulmon va qul botida k, deydi.

Dinsizlarni magÀlub qilish uchun, yangi taÀlimni ham olaylik deganlar yoki olganlar, Nur risolalarini bardavom va sabot bilan mutolaÀa qilib, maqsadiga yetishgan. Yagona chorag oÀbru. Shunday qilib, maktab ma'lumotlari ham Ilohiy ilmlarga aylanadi.

Ey, ming yilda beri Islomiyatning bayroqdorligini qilgan millatning avlodlari, jangavor ruhli qardoshlarim! Bu d kelib kelajak asrlarning Musulmonlari va bizlar:

tahqiqiy iymon darslari orqali iymon martabalarida taraqqiy ettiradigan va yuksaltiradigan,

qlari b emas, bil'aks Risola-i Nur talabalari kabi jasur, qahramon, faol va solih amal sohibi, dindor, taqvodor,

shu bilan birga, shaxsiy tinchligi va manfaatlarini iymon va Isloblananing qutulishi yoÀlida fido qilgan,

fidoiy va mujohid Musulmonlar yetishtiradigan, "menga nima" degan zaxardan qutqaradigan,

bosimlar, iskanjalar va oÀlim ehtimollari oldida tahqiqiy iymzoh etvatidan kelgan jasorat bilan Qur'on va Islomiyat jabhasidan aslo chekilmagan,

"OÀlsam shahidman, qolsam Qur'onning xizmatkoriman" degan,

qoÀrqoqlik holiga tushmagan sodiq va ixlosli,

faqat Alloh roziligi uchun xizmat qilgan Nur talarga mi kabi Islomiyat xodimlari yetishtiradigan,

shunday muhtaram Musulmonlar yuzaga keltiradigan Qur'oni Azimushshonning tafsiri boÀlgan shunday rahbarga muhtojmiz.

ki manrga:

Risola-i Nur kabi aql, fikr va mantiqni ishlatadigan,

ruh va qalb va vijdonni nurlantiradigan,

Musulmonlarni, insoniyatni uygÀotadigan, ogohlantiradigan, gÀaflatdan qutqaradigan,

Siroti Mustaqim boÀlan Qurr'on yoÀlini koÀrsatadigan,

Sunnati Saniyaga va Islom shiorlariga muxolif ishlar va qilingan narsalarni farq ettirib,

PaygÀambarimiz sunnatlariga ittiboni dars beradigan va tiriltirish gÀayratini uygÀotadigan shunday Qu birdaafsiri lozim va shart.

Risola-i Nurning shunday xususiyatlarni ichiga olgan Qur'on tafsiri ekanini - oÀttiz yildan beri borligi va haqiqat ahlining tasdigÀi bi boshqiqlangan. Shafqatsiz din dushmanlarining rejalari bilan mahkamalarga chiqarilgan Risola-i Nur talabalarining mudofaalari va ularning Islomiyatga xizmatlari asnosida yashirin Islomiyat dusir Son insofsiz, jabbor zolimlarning hiylalari bilan uchragan qiynoqlardan qoÀrqmaslik, oÀzini oÀylamasdan, ya'ni shaxsiy tinchligini Islomning rohati va saodati ucyru-sado qilib, siddiqiyat bilan metin turishlari va ashaddiy zulmga tayanishlari oshkora dalil tashkil etmoqda.

Ha, yigirma besh yildan beri Risola-i Nur orqali iymon xizmatii boshun borligÀini vaqf qilgan va hozirgacha "ayyor din dushmanlarining" koÀp marta tajovuz, hujum va tintuvlarga uchrasada, yigirma besh yildanoyati yakkalantirilib Risola-i Nurning noshirligini qilgan Nur qahramonlari akalarimiz bizlarga alohida alohida ergashish namunasi boÀlgan iymon va Islomiyat fidoiylaridir.

Biz Musulmonlar shunday Qur'on tafslga osdirayotgan, shunday bir hidoyatchini kutayotgan edik. U ixlosli Nur talabalari, "Janobi Haq Hofizdir. Men uning inoyati va himoyasi ostidaman. Boshimga nima kelsa ham xayr-yaxshilikdir", deb iymon keltirib, amal qiladi. Iymon xizmatآءِ وjarishadi. Din dushmanlariga ushlanmaslik va jonlaridan qiymatli ekaniga ishongan Nur Risolalarini ularga oldirmaslik uchun ehtiyot qiladilar. Shaxslariga keladigan zararlarni e'tihiq raolmasdan xizmat qilishda davom etadilar. Hibsga, zindonga tashlanib, qiynoqqa solingan vaqtda, ustozlari Badiuzzamon bilan aloqadorlar. Agar yashirin imkon topishs ettira Risola-i Nur bilan mashgÀul boÀladilar. Hatto "Balki qamoqqa tashlanarman, Nur Risolalarimni bermaydilar, dars qilishdan mahrum qolaman" deb, ba'zi Nurlarni yod olgan talabalar ham kuzatilgan.

Muxlis Nur talabasi qamoqxonadan chiqaril Ilohiqt, goÀyo xipchinli, qiynoqli, turli qiynoqli qamoqxona unga kuch, energiya manbaÀi boÀlgan, sadoqat va hushyorlik bilan Nur xizmatida yuritish uchun xipchin ta'siri qilgandek, ustoziga yanada ziyoda yda naqshar va Nurlar bilan avvalgidan ham koÀproq mashgÀul boÀlar, tarqatishar edi.

Afyon hodisasida, Badiuzzamon qamoqdalik vaqti, muallim bir Nur talabasi, prokuraturada Risola-i Nur va Ustozi haqida qahramonlarcha javob bergani ni oÀzprokuror gÀazablangan. "Hozir seni qamoqqa tiqaman", deb qoÀrqitgan. U Islom fidoiysi muallim javoban "Men tayyorman, darhol qamoqqa joÀnating", deganiga Yana Afyon mahkamasida bir Nur talabasi haqida sirtdan qamoqqa olish hukmi beriladi, lekin adliya uni topa olmaydi. U talaba bundan xabardor boÀladi. Boshqa Nur qardoshlari kabi, "Ustr va ea qardoshlarim qamoqda ekan, tashqarida nima qilaman" deb, prokuraturaga taslim boÀladi, qamoqqa kiradi.

Ayni qamoqxonada bir Nur talabasini yanglishib ozod qilishadi. U esa "Ustozim va qardoshlarim hanuz qamoqda. KoÀc tushuni tugatadigan yangi ta'lif etilgan Nur Risolalari bor" deb oÀylab qamoqxona mudiriga: "Men qirq kundan soÀng ozod qilinishim kerak. Jazo muddatim hali tugamadi", deik hisisoblab koÀrishsa haqiqatdan shunday chiqadi, takroran qamoqqa olishadi.

Diniy muhofaza fazilatiga loyiq, tushunadigan doÀstlarim!

Said Nursiy oÀz haqida ban tasn bunday bir ma'lumotni koÀrsa, "Nima uchun bunday qilishyapti? Shaxsimning ahamiyati yoÀq. Qiymat, Qur'ondan chiqqan va Qur'oni Hakimga tegishli Risola-i Nurdadir. Men bir hechman", deydi.

Ustozning shaxsi Qur'oniy haqiqatlai oÀlczovor va oyna boÀlgan. Nurlar e'tibori bilan va tarqatgan iymon va Islomiyat darslari bilan, tom ixlos bilan, umumiy va kulliy tarzda Qur'oigan d dinga xizmat qilishi orqali, u zot haqidagi taqdir va tahsinlar, harfiy ma'no bilan shaxsiga qabul qilmaydilar. Ular Qur'on va Islomiyatga tegishli. Allohning nomi va hisobigadn va in dushmanlari tomonidan unga qilingan dushmanlik va hujumlar maqsad Badiuzzamon xodimligini qilgan Qur'on va Islomiyatning yoÀqotilishiga maxsus edi. Chunki Qur'on va iymon haqiqatlarini jamlagan jahonshumul Risola-i Nur ratiniri unga ehson etilgan.

Bu yaqqol haqiqatni bilgan niqobli, yashirin va munofiq iymon va Islomiyatga qarshi chiqqanlar va dushmanlari yarim asrga yaqin Badiuzzamonninadi. XoÀsizlantira olmagan shaxsini yolgÀon va shovqinlar bialn hanuz hurmatdaan tushirishga urinmoqda. Maqsad Risola-i Nur ragÀbat koÀrib va rivoj topib tarqalmasin, iymon va Islomiyat taraqqiy etmasin. Xolbuki Said Nursiyga tekkan sayiin va la-i Nur porlamoqda. Tarqalish doirasi kengaymoqda. Alohida namuna boÀlgan yigirma besh yil ichidagi hodisalar maÀlum.

Islomiyat dushmanlari bir tarafdan batamom yolgÀon targÀibot va hujum qilishda davom etarkan, boshqa tomondan Nudotniabalarining ustozlari va Risola-i Nur haqida iste'dodi nisbatida, foyda va fayz olishadi. Bundan tugÀilgan tashakkur va shukronlarini ifodalagan maqtovli maktub va soÀzlardan tarkib topgan mudofaalarini pardalar orqasidan manÀ qilishga urilarni pti. Buning uchun sofdil doÀstlarning doÀstlariga yoki doÀstlarga samimiy koÀrinib, "Haddan oshyapsiz" degan narsalar ayttirishadi. Bunday yaslmaydi ayyor, hiylali tuhmatlar bilan bizni qoÀrqitishga, choÀchitishga va jim qilishga urinmoqda.

Ajabo, din dushmanlari tuhmat va yolgÀonlardan iborat shovqinlar solib, biz Àp e'ttni aytib mudofaa qilishda jim turishimiz aql ishimi?! Ajabo, Islomiyat dushmanligi orqali Ustoz Badiuzzamon haqida zolimona va jabborona haqsizliklarni qilgan insofsiz targÀibotchila va qoÀonlarini yoyarkan, biz Ustoz va Risola-i Nurning haqqoniyatini e'lon qilib, u ajib yolgÀonlarini natijasiz qoldirishga urinmasligimiz mumkinmi hech?! Ajabo, Qur'on va iymonning qon toÀkuvchi va mustabidarning dushmanlari Qur'onni, Islomiyatni va dinni Risola-i Nur orqali mutlaq kufrga qarshi mudofaa va muhofaza xizmatini qilgan Badiuzzamonga qarshi doim uydirmalar bilan ovozini yuksaltirishi mumkning biz haq va haqiqatni bayon va e'lon etishda sukut saqlashimiz, jim boÀlishimiz yoki "Biroz jim boÀling" degan niqoblar bilan, pardalar orqasida faoliyat yuritayotgan yashirin dusoblanarga bir turdagi yordam yoki dastak berish, axmoqlik va soddalik boÀlmaydimi?! Aslo va hech qachon, qat'iyan va aslo jim boÀlmaymiz va jim qila olmaydilar ham. ToÀxtamaymiz va toÀxtata olmaydyuksakam. Bu jon, bu qafasdan chiqqungacha, bu ruh bu jasaddan ayrilgunga qadar, bu nafas bu badandan ketgunga qadar Risola-i Nurni oÀqiymiz, nashr qilamiz. Risola-i Nurning haq haqiqat va ayni haq ekanir sinfdiuzzamon Said Nursiyning qilingan ayblardan batamom pok va uzoq ekanini tuhmatchi va hiylachi, qonxoÀr din dushmanlariga javoban izhoinishn'lon qilamiz.

Qiymatli Qardoshlarim! Islom tarixida oltin sahifalarda mavqe' tutgan buyuk va benazir zotlar yuzaga chiqqan. U mislsiz zotlarning tafsirlari va asarlari hech bir Ovrupalik faylasufning asari bilan taqqofada joÀlmaydigan darajada tengsiz. Buyuk Islom mualliflari va Islom dohiylari xar qanday hukumatning yillarb ogÀir bir asirlik va qorongÀi istibdodi ostida kirmasa, mamur'on va Islomiyatga loyigÀidek va xolis xizmat qilishgan. Tarixda oÀxshashi kuzatilmagan mutlaq istibdod va ashaddiy zulm ostida, daxshatli bir asirlikda tutilgan, oÀzini va asarlarini yoÀq qilishga uraza

din dushmanlariga javoban, ma'naviy shaxs boÀlgan Badiuzzamon Said Nursiy, Rasuli Akram (Alayhissalotu Vassalam) Sarvarimizning sunnatiga toÀliq ittibo etib qilgan diniy buyuk jihodida bashariyat tarixida tenggi koÀrilmaganarninga muvaffaq va muzaffar boÀlgan.

Badiuzzamon kabi,

bir yuz oÀttiz boÀlim iymoniy asarlarini shiddatli istibdod, tazyiqot va cheklovlar ostida yashirindan yashirin ttashakqila olish,

quvvatli taqvo va qullikkka sohib boÀlish,

bular bilan birga, urush frontida fidoiy boÀlib koÀngillilari bilan jang qilish,

urush jabhasida, nishon oÀqlari qarshisida ham fursat topganda Qur'or yuzieng nozik hikmatlarini va gÀaroyib i'jozini bayon qilgan Qur'on tafsirini ta'lif qilish,

ayni paytda nafs mujodalasida ham gÀolib chiqib, nafsini dinga xizmatkor qilish,

hurriyati olib qoÀyilib, uzoq qishloqqa surgun qilinib, mutlaqarlarilanib, kuzatuv va xar turli azoblar ichiga qoÀyilgan,

Iknvizitsiya zulmlarini ham ancha ortda qoldirgan hukmron kuch tazyiqlari ostida qotil jonivorlarning oÀta vahshiy qiynoqlari ichida, (Sirran tanavvarot) siri bilan parda ostidaaloskoa-i Nur asarlari kabi asarlar nashr qilish,

jahonning moddiy ma'naviy "Fotih"i boÀlgan Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalmning sunnati saniyasining bir xizmatkori boÀlib,

bugun mida talarga yetgan jamoatni, Allohning yordami bilan, Qur'oni Hakimning katta yoÀlida sogÀ-salomat olib borish,

moÀ'minlar va bashariyatning faqat dunyolarini emas, abadiy saodatlarini ta'minlashga Risola-i Nur kabi nglashrqali vosita boÀlish,

mazkur xususiyatlarning ma'naviy shaxsida toÀplanishi, Risola-i Nur muallifi Badiuzzamon Said Nursiy kabi tarixda qaysi bir zotga ha farasib boÀlgan, ajabo?!

Ha doÀstlarim! Risola-i Nur shunday bir haqiqat ziyosi, haqning burhoni va haqiqatning chirogÀini tarqatyapti va ikki jahonning saodatini ta'minlaydigan Qur'on va iyarish qiqatlarini dars beradi. U Allohning shunday lutfiki: Yigirma besh yildan beri bola-chaqa, yosh-qari, xotin-erkak, muallimi, faylasufi, talabasi, olimi, mutasavvifi kabi xarrishtanson tabaqasi Nurning oshigÀi, Nurning parvonasi, Nurning koÀkragiga oÀzini otgan, Nurdan madad istashgan. Millionlab baxtiyor kishilardma. Chhkil topgan muazzam jamoat nur bilan nurlanib, nur orqali xalos boÀlgan.

Ha, doÀstlarim! MoÀ'jizalar xazinasi va eng buyuk moÀ'jiza boÀlgan Qur'oni Azimushshonningsdan, iy tafsiri boÀlgan Risola-i Nur shu qadar qiziq, shu qadar jozibador, shu qadar daxshatli va muazzam haqiqatlarni dars beradi va masalalarni aralaaydiki, iymon va Islomiyatning qit'alar kengligida kengayishi va futuhotiga sabab boÀlmoqda va boÀladi.

Ha, Risola-i Nur qalblarga shu daraja ziyo va muhabbat, chragaga shu qadar joÀshinlik va hayajon bergan, aql va mantiqlarni shunday tarzda qondirgan va qalb ishonchi hosil qilganki, millionlab Nur talabava gÀa oÀzini koÀp martalab oÀqitgan, yozdirgan va bir umr boÀyi mutolaa ettirgan va yillardan beri xuddi oÀz-oÀzini nashr qilgan.

Aziz qardoshlarim! Ajnabiy qoÀliaqiqat idora qilingan dinsizlik komitetlari, Islomiyatni yoÀq qilish uchun, Islom yurtida, xususan Turkiyada shunday hiylalar bilan fitnalar, xoinlarcha nayranglar qilishgan, qonxatifal vahshiy zulmlar qilishgan, shaytoniy va nafratlanuvchi rejalar tatbiq qilishgan va aldovlar ishlatishgan, iblisona, yashirin dasturlar qishlab akani uka bilan urishtirgan, shunday yolgÀon va targÀibot va shovqinlar qilishgan, fitna-fasod va firqalanish urugÀlari sochishganki Islomning binosida chuqur yaralar ochgan va katta buzgÀunchiliklar qilgan.

Lekin bu musibatlar, i. Ley Haqning yordami bilan, harakat va xizmat ettirilgan Badiuzzamon Said Nursiy kabi toÀliq ixlosni qozongan zot vositasida, Allohning rahmati bilan madad qilgan, shifo bergan, aytganini dunyoga qaul qilolatla va jahonshumul mohiyatga ega Risola-i Nur asarlarining yuzaga kelishiga sabab boÀlgan. Ayni paytda Musulmonlarni uygÀotgan. Ularni xalos, qutulish choralarini qidirish sinfirlagan. Abadiy oxirat hayotlarini qutqarish uchun haqiqiy iymon darslarini olish, Allohga iltijo va amrlariga itoat qilish ehtiyojini qattiq his ettirgan. Bu xusudagi gÀaflat vagi goÀnlarni musibatlar eslatmasini idrok ettirgan. Zotan insonlarning, moÀ'minlarning boshiga kelgan balo va musibatlarning hikmati bu.

Ha, u ajnabiylarning jonivorlar kabi qilgan muomala va zulmlari Islom dunyosida, hurriyat, istiqlol va Isllishi ligi jarayonini ham tezlashtirdi. Nihoyat, mustaqil Islom davlatlarining tashkil topishini keltirib chiqardi. Inshaallohu Taolo, Islom Birlashgan Davlatlari ham yuzaga kelgan.

Islomiyat dunyoga hokim va hukmron boÀladi. Allohning rahmatidan qattiq umid va niyoz qilamiz.

Xullas, Risola-i Nur muallifi Badiuzzamon Said Nursiy shunday Islom mujohidi, Risol yuklar asarlari shunday xushyor totrttiruvchi, xaloskor, favqulotda, jahongir bir asarki: Dinga qarshi butun komitetlarning belini sindirgan, mazkur zararli va fasodchi faoliyatlarini samarasiz qoldirgan. Dinsizlik asoslarininva tenevorlarini parcha-parcha qilgan. Ildizidan kesgan, parda ostida Islomiy va iymoniy futuhotni, qalbdan qalbga oÀtkazgan va Qur'oni Azimushshonning mutlaq hokimiyatiga zamin tayyorlagan.

Ha, Risola-i Nur buzgÀunchillari zur'onning olmos haqiqatlari va Qur'oni Karimdagi eng qisqa va eng mustaqim yoÀl bilan ta'mirlagan. Yaralarni Qur'oni Hakimning eng buyuk dorixonasidagi darmonlar bilan davolayapti va davolaydi.

nafasim musulmonlarning qonini ichgan va boyligini, qotgan millat qoni hisoblangan, parazit, yuvindixoÀr va och koÀz jonvor va varvar imperiyalistlar,t insomlakachilar va ularning ichimizdagi, faqat shaxsiy manfaat tutquni, zolim, qonxoÀr, xirsli va mustabid xizmatkorlarini haq bilan yakson qilib yoÀq qiladigan, mutlaq gan mairib magÀlub qilgan va qiladigan yagona chora - Qur'oni MoÀ'jizul Bayonning bu asrda ma'naviy moÀ'jizasi boÀlgan Risola-i Nur asarlari ekaniga, basting v Islom mujohidlari va olimlari, ijroot va mushohadotga tayanib, tajriba orqali bir ovozdan qat'iy xulosa qilishgan.

Insoniyat tarixi Risola-i Nur kabi bir asar koÀrsata olmaydi. Demak, Risola-i Narning'onning tengsiz bir tafsiri ekani anglashilyapti.

Badiuzzamon Said Nursiyga faqat Islom olami emas, Nasroniy dunyosi ham qarzdor va minnatdor. Dinsizlikka qarshi umumiy jihodida erishgan muvaffaqast boa gÀolibligi sababli Rim Popi ham u kishiga rasman tabrik va tashakkurnoma yozgan.

Hozir Risola-i Nur Kulliyotidan iymon, Qur'on va Hazrati PaygÀambar (Alayhissalotu Vassalam) Sarvarimiz haqidagi asarlardanda hai qismlarni aynan oÀqiyman. Siz bu asarlarni qoÀlga kiritib toÀliq oÀqishingiz mumkin. OÀqir ekan, balki izoh qilishini istagan qardoshlarimiz topilar. Bu xususda arz etaylikki, ustozlik bBadiuzzamon bir Nur talabasiga Risola-i Nurdan ba'zan oÀqib berish lutfini baxsh etarkan izoh etmaydi, aytadiki: "Risola-i Nur iymoniy masalalarni kerakli darajada izohlaydi. Risola-i Nurning domlasing, sla-i Nurdir. Risola-i Nur boshqalardan dars olishga ehtiyoj qoldirmaydi. Xar kim iste'dodi nisbatida foydalanadi. Aqlingiz xar bir masalani toÀliq anglamasa ham, ruh, qa. Chunvijdoningiz hissasini oladi. Naqadar foyda olsangiz, shunchalik katta daromad oladi".

OÀqilgan Turkcha yoki Arabcha risolaning izohi boshqa risolada boÀlsa, uni keltirib oÀqiydi. Rnga qai Nurdagi oÀta nozik nuktalarni tushungan basiratli olimlar aytishadiki: Bir olimning yuksak ilmi boÀlishi mumkin, lekin Risola-i Nurni jamoatga oÀqiganda tafsilotga kirishib eski ma'lumotlari bilan tushuntirsa, bu izohlar Risola-i chiqing bayon qilgan asrimiz dunyoqarashiga mos va ehtiyojiga toÀliq javob beradigan haqiqatlar tushunilishida, ta'sir qilishida va Risola-i Nurning mohiyatining anglashilishiga parda boÀlishi mumkin. Shuning uchun ba'zi lugÀatlarninQTA:>Uolarini aytib aynan oÀqish ta'sirliroq va afzalroq boÀladi.

Istanbul Universitetidagi qardoshlarimiz ham shunday oÀqiydilar. Biz ham xulosa qilib ayton, muRisola-i Nur gÀoyat fasohatli va qisqa. SoÀzning qiymati ijozida, qisqaligida. Bir iymon va Qur'on masalasi boshqalarga dars berilganda, qisqa ravishda dars berilsa yanada koÀproq fayz va foyda olinadi.

Ey Ustrni koratimiz! Butun qadr biladigan insonlar Risola-i Nurni va sizni abadiyan hurmat va ehtirom etadi. Tahqiqiy iymon darslari orqali iymonimizni qutqargan jahon bahosida va jahon qiym bilanboÀlgan Risola-i Nurni butun ruhu jonimiz bilan, butun borligimiz bilan sevamiz va hurmat qilamiz. Bu ishq va bu muhabbat, ta'zim va hurmat nasldan naslga, asrdan asrga, davrdan davrga ulashadi.

Risola-i n bir i Qur'on haqiqatlari shunday kuchki, bu qudrat oldida mutlaq kufr va dinsizlikning asoslari tor-mor boÀladi, choÀkish chuqurlariga dumalab halok boÀladi. Ortda qolganlar وَ الْva Qur'on nuri bilan qutuladi va najot topadi.

Ha, togÀlarni, toshlarni paxta kabi tarqatadigan, temir va granitlarni yogÀdek eritadigan Qur'on quv Modounyoni nur va saodatga gÀarq qiladi. Qur'on Nuri iymonlarning qutulishida dunyoga hokim va hukmron boÀladi.

بِسْمِ اللهِga shuحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Ismi A'zamning haqq yakka'oni MoÀ'jizul Bayonning hurmati uchun va Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning sharafiga bu majmuani bostirganlarni va muborak yordamchilarini Jannatul Firdavsda abadiaqaldiatga sazovor ayla, Omin. Iymon va Qur'on xizmatida doim muvaffaq ayla, Omin. Hasanot daftarlariga SoÀzlar Majmuasining xar bir harfi evaziga ming hasana yozdir, Omiَلَّمْlarni tarqatishda sabot, bardavomlik va ixlos ehson ayla, Omin.

Yo Arhamurrohimiyn! Barcha Risola-i Nur Shogirdlarini ikki jahonda mas'ud ayla, Omin. Insonotni ujin shaytonlarning yomonliklaridan muhofaza ayla, Omin. Bu ojiz va bechora Saidning kamchiliklarini afv ayla, Omin...

Mundarija

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ning koÀp muhim sirlaridan bir sirini goÀzal misol orqali tafsir qiladi. "Bismilloh"ning naqadar qiymatli Isaqiqatiori ekanini koÀrsatadi.

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ning eng muhim besh-olti sirlarini tafsir qiladi. Va

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ nning ning xulosasi, mundarijasi va kaliti ekanini koÀrsatgani kabi, arshdan yergacha uzangan bir nuroniy muqaddas tarmoq boÀlishi bilan birga abadiy saodat eshigini ochganagi ko, xar bir muborak narsaga fayz va barakot bergan nur manbaÀi ekanini bayon qiladi. Ushbu Ikkinchi Maqom eng birinchi risola boÀlgan Birinchi SoÀzga qaraydi. Xuddi Risola-i Nur boÀlizavolddoira hisoblanib, tugashi boshlangÀichiga muborak بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ tarmogÀi bilan birlashadi. Bu maqomda olti sir oÀrniga oÀttizta yozilishi kerak edi. Hم۪ينَ

a oltita qoldi. Qisqa, lekin oÀta buyuk haqiqatlarni ichiga oladi. Buni diqqat ila oÀqigan kishi

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ning naqadar qiymatli muqaddas xazhun Buanini anglaydi.

اَلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ ma'nosida va iymon haqidagi oyatlarning muhim sirini aql qabul qiladigan misol orqali tafsir qiladi.

UCHINCHI SOÀsehr k يَآ اَيُّهَا النَّاسُ اعْیبُدُوا oyatining ma'nosida va iymon haqidagi oyatlarning muhim bir haqiqatini mantiqiy misol bilan tafsir qiladi.

oyatining ma'nosida va namoz haqidagi oyatlarning muhim sirini aql qabul qiladigan va mantiqiy misol orqali tafsir qiladi. Zarra miqdoÀzlarifi boÀlgan kishini taslim boÀlishga majbur qiladi.

oyatining ma'nَالْاَ taqvo va qullik haqidagi oyatlarning, qullik vazifasi va taqvoning muhim sirini oÀta goÀzal misol bilan tafsir qiladi. Bu tafsir xar kimga yoqadozirchOLTINCHI SOÀZ:

oyatining ma'nosida, nafs va molini Janobi Han umumtish haqidagi oyatlarning oÀta muhim bir sirini tafsir qilish bilan birga, nafs va molini Janobi Haqqa sotganlarning besh daraja foyda ichida foyda olishi, sotmModda rning besh daraja zarar ustiga zarar koÀrishini oÀta qoniqtiradigan misol orqali tafsir qiladi. Haqiqatga qarshi muhim eshik ochadi.

يُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وtgan.

oyatining ma'nosida "Allohga va oxirat kuniga iymon" va dunyoviy hayot haqidagi oyatlsiy be muhim sirini aql qabul qiladigan misol orqali tafsir qilib, gÀaflatdagilar haqida dunyoning naqadar daxshatli, oÀlim va ajal qanchalik mudxishligi, ojizlik va faqirlik qanchalz boÀlbli boÀlganini va hidoyat ahli haqida dunyo hayotining asl mohiyati naqadar chiroyli, qabr, ajal, ojizlik va faqirlik qanday saodat vositasi boÀlganini oÀta qat'iy tarzda isbotlaydi. Ikki dunyo saodatiga olib brogan yoÀlni koamni adi.

va

oyatlarining ma'nosida (Suhufi Ibrohimda asli boÀlgan) dunyoning moyi Mui, dunyoda inson mohiyati, insonda din mohiyati haqidagi oyatlarning muhim sirini goÀzal va porloq misol bilan tafsir qilib, dunyoning mohiyatini, dunyodagi inson ruhi va insondagi dinning qiymatini koÀrsatish bilan birga, dinsiz insoniqa ehadbaxt maxluq ekanini isbotlab, olamning tilsimini ochgan, bashar ruhini zulmatdan qutqarish choralarini koÀrsatib, oÀta latif va goÀzal qiyos bilan, fosiq badbaxt odamning daxshatli holatini, solih baxtiyor odamning saodatli holatin boÀlasatadi.

فَسُبْحَانَ اللّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّموَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَddi shتُظْهِرُونَ

oyatining ma'nosida besh vaqt namoz haqidagi oyatning oÀta muhim sirini "Besh Hikmat" orqali tafsir qilib, ma'lum boÀlgan besh vaqt'jizalning oÀz vaqtlariga xos qilishning hikmatini shu qadar chiroyli va shirin bir tarzda bayon etadiki: Zarra miqdor idroki boÀlgan inson bu jozibador hikmat va porloq haqiqatga qarshi zom biga majbur boÀladi. Va inson jasadi havoga, suvga, ozuqaga muhtoj boÀlgani kabi, inson ruhi ham namozga muhtoj ekanini oÀta qat'iy suratda bayon qiladi.

فَانْظُرْ اِلَى آثَارِ رَحْمَg rahmّهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتَى وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

oyatining ma'nosida, Hashr va Oxirat haqidagi oyatlarning muhim bir haqiqatini oÀn ikki mantiqiy va aql qabul qiladigan misol suraaganlaali, oÀn ikki qat'iy ochiq haqiqatlar bilan tafsir qilib, oxiratga iymonni shu qadar kuchli isbotlaydiki: Qalbi batamom oÀlmagan va aqli toÀliq soÀnmagan inson u Butun a qarshi taslim boÀladi. Allohning izni bialn iymonga keladi. Iymonga kelmasa ham inkordan voz kechishga majbur boÀladi.

وَالشَّمْسِ وَضُحَيهَا ٭ وَالْقَمَرِ اِذَا تَلَيهَا ٭ وَالنَّهَارِ اِذَا جَلَّيهَا ٭ وَ الَّيْلِ اِذَا يَغْشَيهَا ٭ وَ السَّمَاءِ وَمَا بَنَيهَا ٭ وَ الْاَرْضِ وَiklardحَيهَا ٭ وَ نَفْسٍ وَمَا سَوَّيهَا ٭ فَاَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَيهَا ٭ قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكَّيهَا ٭ وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسَّيهَا وَمَا خَلَقْتُ الْجِنّtoifasْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ

oyatlarining yuksak va keng bir haqiqatini Shams Surasining moÀ'jizaviy ishora qilgani, koinotni intizomli saroy suratida koÀrsatganini yuksak va keng misoalarinli tafsir qilib, inson mohiyatidagi qullik vazifalari, insoniy jihozlar va Ilohiy rububiyatning tajalliy turlariga inson qulligi bilan javob berishini shu qadai xar oylisuratda isbotlaydiki: Vashshams Surasining moÀ'jizali ishorasini gÀaroyib suratda va eng katta doirada buyuk rububiyatni mukammal qullik bilan solishtiradi.

وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِىa: "Buرًا كَثِيرًا ٭ وَ بِالْحَقِّ اَنْزَلْنَاهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ

oyatlarining ma'nosida va Qur'on hikmatining fazilati haqida yuzlab oyatlarniikdan im haqiqatini falsafa hikmati orqali Qur'on hikmatining qiyosi suratida oÀta porloq misol orqali tafsir qilib, Qur'onning bir moÀ'jizasi va i'jozini, zilzi oldida falsafa hikmatining ojizligini va sukutini gÀaroyib suratda isbotlaydi, koÀrlarga ham koÀrsatadi. Bu soÀz OÀn Birinchi SoÀz kabi juda muhim. Barcha ularga muhtojdir.

oyati bilan,

oyatining ma'nosida va Qur'on hikmatining muqaddasligi, kengligi va she'rdan pokligmarta dagi oyatlarning muhim sirini tafsir qilib, Qur'oni MoÀ'jizul Bayonning yuksak moÀ'jizali hikmatini falsafaning past va tor hikmati bilan qiyoslaydi. Qur'on hikmatidagi koÀplikءٍ قَدlik, falsafaning esa faqirligi va qashshoqligini muxtasar bayon qilib, Qur'onning she'rdan pokligi va u darajaga tushmasligining sababkelganon haqiqatlarining yuksakligi va porloq ekanini koÀrsatadi. Va muhim misol orqali bir navÀ Qur'onning i'jozini bayon qiladi.

Yoshlarni zalolat va kayf-safo jarligiga tushishdan qutqargan va iymonda bu dunyoda ham haqiqiy jannat lazzati, zalolatda esa jahannamiy bir azob va qaygÀu borligini misollar bilan izoh va isbot qilgan bir darsdir.

Mahbusl86

asalli haqida toÀrt maktubdir.

Laylatul Qadrda eslatilgan muhim masala.

Tor aqllarga sigÀmagan yuksak va keng bir qan, bir r'on haqiqatlarini koÀzga koÀringan oÀxshatish va naziralari bilan tushunishga yaqinlashtiradi. Masalan:

خَلَقَ السَّموَاتِ وَالْاَرْضَ فِى سِتَّةِ اَيَّامٍ ٭ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍٍ ٭ وَ halik وَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ٭ اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ٭ وَمَا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبrdoshl#781

oyatlarining oÀta yuksak va gÀoyat keng haqiqatlarini misol va oÀxshatish bilan aqlga qabul qildiradi va qalbni qondiradigan bir ti Ismgbayon etadi.

GÀofil kallaga toÀqmoq va bir ibrat darsidir.

Oxirida nafsi ammoraga ta'sirli bir tanbeh ta'ziri bor. Nafsga asir boÀlgan kimsa uni oÀqisa va qli Akrilsa, asirlikdan qutuladi.

Zilzila haqida olti ahamiyatli savolga javob.

وَلَقَدْ ز natijَا السَّمَآءَ الدُّنْياَ بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْناَهَا رُجوُماً لِلشَّياَطِينِ

oyatining ma'nosida va malaklar bilan shaytonlarning kurashi haqidagi oyatlarning astronomlarning tor aqllarAlloh gÀmagan muhim sirini "Yetti Zinapoya" nomi bilan yetti quvvatli hujjat va metin muqaddima orqali tafsir qiladi. Bu oyatning samosidan shaytoniy vahimalarni rajm qilib quvadi.

Qur'onning Kalomulloh لَنَا rati Muhammad (S.A.V.) Allohning Rasuli ekanini ishontiruvchi dalillar orqali isbotlagan, munozara tarzida yozilgan balogÀatli bir risoladir.

اِنَّمَا اَمْرُهُamiz: اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ٭ فَسُبْحَانَ الَّذِى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

oyatlarining ma'nosidagi gan joyatlar ifodalagan: "Ahadiyati zotiyasi bilan faoliyatining umumiyligi, zotiy vahdati bilan yordamchisiz umumiy rububiyati va fardoniyati bilan sheriksiz qamrovli tasarruflari, makondi qaunazzahligi bilan hamma joyda hozir boÀlishi, nihoyatsiz yuksakligi bilan hamma narsaga yaqinligi, birgina zoti ahad boÀlishi bilan xar narsani shaxsan qoÀlida tutishi" haqidagi Qur'on oliy haqiqatlarini "ToÀrt ShuÀla" nomi bilki pita muhim sirini tafsir qiladi. Va u haqiqatlarni mustaqim aqllarga va salim qalblarga taslim ettiradi.

اِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْاَرْضِ زِينft nazهَا لنَبْلُوَهُمْ اَيُّهُمْ اَحْسَنُ عَمَلًا ٭ وَاِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيدًا جُرُزًا ٭ وَمَا الْحَيَوةُ الدُّنْيَا اِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ

oyatlarining maqliy iida: Hayot lazzati ichida oÀlim azobi, surur va visol ichida zavol alami haqidagi oyatlarning muhim sirini va Qahhor ismiga Rahmon ismining jilvasini oÀta goÀzal suratda koÀrsatib tafsir qiladi. Iymon ahli uchun dunyoning moharini,i, sayyor bir tijorat joyi, vaqtinchalik musofirxona, bir necha kunlik bir namoyon boÀladigan joy, qisqa muddat ishlaydigan dastgoh, savdo uchun yoÀl ustida qurilgan bozor ekanini koÀrsatib, insonning dunyodan barzoh va oxodifinomon sayohatini sevdiradi va daxshatini ketkazadi. Bu soÀzning oxirida ba'zi nushalarda "Qora Tutning Mevasi" nomi bilan qiymatli, jozibali va she'r qiyo ILAHA bir qancha haqiqat bor.

HIDOYAT VA HUZUR AHLINING DUNYOVIY HAQIQATLARIGA ISHORA QILGAN IKKINCHI LAVaxt, s BARLA YAYLOVI, ARCHA, QATRON, ARDICH, QORAQOVOQNING BIR MEVASI:

Bu soÀz, "Ikki Maqom"dan iborat.

Ikkiiqatdaaqomi Yozilmagan. Birinchi Maqomi Uch nuqtadan iborat.

لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحوُنَ بِمَآ اَتَوْا وَيُحِبُّونَ اَنْ يُtning,وا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا

oyatining faxrga maftun, shuxratga mubtalo, madhga tushkun, xudbin nafsi ammoraning boshiga tarbiya ta'zirini urgan bir sirini,

Ikkinchisi: اَحْسَoÀrtasَّ شَىْءٍ خَلَقَهُ ning xunu va odobga mavzuiga xilof koÀringan narsalarning goÀzal jihatlarini koÀrsatgan sirini,

اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ ا narsaَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللهُ

oyatining risolati Ahmadiyaga (S.A.V.) doir nozik lekin kuchli bir dalilini koÀrsatgan sirini tafsir qiladi.

oyat Ikkma'nosidagi yuzlab oyatlarning eng muhim haqiqatlari boÀlgan risolati Ahmadiyani (S.A.V.) "OÀn ToÀrt Tomchi" nomi bilan oÀn toÀrt qat'iy, porloq va kuchli lib qalar orqlai tafsir va isbot qiladi. Va eng qaysar dushmanni ham mot qialdi. Quyosh kabi risolati Ahmadiyani (S.A.V.) koÀrsatadi.

"Ikki Maqom"dir.

Birinchi Maqomi: Baqara Surasining boshida: Hazrati Odamga faas olilarning sajda qilishi, sigirning soÀyilishi, toshlardan suv chiqishi haqidagi uch muhim oyatlarga qarshi shaytonning oÀta daxshatli uch shubhasini shunday bir tarzdar.

ilib yoÀq etadiki: Shaytonni va shayton kabi insonlarni bunday vasvasalardan abgor qilib voz kechiradi. Chunki ular tanqid va e'tirozlari orqali i'joz yogÀdDaraxting eshigini ochiradi. U uch oyatdan uch i'joz yogÀdusi koÀrindi.

Ikkinchi Maqomi: MoÀ'jizoti Anbiyo (Alayhimussalom) yuzida porlagan bishoralon moÀ'jizasini koÀrsatib, moÀ'jizoti Anbiyoga doir Qur'on oyatlarining naqadar ma'noli va hikmatli ekanini koÀrsatadi. Va Qur'onda yopiq qolgan koÀp xazinalar borligini eslatadi.

YIGIRMA BIRINCHI SOÀZ:gÀongakki Maqomdir.

Birinchi Maqomi: Namozning qiymatini va foydasini shu qadar chiroyli bir tarzda koÀrsatadiki, eng dangasa va eng fosiq odamga ham namozga bir ishtiyoq uygÀotadi va gÀayratga keltiradi.

Ikkinchi an bor: Shaytonning koÀp iste'mol qilgan muhim vasvasalarini yoÀq qiladi. Va vasvasasi bilan moÀ'minlarning qalbida ochgan yaralarning beshtheriklgoÀzal malhamlar tarif etadi.

ma'nosida va haqiqiy tavhid haqidagi yuzlab oyatlarning muhim haqiqatini "Ikki Maqom" orqali tilofdiqiladi.

Birinchi Maqom: OÀta chiroyli, porloq va kuchli misoliy hikoya orqali oÀn ikki zinapoya hukmida "OÀn Ikki Burhon" bilan Allohning vahdoniyatini shu qaninchit'iy suratda isbotlaydikki: Eng qaysar mushriklarni ham tavhidga majbur etadi. Oson lekin kuchli va sodda faqat porloq suratda Vojibul Vujudning borligini, vahdatini va ahadiyatini butun Sifat va Ismlari bilan isbotlaydi.

Ikkinchi Maqom eda etgvhid haqiqatini va haqiqiy tavhidni "OÀn Ikki YogÀdu" nomi bilan misoliy hikoyaning pardasi ostida oÀn ikki ochiq burhon bilan Allohning vahdoniyatini isbotlaydi. Jaloliy, jamoliy va kamoliy vasflarini vahdoniyat ichida isbotlaydi. YogÀdulanglayodalillar shu qadar qat'iyki, hech qanday shubhaga joy qolmaydi. Shu qadar umumiyki, ma'rifatullohga mavjudot adadicha, balki zarralar sanogÀicha derazalar ochadi. Shu bilan Vizqing Vujudning vujudini barcha Sifat va Ismlari bilan eng qaysar kimsalarga ham isbotlaydi.

oyatlarining ma'nosidagi koÀp oyatlarning iymonga doir va insonning taraqqiyot va tubanlashishiga sabab boÀlgan haqiqatlarini "Besh Nuqta" bilan, "Besh Nukta" kabi barchaga taalluqli, xar kim unga muhtoj boÀlgan oÀn qism bilan katta sirni tafsir qialdi. Insoniy iste'dodlar bilan insoniy vazifalarni aql qabul qiladigan va maqbul suratda bayon qiladi.

Bu soÀz hozirgacha minglab insonni gÀaflat uyqusidoÀladiqargani kabi, koÀplarni ham iymonga keltirgan. OÀta qiymatli va yuksak boÀlishi bilan birga, misollar orqali tushunishni osonlashtirilgani uchun hamma uning tilini anglaydi.

اَللهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّاmas, bلَهُ الْاَسْمَآءُ الْحُسْنٰى

oyatining ma'nosida va Asmoi Husnaning jilvalari haqidagi koÀp oyatlarning muazzam haqiqatini besh shox nomi bilan katta mavzular bilan tafsir qiladi. Birinchi va Ikkinchi Shoxlari muhim sit qalbng muxtasar xazinasidir. Uchinchi Shox, hadislarga qilingan shubhalarni oÀn ikki qoida bilan rad qiladi. Vahimalarning asoslarini kesadi. ToÀrtishi bShox koinot saroyida xizmat qildirilgan nabotot, hayvonot, inson va farishtalar toifasining xizmat qildirilish sirini, goÀzal qullik vazifasi, tasbehlarini va Alloh rububiyatining hashamatini jozibali tarzda bayon etadi. Beshinnga oÀox

oyatining nuroniy daraxtining hadsiz mevalaridan besh mevasini oÀta porloq va Ma'sul suratda koÀrsatadi. Bu besh meva va OÀttiz Birinchi SoÀzning oxiridagi besh meva juda shirin. Shirin ilm istaganlar ularni olsin, oÀqisin.

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْاِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى اَنْ يَاْتُوا بِمِثْلِ هذَا اْلقُرْآنِ لَا يَاْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِ Ma'yatining haqiqatini quvvatlagan yuzlab oyatlarning eng muhim haqiqati boÀlgan Qur'on i'jozini tafsir qiladi. Uch ShuÀla ichida qirq i'joz jihatlarini bayon va tafsir qiladi. Qur'on kaloÀzallh ekanini, kunduz ziyo quyoshning borligini koÀrsatgani kabi koÀrsatadi va isbotlaydi. Avvalgi yarmi garchi tez yoilgan boÀlsada, qalb istirohati bilan yozilgani uchun izohli. Ikkinchi yarmi ba'zi muhim sabablarga bin, nimaxtasar va qisqa qolgan. Lekin shu bilan birga xar toifaga koÀra (nima fikrda boÀlsa ham) bu muborak SoÀz Qur'on i'jozini unga koÀrsatadi va isbotlaydi. Bu soÀz hozirgan koÀrr'on i'joziga qarshi koÀp qaysarlarni bosh egdirib sajdaga keltirgan.

وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ٭ وَ كُلَّ شَيْءٍ اَحْصَيْنَاهُ فِى اِمَامٍ مُبِoÀlgan'nosidagi oyatlarning qadar siriga oid, "Qadarga iymon", "Xoyrihi va sharrihi minallohi ta'ala"ning isbotiga asos boÀlgan muhim haqiqatini toÀrt boÀlim orqali shunday bir suratda tafsir qiladiki: Xoslarning fikri yetmaganzo va sirlarini sodda avomlarning saviyasiga yaqinlashtirib tushuntiradi. Xotimasida eng qisqa, eng ishonchli va eng mustaqim yoÀlning asosini "ToÀrt Qadam" nomi orqali nafsni poklashning va ruh komillashishiga sabaaqiqatgan toÀrt muhim dars beradi. Xotimaning xotimasida turli masalalardan olti masala borki, biri Fath Surasining oxiridagi oyatning bir i'joz sirini ochadi.

وَلَوْ رَham bo اِلَى الرَّسُولِ وَ اِلَى اُولِى الْاَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْلَا فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهva iroَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ اِلَّا قَلِيلًا

oyatining ma'nosidagi oyatlarning ijtihodga doir muhim bir haqiqatini tafsir qiladi. Bu davrda haddidan oshib ijtihoddan dam urganlarning haddini bildirib, m, dediar farqliligining sirini goÀzal shaklda bayon qiladi. "Bu davrda eski zamon kabi ijtihod qila olamiz", deganlarning naqadar yanglish xato qilganini isbotlaydi. Bu soÀzning ilovasida tanlangan Sahobalarning avliyolriy miyuksak boÀlgan martabalarini oÀta porloq suratda va qat'iy tarzda isbotlab, Sahobalarning bashariyat ichida Anbiyolardan soÀng eng mumtoz shaxsiyatlar ekanini va ularga yetishilmasligini qat'iy suratda isbotlaydi.

وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ اَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هذَا الَّذِى رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَاُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهqlarniيهَا اَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

oyatining Jannatga va abadiy saodatga doir haqiqatini quvvatlgan yuzlab oyatlarning muhim hkitob ini ikki maqom bilan tafsir qiladi. Birinchi Maqom: "Besh Savol va Javob" nomi bilan Jannatning jismoniy lazzatlariga va huriylar haqida tanqidga sabab boÀlgan masalalarnnyo ekday goÀzal suratda bayon qiladiki, barchani qondiradi. Ikkinchi Maqom: Arab tilida boÀlib oÀn ikki "lasiyyama" kalimasi bilan boshlaydi, hashrga doir oÀta kuchli, qat'iy va hech bir jihatda tebranmas, Jannat va Jahannamning haqqoniyatign kimsb boÀlgan minglab burhonlarni ichiga olgan yaqqol burhon boÀlib, u OÀninchi SoÀzning manbaÀi, asosi va xulosasidir.

قُلِ الرُّوحُ مِنْ اَمْÀladi"ِّى ٭ وَ الْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَ مَلئِكَتِهِ ٭ وَ مَا اَمْرُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ ٭ مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْkabi bا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ

oyatlarining ma'nosidagi yuzlab oyatlarning hashr, ruhning boqiyligi va farishtalarga doir uch muhim haqiqatini tafsir qiladi. Ruhning boqiyligini shu qadar chiroyli isbotlaydiki: Jasadningi, Quri kabi ruhning boqiyligini koÀrsatadi. Farishtalarning borligini Amerikada odamlarning borligi kabi isbotlaydi. Hashr va Qiyomatning borligi va amalga obir nani shu qadar mantiqiy va aqliy bir suratda isbotlaydiki: Hech qanday faylasuf, hech bir inkorchi e'tirozga kuch topa olmaydi. Taslim boÀlmasa ham mot boÀladi. Xususan oxiridagi "Ramzli Nuktaning Siri"ni qab buyuk Hashrni keltirib chiqargan sabablarini va hikmatlarini shunday tarzda bayon qiladiki, koinot tilsimining uch muammosidan birini oÀta porloq suratda hal qiladi.

{(Izoh) Yigirma ToÀqqizinchi SoÀetsa hkoÀz bilan koÀringan karomati bor. Jumladan, oÀn olti sahifasida ixtiyorsiz, sunÀiy harakatlarsiz xar sahifaning satrlari boshlarida oÀn olti alif kelishi. Bu uygÀunlikni koÀriaktab,staganlar eski harfli nusxasiga murojaat qilsinlar.}

قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكَّيهَا وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسَّيهَا ٭ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُrat qiَالُ ذَرَّةٍ فِى السَّموَاتِ وَلَا فِى الْاَرْضِ وَلَا اَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَلَا اَكْبَرُ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ

oyatlarining inson anoniyati-menligi va zarralarning almashishioÀyib agi haqiqatga doir oyatlarning ikki muhim sirini ikki maqsad orqali bayon qiladi. Birinchi Maqsad inson menligining ajib muammosini hal qilib diyonat silsilasi bilan falsafa silsilasining manbaÀlarini juda porloq tarzda koÀrsatadili. Binchi Maqsad zarralar almashishining tilsimini kashf qiladi. Zarralarning harakatini shu daraja hikmatli va muntazam koÀrsatadiki: Barcha zarralar Sultoni Azaliyning muhtasham va muazzam qoÀshini, mute' va boÀysungan nki inari ekanini qat'iy dalillar bilan isbotlaydi. Yigirma ToÀqqizinchi SoÀz koinot tilsimining uch muammosidan birisini kashf qilgani kabi, ushbu OÀttizinchi SoÀz ham aqllarni hayratda qoldirgan va faylasuflarni telsh "Yagan tilsimning uch muammosidan ikkinchi muammosini hal qiladi. Xususan xotimasida: Yetti hikmat va yetti azim qonun bilan bir Ismi A'zamning tajalliyini koÀrsatish orqali zarralar almashishining hia qilai oÀta qat'iy va porloq suratda koÀrsatadi. Jonlli jismlarini zarralarning sayru-safariga musofirxona, qarorgoh va maktab hisobida koÀrsatadi, isbotlaydi.

oyatlarining haqiqo jonlquvvatlagan oyatlarning eng muhim haqiqati - Me'roji Ahmadiyani (S.A.V.), me'roj ichida kamoloti Muhammadiyani (S.A.V.), kamolot ichida risolati Ahmadiyani (S.A.V.), risolatÀlar da koÀp rububiyat sirlarini tafsir qiladi. Va qat'iy dalillar bilan isbot qiladigan risoladir. Turli tabaqa insonlardan bu risolani kim oÀqigan boÀlsa, oldida mahliyo boÀlib, aqldan uzoq me'roj masalasini eng zoxiriy, vojib fqat, im tarzda koÀrsatganini qabul qiladi. Xususan me'roj nurli daraxtining oxirida besh yuz mevadan "Besh Meva"sini shu qadar goÀzal tasvirlaydiki, zanotda qdor zavqi, idroki boÀlgan kishi ularga maftun boÀladi.

Ilova: Oyning boÀlinidhi moÀ'jizasiga zamonaviy faylasuflar bildirgan e'tirozlarini "Besh Nuqta" orqali oÀta qat'iy suratda rad ar qoÀ oyning boÀlinganiga hech qanday mone boÀlmaganini koÀrsatadi. Oxirida esa "besh ijmo'" bilan oy boÀlinishi sodir boÀlganini oÀta muxtasar suratda isbotlaydi. Oyning boÀlinishi moÀ'jiza-i Ahmadiyasini quyosh kabi koÀrsatadi.۪ خَوَTTIZ IKKINCHI SOÀZ:

Uch Qismdir.

oyatining ma'nosidagi yuzlab oyatlarning vahdoniyatga doir eng muhim haqiy hayi shunday suratda isbotlaydiki, shirk va kufr yoÀlini ilojsiz va imkonsizligini koÀrsatadi. Koinotning atrofidan kufr va shirkni quvadi. Zarralar adadicha vahdoniyatning dalillari borligini bayon qiladi. GÀoyat latif, yua OÀnia mantiqiy misollar bilan tushuntirib, hadsiz keng masalalarni misol ichida joylashtirib koÀsatadi. Ilovasida bir qancha oÀta latif masala borki, haqiqat va she'rning eng porloq, keng hayolidan ham porloq, kengrr boÀl

ning haqiqatiga doir ahadiyat va vahdat siriga kelgan shubhalar va vahimalarni yoÀqotadi. Zalolat ahlining tavhid ahliga bildirgan e'tirozlarni qat'iy suratda rad qiladi. Biriavq vaismdan quvvatliroq, Qur'oniy oyatlarning vahdoniyatga doir moÀ'jizona isbotlarini koÀrsatadi. Ahadiyati Zotiya bilan butun ashyoni birdan bir onda boshqarish va tarbiyat ichihdek muazzam Qur'oniy haqiqatlarni oÀta chiroyli va ochiq misol orqali isbotlaydi. Aqlni ishonishga va qalbni taslimga majbur qiladi.

Xususan Ikikinchi Qجِبَالg xotimasidan avval ikkinchi misolning xulosasida Zoti Aqdasi Ilohiyadan hech narsa chetda qolmagani, hech narsa undan yashirinmaganini, hech kimrilgan uzoq emasligini, hech bir shaxs muqaddas kulliyat kasb etmasdan unga yaqinlasha olmasligini, rububiyati va tasarrufida bir ish ikkinchi ishga mone' emasligini va hech qayer unioÀstlauridan xoli qolmaganini, hamma narsaga qaraydigan, eshitadigan quloq va koÀzning jilvasi borligini, ashyolar silsilasi amrlarining tez jarayonlariga sim, tomirlaratuvoblanishini, sabablar va vositalar faqat zohiriy parda ekanini, hech qayerda boÀlmasada hamma joyda ilmi va qudrati bilan borligini, hech joy va makonga muhtoj emasligini, uzoqlik, qiying nafk va borlik tabaqalarining pardalari uning yaqinligiga, tasarrufiga va koÀrishiga mone' boÀlmaganini, moddiy narsalarning, mumkinlarning, nursizlarning, koÀpliklarning, chegaralanganlarning xususiyatlari Uning izzat etagiga yaqinlashmasligjavob Àzgarish, almashish, joylashish va boÀlinish kabi jarayonlardan uzoq, pok, toza va muqaddas ekanini oÀta goÀzal suratda isbotlaydi. Ikkinchi Qismning xotimasida Ahadiyat diyor doir arabcha boÀlim oÀta muhim boÀlimi tarjimasi bilan birga oÀta porloq suratda koÀp muhim masalalarni ifodalaydi. Xususan insonning amallarining hisob-kitobi uchun hashr va nashrni amalga oshirish, kattani taftni oÀzgartirish, almashtirish, buzish va ta'mirlash sirini bayon etadi.

oyatlarning ma'nosidagi yuzlab oyatlarn vahdahim haqiqatini oÀta muhim qiyos bilan bayon qiladi. Zalolatdagilar haqida dunyoviy hayot naqadar mudxish natijalar keltirishi, hidoyat ahliga qanchalik goÀzal natijalar va maqsatishi erganini koÀsatadi. Xususan, muhabbat haqidagi dunyoviy va uxroviy samaralar zalolatdagilar uchun naqadar alamli, hidoyat ahli uchun qanchalik xush ekanini koÀrsatadi. Uchinchi Qism haqida ba'zi izlanuvchan qardoshlarimizÀlin yhqa risolalar yulduz boÀlsa, bu quyosh", deyishgan. Boshqa talaba unga: "Xar bir risola oÀz olamida va oÀziga maxsus haqiqat osmonida alohida quyoshdiiriga q boÀlganlarga yulduz, yaqin boÀlganlarga quyoshdir", deb javob bergan.

سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِى الْآفَاقِ وَفِى اَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ اَنَّهُ الْحَقُّ اَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ اَنَّهga qayى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

OÀttiz uch oyatning alohida haqiqatlarini tafsir qilgan oÀttiz uch derazadan iborat. OÀttiz uch risola boÀlishga loyiq boÀlib, oÀta shoshilinch vaqtda yozilganilan e' bir yoki yarim sahifalik derazalari alohida risola quvvatida va bir risolani ichiga olgan mohiyatda ekanini koÀrsatadi. Lekin afsuski boshdagi derazalar juda qisqa va muxtasar qolgan, lekin tobora kengayib ikkinchi yarmionga cerazalar ochiq ravshan chiqqan.

Risola-i Nur shogirdlariga kichik bir masnaviy va iymoniy devondir.