Risale-i Nur

Risola-i Nur Kulliyotidan

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ ر aylanلْعَالَم۪ينَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ اَجْمَع۪ينَ

Ey birodar! Mendan bir nechta nasihat istading. Sen bir askar boÀlganing uchadbaxtkarlik misollari boÀlgan, sakkiz hikoyachalar bilan bir nechta haqiqatni nafsim bilan birga tingla. Chunki men nafsimni hammadan koÀra koÀproq nasihatga muhtoj denga naman. Bir vaqtlar sakkiz oyatdan foydalanib "Sakkiz SoÀz"ni biroz uzunroq qilib nafsimga aytgan edim. Hozir qisqacha va avom tili bilan nafsimga aytaman. Kim istasa, birga tinglasin.

BIRINCHI SOÀZ

"Bismilloh" xar bir xayrnْءٍ اِshidir. Biz ham avvalo shundan boshlaymiz. Bil ey nafsim! Shu muborak coÀz Islom nishoni boÀlgani kabi, butun mavjudotning hol tillaridagi doimiy zikigan m "Bismilloh" qanchalik buyuk, tuganmas quvvat, naqadar koÀp, bitmas baraka ekanini anglashni istasang, ushbu mosoliy hikoyachaga boq, tingla:

Badaviy arab choÀllartta fiyohat qiladigan odam uchun, qaroqchilarning yomonligidan qutulib, hojatlarini ta'minlashi uchun bir qabila raisining ismini olib, himoyasiga kirishi kerak. Aks holda, bir oÀzi con-canoqciz dushmanalardatiyojlaridan abgor boÀladi. Shunday bir sayohat uchun ikki odam sahroga chiqishadi. Ulardan biri kamtarin edi, ikkinchisi magÀrur... Kamtarini bir raisning iجْعَلْoldi. MagÀrur eca olmadi... Olgani hamma yerda sogÀ-salomat kezdi. YoÀltoÀsarga duch kelsa: "Men falon raisning ismi bilan yuribman" derdi, qaroqchi daf boÀlar, teginolmasdi. Bir chodirga oÀtga, oÀsha nom tufayli hurmat koÀrdi. Narigi magÀrur esa, butun sayohatida shunday balolar chekdiki, ta'riflab boÀlmaydi. Doimo titrar, doimo tilanchilik qilardi. Ham xor, ham sharmanda boÀldi.

Ey magÀrur nafsim! Sen oÀsha sayyohsan. Bu dunyo hmat qir choÀldir. Ojizliging va faqirligingning chegaraci yoÀq. Dushmaning, hojatlaring nihoyasizdir. Modomiki shunday ekan, bu sahroning Abadiy Egasi va Azaliy Hokimining ismini olda, butun koinotga tilanchilik qilishdqat bixar duch kelgan xar bir hodisadan titrashdan xalos boÀl.

Darhaqiqat, bu coÀz shunday muborak xazina boÀlib, nihoyasiz ojizliging va faqirliging seni cheksiz qudratga, rahmatga bogÀlab, Qodiri Rahimning dargohida ojizlikni, faqirlikni eng mlab, ybir shafoatchi qiladi. Ha, bu coÀz bilan harakat qiladigan kishi shunday odamga oÀxshaydiki: Askarlikka qayd etiladi, davlat nomidan ish yuritadi. Hech kimga parvo qilmaydi. "Qonun nomidan, davlat nomidan" gapiradi, hamma ishni bajaradi,bo, ibarsaga qarshi tura oladi.

Boshda: "Butun mavjudot hol tili bilan 'Bismilloh' deydi" degan edik. Shundaymi?

Albatta! Bir odam kelib, butun shahar aholisini majburan bir joyga olib borib, majburlal va datganini koÀrcang. Aniq bilasanki, u odam oÀz nomidan, oÀz quvvati bilan ish yuritmayapti. Aksincha, u bir askardir. Davlat nomidan ish yuritadi. Bir podshoning quvvatiga suyanadi. Shunga oÀxshab, hamma narsa Janobi Haq nokki hoharakat qiladi - zarradek urugÀlar va danaklar, uctida ulkan daraxtlarni, togÀdek yuklarni koÀtarib turadi. Demak, xar bir daraxt "Bismilloh" deydi. Rahmat xazinasining mevalaridan qoÀllarini toÀldiradi, bizlargadimiz di. xar bir bogÀ "Bismilloh" deydi: Qudrat oshxonasidan bir qozon boÀladi, ichida turli-tuman juda koÀp, bir-biridan farqli, lazzatli taomlarni birga pishiradi. xar bir sigir, tuya, qoÀy, echki kabi muborak hayvonlaiy birmilloh" deydi. Rahmat fayzidan bir sut chashmasi boÀladi. Bizlarga Razzoq nomidan eng latif, eng nazif, obi hayot boÀlgan ozuqani taqdim qiladi. xar bir oÀcimlik, dariqlarn oÀtlarning ipak kabi yumshoq ildiz va tomirlari "Bismilloh" deydi. Qattiq tosh va tuproqni yorib oÀtadi. "Alloh nomidan, Rahmon nomidan" gapirgani uchun, hamma narsa unga boÀysu bir xadi.

Ha, havoda daraxt shoxlarining yoyilishi va meva berishiga oÀxshab, qattiq tosh va tuproqdagi ildizlarning oÀta osonlik bilan yoyilishi va yer ostiddlarnil berishi,.. hamda shiddatli harorat ostida oylar davomida nozik, yashil yaproqlarning namli qolishi tabiatparactlarning ogÀziga shiddat bilan tarsaki tus

Bi, koÀr boÀlgur koÀziga barmogÀini suqadi va aytadiki: "Sen eng ishongan qattiqlik va harorat ham amr ostida harakat qiladilar, ipak kabi yumshoq tomirlarning xar biri bir aso-i Muso (as) kyuk xaقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ amriga boÀysunib, toshlarni yoradi. Va papiros qogÀozi kabi yupqagina nozanin yaproqlar xar biri birchi vai Ibrohim (as) kabi, otash sochgan haroratga qarshi يَا نَارُ كُون۪ى بَرْدًا وَ سَلَامًا oyatini oÀqiydilar".

Modomiki, hamma narsa "Bismilloh" der ekan, Alloh nomidan Allohning ne'matlarini keltirib bizlarga berayotgan enchali. Biz ham "Bismilloh" deyishimiz kerak. Alloh nomidan berishimiz, Alloh nomidan olishimiz kerak. Shunday ekan, Alloh nomidan bermagan gÀofil insonlardan olmasligimiz kerak.

Savol: Vositachi dallol hukmida hmat, n insonlarga qandaydir bir haq toÀlaymiz. Ajabo, asl mol sohibi boÀlgan Alloh qanday haq istaydi?

Javob: Darhaqiqat, Mun'imi Haqiqiy qiymatli ne'matlariga, mollari evaziga bizdan istagan haqqi, uch narsadir: Biri zikr, biri shukr, biri fik *

#4Boshida: "Bismilloh" - zikrdir. Oxirida: "Alhamdulilloh" - shukrdir. OÀrtada: bu qiymatli san'at ajoyiboti boÀlgan ne'matlar Ahadi Samad qudratining moÀjizasi va rahmatining hadyasi ekanini fikrlab, idrok etish - fashib . Bir podshohning qiymatli hadyasini senga olib kelgan miskin odamning oyogÀini oÀpib, hadya sohibini tanimaslik qay daraja ablahlik boÀlsa, zohiriy mun'imlarni madh etib, sevib, Mun'imi Haqiqiyni unutish, undan ming daraja unhda titiq ablahlikdir.

Ey nafs! Bunday ablah boÀlib qolishni istamasang, Alloh nomi bilan ber, Alloh nomi bilan ol, Alloh nomi bilan boshla, Alloh nomi bilan ishla! Vassalom!..

OÀn ToÀrtinchi YogÀdu

Ikkinchi Man. Bi بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ ning minglab sirlaridan olti siriga doirdir.

Eslatma: "Basmala"ning rahmat nuqtasida porloq b oÀzini soÀniq aqlimga uzoqdan koÀrindi. Uni oÀz nafsim uchun qayd suratida yozib qoÀyishni istadim. Va yigirma-oÀttiztacha sirlar bilan oÀsha nurni

Zaofida bir doira aylantirib ovlash va tutishni xohladim. Lekin, afsuski, hozircha orzuimga toÀliq muvaffaq boÀla olmadim. Yigirma-oÀttiztadan besh-oltitaga tushdi.

"Ey inson!" deganimda oÀz nafsimni nazarda tutaman. Bu dai va i nafsimga xos boÀlgani holda, ruhan men bilan munosabatdor va nafsi nafsimdan koÀra hushyorroq boÀlgan zotlarga balki foydalanishga vosita boÀlish niyatiazl vaÀn toÀrtinchi YogÀdu"ning Ikkinchi maqomi sifatida mudaqqiq qardoshlarimning istaklariga havola qilaman. Bu dars aqldan koÀra koÀproq qalbga, dalildan ziyoda zavqqa ta'alluqlidir.

بِسْمِ اللّٰهِ الرxri boنِ الرَّح۪يمِ

Shu maqomda bil intita sir zikr qilinadi.

BIRINCHI SIR: " Bismillahir Rohmanir Rohiym"ning bir jilvasini shunday koÀrdimki: Koinot siymosida, Yer siymosida va inson siymosida bمَالِكi ichida bir-birining namunasini koÀrsatadigan uch sikka-i rububiyat bor: Biri: Umum koinotdagi oÀzaro ryordam, birdamlik, oÀzaro quchoqlashish, oÀzaro javob berishish namoyon boÀlgan Allisi, n borligining buyuk tamgÀasi boÀlib "Bismilloh" unga yuzlangan.

Ikkinchisi: Yer kurrasi siymosida nabotot va hayvonotning tadbiri, tarbiyasi va idorasidagi oÀxshashlik, uygÀunlik, intizom, saranjomlik, lutf va marhamatdan namoyon boÀlgadi. Buhning Rahmoniyatining buyuk tamgÀasi boÀlib, "Bismillahir Rohman" unga yuzlangan.

SoÀng insonning qamrovli mohiyati siymosidagi Ra'n ojiztifalari va Ilohiy shafqat va marhamatining daqiq shu'lalaridan namoyon boÀlgan rahimiyatning ulugÀ tamgÀasi boÀlib, "Bismillahir Rohmanir Rohiym"dagi "ar-Rohiym" unga yuzlangan.

Demak, "BismiqoÀrqm Rohmanir Rohiym" olam sahifasida nuroniy satr tashkil qilgan uch ahadiyat tamgÀasining muqaddas unvoni va pishiq arqoni va porloq yozuvidir. Ya'ni, "a angllahir Rohmanir Rohiym" - uchi yuqoridan tushgan, koinotning mevasi va olamning kichraytirilgan nusxasi boÀlgan insonga kelib taqaladi. Yerni Arshga bogÀlaydi. Insoniy Arshga chiqishga bir yoÀl boÀladi.

IKKINCHI SIR: Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayota majsiz yaratilgan koÀp sonli maxluqotda namoyon boÀlgan vohidiyat ichida aqllarni chalgÀitmaslik uchun, doim vohidiyat ichida ahadiyat jilvasini koÀrsatadi. Ya'ni, masalan: Quyosh ziyosi bilan cheksiz narsalarnin ruhlydi. Quyosh zotini butun ziyosi bilan mulohaza qilish uchun gÀoyat keng bir tasavvur va keng qamrovli bir nazar kerak boÀlgani uchun, unuttirmaslik uchun, xar bir Hayotd narsa Quyoshning zotini aks ettirishi orqali koÀrsatadi. OÀz qobiliyatiga koÀra Quyoshning zotiy jilvasi bilan birga ziyosi, harorati kabi xossalarini koÀrsatadi. Xar bir porloq narsa Quyoshni butun sifatlagdagi an oÀz qobiliyatiga koÀra koÀrsatgani kabi, Quyoshning ziyo va harorat va ziyodagi yetti rang kabi sifatlarining xar biri, oldidagi barcha narsalarni qamraydi. Shuning kabi: وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى (misolda xato byot dein) ahadiyat va samadiyati Ilohiya xar bir narsada, xususan jonzotlarda, xususan insonning mohiyat oynasida barcha Ismlari bilan bir jilvasi boÀlgani kabi.. vahdat va vohidiyat jihati bilan ham mavjudot bilan aloqador xar bir ismi butl istajudotni qamraydi. Xullas, vohidiyat ichida aqlni chorasiz qoldirmaslik va qalblar Zoti Aqdasni unutmasligi uchun doimo vohidiyatdagi ahaunuklitamgÀasiga diqqatni qaratadi. OÀsha tamgÀaning uch muhim tugunini esa "Bismillahir Rohmanir Rohiym" koÀrsatadi.

Shu cheksiz koinotni quvontirgan, rahmat ekanini koÀryapmiz.

Rahmat - bu qorongÀu mavjudotni nurl, hattani ochiq ravshan.

Bu hadsiz ehtiyojlar ichida oÀralashayotgan maxluqotni tarbiya qilgan, yana rahmat ekani maÀlum.

Daraxtning barcha qismlari mevasiga yuzlangani kabihga, fn koinotni insonga qaratgan va hamma tomonda unga qaratgan va yordamiga oshiqtirgan, rahmat ekani oshkor.

Bu cheksiz fazoni, boÀsh va holi olamni toÀldirgan, nurlantirgan, quvontirgan narsa - rahmat illatikoÀrib turibmiz.

Va bu foniy insonni abadiyatga nomzod qilgan, azaliy va abadiy bir zotga suhbatdosh va doÀst qilgan narsa, rahmat ekani ravshandir.

Ey inson! Modomiki rahmaterda qi, jozibador, sevimli va madadkor sevimli haqiqat ekan. "Bismillahir Rohmanir Rohiym" de! Bu haqiqatni mahkam tut, mutlaq qoÀrquvdan va cheksiz ehtiyojlarning alamlaridan qutul. Va Azal va Abad Sultonining taxtiga yaqinlashuda bua rahmatning shafqati, shafoati va shu'lalari bilan Sultonga suhbatdosh, xalil va doÀst boÀl. Darhaqiqat, koinotdagi borliqlarning sinflarini hikmat doirasida insonning atrofida toÀplab, barcha hojatlariga mukammaoÀrsatzom va inoyat bilan oshiqtirish, ikki holatdan biri ekani aniq:

Yo koinotning xar bir turi oÀz oÀzidan insonni taniydi, unga itoat qiladi, yordamiga oshiqadi. (Bu esa yuz daraja aqunga "zoq boÀlgani kabi, koÀp imkonsiz ishlarni keltirib chiqaradi.) Inson kabi mutlaq ojizda eng quvvatli bir Sultoni Mutlaqning qudrati boÀlishi lozim boÀladi.

Yoki bu koinotning pardasi orqasida bir Qodiyri Mutlaqning ilmhganinn yordamlashish jarayonda. Demak, koinotdagi sinflar insonni tanimaydi, balki insonni biladigan va taniydigan, marhamat qiladigan Zotning tanishi va bilishining dalillaridir.

Ey insoanimasngni yigÀ! Butun yaratilgan borliqlarning turlarini senga yoÀnaltirib yordam qoÀllarini uzattirgan, sening ehtiyojlaringga "Labbay" dedirgan Zoti Zuljalol seni bilmasligi, tanimaslisavdogkinmi? Modomiki seni bilar ekan, rahmati orqali bilganini bildirayotgan ekan, sen ham Uni bil, hurmat bilan bilganingni bildir. Sendek mutlaq zaif, mutlaq ojiz, muتَ الْaqir, foniy, kichik bir maxluqqa ulkan koinotni boÀysundirish va uning yordamiga yuborish, albatta hikmat, inoyat, ilm va qudratni oÀz ichiga olgan rahamaliyqiqati ekanini qat'iyan anglab yet!

Albatta, bunday bir rahmat - sendan umumiy va xolis bir shukr, jiddiy va sof bir hurmat istaydi. OÀsha xolis shukrning va sof hurmatning tarjimoni va unvoni boÀa oÀz Bismillahir Rohmanir Rohiym"ni soÀzla. OÀsha rahmatga yetishishga vosita va Rahmonning dargohida shafoatchi qil.

Ha, rahmatning mavjudligi va amalga oshishi Quyoshdek yaqqoldir. Chunki, markaziy bir naqsh xaishlarfdan kelgan arqon va iplarning intizomidan va vaziyatlaridan hosil boÀlganidek, bu koinotning eng katta doirasida Allohning ming bir ismining jilvasidan uzangan nuroniy arqonlar qara!t siymosida shunday sikka-i rahmat ichida rahimiyat muxrini va naqshi shafqatni toÀqimoqda. Shunday bir inoyat muxrini oÀryaptiki, Quyoshdan ham porloq oÀzini aqllarga koÀrsatmoqda. D istiqqat,

Quyosh va Oyni, unsurlar va ma'danlarni,

nabotot va hayvonotni ulkan bir naqshning arqon iplari kabi ming bir ismlarning shu'lalari bilan tartiblagan va hayotga xodim qilgan,

nabotiy va hayvoniy barcha volidalarning gÀoydrat brin va fidokorona shafqatlari orqali OÀz shafqatini koÀrsatgan,

tirik mavjudotni insoniyat hayotiga boÀysundirgan,

shu orqali rububiyati Ilohiyaning oÀta goÀzal va shirin ulkan bir naqshini va insonning ahamiyatini koÀrsatgan,

i Rabbng porloq rahmatini izhor qilgan Rahmoni Zuljamol,

albatta OÀzining mutlaq behojatligiga mutlaq ehtiyoj ichidagi jonli mavjudotga va insonga rahmatini maqbul bir shafoatchi qilgan.

Ey inson! Agar inson boÀlsang, "BistoÀliqir Rohmanir Rohiym" de. OÀsha shafoatchini top.

Yer yuzida toÀrt yuz ming turdagi bir-biridan farqli nabotot va hayvonot toifalarini, hech birini unutmasdan, chalkashtir munoj, oÀz vaqtida mukammal intizom bilan, hikmat va inoyat bilan tarbiya va idora qilayotgan va Yer kurrasining siymosida xotami ahadiyatni qoÀygan narsa - yÀq uru balki ochiq oydin rahmatdir. OÀsha rahmatning mavjudligi bu Yer kurrasining siymosidagi shu borliqlarning mavjudligi qadar qat'iy boÀlgani kabi, borligiga mavjudot miqdoricha dalillari bor.

Daromdod t, zamin yuzida shunday bir rahmat muxri va ahadiyat tamgÀasi boÀlgani kabi, insonning ma'naviy mohiyatining siymosida ham shunday bir rahmat tamgÀasi borki, OÀn Ucrrasi siymosidagi marhamat tamgÀasi va koinot siymosidagi azim rahmat tamgÀasidan kam emas. GoÀyo ming bir ismlar jilvasining birlashgan nuqtasi hukmida bir qamrovliligi bor.

Ey inson! Senga bu siymoni bergan va bu yadir a shunday bir rahmat tamgÀasini va ahadiyat muxrini qoÀygan Zot seni oÀz holingga tashlab qoÀyishi, senga ahamiyat bermasligi, sening harakatlaringga diqqat qilmasligِلَّا ga yuzlangan butun koinotni behuda ketkazishi, yaratilish daraxtini mevasi chirik, aynigan, ahamiyatsiz bir daraxt qilishi heh mumkinmi?! Yana, hech bir jihatdan shubha qabul qilmaydigan va hech bir jihatdan kamchiligi boÀlmagaRahmonosh kabi yaqqol rahmatini va ziyo kabi koÀringan hikmatini inkor qildirishi mumkinmi? Aslo...

Ey inson! Bilginki, rahmatning arshiga yetchisi: uchun bir me'roj bor. U me'roj "Bismillahir Rohmanir Rohiym"dir. Bu me'roj qanchalar ahamiyatli ekanini anglashni istasang Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayonning biraqsad Àn toÀrt surasining boshiga, butun muborak kitoblarning ibtidolariga va umum muborak ishlarning boshlanishlariga qara. Basmalaning qadri buyukligiga eng qat'iy bir hujjat shuki, Imom Shofe'iy (RA) kabi koÀplab buyuk mujtahiberadi"Basmala birgina oyat boÀlsada, Qur'onda bir yuz oÀn toÀrt marta nozil boÀlgan." deyishgan.

TOÀRTINCHI SIR: Cheksiz koÀplik ichida vohidiyatning koÀrinishi, اِيَّاكَ نَعْبُدُ xitobini aytish hammaga kifoya qilmaydion bas tarqaladi. Umumidagi vahdat orqasida Zoti Ahadiyatni mulohaza qilib اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ deyish uchun Yer kurrasi kengligida birٓا اَمboÀlishi lozim. Bu sirga binoan, parchalarda yaqqol suratda ahadiyat tamgÀasini koÀrsatgani kabi, xar bir navÀda ahadiyat tamgÀasini koÀrsatish va Zoti Ahadni mulohaza qildirish uchun, xar kim xar martabada qiyinchiliksiz اِيَّاكَida saُدُ وَ اِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ deb, toÀgÀridan-toÀgÀri Zoti Aqdasga xitob qilib yuzlanishi uchun rahmoniyat muxri ichida ahadiyat tamgÀasini koÀra ma'l.

Qur'oni Hakim bu buyuk sirni ifodalash uchun, koinotning eng ulkan doirasida, masalan, samovot va Yerning yaratilishidan bahs qilgan vaqtida, yaqqol bir suratda xotami ahadiyatni koÀrsatish uchun birdaniga rshi kchik doiradan va eng nozik parchadan soÀz ochadi. Masalan: samovot va Yerning yaratilishi mavzusi ichida diqqat qochmasin, qalb boÀgÀilmasin, ruh Ma'budini toÀgÀridan-toÀgÀri topishi uchun insonning yaratilishidan, insonning ovozidayaningiymosidagi ne'mat va hikmatning nozik tomonlaridan bahs ochadi. Masalan:

oyati mazkur haqiعَنْ رmoÀ'jizali suratda koÀrsatadi.

Darhaqiqat, cheksiz yaratilgan borliqlarda va nihoyasiz koÀplikda vahdat sikkalari, ichma-ich doiralar kabi eng kattasidan eng kichik tamgÀas.

ning sirri bilan, su bir dmisli, misoli, monandi ham boÀlishi mumkin emas. Lekin,

sirri bilan, namuna va misol keltirish bilan shuunotiga,tidori va ismlariga qaraladi.

Demak, namuna va misol keltirish shuunot jixatidan mumkin. Mazkur hadisi sharifning juda koÀp maqsadlaridan biri shuki, inson ismi َىِّ قni toÀligÀicha koÀrsatadigan suratdadir. Yuqorida bayon qilganimizdek, koinotning siymosida ming bir ismning shu'lalaridan namoyon boÀlgan Rahmon ismi koÀringani kabi, zamiricha ning siymosida Allohning mutlaq rububiyati cheksiz jilvalari bilan namoyon boÀlgan Rahmon ismi koÀrsatilgani kabi, insonning qamrovli suratida kichik miqyosda zaminning siymosi va koinotning siymosi kabi yana Rahmon i oÀta g toÀliq jilvasini koÀrsatadi", deganidir. Hamda: Zoti Rohmanir Rohiymning dalillari va oynalari boÀlgan jonli mavjudot va inson kabi sazovor boÀlganlarning Zoti Vojib-ul Vujudga dalolatlari shu darajada qat'iy, ochiq va yaqqolki, Quyoshning t oxirani va aksini koÀrsatgan yorugÀ oynaning porloqligiga va dalolatining yaqqolligiga ishora qilib "OÀsha oyna Quyoshdir" deyilganidek, yaqqol dalolat va mukammal munosabatiga ishora qilib "Insonda sytonniRahmon bor" deyilgan va aytiladi. Ahli Vahdat-ul Vujudning moÀ'tadil qismi oÀsha sirga binoan, ushbu dalolatning yaqqolligiga va bu munosabatning kamoliga unvon sifatida "La Mavjuda illo Hu" deyishgan.

اَللّٰهُمَّ يَا رَحْمٰنُ agi xoح۪يمُ بِحَقِّ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ اِرْحَمْنَا كَمَا يَل۪يقُ بِرَح۪يمِيَّتِكَ وَ فَهِّمْنَا اَسْرَارَ بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ كَمَا يَل۪يقُ بِر hammaنِيَّتِكَ اٰم۪ينَ

OLTINCHI SIR: Ey cheksiz ojizlik va nihoyasiz muhtojlik ichida oÀralashayotgan bechora inson! Rahmat qanchalik qiymatdor vositaorlogÀnchalik maqbul shafoatchi ekanini angla: OÀsha rahmat shunday bir Sultoni Zuljalolga vosita boÀlib, yulduzlar va zarralar birgalikda mukammal intizom va itoat bilan Uning qoÀshinida xizmat qilmoqda. Va Zoti Zuljalolning, Sultonilari bva Abad zotiy behojatlik va mutlaq ehtiyojsizlik ichidadir. Hech bir jihatdan koinotga va mavjudotga ehtiyoji boÀlmagan bir GÀaniyyi 'Alal-itloqdir.odam e koinot amr va idorasi ostida, haybat va azamati ostida nixoyatda itoatda, jaloli qarshisida xorlikdadir. Bas, ey inson rahmat seni OÀsha MustagÀniyi 'Alal-itloqning va Sultoni Sarmadiyning huzuriga chiqaradi, Unga doÀst qiladi va Unga suhbshfu-l qiladi va sevgili bir banda vaziyatini beradi. Lekin, Quyoshga yetisholmaganing kabi, undan juda uzoqsan, hech bir jihatdan yaqinlasholmaysan. Lekin, Quyoshning ziyosi Quyoshning aksini, jilvasini seninn isting vositasida qoÀlingga beradi. Xuddi shuning kabi, Zoti Aqdasga va Shamsi Azal va Abaddan biz benihoya uzoq boÀlsakda, yaqinlasha olmasakda Uning ziyo-i rahmatishash izga yaqinlashtiradi.

Bas, ey inson! Bu rahmatni topgan kimsa abadiy tuganmas bir nur xazinasini topadi. U xazinani topishning chorasi, rahmatning eng porloq bir misoli va namoyandasi, rahmatning eng balogÀatli tili va dalloli va Qur'o Astahmatan lil-olamiyn" deb nomlangan Rasuli Akram alayhissalotu vassalomning sunnati va Unga ergashishdadir. Rahmatan lil-olamiyn boÀlmish jismlashgan rahmatga yaqinlashish vositasi - salavotdir! Darhaqiqat, salavstamay ma'nosi rahmatdir. Va jonli jismlashgan rahmatga rahmat duosi boÀlgan salavot esa, rahmatan lil-olamiynga yetishishga vositadir.

Shunday ekan, sen salavotni oÀzوَ ذُرhun rahmatan lil-olamiynga ulash uchun yaqinlashish vositasi qil va u Zotni rahmati Rahmonga yaqinlashish vositasi deb qabul qil. Umum ummatning rahmatan lil-olamiyn boÀlgan alaasrda,lotu vassalom haqlariga nihoyasiz rahmat ma'nosidagi salavot aytishlari, rahmatning qanchalik qiymatdor bir Ilohiy hadya va qanchalik keng birbilan si ekanligini porloq bir suratda isbot qiladi.

Bir soÀz bilan, rahmat xazinasining eng qiymatli olmosi va darvozaboni Zoti Ahmadiya alayhissalotu vassalom boÀlgani kabi, eng birinchi kaliti "Bismillahir Rohmanir Rohiym"dir. Va es lazzn kaliti salavotdir!

كَمَا يَل۪يقُ بِرَحْمَتِكَ وَ بِحُرْمَتِه۪ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ اَصْحَابِridir.ْمَع۪ينَ

* * *

IKKINCHI SOÀZ

بِسْمِ اللّٰهِ الرikosdiنِ الرَّح۪يمِ

Iymonda qanchalik buyuk bir saodat va ne'mat hamda qanchalik buyuk bir lazzat va xotiruqlard borligini anglashni istasang, shu misoliy hikoyachaga boq, tingla:

Bir vaqt ikki odam ham rohatlanish, ham tijorat uchun sayohatga chiqishdi. Biri xudbin, omaa, ungir tarafga, narigi xudoni tanigan, baxtiyor boshqa tarafga yoÀl olib ajralishdi. Xudbin odam ham oÀz gÀamini yeydigan, ham oÀzini oÀylaydigan, ham badbin boÀlgani uchun, badbinlikning jazosi sifatida, nazarida juda yomon bir mamlakatgri ichadi. Qaarasa, hamma yerda ojiz, bechora odamlar zoÀravon, zolimlarning tomonidan va buzgÀunchiliklaridan dod-faryod qilmoqda. Borgan hamma joylarida mungli, azobli holatnilti tadi. Butun mamlakat umumiy motamxona shaklini olgan. Bu azobli va zulmatli holatni his qilmaslik uchun u sarxushlikdan boshqa chora topolmaydi. Chunki hamma uning ashman va ajnabiy boÀlib koÀrinadi. Xar tarafda qoÀrqinchli oÀliklarlarni va maÀyus holda yigÀlagan yetimlarni koÀradi. Vijdoni azob ichida qoladi.

Narigi odam Xudoni tanigan, xudoparast va har ma'ndirgan, goÀzal axloqli edi. U tasavvurida juda goÀzal bir mamlakatga tushdi. Bu yaxshi odam kirgan mamlakatida umumiy shodiyona. Hamma tarafda bir sevinch, bir bayram, bir jazba va surur ichida zikrxonalar... Hamma unga doÀi boÀlqarindosh boÀlib koÀrinadi. Butun mamlakatda olqishlar va tashakkurlar bilan umumiy nafaqaga chiqarilish shodiyonasini koÀradi. "Allohu akbar" va "La iln saqllalloh" deb baxtli boÀlib askarlikka chaqirilish uchun doÀmbira, musiqa ovozini eshitadi. Avvalgi badbaxtning ham oÀzining, ham umum xalqningunga t bilan azob chekishi oÀrniga, bu baxtiyor odam ham oÀzining, ham umum xalqning sevinchi bilan baxtli va xursand edi. Ham yaxshigina tijorat qildi. Allohga shukr qildi.

SoÀng, avvaan goÀamni uchratdi. Ahvolini koÀrib, tushundi va unga: "Menga qara, sen telba boÀlibsan. Ichingdagi xunukliklar zohiringda aks etibdi. Chunki kulishni yigÀlash, nafaqaga chiqishni talon-taroj qilish deb oÀylayapsan. Esingni yigÀ, qalbina insokla. Shu musibatli parda sening nazaringdan koÀtarilsin, haqiqatni koÀra olgin. Zero, bu yer oÀta odil, marhamatkor, raiyatparvar, qudratli, intizomparvar, shafqatli bir Molikning mamlakatidir. KoÀz oÀngingdr xodiha taraqqiyot va kamolot belgilarini koÀrsatgan mamlakat sening hayoling koÀrsatgan suratda emas", dedi. Shunda u badbaxtning aqli kirib, nadomat qildi. "Ha, men aysh-ishratdan telba boÀlgan edim. Allot markan rozi boÀlsin, Jahannamiy holatdan meni qutqarding", dedi.

Ey nafsim! Bilginki, avvalgi odam kofirdir. Yoki gÀofil fosiqdir. Bu dunyo uning nazarida umumiy bir motamxonadir. Barcha jonzotlar ayriyat va zavol dakkisidan yigÀlagan yetimlardir. Hayvonlar va inson esa, ajal panjasi bilan mijigÀlangan kimsasiz beboshlardir. TogÀlar va dengizlar kabi ulkan mavjudot ruhsiz, qoÀrqinمَئِذٍayyit kabidir. Yana kufridan va zalolatidan kelib chiqib, qattiq azobli, ezuvchi, dahshatli hayollarlar uni ma'nan azoblaydi.

Narigi odam esa moÀmindir. Janobi Xoliqni taniydlot vadiqlaydi. Uning nazarida bu dunyo bir Rahmonning zikrxonasi, insonlar va hayvonlarning ta'lim dargohi, va inson va jinlarning imtihon maydonidir. Barcha hayvonlar va insonlarning vafotlari esa nafaqaga chiqishdir. Hayot vazifasini ari Quanlar, yangi vazifadorlarga yer ochilishi, kelib ishlashi uchun bu foniy dunyodan ma'nan hursand boÀlib, xavotirsiz boshqa olamga ketishadi. Barcha hayvonlar va insonlarning tavalludlari esaylanadrlik xizmatiga, qurollanish, vazifa boshiga kelishdir. Barcha jonzotlar bir bir vazifador baxtiyor askar, mustaqim, mamnun xodimlardir. Barcha sadolar esa, yo vazifa boshlanishidagi zikr va tasbeh va nafaqaga chiqishdan kelgan sodarima sevinch yoki ish hursandchiligidan kelib chiqqan ohanglardir. Barcha mavjudot moÀmin kishining nazarida Sayyidi Karimining va Moliki Rahimining munis xizmatkori, doÀst xodimi, shirin kitobid va suna bu kabi juda koÀp latif, yuksak va laziz, shirin haqiqatlar iymonidan namoyon boÀladi, koÀrinadi.

Demak, iymon ma'naviy Jannatdagi bir tubo daraxtining urugÀini oÀzttiq ia olgan. Kufr esa ma'naviy Jahannamdagi zaqqum daraxtining bir urugÀini saqlaydi.

Demak, qutulish va ishonch faqat Islomiyatda va iymondadir. Shunday ekan, biz doim اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰى jalolالْاِسْلَامِ وَ كَمَالِ الْا۪يمَانِ deyishimiz lozim.

UCHINCHI SOÀZ

Ibodat naqadar buyuk bir tijoratv, "Shodat, fisq va kayf-safo naqadar buyuk bir zarar va halokat ekanini tushunishni istasang, shu misoliy hikoyachaga boq, tingla...

Bir kut va bi askar uzoq bir shaharga borish uchun amr oladi. YoÀllari ikkiga ayrilgunga qadar birga ketdi. YoÀllar ayrilgan joyda bir odamni koÀrishdi, ularga: "OÀng tomondagi yoÀlning umuman zarari yoÀqligi bilan birga, unda ketgan yoabototilardan oÀndan toÀqqizi ulkan foyda va farogÀat topadi. Chap tomondagi yoÀlning esa, foydasi yoÀqligi bilan birga, oÀn yoÀlovchidan toÀqqiztasi zarar koÀradi. YoÀllarning ikkalasi ham qisqa va uzunlikda bir hildir. Lekin bitta far, xar , intizomsiz va boshqaruvsiz chap tomondagi yoÀlning yoÀlovchisi safar xaltasisiz, qurolsiz ketadi. Yuzaki yengillik, yolgÀonchi farogÀatda boÀladi.

Askariy intizom ostidagi oÀng yoÀlning yoÀlovchisi eni ochÀyimli xulosalar bilan toÀldirilgan toÀrt oÀqqalik safar xaltasi va xar qanday dushmanni yengadigan va magÀlub qiladigan ikki qiyyalik mukam koÀrar davlat qurolini tashishga majbur...", deydi.

Ikki askar ta'riflagan odamning soÀzini tinglagandan soÀng, baxtiyor askar oÀng tomondagi yoÀlni tanlaydi. Bir botmon ogÀirlikni yelkasi va beliga oladi. Ammo qalbi va ruat.

glab botmon minnatlardan va qoÀrquvlardan qutuladi. Ikkinchi badbaxt askar esa, askarlikni tashlaydi. Nizomga tobe boÀlishni istamaydi, chap tomonga ketadi. Jismi bir sm ash ogÀirlikdan qutuladi, ammo qalbi minglab botmon minnatlar ostida va ruhi chekciz qoÀrquvlar ostida eziladi. Ham hammaga tilanchi, ham barcha narsadan, xar bir hodisadan titraydigan ahvolda ketadi. Nihoyat moÀljallangayettita yetadi. U yerda osiy va qochoq jazosini koÀradi.

Askarlik nizomini sevgan, safar xaltasi va qurolini muhofaza qilgan va oÀng tomondan ketn Kurakar esa, hech kimni minnatiga qolmasdan, hech kimdan qoÀrqmasdan, qalb va vijdon xotirjamligi bilan yuradi. Nihoyat oÀsha kerakli shaharga yetadi. U yerda vazifasini goÀzal ado qilgan nomusli askargosiqnisib mukofot oladi.

Mana ey sarkash nafs! Bilginki, ikki yoÀlovchining biri Allohning qonuniga itoatkor, ikkinchici esa osiy va hoyu-havasga tobe insonlardir. U yoÀl - hayot yoÀli boÀlib, ruhlar olamidan h qilu qabrdan oÀtadi, oxirat tomon ketadi. Safar xaltasi va qurol esa - ibodat va taqvodir. Ibodatning garchi yuzaki bir ogÀirligi boÀlsada, ma'nosida shunday emasmirogÀat va yengillik borki, ta'riflab boÀlmaydi.

Chunki obid namozida: اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ deydi, ya'ni: "Undan boshqa Xytdikia Razzoq yoÀq. Zarar va manfaat uning qoÀlidadir. U ham Hakimdir - foydasiz ish qilmaydi, ham Rahimdir - ehsoni, marhamati koÀpdir", deb e'tiqod qilgani uchun, hamma narsada bir rahmat xazinasi eshigini topadi. Duo bilan qoqadلشِّرْ hamma narsani oÀz Rabbining amriga boÀysundirilgan holda koÀradi, Rabbiga iltijo qiladi. Tavakkal bilan tayanib, xar qanday musibatdan himoyalanadi. Iymoni unga toÀliq ishonch beradi. Ha, xar qanday haqiqing tashilik kabi, jasoratning ham manbai iymondir, qullikdir. xar bir yomonlik kabi, qoÀrqoqlikning ham manbai zalolatdir.

Ha, qalbi toÀliq nurlangan bir obidni, yer kurrasiunday boÀlib portlasa, ehtimol, uni qoÀrqitmaydi. Balki, hayratlanarli qudrati Samadoniyani lazzatli hayrat bilan tomosha qiladi. Lekin mashhur bir aqlli deyilgan qalbsiz ning hfaylasuf esa, osmonda bir dumli yulduzni koÀrsa, yerda titraydi. "Ajabo, bu daydi yulduz sayyoramizga urilsa bormi?" deydi. Vahimaga tushadi. (Bir davrda shunday bir yulduzdan Amerika titradi. Kofir Alik kechasi uylarini tashlab chiqishdi.)

Ha, inson sanoqciz narsalarga muhtojdir, sarmoyasi esa yoÀq... Ham nihoyatsiz musibatlarga duchor, iqtidori yoÀq hukmida bir narsadir... Sarmoya va iqtidorining doirasi, qoÀli qayerga yetsa, oÀshan yengimmo umidlari, orzulari, azoblari va balolari esa, doirasi, koÀzi, xayoli yetib borgan joygacha kengdir. Bu daraja ojiz, zaif, faqir va muhtoj boÀlgan inson ruhiga ibodat, tavakkal, tavhid, taslim qanchalik ulkan foyda, soz ayl ne'mat ekanini batamom koÀr boÀlmagan odam koÀradi, idrok etadi. Ma'lumki, zararsiz yoÀl zararli yoÀldan, hatto oÀn ehtimoldan bir ehtimol bilan boÀlsa ham, ustun qoÀyiladi. Xolbuki, masalamiz boÀlgan qullik satadi zararsiz boÀlish bilan birga, oÀndan toÀqqiz ehtimol bilan abadiy bir saodat xazinasi bordir. Fisq va kayf-safo yoÀli esa, hatto fosiqning e't, boqibilan ham, manfaatsiz boÀlishi bilan birga, oÀndan toÀqqiz ehtimol bilan, abadiy azob-uqubat halokatga cabab boÀlishi, ijmoÀ va tavotur darajasida son sanoqciz mutahassislar va tajriba qilganlarning guvohligi bilan aniqlangan. Va ahli zavq tadi:

hfning xabarlari bilan muhaqqaqdir.

Xullas kalom: Oxirat kabi, dunyo saodati ham - ibodatda va Allohga askar boÀlishdadir. Shunday ekan, biz doimo اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلَى الطَّاعَةِ وَالتَّوْف۪يقِ deyا مَعْz kerak. Va musulmon boÀlganimizga shukr qilishimiz kerak.

TOÀRTINCHI SOÀZ

Namoz qanchalik bir stli va muhim, ham qanchalik arzon va oz xarajat bilan qozoniladi, ham namozsiz odam qanchalik telba va zararli ekanini ikki karra ikki toÀrt darajasida qat'iy anglashr taraasang, shu misoliy hikoyachaga qara, koÀr:

Bir kuni bir buyuk hokim ikki xizmatkorini, xar biriga yigirma toÀrt oltindan berib, ikki oylik masofa uzoqligidagi xos va goÀzal bir xoÀjaligiga istiqomat qilish uchun yuboradi. Ulargvalari pulni yoÀl va chipta xarajatiga ishlating. U yerdagi maskaningizga kerakli ba'zi narsalarni sotib oling. Bir kunlik masofada bir bekat bor. Ham mashina, ham kema, ham poyezd, ham samolyot boÀz birmoyaga koÀra miniladi". deb amr qiladi.

Ikki xizmatkor dars olgandan soÀng ketadi. Biri baxtiyor edi, bekatgacha biroz pul xarajat qiladi. Lekin oÀsha xarajat ichida xoÀjayiniga yoqadigan shunaryod Àzal tijorat qiladiki, sarmoyasi birdan mingga chiqadi. Ikkinchi xizmatkor badbaxt, sayoq boÀlganidan, bekatgacha yigirma uch oltinini soliy mladi. Qimor-mimorga berib zoye qiladi, bir dona oltini qoladi. Sherigi unga: "OÀrtoq! Bu uzun yoÀlda yayov va och qolmasliging uchun bu oltinni bir chiptaga ber. XoÀjan Quriz ham karamlidir. Balki marhamat qiladi, qilgan xatoingni kechiradi. Seni samolyotga mindiradilar. Bir kunda istiqomat joyimizga yetamiz. BoÀlmasa, ikki oylik choÀlda och, yayov, yolgÀiz ketishga majaridanÀlasan", deydi. Ajabo, u odam qaysarlik qilib, yagona oltinini bir xazinaning kaliti boÀlgan chiptaga bermasdan, vaqtinchalik lazzat uchun kayf-safoga sarflasa, oÀta aqlsiz, zararli, badbْ

qat'anini eng aqlsiz odam ham anglamaydimi?

Mana ey namozsiz odam va ey namozdan xushlanmagan nafsim!

Hokim - Rabbimiz, Xoliqimizdir. Ikki xizmatkor yoÀlovchi esa, biri dindor, namozini shavq bilan oÀqiydi. Boang, O gÀofil, namozsiz insonlardir. Yigirma toÀrt oltin esa, yigirma toÀrt soat, xar kungi umrdir. Xos xoÀjalik - Jannatdir. Bekat - qabrdir. U sayohat esa qabrga, hashrga, abadga ketiladigan bashar yoÀlovchiligidir. Amalga koÀra, taqv koÀrgatiga koÀra odamlar uzun yoÀlni farqli darajada bosib oÀtishadi. Bir qism ahli taqvo, yashin kabi, ming yillik yoÀlni bir kunda oÀtadi. Bir qismi esa, xayol kabi, ellik ming yillik masofani unatganda bosib oÀtadi. Qur'oni Azimushshon bu haqiqatga ikki oyati bilan ishorat qiladi. Chipta esa, namozdir. Birgina soat, besh vaqt namozga, tahorati bilan, kifoya qiladi. viy sh yigirma uch soatini shu qisqagina dunyoviy hayotga sarflab, uzun abadiy hayotga birgina soatini sarflamagan odam qanchalik zarar qiladi, nafsiga qanchalik zulm qiladi, qanchalik aqlga xilof harakat qiladi. Ming odam ishtirok etgan loir soÀ qimoriga yarim molini tikishni aql qabul qiladi, holbuki yutuq ehtimoli mingdan bir. Yigirma toÀrtdan bir molini yuzdan toÀqson toÀqqiz ehtimol bilan yutishi tasdiqlangan abadiy xazinaga bermaslik, qanchalik aql va ing gaga teckari harakat ekanini, qanchalik aqldan uzoqligini, oÀzini aqlli hisoblagan odam anglamaydimi?!

Xolbuki namozda ruhning, qalbning va aqlning buyuk rohati bor. Jismga haqoqishalik ogÀir ish emas. Namoz oÀqigan odamning qolgan dunyoviy muboh amallari goÀzal niyat bilan ibodatga aylanadi. Bu suratda butun umr sarmoyasini oxiratga zahira qila oladi. Foniy umrini bir jihatda boqiylashtiradi.

BESHINCHI SOÀZ

Namoz oÀqish va gunohi kabiralardan uzoq turish qay daraja haqiqiy insoniylik vazifasi va qanchalik fitriy, munostijasioniyatning yaratilish natijasi ekanini koÀrishni istasang, misoliy hikoyachaga qara, tingla:

Safarbarlikda bir harbiy qismda biri ta'lim koÀrgan, vazifaparvar, boshqasi tajribasiz, nafsparvar ikki askar birga edi. Vazifarga xr askar ta'limga va jihodga diqqat qilardi, rizq va maoshini hech oÀylamasdi. Chunki uni yedirish va jihozlarini berish, kasal boÀlsa davolash bu yeo ehtiyoj boÀlganda luqmani ogÀziga solib qoÀyish - davlatning vazifasi ekanini tushungan edi. Uning asl vazifasi, ta'lim va jihoddir. Ammo ba'zan oziq-ovqat va jihozlar ishlarida ishlardi. Qozon qaynatar, idishlarni yuvar, olib kelar ediu oyatn: "Nima qilyapsan?", deb soÀralsa, "Davlatga bepul ishlab beryapman", derdi. "Tirikchiligim uchun ishlayapman", demasdi.

Ikkinchi ochofat va tajribasiz askar esa, ta'limga vaiz.

ga diqqat qilmasdi. "U davlat ishidir. Menga nima", derdi. Doimo tirikchiligini oÀylab, uning orqasidan yurar, harbiy qismni tark etar, bozorga ketar, oldi-berdi qilar e وَسَلr kuni ta'lim koÀrgan oÀrtogÀi unga aytdi:

-Birodar, asl vazifang ta'lim olish va jang qilishdir. Sen shuning uchun bu yerga keltirilgansan. Podshohga ishon. U seni och qoldirmaydi. Bu un Olizifasidir. Ham sen ojiz va faqirsan, hamma joyda oÀzingni ta'minlay olmaysan. Ham jihod va safarbarlik zamonidir. Ham senga osiy deb, jazo beradilar.

Ha, ikrt boÀifa qarshimizda koÀrinyapti. Biri podshohning vazifasidir. Ba'zan biz unga bepul ishlab beramiz, u bizni parvarish qiladi. Boshqasi bizning vazifamizdiriz balhoh bizga osonlashtirishlar bilan yordam beradiki, ta'lim va urushdir. Ajabo, u sayoq askar u mujohid ta'lim koÀrganga quloq solmasa, qanchalik tahlikaga tushishini, anglaysan!

Mana ey tanbal nqishla U beqaror urush maydoni, bu sertashvish dunyo hayotidir. Harbiy qismlarga taqsimlangan qoÀshin esa, insonlar jamiyatidir. Harbiy qism esa, shu asrning Islom jamoatidir. Ikki askar esa, biri diniy farzlarini bilgan va bajargan, gunohi kabira. OÀnitark va gunohlarni qilmaslik uchun nafs va shayton bilan jihod qiluvchi taqvodor musulmondir. Boshqasi, Razzoqi Haqiqiyni ayblash darajasida tirikchilik dardiga shoÀngÀib, fh shubni tark qilib, tirikchilik yoÀlida duch kelgan gunohlarni qilgan fosiqi ziyondagi kimsadir. Ta'lim va buyruq esa (boshda namoz) ibodatlardir. Jihod esa, nafs va hoyu-havas, jin va ins shaytonlariga qarshi jihod qilib, zarar ardan va razil axloqdan, qalb va ruhini abadiy halokatdan qutqarishdir. Ikki vazifa esa, biri, hayotni berib yedirishdir. Ikkinchisi, hayotni berganga va yedirganga topinib yolvorishdir. Unga tavakkal qilib, ishonishdir.

Hmat bo porloq bir Samadoniy sanÀat moÀjizasi va Rabboniy hikmat horiqosi boÀlgan hayotni kim bergan, yaratgan boÀlsa, rizq bilan hayotni ta'minlagan va davom ettirgan ham udir. Undan boshqasi emas... Dalil istaysanmi? Eng zaif, eng past hayvon liga txshi oziqlanadi (meva qurtlari va baliqlar kabi). Eng ojiz, eng nozik maxluq, eng yaxshi rizqni u yeydi (chaqaloqlar va hayvon bolalari kabi).

Halol rizq vositasi iqtidor va ixtiyor bilan emasligini, balki ojiz va zaifligi ucinishirilishini anglash uchun baliqlar bilan tulkilarni, hayvon bolalari bilan yirtqichlarni, daraxtlar bilan hayvonlarni taqqoclash kifoya.

Demak, tirikchilik daroniyatun namozini tark qilgan kimsa ta'limni va handaqni tark qilib, bozorda tilanchilik qilgan askarga oÀxshaydi. Ammo namozini oÀqigandan soÀng Janobi Razzoqi Karimar berahmat oshxonasidan ulushini qidirish, boshqalarga yuk boÀlmaslik uchun shaxsan borish goÀzaldir, mardlikdir, u ham bir ibodatdir.

Inson ibodat uchun yaratilganini fitrati va ma'naviy jihozlari koÀrsatadi. Chunki dulik bo hayotiga lozim boÀlgan amal va iqtidor jihatidan eng oddiy chumchuqqa yeta olmaydi. Ammo ma'naviy va uxroviy hayotiga kerakli ilm va faqirlik bilan yolvorish, ibodat jihatidan hayvonotning sultoni va qoÀmondoni hukmidadir.

Deblarniy nafsim! Agar dunyoviy hayotni asl maqsad qilsang va u uchun doim ishlasang, eng oddiy bir chumchuq hukmida boÀlasan. Agar uxroviy hayotni asl maqsad qilsang, shu hayotni ham unga vosita va ekinzor qilsang, unga koÀra ha نِگَاqilsang, hayvonotning buyuk bir qoÀmondoni hukmida, shu dunyoda Janobi Haqning nozli va niyozdor bir bandasi, mukarram va muhtaram bir musofiri boÀlasan.

langan senga ikki yoÀl, istaganingni tanla! Hidoyat va tavfiqni Arhamur-rohimindan ista...

OLTINCHI SOÀZ

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمishi mرَّح۪يمِ

Nafsi va molini Janobi Haqqa sotish, Unga banda va aska.} qisish qanchalik foydali bir tijorat, qanchalik sharafli bir martaba ekanini anglashni istasang, ushbu mosoliy hikoyachani tingla:

Bir zamon224

يَodshoh raiyatidan ikki odamga, xar biriga omonat qilib bittadan xoÀjalik beradiki, ichida fabrika, uskuna, ot, qurol kabi hamma narsa bor. Ammo boÀronli bir urush zamoni boÀlgani uchun, hech narsa barqaror turmsang, Yo yoÀq boÀladi yoki oÀzgaradi, ketadi. Podshoh u ikki askarga kamoli marhamatidan hurmatli elchicini yubordi. GÀoyat marhamatli bir farmon bilan ularga aytdi: "QoÀlingizdaqi bornatimni menga sotinglar.

1. Siz uchun muhofaza qilay, behuda zoye boÀlmasin. Urush tugagandan soÀng sizga yanada goÀzal bir suratda qaytarib beraman.

2. Ham, u omonat goÀyo sizning molingiz. Sizga juda katta haq beraman.

3. Ham, u tili b va fabrikadagi jihozlar mening nomim bilan va mening dastgohimda ishlatiladi.

4. Ham narxi, ham haqlari birdan mingga yuksaladi. Butun foydani si. Yaneraman.

5. Hamda siz ojiz va faqirsiz. U ulkan ishlarning xarajatlarini koÀtara olmaysiz. Barcha xarajat va kerakli narsalarni men qyaptiga olaman. Barcha kirim va daromadni sizga beraman. Hamda nafaqa vaqtiga qadar qoÀlingizda qoldiraman. Mana, besh martaba foyda ustiga foyda...

Agar menga sotmasangiz, za berioÀrib turibsizki,

1) hech kim oÀz qoÀlidagini muhofaza qila olmayapti. Xar kimnikidek, qoÀlingizdan chiqadi.

2) Ham behuda ketadi, ham u yuksak narxdan mahrum qolasiz.

3) Ham u nozik, qiymatli jihozlar, mezonlar iay ekal qilinadigan shohona ma'danlar va ishlar topmaganidan, batamom qiymatdan tushadi.

4) Ham idora va muhofaza zahmati va tashvishi oÀzingizga qoladi.

5) Ham omonatga xiyonat jazosini koÀrasiz.

tning , besh daraja zarar ustiga zarar...

Menga sotish - menga askar boÀlib, mening nomim bilan tasarruf etish demakdir. Oddiy bir asir va larinisizlik oÀrniga, oliy bir podshoning xos, erkin eng yaqin askari boÀlasiz".

Ular bu iltifotni va farmonni tinglagandan soÀng, ikki odnda guaqli joyida boÀlgani:

-Bosh ustiga, men iftixor bilan sotaman. Ham ming tashakkur aytaman, dedi.

Narigisi magÀrur, nafsi fir'avnlashgan, xudbin, sarxush, goÀyqada qiy u xoÀjalikda qoladiganday, dunyo zilzilalaridan, tashvishlaridan xabari yoÀqday:

-YoÀq! Podshoh kim ekan? Men mulkimni sotmayman, tinchimni buzmayman..., dedi.

Bir oz vaqt oÀtib birinchi odam shunday bir martabaga chiqdikidardlaa holiga havas qilardi. Podshohning lutfiga sazovor boÀlgan, xos saroyida saodat bilan yashayapti. Ikkinchisi shunday bir holga giriftor boÀldiki: Ham hamma unga achindi, hamda "Shunga loyiq!" dedi. Chunki xatlik, eg natijasi sifatida ham saodati va mol-mulki ketgan, ham jazolanyapti va azob chekyapti.

Mana ey serhavas nafs! Bu misolning durbini bilan haqiqatning yuziga qara. Podshoh - azal-abad Sultoni boÀlgan Rabbing, Xoliqingdir. Va u xoÀjaliklar, a yetklar, jihozlar, mezonlar esa, sening hayot doirang ichidagi ega boÀlgan narcalaring va u sohib boÀlganlaring ichidagi jism, ruh va qalbing va ular ichidagi koÀz va til, aql va xayol kabi zohiriy va botiniy tuygÀularingdir. Va u hurmatli elchiabiatgRasuli Karimdir. Farmoni ahkom esa, Qur'oni Hakim boÀlib, biz aytgan katta tijoratni shu oyat bilan e'lon qilyapti:

اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰى مِنَ الْمُؤْمِن۪ينَ اَنْفُسَهُishlarَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ

Tashvishli urush maydoni esa, shu boÀronli dunyo yuzi boÀlib, toÀxtamaydi, aylanadi, buziladi. Xar bir inson: "Modomiki hai eng rsa qoÀlimizdan chiqib, foniy boÀlib yoÀqoladi. Ajabo, boqiyga almashtirib boqiylashtirish chorasi yoÀqmi?" deb oÀylar ekan, birdan samoviy Qur'on sadosi eshitiladi. "Ha, bor. Hhundi.h martaba foydali bir suratda goÀzal va rohat bir chorasi bor", deydi.

Savol: Chorasi nima ekan?

Javob: Omonatni haqiqiy sohibiga sotish... Sotishda besh daraja foyda ustiga i va xbor.

Birinchi foyda: Foniy mol boqiylashadi. Chunki Qayyumi Boqiy boÀlgan Zoti Zuljalolga berilgan va Uning yoÀlida sarf qilingan bu oÀtkinchi umr boqiyga aylanadi, bnisbatevalar beradi. Shunda umr daqiqalari xuddi danaklar, urugÀ boÀlib zoxiran yoÀqoladi, chiriydi. Ammo baqo olamida saodat gullari ochadilar va unib chiqadilar. Vaki xayh olamida ziyodor, munis manzara boÀlishadi.

Ikkinchi foyda: Jannat kabi bir narx beriladi.

Uchinchi foyda: xar bir a'zo va tuygÀularning qiymati birdan mingga chiqadi. Masalan, aql bir jihozdir. Agar Janobiq qilm sotmasdan, nafs hisobiga ishlatsang, shunday badbaxt va qiynovchi va zeriktiruvchi bir jihoz boÀladiki, oÀtgan zamonning mahzun azoblarini va kelajakning dahshatli qoÀrquvlarini bu bechora boshingga yuklaydi, baxtsiz va zararli jihoi va ajasiga tushadi. Shuning uchun: Fosiq odam aqlning iztirob va azobidan qutulish uchun koÀpincha yo sarxushlikka yoki koÀngilxushlikka qochadi. Agar Moliki Haqiqiysiga sotib, uning hisobiga ishlatsang, aql shunday sirli bir kalit boÀladikarga dnotdagi nihoyatsiz rahmat xazinalarini va hikmat boyliklarini ochadi. Bu bilan sohibini abadiy saodatga tayorlagan Murshidi Rabboniy darajasiga chiqadi.

Masalan: KoÀz bir tuygÀu boÀlib, ruh bu olamni u dhaqiqaorqali tomosha qiladi. Agar Janobi Haqqa sotmasdan, balki nafs hisobiga ishlatsang, oÀtkinchi, ba'zi oÀtkinchi goÀzalliklarni, manzaralarni koÀr derazahvat va nafsoniy hoyu-havasga hayociz vocita darajasidagi xizmatkor boÀladi. Agar koÀzni koÀzning Sone'-i Basiriga sotsang va Uning hisobiga va ruxsati doirasida ishlatsang, u vaqt shu koÀz shu ulkan koinotda qilining mutolaachisi va bu olamdagi MoÀ'jizoti San'ati Rabboniyaning tomoshabini va Yer kurrasi bogÀidagi rahmat gullarining muborak arisi darajasiga chiqadi.

Tildagi ta'm sezish tuygÀusini Fotiri Hakimiga sotmay, nafs hisobiga, me'da nomiga ni qilsang, unda me'daning oxuriga va fabrikasiga darvozabon darajaciga tushadi, tubanlashadi. Agar Razzoqi Karimga sotsang, tildagi ta'm sezish tuygÀusi Rahmati Ilohiya xazinalarining mohir nega. Hva Qudrati Samadoniya oshxonalarining shukr qilgan taftishchisi martabasiga chiqadi.

Mana ey aql, diqqat qil! Badbaxt bir jihoz qayerda... Koinot kaliti qayerda... Ey koÀz, goÀzal qara! Oddiy bir hayociz qayerda... Kutubxona-i Ilohiynlasan.qimishli nazoratchici qayerda... Va ey til, yaxshilab tot! Bir oxur darvozaboni va fabrika ta'qiqchisi qayerda... Xazina-i xossa-i Rahmat noziri qayerda...

Va yana bular kabi boshqa jliy varni va a'zolarni qiyos qilsang, anglaysanki: Haqiqatdan, moÀmin Jannatga loyiq va kofir Jahannamga muvofiq mohiyatga ega. Va ularning xar biri bu qiymatni olishlarining sababi: moÀmin iymoni bilan Xoliqining omonatining tas nomi bilan va izni doirasida iste'mol qilishidir. Va kofir xiyonat qilib, nafsi ammora hisobiga ishlatishidir.

ToÀrtinchi foyda: Inson zaifdir, balolari koÀp. Faqirdir, ehtiyoji juda ziyoda. Ojizdir, hayot yuki juda ak, bi Agar Qodiri Zuljalolga tayanib, tavakkal qilmasa va cuyanib, taslim boÀlmasa, vijdoni doimo azob ichida boÀladi. Samarasiz mashaqqatlar, azoblar, nadomatlar uni boÀgÀadi. Yo mast yoki jonivor qiladi.

Beshinchi foyda: Barcha a'zohilikshozlarning ibodati va tasbehoti va yuksak haqlari eng muhtoj boÀlgan vaqtingda, Jannat mevalari suratida senga berilishiga ahli zavq va kashf va ahli ixtisos va mushohada ittifoq etganlar.

Ushbu besh daraja fonsizl tijoratni qilmasang, shu foydalardan mahrum boÀlishdan tashqari, besh daraja zarar ustiga zararga tushasan.

Birinchi zarar: Sevgan mol va avloding, va topingan nafs va hoyu-havasing, va maftun boÀlgan yoshlik va hayoting zoye boÀlib yoÀÀrsata, qoÀlingdan chiqadi. Lekin gunohlarini, azoblarini senga qoldirib, boÀyningga yuklaydi.

Ikkinchi zarar: Omonatga xiyonat jazosini olasan. Chunki eng qiymatli jihozlarni eng qiymatsiz narsalarda saga qilib, nafsingga zulm qilding.

Uchinchi zarar: Barcha qiymatli insoniy jihozlarni hayvonlikdan past bir darajaga tushirib, hikmati Ilohiyaga b bir p va zulm qilding.

ToÀrtinchi zarar: Ojizliging va faqirliging bilan birga, juda ogÀir hayot yukini zaif belingga yuklab, zavol va firoq dakkisi mingl doimo faryodu figÀon qilasan.

Beshinchi zarar: Abadiy hayotning asoslarini va ohirat saodatning kerakli narsalarini qoÀlga kiritish uchun berilgan aqlQodiyr, koÀz va til kabi goÀzal Rahmoniy hadyalarni senga Jahannam eshiklarini ochadigan xunuk bir suratga aylantiracan.

Endi sotishga qaraymiz. Ajabo, shu gapirk ogÀir narsamiki, koÀplar sotishdan qochishyapti. YoÀq, qat'iyan va aslo! Hech ogÀirligi yoÀq. Zero, halol doirasi kengdir, lazzatlanishga kifoya qiladi. Xaromga kirishning umuman keragi yoÀq. Allohning farzlari esa yeanbeh"r, ozdir. Allohga banda va askar boÀlish shunday lazzatli bir sharaf boÀlib, ta'riflab boÀlmaydi. Vazifa esa: Faqat bir askar kabi Alloh nomi bilan ishlash, boshlash kerak. Va Alloh hisobiga berish va olish kerak. Va'no i va qonuni doirasida harakat qilish kerak, xotirjamlik topishi kerak. Xato qilsa, istigÀfor aytishi kerak: "Ey Rabbim! Xatolarimizni afv et, bizni oÀzingga qul deb qabul et, omonatingni olish vaqtiga qadar bizni omonatda amiatga k Omin," deyish va Unga yolvorish kerak...

YETTINCHI SOÀZ

Shu koinotning tushunilishi qiyin boÀlgan sirini ochgan اٰمَنْتُ بِاللّٰهِ وَ بِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ bashar ruhi uchun saodat eshigi qilibgan, qiymatli ikki mushkulini ochgan sir ekanini, sabr bilan Xoliqiga tavakkal va iltijo qilish hamda shukr bilan Razzoqidan soÀrash va duo, qanchalik manfaatli va shifobaxsh ikki malham ekanini va Qur'onni tinglash, hukmiga itoat etish, nanaviy qish, gunohi kabiralarni tark etish abad-ul obod yoÀlovchiligida qanchalik muhim, qimmat, ravnaqli bir chipta, oxirat ozigÀi, qabr nuri ekanini anglashni istasang, ushbu mosoliy hikoyachaga boq,, balka.

Bir kuni bir askar urush va imtihon maydonida, foyda va zarar ichida juda daxshatli vaziyatga tushadi: OÀng va chap tarafidan dahshatli chuqur ikki yara bitarzdaralangan va orqasida katta bir arslon unga hujum qilish uchun kutayotganday turibdi. Va koÀz oÀngida bir dor oÀrnatilgan, barcha sevganlarini osib oÀldiryapti, uni ham kutyapti. Ham shu holida uzun bir yoÀlovchiligi bor'zan bun qilinyapti. U bechora bu dahshat ichida ma'yus boÀlib oÀylarkan, oÀng tarafida Hizr kabi yaxshiliksevar, nuroniy zot paydo boÀladi. Unga: "Xafa boÀlma. Senga ikki sir berib oÀrgataman. Chiroyli s. اِلٰ iste'mol qilsang, arslon senga itoatkor ot boÀladi. Ham u dor senga yoqimli va dam olish uchun yoqimli bir argÀimchoqqa aylanadi. Ham senga ikkita malham beraman. Chiroyli tarzda iste'mol qnsonla, ikki badboÀy yaralaring ikki goÀzal hidli Guli Muhammadiy (alayhissalotu vassalom) deb atalgan latif gulga aylanadilar. Ham senga bir chipta beraman. U bilan bir yillik yoÀlni oÀta tez - bir kunda bosib oÀtasan. Agar ish bunchtgan boÀlsang, bir oz tajriba qilib koÀr. Toki toÀgÀri ekanini anglab yetasan", dedi. Haqiqatdan bir oz tajriba qildi. ToÀgÀriligini tasdiqladi. Ha, men, ya'ni shu bechora Said ham buni tasdiqlaymanarflarki bir oz tajriba qildim, juda toÀgÀri ekanini koÀrdim. Shundan soÀng birdan koÀrdiki, chap tarafidan shayton kabi makkor, sarxush, aldovchi odam koÀp ziynatlar, bezakli suratlar, fantaziyalar, mast qiluvchi ichimliklar bilan uning yoniga k oldimQarshisida turdi. Unga aytdiki:

-Hoy birodar! Kel, kel, birga aysh-ishrat qilib, kayf qilaylik. Shu goÀzal qiz suratlariga qaraylik. Shu xush qoÀshiqlarni tinglaylik. Shu lazzatli taomlarni yeylik.

Savol: E, ha, n jihatni yashirib oÀqiyapsan?

Javob: Bir sir.

-QoÀy shu tushunarsiz ishni. Kayfimizni buzmaylik.

Savol: E, shu qoÀlingdagi nima?

Javob: Malxam.

-Tashla uni. SogÀlomsan. Nima muammoing bor? Xozir bayram payti.

Savol: Besh nishonlga qaroz nima?

Javob: Chipta. Oziq-ovqat oladigan hujjat.

-Yirt bularni. Shu goÀzal bahor mavsumida yoÀlovchilikning bizga nima keragi bor!", dedi. xar qanday makr bilan uni ishontiri ablaharakat qiladi. Hatto u bechora unga biroz moyillik koÀrsatadi. Ha, inson aldanadi. Men ham shunday bir makkorga aldandim.

Birdan oÀng trgachan momaqaldiroqdek bir sado keladi. Deydi: "Zinhor aldanma. U makkorga ayt: Agar ortimdagi arslonni oÀldirib, qarshimdagi dorni olib tashlab, oÀng va chap tomonimdagi yaralarni daf qilib,aridagdagi yoÀlovchilikni yoÀqotadigan chora boÀlsa, topsang, qani qil, koÀrsat, koÀraylik. SoÀng: Kel, koÀngilxushlik qilaylik, deb ayt. BoÀlmasa, ovozingni oÀchir, tentak! Toki Hizr kabi bu samoviy zot coÀzini aytsin.

Mana ey yoshligid, dunyan, hozir kulgani uchun yigÀlayotgan nafsim! Bilgin: U bechora askar, sensan va insondir. U arslon esa, ajaldir. U dor esa, oÀlim, zavol va firoq boÀlib, kecha-kunduzning aylanishida doÀstlar vidolashadi, yoÀqoladofi ori yara esa, biri qiynovchi va chegarasiz insoniy ojizlik, keyingisi azobli, nihoyatsiz insoniy faqirlikdir. U surgun va yoÀlovchilik esa, ruhlar olamidan, ona qornidan, bolalikdan, keksalikdan, dunyodan, qabrdan, barzohdan koÀrsrdan, sirotdan oÀtadigan bir uzun imtihon safaridir. U ikki sir esa, Janobi Haqqa iymon va oxiratga iymondir.

Ha, shu muqaddas sir orqali oÀliorda xin insonni zindoni dunyodan jannat bogÀlariga, huzuri Rahmonga olib boruvchi boÀysundirilgan ot va buroq suratini oladi. Shuning uchun, oÀlr-birl haqiqatini koÀrgan komil insonlar oÀlimni sevishgan. Hali oÀlim kelmasdan oÀlishni istaganlar. Ham zavol va firoq, oÀlim va vafot, dor boÀlgan zamonning oÀtishi, iymon siri orqali Sone'-i ZulEkinzoing yangidan-yangi, rangba-rang, hilma-hil naqshining moÀjizalarini, qudratining ajoyibotini, rahmatining tajalliylarini mukammal lazzat bilan sayr va tomoshaga vosita suratini oladi. Ha, Qudan beng nuridagi ranglarni koÀrsatgan oynalarning oÀzgarib yangilanishi va kino pardalarining oÀzgarishi yanada xush, yanada goÀzal manzaralar tashki suhbadi. Ikki malham esa, biri sabr bilan tavakkaldir. Xoliqining qudratiga tayanish, hikmatiga ishonishdir.

Shundaymi? Ha, كُنْ فَيَكُونُ amriga molik Sultoni Jahonga ojizlik hujjati bilan tayangan bir odamning nimadan olamisi boÀlishi mumkin? Zero, eng mudhish bir musibat qarshisida اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّٓا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ deb qalb ishonchi bilan Rabbi Rahimiga ishonadi. Ha, orifi ydi.

ojizlikdan, Allohdan qoÀrqishdan lazzat oladi. Ha, xavfda lazzat bor. Agar bir yashar bir bolaning aqli boÀlsa va undan: "Eng laziz vatarishotli holating qaysi?" deb soÀralsa. Balki: "Ojizligimni, zaifligimni anglab, onamning totli shapalogÀidan qoÀrqib, yana volidamning shafqatli siynasiga sigÀingan holatimdir", deb aytadi. Holbuki, barcha onalarning iy hoktlari faqat rahmat tajallicining bir nuridir. Shuning uchun, komil insonlar ojizlikda va Allohdan qoÀrqishda shunday lazzat topganlarki, oÀz kuch va quvvshiddadan shiddat bilan voz kechib, Allohga ojizlik bilan sigÀinishgan. Ojizlikni va qoÀrquvni oÀzlariga shafoatchi qilganlar.

Ikkinchi dori esa, shukr va qanoat bqilinmalab va duo qilish, Razzoqi Rahimning rahmatiga ishonishdir. Shundaymi? Ha, butun yer yuzini bir ne'mat dasturxoni va bahor mavsumini bir guldastasi qilgan va u dasinot sning yoniga va ustiga qoÀygan Javvodi Karimning musofiriga faqirlik va ehtiyoj qanday qilib ayanchli va ogÀir boÀlishi mumkin? Balki faqirligi va ehtie boÀlush bir ishtaha suratini oladi. Ishtaha kabi faqirlikning ziyodalashishi uchun intiladi. Shuning uchun, komil insonlar faqirlik bilan faxrlanganlar. Zinhor xato tushunma! Bu Allohga niSubxan faqirligini his qilib yolvorish deganidir. Akcincha faqirligini odamlarga koÀrsatib, tilanchilik vaziyatini olish degani emas.

Chipta, hujjat esa, boshda namoz, farzlarni ado qilish va gunohi kabiralarni tark qilishdir. Shundaymi? Ha, ba evaziutahassis va tajriba qilganlar, barcha ahli zavq va kashfning ittifoqi bilan, uzun va qorongÀu abad-ul abod yoÀlida yoÀl ozuqasi, nur va buroqma'sum Qur'onning amrlariga boÀysunish va qaytarganlaridan tiyilish bilan qoÀlga kiritilishi mumkin. YoÀqsa, fan va falsafa, san'at va hikmat u yoÀlda bir tiyinga ham ang sandi. Ularning nurlari qabrning eshigiga qadardir.

Mana ey tanbal nafsim! Besh vaqt namozni oÀqish, yetti gunohi kabirani tark etish naqadar oz, rohatli va yengildir. Natijasi, mevasi, foydasi naqadar koÀ. Podsim va katta ekanini, aqling boÀlib, buzilmagan boÀlsa, anglaysan. Fisq va kayf-safoga seni tashviq qilgan shaytonga va u odamga aytasan: Agar oÀlimni oÀldirib, zavolni dunyodan ketkazish hamda okoÀrmani va faqirlikni insondan olib tashlab, qabr eshigini berkitish chorasi boÀlsa, aytgin, tinglaylik. BoÀlmasa ovozingni oÀchir! Koinotning ulkan masjidida Qur'on koinotni oÀqimoqdaatlaritinglaylik. U nur bilan nurlanaylik. Hidoyati bilan amal qilaylik va uni virdi zabon qilaylik. Ha, soÀz udir va unga derlar. Haq boÀlib, Haqdan kelib, Haq gaamin k, haqiqatni koÀrsatgan va nuroniy hikmatni nashr etgan udir.

اَللّٰهُمَّ نَوِّرْ قُلُوبَنَا بِنُورِ الْا۪يمَانِ وَ الْقُرْاٰنِ اَللّٰهُمَّ اَغْنِنَا بِالْاِفْتِقَارِ اِلَيْكَ وَ لَا تُفْقِرْنَا بِالْاِسْتِغْنَاءِ عَنْكَ تَبَرَّاْنَا beribْكَ مِنْ حَوْلِنَا وَ قُوَّتِنَا وَ الْتَجَئْنَا اِلٰى حَوْلِكَ وَ قُوَّتِكَ فَاجْعَلْنَا مِنَ الْمُتَوَكِّل۪ينَ عَلَيْكَ وَ لَاتَكِلْنَا اِلٰى اَنْفُسِنَا وَاحْفَظْنَا بِحِفْظِكَ وَارa kelgَا وَ ارْحَمِ الْمُؤْمِن۪ينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَ نَبِيِّكَ وَ صَفِيِّكَ وَ خَل۪يلِكَ وَ جَمَالِ مُلْكِكَ وَ مَل۪يكِ صُنْعِكَ وَ عَيْنِ عِنَايَتِكَ وَ شr bilaهِدَايَتِكَ وَ لِسَانِ حُجَّتِكَ وَ مِثَالِ رَحْمَتِكَ وَ نُورِ خَلْقِكَ وَ شَرَفِ مَوْجُودَاتِكَ وَ سِرَاجِ وَحْدَتِكَ ف۪ى كَثْرَةِ مَخْلُوقَاتِكَ وَ كهُ الش طِلْسِمِ كَائِنَاتِكَ وَ دَلَّالِ سَلْطَنَةِ رُبُوبِيَّتِكَ وَ مُبَلِّغِ مَرْضِيَّاتِكَ وَ مُعَرِّفِ كُنُوزِ اَسْمَائِكَ وَ مُعَلِّمِ عِبَادِكَ وَ تَرْجُمَانِ اٰيَاتِكَ وَمِرْاٰتِ جَمَالِ رُبُوبِيَّتِكَ وَ مَدَارِ شُهُودِكَchun bشْهَادِكَ وَ حَب۪يبِكَ وَ رَسُولِكَ الَّذ۪ى اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَم۪ينَ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ اَجْمَع۪ينَ وَ عَلٰى اِخْوَانِه۪ va maلنَّبِيّ۪ينَ وَ الْمُرْسَل۪ينَ وَ عَلٰى مَلٰئِكَتِكَ الْمُقَرَّب۪ينَ وَ عَلٰى عِبَادِكَ الصَّالِح۪ينَ اٰم۪ينَ

SAKKIZINCHI SOÀZ

اَللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَlar haىُّ الْقَيُّومُ ٭ اِنَّ الدّ۪ينَ عِنْدَ اللّٰهِ الْاِسْلَامُ

Bu dunyo va dunyo ichidagi inson ruhi va insonda dinning mohiyat va qiymatlarini, va agar haq din boÀlmasa, dunyo bir zindon boning o, va dinsiz inson eng badbaxt maxluq ekanini va bu olamning sirrini ochgan, bashar ruhini zulmatlardan qutqargan يَا اَللّٰهُ va لَٓا اِلهَ اِلَّا اللّٰهُ ekanini anglashni istasang, shu misoliyaqtdanachaga boq, tingla!

Bir kuni ikki birodar uzun bir sayohatga chiqdi. Bora-bora yoÀl ikkiga ayrildi. Ikki yoÀlning boshida jiddiy bir odamni koÀrishdi. Undan: "Qaysi yoÀl yaxshi?", deb soÀradilar. U adaraxt: "OÀngdagi yoÀlda qonun va nizomga itoat majburiyati bor. Ammo u mashaqqat ichida bir ishonch va saodat bor. Chapdagi yoÀlda esa, erkinlik va hurriyat bor. Ammoohiraninlik ichida bir tahlika va azob-uqubat bor. Tanlash ixtiyori sizda".

Buni tinglagandan soÀng, goÀzal axloqli birodar oÀngdagi yoÀlni تَوَكَّلْتُ عَلَى اللّٰهِ deb tanladi va nizom chun, izomga itoat qilishni qabul qildi. Axloqsiz va sayoq boÀlgani eca faqat erkinlik uchun chap yoÀlni tanladi. Zohiran yengil, ma'nan ogÀir vaziyatda ketgan bu odamni xayolan kashlikiz.

Bu kishi uzoq yoÀl bosib, borib-borib oxiri boÀsh bir sahroga tushdi. Birdan qoÀrqinchli sado eshitdi. Qarasa, dahshatli bir arslon changalzordan chiqib, unga hujum qilyapti. Shunda qochdi. Oxiri oamiyat arshin chuqurlikdagi suvsiz bir quduqqa uchradi. QoÀrquvidan oÀzini uning ichiga otdi. Yarmigacha tushib, qoÀllari bir daraxtga ilindi, yopishib oldi. Quduqning devoridan oÀsib chiqqan daraxtning ikki ildizi bng oÀr. Ikkita sichqon, biri oq, biri qora ikki ildizni kemirayotgan edi. Yuqoriga qaradi, koÀrdiki, arslon soqchi kabi quduqning ogÀzida turibti. Pastga qaradi, koÀrdiki, deb f dahshatli bir ajdarho bor. Boshini koÀtargan, oÀttiz arshin yuqoridagi oyogÀiga yaqinlashgan. OgÀzi quduqning ogÀzi kabi keng. Quduqning devoriga qara va yoÀrdiki, chaqadigan zararli hasharotlar atrofini oÀrab olgan. Daraxtning boshiga qaradi, koÀrdiki, bir anjir daraxti. Ammo, koÀp hilma-hil daraxtlarning mevalari, yongÀoqdan anorgacha mevalar bor. U odam kaltafahmligi uchun, aqlsishganian anglamadiki, bu oddiy ish emas. Bu ishlar tasodifiy boÀla olmaydi. Bu ajib ishlar ichida gÀarib sirlar bor. Va juda buyuk bir ishlayotgan zot borligini anglay olmadi. Uning qalbi va ruh va aqli shu azobli vaziyatdlyaptihirin dodu faryod qilganlari holda, nafsi ammorasi, goÀyo hech narsa boÀlmaganday johillik qilib, ruh va qalbning yigÀiciga qulogÀini berkitib, oÀzini oÀzi aldab, bir bogÀda yurganday, daraxtning mevalarini yeyishni boshladi. Xolbuki, u meَتَفَجing bir qismi zaharli va zararli edi. Bir qudsiy hadisda Janobi Haq:

اَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْد۪ى ب۪ى Ya'ni: "Qulim meni qanday tanisa, u bilan oÀshanday muomala qilaman", degan.

Bu badbaxt badbinlik va aqlsizligi bilhayotiÀrganini oddiy va haqiqatning oÀzi deb oÀyladi va oÀshanday muomala koÀrdi, koÀryapti va koÀradi! Na oÀldi, qutuldi na yashayapti. Azob chekyapti. Biz esa bu badbaxtni shu azobda qoldirib qaytamiz. Ikkinchi birodarning holini kashiriik.

Bu muborak aqlli zot ketyapti. Ammo birodari kabi aziyat chekmayapti. Chunki goÀzal axloqli boÀlgani uchun, goÀzal narsalarni oÀylaydi, xayollariga goÀzal narsalar bir ai. OÀziga-oÀzi tasalli beradi. Birodari kabi zahmat va mashaqqat chekmaydi. Chunki nizomni biladi, itoat qiladi, osonlik bilan yuradi. Osoyishtalik va ishonch ichida erkin ketadi.

Bir boqqa duc, istii. Ichida ham goÀzal gul va mevalar bor. Ham qaralmagani uchun oÀlgan narsalar ham mavjud. Birodari ham shunday bir yerga kirgan edi. Ammo murdor narsalarga diqqat qiliyyorlagÀul boÀlgan, koÀnglini aynitgan. Hech istirohat etmay chiqib ketgan edi. Bu zot esa, "Hamma narsaning yaxshisiga qara", qoidasiga amal qilib, oÀlik narsalarga umuman qaramadi. Yaxshi narsalardan yaxshi foydalandi. Yaxshigigan um olib, chiqib ketadi. SoÀng bora-bora bu ham avvalgi birodari kabi ulkan bir sahroga kirdi. Birdan hujum qilgan bir arslonning ovozini eshitdi. QoÀrqdi, ammo birodarichalik oq, beadi. Chunki yaxshi oÀyi va goÀzal fikri bilan: "Bu sahroning bir hokimi bor. Bu arslon u hokimning amri ostida bir xizmatkor boÀlish ehtimoli bor", deb tasalli topdi. Ammo yana qochdi.

Oxiri oltmish arshin chuqurlikdagi suvsiz quduqqa uchrn

{(HoÀzini uning ichiga otdi. Birodari kabi oÀrtasida bir daraxtga qoÀli ilindi, havoda osilib qoldi. Qarasa, ikki hayvon daraxtning ikki ildizini kemiryapti. Yuqoriga qaradi, arsrki, dribdi. Pastga qaradi, bir ajdarhoni koÀrdi. Xuddi birodari kabi bir ajib vaziyat koÀrdi. Bu ham dahshatga tushdi. Lekin birodarining dahshatidan ming daraja yengil. Chunki goÀzal axloqi unga goÀzal fikr bergan va goÀzal a'ni usa unga hamma narsaning goÀzal jihatini koÀrsatadi. Shu sabab: "Bu ajib ishlar bir-biri bilan aloqadordir. Ham bir amr bilan harakat qilayotganday koÀrinyapti. Shunday ekan, bu ishlarda bir sir bor. Ha, bular bir yashiriech zamning amri bilan boÀladi. Shunday ekan, men yolgÀiz emasman. U yashirin hokim menga qarayapti, meni cinayapti, bir maqsad uchun meni bir yerga jalb qilib, da'vat qilyapti", qa buryladi.

Bu totli qoÀrquv va goÀzal fikrdan bir qiziqish hosil boÀldi: "Ajabo, meni sinab oÀzini menga tanitishni istagan va bu ajib yoÀl bilan bir maqsadga jalb i, tas kim?" SoÀng tanish qiziqishidan sir sohibining muhabbati hosil boÀldi. Va shu muhabbatdan sirni ochish orzusi hosil boÀldi. Va u orzudan tilsim sohibini rozi qiladigan va unga yoqadigan bir goÀzal vosidan olish ictagi hosil boÀldi. SoÀng daraxtning tepasiga qaradi, koÀrdiki, anjir daraxti. Ammo tepasida minglab daraxtlarning mevalari bor. Shunda qoÀrquvi bataratidatdi. Chunki, qat'iyan angladiki, anjir daraxti bir roÀyxat, bir mundarija, bir koÀrgazma! Maxfiy hokim bogÀ va boÀstonidagi mevalarning namunalarini, bir sir va bir moÀjiza bilan bu daraxtga osgan vahli Qmusofirlari uchun tayyorlagan taomlarga bittadan ishorat suratida u daraxtni bezagan boÀlishi kerak. BoÀlmasa, bir daraxt minglab daraxtlarning mevalarini bermaydi. SoÀng yolvorishga tushdi.

Nihoyat sir kaliti unga ilhom boÀni top: "Ey bu yerlarning hokimi! Senga yolvoraman, menga yordam ber. Senga sigÀinaman va senga xizmatkorman. Va sening roziligingni istayman. Va seni izlayman", dedi. Bu niyozdaning eg, birdan quduqning devori yorilib, shohona, toza va goÀzal bir bogÀga bir eshik ochildi. Balki ajdarho ogÀzi oÀsha eshikka aylandi. Arslon va ajdarho ikki xizmatkortabastiga kirishdi. Uni ichkariga da'vat qiladilar. Hatto u arslon unga boÀysundirilgan bir ot shakliga kirdi.

Mana ey tanbal nafsim! Va ey xayoliy doÀstim! Keling, bu ikki birodarning holatlarini solishtirib koÀraaki, eToki, yaxshilik qanday yaxshilik keltirishi va yomonlik qanday yomonlik keltirishini, koÀraylik, bilaylik.

Chap yoÀlning badbaxt yoÀlovchisi xar doim ajdarhoning ogÀziga kirishga muntazir,day, uydi. Baxtiyor esa, mevador va ravnaqli bir boqqa da'vat qilinadi. Badbaxt azobli dahshatda va qattiq qoÀrquv ichida qalbi parchalanadi va bu bahtiyor esa shirin bir ibrat, totli qoÀrquv, nasidai ma'rifat ichida gÀarib narsalarni kuzatib, tomosha qiladi. Badbaxt esa vahshat va ma'yusiyat va kimsasizlik ichida azob chekadi. Bu baxtiyor esa, yaqinlazari id va ishtiyoq ichida lazzatlanadi. Badbaxt esa oÀzini vahshiy jonivorlarning hujumiga uchragan mahbus sifatida koÀradi. Baxtiyor esa, aziz musofir boÀlib, musofiri boÀlgan Mehmondori Karimning aishorazmatkorlari bilan doÀst boÀlib xursandchilik qiladi. Badbaxt eca zohiran laziz, ma'nan zaharli mevalarni yeb azobini tezlashtiradi. Chunki u mevalar namunalardir. Totishga izn bor, toki asllariga talabgor boÀlib xaridor boÀlsin. Akcincha, hayqishlo eyishga ruxsat yoÀq. Baxtiyor esa totib koÀradi, ishni tushunadi. Yeyishni keyinga qoldiradi va intizorlik bilan lazzatlanadi. Badbaxt eca oÀziga-oÀzi zulm qilgan. Kunduz kabi goÀzal haqiqatni va porloq vaziyatni basiratsi yoÀl bilan oÀzi uchun qorongÀu va zulmatli vahima va jahannam shakliga keltirgan. Na shafqatga loyiq, na biron kishidan shikoyat qilishga haqqi bor.

Masalan, bir kishi goÀzal bogÀda, doÀstlar oÀrtasida, yoz mavsumida, xush or masyofatdagi lazzatga qanoat qilmasdan, iflos, mast qiluvchi ichimliklar bilan sarxush boÀlib, oÀzini qish oÀrtasida, jonivorlar ichida och, yalongÀoch deb xayol qilib, baqir chaqirni va yigÀlashni boshlasa, shafqatga loyia bir balki oÀziga-oÀzi zulm qiladi. DoÀstlarini jonvor deb koÀrib, tahqirlaydi. Bu badbaxt ham shunday. Bu baxtiyor esa haqiqatni koÀradi. Haqiqat esa goÀzaldir. Haqiqatlib, eusnini idrok etish bilan, haqiqat sohibining kamoliga hurmat koÀrsatadi. Rahmatiga loyiq boÀladi. Mana "Yomonlikni oÀzingdan, yaxshilikni Allohdan bil," degan Qur'oniy hukmning sirri yuzaga chiqadi.

Bular kabi boshqa ْ دَسْrni qiyoclacang, anglaysanki: Avvalgisining nafsi ammorasi unga ma'naviy bir jahannam tayyorlagan. Keyingisining goÀzal niyati, goÀzal tasavvuriari kaal hislati, goÀzal fikri uni buyuk bir ehson va saodatga, porloq fazilatga va fayzga sazovor qilgan.

Ey nafsim va ey nafsim bilan birga bu hikoyani tinglagan odam!

Agar badbaxt birodar boÀlishni istamasang va baxtiyoramiyatshni istasang, Qur'onni tingla va hukmiga itoatkor boÀl va uni mahkam tut va hukmlari bilan amal qil.

Bu misoliy hikoyada boÀlgan haqiqatlarni agar tushungan boÀlsang, din va dunyo, inson va iymonning haqiqatini unga qilgani hing mumkin. Muhimlarini men aytaman. Boshqalarini sen oÀzing chiqarib ol.

Xullas qara! U ikki qardosh, biri moÀminning ruhi va solihning qalbidir. Narigisi kofirning ruhi va f.

#355ng qalbidir. Ikki yoÀlning oÀngi - Qur'on va iymon yoÀlidir. Chapi esa, isyon va nonkoÀrlik yoÀlidir. YoÀldagi bogÀ, bashariyat jamiyati va insoniyat madaniyati ichidagi vaqtinchalik ylarigiy hayot boÀlib, yaxshilik va yomonlik, yaxshi va yomon, toza va xunuk narsalar birgalikda mavjud.

qoidasi n, hasamal qilgan odam, qalb salomatligi bilan ketadi. Sahro - shu zamin va dunyodir. Arslon - oÀlim va ajaldir. Quduq - inson badani va hayot vaqtidir. O uchun arshin chuqurlik - oÀrtacha umr va aksar umr boÀlgan oltmish yilga ishoratdir. Daraxt - umr muddati va hayot moddasidir. Qora va oq ikki hayvon -hi va va kunduzdir. Ajdarho - ogÀzi qabr boÀlgan barzoh yoÀli va oxiratning boshlanishidir. Lekin u ogÀiz moÀmin uchun zindondan bir boqqa ochilgan eshikdir. Zararli hasharotlar - dunyoviy musibatlardir. Ammo moÀmin uchun gÀaflat uylamnin shoÀngÀimaslik uchun totli Ilohiy eclatma va Rahmoniy iltifotlardir. Daraxtdagi mevalar - dunyoviy ne'matlar boÀlib, Janobi Karimi Mutegara arni oxirat ne'matlariga bir roÀyxat, ham xotirlatuvchi, ham oÀxshashlari, ham Jannat mevalariga xaridorlarni da'vat qilgan namunalar suratida yaratgan. Daraxtning bittaligi bilan birga, xilma-xil mevalar berishi xoliqudrati Samadoniyaning tamgÀaciga va Rububiyati Ilohiyaning muxriga va Saltanati Uluhiyatning imzosiga ishoratdir.

Chunki, "bir narsadan hamma narsani yaratish" ya'ni, bir tuproqdan barcha nabotot va mevalarni yartirobd bir suvdan barcha hayvonotni bunyod etish, oddiy taomdan barcha hayvonlarning jihozlarini ijod etish, shuning bilan birga "hamma narsadan bitta narsaoh, Baish", ya'ni jonzotlar yegan gÀoyat farqli jinsdagi taomlardan ularga maxsus goÀsht yaratish, oddiy teri toÀqish kabi san'atlar Zoti Ahadi Samad boÀlgan Sultoni Azal va Abadning xos tamgÀasidir, maxsus muxridir, taqlid rni chaydigan imzosidir!

Ha, bir narsadan hamma narsa va hamma narsadan bir narsa yaratish, hamma narsaning Xoliqiga xos va Qodiri Kulli shayga maxsus bir nishon, bir oyatdir. Sir - iymon sirri bilan ochilgan yaratilish hikmatinasan. rridir. Kalit

dir. Va u ajdarho ogÀzining bogÀ eshigiga aylanishi eslatma boÀlib: Qabr - zalolatdagilar va tugÀyonga ketganlar uchun vahshat va Muhimlish ichida zindon kabi mashaqqatli va bir ajdarho qorni kabi tor mozorga ochilgan bir eshik boÀlib, ahli Qur'on va iymon uchun zindoni dunyodan boÀstoِ دَرِoga va maydoni imtihondan Jannat bogÀlariga va hayot zahmatidan Rahmon rahmatiga ochilgan eshikdir. Vahshiy arslonning munis bir xizmatkorga aylanishi va boÀysundirilgan ot boÀlishi esa, ishorat boÀlib, oÀlim ahli zaloa olgahun barcha mahbublaridan azobli bir firoqi abadiydir. OÀz dunyoviy yolgÀonchi jannatidan chiqish, qoÀrqinch va yolgÀizlik ichida mozor zindoniga kirish va qamoq boÀlib, ahli hidoyat va ar orqur'on uchun narigi olamga ketgan eski doÀst va doÀstlariga qovushishga sababdir. Ham haqiqiy vatanlariga va abadiy saodat maqomlariga kirishga vomamlakr. Ham zindoni dunyodan boÀstoni Jinonga bir da'vatdir. Ham Rahmoni Rahimning fazlidan oÀz xizmati evaziga ajr olishga navbatdir. Ham hayot vazifasi zahmatidan bir nafaqaga chiqarilisarminilik va imtihonning ta'limi va buyruqlaridan bir tanaffusdir.

Xullas kalom: Kimki foniy hayotni asos maqsad qilsa, zohiran jannat ichida boÀlsa ham, ma'nan jahannamdadir. Kimki boqiy hayotga jiddiy yuzlangan boÀlsa, ibir kunyo saodatiga sazovor boÀladi. Dunyosi qanchalik yomon va mashaqqatli boÀlsa ham, jannatning kutish honasi sifatida koÀrgani uchun yoqtiradi, bardosh beradi, sabr ichida shukr qiladi...

اَللّٰهُمَّ اot lazنَا مِنْ اَهْلِ السَّعَادَةِ وَ السَّلَامَةِ وَ الْقُرْاٰنِ وَ الْا۪يمَانِ اٰم۪ينْ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍmisol لٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ بِعَدَدِ جَم۪يعِ الْحُرُوفَاتِ الْمُتَشَكِّلَةِ ف۪ى جَم۪يعِ الْكَلِمَاتِ الْمُتَمَثِّلَةِ بِاِذْنِ الرَّحْمٰنِ ف۪ى مَرَايَا تَمَوُّجَاتِ الْهَوَاءِ عِنْدَ lak olَةِ كُلِّ كَلِمَةٍ مِنَ الْقُرْاٰنِ مِنْ كُلِّ قَارِءٍ مِنْ اَوَّلِ النُّزُولِ اِلٰى اٰخِرِ الزَّمَانِ وَ ارْحَمْنَا وَ وَالِدَيْنَا وَارْحَمِ الْمُؤْمِن۪ينَ وَالْماٰلِهَ۪اتِ بِعَدَدِهَا بِرَحْمَتِكَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِم۪ينَ اٰم۪ينَ وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ

TOÀQQIZINCHI SOÀZ

فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُozdor َ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ ٭ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَح۪ينَ تُظْهِرُونَ

Ey birodar! Mendan namozning muayyan besh vaqtga tayinlanganining hikmatini soÀrayapsan. Juda koÀp hikmatlaridan fsbatanittasiga ishorat qilamiz.

Ha, xar bir namozning vaqti, muhim bir inqilobning boshi hisoblanadi. Shu bilan birga, azim bir Ilohiy tasarrufning oynasi va u tasarruf ichida butun Ilohiy ehsonlar ak aralan yeri boÀlgani uchun, Qodiri Zuljalolga shu vaqtlarda yanada koÀp tasbeh va ta'zim va sanoqsiz ne'matlarining ikki vaqt oÀrtasida toÀplangan yakuniga shukr va hamd ma'nosidagi namozga amr ahkamaan. Bu nozik va chuqur ma'noni bir oz tushunish uchun "Besh Nukta"ni nafsim bilan birga tinglash lozim...

Namoznurati 'nosi, Janobi Haqni tasbeh, ta'zim va shukr qilishdir. Ya'ni, jaloliga qarata soÀz va amal bilan "Subhanalloh" deb poklash. Kamoliga lafz va amal bilan "Allohu Akbar" deb ta'zim qilish. Jamoliga qatlardal va badan bilan "Alhamdulilloh" deb shukr qilishdir. Demak, tasbeh, takbir va hamd namozning urugÀlari hukmidadir. Shuning uchun, namozning harakat va zikrlarida bu uch narsa hamma erida mavjuddir. Shuning uchuin boÀozdan soÀng namozning ma'nosini ta'kidlash va quvvatlash uchun bu muborak kalimalar oÀttiz uch martadan takror qilinadi. Namozning ma'nosi bu qisqa xulosalar bilan ta'kid qilinadi.

IKKINCHI N urush

Ibodatning ma'nosi shuki - dargohi Ilohiyda banda oÀz kamchiligi, ojizligi va faqirligini koÀrib, kamoli Rububiyatning, qudrati Samadoniyaning va rahmati Ilohiyaning qarshisida hayrat va muhabbat bilan sajnga joishdir. Ya'ni, rububiyatning saltanati qullikni va itoatni istaganidek, rububiyatning muqaddasligi, pokligi ham, banda oÀz kamchiligini koÀrib, istigÀfor bilan va Rabbini butun nuqsonlardan pok, mubarro va ahli zalolatning botil fikrlaridan qqa teah va oliy, koinotning butun nuqsonlaridan muqaddas va pok ekanini tasbeh bilan, "Subhanalloh" bilan e'lon qilishini taqozo qiladi.

Hamda rububiyatning kamoli qudrati, banda oÀz zaifligini va toÀrt otning ojizligini koÀrib, qudrati Samadoniya asarlarining azamatiga nisbatan tahsin va hayrat ichida "Allohu Akbar" deb xuzu' bilan ruku'ga borib, unga iltijo va tavakkal qilishini taqozo qiladi. Rububiyatning nihoyatsiz rahmat. Mingxazinasi, banda oÀz ehtiyojini va barcha maxluqotning faqirlik va ehtiyojlarini soÀrashni, duo tili bilan izhor qilish va Robbining ehson va in'omlaragi abukr va sanosini "Alhamdulilloh" bilan e'lon qilishini taqozo qiladi. Demak, namozning harakat va soÀzlari bu ma'nolarni ichiga oladi. Shu sabab Alloh toXolbukn qoÀyilgan.

Inson bu katta olamning bir kichraytirilgan misoli va Fotiha-i Sharifa Qur'oni Azimushshonning nurli timsoli boÀlgani kabi, namoz ham barcha ibodatqin kig turlarini ichiga olgan nuroniy mundarija va barcha maxluqot sinflarining ibodat turlarilariga ishorat qilgan muqaddas xaritadir.

Haftalik bir soatning soniya, daqiqa, soat va kunlarini saado qian millari bir-birlariga qaraganlari, bir-birining misoli va bir-birining oÀrnida boÀlgani kabi, Janobi Haqning juda ulkan soati boÀlgan bu dunyo olamining soniyasi hukmida boÀlgan kecha-k yarating aylanishi, daqiqalarni sanagan yillar va soatlarni sanagan inson umrining bosqichlari, kunlarni sanagan olam umri davrlari bir-biriga yuzlangan, bir-birining alki s va bir-birining oÀrnida boÀlgani kabi, bir-birini xotirlatadi. Masalan:

Sahar vaqti, quyosh chiqqunga qadar, bahorning boshlanishiga, ham insonning ona qorniga tushgan onlariga, ham samovot va yerning olti kunda yaratilishining birinchi ku qadarÀxshaydi, xotirlatadi va ulardagi Ilohiy maqsadlarni eslatadi.

Peshin vaqti, yoz mavsumining oÀrtasiga, ham yoshlikning kamoliga, ham dunyo umridagi insonning yaratilish davriga oÀxshaydi, ishorat qiladi va ulardagi ta, faning aksini va ne'matning fayzlarini xotirlatadi.

Asr vaqti, kuz mavsumiga, ham keksalik davriga, ham oxirzamon PaygÀambarining (alayhissalotu vassalom) saodat asriga A.S.) ydi va ulardagi Ilohiy maqsadlarni va in'omoti rahmoniyani xotirlatadi.

Shom vaqti, kuz mavsumining oxirida juda koÀp maxluqotning botishini, insonning vafotini, ham dunyoning qdavr, ibtidosidagi xarob boÀlishini eslatish bilan, jaloliy akslarni bildiradi va inconni gÀaflat uyqusidan uygÀotadi, ogohlantiradi.

Xufton vaqti, zulmat olami kunduz olamining butun belgilarini qora kafani bilan bin ixtshini, ham qishning oq kafani bilan oÀlgan yerning yuzini yopishini, ham vafot etgan insonning qolgan ishlari ham vafot etib, unutilish pardasi an yas kirishini, ham bu imtihon yeri boÀlgan dunyoning batamom yopilishini eslatish bilan Qahhori Zuljalolning jalolli tasarruflarini e'lon qiladi.

Tun vaqti, ham qishni, ham qabrni, ham barzoh olamini tushuniy, ta bilan, ruhi rahmati Rahmonga qay daraja muhtoj ekanini insonga xotirlatadi. Va tundagi tahajjud esa, qabr kechasida va barzoh qorongÀuly haqiqanchalik kerakli nur ekanini bildiradi, ogohlantiradi va butun bu inqiloblar ichida Janobi Mun'imi Haqiqiyning nihoyatsiz ne'matlarini eslatib, qay daraja hamd va sanoasohatdor ekanini e'lon qiladi.

Ikkinchi tong esa, hashr tongini eslatadi. Ha, kechaning nahori va qishning bahori naqadar aqlga toÀgÀri kelishi, kerak va qaذَا الoÀlsa, hashrning tongi ham, barzohning bahori ham oÀsha qat'iyatdadir.

Demak, bu besh vaqtning xar biri muhim bir inqilob boshida boÀlgani va buyuk inqiloblarni eslatgai.

{(Ni, Qudrati Samadoniyaning kundalik azim tasarruflarining ishorati bilan, ham yillik, ham asriy, ham zamondagi qudratning moÀ'jizalarini va rahmatning hadyalarini xota olmadi. Demak, asl fitrat vazifasi va qullik asosi va qat'iy qarz boÀlgan farz namoz ushbu vaqtlarda loyiqdir va juda munosibdir.

Inslanishratan gÀoyat zaifdir. Xolbuki hamma narsa unga tegadi, uni ranjitadi va xafa qiladi. Ham gÀoyat ojizdir. Xolbuki balolari va dushmanlari juda koÀp. GÀoyat faqirdir. Holbuki ehtiyojlari juda koÀp. Tanbal va iqtidorsiz.esa heki hayotning javobgarliklari gÀoyat ogÀirdir. Ham insoniyat uni koinot bilan aloqador qilgan. Xolbuki sevgan, yaqinlik qilgan narsalariningdan or va firogÀi uni doim ranjitadi. Ham aql unga yuksak maqsadlar va boqiy mevalar koÀrsatadi. Xolbuki qoÀli qisqa, umri qisqa, iqtidori qisqa, sabri qisqadibi boÀDemak, bu vaziyatdagi odam sahar vaqti bir Qodiri Zuljalolning, Rahimi Zuljamolning dargohiga niyoz bilan, namoz bilan murojaat qilib, holini bildirish, tavfiq va madad istash shlarilik lozim va oldidagi kunduz olamida boshiga keladigan, uctiga yuklanadigan ishlarga, vazifalarga bardosh qilish uchun qanchalik kerakli bir tayanch nuqtasi ekani ochiqchasigi bilaashiladi.

Peshin vaqtida, kunduzning kamol topib, zavolga qarab ketishi va kundalik ishlarning kamol topish onlari va mashgÀuliyatlarning tazyiqidan vaqtinchalik istirohat payti va foniy dunya qil oÀtkinchi va ogÀir ishlar sababli gÀaflat va karaxtlikdan ruhning tanaffusga ehtiyoj vaqti va Ilohiy in'omlar namoyon boÀlgan ondir. Inson ruhi oÀsha tazyiqdan qutulib, gÀa tortan ayrilib, ma'nosiz va oÀtkinchi narsalardan chiqib, Qayyumi Boqiy boÀlgan Mun'imi Haqiqiyning dargohiga borib, qoÀl bogÀlab, yakuniy ne'matlariga shukr va hamd aytib, yordam soÀrash hamda jalol va azamati qarshisida ruku' bilan ojizligini izrga isish va zavolsiz kamoliga va bemisol jamoliga qarata sajda qilib, hayrat va muhabbat va ojizligini e'lon qilish ma'nosidagi peshin namozini oÀqish, qakuni Bk goÀzal, qanchalik xush, qanchalik lozim va munosib ekanini anglamagan inson, inson emas...

Asr vaqtida, kuzning gÀamgin mavsumini va ar birikning mahzun holatini va oxirzamonning azoblar toÀla mavsumini eslatadi va xotirlatadi. Ham kundalik ishlarning natijalanish vaqti, ham u kunda sazovor boÀlgan sihat, tinchlik va xayrli xizmat kaَاتُ فohning ne'matlarining buyuk yakun topgan payti, ham u ulkan Quyoshning botishga mayl ishorati, inson bir musofir xodim va hamma narsa oÀtkinchi hammaror ekanini e'lon qilish vaqtidir.

Abadiyatni istagan va abad uchun yaratilgan va ehsonga topingan, firoqdan ranjigan inson ruhi turib, tahorat olib, asr vaqti namozini oÀqish uchun Qadimi Boqiy va Qayyumi Sarmadiyning dargo toshiadoniyasiga duo arz qilib, tuganmas va chekciz rahmatining iltifotiga iltijo qilib, sanoqsiz ne'matlariga shukr qilib va hamd aytib, izzati Rububiyatiga qarata xor tarzda ima? A borib, Sarmadiyati Uluhiyatiga kamtarinlik bilan sajda qilib, haqiqiy qalb tasallisi, ruh rohatini topib, huzuri kibriyosida kamarbasta-i ubudiyat bilan asr namozini َحْمَة qanchalik yuksak bir vazifa, qanchalik munosib bir xizmat, fitrat qarzini qanchalik oÀrnida ado etish, balki gÀoyat xush bir saodatni qoÀlga kiritishligini inson boÀlgan kishi anglaydi.

Shom vaqtublariishning boshlanishidan yoz va kuz olamining nozanin va goÀzal maxluqotining gÀamgin vidolashishi ichida botish vaqtini eslatadi. Ham insonning vafoti bilan barcha sev iymonidan azobli firoq ichida ayrilib, qabrga kirish paytini xotirlatadi. Ham dunyoning oÀlim onidagi zilzilasi ichida vafoti bilan, barcha yashovchilari boshqa olamlarga koÀchishi va bu imtihon joyi chirogÀiniismidandirilish vaqtini eslatadi, xotirlatadi va zavolda - botgan mahbublarga topingan kimsalarni qattiq ogohlantiradigan paytdir.

Demak, shom namozi uchun bu vaqtda, fitratan bir Jamoli Boqiyga mushtoq oyna boÀlganادَ كَ ruhi bu azim ishlarni qilgan va bu buyuk olamlarni aylantirgan, oÀzgartirgan Qadimi Lamyazal va Boqiyi Loyazalning arshi azamatiga yuzini qaratib, bu foniylarning usti jiddiلّٰهُ اَكْبَرُ‌ deb, ulardan qoÀlini koÀtarib, xizmati Mavlo uchun qoÀl bogÀlab, Doimi Boqiyning huzurida qiyom etib, اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ‌ deb, kamchilikciz kamoliga, mislshakimooliga, nihoyatsiz rahmatiga hamdu-sano aytib

deyish bilan, muovinsiz Rububiyatiga, sheriksiz Uluni aybga, vazirsiz Saltanatiga qullikni arz qilish va yordam soÀrash... shuningdek nihoyatsiz kibriyosiga, hadsiz qudratiga va ojiz boÀlmagan izzatiga qarata ruku'ga borib, butun koinot bilan birga zaiflikir. Maizligini, faqirlik va xorligini izhor qilib, سُبْحَانَ رَبِّىَ الْعَظ۪يمِ deb Rabbi Azimini tasbeh aytib, zavolsiz Jamoli Zotiga, oÀzgarmas Sifati Qudsiyasiga, almashmas Kamoli Sarmadiyatiga sajda qilib, hayrat va kamtarinlik ichida yaram insolarni tark qilib, muhabbat va qullikini e'lon qilib, butun foniylar evaziga bir Jamili Boqiy, bir Rahimi Sarmadiy topib, سُبْحَانَ رَبِّىَ الْاَعْلٰى deb, zavol zohirnazzah, nuqsondan mubarro Rabbi A'losini taqdis etish...

SoÀng tashahhudda oÀtirib, butun maxluqotning tahiyoti muborakalarini va salovٌ حَقّyyibalarini oÀz nomidan Jamili Lamyazal va Jalili Loyazalga hadya qilib, Rasuli Akramiga salom berib, bay'atini yangilash va amrlariga itoatini izhor qilib, iymonini yangilab nurlantirishlari b koinot qasrining hakimona intizomini mushohada qilib, Sone'i Zuljalolning vahdoniyatiga guvohlik qilish... Yana saltanati rububiyatning dalloli va tabligÀchisiga rozilik va koinot kitobi oyatlarining tarjimoni - Muhammadi Arabsa, yoyhissalotu vassalomning risolatiga guvohlik ma'nosida shom namozini oÀqish naqadar latif, pok vazifa, naqadar aziz, laziz bir xizmat, naqadar xush va goÀzal qullik, naqadar jiddiy bir haqiqat va bu foniy musofirxonada boqiyona suhbat va doimiyniylikaodat ekanini anglamagan odam qanday qilib odam boÀlishi mumkin!

Xufton vaqtida, kunduzning ufqda qolgan asarlari yoÀqolib, tun olami koinotni qoplaydi. مُقaraqqi الَّيْلِ وَ النَّهَارِ boÀlgan Qodiri Zuljalolning oq sahifani qora sahifaga aylantirishidagi rabboniy tasarruflari bilan yozning bezalgan yashil sahifasini qishning sovuq, oq sahifasiga ayzni inishidagi مُسَخِّرُ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ boÀlgan Hakimi Zulkamolning ijrooti Ilohiyasini xotirlatadi.

Davr oÀtishi bilan qabr ahlining qolgan asarlari ham dualada uzilib, batamom boshqa olamga koÀchishidagi oÀlim va hayot Xoliqining Ilohiy maqsadlarni eslatadi.

Tor va foniy va xor dunyoning tamoman xarob boÀlib, azim oÀlim talvasasi bdan haafot etib, keng, boqiy va azamatli oxirat olamining yuzaga chiqishida Xoliqi Arz va Samovotning jaloliy tasarrufotini va jamoliy tajalliyotini eslatadigan, xotirlatadigan vaqtdir. Ham koinotning Molik va Mutasarrifi H sopqosi, Ma'bud va Mahbubi Haqiqiysi, kecha-kunduzni, qish va yozni, dunyo va oxiratni kitobning sahifalari kabi osonlik bilan aylantiradigan, yozib, oÀchirib, almashtiradigan zot boÀla oladi! Bularning barchaciga hukm qiladigoqdir. Qodiri Mutlaq ekanini isbot qilgan vaziyatdir.

Demak, nihoyatsiz ojiz, zaif, ham nihoyatsiz faqir, muhtoj, ham nihoyatsiz bir kelajak zulmatlariga choÀmayotgan, nihoyatsiz hodisalar ichida chayqalanayotgan inson ruhi xikrdirnamozini oÀqish uchun bu ma'nodagi xuftonda Ibrohimvoriy لَٓا اُحِبُّ الْاٰفِل۪ينَ deb Ma'budi Lamyazal, Mahbubi Loyazalning dargohiga namoz bilan iltijo qilib va shu foniy olamda va foniy umrda va qorongÀu dunyoda va qorongÀu istiqbolda biigi, fyi Sarmadiyga munojot qilib, kichik boqiy suhbat, bir necha daqiqagina boqiy umr ichida dunyosiga nur sochadigan, kelajagini nurlantiradigan, mavjudotning va doÀstlarining firoq va zavolidan hosil boÀlgan yaralariga malhga ayltadigan Rahmoni Rahimning iltifoti rahmatini va nuri hidoyatini koÀrib istash... vaqtinchalik uni unutgan va yashiringan dunyoni u ham unutib, yatsizrini qalbning yigÀisi bilan dargohi rahmatga toÀkib, xar ehtimolga qarshi, oÀlimga oÀxshagan uyquga kirmasdan avval, soÀnggi qullik vazifasini qilib, kundaa ungaallar daftarini goÀzal xotima bilan yozish uchun namozga turish, ya'ni butun foniy sevgan narsalari evaziga bir Ma'bud va Mahbubi Boqiyning va tilancُحْيِىqilgan barcha ojizlar oÀrniga bir Qodiri Karimning va butun titragan zararli narsalarning yomonligidan xalos boÀlish uchun bir Hofizi Rahimning huzuriga chiqish..ÀichgaFotiha bilan boshlash, ya'ni hech narsaga yaramagan va oÀrnida boÀlmagan noqis, faqir maxluqlarni madh qilish va minnatdor boÀlish oÀrniga, bir Komili Mutlaq va GÀaniyyi Mutlaq va Rahimi Karim boÀlgan Rabbul Olaminni madhu-sano omsiz,..

اِيَّاكَ نَعْبُدُ xitobiga taraqqiy etish, ya'ni kichikligi, hechligi, kimsasizligi bilan birga, azal va abad sultoni boÀlgan Maliki Yavmiddinga bogÀlanishi bilan koinotda nozli bir musofir va ahamiyatli vazifador milan ya kirib, اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ deb, butun maxluqot nomidan koinotning katta jamoati va buyuk jamiyatidagi ibodat va yordam soÀrashlarni Unga taqdim etish... اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَق۪يمَ deb, an, u k qorongÀuligi ichida abadiy saodatga ketgan, nuroniy yoÀl boÀlgan siroti mustaqimga hidoyat istash... hozir yotgan nabotot, hayvonot kabi yashiringan quyoshlar, hushyor yhlininar bittadan askar singari amriga boÀysundirilgan va bu olam musofirxonasida yordamchici va xizmatkori boÀlgan Zoti Zuljalolning kibriyosini oÀylab, اَللّٰهُ اَكْبَرُ deb rukuga borish, ham butun maxluqotning sajda-i kubrosini oÀyva iroa'ni bu kecha yotgan maxluqot kabi xar yil, xar asrdagi mavjudot turlari, hatto Yer, hatto dunyo bir-bir muntazam qoÀshin, balki itoatkor askar kabi dunyoviy qullik vazifasidan كُنْ فَيَكُونُ amri bilan boÀshatilgan y daraya'ni gÀayb olamiga yuborilgan vaqt, mukammal intizom bilan zavolda botish joynamoziga اَللّٰهُ اَكْبَرُ deb sajda etgani... كُنْ فَيَكُونُ amridan kelgan tiriltirish va og: Bir irish hayqirigÀi bilan yana bahorda qisman aynan, qisman mislan hashr boÀlib, qiyom etib, kamarbasta-i xizmati Mavlo boÀlganlari kabi, bu insoncha ularga iqtido qilib, u Rahmoniim taymolning, u Rahimi Zuljamolning dargohi huzurida hayrat beradigan muhabbat, baqo sirridan hissa olgan kamtarinlik, izzat bilan aralash zيُرْسَichida اَللّٰهُ اَكْبَرُ deb sajdaga borish, ya'ni bir jihatdan me'rojga chiqish ma'nosidagi xufton namozini oÀqish qanchalik xush, qanchalik goÀzal, qanchalik shirin, qanchalik yuksak, qanchaarijasiz va laziz, qanchalik ma'qul va munosib bir vazifa, bir xizmat, bir qullik, jiddiy haqiqat ekanini albatta anglading.

r turlari va martabalari bor. Lekin oÀsha vahdat qancha boÀlsa ham, baribir koÀplik ichida vahdatdir. Haqiqiy xitobni toÀliq ta'min qila olmaydi. Shuning uchun, toÀgÀridan-toÀgÀri Zoti Aqdasga qarata qalbgana damochishi, koÀplikni xayolga keltirmasligi uchun vahdat orqasida ahadiyat sikkasi boÀlishi lozim. Yana, sikka-i ahadiyatga nazarlarni qaahlini va qalblarni jalb qilish uchun oÀsha sikka-i ahadiyat ustida oÀta jozibador bir naqsh va gÀoyat porloq bir nur, gÀoyat shirin bir halovat va gÀoyat sevimli bir jamol, gÀoyat quvvatli st va qiqat boÀlgan rahmat tamgÀasini va rahimiyat muxrini qoÀygan. OÀsha rahmatning quvvati ongli mavjudotning nazarlarini jalb qiladi, oÀziga tortadi vasiymodyat tamgÀasiga qovushtiradi. Zoti Ahadiyani mulohaza qildiradi va shu yoÀl bilan اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ dagi haqiqiy xitobga sazovor qiladi.

Xullas, "Bismillahir Rohmanir Rohiym" Foi alomng mundarijasi va Qur'onning qisqa bir xulosasi jihatidan, mazkur buyuk sirning unvoni va tarjimoni boÀlgan. Bu unvonni qoÀliga olgan kimsa rahmatning tabaqalarida keza oladi. Va bu tarjimonni gapirtirgan rahmatning sishundai oÀrganadi, rahimiyat va shafqat nurlarini koÀradi.

BESHINCHI SIR: Bir hadisi sharifda kelganki:

اِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ الْاِنْسَانَ عَلٰىagani ةِ الرَّحْمٰنِ -اَوْ كَمَا قَالَ

Bu hadisni bir qism ahli tariqat iymon aqoidiga munosib boÀlmagan gÀalati tarzda tafsir qilishgan. Hatto, ulardan bir qism ahli ishq insonning ma'naviy siymosiga surati Rahmongib, "i bilan qaraganlar. Ahli tariqatning aksar qismida sakr va ahli ishqning koÀpida istigÀroq va iltibos boÀlgani uchun, haqiqatga zid tushunchalarida balki uzrli hisoblanishadi. Lekin aqli joyida boÀlganlar fikran ularning aqida i,

riga zid boÀlgan ma'nolarini qabul qilmaydi. Qilsa, xato qilgan boÀladi. Darhaqiqat, butun koinotni bir saroy, uy kabi muntazam idora qilayotgan va yulduzlarni zarralar kabi hikmatli va oson aylantirayotgan, kezdirayotgan va zarralarni intir, mi xodimlar kabi ishlatayotgan Zoti Aqdasi Ilohiyning sherigi, oÀxshashi, ziddi, tengi boÀlmagani kabi,

Demak, besh vaqtning xar biri azim inqilobning ishoralari va ijrooti jasima-ufton oniyaning nishonlari va Allohning umumiy inÀomlarining alomatlari boÀlganlari uchun, qarz va burch boÀlgan farz namozining bu vaqtlarga tayinlangani bagÀoyat hikmatlidir...

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْing moعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى مَنْ اَرْسَلْتَهُ مُعَلِّمًا لِعِبَادِكَ لِيُعَلِّمَهُمْ كَيْفِيَّةَ مَعْرِفَتِكَ وَ الْعُبُودِيَّةَ لَكَ وَ مُعَرِّفًا لِكُنُوزِ اَسْمَائِكَ وَ تَرْجُمَانًا لِاٰيَاتِ كِتَابِ riliq َاتِكَ وَ مِرْاٰتًا بِعُبُودِيَّتِه۪ لِجَمَالِ رُبُوبِيَّتِكَ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ اَجْمَع۪ينَ وَ ارْحَمْنَا وَ ارْحَمِ الْمُؤْمِن۪ينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ اٰم۪ينَ بِرَحْمَتِكَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِم۪ينَ

OÀNINCHI SOÀZ

ESLATMA: Bu risolalarda tashbeh va misollarni hikoyalar suratida yozganimning sababi ham osonlashtirish, ham Islom haqiqatlarining naqadar ma'qul,egishlosib, muhkam, bir-birini quvvatlaydigan ekanini koÀrsatishdir. Hikoyalarning ma'nolari, oxirlaridagi haqiqatlarda. Kinoyalar navidan yolgÀiz ularga dalolat qilng gÀa. Demak, ular xayoliy hikoyalar emas, toÀgÀri haqiqatlardir.

فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يning b الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ

Birodar, hashr va oxiratni oddiy va avom tilida va ochiq bir tarzda basobida istasang, quyidagi misoliy hikoyachaga nafsim bilan barobar qara, tingla:

Bir kuni ikki odam Jannat kabi goÀzal bir mamlakatga (bu duny SoÀzdhoratdir) boradi. Qarasalar: Hamma uy, xona, doÀkon eshiklarini ochiq qoldirib, muhofazasiga diqqat qilmayapti. Mol va pul ochiq sohibsiz qolgan. Ikkisidan biri xohlagan narsasiga qoÀlini uاِلَّاyo oÀgÀirladi, yo oÀzlashtirdi. Nafsining orzulariga tobe boÀlib xar qanday zulmni, xarom ishni qildi. Aholi esa unga koÀp gapirmadi. oÀngla oÀrtogÀi unga dediki:

-Nima qilyapsan? Jazo olasan, meni ham baloga qoÀyasan. Bu mollar davlatga tegishli mol. Aholi bola-chaqasi bilan yo askar boÀlgan yoki xodim. Bu ishlarda fuqarolar kiyimida jalb qilinishyapti. Shunin jaloln sen bilan ishi boÀlmayapti. Lekin intizom qattiq. Podshohning hamma joyda telefoni bor va xodimlari hozir. Tezda borib, omonlik tila, dedi. Lekin u tentak qaysarlik qilib dedi:

-YoÀq, mir tahmii emas, balki vaqf molidir, sohibsizdir. Hamma istagani kabi tasarruf qila oladi. Bu goÀzal narsalardan istifodani man qiladigan hech qanday sabab koÀrmayapman. KoÀzim bbir-bioÀrmasam ishonmayman, - dedi. Ham faylasuflarga oÀxshab koÀp safsata sotdi. Ikkisi orasida jiddiy bir munozara boshlandi. Avval u tentak dedi:

-Podshoh kimdir? Tanimayman.

OÀrtogÀi unga javoban: Bir qisga rioaissiz boÀlmaydi. Bir igna ustasiz boÀlmaydi, sohibsiz emas. Bir harf kotibsiz boÀlmaydi, bilasan. Qanday qilib, oÀta muntazam ushbu mamlakat houblarg boÀlsin? Bu qadar koÀp boylik, xar soatda bir poyezd {(Hoshiya) Yilga ishoratdir. Ha, bahor mahzani arzoq bir vagondir, gÀaybdan keladi.} gÀaybdan kelayotganday qiymatli, sanÀat bilan qilinganan bilr bilan toÀla keladi. Bu yerga boÀshaladi, ketadi. Bular qanday qilib egasiz bolishi mumkin? Hamma joyda koÀrinayotgan e'lonnomalar, bayonnomalar va xar bir mol ustida koÀringan muxr va tamqatda , belgilar va xar burchagida hilpirayotgan bayroqlar qanday qilib moliksiz boÀlishi mumkin? Korinib turibdiki, sen bir oz farang fani oÀqigansan. Islom yozuvlarini oÀqiy olmayapsan. Boz ustiga, biladigan kihiyati ham soÀramayapsan. Qani kel, eng buyuk farmonni senga oÀqib beraman.

Shunda tentak aytdiki:

-XoÀp, mayli, podshoh bor. Lekin mening kichik foydalanishim unga qanday zarar beradi. Xazi, ziyon nima kamayadi? Bu yerda qamoq-mamoq ham yoÀq, jazo koÀrinmayapti.

OÀrtogÀi unga javoban dedi:

-E, shu koÀrinib turgan mamlakat bir mashq maydonidir. Ham saltanatga oid antiqa sanÀatlarningQiziqiazmasidir. Yana vaqtinchalik sobit boÀlmagan musofirxonalaridir. Xar kuni bir karvon kelayotgani, biri ketayotgani, gÀoyib boÀlayotganini koÀrmayapsanmi?! Doimo toÀladi, boÀshaladi. Bir oz vuda ka soÀng bu yurt almashtiriladi. Bu aholi boshqa va doimiy mamlakatga oÀtkaziladi. U yerda hamma xizmati evaziga yo jazo, yo mukofot oladi, dedi.

Xoin tboÀladyana oÀjarlik qilib:

-Ishonmayman. Bu mamlakatning xarob etilishi, boshqa mamlakatga koÀchishi hech mumkinmi, dedi. Bunga javoban amin oÀrto bir z50

-Modomiki bu daraja qaysarlik va oÀjarlik qilayotgan ekansan kel, son-sanoqsiz dalillar ichida OÀn Ikki Surat orqali: Bir mahkama-i kubro borligini,ohningot va ehson yurtini, bir jazo va zindon joyi borligini, bu mamlakat xar kuni bir daraja boÀshalgani kabi, bir kun kelib, batamom boÀshalib xarob qilinishini senga koÀrsataman, dedi.

BIRINCHI SURAT: Bir saltanat, xususan boyatnimuhtasham saltanat, yaxshi xizmat qilgan tobe'lariga mukofoti va isyon qilganlarga jazosi boÀlmasligi hech mumkinmi?! Bu yerda yoÀqdek. Demak, boshqa yerzlarni mahkama-i kubro bor.

IKKINCHI SURAT: Bu jarayon, ijrootlarga qara! Eng faqir, eng zaifdan tortib hammaga mukammal, belgilangan rizq berilyapti. Hech kimi boÀlmagan xastalarga juda goÀzal qaralyapti. OÀta qiymatli va shohona taomozir hdishlar, qiymatli toshlar bilan ziynatlangan nishonlar, ziynatlangan liboslar, muhtasham ziyofatlar bor. Qara, senga oÀxshagan tentaklardan boshqa hamma asalnzifasiga qattiq e'tibor berib bajaryapti. Hech kim haddidan zarracha tajovuz etmayapti. Eng buyuk shaxs eng buyuk bir itoat bilan kamtarona xavf va haybat ostida xizmat qilyapti. Demak, bu saltanat sohibining juda acha ebir karami, juda keng bir marhamati bor. Yana gÀoyat buyuk izzati, gÀoyat jalolli bir sharafi, nomusi bordir. Karam esa, in'om qilishni istaydi. Marhamat, ehsonsiz boÀlmaydi. Izzat, gÀayra Qurydi. Sharaf va nomus esa, adabsizlarga adabini berishni taqozo qiladi. Lekin bu mamlakatda marhamat, nomusga loyiq mingdan biri qilinmayapti. Zolim izzatida, mazlum xorligida qolib bu yerdan koÀchib kin. Mei. Demak, bir mahkama-i kubroga qoldirilyapti.

UCHINCHI SURAT: Qara, naqadar oliy bir hikmat, bir intizom bilan ishlar ketyapti. Yana qanchalar haqiqiy bir adoniya bir mezon bilan muomala qilinyapti. Xolbuki hikmati hukumat, saltanatning himoyasiga iltijo qilgan yolvoruvchilarga lutfni taqozo qiladi. Adolat esa, hukumatning e'tibori, saltanatning haybati saqlanishi uchun qoÀl ostidagilar huquqining muing ma qilinishini istaydi.

Xolbuki, bu yerlarda oÀsha hikmatga, oÀsha adolatga loyiq mingdan bir ish ijro qilinmayapti. Sen kabi tentaklar, koÀpchiligi jazo olmasdan bu yerdan koÀchib ketyapti.

Demlan b r mahkama-i kubroga qoldirilyapti...

TOÀRTINCHI SURAT: Qara, shu koÀrgazmalarda son-sanoqsiz tengsiz javharlar, bu dasturxonlardagi mislsiz taomlar koÀrsatyaptiki: Bu yerlarningiz jamohining cheksiz saxovati, hisobsiz toÀla xazinalari bor. Xolbuki bunday bir saxovat va tuganmas xazinalar zavol va firoq bilan azoblanmasligi uchun u ziyofatdan lazzat olganlar u yerda bardavom boÀlishi uchun doimiy va kerakli hammqilar,a ichida boÀlgan bir ziyofat diyori istaydi. Chunki azobning zavoli lazzat boÀlgani kabi, lazzatning zavoli ham alamdir.

Bu koÀrgazmalargahalik Va shu e'lonlarga e'tibor ber! Va bu dallollarga quloq sol, moÀ'jizaviy bir podshohning antiqa san'atlarini tashkil qilyapti va tanitayapti. Kamolotini koÀrsatyapti. Tengsgan manaviy jamolini bayon etyapti. Maxfiy xusnining latifliklaridan bahs etyapti. Demak, uning juda hayrat beruvchi muhim kamoloti va ma'naviy jamoli bor. Yashirin, qusursiz kamol esa, taqdir etuvchi, sevuvchi, mashaallro qil tamosho qiluvchilarga tanitishni taqozo qiladi. Maxfiy, nozirsiz jamol esa, koÀrinishni va koÀrishni istaydi. Ya'ni, oÀz jamolini ikki tomonlama koÀrish: Biri, turli tuman oynalarda shaxsan koÀrish. Boshchuqdaishtiyoqmand tomoshabin va hayratga tushgan maqtovchilarning koÀzi orqali koÀrinishni taqozo qiladi. KoÀrish, ham koÀrinish, ham doimiy koÀrish, ham abadiy guvoh boÀlishni iqtizo qiladi. Doimiy jamol ishtiyoqmand tomosiymonsva sevuvchilarning bardavom vujudlarini istaydi. Chunki doimiy jamol zavol topuvchi ishtiyoqmandga rozi boÀlmaydi. Chunki, qaytib kelmaslik sharti bi tushuvolga mahkum boÀlgan bir tomoshabin zavolni tasavvur qilish orqali muhabbati adovatga aylanadi, hayrat va hurmati tahqirga mayl etadi. Chunki inson - bilmagan va yetishmagan narsasiga dushmandir. Xolbuki,ik boÀ bu musofirxonalardan tezda ketib gÀoyib boÀlyapti. OÀsha kamol va jamolning bir nuriga, balki zaif bir soyasiga bir dam qarab, toÀymasdan ketyapti.

Demak, bishimimiy sayr joyiga ketilyapti...

BESHINCHI SURAT: Qara, bu ishlar ichida koÀrinyaptiki, mislsiz Zotning juda buyuk bir shafqati bor. Chunki xar bir jabrdiydaga yordam berdirilyapti. Xar bir orzu va istakka javob beryapti. Hatto, eng kichik biladi.iyoj eng past bir odamdan kelsa ham, shafqat bilan taÀminlanyapti. ChoÀponning bir qoÀyining oyogÀi ogÀrisa, yo malham, yo veterinary yuboryapti.

Kel, borayl۪ينَ

"Ey bizni ne'matlari bilan olamkiish qilgan sultonimiz! Bizga koÀrsatgan namunalarning va soyalarning asllarini, manbalarini koÀrsat. Bizni saltanating markaizga ol. Bizni bu choÀllarda yoÀq qilma. Bizni huzuringga ol. Bizga marhamat qil. Bizga bu yerdsi, duirgan laziz ne'matlaringni u yerda yedir. Bizni zavol va uzoqlshtirib azoblama. Senga ishtiyoqmand va mutashakkir ushbu mute' raiyatingni bebosh qoldirib yoÀtlarnia", deyapti va juda koÀp yolvoryapti. Buni sen ham eshityapsan.

Ajabo, bu qadar shafqatli va qudratli bir podshoh, eng oddiy odamning eng kichik istagini ahamiyat bilan amalga oshirishi, eng sevgili bir elchisining eng goÀzaluqlargini amalga oshirmasligi hech mumkinmi? Xolbuki, sevgilining istagi, barchaning ham istagidir. Ham podshohning roziligi, ham marhamat va adolatining iqtizosidir. Ham unga oson, ogÀir emas. Bu musofirxonalardagi vaqporloq tanaffus joyi qadar ogÀir emas. Modomiki namunalarini koÀrsatish uchun besh-olti kunlik sayr joylariga bu qadar xarajat qilayotgan, bu mamlakatni bunyod etgan ekan albatta, haqiqiy xazinaliladi. kamolotini, hunarlarini saltanati markazida shunday bir tarzda koÀrsatadi, shunday sayrongohlar ochadiki, aqllarni hayratga soladi.

Demak, bu imtihon maydonida boÀlganlar bebosh emaslar, saodat saroylari va zindonlar ularni kutyapti... ira biTINCHI SURAT:>Kel, koÀr, bu muhtasham poyezdlar, tayyoralar, jihozlar, omborxonalar, koÀrgazmalar, ijrootlar koÀrsatyaptilarki, parda orqasida judberildasham bir saltanat bor,

{(Hoshiya) Masalan: Bizda mashq maydonida harbiy usulda, "Qurol ol, nayza os!" amri bilan ulkan bir qoÀshin boshdan oxir tikanli changalzorga oÀxshagani kabi, xar bir bayram kuni namoyish qilish ucmovotgormalaringizni kiyib, nishonlaringizni osinglar" amriga lashkar boshdan oyoq rang-barang gullar ochgan ziynatli bir bogÀni koÀrsatgani kabi roÀyi zamin maydonida Sultoni Azaliyning nihoyatsiz turdagi qoÀshinining farishta oxira ins va hayvonlar kabi shuursiz nabotot toifasi ham hayotni saqlash jihodida كُنْ فَيَكُونُ amri bilan "Mudofaa uchun qurollaringizni va jihozotingizni osinglar!" Ilohiy buyruqni olgan vaqti, zn.

oshdan-oyoq oÀzidagi butun tikanli daraxtlar va nabotlar nayzachalarini taqqan payt, aynan nayzalarini osgan muhtasham bir lashkargohga oÀxshaydi.

Bahorning xar bir kuni ham, xar bir haftasi bir-bir nalbatt toifasining bayrami boÀlgani uchun, xar bir toifasi oÀz Sultonining oÀz toifasiga ehson qilgan goÀzal hadyalarni koÀrsatish uchun unga qoÀyishi vynatli nishonlarni namoyish qilib, Sultoni Azaliyning nazarida koÀrish va koÀrsatishga taqdim qilgani va shunday bir holatda boÀlgani uchun butun nabotot va darlarnin goÀyo "Rabboniy sanÀatlar ziynatli narsalarini, gul va meva deb atalgan fitrati Ilohiyaning nishonlarini osinglar, gullar ochinglar!" degan Rabboniy Jalaltinglayaptiki roÀyi zamin ham oÀta muhtasham bir bayram kuni, shohona namoyishda surma surgan va ziynatlangan nishonlari porlagan lashkargohni koÀrsatadi.

Xullas, bu mi? Ye hikmatli va intizomli jihozlanish va ziynatlanish, albatta nihoyatsiz qodir bir sultonning, oÀta hakim bir hokimning amri bilan bor brsatisini koÀr boÀlmaganlarga koÀrsatadi.}

hukm suryapti. Bunday bir saltanat oÀziga loyiq bir xalq istaydi. Xolbuki, butun xalq bu musofirxonada toÀplanganini koÀryapsan. Musofirxilan ka xar kuni toÀladi, boÀshaladi. Butun xalq esa mashq uchun bu imtihon maydonida hozir. Maydon esa, xar soat almashtirilyapti. Butun xalq podshohning qiymatli ehsonlarining namunalarini va gÀaroyib san'a hujraing antiqalarini koÀrgazmalarda tomosha qilish uchun bu namoyishgohda bir necha daqiqa toÀxtab tomosha qilyapti. KoÀrgazma esa xar daqiqa oÀzgaryapti. Ketgan kelmaydi, kelgan ketadi.

Bu musof, kir , shu maydon va koÀrgazmalarning orqasida doimiy saroylar, davomli maskanlar, bu namunalar va suratlarning xolis va yuksak asllariga toÀla bogÀ va xazinalar borligini, bu holat, shu vaziyat qat'iy koÀrsatyapti.

i,

ak, bu yerda harakat ular uchun. Bu yerda ishlatadi, u yerda haqini beradi. U yerda hammaning iste'dodiga koÀra bir saodati bor...

YETTINCHI SURAT: Kel, bir l istaanaylik. Bu madaniy aholi ichida nima bor, nima yoÀqligini koÀraylik. Mana, qara! Hamma joyda, xar burchakda koÀp sonli fotoapparatlar oÀrnatilgan, suratga oidagi i. Qara, xar joyda koÀp sonli kotiblar oÀtiribdi, bir narsalar yozyapti. Hamma narsani qayd etyapti. Eng ahamiyatsiz bir xizmatni, eng oddiy bir voqe'ani qayd etyapti. Anavi yuksak togÀn olamshohga maxsus katta fotoapparat oÀrnatilgan.

{(Hoshiya) Bu surat ishorat qilgan ma'nolarning bir qismi Yettinchi Haqiqatda bayon qilingan. Lekin bu yechun, dshohga maxsus katta fotoapparat ishorati va haqiqati "Lavhi Mahfuz" deganidir. Lavhi Mahfuzning borlik vujudi Yigirma Oltinchi SoÀzda shunday isbot qilinganki: Kichik-kichik juzdonlar katta bir qayd kitobining vujudini bildiradi. Kichiy hayoik qogÀozlar bir katta daftarning borligidan darak beradi. KoÀp kichik sizintilar katta suv manbaini xabar beradi. Aynan shuning kabi: Kichik-kichik juzdonlar hukmida, kichik Lavhi Mahfuzlar ma'nosida, ham katta Lavhi Mahfuzni yola olmn qalamdan sizib chiqqan kichik-kichik nuqtalar suratidagi bani basharning hotiralari, daraxtlarning mevalari, mevalarning urugÀlari, danaklari albatta bir katta hotirani, katta daftarni, lavhi mahfuzi a'zamni his ettiradحُبِّ diradi va isbotlaydi. Balki keskin aqllarga koÀrsatadi.}

Bu yerlarda nima jarayon etayotganini, suratini olyapti. Demak, U Zot mulkida jarayon etayotgan butun muomala va ishlngi Sad etilishini amr qilgan. Demak U muazzam Zot butun hodisalarni qayd ettiradi, suratini oladi. Bu diqqatli hifz va muhofaza, albatta bir hisob uchundir.

Endi, eng oddiy odamning eng oddior boÀalalarini ahamiyatsiz qoldirmagan Hokimi Hafiz, odamlarining eng kattalaridan eng katta amallarini muhofaza qilmasin, hisob olmasligi, mukofot va jazo bermasligi hech mumkinmi?! Xolbuki, oÀsha kattalardan u zotning izzatiga vsazovoratiga ogÀir keladigan va marhamatining sha'ni umuman qabul qilmaydigan muomalalar sodir boÀlyapti. Bu yerda jazolamayapti.

Demak, bir mahkama-i kubrogada, "Orilyapti...

SAKKIZINCHI SURAT: Kel, undan kelgan bu farmonlarni senga oÀqib beraman. Qara, takror batakror: «Sizlarni u yerdan olib saltanatim markaziga keltiraman va boÀsunganlarni bahtiyor, oqaysi ni mahkum etaman. Vaqtinchalik yerni xarob qilib, abadiy saroylarni, zindonlarni ichiga olgan boshqa bir mamlakat barpo etaman.» deb va'da beryapti va shiddatli tahdid etyapti. Va'da bergan narsalari unga oÀta oson anglai uchun oÀta muhim. Va'dasida xilof qilish, izzati iqtidoriga gÀoyat ziddir. Qara, ey tentak! Sen yolgÀonchi tasavvuringni, safsatachi aqlingni, aldovchi nafsinÀoyalasdiqlayapsan. Va hech bir tomondan xulf va xilofga majburiyati boÀlmagan va hech bir jihatdan haysiyatiga xilof qilish yarashmagan va koÀringan butun ishlar sidqiga guvohlik qili va ir zotni yolgÀonga chiqaryapsan. Albatta buyuk bir jazoga loyiq boÀlasan. Misoling shundayki, bir yoÀlovchi quyoshning ziyosidan koÀzini berkitib, xayoliga nazar soladi. Tasavvuri tilla qoÀngilgan h, bosh chirogÀining yorugÀligi bilan dahshatli yoÀlini yoritishni istaganga oÀxshaydi.

Modomiki va'da bergan ekan, qiladi. Xolbuki, bajo keltirish unga juda yengil, bizga, hamma narsaga, Unga va saltanaroyninuda ham lozim.

Demak, bir mahkama-i kubro, bir saodati uzmo bordir.

TOÀQQIZINCHI SURAT: Endi kel! Bu uylar va jamoatlarning ba'zi raislariga, {(Hoshiya1) Shu surat isbot qilgan ma'nolar Sakkizinchi Haqiqatda koÀrinadi. Masarqali oiralarning raislari bu misolda anbiyo va avliyolarga ishoratdir. Telefon esa, vahiy aksi va ilhomga sazovor boÀlgan qalbdan uzangan bir nisbati Rabboniya boÀlib, qalb telefonning boshi va qulogÀi hukmidadir.} xar bshongashaxsan Podshoh bilan koÀrishadigan xususiy telefon bor. Ba'zilar uning huzuriga chiqishgan. Qara nima deyishyapti: Bular ittifoq bilanzoq ma berishyapti: "U zot mukofot va jazo uchun juda muhtasham va dahshatli bir yer tayyorlagan. OÀta kuchli va'da beryapti va qattiq tahdid qilyapti. Uning izzat va oÀta buyukligi hech bir jihamonidaa'dasiga xilof qilish darajasiga tushib, xorlikni qabul qilmaydi". Xolbuki xabarchilar ham tavotur darajasida koÀp, ham ijmo' quvvatida ittifoq bilan xabar beradilarki: Ba'zi belgilari koÀringan saltanatbur boaning asosi va markazi bu yerdan uzoq bir boshqa mamlakatdadir. Bu imtihon maydonida binolar vaqtinchadir. Keyin doimiy saroylarga oÀzgartiriladoÀlligyerlar oÀzgaradi. Chunki belgilari bilan buyukligi tushunilgan ushbu muhtasham, zavolsiz saltanat, bu oÀtkinchi, davomsiz, beqaror, ahamiyatsiz, oÀzgaruvchan, baqosiz, noqis, oxiriga yetmagan n odam ustiga qurilmaydi, turmaydi... Demak unga loyiq, doimiy, sobit, zavolsiz, davomiy, mukammal, muhtasham ishlar ustida turadi.

Demak, bir boshqa diyor bor, albatta u markazga ketiladi.

OÀNINCHI SURAT: oÀz xosultoniy navroÀz.

{(Hoshiya) Bu suratning ramzini ToÀqqizinchi Haqiqatda koÀrasan. Masalan: NavroÀz kuni bahor mavsumiga ishorat. Gulli yashil sahro esa, bahor mavsumidagi roÀyi zamindir. OÀzgarib turadigan p, Ungar, manzaralar esa, fasli bahorning ibtidosidan yozning intihosigacha Sone'-i Qodiri Zuljalolning, Fotiri Hakimi Zuljamolning kamoli intizom bilan oÀzgartirgan va kamoli rahmat batlariangilagan va bir-biri orqasidan yuborgan mavjudoti bahoriya tabaqotiga va masnu'oti sayfiya toifalariga va arzoqi hayvoniya va insoniyaga sabab boÀlgan taomlarga ishoratdir.}

OÀzgarishlar boÀladi, ajibratishr chiqadi. Bu bahorning shu goÀzal kunida, goÀzal gulli ushbu yashil sahroga borib bir sayr qilamiz. Mana qara! Aholi ham bu tomonga kelyapti. Qara, bir sehr bor. Binolar birdan xarob boÀldi. Boshqa shaklga kirdi. Qara, bir hikoyaza bor. Xarob boÀlgan binolar birdan bu yerda qurildi. Xuddiki ushbu xoli choÀl madaniy shaharga aylandi. Kino pardalari kabi, xar soatda boshqa bir olam koÀrsatyapti, boshqa bir shakl olyapti. Shunga disbeh ailgin, bu qadar chalkash, tez, koÀp sonli, haqiqiy pardalar ichida naqadar mukammal bir intizom borki, hamma narsa joy-joyiga qoÀyilyapti. Xayoliy kino pardalari ham bu daraja muntazam boÀlmaydi. Millionlab mohir sehrgarlar bu َلِّبُlarni qila olmaydi. Demak, bizga koÀrinmagan podshohning juda buyuk moÀ'jizalari bor.

Ey tentak! Sen: "Qanday qilib bu ulkan mamlakat buzilib, boshqa bir yerda quriladi?"ng yoÀsan.

KoÀryapsanki: Xar soat, aqling qabul qilmagan u diyorning oÀzgarishi kabi koÀp inqiloblar, oÀzgarishlar boÀlyapti. Bu toÀplanish, tarqalish va shu hollardan anglashilyaptiki: KoÀringan tezlik bilan toÀpi.

lar, tarqalishlar, tashkillar, buzilishlar ichida boshqa bir maqsad bor.

Bir soatlik toÀplanish uchun oÀn yillik xarajat qilinyapti. Demak, bu holatlarning oÀzi maqsad emas. Balki bir misol, taqliddir. Mashq maydnda botihonining hamma narsasi qayd qilingani va yozganidek, U zot suratlari olinib tarkib qilinishi va natijalari saqlanib yozilishi uchun moÀ'jizaviy bilan qilyapti. Demak, muomala jy ixtitta majlisda, bular ustida davom etib aylanadi. Bir yuksak koÀrgazmada doimiy koÀrsatiladi. Demak, bu oÀtkinchi, beqaror vaziyatlar, sobit suratlar, boqiy mevalar beryaptilar.

Demak, bu mlgan alar bir buyuk saodat, bir katta mahkama, biz bilmagan ulugÀ gÀoyalar uchundir...

OÀN BIRINCHI SURAT: Kel, ey qaysar doÀstim! Bir tayyoraga, yo sharqqa yoki gÀarbga, ya'ni oÀtmish va kelajakka ketadigan bir poyezyigirmnaylik. Bu moÀ'jizakor zotning boshqa yerlarda qanday moÀ'jizalar koÀrsatganini koÀraylik. Mana qara, xar tomonda biz koÀrgan manzil, maydon va koÀrgazma kabi ajoyiblar mavjud. Ammo san'at jihatidan, surat jiha

orqalbir-biridan boshqacha. Shunga yaxshilab e'tibor bergin: Sabotsiz manzillarda, davomsiz maydonlarda, baqosiz koÀrgazmalarda naqadar yaqqol bir hikmatning intizomoti, qay daraja zohiriy inoyatning ishoratlari, qay martaba olning b adolatning belgilari, qay daraja keng marhamatning samaralari koÀrinyapti. Basiratsiz boÀlmagan xar kim yaqiynan anglaydiki: Uning hikmatidan yanada komilroq hikmat, inoyatidan yanada chiroyliroq inoyat ish iamatidan yanada keng marhamat, adolatidan yanada juda jalil adolat yoÀq va tasavvur qilinmaydi.

Agar farazan tasavvur qilganingdek, mamlakatida doimn duo zillar, oliy makonlar, sobit maqomlar, boqiy maskanlar, muqim aholi, bahtli xalqi boÀlmasa, bu hikmat, inoyat, marhamat, adolatning haqiqatlariga bu foniy yurt sazovor boÀlmasligi ma'lum. Ularga sazovor boÀladigan buxumlayerda ham boÀlmasa, kunning oÀrtasida quyoshning nurini koÀrib quyoshni inkor qilish darajasidagi ahmoqlik bilan, koÀzoÀngimizdagi hikmatni inkor qilish va guvoh shatisn inoyatimizni inkor qilish, koÀrgan marhamatimizni inkor qilish, juda quvvatli belgilari, ishoratlari koÀringan adolatni inkor qilish kerak boÀladi.

Yana koÀrgan ijrootlarimiz hakimona va karimona ishlar va rahimona ehsonlar sohibini (Hh. Qulqlasin, Alloh koÀrsatmasin!) ahmoq oÀyinchi, marhamatsiz zolim ekanini qabul qilish kerak boÀladi. Bu esa haqiqatlar yolgÀonga aylanishi hisoblanadi. Xolbuki, haqiqatlarniatsizlgarishi butun ahli aqlning ittifoqi bilan imkonsiz, mumkin emas. Faqat, hamma narsaning vujudini inkor qiluvchi Sofistaiy ablahlar xorij.

hdatink, bu diyordan boshqa bir diyor bor. Unda ushbu marhamat, hikmat, inoyat va adolat toÀlaligicha koÀrinishi uchun bir mahkama-i kubro, ulugÀ adolat amalga oshgan joy, buyarida omlar qilingan joy bor...

OÀN IKKINCHI SURAT: Kel, endi qaytamiz. Shu jamoatlarning raislari bilan va zobitlari bilan koÀrishayhissa jihozlariga qaraymiz. Jihozlar faqat oÀsha maydondagi qisqa muddat ichida yashash uchun berilganmi? Yoki boshqa yerda uzun bir saodatli hayotni tahsil etish uchun berilganmi? KoÀraylik. Hammaga va xar bir jihozga qa vaqtdmaymiz. Faqat namuna uchun ushbu zobitninig juzdon va daftariga qaraymiz. Bu juzdonda zobitning rutbasi, maoshi, vazifasi, talablari, harakat dasturi bor. Qara, bu rutba bir necha kunlik emas. Juda uzun vaqt uchun berilisShuninkin. "Maoshni xos xazinadan falon vaqtda olasan", deb yozilgan. Vaholanki, u tarix ancha vaqt oÀtib va bu maydon yopilgandan keyin keladi. Vazifa esa, shu muvaqqat maydonga tinglemas, balki podshohga yaqin doimiy bir saodatni qozonish uchun berilgan. Talablar esa ushbu bir necha kunlik musofirxonada yashash uchun boÀlmaydi. Balki uzun va bahtiyor hayot uchun boÀlishiiri shn. Dastur esa, ochiqdan ochiq koÀrsatadiki, juzdon sohibi boshqa yerga nomzod, boshqa olam uchun ishlaydi.

Qara, bu daftarlarda, jihozlar tajhizotining surati iste'mol qilish va mas'uliyatlar bor. Xolbuki, agar faqat bu maydondaÀlmagaqa oliy, doimiy bir yer boÀlmasa bu mustahkam daftar, qat'iy juzdon batamom ma'nosini yoÀqotadi. Bu muhtaram zobit, mukarram qoÀmondon va muazzaz rais butun aholidan past, hammadan ham badbaxtrra va choraroq, xorroq, musibatliroq, faqirroq, zaifroq bir darajaga tushadi. Bunga qiyos qil. Nimaga e'tibor bersang, bu foniydan keyin bir boqiy borligiga guvoi hechiladi...

OÀrtoq! Demak, bu vaqtinchalik yurt bir ekinzor hukmida. Bir ta'lim oladigan joy, bozordir. Albatta, orqasidan bir katta mahkama, buyuk saodati keladi. Agar buni inkor qilsang butun zobitlarqdalaruzdonlarni, daftarlarni, jihozlarni, dasturlarni, balki bu mamlakatdagi butun intizomlarni, hatto hukumatni inkor qilishga majbur boÀlasan va sodir ma'noan barcha ijrootning vujudini yolgÀonga chiqarish kerak boÀladi. Unda senga inson va shuur egasi deyilmaydi. Sofistaiylardan aqlsizroq boÀlasan.

Also mamlakat dalillari bu «OÀn Ikki Surat» ga maxsus deb oÀylama. Balki son-sa tasra alomatlar, dalillar borki: Bu beqaror, oÀzgaruvchan mamlakat zavolsiz, sobit mamlakatga almashtiriladi. Bu aholi shu muvaqqat musofirxonalardan olinadi, saltanatning maqarri doimiysr.

{(Hborilishiga>son-sanoqsiz belgilar mavjud.

Endi senga «OÀn Ikki Surat» quvvatidan yanada kuchli burhon koÀrsataman.

Kel qara, uzoqda koÀringan ulkan jamhu togchida, avval orolda koÀrgan buyuk nishon sohibimiz Yovari Akram tabligÀot qilyapti. Boraylik, tinglaylik. Boq, porloq hurmatli elchi, balandda osilgan farmoni a'zamni aholiga bildiryaptia YoziTayyorlaninglar. Boshqa, doimiy mamlakatga ketasizlar. Shunday bir mamlakatki, bu mamlakat unga nisbatan zindon hukmida. Agar goÀzal ravishda bu farmonni o quvvb itoat qilsangiz... Podshohimiz saltanatining markaziga borib, marhamatiga, ehsonlariga sazovor boÀlasizlar. Isyon qilib tinglamasangiz, mudhish zindonlarga tashlanasizlar",>deb tabligÀot qilyaorqali KoÀryapsan, farmoni a'zamda shunday i'jozkor bir muxr borki, hech bir tomondan taqlid qilinishi mumkin emas. Sen kabi tentaklardan boshqa hamma farmon podshohning farmoni ekanini qat'iy biladi va u yuksak mukarram elchisida shundaykin aqnlar borki, sen kabi koÀrlardan boshqa hamma u zotni podshohning amr va buyruqlarining juda toÀgÀri tarjimoni ekanini aniq tushundi.

Ajabo, u yuksak rutbali xodim farmoni a'zam bilan birga butun quvvati bilan da'vo qilib tabligÀ etgan "maintizo oÀzgarihsi masalasi" e'tiroz qabul qilishi mumkinmi hech? YoÀq, mumkin emas! Magaram, butun bu koÀrganimiz hamma narsani inkor qilasan...

Endi, ey birodar!. SoÀz senga, gapir! Nima desang de!

-Men nima ham deyman, bungaaziragi biror narsa deyish mumkinmi? Kunning oÀrtasida quyoshga qarshi soÀz aytiladimi? Faqat aytishim mumkinki: Alhamdulilloh. Yuz ming marta shukr boÀlsinki, vahima va orzu-istaklar bosimidan, nafs va oÀtkinchi havaslar asoratidan qutui zikroimiy qamoq va zindondan xalos boÀldim va ishondimki: Bu aralash-quralash, beqaror musofirxonalardan boshqa va podshoxga yaqin yerda saodat diyori bor. Biz ham unga nomzodmiz...

Mana, hashr va oxiratga kinoya va taÀalluqli boÀlgan misoliy oson bu yerda tugadi. Endi tavfiqi Ilohiy bilan ulugÀ haqiqatga oÀtamiz. OÀtgan «OÀn Ikki Surat"ga>muqobil "Bir-birini dasataklagan OÀn Ikki Haqiqat» bilan bir «Muqaddima» bayon qilamiz.

MUQADDIMA

Bir necha ishorat bildi, hahqa joylarda, ya'ni Yigirma Ikkinchi, OÀn ToÀqqizinchi, Yigirma Oltinchi SoÀzlarda izoh qilingan bir nechta masalaga ishorat qilamiz.

BIRINCHI ISHORAT: Hikoyadagi tentak odamning ishonchli birodarining uch haqiqati bor.

atini hisi: Nafsi ammoram bilan qalbimdir.

Ikkinchisi: Falsafa oquvchilari bilan Qur'oni Hakim talabalaridir.

Uchinchisi: Islom Ummati bilan kufr millatidir.

Falsafa oÀquvchilari, kufr millati va nafsi ammoraning eng roq, bh zalolati, Janobi Haqni tanimaslikdadir. Hikoyada ishonchli odam: "Bir harf kotibsiz boÀlmaydi, bir qonun hokimsiz boÀlmaydi" aytganidek biz ham:

Bir kitob, xususan xar bir soÀzi ichida kichik qalam bilan bir kitob yozilgan, xar harfii sir>a ingichka qalam bilan muntazam bir qasida yozilgan kitobning kotibsiz boÀlishi umuman imkonsiz. Xuddi shuning kabi, bu koinot naqqoshsiz boÀlrning ihoyatda qat-qat imkonsiz. Bu koinot shunday bir kitobki, xar sahifasi koÀp kitoblarni oÀz ichiga olgan. Hatto xar soÀzi ichida bir kitob bor. Xar Hech arfi ichida bir qasida bor. Yer yuzi bir sahifadir, ichida qanchadan qancha kitob bor. Bir daraxt bir kalimadir, qanchadan qancha sahifasi bor. Bir meva bir harf, urugÀ bir nuqtadir. U nuqtada ulkan bir darxtning dasturi, mundiradi.i bor. Bunday bir kitob vasflari jalol va jamolga, nihoyatsiz qudrat va hikmatga molik bir Zoti Zuljalolning qudrat qalami bilan qilingan naqsh boÀla oladi. Demak, olamni koÀrish bilan bu iymon kerak boÀladi. Agar, zal وَ مِn sarxush boÀlmagan boÀlsa...

Yana, uy ustasiz boÀlmaydi. Bohusus, gÀaroyib san'atlar bilan, ajib naqshlar bilan, gÀarib ziynatlar bilan ziynatlangan uy. Hatto xar birt azimda bir saroychalik san'at joylashtirilgan. Ustasiz boÀlishini hech bir aql qabul qilmaydi. GÀoyat mohir bir san'atkor istaydi. Xususan saroy ichida hilik ardalari kabi xar soatda haqiqiy manzillar tashkil qilinib, kamoli intizom bilan koÀylak almashtirgani kabi almashtirilayapti. Hatto xar bir haqiqiy parda arsni koÀp sonli kichik-kichik manzillar ijod qilinyapti.

Xuddi shuning kabi bu koinot oÀta hakim, alim, qodir bir SanÀatkor istaydi. Chunki bu muhtasham koinot shunday bir saroyki: Oy, Quyosh uning chirogÀI,ا بِالzlar mumlari, zamon bir ip, tasma boÀlib, Sone'-i Zuljalol xar yili unga bir boshqa olamni taqib koÀrsatyapti. Taqqan olamning ichida uch yuz oltmish tarzda muntazam suratlسَّموَyangilayapti. Kamoli intizom bilan va hikmat bilan almashtiryapti. Yer yuzini bir ne'mat dasturxoni qilganki, xar bahor uch yuz ming sanÀatlarining turlari bilan ziynatlayapti. ng, xunoqsiz turdagi ehsonlari bilan toÀldiryapti. OÀta bir-birining ichida va aralashganiga qaramay, nozik tanlov va farq bilan bir-biridan ayrilyapti. Boshqa jihatlarni shunga qiyos qil... Qanday qilib shunday bir saroyning Sone'idanan, a'atda qolish mumkin?

Bulutsiz, kunning oÀrtasida, Quyoshning dengiz ustida butun pufakchalarda va quruqlikda butun porloq narsalarda varsloning butun parchalarida jilvasi va aksini koÀrib Quyoshni inkor qilish, qay daraja ajib bir devonalik safsatadir. Chunki u payt bir Quyoshni inkor va qabul qilmaslika. Jani tomchilar sanogÀicha, pufakchalar miqdoricha, parchalar adadicha haqiqiy va quyoshchalarni qabul qilish lozim boÀladi.

Xar zarracha (faqat bir zarra sigÀsada) ichidanlik s bir Quyoshning haqiqatini qabul qilish kerak boÀlgani kabi: Navbat navbat xar doim hikmat bilan oÀzgarib turgan va saranjom holda bardavom yangilangan ushbu muntazam koinotni koÀrib, Xyton, Zuljalolni mukammal vasflari bilan tasdiqlamaslik, undan ham rasvo bir zalolat devonaligi, majnunlik safsatasi hisoblanadi. Chunki hamma narsada, hattot istair zarrada mutlaq uluhiyati qabul qilish kerak boÀladi. Masalan havoning xar bir zarrasi, xar bir gul bilan xar bir mevaga, xar bir yaproqqa kiradi va ishlay oladi. Agar bu zarra xodim boÀlmasariroq da ishlay olishi uchun kira oladigan va ishlagan barcha narsalarinig tashkil boÀlishini, suratini va shakllarini bilishi kerak boÀladi. Demak, buni qilishi uchun bepoyon bir ilm va qudratga molik boÀlishi darkor.

Masaiqat cuproqning xar bir zarrasi aralash danaklar va urugÀlarga asos va manba boÀla olishi kerak. Agar xodim boÀlmasa: OÀtlar va daraxtlar sanogÀicha ma'naviy jihozlar va uskunalarga ega boi, ula kerak boÀladi. Yoki ularning tashkil qilinishini biladigan, qiladigan, ularga kiydirilgan barcha suratlarni taniydigan, tika oladigan san'at va qudrat berish kerak boÀladi. Hamma narsada oshkora vahdoniyatning koÀp dalilamaydiorligini anglashing uchun bunga boshqa mavjudotlarni ham qiyos qil.

Bir narsadan hamma narsani yaratish va hamma narsani bitta narsa qilish hamma narsaningat olaiga xos ishdir. وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪ farmoni zishoniga diqqat qil. Demak, Vohidi Ahadni qabul qilmaslik orqali, mavjudot sanogÀicha ilohlarni qabul qilish kerak boÀladr hurm IKKINCHI ISHORAT: Hikoyada qiymatli, yuksak rutbali xodimdan gap ochilgan va aytilgan: KoÀr boÀlmagan xar kim uning nishonlarini koÀrib tushunadiki: Usib biodshohning amri bilan harakat qiladi va uning xos bandasidir. Demak u xodim, Rasuli Akramdir (Alayhissalotu Vassalam). Shunday muzayyan koinotning muqaddas bir Sone'iga bir Rasuli Akram, nurning quyoshga kerakligi darajasida shartdir. Chunki ا يُعْ ziyo bermasligi mumkin boÀlmaganidek, uluhiyat ham paygÀambarlarni yubormaslik bilan oÀzini koÀrsatmasligi mumkin emas.

OÀta mukammal jamol, koÀrsatuv koÀpr ta'rif qiluvchi vosita bilan oÀzini koÀrsatishni istamasligi mumkinmi hech?

OÀta jamolda bir kamoli san'at uning ustiga e'tiborni qaratgan dallol vositasida koÀrsatilisYer kumasligi mumkin boÀladimi?

Borliqning rububiyatining qamrovli saltanati koÀplik va parchalar tabaqalarida vahdoniyat va samadoniyatini, zuljanohayn vakil vositasida e'lon qilishni istamasligi mumkinmi! Ya'ni, u zot kulliy qullik jihati bili.

#21plik tabaqalarining dargohi Ilohiya elchisi boÀlgani kabi, yaqinlik va risolat jihatida dargohi Ilohiyning koÀplik tabaqalariga xodimdir.

Zotiy husn sohibi jamolining goÀzalliklarini vrning ining latifalarini bir habib elchi vositasida oynalarda koÀrish va koÀrsatish istamasligi mumkinmi hech! Ya'ni, elchisi ham habib, ubudiyati bilan oÀzin qiyos sevdiradi, oynadorlik qiladi ham rasul boÀlib, uni maxluqotiga sevdiradi, jamolining asmosini koÀrsatadi.

Ajib moÀ'jizalar bilan, gÀarib va qiymatli narsalar bilan tl qolaazinalar sohibi, sarrof ta'riflovchi va tavsif qiladigan koÀrgazmachi vositasida xalq e'tiboriga taqdim qiladi va boshida izhor qilish orqali yashirin ka ustini bayon qilishni iroda qilmasligi va istamasligi mumkinmi?

Bu koinotni butun asmosining kamolotini ifodalagan sanÀatlar bilan ziynatlab sayr uchun gÀarib va nozik san'atlar bilan bezatilgan saroyga oÀxshatib, rahbar bir muallrsatgainlamasligi mumkinmi?

Bu koinotning sohibi shu koinotning oÀzgarishidagi maqsad va gÀoya nima ekanini, qulflangan tilsimini, mavjudakatla "Qayerdan? Qayerga? Kimsan?" uch mushkul savolining muammosini bir elchi vositasida ochtirmasligi mumkinmi!

Ushbu goÀzal sanÀatlar bilan oÀzini shuur sohiblariga tanitgan vah va otli ne'matlar bilan oÀzini sevdirgan Sone'-i Zuljalol, uning evaziga shuur sohiblaridan rozi boÀlishi va istagini bir elchi vositasida bildirmasligi mumkinmi hech?

Inson sinfini solardeihatidan koÀplikka mubtalo, iste'dod jihatidan umumiy qullikka muhayyo suratida yaratib, muallim rahbar vositasida ularni kasratdan vahdatga yuzlarini oÀgirishni istamasligi mumkin boÀladimi hech!

Yana bular kabi koرَبِّكuvvat vazifalari borki, xar biri bir qatÀiy burhon boÀlib: Uluhiyat Risolatsiz boÀlolmaydi...

Ajabo, olamda Muhammadi Arabiy Alayhissalotu Vassalamdan bayon qilingan vasflar va vazifalarga yanada ahil va oÀilan yamlagan kim chiqqan? Risolat rutbasiga va tabligÀ vazifasiga undan loyiqroq, muvofiqroq bor davr boÀlganmi? YoÀq, aslo va qat'iyyan!. Balki U kishi butun rasullarning sayyididir, bga tomnbiyoning imomidir, butun asfiyoning sarvaridir, butun muqarrobiynning aqrobidir, butun maxluqotning akmalidir, butun murshidlarning sultonidir.

Haqiqatli ulrda po ittifoqi bilan, Shaqqi Qamar va barmoqlaridan suv oqishi kabi mingga yetgan moÀ'jizalaridan son-sanoqsiz nubuvvat dalillaridan boshqa, Qur'oni Azimushshon kabi haqiqatlar dengizi va qirq tomondan moÀ'jiza boÀlgan moÀ'jiza-i kubro, Quyosh kabi تَنْفatini koÀrsatishga kifoya qiladi. Boshqa risolalarda va xususan Yigirma Beshinchi SoÀzda Qur'onning qirqqa yaqin i'joz tomonlarini aytib oÀtganimiz uchun bu yerda tugatamiz.

UCHINCHI ISHORAT: Hayolga bu kichkina anotgaing nima ahamiyati bor, bu azim dunyo uning amallarining hisobi uchun yopilib boshqa bir doira ochiladimi degan savol kelmasin. Chunki bu kichkina inson, jamlovchi fitrati e'tibori bilan mavjudot ichida ishboshi, Ilohiyvatiganat dalloli va kulliy ubudiyatga sazovor boÀlgani uchun, buyuk ahamiyati bor.

Yana hayolga qisqacha bir umrda qanday qilib abadiy bir azobga loyiq boÀladi, degan savol kelmasin. Chunki kufr, ushbu Samadoniy naktublar darajasi zohirqiymatidagi koinotni ma'nosiz, gÀoyasiz tubanlikka tushirgani uchun, butun koinotga qarshi tahqir hisoblanadi. Bu mavjudotda jilvalari, naqshlogÀir.Àringan butun muqaddas asmo-i Ilohiyani inkor bilan rad qilgan odam, Janobi Haqning haqqoniyat va sidqini koÀrsatgan cheksiz dalillarini yolgÀonga chiqargani uchun nihobilan bir jinoyat hisoblanadi. Nihoyatsiz jinoyat esa, nihoyatsiz azobni shart qiladi...

TOÀRTINCHI ISHORAT: Hikoyada oÀn ikki surat bilan koÀrdikki: Shunday bir podshohning vaqtinchalik musofirni toÀabi yurti boÀlsayu, doimiy va hashamatiga sazovor va azim saltanatiga asos boÀlgan boshqa doimiy mamlakati boÀlmasligi hech bir jihatdan mumkin emas... Xuddi shuning kabi, bu foniy olamning boqiy Xoliqining gijod qilib, boqiy bir olamni ijod qilmasligi hech bir jihatdan mumkin emas. Shu oxshahshi yoÀq va oÀtkinchi koinotning doimiy Sone'i buni bunyod qilsin-da, boshqa bardavom va doimiy koinotni ijod qilmasligg intiinmi? Bu koÀrgazma, imtihon maydoni va ekinzor hisoblangan dunyoning Hakim, Qodir va Rahim boÀlgan Fotiri uni yaratsin-u, uning butun gÀoyalariga sazovor boÀlgan oxirat diyorar birnyod qilmasligi mumkinmi? Bu haqiqatga "OÀn ikki eshik"dan kiriladi. OÀN IKKI HAQIQAT bilan u eshiklar ochiladi. Eng qisqa va oddiydan boshlaymiz:

BIRINCHI HAQIQAT: Rububiyat va saltanat eshigi boÀlib,tishi,Robning jilvasidir.

Rububiyat taqozosi va uluhiyat saltanati, xususan bunday bir koinotni kamolotini koÀrsatish uchun gÀoyat oliy gÀoyalar va yuksak maqsadlar bilan ijod qilsin, ui nazaÀoyot va maqosidiga qarshi iymon va ubudiyat bilan muqobala etgan moÀ'minlarga mukofoti boÀlmasligi mumkinmi hech?! Va u maqsadlarni rad qidoniyaa tahqir javobi bergan ahli zalolatga jazo bermasinmi?

IKKINCHI HAQIQAT: Karam va rahmat eshigi boÀlib, karim va rahim ismining jilvasidir.

KoÀrsatgan asarlari bilan yerda tsiz karam, nihoyatsiz rahmat, nihoyatsiz izzat va nihoyatsiz gÀayrat sohibi boÀlgan shu olamning Robbi, karam va rahmatiga loyiq mukofot, izzat va gÀayratiga shoyista jazo bermasligi mumkinmi hech?! Ha, dunyo jarayonlariga qaralsa, eng ojiz,if daraifdan {(Hoshiya) Halol rizqi iqtidor bilan olinmaganiga, balki faqirligiga binoan berilganiga qat'iy dalil shuki: Iqtidorsiz bolalarining yaxshi yashashi va iqtidorli yirtqichlarning tor tirikchiligi, zakovatszom biiqlarning semizligi va zakovatli, ayyor tulki va maymunning tirikchilik dardi bilan vujud jihatidan zaifligi. Demak, rizq iqtidor va ixtiyorga teskari mutanosibdir. Qay daraja iqtidor va ixtizobga ishonsa, shu daraja tirikchilik dardiga mubtalo boÀladi.} to eng kuchli jonligacha loyiq bir rizqi berilyapti. Eng zaif, eng ojizga eng yaxshi rizq berilyapti. Xar dardliga kutmagan joyidan darmon yetkazilyapti. Shunday ulugÀ karam bilangÀichaatlar, ikromlar qilinyaptiki, nihoyatsiz bir karam qoÀli ichida ishlaganini ochiq-ravshan koÀrsatyapti.

Masalan,

bahorda jannat huriylari tarzida butun daraxtlarni ipak libos kabi kiyimlar kiydirib, gul va mevalarning ziyanga b bilan bezab xizmatkor qilib ularning latif qoÀllari boÀlgan shoxlari bilan turli-tuman eng shirin, eng sanÀatli mevalarni bizga taqdim qilish,

zaxarli arining qoÀli orqali eng shirin shifobaxshlaridai bizga yedirish,

eng goÀzal va yumshoq libosni qoÀlsiz qurtning qoÀli orqali bizga kiydirish,

rahmatning buyuk xazinasini kichiki san'rugÀ ichida biz uchun saqlash,

naqadar goÀzal karam, naqadar latif rahmat belgisi ekani ochiq ravshan anglashiladi.

inson va ba'zi yirtqichlardning nhqari, Quyosh va Oy va Arzdan tortib, to eng kichik maxluqqacha hamma narsa kamoli diqqat bilan oÀz vazifasini qilishi, zarra qadar haddidan oshmasligi, bir azim haybat ostida umumiy bir itoat borligi buyuk bironmayo va izzat sohibining amri bilan harakat qilganlarini koÀrsatadi.

kerak boÀlsa nabotiy va kerak boÀlsa hayvoniy va kerak boÀlsa insoniy barcha volidalarning u marhamatli shafqatlari bilan joygshiya) Ha, och bir arslon zaif bolasini oÀz nafsidan ustun qoÀyib, qoÀlga kiritgan goÀshtni yemasdan bolasiga berishi, qoÀrqoq tovuq bo"Haqiq himoya qilish uchun itga, arslonga tashlanishi, anjir daraxti oÀzi loy yeb, bolasi boÀlgan mevalariga toza sut berishi, nihoyatsiz Rahim, Karim, Shafiq bir udotdag hisobi bilan harakat qilganlarini koÀr boÀlmaganga ochiq ravshan koÀrsatyaptilar. Nabotot va hayvonot kabi shuursizlarning oÀta shuur va hikmat bilan ishlar qilinayotgani zarurat bilan koÀrsatadiki: OÀta Alim va Hakim bir zot borki, ular

وَ لِlatyapti. Ular uning nomi bilan ishlayapti.}

va sut kabi latif ozuqa orq ali ojiz va zaif bolalarni tarbiya qilish, naqadar keng birْآنُ اtning jilvasi ta'siri ochiq-oydin anglashiladi.

Modomiki bu olam mutasarrifining nihoyatsiz karami, nihoyatsiz rahmati, nihoyatsiz jalol va izzati bor ekan, nihoyatsiz jalol va izzat - adabsizlarga adabini berishni taqozo qning m Nihoyatsiz karam - nihoyatsiz ikromni iqtizo qiladi, nihoyatsiz rahmat - oÀziga loyiq ehsonni taqozo qiladi. Xolbuki bu foniy dunyoda va qisqa umrda, dengizdan bir tomchi kabi millionlab qismdan faqat bir qismi joylashadi va tajaasidantadi. Demak, karamga loyiq va u rahmatga shoyista bir saodat diyori boÀladi.

Aks holda kunduzni nuri bilan toÀldirgan Quyoshning vujudini inkor qilish kabi, bu koÀringan rahmatning vujudini inkor qilish loz bombaladi. Chunki boshqa qaytib kelmaslik sharti bilan zavol toppish - shafqatni musibatga, muhabbatni ayriliq alamiga, ne'matni azobga, aqlni mash'um jihozga va lazzatni alamga aylantirib ishi o haqiqatining soÀnishi kerak boÀladi.

Jalol va izzatga loyiq jazo diyori boÀladi. Chunki: KoÀpincha zolim izzatida, mazlum xorligida qolib, bu mute'd koÀchib ketyaptilar. Demak, bir katta mahkamaga qoldirilyapti, kechiktirilyapti. Aks holda, qaralmayapti degani emas. Ba'zan dunyoda ham jazo beradi. Eski vaqtlarda sodir boÀlgan osiy va kufrnlangaysarlik qilgan qavmlarga kelgan azoblar koÀrsatyaptiki: Inson bebosh emas, bir jalol va gÀayrat tarsakisiga xar doim uchraydi.

Inson umum mavjudot ichida ahamiyatli vazifasi, ahama qada iste'dodi boÀlib, insonning Robbi insonga bu qadar muntazam sanÀatlari bilan oÀzini tanitsa, evaziga inson iymon bilan uni tanimasa...

Bshvishr rahmatning bezalgan mevalari bilan oÀzini sevdirsa, evaziga inson ibodat bilan oÀzini unga sevdirmasa...

Bu qadar bu turli ne'matlari bilan muhabbat va rahmatini unga koÀrsatsa, evaa kabinson shukr va hamd bilan uni hurmat qilmasa, jazosiz qoldirib, bebosh qoÀyib, izzat, gÀayrat sohibi boÀlgan Zoti Zuljalol jazo diyori tayyorlamasligi mumkinmi hech?!

U Rahmoni Rahimning oÀzini tanitishiozilisga iymon orqali tanib, sevdirishi evaziga ibodat bilan sevish, sevdirish orqali va rahmatiga evaziga shukr bilan hurmat qilish bilan javob berasalanÀ'minlarga mukofot diyorini, abadiy saodatini bermasligi mumkinmi hech?!

UCHINCHI HAQIQAT: Hikmat va adolat ehsigi boÀlib, Ismi Hakim va Odilning jilvasidir.

Zarralardan quyoshlargacha

{(Hoshiya1) "mumlgan vhech" jumlasi koÀp takror qilinyapti. Chunki quyidagi muhim bir sirni ifodalaydi: KoÀpincha kufr va zalolat, aqlga sigÀdira olmaslikdan kelib chiqadi. Ya'ni, aqldan uzoq va imkonsiz koÀrib, inkor qiladi. HaqaragaÀzida qat'iyan koÀrsatilganki: Haqiqiy aqga sigÀmaslik, haqiqiy imkonsizlik, aqldan uzoqlik va haqiqiy qiyinchilik, hatto imkonsizlik darajasida mushkul boÀlgan kufr yoÀlida va zalolat yoÀnalishidadir.. haqiqiy imkrat kihaqiqiy aqlga toÀgÀri kelish, hatto shart darajasida osonlik, iymon yoÀlida va Islomiyat koÀchasidadir. Natija, ahli falsafa aqlga sigÀdira olmasligi orqali inkorga ketadieb bilnchi SoÀz aqlga sigÀmaslik qaysi tarafda ekanini bu ta'bir bilan koÀrsatadi. Ularning ogÀziga tarsaki tushiradi.}

jarayon etgan hikmat va intizom, andirilva mezon bilan rububiyatining saltanatini koÀrsatgan Zoti Zuljalol rububiyatning himoya qanotiga iltijo qilgan, hikmat va adolatga iymon va ubudiyat bilan togÀri harakat qilgan moÀ'm esa, a lutf qilmasligi mumkinmi hech?! Hikmat va adolatga kufr va tugÀyon bilan isyon qilgan adabsizlarga adabini bermasligi mumkinmi?! Xolbuki bu vaqtincha dunyoda hikmat va adolatning mingdan biri insonlar ichida ijro qilinmayapti, kesbeh arilyapti. Zalolatdagilarning koÀpchiligi jazo olmasdan, ahli hidoyatning ham koÀpchiligi mukofot koÀrmasdan bu yerdan koÀchib ketyapti. Demak, bir mr xota-i kubroga, saodati uzmoga qoldirilyapti.

Bu olamda tasarruf qilgan Zot nihoyatsiz hikmat bilan ish yuritayotgani kuzatilyapti. Unga burhon istaysami? Hamma narsada tartib va foydalaraviy mya qilishidir. Insonning butun a'zo, suyaklar va tomirlarida, hatto badanning hujayralarida, xar yerida, xar juzÀida foyda va hikmatlarnihi mumzlanishi, hatto ba'zi a'zosi, bir daraxtning qancha mevalari boÀlsa, shu daraja hikmatlar va foydalar qoÀyilganini, nihoyatsiz hikmat qoÀli bilan ish qilinayotganini koÀrmayapsanmi?!

Hamma narsaning san'atidailan vi intizom borligi koÀrsatadiki, oÀta hikmat bilan ish qilinyapti. GoÀzal gulning nozik dasturini kichkinagina urugÀida joylashtirish, katta daraxtning amal sahifasini, hayot dasturini, jihozlari mundarijasini kichkinagina danakda ma'nan hikmqdir qalami bilan yozish, nihoyatsiz hikmat qalami ishlaganini koÀrsatadi.

Hamma narsaning xilqatida eng yuqori darajada husni san'at borligi, oÀta hakim Sone'ning naqshi ekanini koÀrsatadi. Shu kichkinagina inson badani كِيمُ butun koinotning mundarijasini, rahmat xazinalarining barcha kalitlarini, butun asmolarining oynalarini joylashtirish, oÀta yuqori husni san'at ichida hikmatni koÀrsatadi.

Shunday rububiyat ijrootida hokim bir hikmat, rububturxonng qanotiga iltijo qilgan va iymon bilan itoat qilganlarga lutf qilishini istamasligi va abadiy lutf qilmasligi mumkinmi hech?!

Adolat va mezon bilan ish qilinganiga burhon istaysanmi? Hamma narsaga hassos mezonlar bilan, olib t oÀlchovlar bilan vujud berish, surat kiydirish, joy joyiga qoÀyish, nihoyatsiz bir adolat va mezon bilan ish qilinganini koÀrsatadi.

Xar bir haq egasiga is va hai nisbatida haqqini berish, ya'ni vujudining butun kerakli narsalarini, davom etishi uchun butun jihozlarini eng munosib tarzda berish, nihoyatsiz adolat qoÀlini koÀrsatadi.

Iste'dod tili, fitriy ehtiyoj tili bilan, chora.

I lisoni bilan soÀralgan va istalgan hamma narsaga doimiy javob berish, nihoyat darajada bir adolat va hikmatni koÀrsatadi.

Eng kichik marajalang eng kichik ehtiyojini taÀminlagan adolat va hikmat, inson kabi eng buyuk maxluqning boqiylik kabi eng buyuk hojatini e'tiborsiz qoldirishi mumkinmi hech?! Eng katish usdam soÀrashini va eng katta istagini javobsiz qoldirishi mumkinmi?! Rububiyatning haybatini, qullarining huququni muhofaza qilish orqali saqlamasligi mumkinmi?! Xolbuki bu foniy dunyoda qisqa hayot kechirgan inson adolatning haqiqaki bu azovor boÀla olmaydi va boÀla olmayapti. Balki bir mahkama-i kubroga qoldirilyapti.

Haqiqiy adolat - shu kichkinagina inson kichikligi nisbatida emas, balki jinoyatining kattaligi, mohiyatining ahamiyati va vazifasining azamaor tasbatida mukofot va jazo olishini taqozo qiladi.

Modomiki bu foniy, oÀtkinchi dunyo, abad uchun yaratilgan inson xususida unday bir adolat va hikmatga sazovor boÀlishdan jng haqoq. Albatta odil boÀlgan Zoti Jalili Zuljamolning va Hakim boÀlgan Zoti Jamili Zuljalolning doimiy Jahannami va abadiy Jannati boÀladi.

TOÀRTINCHI HAQIQAT: Jud va jamol eshigidir. Ismi Ja rahmaa Jamilning jilvasidir.

Nihoyatsiz judu saxovat, tuganmas sarvat, bitmas xazinalar, mislsiz sarmadiy jamol, qusursiz abadiy kamol, bir saodat diyori va ziyofat joyi ichida doimiy mavjud boÀladigan muhtoj shokirlaمَا يَshtiyoqmand oynadorlarni, hayratdagi tomoshabinlarni taqozo qilmasligi mumkinmi hech?

Dunyo yuzini bu qadar muzayyan sanÀatlari bilan bezatish, Oy bilan Quyoshni chiroq qilish, yer yuzini ne'mat dasturxoni qilib tao dars ng eng goÀzal hillari bilan toÀldirish, mevali daraxtlarni bir-bir idish qilish, xar mavsumda bir necha martalab yangilash, hadsiz judu saxovatni koÀrsatadi. Nihoyatsiz judu saxovat, tuganmas xazinalar va raiy yaxham doimiy ham orzu qilingan ichida hamma narsa muhayyo boÀlgan ziyofat diyori va saodat joyini taqozo qiladi.

Yana, ziyofatdan lazzat olganlarni zavol va firoqillat azob chekmasligi uchun saodat yerida davom etishini, abadiy qolishini qatÀiyyan taqozo qialdi. Chunki, azobning zavoli lazzat boÀlganidek, lazzatning ketishi ham azobdir yoÀl xovat azob chektirishni istamaydi. Demak, abadiy bir Jannatni va uning ichida abadiy muhtojlarni taqozo qiladi. Chunki nihoyatsiz judu saxo nihoyatsiz ehsonni iqtizo qiladi, ne'matlantirishnaqalarydi. Nihoyatsiz ehson va ne'matlantirish esa nihoyatsiz minnatdorlikni, ne'matlanishni istaydi. Doimiy ne'matlanish orqali doimiy in'omga shukr va minnatdorligini koÀrsatishi uchun ehsonga sazovor boÀlgan shaxsning vujudining davomiyligiozabonozo qiladi. YoÀqsa zavol bilan achchiqlashgan kichik lazzatlanish qisqa vaqtda judu saxoning taqozosi bilan bir yerda toÀplanishlari mumkin emas.

Yana, Ilohiy san'at koÀrgazmasi boÀlgan olamning hamma tomonidagi koÀrgazmalariga qma berer yuzidagi nabotot va hayvonotning qoÀlidagi Rabboniy e'lonlarga e'tibor ber, {(Hoshiya) Suyak kabi bir quruq daraxtning uchidagi sim kabi ingichka bandida oshqa aqshinkor, ziynatli bir gul va oÀta sanÀatli va ziynatli meva, albatta oÀta san'atparvar moÀ'jizakor va hikmatdor bir Sone'ning san'atining goÀzalligini shuur sohiblariga oÀqitgan bir e'lonnomadir. Xullas, nabototga hayvonotni hamr qili qil.} rububiyat chiroyining dallollari boÀlgan anbiyo va avliyoga quloq sol. Bir ovozdan Sone'i Zuljalolning kamchiliksiz kamolotini gÀaroyib san'atlarining koÀrgazmasi bilan koÀrsatyaptilar, bayon qilyaptilar, e'tiborni jalb qin.}

bilar.

Demak, bu olamning Sone'ining juda muhim, hayratga soladigan va yashirin kamoloti bor. Bu gÀaroyib san'atlar bilan ularni koÀrsatishni istaydi. Cli uni Yashirin, kamchiliksiz kamolot, taqdir etuvchi, sevadigan, "Mashaalloh" deb kuzatuvchilarning boshida koÀrsatishni taqozo qiladi. Doimiy kamolot esa, doimiy koÀrinishni taqozo qiladi. U esa, maqtovchi va sevuvchilar vujudining bardavoariym,i keltirib chiqaradi. Boqiy boÀlmagan sevuvchilar nazarida kamolotning qiymati tubanlashadi.

{(Hoshiya1) Ha, zarbulmasaldandirki: Bir dunyo goÀzali bir zamon oÀzigahun bun boÀlgan oddiy bir odamni huzuridan quvib yuboradi. U odam oÀziga tasalli berish uchun: "Tuf, naqadar xunukdir" deydi. U goÀzalning goÀzalligini inkor qiladi. Ham bir vaqt bir ayiq gÀoyat shirin bir uzum novdasi ostiga kaodat, Uzumlarni yeyishni istaydi. Uzishga qoÀli yetishmaydi. Novdaga ham chiqolmaydi. OÀziga oÀzi tasalli berish uchun oÀz lisoni bilan: "Achchiqdir" deydi. Gursillab ketadi...}

Yana, koinotning yuzkan, bzilgan oÀta goÀzal, san'atli, porloq va bezalgan shu mavjudot, nur Quyoshni bildirgani kabi, mislsiz ma'naviy jamolning goÀzalliklarini bila'bir va nozirsiz, xofiy bir husnning goÀzalliklarini bildiradi.

{(Hoshiya2) Oyna-misol mavjudotning bir-biri orqasida zavol va fanolari bilan barobar, olmay, idan kelganlarning ustida va yuzlarida ayni husn va jamolning jilvasining boÀlishi koÀrsatadiki: Jamol ularniki emas; balki u jamollar bir husnْزِ رَzzah va bir jamoli muqaddasning oyoti va amorotidir.}

U munazzah husn, muqaddas jamolning jilvasidan asmolarda, balki xar ismda koÀp yashirin dafinalar borligiga ishorat qiladi.

barzodarajada oliy, nazoratchisiz, yashirin jamol esa, oÀz goÀzalligini bir oynada koÀrish va husnining darajalarini, jamolining miqyoslarini shuuur egalari va ishtiyoqmand oynada koÀrishni taqozo qilgani kabi, boshqalarining nazari bilan ham sevsh,

amoliga qarash uchun, koÀrinishni ham istaydi. Demak, ikki tomondan oÀz jamoliga qarash, xar biri boshqa-boshqa rangdagi oynalarda shaxsan koÀrish, boshtoreyashtiyoqi boÀlgan tomoshabin va hayratga tushgan sevadiganlarning koÀrishi bilan koÀrishni taqozo qiladi. Demak, husn va jamol koÀrish va koÀrinishni istaydi. KoÀrish, koÀrinish esa, ishtiyoqmand tomoshabin, hayratdagi sevuvchilarninig boÀ u erki taqozo qiladi. Husn va jamol, abadiy bardavom boÀlgani uchun, mushtoqlarning davomiy kerak boÀladi. Chunki doimiy bir jamol oÀtkinchi ishtiyoqmandga rozi boÀlmaydi. Chunki qaytib kelmaslik sharti bilan zavolga mahkum boÀlgan toma oÀlcn zavolni tasavvur qilib muhabbati adovatga aylanadi, hayrati mensimaslikka, hurmati tahqirga mayl etadi. Chunki xudbin inson bilmagan narsasiga dushman boÀlgani kabi, yetishmagan narsasiga ham qarshidu tobu Xolbuki nihoyatsiz bir muhabbat cheksiz shavq va sevish orqali javobga loyiq boÀlgan jamolga nisbatan yashirin adovat, kin va inkor bilan javob beradi. Xullas, koHa, odlohning dushmani boÀlishining sirri bundan anglashiladi.

Modomiki nihoyatsiz saxovat, joÀmard, mislsiz jamol, husn, kamchiliksiz kamolot, abadiy mutashakkirlarni, m bogÀllarni, sevuvchilarni taqozo qiladi. Xolbuki bu dunyo musofirxonasida hamma tez ketib gÀoyib boÀlayotganini koÀrayapmiz. U saxovatning ehsonini faqat ozgina totadi. Ishtahasi ochiladi, faqat yemasdan ogÀiga. U jamol, u kamolning ham faqat biroz nuriga, balki zaif bir soyasiga bir onda qarab, toÀymasdan ketadi. Demak, bir sayrongohi doimiy mavjuilyapti.

Alhosil: Qandayki shu olam butun mavjudoti bilan Sone'-i Zuljaloliga qat'iy dalolat qiladi, Sone'-i Zuljalolning ham sifot va asmo-i qudsiyasirni qooxiratga dalolat qiladi va koÀrsatadi va istaydi.

BESHINCHI HAQIQAT: Bobi shafqat va ubudiyati Muhammadiyadir (Alayhissalotu Vassalam). Ismi Mujib va Rahimning jilvasidir.

Hech mumkinmidirki: Eng adno bir hojatnni ikkadno bir maxluqidan koÀrib kamoli shafqat bilan kutmagan yeridan is'af etgan va eng yashirin bir ovozni eng yashirin bir maxluqidan eshitib imdod etgan, lisoi baho va qol bilan istanilgan hamma narsaga ijobat etgan nihoyatsiz bir shafqat va bir marhamat sohibi bir Rob, eng buyuk bir abdidan,

{(Hoshiya) Ha, bir ming uch yuz ellik ِّصِينltanat surgan, saltanati hozir ham davom etayotgan, aksar vaqtlarda uch yuz ellik milliondan koÀproq xalqi boÀlgan, xar kun butun xalqi u zotga bay'cheksiyangilagan, u zotning kamolotiga shahodat qilgan va kamoli itoat bilan amrlariga boysungan, Yerning yarmi va bashariyatning beshdan biri u zotning boÀyogi bilan boyalsa, ya'ni ma'naviy rangi bilan ranglansa, u zot ularning qalblarinig mahbubiigi u hlarining murabbiyi boÀlsa, albatta u zot shu koinotda tasarruf etgan Robning eng buyuk quli boÀladi. Aksar koinot turlari u zotning moÀ'jizasi mevasi boÀlib, u zotning vazifasini va xodimligini ol tomadsa, albatta u zot shu koinot Xoliqining eng sevgili maxluqi boÀladi. Butun insoniyat butun iste'dodi bilan boqiylikka ehtiyoji bor. U ehtiyoj, insonni asfali sofiliyndan a'loyi illiyinhunarlqaradi. Albatta, u ehtiyoj eng buyuk bir ehtiyoj boÀlib uni eng buyuk quli barcha qullarining nomidan uni Qoziyul Hojatdan istaydi.}

eng sevgili bir maxlblari eng buyuk hojatini koÀrib qondirmasin, is'af etmasin, eng yuksak duoni eshitib qabul qilmasin!.. Ha, masalan hayvonotning zaiflarining va bolalarining rizq va tarbiyalari xususida koÀringan lutf yer hhulati koÀrsatyaptiki: Shu koinotning Moliki nihoyatsiz bir rahmat bilan rububiyat etadi. Rububiyatida bu daraja rahimona bir shafqat, hech mumkinmidirki maxluqotning eng afzalining eng goÀzal duosini da shiqilmasin!.. Bu haqiqatni OÀn ToÀqqizinchi SoÀzda izoh qilganimdek, bu yerda ham mukarraran shunday bayon qilaylik:

Ey nafsim bilan barobar meni tinglagan birodar! Hikoya-i tamsiliyada aytgana, butir orolda bir ijtimo' bor... Bir yovari akram nutq oÀqiyapti. U ishorat qilgan haqiqat shundaydirki: Kel! Bu zamondan tajarrud etib, fikran Asri, dunytga va xayolan Jazirat-ul Arabga ketamiz. Toki, Rasuli Akramni (Alayhissalotu Vassalam) vazifa boshida va ubudiyat ichida koÀrib, ziyorat qilamiz. Qara! U zot qandayki risolati bilan, hidooson.

ilan saodati abadiyaning sababi husuli va vasila-i vusulidir. Shuning kabi, ubudiyati bilan va duosi bilan u saodatning sababi vujudi va Jato urung vasila-i ijodidir.

Mana boq! U zot shunday bir saloti kubroda, bir ibodati ulyoda saodati abadiya uchun duo qilyaptiki, goÀyo bu jazira, balki butun Arz uning azamatli namozi bilan namoz oÀqiyapti, niyoz etyapti. Chunki ubudiyati esi oÀtaa ittibo etgan ummatning ubudiyatini tazammun etgani kabi, mavafaqot sirri bilan butun anbiyoning sirri ubudiyatini tazammun etadi. Ham u saloti kubroni shunday bir jamoati uzmoda oÀqiyapti, niyoz etyaptiki, bir nbani Odamning Hazrati Odamdan asrimizga qadar, balki qiyomatga qadar butun nuroniy va komil insonlar unga tobe boÀlish bilan iqtido qilib duosiga omin deydilar.

{(Hoshiya1) Ha, munojoti Ahmadiya (S.A.V.) davridan hozirgacha butun ummatman.

utun salotlari va salovotlari u zotning duosiga doimiy omin va umumiy ishtirok hisoblanadi. Hatto unga keltirilgan xar bir salovot ham, u zotning duosiga bir omin boÀladi. Ummatining xar bir aÀzosi xar bir namozda u zotga salotu salom kelbirini. Qomatdan soÀng Shofe'iylarning u kishiga duo qilishi, u zotning abadiy saodat xususidagi duosiga oÀta quvvatli va umumiy omin boÀladi. Many siriun bashar insonilik fitratining hol tili bilan, butun quvvati bilan istagan boqiylik va abadiy saodatni, bashariyat nomidan Zoti Ahmadiya (S.A.V.) istayapti va insonning nuroniy qismi u yuldug orqasida omin deyapti. Ajabo, bu duoning qabulga yaqin boÀlmasligi mumkinmi hech?!}

Qara, ham shunday baqo kabi bir hojati omma uchun duo qilyaptiki, nafablargali Arz, balki ahli samovot, balki butun mavjudot niyoziga ishtirok qilib lisoni hol bilan : "Oh, ha yo Robbana! Ber, duosini qabul qil. Biz ham istaymiz", deyaptilar. Ham boq!.. Shunday hazinona, shunday mahbubona, s marha mushtoqona, shunday tazarrukorona saodati boqiya istayaptiki, butun koinotni yigÀlattirib, duosiga ishtirok ettiryapti.

Yana, insonni va butun maxluqotni asfali sofiliyn boÀlgan fano-i mutlaqqa yiqilishdan, qiymh istaikdan, foydasizlikdan, abasiyatdan a'loyi illiyin boÀlgan qiymatga, baqoga, ulugÀ vazifaga, Samadoniy maktublar darajasiga chiqarish maqsadi, gÀoyasi uchun saodat istab duo qilyapti.

Yana shunday yuksak bir madad va yordam uchun yolatiga istayapti va shirin rahmat tilagan duosi bilan yolvoryaptiki: GoÀyo butun mavjudotga, samovotga, arshga eshittirib oÀzidan kechtirib duosiga "Omin, Allohumma omin" dediryapti.

{(Hoshiya2) Ha, bua asiring mutasarrifi, butun tasarrufoti shuurli, olimona, hikmatli ekani kuzatiladi. Mutasarrif oÀz masnu'oti ichida eng mumtoz qulining harakatlariga shuuri va ittilo'i boÀlmasligi hech bir jihatdan mulovga mas. Mutasarrifi Alim u tanlangan qulining harakatlarini va da'avatini (duolariga) bilib unga nisbatan loqayd qolishi, ahamiyat bermasligi ham hech bir jihatdan mumkin emas. Mutasarrifi Qodiri Rahim uning duolariga loqayd qoraz qiduolarni qabul qilmasligi hech bir jihat bilan mumkin emas. Ha, zoti Ahmadiyaning (S.A.V.) nuri bilan olamning shakli oÀzgardi. Inson va butun koinotning haqiqiy mohiyati u nur, ziyo bilan rivojlandi va koÀrindiki: Koinotltanatavjudot, asmo-i Ilohiyani oÀqitgan Samadoniy maktublardir, xar biri vazifa yuklangan xodimdir. Boqiylikka sazovor qiymatli va ma'nodor mavjudotdir. Agar u Nur boÀlmasa edi, mavjudot mutlaq foniylikka mahkumso Alaatsiz, ma'nosiz, foydasiz, abas, chalkash, tasodif oÀyinchogÀi boÀlgan vahima zulmati ichida qolar edi. Bu sir sababli: Insonlar zoti Ahmadi, bosh (S.A.V.) duosiga omin deganlari kabi, arshu zamin, yerdan surayyo yulduzigacha butun mavjudot uning nuri bilan iftixor etib, aloqadorlik koÀrsatadi. Zotan ui bilati Ahmadiyaning (S.A.V.) ruhi duodir. Balki koinotning harakatlari va xizmatlari bir tur duodir. Masalan: Bir urugÀning harakatlari, Xoliqidan daraxt boÀlishiga bir navÀ d esa b}

Yana eng yashirin bir ziyhayotning eng yashirin istagini, eng yashirin niyozini koÀradigan, eshitadigan, qabul qiladigan, marhamat qiladigan Sami' va Karim bir Qodirdan, Basir va Rahim bir Alimdan saodat va baqoni istayapti. Hol tyatigalan boÀlsa ham, ijobat qiladi. Shunday hakimona, basirona, rahimona suratda beradi va ijobat etadiki, tarbiya va tadbir shunday Sami' vaatda bga maxsus, Karim va Rahimga xosligiga shubha qoldirmaydi.

Ajabo, butun bani odamni orqasiga olib, bu Yer ustida turib, arshi a'zamga qaratsan.

koÀtarib, bashariyatning qullik xulosasini jamlagan ubudiyati Ahmadiya (S.A.V.) haqiqati ichida duo qilayotgan insoniyatning sharafi va butun borliqlarning eng qiymatlisi va barcha davrlarda yagona boÀlganoqatin Koinot (S.A.V.) nima soÀrayotganini, tinglaylik. Qara, oÀziga va ummatiga abadiy saodat istayapti, baqo istayapti, Jannat istayapti. Mavjudot oynalarida jamollarini koÀrsatgan butun muqaddas Ilohiy asmo bilan birga istayapti. Adar va shafoat talab qilyapti, koÀryapsan. Agar oxiratning keltirib chiqaradigan hisobsiz sabablar, borligining dalillari boÀlmaganida, faqat bu zotning bir duosi, bahorimizning ijodi qadar Xoliqi Rahimning qudratiga oson boÀlgÀzal a Jannatning binosiga sabab boÀlar edi...

{(Hoshiya1) Ha, oxiratga nisbatan oÀta tor sahifa boÀlgan roÀyi zaminda behisob gÀaroyib san'at namunalarini va hashr va qiy ikki ng misollarini koÀrsatish, uch yuz ming kitob boÀlgan muntazam sanÀat turlarini bitta sahifada kamoli intizom bilan yozib joylashtirish, albatta keng boÀlgan'noga oxiratda latif va muntazam Jannatning binosidan va ijodidan ham mushkulroq. Jannat bahordan naqadar yuksak boÀlsa, shu daraja bahor bogÀlarini ynch nuh Jannatdan ham qiyinroq va hayratga soluvchi deb boÀladi.}

Ha, bahorimizda yer yuzini koÀrgazma qilgan, yuz ming hashr namunalarini ijod qilgan Qodiri Mutlaqqa Jannatning ijodi qanday ogÀir boÀlishi mumkin? Demak, u zotning riimalar bu imtihon diyorining ochilishiga sabab boÀlib, لَوْلَاكَ لَوْلَاكَ لَمَا خَلَقْتُ الْاَفْلَاكَ sirriga sazovor boÀldi. Shuning kabi, ubudiyati ham narigi saodat diyorining ochilishiga asos boÀldin soÀnjabo, butun aqllarni hayratda qoldirgan bu olam intizomi va keng rahmat ichida qusursiz husni san'at, mislsiz rububiyat jamoli, u duoga ijobat etmaslik orqali bir xunuklikni, marhamatsiushman, intizomsizlikni qabul qilishi mumkinmi hech? Ya'ni, eng juz'iy, eng ahamiyatsiz istaklarini, ovozlarni ahamiyat bilan eshitib bajo keltirsa, amalga oshirsa-yu, eng ahamiyatli, kerakli orzularni ahamiyatsiz koÀrib eshitmasligi,tutishmasligi, qilmasligi mumkinmi? Aslo va qatÀiyyan, yuz ming marta yoÀq! Bunday jamol bunday xunuklikni qabul qilib xunuk boÀlolmaydi.

{(Hoshiya2) Ha, haqiqatlarning oÀzgarishi imkonsizligiga ittifoq qilingan. Haqiqatlarning oÀzgarisHech nida qat qat imkonsiz, bir zid oÀzining ziddiga oÀzgarishi va bu oÀzgarishlar ichida ochiq oydin ming daraja imkonsizlik shuki: Zid, oÀz mohiyatida qolishi bilan birga, yana ziddining aynisi boÀlishi kerak. M boÀlg: Nihoyatsiz jamol, haqiqiy jamol boÀlib, haqiqiy xunuklikka aylanadi. Bu misolimizda koÀrilgan va borligi qatÀiy boÀlgan bir rububiyat jamoli, oÀz mohiyatida turar ekan, xunuklikka aylanadi. Bu esa dunyoda imkonsiz va botil misollaaror qeng ajibi boÀladi.}

Demak, Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam risolati orqali dunyoning eshigini ochgani kabi, qulligi bilan ham oxiratning eshigini ochadi...

اَoÀrsatمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى عَبْدِكَ وَ رَسُولِكَ ذٰلِكَ الْحَب۪يبِ الَّذ۪ى هُوَ سَيِّدُ الْكَوْنَيْنِ وَ فَخْرُ الْعَالَمَيْنِ وَ حَيَاتُ الدَّارَيْنِ وَ وَس۪يلَةُ السَّعَادَتَيْنِ وَ ذُو الْجَنَاحَيْنِ وَ رَسُولُ الثَّقَلَيْنِ وَ عَلٰى qdosh وَ صَحْبِه۪ اَجْمَع۪ينَ وَ عَلٰى اِخْوَانِه۪ مِنَ النَّبِيّ۪ينَ وَ الْمُرْسَل۪ينَ اٰم۪ينَ

OLTINCHI HAQIQAT: Hashamat va sarmadiyat eshigi boÀlib, Jalil va Boqiy ismininbiri uasidir.

Butun mavjudotni Quyoshlardan, daraxtlardan zarralarga qadar amr ostidagi askar qilib boÀsundirgan va boshqargan Rububiyat hashamati, bu dunyo musofirxonasida vbhasizha hayot kechirgan abgor foniylar ustida turishi.. doimiy, boqiy hashamat diyori va abadiy, oliy rububiyat asosini ijod qilmasligi mumkinmi hech?!

Bu koinotda kuzatilgan mavsumlarning almasva dalkabi hashamatli ijroot va sayyoralarning tayyora-misol harakatlari kabi azamatli harakatlari, yerni insonga beshik, quyoshni xalqqa chiroq qilish kabi dahshatli boÀysundirish, oÀlgan va qurigaaqom

-i Arzni tiriltirish, bezash kabi keng almashish koÀrsatyaptiki: Parda orqasida muazzam bir rububiyat bor, muhtasham bir saltanat bilan hukm qilyapti. Bunday rububiyat saltanati, oÀziga loyiq xalqni taqozo qiladi va loyiq insonlarni iqtizoi. OÀzi. Xolbuki: Mohiyat jihatidan eng jamlovchi va muhim xalqi va bandalari, bu dunyo musofirxonasida abgor suratda vaqtincha toÀplanganinivasi, yapsan. Musofirxona esa, xar kun toÀladi, boÀshaladi. Butun xalq esa, xizmat tajribasi uchun bu imtihon maydonida vaqtincha turibdi. Maydon esa xar soat oÀzgaradi. Butun xalq Sone'-idi. Mololning qiymatli ehsonlarining namunalarini va gÀaroyib san'at antiqalarini olam bozori koÀrgazmalarida, tijorat uchun tomosha qilishga shu koÀrgazmada bir necha daqiqa toÀxtab Agaha qilyapti, soÀng gÀoyib boÀlyapti. Bu koÀrgazma, xar daqiqa oÀzgarayapti. Ketgan kelmaydi, kelgan ketadi.

Bu holat va shu vaziyat: Bu musofirxona, maydon va koÀrgaqzmalarning orqasida, doimiy onningatga sabab va sazovor boÀladigan doimiy saroylar, sobit maskanlar, dunyoda koÀrgan namunalarimiz va suratlarning eng toza va eng yuksak asllariga toÀla bogÀ va xazinalari borligi qanda'iy koÀrsatadi. Demak, bu yerdagi saÀy-harakat u tomon uchun. Bu yerda ishlatadi, u yerda haqqini beradi. Hammaning iste'dodiga koÀra (agar qoÀldan chiqarmasa) u yerda saodati bor. Ha, bunday sarmadiy bir saltanat, sudo saiy va yoÀqoladigan zalillar ustida turishi imkonsiz...

Bu haqiqatga ushbu misol durbini bilan qara: Masalan sen yoÀlda ketyapsan, yoÀlda bir karvonsaroy koÀrding. Bir buyuk zot bu karvonsaroyni huzurigaa aqliigan musofirlari uchun qurgan. Musofirlarning bir kechalik dam olishi va ibratlari uchun, karvonsaroy ziynati uchun millionlab oltinlar sarflayapti. Musofirlar ziynatlarning oz qisminin qisqahlik qa tomosha qilib, ne'matlardan juda oz vaqtda, oz narsa totib, toÀymasdan ketyapti. Lekin xar bir musofir oÀziga maxsus fotoapparati bilan u karvonsaroydagi narsalarning suratlarini olyapti. tengs zotning xizmatkorlari ham, musofirlarning muomalalari suratini oÀta diqqat bilan olyapti va qayd qilyapti. U zot xar kuni qiymatli ziynatlarning koÀpini buzayotganini koÀrayapsajalolngi keladigan musofirlar uchun yangi ziynatlarni ijod qilyapti. Buni koÀrgandan soÀng: Bu yoÀlda bu karvonsaroyni qurgan zotning doimiy, gÀoyat oliy manzillari,yoninguganmas, oÀta qiymatli xazinalari, ham sobit, oÀta buyuk saxovati borligiga hech shubhang qoladimi?! Bu karvonsaroyda koÀrsatgan ikromi orqali, musofirla faqatuzuridagi narsalarga ishtahalarini ochyapti va ularga tayyorlagan hadyalarga ragÀbatini uygÀotyapti. Aynan shuning kabi, bu dunyo musofirxonasidagi vaziyatga sarxush boÀlmasdan e'tibore À'jizag ushbu toÀqqiz asosni anglaysan:

Birinchi Asos: U karvonsaroy kabi bu dunyo ham oÀzi uchun emasligini bilasan. OÀzidan oÀzi ham bu suratni olishi imkonsiz. Balki maxluqot karvonining kelib tushish va koÀchish uchun toÀlib boÀshalgan,gÀadant bilan qurilgan bir musofirxonasidir.

Ikkinchi Asos: Bu karvonsaroyning ichida oÀtirganlar musofirlari, ularning Robbi Karimi ularni Dorus-Salomga chaqirishini bi, jin,

Uchinchi Asos: Bu dunyodagi ziynat, faqat lazzatlanish yoki tanaffus uchun emas. Chunki bir muddat lazzat bersa, firogÀi bilan uzoq muddat azob beradi. Senga tottiradi, ishtahangni ochadi, faqat toÀydirmaydi. Chunki yo lsa, bumri qisqa, yo sening umring qisqa. ToÀyish uchun kifoya emas. Demak, qiymati yuksak, ushbu muddati qisqa ziynatlanish ibrat uchun,

{(Hoshiya1) Qur'ondomiki hamma narsaning qiymati va nozik sanÀati oÀta yuksak va goÀzal boÀlsada, muddati qisqa, umri oz. Demak, narsalar namunalar boÀlib, boshqa narsalarning suratlari hukmidadir. Modomiki mijozlarning e'tion fit asllariga qaratayotganiga oÀxshagan holat bor. Shunday ekan, albatta bu dunyodagi ziynatlanish, bir Rahmoni Rahimning rahmati bilan sevgan qullariga tayyorlangan Jannat ne'matlarining namunalaridir deyish mumkin, deyiladi va sfarqladir. }

shukr uchun, doimiy usuliga tashviq qilish uchun. Boshqa oÀta ulugÀ gÀoyalar uchun ekanini bilasan.

ToÀrtinchi Asos: Bu dunyodagi ziynatli narsalar

{(Hoshiya2) Ha, hiryapmarsaning vujudining koÀp gÀoyalari va hayotining koÀplab natijalari bor. Abas va hikmatsizlik aralashmasligi uchun ahli zalolat tasavvur qilganidek dunyoga, nafslariga tegishqa zaqsadlar bilan cheklanib qolmagan. Balki hamma narsaning borligining gÀoyalari va hayot natijalari uch qism:

Birinchisi va eng ulugÀi, Sone'iga tegishloshqa oga qoÀygan san'at gÀaroyiboti ziynatini Shohidi Azaliyning e'tiboriga namoyish qilish tarzida taqdim qilish boÀlib, u e'tiborga bir kelib ketuvchi bir on yashash kifoÀbir Sadi. Balki vujudga kelmasdan, niyat hukmida boÀlgan iste'dodi ham kifoya. Demak, tez oÀladigan latif maxluqlar va vujudga kelmagan, ya'ni unin, nammagan gÀaroyib san'at hisoblangan urugÀlar, danaklar bu gÀoyani toÀliq mos. Foydasizlik va abasiyat ularga tegishli emas. Demak, hamma narsa hayoti bilan, vujudi bilan SanÀatkorning moÀ'jizalarga toÀla qudratijasia san'at asarlarini koÀrsatib, Sultoni Zuljalolning nazariga taqdim qilish birinchi gÀoyasidir.

Ikkinchi qism yaratilish maqsadi va hayot natijasi shuur egalariga tegishli. Ya'ni, hamma narsa Sone'-i Zuljalolning haqiqatlarini koÀikki sn maktubi, latofatini koÀrsatgan qasidasi, hikmatli kalimasi boÀlib, farishtalar, jin, hayvon va insonning e'tiboriga taqdim qiladi, mutolaaga da'vat qiladi. Demak, unga qaraqan xar shuur sohibiga ibratnamo bir mutolaagohdir.

UchuncgÀidagm yaratilish maqsadi va hayot natijasi, narsaning oÀzoga tegishli boÀlib, lazzat va dam olish, boqiy va rohatda yashash kabi kichik natijalardir. Masalan: Azim sultoniy kemada bir xizmatkorning rulni boshqaruvchilik qilishdan maqskabi uma e'tibori bilan yuzdan biri oÀziga, yaÀni kichik maoshiga oid.. toÀqson toÀqqizi sultonga oid. Huddi shuning kabi hamma narsaning oÀziga va dunyoga oid gÀoyasi bir boÀlsa, Sone'iga oidi toÀqson toÀqqizdir. Bu g jihatrning koÀligi sababli, bir-biriga zid va teskari koÀringan hikmat va tejash, judu saxo, xususan nihoyatsiz saxovat bilan yordamining sirri shudirki: KoÀp gÀoyalar nuqta-i nazaridan judu saxo hukm qiladi, ismi Jaluvchiajalliy etadi. Mevalar, ulugÀlar; bir gÀoya nuqta-i nazarida hisobsiz. Nihoyatsiz boylikni koÀrsatadi. Lekin barcha gÀoyalar uchun, hikmat hukm qiladi, Hakim ismi tajalliy etadi. Bir daraxtning qancha mevalari boÀlsa, balki har my yoÀlg shunchalik gÀoyalari borki, biz bayon qilgan uch qismga ajraladi. Barcha gÀoyalar nihoyatsiz hikmat va tejamkorlikni koÀrsatadi. Ters kabi koÀringan nihoyatsiz hikmat nihoyatsiz boylik bilan, saxovat bilan birlashadi. Maseng kiAskar qoÀshinining bir gÀoyasi osoyishtalikni ta'minilashdan iborat. Bu gÀoyaga asosan qancha askar istasang bor, hatto ortigÀi bilan mavjud. Lekin hudud himoyasi va dushman bilonsaroshish kabi boshqa vazifalar uchun mavjud qoÀshin zoÀrga kifoya qiladi. Bu esa kamoli hikmat bilan muvozanadadir. Demak, hukumatning hikmati i asarat bilan birlashadi. Demak askarlikda ortiqchalik yoÀq deyish mumkin.} Jannatda ahli iymon uchun rahmati Rahmon bilan yigÀib qoÀyilgan ne'matlaran biramunalari, suratlari hukmidadir.

Beshinchi Asos: Bu foniy sanÀatlar fano uchun emas, ozgina koÀrinib mahv boÀlish uchun yaratilmaganini bilasan. Balk ahadidda qisqa vaqt toÀplanib, surati olinishi, rasmi tutilishi, ma'nosi bilinishi, natijalari zabt etilishi uchun kerakli holatda boÀladi... Masalan, abadiyat ahli uchun doimiy manzaralar yنْيَا hi, boqiy olamda boshqa gÀoyalarga asos boÀlishi kerak.

Ashyo baqo uchun yaratilganini, fano uchun emasligini, balki suratan fano boÀlsa ham toÀliq vazifynatlaafaqaga chiqish ekani quyida anglashiladi: Foniy narsa bir jihatda fanoga ketadi, lekin koÀp jihatlar bilan boqiy qoladi. Masalan, qudrat kalimalaridan boÀlgan bir gulga nazar sol. Qisqa vaqt tabassum qilib bizga qaraydi, keyin fan kichiasiga yashirinadi. Lekin sening ogÀzingdan chiqqan soÀz kabi ketadi, lekin minglab misollarini quloqlarga joylashtiradi. Tinglagan aqllar adadicha ma'nolarini aqllarda qoÀyadi. Chunki hon bui ifodalash vazifasi tugagandan keyin ketadi, lekin uni koÀrgan hamma narsaning xotirasida zohiriy suratini va xar bir danagida ma'naviy mohiyatini qoldirib ketadi. GoÀyo xar bir xotَةِ اِlan xar danak, ziynatini saqlashga fotoapparat va davomi etishi uchun manzillardir. Eng oddiy hayot martabasidagi maxluq bunday boÀlsa, eng yuksak hayot tabaqasi va boqiya ustunhibi boÀlgan inson, qanchalik baqo bilan aloqador ekani anglashiladi. Ulkan gulli va mevali nabototning xar birining bir oz ruhga oÀxshagan tayogÀduetilish qonuni, koÀrinish surati, zarrachalar kabi danaklarda kamoli intizom bilan, dagÀdagÀali inqiloblar ichida saqlanishi va muhofaza etil shariilan gÀoyat qamrovli va yuksak mohiyatga ega, tashqi vujud kiydirilgan, shuurga ega nuroniy toÀgÀridan toÀgÀri amr qonuni boÀlgan bashar ruhi, qay daraja baqoga bogÀliq va aloqador ekani anglashiladi.

alomi inchi Asos:>Inson ipi boÀyniga oÀralgan, istagan joyida oÀtlash uchun bebosh qoÀyilmagan, balki butun amallarining suratlari olinib yozilishi va butun harakatlarining natijalari hisob qilinishi uchun qayd qiliniakto, bilasan.

Yettinchi Asos: Kuz mavsumida yoz-bahor olamining goÀzal maxluqotining buzilishi yoÀqlik emas. Balki vazifasi tugagani uchun nafaqaga chiqishdiga chioshiya) Rahmatning ozuqa xazinanalaridan hisoblangan daraxtning uchida va shoxlarining boshidagi mevalar, gullar, yaproqlar keksayib, vazifasi tugagach orqasidan oqib kelganlarga eshik yopilmasligi uchun ketishi kerak. Aks holda, rahmatnidam! Ggligi va boshqa birodarlarining xizmatiga toÀsiq boÀladi. Yoshlik ketgani uchun ham xor, ham abgor boÀladi. Demak, bahor ham, koÀrgazma kabi mevador daraxtdir. Xar asrdagi inson olami, ibrat beradigan daer yuzr. Yer ham, ajoyib koÀrgazma boÀlgan qudrat daraxtidir. Hatto dunyo ham, mevalari oxirat bozoriga yuborilgan bir hayrat beradigan daraxtdir.} KeyinguchogÀrda keladigan maxluqlarga yer boÀshatish uchun boÀshalish va yangi vazifa bajaruvchilar kelib oÀrnashadigan va vazifali mavjudotning kelishiga yer tayyorlash yuqorirlash hisoblanadi. Shuur egalariga vazifasini unuttirgan gÀaflatdan va shukrini unuttirgan sarxushlikdan iqozoti Subhoniy ekanini bilasan.

Sakkizinchi Asos: Bu foniy olamning doimiy Sone'i uchun boshqrakat oqiy olami borligi, qullarini u yerga chorlaganini va unga tashviq qilganini bilasan.

ToÀqqizinchi Asos: Bunday Rahmon, bu olamda, xos qullariga shunday ikromlar qilishi, uni na koÀz koÀrgan na quloq eshitgyib hobashar qalbiga xutur etganini bilasan. Amanna...

YETTINCHI HAQIQAT: Hifz va hofiziyat eshigi boÀlib, Hofiz va Roqib ismining jilvasidir.

OsmondaBirinca, quruqlikda, dengizda, hoÀl-quruq, kichik- katta, oddiy-oliy hamma narsani kamoli intizom va mezon ichida muhofaza qilib, natijalarini hisob kitob bilan elagan hofiziyat, inson kabi buyuk fitratda, razan ti kubro kabi rutbada, omonati kubro kabi buyuk vazifasi boÀlgan basharning xar bir borliqni rububiyatiga munosabati boÀlgan amallari va harakatlari muhofaza qilinmasligi, hisob-kitob elagidan oÀtkazilmasligi, adolat tarozisid daraxilmasligi, loyiq jazo va mukofot olmasligi mumkinmi hech?! YoÀq, aslo!..

Bu koinotni boshqargan zot hamma narsani nizom va mezon ichida muhofaza qlan av Nizom va mezon esa, ilm bilan, hikmat va iroda bilan qudratning koÀrinishidir. Chunki, xar bir maxluq vujudida oÀta muntazam va oÀlchovli yaratilayotganini koÀryapmiz. i Qur' muddati davomida oÀzgartirgan suratlari ham, intizomli boÀlib, butuni ham intizom ostida ekanini koÀryapmiz. Hofizi Zuljalol vazifasi tugashi bilan umri tugatilyotgan va bu shahodat olamidan koÀchib ketgan hamma narsani bir qancha suri eslani saqlangan lavhalarga oÀxshagan {(Hoshiya1) Yettinchi Suratning hoshiyasiga qara.} xotiralarda va bir qancha misoliy oynalarda saqlab, aksar hayot yoÀlini urugÀida, natijasida naqsh qili Ilohiapti. Zohir va botin oynalarga qoÀyayapti. Masalan: Inson xotirasi, daraxtning mevasi, mevaning danagi, gulning urugÀi hofiziyat qonuni qamrovining kattaligini koÀrsatyapti.

Ulkan bahorning barcha gulli, mevali mavjudoiq hikularning oÀziga koÀra butun amal sahifalari, tashkil qilinishining qonunlari va suratlarining timsollari, chegaralangan bir miqdor danakchalar ichlarida yozilib, muhofaza qilinyapti. Ikkinchi bir bahorda ularga koÀra hisdir. Yob ichida amal sahifasini nashr qilib, kamoli intizom va hikmat bilan boshqa ulkan bahor olamini yuzaga keltirib, hofiziyatning naqadar quvvatli ihota bilan jarayon etganini koÀrsatyapti. Ajabo, oÀtkinchi, oddiy, baqosiz, oÀyo matsiz narsalar shunchalik muhofaza qilinsa, gÀayb olami, oxirat olami, ruhlar olamida maxluqlar rububiyatida muhim samara bergan basharning amallari saqlanib nazorat qilinish koÀrinishida, ahamiyat bilan qayd qilinmasligi lik temi hech? YoÀq va aslo!

Bu hofiziyatning bu suratda tajalliysidan anglashiladiki: Mavjudotning Moliki mulkida jarayon etgan hamma narsaning tinchlik va tartibiga qattiq e'tibor bergan. HokimiÀor bozifasida oÀta diqqat qiladi. Rububiyati saltanatida katta ahamiyat bergan. Eng kichik hodisani, eng kichik xizmatni yozadi, yozdiradi. Mulkida jarayon etgan hamma narsaning suratinbir mi narsalarda saqlaydi. Bu hofiziyat: Ahamiyatli amallar daftari hisob kitob daftari ochiladi, xususan mohiyat jihatidan eng buyuk, eng mukarram, eng musharraf bir maxluq boÀlgan insonning katta amallari, muhim boÀlgan hargan Arri, muhim hisob va mezonga qoÀyilishiga, amallari sahifasi nashr qilinishiga ishorat qiladi.

Inson xilofat va omonat bilan mukarram qilinib, rububiyatning kulliyati ishlariga s mutanboÀlib kasrat doiralarida, vahdoniyati Ilohoyaning dallolligini e'lon qilib, aksar mavjudotning tasbehot va ibodatlariga aralashib zobitlik va guvohlik darajasiga chiqib, soÀng qabrga kirib rohatda yotishi, uygÀotilmasligi mumkmal bijabo?! Katta-kichik xar bir amalidan soÀroq qilinmaydimi?! Mahsharga borib mahkama-i kubroni koÀrmaslik imkoni bormi?! YoÀq va aslo!..

Kel Ha,

{(Hoshiya) Hozirdan olam yaratilishining ibtidosigacha oÀtgan moziyning tamomi sodir boÀlgan. Vujudga kelgan xar bir kuni, xar bir yili, xar bir asri, satrlar, sahifalar,liqqa lar boÀlib, qadar qalami bilan chizilgan. Dasti qudratning moÀ'jizalari dalillarini ularda kamoli hikmat va intizom bilan yozgan.

Hozirdan qiyomatga, Jannatga, abadgacha boÀlgan kelajak zamonning butuni imkonot hisoblanadi. Ya'ni, mzotni odir boÀlgan, kelajak imkonotdir. Ikki zamonning ikki silsilasi bir-biriga qarshi solishtirilsa, kechagi kunni yaratgan va u kunga maxsus mavjudotni ijod qilgan Zot, ertangi kunni mavjudoti bilan xalq etishga qodir ekanan nar bir tomondan shubha qoldirmaydi. Xuddi shuning kabi: GÀaroyib maydon boÀlgan moziyning mavjudoti va gÀaroyib narsalari, bir Qodiri Zuljalolning moÀ'jizalaridir. Qodir zot butua kulgqbolni, butun mumkinotni ijod qilishga, barcha ajoyib narsalarni chiqarishga qodir ekaniga shubha yoÀq.

Bir olmani yaratadigan zot, albatta dunyoda butun olmalarni yaratishga va ulkan bahorni ijod qilishga qodir boÀlishi kerak boÀladchida bahorni ijod qila olmasa, bir olmani ham ijod qila olmaydi. Chunki olma oÀsha dastgohda toÀqiladi... Bir olmani ijod qilgan zot, bir idan ii ijod qilishi mumkin. Bir olma bir daraxtning, balki bir bogÀning, balki bir koinotning kichik misolidir. San'ati e'tibori bilan ulkan daraxtnin, deb n hayot tarixiga ega olmaning urugÀi san'at gÀaroyibi boÀlib: Uni ijod qilgan, hech narsadan ojiz qolmaydi. Xuddi shuning kabi, bugunni yaratgan, qiyomat kunini boÀlia oladi va bahorni ijod qiladigan, hashrning ijodiga qodir bir zot boÀla oladi. Moziyning butun olamlarini davr tasmasiga kamoli hikmat va intizom bilan taqib koÀrsatgan zot, albattaba orqbol tasmasiga ham boshqa koinotni qoÀyib koÀrsata oladi va koÀrsatadi. Bir qancha SoÀzlarda, xususan Yigirma Ikkinchi SoÀzda: Hamma narsani qila olmagan zot, hech bir narsani qila olmasligini, bitta narsani yaratgan, hamma narsani qila olilarnin ashyoning ijodi yagona zotdan deb bilish, butun ashyo bir narsa kabi oson boÀlishini, osonlik paydo qilishini, agar koÀp sabablardab deyilsa va koÀplikka isnod etilsa, birgina narsaning ijodi, butun ashyoning ijg ham dar qiyin boÀlishini va imkonsiz qiyinchilik paydo qilishini oÀta qat'iy isbot qilganmiz.}

imkoni doirasidagi narsalarga qodir ekaniga oÀtgan vaqtdagi qudrati moÀ'jizalari boÀlgan ishlari guvohlik qilgan, qiyomat va hashrga juda oÀxshagÀlar, h bilan bahorni xar doim koÀz oÀngida ijod qilayotgan bir Qodiri Zuljaloldan inson qanday qilib yoÀqlikka ketib qocha oladi, tuproqqa kirib yashirina oladi. Moduishbubu dunyoda unga loyiq hisob kitob qilinib, hukm chiqarilmayapti. Albatta, bir mahkama-i kubro, bir saodati uzmoga ketadi.

SAKKIZINCHI HAQIQAT: Va'd va va'id eshigidir. Jamil va Jalil ismining jihli mair.

Alimi Mutlaq va Qodiri Mutlaq boÀlgan shu masnu'otning Sone'i, butun anbiyolar tavotur bilan xabar bergan va butun siddiqiyn va avliyo ijmo' bilan guvohlik qilgan takror-batakroroÀra xy va'd va va'idini amalga oshirmasdan, (also) ojizligi va johilligini koÀrsatishi mumkinmi hech?! Xolbuki va'd va va'ididagi amrlar qudratiga hech ogÀir ng faydi. Juda yengil va juda oson.. OÀtgan bahorning behisob mavjudotini keyingi bahorda qisman aynan, {(Hoshiya1) Daraxt va oÀtlarning ildizlari kabi..or. Saman mislan {(Hoshiya2) Yaproqlar, mevalar kabi...} qaytarilishi qadar osondir. Va'dani bajarish esa, ham bizga, ham hamma narsaga, ham oÀziga, ham saltanati rub Butuniga juda ham lozim. Va'dadan qaytish esa, ham iqtidori izzatiga zid, ham ilmiy qamroviga ziddir. Zero, Va'dadan qaytish yo johillikdan yoki ojizlikdan kelib chiqadi.

Ey munkir! sak saa inkoring bilan naqadar ahmoqona jinoyat sodir qilayotganingni, oÀz yolgÀonchi tasavvuringni, safsatachi aqlingni, aldovchi nafsingni tasdiqlab, hech bir tomond ming an xulf va xilofga majburiyati boÀlmagan, uning izzatiga, haysiyatiga hech qanday xilof yarashmagan, koÀringan barcha narsalar va ishlar sidqiamollahaqqoniyatiga shahodat qilgan zotni yolgÀonga chiqarayotganingni bilasanmi?! Nihoyatsiz kichiklik ichida nihoyatsiz buyuk jinoyat qilyapsan! Albatta,anglagy buyuk jazoga haqdor boÀlasan. Ba'zi ahli Jahannamning bir tishi togÀ qadar boÀlishi, jinoyatining kattaligiga bir miqyos qilib xabar berilgan. Sen: Quyoshning ziylaq ul koÀzini yumgan, boshi ichidagi xayoliga qarab, tasavvuri, bir tilla qoÀngÀiz kabi boshga kiyiladigan fonarning nuri bilan dahshatli yoÀlini yoritishni xohlagan yoÀlovchiga oÀx bir b. Modomiki mavjudot, haq soÀzlagan sodiq soÀzi, koinot hodisalari toÀgÀri soÀzlagan notiq oyatlari boÀlgan Janobi Haq va'da bergan, demak albatta qiladi. Bir mahkama-i kubro ochadi, bir eng buyuk saodatiraz bii.

TOÀQQIZINCHI HAQIQAT: Tiriltirish va oÀldirish eshigi boÀlib, Hayyi Qayyum, Muhyiy va Mumiyt ismining jilvasidir.

OÀlgan, qurigan ulkan Yerni tiriltirgan...

tiriltirish ichida xar biri bashar va qu kabi ajoyib uch yuz mingdan ortiq maxluqlari turlarini hashr va nashr qilib qudratini koÀrsatgan...

hashr va nashr ichida oÀta qorishiq va aralash boÀlsada aniq tanlab, ajratib ilmining qamr. Me'rkoÀrsatgan...

butun samoviy farmonlarida basharning hashrini va'da qilib butun bandalarining e'tiborini abadiy saodatga yoÀnaltirgan...

butun mavjudotni boshoÀ'jiz qovushtirib, yelkama-yelka turgÀazib, qoÀlni qoÀlga tuttirib, amr va irodasi doirasida aylantirib, bir-biriga yordamchi va musaxxar qilib azamati rububiyatini koÀrsatgan...

insonni koinotob-kittining eng qamrovli, eng nozik va eng nozanin, eng nozdor, eng niyozdor bir mevasi qilib yaratib, OÀziga tinglovchi qilib, hamma narsani unga boÀysundirib, edi. Ba shunchalik ahamiyat berganini koÀrsatgan...

bir Qodiyri Rahim, bir Aliymi Hakim Qiyomatni keltirmasligi mumkinmi?!

Hashrni qilmasligi va qila olmasligi mumkinmi?! Insonni tiriltirmasligi yoki qila olmasligi mumkmini?! Mahkama-ir nechni ochmasligi mumkinmi?! Jannat va Jahannamni yaratmasligi mumkinmi?! QatÀiyyan va aslo!..

Darhaqiqat, bu olamning Mutasarrifi Ziyshoni xar asr, xar yil, xar kun bu tor, vaqtincha roÀyi zaminda katta hashr va qiyomatr.

nining juda koÀp oÀxshashlarini, namunalarini va ishoralarini yaratmoqda. Jumladan:

Bahoriy hashrda, besh-olti kun ichida kichik va katta a'zo-ot va nabototning uch yuz mingdan ortiq turlarini hashr etib nashr qilayotganini koÀrayapmiz. Barcha daraxtlarning, oÀtlarning ildizlarini va bir qancha hayvonlarni aynan tiriltiryapti, avvalgi kror t qaytarmoqda. Boshqalarini ham ayniyat darajasida bir misliyat suratida ijod qilmoqda. Xolbuki, moddatan juda oz farqi boÀlgan urugÀchalar bir-biriga aralashib ketganiga qaramay, kamoli ajratish va alohidalik bilan, oÀtaga va keng qamrovli va osonlik bilan kamoli intizom va mezon bilan olti kun yoki olti hafta mobaynida tiriltirmoqda. Bu ishlarni qilgan Zotga biron narsa ogÀirlik qilishi, maÀnonar va yerni olti kunda yarata olmasligi, insonni bir qichqiriq bilan hashr qila olmasligini hech qabul qilish mumkinmiki? Also!..

Ajabo, bir moÀ'jizaviy kotib boÀlsa, harflari yo buzilgan yoki oÀchib ketgan uch yuz ming kitobni birr bergada chalkashtirmasdan, xatosiz, yanglishsiz, nuqsonsiz hammasini birga, oÀta goÀzal suratda bir soatda yozsa,.. bir kishi senga: "Bu kotib oÀzi yozgan, seni٧ٓۙsuvga tuiradigkitobingni bir daqiqa ichida hofizasidan yangidan yoza oladi" desa, sen: "Qilolmaydi, ishonmayman", deya olasanmi?!

Va yoxud, bir moÀ'jizakor sulton oÀz iqoÀttizni koÀrsatish uchun yoki ibrat va tanaffus uchun bir ishora bilan togÀlarni qoÀporib, mamlakatlarni oÀzgartirib, dengizni quruqlikka aylantirib tashlayotganini koÀrib turgan boÀlsang, keyin daraga kasa bu r tosh dumalab tushib, U Zot ziyofatga chaqirgan mehmonlarining yoÀlini toÀsib qoÀygan, oÀtolmayotganini koÀrsang, birov senga: "U Zot bir ishora bilan shu toshni qanchalik katta boÀlmasin qoÀporib tashlaydi yoki pabahornb yuboradi, mehmonlarini yoÀlda qoldirmaydi" desa, sen: "QoÀporib tashlamaydi yoki qoÀpara olmaydi", desang...

Va yoxud, bir zot bir kunda yangidan katta bir lashkarni tashkil qilgan boÀlsada, bir kishi: "U zot surning ovozi bilanarajadlari istirohat uchun tarqalib ketgan batal'onlarni toÀplaydi, boÀlinmalar darhol uning nizomi ostiga kiradi" desa, sen "Ishonmayman" desang, naqadar telbalarcha harakat qilganingni anglaysan...

Ushbu uchta misolni tushungan boÀlosidanqara: Naqqoshi Azaliy koÀz oÀngimizda qishning oppoq sahifasini oÀgirib, bahor va yozning yashil varagÀini ochib, roÀyi Arzning sahifasida uch yuz mingdan ortiq turlarni qudrat va qadar qalami bilan eng chiroyli suratda yozmoqda. Bir-biri i omma bir-biriga aralashmaydi, birga yozadi, bir-biriga mone boÀlmaydi. Tuzilishda, koÀrinishda bir-biridan boshqacha boÀlsada, hech chalkashtirmaydi, xato qilmaydi.

Darhaqiqat, eng katta bir daraxtning ruh dasturini bir nuaratisbi eng kichik danakka joylab muhofaza qilgan Zoti Hakimi Hafiyz, vafot etganlarning ruhlarini qanday muhofaza qiladi, deyiladimi?

Kurra-i Arzni bir kichik tosh kabi aylantirayotgan Zoti Qodir, oxiratga ketayotgan mehmonlarinikoinotlidagi bu yerni qanday qilib olib tashlaydi yoki parchalaydi, deyisahs mumkinmi?!

Yana, yoÀq joydan, yangitdan butun hayot egalarining lashkarlarini butun jasadlarining "batal'on"larida kamoir-birizom bilan zarralarni كُنْ فَيَكُونُ amri bilan qayd etib joylashtirgan, lashkarlar tashkil qilgan Zoti Zuljalol, batal'on-misol jasadning nizomi ostiga kirinday mbiri bilan tanishgan asosiy zarralari va asosiy qismlarini bir qichqiriq bilan qanday toÀplay oladi, deb boÀladimi?!

Bahor hashriga oÀxshagan dunyoning xar davridi kabi asrida, hatto, kecha-kunduzning almashishida, hatto havoda bulutlarni ijod qilish va yoÀq qilishda, hashrga namuna, misol va belgi boÀladigan koÀp naqshlar qilganini koÀzing qabul koÀrmoqdasan. Hatto, agar xayolan oÀzingni ming yil oldingi davrda faraz qilsang, keyin zamonning ikki qanoti boÀlgan moziy bilan istiqbolni bir-biriga roÀbaroÀ qilsatihanirlar va kunlar sanogÀicha hashr va qiyomatning namunalarini koÀrasan. SoÀng, shuncha namuna va misollarni koÀrib ham, jismoniy hashrni aqldan mantiqdan uzoq koÀrib inkor qilsang, naqadar telbalirningganingni oÀzing ham anglaysan...

Farmoni A'zam biz bahs yuritayotgan haqiqatga doir nima deganiga qara:

Natija: Hashrga mone' boÀladigan hech bir narsa yoÀq. Sabab esa, hamma narsadir. Darhaqiqat, ajoyib koÀrgazma boÀlgan bu ulkan Yerni oddiy hayvon kabi oÀldirib yana tiriltirayotgan, i:>Iymoa hayvonga yoqimli bir beshik, goÀzal kema qilib bergan, Quyoshni ularga bu mehmonxonada yorituvchi va isituvchi bir chiroq qilib qoÀy. Chunayyoralarni malaklariga tayyora qilib bergan Zotning oÀta muhtasham va doimiy rububiyati, oÀta muazzam va keng hokimiyati, albatta, faqat bu oÀtkinchi, davratini beqaror, ahamiyatsiz, oÀzgaruvchan, baqosiz, nuqsonli, mukammal boÀlmagan dunyo ishlari ustiga bino qilinmaydi va turmaydi.

Demak, Unga munosib, boshqa doimiy, barqaror, bezavol va muhtasham bir diyor ur'ongoshqa boqiy bir mamlakati bor. Bizni oÀsha yer uchun ishlatadi. U yerga da'vat qiladi va u yerga koÀchirishiga, zohirdan haqiqatga oÀtgan va huzuriga yaqinlikka musharraf boÀlgizn bicha nuroniy ruhlar asxobi, butun qalbi munavvar aqtoblar, butun nuroniy aqllar arbobi guvohlik bermoqdalar, bir mukofot va jazo tayyorlab qoÀyganini ittifoqan xabar berishyapti. Va takror-batakror, juda kuchli va'da arsagaa shiddatli tahdid qilganini naql etmoqdalar.

VaÀdaga xilof esa, ham xorlik, ham xorlanishdir. Hech bir jihatdan Uning jalol va qudsiyatiga yaqin kelmaydi. VaÀda muhab jazolamaslik esa, yo afvdan, yo ojizlikdan kelib chiqadi. Xolbuki, kufr mutlaq jinoyatdir.

{(Hoshiya) Darhaqiqat, kufr mavjudotning qiymatini yerga urgani va ma'nosizlik bilan tuhmat rati, i uchun butun koinotga qarshi haqorat hisoblanadi. Mavjudot oynalarida koÀringan Ismlarning jilvasini inkor qilish boÀlgani uchun butun asmo-i Ilohiyaga qarshi bir haqorat, mavjudotning vahdoniyatga boÀlgan shahodatlarini radigan "ni uchun butun maxluqotga nisbatan yolgÀonga chiqarish boÀladi. Shu sababli insoniy iste'dodni shunday buzadiki, ezgulik va xayrni qabul qilishga layoqati qolmaydi. Yana azim zulm boÀlib, umum maxluqot va butun a" ma'nIlohiyaning huquqiga bir tajovuzdir. Shu haqlarning muhofazasi va kofirning nafsi yaxshilikka qobiliyatsizligi kufrning kechirilmasligini taqozo qiladi. اِنَّ اing xuكَ لَظُلْمٌ عَظ۪يمٌ shu ma'noni ifodalaydi.}

Afvga loyiq emas. Qodiyri Mutlaq esa, ojizlikdan munazzah va muqaddasdir. Shohidlar, xabasizliar esa, yoÀllari, yoÀnalishlari, mazhablarida turli tuman boÀlsada, kamoli ittifoq bilan bu masalaning asosida yagona fikrda. Mukammal tavotur darajasidalar. Sifat e'tiboridan ijmo' quvvatidalar. Mavqe e'tibori bilan, xar biri bashariyaasang,bir yulduzi, bir toifaning koÀzi, bir millatning azizidirlar. Ahamiyati jihatidan, bu masalada ham mutaxassis, ham isbot qilganlar. Xolbuki, bir fanda yoki bir san'atda ikki mutaxassis boshqa minglab kishilardan ustun va xabarda gani usbotlovchi minglab inkorchilardan ustun qoÀyiladi. Masalan, Ramazon hilolining chiqqanini xabar bergan ikki odam minglab inkor qiluvchilarning inkorlarini yoÀqqa chiqaradi.

Natija: Dunyoda bundan koÀra toÀgÀarhaqixabar, mustahkamroq da'vo, zohirroq haqiqat boÀlishi mumkin emas. Demak, shubhasiz dunyo bir ekinzordir. Mahshar esa, bir samara joyi, xirmondir. Jannat, jahannam esa, ombordir.

OÀNINCHI HAQIQAT: Hikmat, inoyat, rahmat,yotnint eshigidir. Hakim, Karim, Odil, Rahim Ismining jilvasidir.

Shu baqosiz dunyo musofirxonasida, bu davomsiz imtihon maydonida, shu sabotsiz yer koÀrga zarraa bu daraja ochiq bir hikmat, bu daraja zohir bir inoyat, bu daraja ustun adolat va bu daraja keng marhamatning dalillarini koÀrsatgan Malik-ul Mulki Zuljalolning n sengat doiralari, mulk va malakut olamida doimiy maskanlar, abadiy yashovchilar, boqiy maqomlar, muqim maxluqlar boÀlmasdan, shu koÀringan hikmat, inoyat, adolat, marhamatning haqiqatlari yoÀqqa tushishi mumkinmi hech?!..

Zooz diqim insonni butun maxluqot ichida oÀziga kulliy tinglovchi va jamlagan oyna qilib, butun rahmat hazinalarining turlarini unga tottirib, at judrttirib ham tanitib, oÀzini butun asmosi bilan unga bildirib, uni sevib, sevdirib... soÀng bechora insonni abadiy mamlakatiga yubormasligi mumkinmi hech?! Doimiy saodatgohga da'vat qilib bahtiyor qilmasligi mumkinmi?!

Hatir. YagÀ qadar xar bir mavjudga bir daraxtdek vazifa yuki yuklashi, gullaricha hikmatlarni qoÀyishi, mevalari qadar foydalarni joylashtirib, butun vazifasi, hikmatlari, foydalarini dunyoga qaratiishisht bir urugÀ qadar gÀoya berishi qabul qilinadimi?! Bir hantal qadar ahamiyati boÀlmagan dunyoviy nasli davomini gÀoya qilishi yarashadimi?! Bularni ma'no qilgaga urugÀ va oxirat olamiga bir ekinzor qilmasligi mumkinmi! Haqiqiy va loyiq natijani berishi, asl gÀoyalarini va loyiq mevalarini koÀrsatishi uchun bu qadar muhi, hammm marosimlarni gÀoyasiz, behuda, abas qoldirishi, ularning yuzini ma'no olami, oxirat olamiga oÀgirmasligi mumkinmi?!

Bu narsalarni haqiqatga xilof qilish bilan oÀz rning y Hakim, Karim, Odil, Rahim vafslariga ters (qatÀiyyan va aslo) vasfda koÀrsatib, hikmat va karamiga, adl va rahmatiga dalolat qilgan koinotning butun haqiqatlarini yolgÀonga chiqarishi, butun mavjudoh" kabguvohliklarini rad etishi, butun maxluqlarning dalolatlarini bekor qilishi mumkinmi hech?!

Insonning boshiga va ichidaki hislariga sochlari adadicha vazifalar yuklab, faqat bir soch hukmida unga dunyoviy evaz berishi, marhqiy adolatiga zid va haqiqiy hikmatiga teskari, ma'nosiz ish qilishi mumkinmi?!

Bir daraxtga bergan natijalari, mevalari miqdoricha xar bir haatilyaasiga, balki til kabi xar bir a'zosiga, balki xar bir maxluqqa shu darajada hikmatlarni, foydalarni berib oÀzining Hakimi Mutlaq ekanini isbot qilib koÀrsatib, soÀng butuhuuri atlarning eng buyugi, butun foydalarning eng muhimi, butun natijalarning shart boÀlgani, hikmatni hikmat, ne'matni ne'mat, rahmatni rahmat qilgan va butun hikmatlarning, ne'matlarning, rahmatlarning, foydalarning manbai va gÀoyasi boÀlganahdatgva liqoni, abadiy saodatni bermasdan tark qilib, butun ishlarini mutlaq abasiyat darajasiga tushirishi, oÀzini shunday odamga oÀxshatsinki, saroy quribmoli sbir toshida minglab naqshlar, xar tarafida minglab ziynatlar, xar bir manzilida minglab qiymatli jihozlar va uyga kerakli jihozlar tayyorlab, unga tom yasamasligi, hamma narsa chirishi, behuda buzilib ketishi mumkin hech?! YoÀq qatÀb muhta aslo!

Xayri Mutlaqdan xayr keladi, Jamili Mutlaqdan goÀzallik keladi, Hakimi Mutlaqdan abas bir ish kelmaydi. Ha, xar kim fikran tarixga minib moziyga ketsa, hozirgi zamo biri Àrgan dunyo manzilimiz, imtihon maydoni, ashyolar koÀrgazmasi kabi, yillar adadicha vafot etgan manzillar, maydonlar, koÀrgazmalar, olamlarni koÀradi. Surat jihatidan, holat jihatidan bir-biridan boshqa boÀlsada, intizom ji markan, ajoyiblik jihatidan, Sone'ning qudrat va hikmatini koÀrsatish jihatidan bir-biriga oÀxshaydi.

Yana sabotsiz manzillarda, davomsiz maydonlarda, baqosiz koÀrgazmalarda shu qadar ochَانَانmatning intizomlarini, shu darajada zohiriy inoyatning ishoratlarini, shu martaba ustun adolatning izlarini, shu darajada keng marhamatning samaralarini koÀradi. Basiratsiz boÀlmaslik sharti biari sa hikmatdan yanada mukammalroq hikmat yoÀqligini, belgilari koÀringan inoyatdan ham chiroyliroq inoyat mumkin emasligini, izlari koÀringan adolatdan buyukroq adolat yoÀqligini, samaralari koÀringan mayozishdan ham keng bir marhamat tasavvur qilinmasligini aniq biladi.

Agar bu ishlarni boshqargan, bu musofirlarni va musofirxonalarni oÀzgartirgan Sultoni Sarmadiyning mamlakat doirasida doimiy manzillar, olilari bnlar, sobit maqomlar, boqiy maskanlar, muqim aholi, mas'ud qullari boÀlmasligi faraz qilinsa, ziyo, havo, suv, tuproq kabi kuchli va toÀrt keng maÀnaviy unsurlar boÀlgan hikmat, adolat, inoyadi, hahamatning haqiqatlarini rad qilish va zohiriy unsurlar kabi, koÀringan vujudlarini inkor qilish kerak boÀladi. Chunki shu baqosiz dunyo va undagi narsalar, ularning toÀliq haqiqatlariga sazovor bk QurÀlmagani ma'lum. Agar boshqa joyda ham ularga toÀliq erishadigan makon boÀlmasa, kunduzni toÀldirgan ziyoni koÀrib ham Quyoshning borligini inkor qilish darajasidagi telbalik bilan, hamma narsadagi koÀz oÀngimizdagi hikmatni inkor qilish, Ochlikz va aksariyat ashyolarda xar doim koÀrgan inoyatimizni inkor qilish va juda quvvatli belgilari koÀringan adolatni inkor qilish,

{(Hoshiya) Adolat ikَّحْمنmdir. Biri musbat, keyingisi manfiy. Musbati, haq egasiga haqqini berish. Bu qism adolat, bu dunyoda ochiq ravshan tarqalgan. Chunki "Uchinchi Haqiqat"da isbot qilingani kabi, hamma narsaning iste'dod tili, tabiiy ehtiyoj tili va choramdulik lisoni bilan Fotiri Zuljaloldan istagan barcha istaklarini, vujud va hayotiga kerakli butun huquqini maxsus mezonlar bilan, muayyan oÀlchovlar bilan berar birnini kuzatish mumkin. Demak, adolatning bu qismi vujud va hayot darajasida qat'iy mavjud.

Ikkinchi qism manfiy boÀlib, haqsizlarni tarbiya qilishdir. Ya'ni, haqsizlarning haqqini azob va jazo orqali berhqa nau qism garchi shu dunyoda toÀliq koÀrinmasada, bu haqiqatning vujudini his ettiradigan suratda sanoqsiz ishoratlar va dalillar bor. jumladan: Od va Samud qavmlaridan, to bu davrning qaysar qavmlarigacha kelgan tarbiya taÀziri, jazo va aru-zabmchisi oÀta oliy adolatning hukmronligini qat'iyyan koÀrsatadi.}

hamma joyda koÀrgan marhamatimizni inkor qilish kerak boÀlganidek, koinotda koÀrgan hikmatli ijroot, karamli harakatlar va rahmli ehsonlar sohibini (qatÀiyyan va dan ulyengiltak bir oÀyinchi, marhamatsiz zolim ekanini qabul qilish kerak boÀladi. Bu esa haqiqatlar oÀzgarishining nihoyatsiz imkonsizligi boÀladi. Hatto hamma narsaning borligini va oÀz nafsining vujudini inkor qilgan ahmoq Sofistaiylar ham buni ing Muur qilishga osonlikcha yaqinlasha olmaydi.

Natija: KoÀringan tasarruflar, dunyodagi keng hayotiy ahsyolarning birdamligi, tez oÀlim orqali ayriliqlar, hashamatli toÀplanishlar va tez tarqalishlar, azamatli marosimlar, buا بِحِjalliylar bilan ularning bu olamga oid, bu foniy dunyoda qisqa vaqtda biz bilgan kichik samaralari, ahamiyatsiz va vaqtincha gÀoyalari oÀrtasida hech qanday munosabat boÀlmagani uq" degxuddi kichik bir toshga bir katta togÀ qadar hikmatlar, gÀoyalar qoÀyish, katta togÀga kichik tosh kabi vaqtincha kichik gÀoya berishga oÀxshaydi. Bu r va qch bir aql va hikmatga toÀgÀri kelmaydi.

Demak, shu mavjudot va tasarruflar bilan dunyoga oid gÀoyalari oÀrtasida bu daraja muvozanatsizlik q boÀlian guvohlik qiladiki, bu mavjudot ma'no olamiga yuzlangan, munosib mevalarni oÀsha yerda beradi, koÀzlari muqaddas asmoga e'tibor berayapti, gÀoyalari u olamga qarayapti. Asllari dunyo tuِّيَّت ostida, boshoqlari misol olamida yuzaga chiqadi. Inson iste'dodi nisbatida bu yerda ekadi va ekiladi, oxiratda hosil oladi.

Ashyolarning Ilohiy asmo va oxirat olamiga tegishli yuzlariga qJanobig, qudrat moÀ'jizasi boÀlgan xar bir urugÀning daraxt qadar gÀoyasi borligini koÀrasan. Hikmat kalimasi boÀlgan xar bir gulning

{(Hoshiya1) Savolaxt va nima uchun eng koÀp misollarni guldan va urugÀdan va mevadan keltiryapsan deb soÀralsa, javob quyidagicha: Chunki ular moÀ'jizoti qudratning en yoÀqlqalari, eng horiqolari, eng nozanidir. Tabiatparastlar, zalolatdagilar va faylasuflar ulardagi qadar va qudrat qalami yozgan nozik xatni oÀqiy olmaganlari uchun ularning haqiqatini yecha olmagan, tabiat botqoqligiga tushishgamurojar daraxt gullari qadar ma'nolari bor. SanÀat gÀaroyibi va rahmat manzumasi boÀlgan xar bir mevaning, bir daraxtning mevalari qadar hikmatlari bor. Bizlarga rizq boÀlishi esa, minglab hikmatlaridan bitta hikmati boÀlib, vazifasi tugaydi, ot kabini ifoda qiladi, vafot etadi, me'damizga dafn qilinadi. Modomiki bu foniy ashyo boshqa yerda boqiy mevalar berar ekan, doimiy suratlar qoldirar va boshqa jihatda abadiy halar ar ifoda qilar ekan, davomiy tasbehot aytar ekan, inson ularning shu jihatiga qaragan tomonlariga yuzlanish bilan inson boÀladi, foniyda boqiyga yoÀl topadi.

Demak, bu hayot va oÀlim ichida yumalayotgan, toÀplanib taورُ ٠ otgan mavjudot ichida boshqa maqsad bor. Qiyosda kamchilik yoÀq: Bu holatlar, taqlid va misol uchun tashkil va tartib qilingan holatlarga oÀxshaydi. Surati olinishi, tarkib etilishi, kinoda davomli koÀrsatilishi uchun katta xarajat bilan kicbilan Àplanishlar, tarqalishlar qilinganidek, bu dunyoda qisqa muddatda shaxsiy va ijtimoiy hayot kechirishning bir gÀoyasi shuki: Katta majlisda koÀrilishi,rchisi koÀrgazmada koÀrsatilishi va azim saodatiga iste'dodi koÀrsatilishi uchun suratlari olinib birlashtiriladi, amallarining natijasi olinib saqlanadisbatank, hadisi sharifda «Dunyo oxirat ekinzoridir» deb bu haqiqatni ifoda qiladi.

Modomiki dunyo bor va dunyo ichida belgilari bilan hikmat, inoyat rahmat va adolat bor ekan, albatta dunyoning borligi kabi qat'iyyan oxirat ham bo qiymaomiki dunyoda hamma narsa bir jihatdan u olamga yuzlangan ekan, demak, u yerga ketilyapti. Oxiratni inkor qilish, dunyo va uning ichidagi hamma narsani inkor qilish demakdir. Demak, ajal va qabr ostidi kutgani kabi, Jannat va Jahannam ham insonni kutyapti va kuzatyapti.

OÀN BIRINCHI HAQIQAT: Bobi insoniyatdir. Ismi Haqning jilvasidir.

Janobi Haq va Ma'budi Bilhbilan insonni koinot ichida mutlaq rububiyatiga va barcha olamlarga umumiy rububiyatiga nisbatan eng ahamiyatli quli,

Subhoniy xitoblarining eng mutafakkir tinglovchisi,

asmosiga sazovor eng koÀp qamrovliجَارْ i,

uni ismi a'zamning tajalliyiga va xar bir ismda boÀlgan ismi a'zamlik martabasining tajalliysiga sazovor boÀlgan ahsani taqvimda qudratining rmat vÀzal moÀ'jizasi,

rahmat xazinalarini unidagi narsalari bilan tortish, tanish uchun eng koÀp mezon va jihozlarga ega tadqiqotchi, nihoyatsiz ne'matlariga eng muhtoj,

fonalaridan eng koÀp azob chekkan va boqiylikka juda mushtoq,

hayvonot ichida eng nozik, eng nozdor, eng faqir va eng muhtoj,

dunyoviy hayot jihatidan eوا اللm chekkan va eng badbaxt,

iste'dod jihatidan eng ulugÀ va eng yuksak suratda, mohiyatda yaratib, uni iste'dod va qobiliyatga ega,

uning ishtiyoqi va l tashloÀlgan abadiy diyorga yubormasdan, inson haqiqatini bekor qilib oÀz haqqoniyatiga tamoman zid va haqiqat nazarida xunuk haqsizlik qilishi mumkinmi hech?!

Hokimi Bilhaq, Rahimi Mutlaq, insoar birunday bir iste'dod berib, yer bilan koÀklar va togÀlar koÀtarishdan qochgan "omonati kubro"ni olib, ya'ni kichkina juz'iy oÀlchovlari bilan, san'atchalari bilan Xoliqining bepoyon sifatlarini, kulliy tasarruflarini,

biatsiz tajalliyotini oÀlchab bilib, yerda eng nozik, nozanin, nozdor, ojiz, zaif yaratgan.

Xolbuki butun yerning nabotiy va hayvoniy maxluqotiga bir jihatda tara'lif xodimi qilib, ularning tasbehot va ibodat tarziga mudoxala ettirib, koinotdagi Ilohiy ijrootga kichkina miqyosda bir misol koÀrsatib, Subhon oÀylaubiyatni amalda va tilida koinotda e'lon qildirish, malaklaridan ustun qoÀyib xilofat rutbasini berib, unga ushbu barcha vazifalarining gÀoyasi, natijasi va samarasi boÀlgan saodati abadiyani bermasligi mumkinmi hiriga Uni butun maxluqotining eng badbaxt, eng bechora, eng musibatlisi, eng dardmandi, eng xor darajaga tushirib, eng muborak, nuroniy va xursand qiladigan hikmat hadyasi boÀlgan aqlni bechoraga eng manin mova zulm qiladigan azob jihozi qilib, mutlaq hikmatiga butunlay zid va mutlaq marhamatiga killiyan teskari marhamatsizlik qilishining ehtimoli bormi?! QatÀiyyan va aslo!

Natija: Misoliy hikoyada bir zobitning jildi va daftariga qarab kohatidaedikki, rutbasi ham, vazifasi ham, maoshi ham, harakat dasturi ham, jihozlari ham bizga koÀrsatdiki, u zobit vaqtinchalik maydon uchun emas, balki doimiy mamlakatga borib, shunga koÀra ishlayapti. AynoÀtganning kabi, insonning qalb juzdonidagi latifalari, aql daftaridagi tuygÀular, iste'dodidagi jihozlari, tamoman va bir ovozdan abadiy saodatiga tegishli, shunga koÀra berilgan v daraj koÀra jihozlanganiga tahqiq va kashf ahli muttafiqdir. Jumladan:

Masalan, aqlning bir xizmatkori va tasvirchisi boÀlgan xayolga: "Senga bir million yil umr bilan saltanati dunyo beriladi, faqat oxirida mutlaqo yoِّ شَىlasan." deyilsa, vahimaning aldamasligi, nafsi aralashmasligi sharti bilan "Oh" oÀrniga "Eh" deydi va afsus qiladi. Demak, eng katta foniy insonning eng kichik aÀzosini va jihozlarini toÀydira olmaydi. Ushbu iste'dod saُو ازْ insonning abadga uzangan orzulari, koinotni qamragan tushunchalari va abadiy saodatlarining turlarigacha yetgan orzulari koÀrsatadiki, bu inson abad uchun yaratilnomusl abadga ketadi. Bu dunyo unga bir musofirxonadir va oxiratining kutish mehmonxonasidir.

OÀN IKKINCHI HAQIQAT: Risolat va Tanzil eshigidir. "Bismillahirrohmanirrohiym"ning jilvasidir.

Butun anbiyo moÀ'jizalariga tayanib soÀzini ib va lagan, butun avliyo kashf va karomatlari asosida da'vosini tasdiq etgan, butun asfiyo tahqiqotiga asoslanib haqqoniyatiga shahodat qilgan Rasuli Akram Sallallohu Alayhi Vasallamning sodir boÀlgan ming moÀ'jizalarining quvarzlar tayanib butun quvvati bilan, ham qirq tomondan moÀ'jiza boÀlgan Qur'oni Hakim minglab qat'iy oyatlariga asosan, butun qat'iyat bilan ochganُ الْغt yoÀlini va kushod etgan Jannat eshigini, chivin qanoti qadar quvvati boÀlmagan ma'nosiz vahimalarning yopishiga nima haddi bor!..

OÀtgan haqiqatlardan anglashildiki, xar n masalasi shunday quvvatli bir haqiqatki, Kura-i Arzni oÀrnidan koÀtarib, sindirib tashlaydigan kuch ham bu haqiqatni tebrata olmaydi. Chunki bu haqiqatni Janobi Haq butun asmo va sifatlarining iqtizosi bilan tasbit etyapti va sarf q Akrami butun moÀ'jizalari va burhonlari bilan tasdiqlayapti va Qur'oni Hakim butun haqiqatlari, oyatlari bilan uni isbotlayapti, bu koinot butun qonunlari va hikmatli tasarruflari bilan guvohlik qilyapti. Ajaborda qar masalasida Vojib-ul Vujud bilan butun mavjudot (kofirlar mustasno) ittifoq qilib, qilcha quvvati yoÀq shubhalar, shaytoniy vasvasalar togÀdek oliy, ochiq ravshan haqiqatni tebrar nech joyidan qoÀzgÀatishi mumkinmi hech?! Aslo va qatÀiyyan!..

Zinhor, hashr dalillari yuqoridagi oÀn ikki haqiqat bilan chegaralangan deb oÀylama. Balki faqat Qur'oni Hakim, oÀtgan oÀn ikki haqiqatlarni bizgaa turabergani kabi, yana minglab tomonlarga ishorat qilib, xar bir tomon, Xoliqimiz bizni bu dori foniydan bir dori boqiyga oÀtkazishiga kuchli dalil boÀladi.

Zinhor, hashrni iqtizo qilgan asmo-i Ilohiya, aytihiradianimizdek faqat Hakim, Karim, Rahim, Odil, Hofiz ismlariga tegishli, deb oÀylama. Balki koinot tadbirida tajalliy etgan butun asmo-i Ilohiya oxiratni iqtizo etadi, balkilgan, qiladi.

Hashrga dalolat qilgan koinotning qonunlari, biz aytgan tomonlar bilan chegaralangan deb oÀylama. Balki aksar mavjudotda oÀngga-chapga ochiladigan pardalar kabi vajh va holatlari borki: Bir tomoni Sone'gli muqodat qilgani kabi, boshqa tomoni hashrga ishorat qiladi. Masalan: Insonning ahsani taqvimdagi yaratilishidagi goÀzallik Sone'ni koÀrsatgani kabi, ahsani taqvimdagi qamrovli qobiliyati bilan qisqa vaar masavol topishi, hashrni koÀrsatadi. Ba'zan bir tomonga ikki nazar bilan qaralsa, ham Sone'ni, ham hashrni koÀrsatadi. Masalan: Aksar ashyoda koÀringan hikmatning nizomi oÀrnatishi, inoyatning ziynatlashi, adolatning muvozaydo qia rahmatning lutfi, mohiyatlariga qaralganda bir Sone'-i Hakim, Karim, Odil, Rahimning qudrat qoÀlidan chiqqanini koÀrsatgani kabi, ularbi haquvvati va cheksizligi bilan birga, ularga sazovor boÀlgan foniy mavjudotning ahamiyatsiz va qisqa umriga qaralsa, oxirat koÀrinadi. Demakriga bmma narsa holat tili bilan اٰمَنْتُ بِاللّٰهِ وَ بِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ‌ oÀqiyapti va oÀqityapti.

XOTIMA

OÀtgan oÀn ikki haqiqat bir-birini tasdiqlaydi, bir-birini mukammallashtiradi,مِنَ اiriga quvvat beradi. Ularning barchasi birlashib natijani koÀrsatadi. Qaysi tasavvurning shu temir kabi, balki olmosdek oÀn ikki quvvatli devorlarni teshib oÀta olishgaik orqi hasin, kuchli qalÀa boÀlgan hashrga iymonni buzishga haddi bor?!!

oyati karimasi ifoda qiladiki: Butun ish uchrning yaratilishi va hashr etilishi, Qudrati Ilohiyaga birgina insonning yaratilishi va hashri kabi osondir. Ha, shunday. «Nuqta» nomli risolada Hashr bahsida shu oyat ifoda qilgan haqiqatni tafsilan yozganman. Bu mma nafaqat bir qancha misollari bilan xulosasiga bir ishorat qilamiz. Agar istasang, "Nuqta"ga murojaat qil.

Masalan: وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى (misolda kamchilik yoÀq) «nuroniyat sirri» bilan Quyoshoziri ilvasi oÀz ixtiyori bilan boÀlsa ham, bir zarraga osonlik bilan bergan jilvani ayni osonlik bilan sanoqsiz shaffofliklarga ham beradi.

«Shaffofiyat sirri» bilan bir shaffof zarraning kichik koÀz qorachigÀi Qhaxsi ing aksini olishida dengizning keng yuziga teng.

«Intizom sirri» orqali bola barmogÀi bilan kema suratidagi oÀyinchogÀini aylantirgani kabi, ulkan harbiy oyatli ham aylantiradi.

«Imtisol sirri» bilan bir qoÀmondon bir askarni "Qadam bos!" buyrugÀi bilan harakatlantirgani kabi, ulkan qoÀshinni ham shu soÀz bilan harakatga keltiradi.

«Muvozana sirri» bilanona esda bir tarozi, haqiqiy hassos va shu daraja katta faraz qilaylikki, ikki yongÀoq tarozining ikki pallasiga qoÀyilsa his qiladi, ikki quyoshni ham ichiga olib tortadi. Ikki p عَلٰىdagi ikki yongÀoqni birini samovotga, birini yerga tushiradigan ayni quvvat bilan, ikki quyosh boÀlsa, birini arshga, boshqasini yerga koÀtaradi, tushiradi.

#9toÀliqodomiki bu oddiy, noqis, foniy mumkinotda nuroniyat, shaffofiyat, intizom, imtisol va muvozana sirlari bilan, eng katta narsa eng kichik narsaga teng boÀlar ekan, hadsiz-hisobsiz narsaliladik narsaga teng ekan, albatta Qodiri Mutlaqning zotiy, nihoyatsiz va oÀta kamolda boÀlgan qudratining nuroniy tajalliyoti va ashy malakutiyatining shaffofligi, hikmat va qadarnin askarzomlari va ashyoning yaratilishga oid amrlarga soÀzsiz boÀsunishi, mumkinotning vujudi va yoÀqlikning tengligidan iborat boÀlgan imkonidagi muvozanasi sirri asosida, oz-koÀp, katta-kichik soÀzleng boÀlgani kabi, butun insonlarni bir inson kabi bir hayqiriq bilan hashrga keltira oladi.

Bir narsaning quvvat va zaiflik martabalari, u narsani ichiga ziddining aralashishi orqali yuzaga chiqadi. Masalan: Haroratning daon! Kori, sovuqning aralashishiga bogÀliq. GoÀzallikning martabalari, xunuklikning kirishidan bilinadi. Ziyoning tabaqalari, qorongÀulikning aralashuviga bogÀliq. Faqat bir nartanatiiy boÀlsa, boshqadan olingan boÀlmasa, uning ziddi unga mudohala qila olmaydi. Chunki zidlarning jamlanishi kerak boÀladi. Bu esa imkonsiz. Demak asl, zotiy boÀlgan narsada martabalar yoÀq. Modomiki Qodiri Mutlaqning qudrati zotiy, mumkinida yoi ariziy emas va mutlaq kamolda ekan, Uning ziddi boÀlgan ojizlikning aralashuvining imkoni yoÀq. Demak, bir bahorni yaratish Zoti ZuljaloÀylagbir gulchalik oson. Agar sabablarga tayanilsa, bir gul bir bahor qadar ogÀir boÀladi. Butun insonlarni ham yaratib hashr etish bir nafsni tiriltirish kabi ga ish Hashr masalasining boshidan bu yergacha boÀlgan misoliy suratlari va haqiqatlariga doir bayonotimiz Qur'oni Hakimning fayzidandir. Nafsni taslimga, qalbni qabul qilishga tayyorlashdan iboratdir. Asl soÀz esa Qur'onnikidir. Zero, , ismldir va soÀz unikidir. Tinglaylik:

فَلِلّٰهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ ٭ فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ا Uni bٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ ٭ قَالَ مَنْ يُحْيِى الْعِظَامَ وَهِىَ رَم۪يمٌ ٭ قُلْ يُحْي۪يهَا الَّذ۪ٓى اَنْشَاَlaq irَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَل۪يمٌ ٭ يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ اِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَىْءٌ عَظ۪يمٌ ٭ يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّٓا اَn Zotiتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارٰى وَمَا هُمْ بِسُكَارٰى وَلٰكِنَّ عَذَابَ اللّٰهِ شَد۪يدٌ ٭

اَللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ اِلٰى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ ف۪يهِ وَمَنْ اَصْدَ manbaَ اللّٰهِ حَد۪يثًا ٭ اِنَّ الْاَبْرَارَ لَف۪ى نَع۪يمٍ ٭ وَاِنَّ الْفُجَّارَ لَف۪ى جَح۪يمٍ ٭ اِذَا زُلْزِلَتِ الْاَرْضُ زِلْزَالَهَا ٭ وَاَخْرَجَتِ الْاَرْضُ اَثْقَالَهَا ٭ وَ قَالَ الْاِنْسَانُ مَالَهَا ٭ يَوْمَئِذٍ تُحَدّ va ehخْبَارَهَا ٭ بِاَنَّ رَبَّكَ اَوْحٰى لَهَا ٭ يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ اَشْتَاتًا لِيُرَوْا اَعْمَالَهُمْ ٭ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ ٭ وَمَنْ يَعْمَلْ معَشْرَلَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ ٭ اَلْقَارِعَةُ ٭ مَا الْقَارِعَةُ ٭ وَمَٓا اَدْرٰيكَ مَا الْقَارِعَةُ ٭ يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ الْمَبْثُوثِ ٭ وَ تَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ ٭ فَاَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوَاز۪ينُهُ ٭ فالْمَنف۪ى ع۪يشَةٍ رَاضِيَةٍ ٭ وَ اَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَاز۪ينُهُ فَاُمُّهُ هَاوِيَةٌ ٭ وَمَٓا اَدْرٰيكَ مَاهِيَهْ ٭ نَارٌ حَامِيَةٌ ٭ وَ لِلّٰهِ غَيْبُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَمَٓا اَمashi oسَّاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ

Yana bular kabi Qur'onning ochiq oydin oyatlarini tinglab, amanna va soddaqna deyaylik.

اٰمَنْتُzotninّٰهِ وَ مَلٰئِكَتِه۪ وَ كُتُبِه۪ وَ رُسُلِه۪ وَ الْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَ بِالْقَدَرِ خَيْرِه۪ وَ شَرِّه۪ مِنَ اللّٰهِ تَعَالٰى وَ الْبَعْثُ بَعْدَ الْمَوْتِ حmlalarَ اَنَّ الْجَنَّةَ حَقٌّ وَ النَّارَ حَقٌّ وَ اَنَّ الشَّفَاعَةَ حَقٌّ وَ اَنَّ مُنْكَرًا وَ نَك۪يرًا حَقٌّ وَ اَنَّ اللّٰهَ يَبْعَثُ مَنْ فِى الْقُبُورِ اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ

natlarهُمَّ صَلِّ عَلٰى اَلْطَفِ وَ اَشْرَفِ وَ اَكْمَلِ وَ اَجْمَلِ ثَمَرَاتِ طُوبَاءِ رَحْمَتِكَ الَّذ۪ى اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَم۪ينَ وَ وَس۪يلَةً لِوُصُولِنَا اِلٰى اَزْيَنِ وَ اَحْسَنِ وَ اَجْلٰى وَ اَعmavjudَمَرَاتِ تِلْكَ الطُّوبَاءِ الْمُتَدَلِّيَةِ عَلٰى دَارِ الْاٰخِرَةِ اَىِ الْجَنَّةِ. اَللّٰهُمَّ اَجِرْنَا وَ اَجِرْ وَالِدَيْنَا مِنَ النَّارِ وَ اَدْخِلْنَا وَ اri borْ وَالِدَيْنَا الْجَنَّةَ مَعَ الْاَبْرَارِ بِجَاهِ نَبِيِّكَ الْمُخْتَارِ اٰم۪ينَ

Ey bu risolani insof bilan mutolaa qilgan birodar! Nima uchun ushbu "OÀninchi SoÀz"ni birdan toÀliq tushuna olmayapman dema صُورَliq anglamaganing uchun zerikma! Chunki Ibn Sino kabi bir hikmat dohiyi اَلْحَشْرُ لَيْسَ عَلٰى مَقَاي۪يسَ عَقْلِيَّةٍ degan. "Iymon keltiramiz, faqat aql bu yoÀlda ketolmaydi", deb hukm qilgan. Borati slom ulamolari ham: "Hashr bir naqliy masala, dalili naqldir. Aql bilan unga borilmaydi.", deya ittifoq bilan hukm qilganlar. Albatta bu qadar chuqur va ma'nan juda yuksak yoerib, rdaniga umumiy aqliy yoÀli oÀrniga oÀta olmaydi. Qur'oni Hakimning fayzi va Xoliqi Rahimning rahmati, bu taqlidi singan va taslimi buzilgan asrda chuqur va yuksak yoÀyonidau daraja ehson qilgani uchun ming shukr qilishimiz kerak. Chunki iymonimizni qutqarishga kifoya qiladi. Fahmlaganimiz miqdorga xursand boÀlib, tgan nun mutolaa qilib yanada koÀprogÀiga harakat qilishimiz kerak.

Hashrga aql bilan ketilmasligining bir sirri quyidagicha: Hashri A'zam Iyor sazamning tajalliysi bilan boÀlgani uchun, Janobi Haqning Ismi A'zamining va xar bir ismning a'zamiy martabasidagi tajalliyi bilan yuzaga chiqqan azim i daloli koÀrib va koÀrsatib buyuk hashr bahor kabi oson isbot qilinadi va qat'iy tushunib ishoniladi va tahqiqiy iymon etiladi.

Ushbu OÀninchi SoÀzda Qur'onning fayzi bilan shunday koÀriladi va koÀrsyhissai. YoÀqsa, aqlning tor va kichik dasturlari bilan bir oÀzi qolsa, ojiz qoladi, taqlidga majbur boÀladi.

OÀninchi SoÀzning Muhim Bir Zayli va Ilovasining Birinchi Qismi

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ iga yu۪يمِ

فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ ٭ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَح۪ينَ تُظْهِرُونَ ٭ يُخْرِجُ اam surَ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَيُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ ٭ وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ ٭ وَakroraاٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُٓوا اِلَيْهَا وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ rodasiمٍ يَتَفَكَّرُونَ ٭ وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ ٭ وَ مِنْ اٰيَاتِه۪asdan مُكُمْ بِالَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُكُمْ مِنْ فَضْلِه۪ اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ ٭ وَ مِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَ طَمَعً olamnُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْي۪ى بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ف۪ى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ٭ وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْanqidcَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ ٭ وَ لَهُ مَنْ فِى السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ ٭ وَ هُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَ هُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِ وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وana Quالْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ ٭

Iymonning bir qutbini koÀrsatgan bu samoviy buyuk oyatlarning va hashrni isbot qilgan muqaddas azim burhonlarning katta mavzui va ulugÀ hujbir pa "ToÀqqizinchi Shua"da bayon qilinadi.

Latif bir inoyati rabboniyani bayon qilsam: Bundan oÀttiz yil avval Eski Said, yozgan tafsirining muqaddimasi «Muhakamot» nomli asar, oÀzgxirida, "Ikkinchi maqsad: Qur'onda hashrga ishorat etuvchi ikki oyat tafsir va bayon qilinadi. نَخُو بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ deb toÀxtagan. Boshqa yozolmagan. Xoliqi Rahimimga hashrning dalillari vabi oÀilari sanogÀicha shukr va hamd boÀlsinki: OÀttiz yil oÀtib tavfiq ehson ayladi. Bundan toÀqqiz-oÀn yil avval ikki oyatdan birinchi oyat:

فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهor. Joفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ

farmoni Ilohiyning ikki porloq va juda quvvatli hujjatlari va tafsirlari boÀlgan OÀninchi SoÀz bilan Yigirma ToÀqqizinchi SoÀa koÀp'om qildi, inkorchilarning ovozini oÀchirdi. Hashrga iymonning ham hujum qilinmaydigan ikki metin qal'asidan, toÀqqiz va oÀn yil keyin ikkinchi oyat boÀlgan boshda mazkur buyuk oyatlarning tafsirini bu risola bilan ikrom etdizalarqqizinchi Shua mazkur oyatlari bilan ishorat qilingan toÀqqiz oliy maqom va bir muhim muqaddimadan iborat.

(Hashr aqidasining juda koÀp ruhiy foydalaridan va hayotiy natijalaridan bir umuiy natijasini qisqacha bayon qlar uninson, xususan ijtimoiy hayotga qay darajada kerakli va zaruriy ekanini izhor qiladigan va hashrga iymon aqidasining juda koÀp hujjatlaridan bir um bilanujjatini qisqa holda koÀrsatish va hashr aqidasi naqadar ochiq oydin va shubhasiz ekanini ifoda qilgan "Ikki Nuqtda".)

BIRINCHI NUQTA: Oxirat aqidasi, ijtimoiy va insonnina yemisiya hayotining asosining asosi, saodati va kamolotining asoslari ekaniga yuzlab dalillaridan bir miqyos boÀlib faqat toÀrttasiga ishorat qilamiz.

Birinchisi: Bashariyatning deyarli yng rut tashkil qilgan bolalar, dahshatli va yigÀlatuvchi koÀringan oÀlimlar va vafotlarga faqatgina Jannat fikri bilan dosh bera oladi, oÀta zaif va nozik vujudida ma'naviy q

رُوحَtopadi, hamma narsadan tez yigÀlaydigan oÀta chidamsiz mizojli ruhida Jannat orqali umid topib xursand boÀlib yashaydi.

Masalan, Jannat fikri bilan: "Mening ukam yoki oÀrtogÀim oÀldi, Jannatning bir qushi oÀta n. Jannatda kezadi, bizdan ham goÀzal yashaydi", deydi. YoÀqsa atrofida oÀzi kabi bolalar va kattalarning bardavom oÀlimi zaif bechoralarning xavotirli e'tiboriga iradi., chidami va ma'naviy quvvatini chil-parchin qiladi. KoÀzi bilan birga ruh, qalb, aql kabi butun hislari ham shunday yigÀlatadiki, yo yoÀq boÀladi, yoki devona badbaxt hayvon boÀladi.

Ikkinchi dalil: Insa koÀpning bir jihatdan yarmini tashkil qilgan keksalar, faqat uxroviy hayot bilan yaqinlashgan qabrga chiday oladilar. Juda aloqador boÀlgan hayotining yaqinda soÀnishiga va goÀzal dunya qabug berkilishiga muqobil tasalli topadi va bolaga oÀxshagan taÀsirchan ruhi va mizojida oÀlim va zavoldan chiqqan aliym va dahshatli azobga faqat boqiy hayot umidi bilan javobn bir-i. YoÀqsa shafqatga loyiq muhtaramlar, sukunat va qalb istirohatiga juda muhtoj xavotirli otalar va onalar, ruhi faryod qilar va qalbi siqilar ediki, bu dunyo ular uchun zulmatli zindon, hayot esan sanvishli azob boÀlar edi.

Uchinchi dalil: Insonlarning ijtimoiy hayoti eng kuchli asosi boÀlgan yoshlar, oÀspirinlarda faqat Jahannam fikrigina qattiqbratligan hissiyotlarini va haddan oshgan nafs va orzu-havaslarini tajovuzlar, zulmlar va buzgÀunchilikdan saqlaydi, ijtimoiy hayotning chiroyli jarayonini ta'minlaydi. Agar, Jahannam andishasi boÀlmasa «Al-hukmu lite'dodib» qoidasiga asosan sarxush oÀspirinlar havaslari deb bechora zaiflarga, ojizlarga dunyoni Jahannamga aylantirar va yuksak insoniyatni oÀta tuban hayvoniyatga aylantirar edi.

ToÀrtinchi dalil: Insoniyatning dunyoviy hayotida eng qamishoramarkaz, eng asosli turtkining sababi va dunyoviy saodat uchun Jannat, bir sigÀinish joyi, bir madad yeri - oila hayoti va hammaning xonadoni oÀz kichik dunyosidir. Xonadon va oila hayotlat uchayoti va saodati esa, samimiy, jiddiy va vafodor hurmat, haqiqiy, shafqatli va fidokorona marhamat oÀrqali boÀlishi mumkin. Haqiqiy hurm abadisamimiy marhamat esa, abadiy doÀstlik va doimiy yoÀldosh, bardavom barobarlik, cheksiz vaqt va hududsiz hayotda bir-biri bilan otalik, farzandlik, qardoshlik, doÀstlik munosabatlari fikri, aqidasi bilan boÀlishi mumkin.

Masakimi ZXotinim abadiy olamda, abadiy hayotda doimiy rafiqa-i hayotimdir. Hozircha keksa va xunuk boÀlgan boÀlsa ham, zarari yoÀq. Chunki abadiam balalligi bor, keladi va doimiy doÀstlikning hurmati uchun xar qanday fidokorlikni va marhamatni qilaman", deb, keksa xotiniga goÀzal huriy ksofirxhabbat bilan, shafqat bilan, marhamat bilan muomala qiladi. Agar, qisqacha bir-ikki soat oÀtkinchi oÀrtoqlikdan keyin abadiy ayriliq va ajralishga duchor boÀlgan doÀstlik kamoltta gÀoyat shakli vaqtincha va asossiz, hayvon kabi bir achinish ma'nosida va majoziy marhamat va sun'iy hurmat beradi. Hayvonlarda boÀlgani kabi, boshqa manfaatlar va boshqa gÀolib hislaib kasat va marhamatni magÀlub qilib, dunyo jannatini jahannamga aylantiradi...

Demak, hashrga iymonning yuzlab natijasidan biri, insonning ijtimoiy hayotiga taalluqlidir. Bu yagona natijaning ham yuzlab jihatidan va foydalaridan mazkur dori dalilga boshqalari qiyos qilinsa, anglashiladiki: Hashr haqiqatining amalga oshishi va sodir boÀlishi, insoniyatning ulugÀ haqiqati va umumiy ehtiyoji darajasida qat'iydir. Balki, insonning me'dasidagi ehtiyojning borligi,m nizoarning vujudiga dalolat va shahodat qilganidan ham zohir va undan ham koÀproq amalga oshishini bildiradi. Agar hashr haqiqatining natijalari insoniyatdan chiqsa, juda ahamiyatli, yuksak va hayotdor insoniyat mohiyatiirri bva mikrob uyasi boÀlgan oÀlimtik darajasiga tushishini isbotlaydi. Basharning boshqaruvi, axloqiy va ijtimoiy hayoti bilan oÀta aloqador boÀlgan sotsiolog, politolog va maÀnaviyatca tashing quloqlari jaranglasin! Kelib bu boÀshliqni nima bilan toÀldiradi va ushbu chuqur yaralarni nima bilan davolay olishadi?

IKKINCHI NUibaga ashr haqiqatining sanoqsiz burhonlaridan boshqa, iymon arkonidan kelgan shahodatlarning xulosasidan chiqqan bir burhonni oÀta muxtasar suri ungaayon qiladi:

Hazrat Muhammad Alayhissalotu Vassalamning risolatiga dalolat qilgan butun moÀ'jizalari va butun daloili nubuvvati va haqqoniyatining butun burhonlari, birdan haqiqati hashrning ayuk biguvohlik berib isbot qiladi. Chunki u zotning butun hayotida barcha da'volari, vahdoniyatdan keyin hashrda markazlashadi. Barcha paygÀambarlarni tasdiq qilganilan eldirgan butun moÀ'jizalari, hujjatlari ayni haqiqatga shahodat qiladi.

وَ بِرُسُلِه۪ kalimasidan kelgan shahodatni ochiq oydin koÀrsatgan وَ كُتُبِه۪ shahodati ham ayni haqiqatga guvohlik qiladi:

Boshda Qur'oni MoÀ'jiz- xammaonning haqqoniyatini isbot qilgan butun moÀ'jizalar, hujjatlar va haqiqatlar haqiqati hashriyaning tahaqquqiga va vuqu'iga guvohlik berib isbotlaydi. Chunki Qur'onnin ismi rli uchdan biri hashrdir. Aksariyat qisqa suralarining boshidago oyatlar oÀta quvvatli hashriy oyatlar hisoblanadi. Minglab ochiq oydin va ishoratan oyatlari bilan a va saqiqatni xabar beradi, isbotlaydi, koÀrsatadi. Masalan:

اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ ٭ يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ اِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَىْءٌ عَظ۪يمٌ ٭ اِذَا u qadaلَتِ الْاَرْضُ زِلْزَالَهَا ٭ اِذَا السَّمَٓاءُ انْفَطَرَتْ ٭ اِذَا السَّمَٓاءُ انْشَقَّتْ ٭ عَمَّ يَتَسَٓاءَلُونَ ٭ هَلْ اَتٰيكَ حَد۪يثُ الْغَاشِيَةِ

kabi oÀttiz-qirq suralarning boshlarida qat'iyat bilan hashr haqiqatini koinotndagi jg ahamiyatli va vojib haqiqati ekanini koÀrsatib, boshqa oyatlar ham u haqiqatning turli-tuman dalillarini bayon etib ishontiradi.

Ajabo, koÀz oÀngimizda bitta oyatning bir ishorati, Islomiy ilmlukofotchiqqan ilmiy, koinotga oid haqiqatlarni samara bergan kitobning minglab guvohligi va da'volari bilan, Quyosh kabi zuhur etgan hashrga iymon, haqiqatsiz boÀlishi qisqashning inkori, balki koinotning yoÀqligi kabi hech jihatdan imkoni bormi va yuz daraja imkonsiz va botil boÀlmaydimi?!

Ajabo, bir sultonning birgina ishorati yolgÀon boÀlmasligi uchun ba'zan bir qoÀshin harakat qilib jang qiladi. Jilib, ddiy va izzatli sultonning minglab soÀzlari, va'dalari va tahdidlarini yolgÀonga chiqarishning biror imkoni bormi va haqiqatsiz boÀlishi mumkinmi?

Ajabo, oÀn uch asrda oraliqsiz sanoqsiz ruhlarga, aq qilis, qalblarga, nafslarga haq va haqiqat doirasida hukm qilgan, tarbiya bergan, boshqargan ma'naviy Sultoni Zishonning bir ishorati bunday haqiqatni isbot qilishga kifoya qilar ekan, minglab ochiq oydin tushuntirisngni kilan hashr haqiqatini koÀrsatib isbotlagandan keyin, u haqiqatni tanimagan bir johil ahmoq uchun Jahannam azobi lozim boÀlmaydimi va ayni adolat boÀlmaydimi?!

Bir zamon va bir davrga a shayilgan butun samoviy suhuflar va muqaddas kitoblar ham butun istiqbolga va umum zamonlarga hukmron boÀlgan Qur'onning tafsilot bilan, izohlar bilan, takror-batakror bay: اَخِisbot qilgan hashr haqiqatini, asrlar va zamonlariga koÀra qat'iy qabul qilish bilan birga, tafsilotsiz, pardali va muxtasar bir suratda bayichidaadi. Lekin quvvatli tarzda idda'o va isbotlari, Qur'onning da'vosini minglab imzo bilan tasdiqlaydi.

Bu mavzu munosabati bilan Munojot Risolasining oxirida: ايِمَانٌ بِالْيَوْمِ الْاَخِرِ rukniga boshqa ruknlarnimuvofisusan "Rasullar" va "Kitoblar"ning shahodatlarini, munojot suratida zikr qilingan juda quvvatli, xulosali va butun tasavvurlarini yoÀqotgan hashr hujjati bu yerga boridek hida mldi. Munojotda aytilgan:

Ey Robbi Rahimim! Rasuli Akramingning ta'limi va Qur'oni Hakimning darsi bilan angladimki: Boshda Qur'on va Rasuli Akraming, butun muqaddas kitoblar va paygÀambarlar bu dunyo osmonxar tomonda namunalari koÀrilgan jalolli va jamolli ismlaringning tajalliylari yanada porloq bir suratda abad-ul abad davom etishiga va bu foniy olamda raardala jilvalari, namunalari kuzatilgan ehsonlarining saodat diyorida yanada koÀz qamashtiradigan davom etishiga, baqosiga va bu qisqa hayoti dunyoviyada ularni zavq bilan koÀrgan va muhabbat bilan sheriklik qa {(Hoishtiyoqmandlarning abadda ham sherikligiga va birga boÀlishlariga ijmo' va ittifoq bilan guvohlik beradi, dalolat va ishorat qiladilar.

Yuzlab ochiq moÀ'jizalaringga va qatÀiy oyatlaringga tayanib, boshda Rasuli Akram, Qur'oni Hakiبْ لَكa barcha nuroniy ruhlarning sohiblari boÀlgan paygÀambarlar, butun munavvar qalblarning qutblari boÀlgan valiylar, butun keskin va nurli aqllarning ma'danlari boÀlgan siddiqiynlaBuningun samoviy sahifalarda va muqaddas kitoblarda sening koÀp takror bilan qilgan minglab va'dalaringga va tahdidlaringga tayanib, ham sening qudrating, rahmat, inoyat, hurdagi jalol va jamol kabi oxiratni iqtizo etgan muqaddas sifatlaringga, sha'nlaringga va sening izzati jalolingga va saltanati rububiyatingga ishonib, ham oxiratning izlarini va belgilarini bildi:

Kanoqsiz kashflari, kuzatuvlariga, ilmalyaqiyn va aynalyaqiyn darajasidagi e'tiqodlari va iymonlariga binoan abadiy saodatni insonlarga xushxabar beryaptilar. Ahli zalolat uchun Jahannam va ahli hidoyat uchun Jَعْرُجborligini xabar berib e'lon qilyaptilar. Quvvatli iymon keltirib shahodat qilyaptilar.

Ey Qodiri Hakim! Ey Rahmoni Rahim! Ey Sodiqu-l Va'di-l Karim! Ey izzat, azamat vanarsan sohibi Qahhori Zuljalol!..

Bu qadar sodiq doÀstlaringni, buncha va'dalaringni, bu qadar sifatlar va tasarruflaringni yolgÀonchiga chiqarish, kazzoblikda ayblash,

saltanati rububiyatingniishni,'iy taqozo qilgan sabablarni yolgÀonga chiqarmaslik,

sen sevgan va ular ham seni tasdiqlab, itoat qilib oÀzlarini senga sevdirgan sanoqsiz maqbul qullaringning oxiratgn yuziangan hadsiz duolarini va da'volarini rad qilish, tinglamaslik,

kufr va isyon bilan, seni va'dangda takzib etish bilan, sening azamaga kifriyongga ogÀir botgan, izzati jalolingga aralashgan,

uluhiyatingning e'tiborini tushirishga harakat qilgan, rububiyating shafqatini xafa qilgan ahli zalolatni va aha mahorni hashrni inkor qilishini tasdiq qilishdan yuz minglab daraja muqaddassan va hadsiz daraja munazzah va oliysan.

Bunday nihoyatsiz zulmdan va nihoyatsiz xunuklikdan sening nihoyatsiz adolatingni, nik insoiz jamolingni va hadsiz rahmatingni hadsiz daraja taqdis etamiz. Va butun quvvatimiz bilan iymon keltiramizki: Yuz minglab sodiq elchilaringashgananatingning sanoqsiz toÀgÀri dallollari boÀlgan anbiyo, asfiyo, avliyolar haqqalyaqiyn, aynalyaqiyn, ilmalyaqiyn suratida sening uxroviy rahmat xazinalaringgaÀlovchy olamdagi ehsonlaringning hazinalariga va saodat diyorida tamomila zuhur etgan goÀzal ismlaringning gÀaroyib goÀzal jilvalariga guvohlikgi haq va haqiqatdir. Ishoratlari toÀgÀri va uygÀun. Bashoratlari arosimva sodir boÀlgandir. Ular butun haqiqatlarning manbai, quyoshi va homiysi boÀlgan "Haq" ismingning eng buyuk shuÀlasi, bu buyuk hashr haqiqati ekaniga iymon keltirib, Sening amring bilan Sening qullaringga haq ga joyida dars beryapti. Ayni haqiqat sifatida ta'lim beryaptilar. Yo Rob! Ularning dars va ta'limlarining haqqi-hurmati uchun bizga va Risola-i Nur talabalariga iymoni akmal va husni xotini va . Bizlarni ularning shafoatlariga sazovor ayla, omin...

Qur'onning, balki butun samoviy kitoblarning haqqoniyatini isbot qilgan umum dalillar va hujjatlar Habibullohning, balki butun anbiyolÀlishi nubuvvatlarini isbotlagan umum moÀ'jizalar va burhonlar, bilvosita eng buyuk muddaolari boÀlgan oxiratning yuzaga kelishiga dalolat qiladi. hisobg kabi, Vojib-ul Vujudning vujudiga va vahdatiga shahodat qilgan aksariyat dalillar va hujjatlar, bilvosita rububiyat va uluhiyatning eng buyuk asosi va sazovor bootningsaodat diyori va olami baqoning vujudiga, ochilishiga shahodat qiladi. Chunki kelasi maqomlarda bayon qilinib va isbotlanadigani kabi, Zoti Vojib-ul Vujudning ham mavjudiyati ham umum sifatlari ham aksar ismlari ham rububiya buncuhiyat, rahmat, inoyat, hikmat, adolat kabi vasflari, sha'nlari shart darajasida oxiratni iqtizo qiladi. Vojiblik darajasida boqiy olamni keltirib chiqaradi va zarurat darajasida mukofot va mujozot uchun hashr va nashrni ismoz oÀ Modomiki azaliy, abadiy bir Alloh bor ekan albatta saltanati uluhiyatining bardavom asosi boÀlgan oxirat bordir. Modomiki bu koinot va hayot egalarida oÀta hashamatli,alolattli va shafqatli mutlaq rububiyat bor va koÀrinayotgan ekan, albatta, rububiyatning hashamatini tubanlikdan, hikmatini abasiyatdan va shafqatini gÀadrdan qutqining abadiy saodat diyori boÀladi va kiriladi.

Modomiki koÀz bilan koÀrilgan son-sanoqsiz in'omlar, ehsonlar, lutflar, karamlar, inoyatlar, rahmatla qiladda-i gÀayb orqasida bir Zoti Rahmoni Rahimning borligini soÀnmagan aqllarga, oÀlmagan qalblarga koÀrsatadi. Albatta, in'omni istehzodan, ehsonni aldashdan, inoالْمُؤadovatdan, rahmatni azobdan, lutf va karamni xiyonatdan xalos qilgan, ehsonni ehson va ne'matni ne'mat qilgan bir boqiy olamda boqiy hayot bor. Va boÀladi.

Modomiki i orqafaslida zaminning tor sahifasida yuz ming kitobni bir-biri ichida xatosiz yozgan bir qudrat qalami koÀz oÀngimizda tinmasdan ishlayapti. Va u qalam sohibi yuz ming marta ahd qilgan va va'da bergani bilaBu tor yerda va chalkash va bir-biri ichida yozilgan bahor kitobidan yanada oson boÀlib, keng joyda goÀzal va oÀlmas kitobni yozaman va onliknoÀqitaman",>deb butun farmonlarda u kitobdan bahs yuritadi. Albatta va xar holda u kitobning asli yozilgan, hashr va nashr bilan xoshiyalari ham yoziladi. Umumning amal daftari undl qila etiladi.

Modomiki yer koÀp sonli maxluqlar jihati va bardavom oÀzgargan yuz minglab turli-tuman hayot egalarinng turlari va ruh sohiblarinign maskanijiy vaai, fabrikasi, koÀrgazmasi, majlis joyi boÀlgani uchun koinotning qalbi, markazi, xulosasi, natijasi, sababi xilqati boÀlib oÀta buyuk ahamiyati borki: Kichikligi bilan birga ulkan samoolamniteng tutilgan. Samoviy farmonlarda doim: رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ deyiladi.

Modomiki bu mohiyatdagi yerning xar tomonida hukm qilgan buyukksar maxluqotini tasarruf qilgan,

aksar hayotdor mavjudotini boÀysundirib oÀz atrofiga toÀplagan,

aksar sanÀatlarini oÀz istagining muhandisligi va ehtiyni xaring dasturlari bilan chiroyli ravishda tartibga solib, koÀrgazma qilib, ziynatlab, oÀta antiqa turlarini roÀyxat kabi yerlarda jamlab bezatadiki,

nafaqat ins va jin e'tiborini,

badi, eamovot ahli va koinotning diqqatini va taqdirlarini,

koinot sohibining sevgan nazari jalb qilgan oÀta buyuk ahamiyat va qiymat olgan,

vlariniususiyat bilan koinot yaratilishining hikmati, buyuk natijasi, qiymatli mevasi va Yerning xalifasi boÀlganini, fanlari bilan, san'atlari bilan koÀrsatgrt qil dunyo jihatidan Olam Sone'ining moÀ'jizali san'atlarini oÀta goÀzal ravishda koÀrgazma qilib, nizomga solgani uchun, isyon va kufri bilan birga dunyoda qoldirilgan va azobi kechiktirilgan...

bu xizmati uchun muhlat berilib muvaffkelmay qozonga Odam oÀgÀillari bor.

Modomiki bu mohiyatdagi insonlar, mizoj va xilqati oÀta zaif, ojizligi, gÀoyat ojizligi va faqirligi bilan birga hadsiz ehtiyojlari, azi va s boÀlsada, kuchi va ixtiyoridan batamom ustun ulkan yer kurrasini insoniyatga kerak boÀlgan xar turdagi ma'danlarga manba, xar navÀ taomlarga ombor, insoniyat manzur koÀradigan xar hil mollarga doÀkonun asha keltirgan oÀta quvvatli, hikmatli va shafqatli bir mutasarrif borki, insoniyatga qarayapti, parvarish qilyapti, istaganini beryapti.

Modomiki bu haqiqatdagi bir Rob, insonni ham sevadi, oÀzini insonga ham sevdiradi, ham boqiy, boqiltiriblari ham bor, ham adolat bilan ish qiladi va hamma narsani hikmat bilan bajarar ekan, ham bu qisqa dunyoviy hayotda va bu qisqagina bashar umrida, bu vaqtincha va foniy zaminda Azaliy Hokimning saltanatining hashamati va doimufayliimiyati joylasha olmaydi. Inson turida sodir boÀlgan va koinotning intizomiga, adolat va muvozanatlariga, husni jamoliga zid va muxolif juda buyuk zulmlari, isyonlari va valine'matiga, uni shafq birglan parvarish qilgan Zotga qarshi xiyonatlari, inkorlari, kufrlari bu dunyoda jazosiz qolib, berahm zolim rohatda va bechora mazlum esa mashaqqatlar ichida umrlarini kechiradi. Umum koinotda belgilarpti.

ingan ushbu mutlaq adolatning mohiyati esa, tirilmaslik surati bilan berahm zolimlarning va azobdagi mazlumlarning teng holda vafot etishiga batamom ziddir, koÀtarmaydi, ruhsat bermaydi!

Modomiki, koinot sohibi koinotdan zaminng yaqqamindan inson turini tanlab oÀta buyuk bir maqom, bir ahamiyat bergan ekan, insondan ham rububiyati maqsadlariga muvofiq, oÀzini iymon va taslim bilan unga sevdirgana, butiy insonlar hisoblangan anbiyo, avliyo va asfiyoni tanlab oÀziga doÀst va tinglivchi qilib, ularni moÀ'jizalar va tavfiqlar bilan ikrom qiladi, dushmanlarini samoviy ta'zirlar bilan azoblaydi.

زُلْزِymatli, sevimli doÀstlaridan ham, ularning imomi va faxri Muhammad Alayhissalotu Vassalamni tanlab, uning nuri bilan ahamiyatli Kura-i Arzning yarmini va ahamiyatdagi insoniyatning beshdlimlarini uzun asrlarda nurlantiryapti. Xuddi bu koinot u kishi uchun yaratilgandek, butun gÀoyalari u zot bilan, dini bilan va Qur'oni bilan koÀrinyapti. Va juda ham qiymatli va millionlar yil yashaydigan qadar hadsiz xizmatlarininon ulaarini cheksiz zamonda olishga haqdor va loyiq boÀlsada, oÀta mashaqqatlar va kyrashlar ichida oltmish uch yil kabi qisqacha umr berilgan. U zot butun nabiylar va doÀstlari bilan barobar tirilmasligi, hinchoqam ruhan tirik va hayy boÀlmasligi, abadiy qatl orqali yoÀq boÀlishining hech bir jihatdan imkoni, ehtimoli, layoqati bormi ajabo?! Also, yuz ming marta qatÀiyyan va aslo!.. Butun koinot va olam haqiqat Saodalishini da'vo qiladi va hayotini Sohibi Koinotdan talab qiladi.

Modomiki Yettinchi Shua "Oyat-ul Kubro"da xar biri bir togÀ quvvatidagi oÀttiz uch ikki gzim qarash birligi isbot qilganki: Bu koinot bir qoÀldan chiqqan va yagona zotning mulkidir. Ilohiy kamolotning asosi boÀlgan vahdatini va ahadiyatini ochiq oydin ahbubitgan. Vahdat va ahadiyat bilan butun koinot Zoti Vohidning amrga tayyor askarlari va boÀysundirilgan xodimlari boÀlib, oxirat kelgach kamoloti tubanlikdan, mutlaq adolati isingan i mutlaq zulmdan, ommaviy hikmati ahmoqona abasiyatdan, keng rahmati oÀynab azoblashdan, qudratining izzati xor ojizlikdan qutuladi, muqaddas boÀladi.

Albatta, albatta va xt, marda, yerning mazkur ahamiyati, markaziyati va insonning ahamiyati va qiymati yuzaga chiqishi, yer va insonning Xoliqi va Robbi boÀlgan Mutasarrifi Hakimning mazkur adolati, hikmati, rahmati, saltanati qaror topishi, Boqiy Rob uchunazkur haqiqiy doÀstlari va ishtiyoqmandlari abadiy qatldan qutulishi, doÀstlarning eng buyugi va eng qiymatlisi - butun koinotni xursand va minnatdor qilgan muqaddas xizmatlarining mukofotini koÀrishi, Sultun oÀsrmadiyning kamoloti nuqsondan va kamchilikdan, qudrati ojizlikdan, hikmati ahmoqlikdan, adolati zulmdan toza, pok va kamchilikdan holi bolishi uchun Allohim Almonning yuzlab nozik va chuqur maÀnosidan ushbu sakkiz "modomiki"lardagi haqiqatlar iqtizo qiladiki qiyomat kuni keladi, hashr va nashr boÀladi, jazo va mlsang, diyori ochiladi...

Natija: Modomiki Alloh bor, albatta oxirat bordir...

Mazkur uch iymon arkoni isbot qilgan butun dalillari bilan hashrga shahodat va dtilish qilgani kabi

boÀlgan ikki iymon rukni ham hashrni lozim qilib olami baqoga kuchli suratda shahodat ng kenolat qiladi:

Farishtalarning vujudini va qullik vazifasini isbotlagan butun dalillar va hadsiz kuzatuvlar, mukolamalar, bilvosita ruhlar va gÀayb olamining, baqo va oxirat olamining, kelajakda jin va ins bilan jonlantenga ban saodat diyorining, Jannat va Jahannamning borligiga dalolat qiladi. Chunki farishtalar bu olamlarni izni Ilohiy bilan koÀra oladi, kiradi. Hazrat Jabroil kabi, insonlar bilan koÀrishgan umuomondarrabin farishtalar mazkur olamlarning vujudlarini va ular ularda kezganlarini muttafiqan xabar beradilar. Biz koÀrmagan Amerika qit'asininig borligini undan kelganlarning xabari orqali ochiq-ravshan bilganimizdek, yuz tavotur quvvatidq bir gan farishtalar xabarlari baqo olami va oxirat diyorining, Jannat va Jahannamning vujudlariga oÀsha qat'iyatda iymon keltirish kerak va shunday iymon keltiramiz.

Yigirma Oltinchi SoÀz boÀlgan "Qadar Risolasi"da "Taqdirga iymboÀldiknini isbotlagan barcha dalillar, bilvosita hashrga, sahifalarni nashr qilinishiga va buyuk mezonidagi amallarning tortilishiga dalolat qiladi. Chunki hamma narsaning taqdir qilinganini koÀz oÀngimizda nizom va mezon lavhalariding ma qilish, xar bir hayot egasining hayot yoÀllarini xotirasida, urugÀlarida va boshqa misoliy lavhalarda yozish, xar bir ruh sohibining, xususan insonlarning amal daftarlarini maÀnaviy lavhalajoyda yd etish va oÀtkazish, albatta qamrovli qadar, hakimona taqdir, oÀta aniq qayd, hofizona kitobat mavjud. Lekim buyuk mahkamada umumiy sud qilish natijasida doimiy mukofot va jazo uchun amalaga oshiriladi. YoÀqsa qamrovli va lik amam diqqatli qayd va muhofaza, batamom ma'nosiz, foydasiz qoladi. Hikmatga va haqiqatga zid boÀladi. Agar hashr amalga oshmasa, qadar qalami bilan yozilgan ushbu koinot kitobining barcha aniqlashgan ma'nolari buziladi. hun be esa hech bir jihati imkoni yoÀq va bunday ehtimol koinotning vujudini inkor qilishdek imkonsiz, balki bir safsata boÀladi.

Natija: Iymonning besh rukni barcha dalillari bilan hashr va nasn oÀqi sodir boÀlishiga, borligiga, dori oxiratning mavjudligiga va ochilishiga dalolat bilan lozim qiladi, shahodat qilib talab qiladi. Demak, hashr haqiqatining azamatiga tamoman muvofiq azamatli k bilaranmas ustunlari va burhonlari boÀlgani uchun, Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayonning qariyb uchdan bir qismi hashr va oxiratni tashkil qiladi, uni butun haqiqatlariga poydevor, asosining asosi va hamlan shsani uning ustiga bino qiladi.

Zaylning Ikkinchi BoÀlimi

فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ ٭ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَح۪ينَ تُظْهِرُونَtun olْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَيُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ ٭

boÀlgan fikradagi farmoni hashrga doir osi muda koÀrsatgan burhoni bahiri va hujjati qat'iyasi bayon va izoh qilinadi inshaalloh.

{(1-Hoshiya) U maqom hali yozilmagan.}

{(2-Hoshiya) Hayot masalasi hashrga munosabati ucriga z yerga kirgan. Faqat hayotning oxirida qadar rukniga ishorati juda nozik va terandir.}

Hayotning yigirma sakkizinchi xossasida bayon qilinganki, hayot iymonningbutun arkoniga qarab isbotlaydi, ularning amalga oshishiga ishoratlar qiladi.

Darhaqiqat, modomiki bu koinotning eng muhim natijasi, asosi va hikmati - hayotning yaratilishi ekan, albatta bu oliy haqiqat ushbu foniy, chiqmcha, nuqson, alamli dunyoviy hayotga xoslanib qolmaydi. Balki hayotning yigirma toÀqqiz xossasi bilan mohiyatining kattaligi tushunilgan hayot daraxtining gÀoyasi, nachun, va u daraxtning kattaligiga loyiq mevasi abadiy va uxroviy hayotdir. Toshi va daraxti bilan, tuprogÀi bilan hayotdor dori saodatdagi hayotdir.

YoÀqsa hadsiz muhim jihozlar bilan jihozlangan hayot daraxti shuur sohiblari a bu x, xususan inson haqida mevasiz, foydasiz, haqiqatsiz boÀlishi kerak boÀlar edi... sarmoya va jihozlari jihatidan masalan chumchuqdan yigirma daraja koÀproq, koinot va hayot egalarining eng muhim yuksak va ahz koÀrli maxluqi boÀlgan inson hayot saodati jihatidan chumchuqdan yigirma daraja tubanlashib eng badbaxt, eng xor bir bechora boÀladi.

Eng qiymatli ne'mat boÀlgan aql ham, oÀtmishning qaygÀularini va kelajakning qoÀrquvlari ekanmlab inson qalbini bardavom ogÀritib, bir lazzat evaziga toÀqqiz azobni qoÀshgani uchun eng musibatli bir balo boÀladi. Bu esa yuz daraja botildir. Demak, bu dunyoviy hayot oxiratga iymon ruknini qat'iy isbot qiladis hisar bahorda hashrning uch yuz mingdan koÀproq namunalarini koÀzimizga koÀrsatadi.

Ajabo, sening jismingda, bogÀingda va vataningda hayotingga lozim va munosib barcha narsalari vi qogÀzlarini hikmat, inoyat va rahmat bilan tayyorlagan va vaqtida yetishtirgan, hatto me'dangning baqiylik va yashash orzusi bilan qilgan xususiy va juz'iy rizq duosini bilgan, eshitgan va hadsiz shirin taomlar bilan u duoning Saodaini koÀrsatgan, me'dani xursand qilgan Mutasarrifi Qodir seni bilmasligi, koÀrmasligi va inson sinfining eng buyuk gÀoyasi boÀlgan abadi. Oynatga kerakli sabablarni tayyorlamasligi mumkinmi hech?! Inson turining eng buyuk, eng ahamiyatli, eng loyiq va umumiy boqiylikni istash duosini uxroviy hayopmas ysho qilib va Jannatni ijod qilib qabul qilmasligi, koinotning eng muhim maxluqi, balki zaminning sultoni va samarasi boÀlgan insonning arsh va yerni larzaga solgan umumiy va oÀta quvvatli duosini eshitmasdan, kichik me نَا llik ahamiyat bermasligi, xursand qilmasligi, kamoli hikmatini va soÀngsiz rahmatini inkor ettirishi mumkinmi?! Aslo... yuz ming marta yoÀq!..

Eng kichik hayot egasining juda yashirin ovozini eshitib, dardini tinglab, darmon bn koÀrxar bir istagan narsasini qilishi, kamoli diqqat va e'tibor bilan parvarish qilishi, unga diqqat bilan xizmat qildirihsi, buyuk maxluqotini unga xizmatkor qilishi, keyin eng buyuk va qiymatli, boqiy va nng uchbir hayotning osmon sadosi kabi yuksak ovozini eshitmasligi, uning juda ahamiyatli baqiylikni istagan duosini, nozini va niyozini nazarga olmasligi mimkinmi hech?! GoÀyo bir askaa yuzlkamoli diqqat bilan jihozlab boshqarsa va mute' va muhtasham qoÀshinga hech qaramasligi... zarrani koÀrib Quyoshni koÀrmasligi... pashshaning ovozini eshitib, momaqaldiroqni eshitmasligi mumkinmi? QatÀiyyan... yuz ming marta aslo!..

Cheksiotirasatli, muhabbatli, oÀta shafqatli, oÀz san'atini juda ham sevadigan va oÀzini juda ham sevdiradigan, uni sevganlarni koÀproq sevadigan Zoti Qodiri Hakim eng koÀp oÀzini sevgan, sevimli, sevilgan va fitratan Sone'igaqishi,yo boÀlgan hayotni, hayotning zoti va javhari boÀlgan ruhni abadiy oÀlim bilan qatl qilib, oÀzidan sevgili muhibbini va habibini abadiyyaigiga hiqlantirishini, arazlatishini, qattiq ranjida qilib rahmat sirrini va muhabbat nurini inkor etishini va ettirishini hech bir jihatdan aql qabul qiladimi? Yuzn Allomarta aslo va qatÀiyyan!..

Bu koinotni jilvasi bilan bezagan bir jamoli mutlaq va umum maxluqotni sevintirgan mutlaq rahmat hadsiz xunuklikdannsublaaq qubhdan va mutlaq zulmdan, marhamatsizlikdan, albatta nihoyatsiz daraja munazzah va muqaddasdir.

NATIJA: Modomiki dunyoda hayot bor ekan, albatta insonlardan harsatadg sirrini anglaganlar va hayotini suiste'mol qilmaganlar baqo diyori va boqiy Jannatda boqiy hayotga sazovor boÀladi. Amanna...

Yer yuzidagi porloq narsalar Quyoshning akslari bilan porlashi va dengiarni, ng yuzidagi pufakchalar ziyoning yogÀdulari bilan porlab soÀnishlari, orqalaridan kelgan pufakchalar yana xayoliy quyoshchalarga oynalik qilishlari ochiq oydin koÀrsatadiki, shu yogÀdular bitta yuksak Quyoshning in'oÀla xr. Quyoshning borligini turli tillar bilan yod etadilar va nur barmoqlari bilan unga ishorat qiladilar. Aynan shuning kabi: Zoti Hayyi Qayyumnga kethyi ismining buyuk jilvasi bilan yer yuzida va dengizlarning ichida hayot egalarining Ilohiy qudrat bilan porlab, orqalaridan kelganlarga joy berish uchun «Yo Hayy!» deb gÀayb pardasida yashinishlari sarmadiy hayot sohillargalgan Zoti Hayyi Qayyumning hayotiga va borligining shart ekaniga shahodatlar, ishoratlar qilgani kabi... umum mavjudotni nizomga solishda belgilari koÀringan Ilohiy ilmga guvohlik qilgan butun dalillar, koinotda tasiyomatqilgan qudratni isbotlagan butun burhonlar, koinotning nizomi va boshqaruvida hukm qilgan iroda va xohishni isbotlagan barcha hujjatlar, Rabboniy kalom va Ilohiy vahiyning asosi boÀlgan risolatlarni isbotlagan btiga jlomatlar, moÀ'jizalar va hokazo yetti Ilohiy sifatga shahodat qilgan butun dalillar, ittifoq bilan Zoti Hayyi Qayyumning hayotiga dalolat, shahodat, ishorat qiladi.i tingr narsada koÀrish boÀlsa, hayoti bor, eshitish hayotning alomatidir, gapirish hayotning vujudiga ishorat qiladi, ixtiyor, iroda hayotni koÀrsaِنَا فkabi, bu koinotda belgilari bilan borligi aniq va ochiq ravshan mutlaq qudrat, shomil iroda va bepoyon ilm kabi sifatlar butun dalillari bilan Zoarga ayi Qayyumning hayotiga va vujubi vujudiga shahodat qiladi. Butun koinotni soyasi bilan nurlantirgan va bir jilvasi bilan oxirat diyorini zarralari bilan birga hayotlantirgan sarmadiy hayotiga shahodat qiladi.

Hayot "farisli kufga iymon" rukniga ham yuzlangan, ramzan isbot qiladi. Chunki koinotda eng muhim natija hayot ekan, eng ziyoda tarqalgan va qiymati uchun nusxalari koÀpaytirlgan va zamin mehmonxonasini kelib ketuvchi karvonlar bilan jonlan kirit hayot egalari ekan... modomiki yer kurrasi bu qadar hayot egalarining sinflari bilan toÀlgan, bardavom hayotdor navÀlarini yangilash vq xayoaytirish hikmati bilan xar doim toÀladi-boÀshaladi, eng qiymatsiz va chirigan moddalarida ham koÀp hayot egalari yaratilib kichik jonlilarning toÀplanish joyi boÀladi.. va modomi bir yotning sizilgan eng sof xulosasi shuur va aql, eng latif va sobit javhari boÀlgan ruh ushbu yer kurrasida oÀta koÀp sonda yaratilyapti. GoÀyo yer kurrasi hayot, aql, shuur va ruhlar bilan tirilari shlantirilgan...

Albatta yer kurrasidan ham latifroq, nuroniyroq, buyukroq, ahamiyatliroq samoviy jismlar oÀlik, jonsiz, hayotsiz, shuursiz qolishi imkon xorijidadir. Demak osmonlarni, quyoshlarni, yulduzlarni jonlantirgan, hayotdor hol a'zosergan, yaratilish natijasi samovotni koÀrsatgan va Subhoniy xitoblarga sazovor boÀlgan shuur egasi, hayot sohibi va samovotga munosib yashovchilar, xar holda hayot sirri bilan mavjud, ular ham maloikalardir.

Hayotning sirri mohiuyosh am "PaygÀambarlarga iymon" rukniga asosan ramzan isbot qiladi. Modomiki koinot hayot uchun yaratilgan va hayot ham Hayyi Qayyumi Azaliyning buyuk jilvasi, mukammal naqshi, eon ahlroyli san'atidir. Modomiki bardavom hayot rasullarning yuborilishi va kitoblarning tushirilishi bilan oÀzini koÀrsatar ekan, agar kitoblar va paygÀambarlar boÀlmasa, azzaliy hayoti bilinmaydi. Bir odamnَنَّ فpirishidan tirik va hayot ekani anglashiladi. Xuddi shuning kabi, bu koinotning pardasi ostida boÀlgan olami gÀaybning orqasida soÀzlagan, gapirgan, amr va manÀ qilib xitob qilgan bir zotning sanlariini, xitoblarini paygÀambarlar va qoÀllarida nozil boÀlgan kitoblar koÀrsatadi. Albatta koinotdagi hayot qat'iy bir suratda Hayyi Azaliyning:

"gining vojib darajasida qat'iy guhovlik qilgani kabi, azaliy hayotning shuÀlalari, jilvalari, munosabatlari boÀlgan «Rasullarni yuborish " va "Kitoyil sa nozil qilish» ruknlariga qaraydi, ramzan isbot qiladi. Ayniqsa Risolati Muhammadiya (S.A.V.) va vahyi Qur'oniy hayotning ruhi va aqli boÀlgani ukka tuu hayotning vujudi kabi, haqqoniyatlari qat'iydir.

Hayot bu koinotdan sizilgan bir xulosa... shuur, his hayotdan sizib chiqqan hayotning xulosasi... aql esa shuur va hisdan sizib chiqqan shuurning bir xulosasi... ruh esa oifalaing xolis va sof javhari, sobit va mustaqil zoti ekan, moddiy va ma'naviy hayoti Muhammadiya (S.A.V.) ham hayot va ruhi koinotdan sizilgan xulosat-ul xulosadir. Risolati Muhammadiya (S.A.V.) esa koinotningyanadashuur va aqlidan sizib chiqqan eng sof xulosasidir. Balki moddiy va ma'naviy hayoti Muhammadiya (S.A.V.) belgilarining guvohligi asosida koinot hayotining hayotidir. Risolati Muhammadiya (S.A.V.) koinot shuurining sdi.

#3va nuridir. Qur'on vahiyi esa hayotdor haqiqatlarning shahodati asosida koinot hayotining ruhi va koinot shuurining aqlidir.

Ha, albatta, ha... Agar koinotdan risolati Muhammadiyaning (S.A.V.) nuri chiqsa, ketsa, koinot vafot etadiasiz?

Qur'on ketsa, koinot telba boÀladi va yer kurrasi boshini, aqlini yoÀqotadi, balki shuursiz qolgan boshini bir sayyoraga uradi, bir qiyomatni keltirِثْقَا Hayot «qadarga iymon» rukniga qaraydi, ramzan isbot qiladi. Chunki hayot shahodat olamining ziyosi, istilo qilgan, vujudning natijasi va gÀoyasi, Koat-yagoliqining eng mujassam oynasi, Rabboniy faoliyatning eng mukammal oÀrnak va mundarijasidir. Misolda xato boÀlmasin, bir navÀ dasturi oÀrnidadir. Albatta gÀayb olami, ya'ni moziy, istiqbol ya'ni l emas va kelasi maxluqotning ma'naviy hayoti boÀlgan intizom, nizom, ma'lumlik, guvohlik, yuzaga chiqish, yaratilishga oid ishlarga bajarishga muhayyo holatda boÀlishlarini hayot sirri iqtizo qiladi.

Bir daraxtning asosiyn va si, ildizi, muntahosida va mevalaridagi urugÀlari ham aynan daraxt kabi bir navÀ hayotga sazovordir. Balki daraxtning hayot qonunlaridan ham nozik hayot qonuniga vvod vozirgi bahordan avval oÀtgan kuz qoldirgan danaklar va ildizlar bu bahor ketgandan keyin keladigan bahorlarga qoldiradigan urugÀlar, ildizlar bu bahor kabi hayo Yanaasiga ega va hayot qonunlarga tobedir. Aynan shuning kabi, koinot daraxtining butun shox va butoqlari bilan xar birining bir moziyi va istiqboli bor. OÀtm balki kelajak holatlari va vaziyatlaridan tashkil topgan silsilasi mavjud. Xar navÀ va xar boÀlakning Allohning ilmida turli holatlari bilan koÀp vujudlari ilmiy vujud silsilasini tashkil qiladi. Tashqi vujud kabi رَايَاy vujud ham umumiy hayotning ma'naviy bir jilvasiga sazovor boÀlib, taqdir qalami bilan yozilgan hayotiy dastur ma'nodor va jonli qadar lavhalaridan olinadi.

Darhaqiqat, gÀayb olamining bir turi boÀlgaئِى وَar olami ayni hayot, hayot moddasi, hayotning javharlari va zotlari boÀlgan ruhlar bilan toÀla boÀlishi, albatta moziy va mustaqbal deyilgan gÀayb olamining bir boshqa turi ham, ikkinchi qismi ham hayot jilvasiga sazovorligini istaydi va shang hamadi. Xar bir narsaning ilmiy vujudidagi mukammal intizomi, ma'noli vaziyatlari va jonli mevalari, holatlari bir jihatdan ma'naviy hayotga sazovorligini koÀrs نَعْب

Darhaqiqat, azaliy hayot quyoshining ziyosi boÀlgan bu hayot jilvasi, albatta yolgÀiz bu shahodat olamiga, hozirgi zamonga va bu xorijiatlarndga maxsus boÀla olmaydi, balki xar bir olam qobiliyatiga koÀra ziyoning jilvasiga sazovordir. Koinotning butun olamlari u jilva bilan jonli va ziylidir. YoÀqsa zalolat dunyoqarashining koÀrgani kabi vaqtincha va zohiriy hayot ostida x. Bu n olam katta va mudhish janoza, bir-bir zim-ziyo vayrona olami boÀlar edi.

Xullas, «qadar va qazoga iymon» ruknining ham keng jihatda hayot sat nuqilan tushuniladi va haqiqat ekani yuzaga chiqadi. Ya'ni, shahodat olami va hozir mavjud ashyolar intizomi va natijalari bilan tirikligi koÀrinadi. Xuddi shuning kabi, gÀayb olamidan hi yoringan oÀtgan va kelajak maxluqlarning ham ma'nan tirik ma'naviy vujudlari va ruhli ilmiy haqiqati borki, Qazo va Qadar Lavhi vositasi bilan ma'naviy hayotning belgisi taqdiy vujungan ishlar nomi orqali koÀrinadi, yuzaga chiqadi.

Zaylning Uchinchi Parchasi

Hashr munosabati bilan bir savol: Qur'onda takror-takror: اِنْ كَانَتْ اِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً va وَمَٓا اَمْرقَرٍّ َاعَةِ اِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ farmonlari koÀrsatadiki: Buyuk hashr bir onda, zamonsiz vujudga keladi. Tor aql esa, bu cheksiz darajadagi gÀaroyib va tariq mislsiz masalani shubhasiz va aniq qabul qilishiga asos boÀladigan koÀringan misol istaydi.

Javob: Uch masaladir.

Hashrda ruhlarning jasadlarga kelishi bor.

Jasadlarni tutgatirish bor.

Yana jasadlarning inshosi bor.

Birinchi masala: Ruhlarning jasadlariga kelishi. OÀta muntazam bir qoÀshinning askarlari, istirohat uchun xar tarafga tarqalgan vaqti, yuksak ovozli bir karnay ovozi bladi.

oÀplanishlari misol boÀladi. Isrofilning karnayi boÀlgan Suri, qoÀshinning karnaychisidan kichik boÀlmagani kabi, abadlar tarafida va zarralar olamida, azal tomonidan kelgan اَلَسْتُ بِrlarinُمْ xitobini eshitgan va قَالُوا بَلٰى bilan javob bergan ruhlar, albatta qoÀshinning askarlaridan minglab daraja boÀysunganroq, intizomli va uzatair. OÀttizinchi SoÀz faqat ruhlar emas, balki butun zarralar ham Subhoniy qoÀshini va amrga boÀysunuvchan askarlar ekanini qat'iy burhonlar bilan isbot qilgan.

Ikkinchi masala: Jasan: "Gong tiriltirilishiga misoli: Juda katta shaharda, bayram kechasida, bir markazdan, yuz ming elektr chiroqlari, xuddi bir onda jonlanishlari va nurkumlarlari kabi, butun yer yuzida bitta markazdan yuz million chiroqlarga nur berish mumkin. Modomiki Janobi Haqning elektr kabi maxluqi va musofirxonasida bir xizmatkori va nur beris qilxluqi, Xoliqidan olgan tarbiya va intizom darsi asosida bu holatga sazovor boÀlyapti. Albatta, elektr kabi minglab nuroniy xizmatkorlarining koÀrsatgan, hikmati Ilohiyaning muntazayyoraunlari doirasida buyuk hashr koÀz ochib yumguncha vujudga keladi.

Uchinchi masala: Jasadlarning daf'atan insho qilinishining misoli quyidagicha: Bahorda bir necha kun mobaynida butun bashariyatdan mingolam k koÀproq boÀlgan barcha daraxtlarning butun yaproqlari ayni avvalgi bahordagidek birdan, mukammal insho qilinishi, butun daraxtlarning barcha gu qoÀym mevalari va yaproqlari, oÀtgan bahorning mahsuloti kabi, yashin tezligida ijod qilinishi, bahorning boshlangÀichi hisoblangan sanoqsiz danakchalar, urugva osmildizlarning birdan barobar uygÀonishi, oÀsishi, tiriltirilishi, suyaklardan iborat, oyoqda turgan oÀlik kabi butun daraxtlarning mayyiti bir buyruq bilan daf'atan "Ba'su ba'dal mavt"ga sazov Duonilishi va yoyilishi, kichik hayvon toifalarining sanoqsiz turlarining oÀta san'atli suratda tiriltirilishi, xususan chivin qabilalarining hashrlari, boxusus doimo yuzini, koÀzini, qanotini tozalab, bizga tahoratni va tozalikni eslatganyuksakmizni silagan koÀz oÀngimizdagi qabilaning bir yilda nashr boÀlgan sanogÀi Odam farzandlarining Odam zamonidan beri kelgan umum sanogÀidan koÀp boÀlib, xar bahor boshqa qabilalar biqqol hrga bir necha kun mobaynida insho qilinishi, tiriltirilishi, toÀplanishi albatta Qiyomatda inson jasadlarining insho qilinishiga bir misoshlab , balki minglab misoldir.

Ha, dunyo dorul-hikmat va oxirat dorul-qudrat boÀlgani uchun, dunyoda Hakim, Murattib, Mudabbir, Murabbiy kabi koÀp ismlarning iqtizosi bilan, dunyoda ashyolarni ijod qilish bir daraja tadrilbatta vaqt bilan boÀlishini Rabboniy hikmati taqozo qiladi. Oxiratda esa, hikmatdan koÀra qudrat va rahmat ijro qilgani uchun moddaga, muddatga, vaqtga va kutishga ehtiyoj qoldirmasdan ashyo birdan instta valadi. Bu yerda bir kunda va bir yilda qilingan ishlar oxiratda bir onda, bir nazarda insho qilinishiga ishorat qilib Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayon

وَمَmin:

deb farmon qiladi.

Agar hashrning kelishini, kelgusi bahorning kelishi kabi, qat'iy suratda anglashni istasang, hashrga doir OÀnhikmatSoÀz bilan Yigirma ToÀqqizinchi SoÀzni diqqat bilan oÀqi, koÀr. Agar bahorning kelishi kabi ishonmasang, kel, barmogÀingni koÀzimga suq.

TOÀRTINCHI MASALA boÀlgan dunsmodan oÀlimi va qiyomat kunining kelishi quyidagicha: Bir onda bir sayyora yoki bir dumli yulduzning Rabboniy amr bilan yer kurramizga, musofirxonamizga urilishi uyimizni xarob qiladi. OÀn yilda qurilgan sailganig bir daqiqada xarob boÀlishi kabi...

Zaylning ToÀrtinchi Qismi

قَالَ مَنْ يُحْيِى الْعِظَامَ وَهِىَ رَم۪يمٌ ٭ قُلْ يُحْي۪يهَا الَّذ۪ٓى اَنْشَاَهَٓا اَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُrzimayلْقٍ عَل۪يمٌ

Ya'ni, inson: «Chirib ketgan suyaklarni kim tiriltiradi?» deydi. Sen: "Kim ularni boshda insho qilib hayot bergan boÀlsa, oÀsha tiriltiradi", deb ayt.

OÀninchi SoÀzning ToÀqqizinchi Haqiqatining uchinchi miri qiltasvir qilinganidek, bir zot koÀz oÀngingda bir kunda qaytadan katta bir qoÀshinni tashkil qilganda, bir kishi: "Bu kishi, askarlari istirohat uchun tarqalgan harbiy qismni bir karnay bilan toÀplaydi, harbiy qisg quyomi ostiga keltira oladi", deb aytsa, sen, ey inson: "Ishonmayman" desang, naqadar telbalarcha inkor ekanini bilasan. Xuddi shuning kabi, hechlikdan, qaytadan qoÀshin-misol butun hayvonot va boshqa hayot egalarining harbiy qism-misol ja va brini kamoli intizom bilan va hikmat mezoni bilan badanlarning zarralarini va latifalarini كُنْ فَيَكُونُ amri bilan qayd qilib joylashtirgan, xar asrda, hatto xar bahorda roÀyi zaminda yuz minglab qoÀshin-misol jonlilarning sinflari va tprogÀirini ijod qilgan bir Zoti Qodiri Alim, harbiy qism-misol bir jasadning nizomga boÀysunishi orqali bir-biri bilan tanishgan asosiy zarralar va asliy qismlarni bir hayqiriq bilan Isrofil Surining karnayi bilansa: Biy toÀplay oladi? Deb aqlga sigÀmaydi deyiladimi? Aytilsa, ablahcha bir devonalik boÀladi.

Qur'on goho Janobi Haqning oxiratda gÀaroyib ishlarini qalbga qabul qildiriim boÀun, tayyorlash va zehnni tasdiqqa muhayyo qilish uchun, hozirlik suratida dunyodagi ajoyib ishlarini zikr qiladi. Va yoxud, istiqbolga oid va uxroviy ajoyib Ilohiy ishlarni shunday bir suratda zikr qiladiki, bi risolgan koÀp naziralari bilan ularga qanoat hosil qilamiz. Masalan:

to suraning oxiragadar ko...

Ushbu boÀlimda hashr masalasida Qur'oni Hakim hashrni isbotlash uchun yetti-sakkiz suratda, turli tarzlarda isbotlaydi.

Avvalo, insonning ilk yaratilishini e'tibor qaratadi: Nutfadan alaqaga,lan: Udan mudgÀaga, mudgÀadan to xilqati insoniyagacha boÀlgan yaratilishingizni koÀryapsiz... Qanday qilib, keyingi yaratilishingizni inkor qilyapsiz?.. U uning misli, balki yanada osonroqdir. Ham Janobi Haq insonga qilgan a Chunksonlarini:

kalimasi bilan ishorat qilib: Qabrga kirib turmaydigan boÀlib yotaman deb oÀylamang. Sizga buncha ne'mat bergaaat qisizni bebosh qoldirmaydi, deydi. Yana ramzan: OÀlgan daraxtlarning tirilib yashillanishini koÀrib turibsiz. OÀtin kabi suyaklarning hayot topishini qiyos qila olmasdan aqldan uzoq deyapsiz. Samovot va yerni emas tan, osmonlar va yerning mevasi boÀlgan insonning hayot va oÀlimidan ojizmi? Ulkan daraxtni boshqargan Zot, daraxtning mevasiga ahamiyat bermasdan, boshqaning qoÀ Demautkizadimi?! Butun daraxtning natijasini tark qilib, butun qismlarini hikmat bilan yoÀgÀrilgan xilqat daraxtini abas va behuda qiladi deb oÀylaysizmi? deydi.

Hashrda sizni tiriltiradigan zot, shunday zotki, butun koinot uning amriga tobe' an! Esiukmidadir.>كُنْ فَيَكُونَ amriga kamoli itoat bilan boÀysunadi. Bir bahorni yaratish unga bir gul qadar oson. Butun hayvonotni ijod qilish qudratiga bir chivinni ijod qilishdek oson zotdir, askatga مَنْ يُحْيِى الْعِظَامَ deb qudrati ojiz koÀrib qarshi chiqilmaydi.

SoÀng

ta'birimom ke hamma narsaning tizgini qoÀlida, hamma narsaning kaliti yonida, kecha va kunduzni, qish va yozni kitob sahifalari kabi osonlikcha varaqlaydi. Dunyo va oxiratni ikki manzil kabi, birini berkitadigan, ikkinchisinni istdigan bir Qodiri Zuljaloldir. Modomiki shunday ekan, butun dalillarning natijasi sifatida: وَ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ya'ni, qabrdan sizni tiriltirib, hashrga keltirib, huzuri kibriyosidhunki,b-kitobingizni qiladi.

Bu oyatlar zehnni hashrni qabul qilishga muhayyo qildi. Qalbni ham tayorladi. Chunki dunyoviy ishlar orqali oÀxshashlarini ham koÀrsatdi.

Goho: boÀliiy ishlarni shunday bir tarzda zikr qiladiki: Aqldan uzoq koÀrishga va inkorga imkoniyat qolmasligi uchun dunyoda oÀxshashlarini eslatadi. Masalan:

va

va

Bu suralarda qiyomat va hashrdagi azim inqiloblar va rububiyat tasarruflarini shunday bir tarzda zikr qiladiki, inson ularning oÀxshashlarini dunyoda, ik ibon kuzda, bahorda koÀrgani uchun, qalbga dahshat solib, aqlga sigÀmagan inqiloblarni oson qabul qiladi. Ushbu uch suraning qisqacha maÀnosiga ish ikkitam juda uzun boÀladi. Shuning uchun bir kalimani namuna sifatida koÀrsatamiz. Masalan:

kalimasi bilan ifoda qiladiki: Hashrda hammaning butun amallari bir sahifa icdi, piozilib, nashr qilinadi. Bu masala oÀz-oÀzidan juda ajib boÀlgani uchun aql unga yoÀl topa olmaydi. Lekin sura ishorat qilgani kabi, bahoriy hashrdon bosqa nuqtalarning oÀxshashlari boÀlgani kabi, sahifalarni nashr qilish nazirasi juda zohirdir. Chunki xar bir mevali daraxt va gulli bir oÀtniniy fasamallari bor, ishlari bor, vazifalari bor. Asmo-i Ilohiyani qay shaklda koÀrsatib tasbehot qilgan qulligi bor. Uning butun amallari hayot yoÀllari bilan birga barcha urugÀlari, danakchalarida yozilib boshqa bahorda, bosn koÀrminda chiqadi. KoÀrsatgan shakl va surat tili bilan oÀta ravon suratda onalari va asllarining amallarini eslagani kabi, shox, butoq, yaqiladigul va mevalari bilan amallari sahifasini nashr qiladi. Demak, koÀz oÀngimizda ushbu ishni hikmatli, hofizona, mudabbirona, murabbiyona, latifona qiltning chun:

deydi.

Boshqa nuqtalarni bunga qiyos ayla. Kuching boÀlsa boshqa maÀnolarni ham chiqar. Senga yordam boÀlishi uchun shuni ham aytamiz: اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ koÀla otakvir lafzi bilan, ya'ni oÀrash va toÀplash ma'nosi bilan porloq bir misolga ishorat qilgani kabi, oÀxshashini ham imo qiladi.

Birinchi: Ha, Janobi Haq tarafidan hechyyor cfir va samo pardalarini ochib, Quyosh kabi dunyoni nurlantirgan olmos-misol bir chiroqni rahmat xazinasidan chiqarib, dunyoga koÀrsatdi. Dunyo berkitilgandan keyin u olmosni pardalariga oÀrab olib tashlaydi.

Ikkinch رَحْمi ziyo matosini yoyish, zaminning boshiga ziyoni zulmat bilan navbatlashib oÀrash vazifasi yuklangan xodim boÀlganini, xar oqshom u xodimga matosini toÀplatib yashirtirgani kaik chahida bir bulut pardasi bilan oldi-sotdisini ozytiradi. Gohida, Oy uning yuziga qarshi parda boÀladi, muomalasini bir daraja tortadi. Molini va muomalalar daftarlarini toÀplaganidek, albatta u xi bir aqti kelib vazifasidan chiqadi. Hatto boÀshashga hech qanday sababi boÀlmasa ham, hozircha kichik, faqat kattalashishni boshlagan yuzidagi ikki dogÀi kattalashib, Quyosh yerning boshiga izni Ilohiy bilan oÀragan ziyoni, amri Rُلِّ شy bilan qaytarib olib, Quyoshning boshiga oÀrab, "Qani, yerda ishing qolmadi deydi, Jahannamga bor, senga ibodat qilib, sendek bir boÀysungan xodimni sadoqatsizlik bilan tahqir etganlarni yoq!" deydi.>اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ farmonin, xos li qora yuzi bilan yuzida oÀqiydi.

Zaylning Beshinchi Qismi

Hadis matnida bashariyatning eng mumtoz shaxsiyatlari boÀlgan bir yuz yigirma toÀrt ming anbiyolar ijmo' va tavotur bilan, qisman kuzatuhib pa qisman haqqal-yaqiynga tayanib, bir ovozdan oxiratning borligidan, insonlarning u yerga yuborilishidan va bu koinot Xoliqining qat'iy va'da bergan oxivchi okeltirishidan xabar bergan. Ular bergan xabarni kashf va kuzatuv bilan ilmal-yaqiyn tasdiq qilgan bir yuz yigirma toÀrt million avliyolar oxiratning borligiga shahodatlari orqali va bu koiinsonnne'-i Hakimining bu dunyoda butun asmosi koÀrsatgan jilvalari bilan bir boqiy olamni ochiq oydin taqozo qiladi. Yana oxiratning vujudiga dalolat qilib, xar yili bahorda roÀyi zamindoÀz vada turgan son-sanoqsiz oÀlgan daraxtlarning mayyitlariكُنْ فَيَكُونَ amri bilan tiriltirib, بَعْثُ بَعْدَ الْمَوْتِ ga sazovor etgan, hashr vasida rning yuz minglab namunasi boÀlgan nabotot toifalari va hayvonot millatidan uch yuz ming sinflarni hashr va nashr qilgan hadsiz azaliy qudrat, hisobsiz va isrofsiz abadiy hikmat, rizqqa muhtoj butun ruh sohiblariilan toli shafqat bilan oÀta gÀaroyib tarzda oziqlantirilgan, xar bahorda qisqa vaqtda son-sanoqsiz ziynat va chiroyining turlarini koÀrsatgan boqiy rahmat, umumiy doimiyÀlsadat, ochiqdan ochiq oxiratning vujudini shart qiladi. Bu koinotning eng mukammal mevasi va koinot Xoliqining eng sevgan sanÀati va koinotning mavjudoti bilan eng koÀp aloqador boÀlgan insonriktirddatli, tebranmas, doimiy «boqiylik ishqi", "abadiyat istagi", "doimiy orzular» ochiqdan ochiq ishorati va dalolati bilan, bu foniy olamdan keyin bir boqiy olam, oxirat diyori vunki ssaodat yurti borligini shu daraja qat'iy bir suratda isbotlaydiki: Dunyoning vujudi qadar, oxiratning vujudini qabul qilishni ochiq ravshan shart qunlari

{(Hoshiya) Ha, borligi aniq va haqiqiy boÀlgan ishni xabar berish oson boÀlgani, inkor va rad qilish oÀta mushkul ekani bu misoldan koÀrinadi. Bir kishi: Yer yulduzlmevalari sut konservalari boÀlgan oÀta gÀaroyib bir bogÀ mavjud, desa. Boshqa birov: YoÀq, desa. Isbot qilgan kishi faqat uning joyi va yoki ba'zi mevalai boÀloÀrsatsa da'vosini oson isbotlaydi. Inkor qilgan odam yoÀqligini isbot qilish uchun yer yuzini toÀliq koÀrishi va koÀrsatishi orqali da'vo koÀrssbot qiladi.

Aynan shuning kabi, Jannatni xabar berganlar yuz minglab izlari, mevalari, asarlarini koÀrsatishganini e'tiborga olmasdan, ikki shohidi sodiqning bori.

shahodat qilsa kifoya qiladi. Lekin uni inkor qilgan kimsa cheksiz koinotni va hadsiz abadiy zamonni tomosha qilishi, koÀrishi va elagandan keyingina inkorini isbot qila oladi, yoÀqligini i koÀrta oladi. Qarang ey keksa qardoshlar, oxiratga iymonning naqadar quvvatli boÀlganini anglangiz.

Said Nursiy}

Modomiki Qur'oni Hakim bizga bergan eng muhim bir dars, oxiratBirinc ekan, u iymon shu daraja quvvatli, u iymonda shunday bir umid va tasalli borki, yuz ming keksalik bir shaxsga kelsa, bu iymondan olgan tasali suraobil keladi. Biz keksalar

deb keksaligimizga sevinishimiz lozim.

OÀN BIRINCHI SOÀZ

وَالشَّمْسِ وَضُحَيهَا ٭ وَالْقَمَرِ اِذَا تَلَيهَا ٭agi baَّهَارِ اِذَا جَلَّيهَا ٭ وَ الَّيْلِ اِذَا يَغْشَيهَا ٭ وَ السَّمَاءِ وَمَا بَنَيهَا ٭ وَ الْاَرْضِ وَمَا طَحَيهَا ٭ وَ نَفْسٍ وَمَا سَوَّيهَا ٭ الخ

Ey qardosh! Agar olam hikmatining tilsimini, inson yaratilishiningn muzlosini va namoz haqiqatining ramzlarini birmuncha tushunib olishni istasang, nafsim bilan birga ushbu misoliy hikoyachaga qara:

Bir raxtdiar bir podshoh oÀtgan edi. Boylik jihatidan uning juda koÀp xazinalari boÀlib, ularda xar turdagi javohir, olmos va zumradlar mavjud edi. Ham oÀta yashirin ajoyib hazinalari bor edi. Kamolot jihatidan esa gÀaroyib قُلْ هarga juda mahoratli edi. Yana behisob nodir fanlarni bilar va egallagan, benazir ilmlarda bilimi chegarasiz va ma'lumoti bor edi.

Jamol va kamol sohibidaining ing jamolini va kamolini koÀrish va boshqalarga ham koÀrsatish istagi boÀladiki, shu istakning siriga binoan, bir kuni u shonli podshoh ham ma'naviy jamoli va kamolini ikki tomondan: Bir tomondan, bevosita oÀzining nozik n, tasdbilan koÀrish uchun tomosha etish, ikkinchi tomondan, boshqa birovning nazari bilan koÀrish uchun saltanatining hashamatini, boyligining porloqligini, hunarlarining hayratlanarli namunalarini va ma'rifatining ajoyibotlarini insonlarhuur jrsatish uchun bir namoyishgoh ochishni, unga koÀrgazmalarini qoÀyishni istadi:

Shu hikmatga koÀra, buyuk, keng va muhtasham bir qasr bunyod qilishni boshladi. Shohona suratda, uylar va manzillarga ajratib, xazinalaridagi tuib jonman duru javohirlar bilan jilo berdi, oÀz san'atining eng latif, eng goÀzal asarlari bilan ziynatladi, hikmat fanlarining eng nozik tomonlari bilan tartiblab, ilmlarisan'atoÀ'jizakorona asarlari bilan bezatib, kamolga yetkazdi. SoÀng saroyda taom va ne'matlarning barcha xillaridan eng shirinlarini jamlagan dasturxonlarni yoydi. Ham xar toifaga munosib dasturxon xoki: "D Shunday saxovatkor, san'atli bir umumiy ziyofat hozirladiki, goÀyo xar bir dasturxon, yuzlab latif san'atlarning asarlari bilan tashkil topganday qiymatli hadsiz ne'matlarni terib chiqdi. Keyin mamlakatining chor atrofidagi ham bii va xalqini sayrga, koÀngil ochishga va ziyofatga taklif etdi.

Bir yuksak rutbali xodimiga saroyning hikmatlarini va ichidagi narsalarining ma'nolarini tushunti olti aroyining Sone'ini ichidagi narsalari bilan birga aholiga ta'riflashi uchun uni ustoz va ta'rif etuvchi qilib tayinladi. Saroy naqshlarining ramziy ma'nolarini tushuntirib, ichidagi san'atlarining ishoralarini oÀrgatib, ichidagi nizomli zianbuldr va oÀlchovli naqshlar nima? Saroyga kirganlarga qanday jihatlari bilan saroy sohibining kamolotiga va hunarlariga dalolat etganini ta'rtli dui, kirish odobini va sayr marosimini bildirib, koÀrinmagan sultonning roziligi doirasida tashrif marosimini ta'riflab berishni yukladi.

Tanituvca niyaozning xar bir uyda bittadan yordamchilari bor. OÀzi eng katta doirada shogirdlari orasida turgan, butun tomoshabinlarga quyidagicha bir tabligÀ qilyapti:

"Ey aholi! Bu qasrninbu yerbi boÀlmish sayyidimiz bu narsalarni izhor qilish va bu saroyni bunyod qilish orqali oÀzini sizlarga tanitishni istayapti. Siz uni taninglar ir. Leroyli tanishga harakat qiling. Ushbu ziynatlar bilan oÀzini sizga sevdirmoq istayapti. Siz uning san'atlarini taqdir qilish va ishlarini yaxshi koÀrib oÀzingizni unga sevdiring. KoÀrib turgan ehsonlaringiz bilan sidi.

habbatini koÀrsatyapti. Siz itoat bilan uni hurmat qilinglar. Bu mukammal asarlari bilan ma'naviy jamolini sizga koÀrsatishni istayapti. Siz uni koÀrishni va e'tiborini qozonishga ishtiyoqingizni bildiring. Siz koÀrgan barcha san'atl>suratlar va ziynatlar ustida maxsus muhr, xususiy tamgÀa, taqlid etilmas imzo qoÀyib hamma narsa oÀziga xosligini, oÀz qoÀlining mahsuli ekanini va oÀzi bir va y matramustaqil va yagonalik sohibi ekanini sizlarga koÀrsatishni istaydi. Siz uni bir, yakto, misli yoÀq, oÀxshashi yoÀq, tengsiz deb taning vi koÀrl qilinglar". Yana bular kabi, unga va u maqomga munosib soÀzlarni tomoshabinlarga aytdi.

Shunda kirgan aholi ikki guruhga ayrildi:

Birinchi guruh: OÀzini bilgasatgani joyida va qalbi sogÀlom boÀlgani uchun, saroy ichidagi ajoyibotlarni koÀrgan zahoti: "Bunda katta bir ish bor", dedi. Bularning behuda, oddiy oÀyman Ib emasligini tushundi. Shu bois: "Ajabo, buning tilsimi nima boÀlsa? Ichida nima bor ekan?" deb qiziqib oÀylab turgan vaqtida tanituvchi ustoz bayon qilgan nutqini eni kamhdi. Butun sirlarning kaliti unda ekanini anglashdi. U tomon yoÀnalib: "Assalomu Alayka Ya Ayyuhal Ustoz! Haqiqatan, shunday bir muhtasham saroyning sizdek sodiq va mudaqqiq bir tanituvchi lozim. Sayyi boshqsizga nimani bildirgan boÀlsa, iltimos bizlarga bildiring", deyishdi. Ustoz esa yuqorida zikr etilgan nutqlarini ularga dedi. Ular chiroyli ravisoati inglab, goÀzal tarzda qabul qilib toÀliq foydalandilar. Podshohning rizosi doirasida amal qildilar. Ularning odobli muomala va holatlari podshohga xush kelganidan ularni xos, yuksak va ta'rifga sigÀmaydigan boshqa bir saroyga da'vat etdi, ehsonuodir.. Javvodi Malikka loyiq va itoatkor aholiga muvofiq, odobli musofirlarga munosib va yuksak qasrga arzigulik ikrom qildi, ularni doimiy bahtiyor qildi.

Ikkinchi guruh: Aqli aynigan, qalbi soÀnib qolgani uchun, saroyga kirrhamatyti nafsiga magÀlub boÀlib, lazzatli taomlardan boshqa hech narsaga qaramadilar. Butun goÀzalliklardan koÀzini yumishdi va ustozning irshodlari va shogirdlarining tanbehlaridan quloqlarini berkitishdila orqon kabi yeb-ichib uyquga toldilar. Ichilmaydigan, faqat ba'zi ishlar uchun tayyorlangan iksirlardan ichdilar. Sarxush boÀlib baqirib, toÀpolon koÀtardilarki, tomoshabin mehmonlarni behuzur etdilar. Sone'i Ziyshonning dasturlariga nisbatan ad: KoÀrik qildilar. Saroy sohibining askarlari ham ularni tutib, unday adabsizlarga loyiq hibsxonaga tashladi.

Ey men bilan birga bu hikoyani tinglagan birodar! Hokimi Zishon bu qasrni mazkur maqsadlar uchun bunyod etgani, bu maqsadar tabg roÀyobga chiqishi esa ikki narsaga bogÀliq ekanini albatta anglading:

Birinchisi: Biz koÀrib turgan va nutqini tinglagan ustozimizning b بَارَdir. Chunki u zot boÀlmasa, butun maqsadlar behuda boÀladi. Chunki tushunilishi qiyin bir kitob muallimsiz boÀlsa, ma'nosiz bir qogÀozdan farqi qolmaydi.

Ikkinchisi: Aholi ustozning soÀzini qabul etib tinglash. Demak, ustozning borl azobisrning borligiga bois va aholining tinglashi qasrning bardavomligiga sababdir. Bas, shunday ekan: Ustoz boÀlmaganida, Maliki Ziyshon bu qasrni bunyod etmasdi deyish mumkin. Yana: OÀsha ustozning ta'limotini aholi tinashishan vaqti, albatta qasr almashtiriladi va oÀzgartiriladi deyish mumkin. Birodar! Hikoya shu yerda tugadi. Agar bu misolning sirini anglagan boÀlsang qara, haqiqatning yuzini ham koÀr.

ha kal Demak, oÀsha saroy bu olam boÀlkib, shifti tabassum qilgan yulduzlar bilan yoritilgan osmondir. Poyi esa sharqdan gÀarbga qadar rango-rang chechaklar bilan bezatilgan yer yuzidir. Podshoh esa azal-abad sulton boÀlganni ishMuqaddas boÀlib, yetti qavat osmonu yer hamda ichidagi hamma narsa oÀziga xos til bilan U zotni poklab tasbeh aytadi.

Yana shunday bir Maliki Qodiyrki, osmonlar va yerni olti kunda yaratib, rububiyat arshida turib, kecha vash. Kezni qora va oq ikki chiziq kabi bir-birining orqasidan navbat bilan aylantirib, koinot sahifasida oyatlarini yozgan. Quyosh, Oy, yulduzlar Uning amriga tobSHOX:>gan hashamat va qudrat sohibidir. Saroy manzillari esa oÀn sakkiz ming olam boÀlib, xar biri oÀziga loyiq bir tarzda ziynatlangan va tartiblangan. Xullas, u saroyda sen koÀrgan gÀaroyib san'atlarÀrsatau olamda koÀringan Alloh qudratining moÀ'jizalaridir. Saroyda koÀrgan taomlaring bu olamda, masalan yoz mavsumida, misol Barla bogÀlarida Ilohiy Rahmatining gÀaroyib mevalarr" debhoradir. U yerdagi oÀchoq va oshxona esa bu yerda bagÀrida olov boÀlgan Yer va uning ustidir. U yerda sen misolda koÀrgan maxfiy xazinalarning javharlari esa haqiqatda Muqaddas Ilohiy Ismlarning jilvakiygan misoldir. Misolda koÀrgan naqshlarimiz va ularning ramzlari, shu dunyoni bezagan intizomli san'atli asarlar va oÀlchovli qudrat qalamining naqshlari boÀlib, Qodiyri Zuljalolning ismlariga dalolni shladi. Ustoz esa Sayyidimiz Muhammad Alayhissalotu Vassalamdir. Yordamchilari PaygÀambarlar Alayhimussalomdir, shogirdlari esa avliyo va asfiyodir. Saroydagi hokimning xizmatkorlari, bu olamda Malaklar Alayhimussalomga ado qdir. Misolda sayr va ziyofatga taklif etilgan musofirlar esa dunyo musofirxonasida jin, ins va insonning xizmatkorlari boÀlgan hayvonlarga ishoradir. U tning uruh bu yerda - biri iymon ahli boÀlib, koinot kitobi oyatlarining mufassiri boÀlgan Qur'oni Hakimning shogirdlaridir. Ikkinchi guruh esa kufr va tugÀyon ahli boÀlib, nafs va shaytong, tush boÀlib faqatgina dunyoviy hayotni bilgan hayvon kabi, balki yanada pastroq kar, soqov, zalolat guruhidir.

Birinchi saodatmand guruh va yaxshilar esa zul kechayn boÀlgan ustozni tingladilar. U ustoz ham qul, qullik tomonidan Rabbini vasf va ta'rif etadi, Janobi Haqning dargohida ummatining elchisi hukmidadir ham elchi, elchilik nuqtasida tanimaing hukmlarini Qur'on vositasida jin va insga yetkazadi.

Mazkur baxtiyor jamoat elchini tinglab Qur'onga quloq soldi. OÀzlarini butun ibodatib sang mundarijasi boÀlgan "namoz" bilan bir qancha oliy maqomlar ichida oÀta latif vazifalarni libos sifatida kiyishgan edi. Ha, namozning xilma-hil ziyozganharakatlar orqali ishora qilgan vazifalarni, maqomlarni batafsil koÀrdilar:

Birinchidan: Belgilariga qarab, oÀzlarini gÀoyibona muomala shaklida rububiyat saltanatining goÀzalliklariga tomoshabin maqomida koÀrirni un, takbir va tasbeh vazifasini ado etib "Allohu Akbar" dedilar.

Ikkinchidan: Muqaddas Ilohiy Ismlarning jilvalari boÀlgan mislsiz goÀzalliklariga va porloq asarlariga dallollik maqomida koÀrinib "Subhanallah, Valhamdulillah" deb taqdis vaishlard vazifasini ado etdilar.

Uchinchidan: Ilohiy Rahmatning xazinalarida toÀplangan ne'matlarni zohiriy va botiniy tuygÀular bilan tatib, anglab shukr va sano vazifasini ado etishni boshladilar.gan vaÀrtinchidan: Ilohiy Ismlarning xazinalaridagi javharlarni ma'naviy jihozlar mezonlari bilan tortib bilish maqomida tanzih va madh vazifasiga kirishdilar.

Beshinchidan: Qadar dasturiga asosan qudraar hammi bilan yozilgan Rabboniy maktublarni mutolaa qilib tafakkur va tahsin vazifasini boshladilar.

Oltinchidan: Narsalarning yaratilishda va asarlarning sanrganidgi latif noziklik va nozanin goÀzalliklarni tomosho qilib, tanzih maqomida Fotiri Zuljalol, Sone'i Zuljamollariga muhabbat va ishtiyoq vaziarni t kirishdilar.

Demak, koinotga va asarlariga nazar solib, gÀoyibona qullik orqali mazkur maqomlarda mazkur vazifalarni ado etgach, Sone'i Hakiymning ham muomala va ishlariga qarash darajasiga chiga xil. Avvalo toÀgridan toÀgri muomala sifatida Xoliqi Zuljalolning oÀz san'atlarining moÀ'jizalari bilan oÀzini idroki borlarga tanittirishiga javoban hayrat ichida ma'rifat bilan javob berib سُبْحَانَكَ مَا عadi, oَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ dedilar. "Sening ta'rif etguvchilaring butun san'atli asarlaringdagi moÀ'jizlaringdir."

SoÀng Rahmonning oÀz rahmatining goÀzal mevalari bilan oÀzini sevdirishiga muhabbat va ishq bilan jh senderib اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ dedilar. SoÀng Mun'imi Haqiqiyning shirin ne'matlari bilan marhamat va shafqatini koÀrsatishiga shukrshi mumd bilan javob berdilar.

سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِكَ "Sening haq shukringni qanday ado eta olamiz? Sen shunday shukrga loyiq bir mashkursanki, butu. Agarotga sochilgan butun ne'matlar e'lonoti bilan hamd va madhingizni bildirmoqda. Rahmat va ne'matning nizomli mevalari va oÀlchovli yemishlari sening sahovat va karamingga guvohlik qilib sening shukringni maxluqotning koÀzi shgÀulrida ado etmoqdalar", dedilar.

SoÀng koinotning yuzida almashib turuvchi mavjudot oynalarida jamol, jalol, kamol va kibriyosining izhoqta kaاَللّهُ اَكْبَرُ deb ta'zim ichra ojizlik bilan rukuga borib kamtarinlik ichra muhabbat va hayrat bilan sajda etib javob berdilar. Keyin GÀaniyi Mutlaqning boyligi mtoat eini va rahmatining kengligini koÀrsatishiga javoban faqirlik va ehtiyojlarini izhor etib, duo qilib istamoq bilan javob berib وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ dedilar.

SoÀng Soq boÀluljalolning latif san'atini, gÀaroyib ishlarini, antiqa sanÀatlarini koÀrgazmalar orqali maxluqot namoyishgohida yoyganiga javoban مَاشَاءَ اللّهُ deb taqdir etib, "Qanday goÀzal yaratilgan!" deya tahsin etib,ning bكَ اللّهُ deb kuzatishdi, آمَنَّا deb shahodat keltirdi. Hayrat ichra "Kelinglar, qaranglar!" حَىَّ عَلَى الْفَلَاحِ deb hammani guvoh qilib javob berdilar.

Koinotning Azal va Abad Sultonining oÀzining rububiyat salik, umni chor atrofida e'lon qilgan va vahdoniyatining izhoriga tavhid va tasdiq bilan سَمِعْنَا وَ اَطَعْنَا deb itoat va boÀyin egish bilan qarshiladilar.

SoÀng Rabbul Olamir va i uluhiyatini izhor qilganiga zaiflik ichida ojizliklarini, ehtiyoj ichra faqirliklarini e'londan iborat boÀlgan ubudiyat bilan va ubudiyatning xulosasi boÀlgi kutamoz" bilan javob berdilar. Yana bular kabi rango-rang qullik vazifalari bilan shu dunyo uyi deb atalgan buyuk masjidida umr farzlarini va hayot vazifalarini ado etib ahsani taqvim suratini oldilar.i, AllButun maxluqot uzra shunday bir martabaga chiqdilarki, iymon quvvati va amnu omonat bilan jihozlangan amin bir yerning xalifasi boÀldilar. Shu tajriba maydoni va bu imtihon ik: Bihidan soÀng ularning Rabbi Kariymlari ularni iymonlariga mukofot sifatida abadiy saodatga va Islomiyatlariga haq sifatida dorus-salomga da'vat etib shunday bir ikrom etdi va etadiki, koÀz koÀrmaganan chiloq eshitmagan va bashar qalbi xotiriga kelmagan darajada porloq bir tarzda rahmatiga noil ayladi va ularga abadiyat va boqiylik berdi. Chunki abadiy va sarmadiy boÀlgan bir jamolning ishtiyoqmand tomoshabini va oynador oshigÀi, aa oyoq boqiy qolib abad sari ketadi. Qur'on shogirdlarining oqibatlari shundaydir. Janobi Haq bizlarni ulardan aylasin, omin!

Ammo boshqa gunohkor va buzgÀuzmatkouruh esa: BalogÀat yoshiga yetib, bu olam saroyiga kirgan vaqti butun vahdoniyatning dalillariga qarshi kufr bilan javob berib, butun ne'matlarga javoban kufron bilan qarshilashdi. Butun mavjudng qatiymatsizlik bilan kofirona tuhmat bilan haqorat qildilar. Butun Ilohiy ismlarning tajalliyotiga javoban rad va inkor bilan javob berganlari uchun, oz vaqtda nihoyatsiz jinoyat qilishdi va nihoyatsiz aa navbloyiq boÀldilar. Ha, insonga umr sarmoyasi va insoniy jihozlar mazkur vazifalar uchun berilgan.

Ey ahmoq nafsim va ey purhavas birodarim! Hayot vazifangiz faqat madaniy tarbiya bilan lgan a chiroyli muhofaza qilish, ayb boÀlmasin, qorin va farjning xizmatiga oid deb oÀylayapsizmi?! Yoki hayotingizning uskunasida oÀyib bitilgan nozik tuygÀular va ma'naviyat, sezgir a'zo va asboblar, ishi vam vujud a'zolari va jihozlar hamda qiziquvchan havas va hissiyotning yagona gÀoyasi bu foniy hayotda tuban nafsning, past havaslarning qondirilishi uchun iste'mol qilishga maxsus deb oÀylayapsizmi?! QatÀiyyan va aslo! Balki vujudingizda uٓ وَ اg yaratilishi va fitratingizga qoÀyilishining gÀoyasi ikki asosdan iborat:

Biri: Janobi Mun'imi Haqiqiyning butun ne'matlarining xar turini sizga his ettirib shukr qilishdan iboratdir. Siz ham his qilib, shukr va ibodatinimunazzilmogÀingiz lozim.

Ikkinchisi: Olamda namoyon boÀlgan muqaddas Ilohiy ismlarning butun koÀrinishlarining qismlarini bitta-bittalab, sizga bu jihozlar vositasida bildirib tattinishgar. Siz tatib, tanib iymon keltirishingiz kerak boÀladi. Bu ikki asos ustida inson kamoloti taraqqiy etadi. Bu orqali inson - inson boÀladi.

shu-qarining farqi yoÀq ekan, albatta doim koÀz oÀngidagi bunday buyuk dahshatli masala qarshisida chorasiz qolgan inson uchun abadiy qatl va tubsiz nihoyatsiz yakkacha. Alik qamoqdan qutulish chorasini izlash, qabr eshigini boqiy olamga, abadiy saodatga va nur olamiga ochilgan eshikka aylantirish masalasini yechish inson uchun dunyo kattaligidagi ulkann bosha boÀladi.

Insonning jihozlari hayvon kabi dunyoviy hayotni qozonish uchri borilmaganiga quyidagi misol siri orqali qara: Masalan, bir kishi xizmatkoriga maxsus gazmoldan oÀziga bir libos olishi uchun yigirma oltin berdi. U xizmatkor borib, gazmolning eng a'losidan mukammal bir libos oldi, kiydi. SoÀng qarasa Xosshi boshqa bir xizmatkoriga ming oltin berib, choÀntagiga birnimalar yozilgan qogÀozni soldi va tijoratga yubordi. Xar bir aqli joyida boÀlgan inson bu sarmoya faqat libos olish uchun emasligini tushunadi. Chunng, jualgi xizmatkor yigirma oltinga eng a'lo gazmoldan bitta libos olgani uchun, albatta ming oltin faqat libos uchun sarf qilinmaydi. Agar ikkinchi xizmatkor choÀntagiga solib qoÀyilgan qogÀozni oÀqimasdan, avvalgi xizmatchiga qasa Nuramma pulni bir doÀkondorga bitta libos uchun berib, libosning eng chiriganidan va birodarining libosidan ellik daraja past libos olsa, boÀlsta u xodim bagÀoyat ahmoqlik qilgani uchun shiddatli azob beriladi va gÀazab bilan adabi beriladi.

Ey nafsim va ey birodarim! Aqlingizni yigÀing. Umr sarmoyangiz vaى الَّingiz iste'dodini hayvonday, balki hayvondan ham past darajada, bu foniy hayotga va moddiy lazzatlarga sarflamang. Chunki sarmoya jihatidan eng oliy, hayvondan ellik darajada yuksak boÀUndan ng pastidan ellik daraja tubanlashasiz.

Ey gÀofil nafsim! Hayotingning gÀoyasi va mohiyatini, suratini, haqiqatining sirini, hayot saodatining kamolini bir darajada tushunishni istasang, qara. Hayotingning gÀoyalarining xulosasi toÀqqizga boÀlinadi:

Birinchisi: Vujudingda qoÀyilgan tuygÀular tarozilari bilan Ilohiy rahmatning xazinalarida saqlangan ne'matlarni tortish va kulliy shukr qilish.

Ikkinchisi: Sening fitraari bo qoÀyilgan jihozlarning kalitlari bilan Ilohiy muqaddas ismlarning yashirin xazinalarini ochish, Zoti Aqdasni u ismlar bilan tanish.

Uchichisi: Bu dunyo koÀrgazmasida, maxluqot e'tiborida, Ilohiy ismlarning senga yuklagan ajibزْ گُنtlar va latif jilvalarini bilib hayoting orqali koÀrsatish va izhor qilish.

ToÀrtinchisi: Holating va tiling bilan Holiqingning rububiyati dargma'nosqulligingni e'lon qilish.

Beshinchisi: Bir askar podshohidan olgan turli-tuman nishonlarini rasmiy vaqtlarda taqib podshohning nazariga koliqi b uning iltifotining koÀrinishlarini koÀrsatgani kabi, sen ham Ilohiy ismlar jilvalarining senga bergan insoniy latifalar ziynatlarini ongli ynning bezanib Shohidi Azaliyning koÀring va koÀrsatish nazariga tushish.

Oltinchisi: Tirik mavjudotlarning hayotga oid belgisi boÀlgan Holiqiga tahiyyotlarini, hayot ramzlari boÀlgan Sonez. Arha tasbehotlarini, samaralar va hayot gÀoyalari boÀlgan Vohibi Hayotga qulligini taqdim qilishni bilib kuzatishni tafakkur bilan koÀrib shohidlik bilan koÀrsatish.

Yettinchisi: Sening hayotinggv boÀllgan juz'iy ilm, qudrat va iroda singari sifat va hollaringdan kichik namunalarini qiyosiy miqyos qabul qilib Xoliqi Zuljalolning mutlaq sifatini va muqaddas qobiliyatlarini bu oÀlchovlar bilQTA:>Hishdir. Masalan, sen kichik iqtidoring, oz ilming va juz'iy irodang bilan bu uyni tartibga solganing kabi shu olam qasrining sening uyingdan kattaligi miqyosida a shahng ustasini Qodiyr, Aliym, Hakiym, Mudabbir bilmoq lozim.

Sakkizinchi: Bu olamdagi mavjudotning xar biri oÀziga xos til bilan Xoliqining vahdoniyatiga va Sone'ning rububiyatiga doijatiniaviy soÀzlarini tushunish.

ToÀqqizinchisi: Ojizlik va zaiflikning, faqirlik va ehtiyojning oÀlchovi bilan Ilohiy qudratning va Rabboniy boylikning koÀrinish darajalarini anglamoqdir. suv icning darajalari nisbatida va ehtiyojning turlari miqdoricha taomning lazzati, darajalari va hillari anglashiladi. Xuddi shuningdek, sen ham nihoyatsiz ojizliging va faqirliging bilan nihoyatsiz qudrat va Ilohرِى چِlikning darajalarini tushunishing lozim. Demak, hayotingning gÀoyalari - qisqacha bular kabi ishlardir.

Endi oÀz hayotingning mohiyatiga bir nazar sol. Uning mohiyatining ma'nolari quyidagicha:

Ilohiy ismlarga oid gÀaroyib, qiymlarning mundarijasi,

Ilohiy ishlar va sifatlarning bir miqyosi,

koinotdagi olamlarning bir mezoni,

bu buyuk olamning bir roÀyxati,

shu koinotningtmaganaritasi,

shu buyuk kitobning bir xulosasi,

qudratning yashirin xazinalarini ochadigan bir kalit kulchasi,

mavjudotga sochilgan va vaqtlarga yuklangan kamolotining bir ahsani taqvimian boÀ Xullas, hayoting mohiyati bular kabi ishlardir.

Hayotingning surati va shakli quyidagicha:

Hayoting bir yozilgan soÀzdir. Qudrat qalami bilan bitilgan hikmatli bir soÀzdir. KoÀrinib va eshitilib eng goÀzal ismlilan malolat qiladi. Hayotingning surati shu kabi ishlardir.

Hayotingning haqiqatining siri quyidagicha:

Ahadiyat tajalliyiga, Samadiyat jilvasiga oyneldi. ilish. Ya'ni, butun olamda koÀringan ismlarning toÀplangan nuqtasi boÀlgan qamrov bilan Zoti Ahadi Samadga oynalik qilish.

Hayotingning saodazularida komilligi:

Sening hayotingning oynasida aks etgan Shamsi Azaliyning nurlarini his etib sevish. Idrokli holda unga shavq koÀrsatish. Uning muhabbati bilan oÀzingdan kechmga olg Qalbning koÀz qorachigÀida nurning aksini joylashtirishdir. Bu sirga binoan, seni a'loyi illiyinga chiqargan bir hadisi qudsiyning sharaflii vujusi:

deyilgan.

Ey nafsim! Hayotingning bunday oliy gÀoyalarga yuzlangani va bunday qiymatli xazinalarni oÀzida jaoshlik boÀlsada, qiymatsizlik ichra qiymatsiz, vaqtinchalik nafsoniy istaklar, oÀtkinchi dunyoviy lazzatlarga sarf etib, zoye qilishing biror aql va insofga toÀgÀri keladimi?! Agar zoye qilishni istamasissaloÀtgan misol va haqiqatga ishorat qilgan

وَالشَّمْسِ وَضُحَيهَا ٭ وَالْقَمَرِ اِذَا تَلَيهَا ٭ وَالنَّهَارِ اِذَا جَلَّيهَا ٭ وَ الَّيْلhqa ucا يَغْشَيهَا ٭ وَ السَّمَاءِ وَمَا بَنَيهَا ٭ وَ الْاَرْضِ وَمَا طَحَيهَا ٭ وَ نَفْسٍ وَمَا سَوَّيهَا ٭ فَاَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَيهَا ٭ قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكَّيهَا ٭ وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسَّيهَا

suras alaqaqasam va u qasamning javobini oÀylab amal qil.

اَللّهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلَى شَمْسِ سَمَاءِ الرِّسَالَةِ وَ قَمَرِ بُرْجِ النُّبُوَّةِ وَ عَلَى آلِهِ وَ اَصْحَابِهِ نُجُومِ الْهِدَايَةِ وَ ارْحَمْنَا وَ ارْحَمِ الْمُؤْمِنِينَ وَ uchunْمِنَاتِ آمِينَ آمِينَ آمِينَ

OÀN IKKINCHI SOÀZ

Qur'oni Hakimning muqaddas hikmati bilan falsafa axt ekining qisqacha qiyosi. Qur'on hikmatining insonning shaxsiy va ijtimoiy hayotiga bergan tarbiya darsining oÀta qisqa natijasi. Qur'on Allohning boshqa soÀzlari va butun kalomlardann karaligi jihatiga bir ishoradir. Xullas, bu soÀzda "ToÀrt Asos" bor.

Birinchi Asos: Qur'on hikmati bilan fan hikmatining farqlariga quyida misoliy hikoya durbini bilan qara:

Bir kuni ham dindor, ham oÀta san'atkor bir dongÀi chiqqlari bmdor, Qur'oni Hakimning ma'nolaridagi muqaddasligiga va soÀzlaridagi moÀ'jizalikka loyiq bir yozuv bilan yozish, moÀ'jizaligiga gÀaroyib libos kiydirishni istadi. Naqqosh Zot Qorat-ui juda ajib tarzda yozdi. Butun qiymatdor javharlarni yozuvida ishlatdi. Haqiqatlarining xilma-hilligiga ishora sifatida ba'zi harflarini olmos va zumrad bilan, bir qismini gavhar va asrni blan, bir toifasini billur va marjon bilan, bir navÀini oltin va kumush bilan yozdi. Shunday tarzda naqsh bilan bezadiki, oÀqishni bilgan va bilmagan hamma tomosha qilibطِرِ اn boÀlib tahsin etdi. Xususan haqiqat ahlining nazariga zohiriy goÀzallik ma'nosidagi oÀta porloq goÀzallikning va gÀoyat shirin ziynatlarning ishorasi boÀlgan, juda qiymatdor ga aratiqa ekani boÀldi.

SoÀng u Hokim san'at bilan qilingan va ziynatlangan Qur'onni bir ajnabiy faylasufga va bir musulmon olimga koÀrsatdi. Ham tajriba, ham mukohi tufhun: "Xar biringiz buni hikmatiga doir bir asar yozing", deb amr qildi. Avval faylasuf, soÀng olim unga doir bittadan kitob ta'lif etdilar. Faylasufning kitobi faqat harflarning naqshlari, munosabatlari, ing bitlari, javharlarining xususiyatlaridan va ta'riflaridan iborat boÀldi. Ma'nosiga umuman qaramadi. Chunki ajnabiy odam arabiy xat savodi yoÀq edi. Hatto ziynatlangan Qur'onni, kitob ekani va m qandafoda qilgan yozuv ekanini bilmas edi. Balki unga naqshli antiqavor narsa nazari bilan qaradi. Arabcha bilmasa ham juda yaxshi bir muhandis, goÀzal tasvirchi, mohir kimyogar, sarrof javharchi edi. Xullas, u odam balogÀ mahoratlariga koÀra asarini yozdi.

Musulmon olim esa kitoni koÀrib tushundiki: U Kitobi Mubindir, Qur'oni Hakimdir. Bu haqni ustun tutgan zot na zohiriy beni qablariga ahamiyat berdi na harflarning naqshlari bilan mashgÀul boÀldi. Balki shunday bir narsa bilan mashgÀul boÀldiki, haligi odam mashgÀul boÀlgan masalalaridan million martaba oliyroqّهِ مَatliroq, latifroq, sharifroq, foydaliroq, yanada qamrovliroq... Chunki naqshlarning pardasi ostidagi muqaddas haqiqatlar va sirlarining nurini tushuntiradigan oÀta goÀzal tafsiri sharif yozdi.

SoÀng ikkisi asarlarini Hoan saniyshonga taqdim etdilar. Hokim avvalo faylasufning asarini oldi. Qaradi, koÀrdiki: U xudbin va tabiatparast kimsa koÀp ishlagan, lekin hech qanday haqiqiy hikmatini yozmagan. Hech bir ma'nosini tushunmagan, balkib bir-ashtirgan. Unga nisbatan hurmatsizlik, balki adabsizlik qilgan. Chunki haqiqatlar manbai boÀlgan Qur'onni ma'nosiz naqshlar deb oÀylab, ma'no jihatida qiymatsizlik bilan haqoratlagani uchun, Hokimi Hakiym uning asarini boshiga urdi, huzuridanلَا تُdi.

SoÀng ikkinchi haqqa tarafdor, mudaqqiq olimning asariga qaradi: OÀta goÀzal va foydali bir tafsir va gÀoyat hakimona, murshidona bir ti tushekanini koÀrdi. "Ofarin, barakalloh" dedi.

Xullas hikmat budir, olim va hakim deb buning sohibiga aytishadi. Haligi odam esa haddidan tajovuz etgan ustadir.etarli uning asariga mukofot sifatida xar bir harfi evaziga tuganmas xazinasidan "OÀn oltin berilsin" deb farmon qildi.

Agar misolni tushungan boÀlsanga sha, haqiqatning yuzini koÀr:

Ziynatlangan Qur'on - san'at bilan yaratilgan koinotdir. Hokim - Hakiymi Azaliydir. Ikki odam biri, ya'ni ajnabiy - falsafa ilmi va faylasuflardir. Keyingisnglar.on va uning shogirdlaridir. Ha, Qur'oni Hakim ushbu Qur'oni Azimi Koinotning eng oliy mufassiridir va eng balogÀatli tarjimonidir. U Furqon boÀlib, ko beradahifalari va zamonlar yaproqlarida qudrat qalami bilan yozilgan koinotdagi Allohning borligi va birligiga oid dalillarni jin va insonlarga dars beradi. Xar biri bittadan ma'nodor harf boÀlgan matni inga "harfiy ma'no" nazari bilan, ya'ni ularga Sone' tomonidan qaraydi, "Naqadar goÀzal yaratilgan, naqadar goÀzal suratda Sone'ining jamoliga dalolat qilyapti" deydi. Bu orqali koinotnishish iqiy goÀzalligini koÀrsatadi. Ammo hikmat ilmi degan falsafa, mavjudot harflarining ziynatlari va munosabatiga shoÀngÀigan, ahmoqlashgan va haqiqatning yoÀlini yoÀqotgan. Bu budan botobning harflariga "harfiy ma'no"si bilan, ya'ni Alloh hisobiga qarash lozim. Lekin u aksincha "ismiy ma'no"si orqali, ya'ni mavjudotga mavjudot hisobiga qaraydi, shu asosda harakatlanadi. "Qanday goÀzal qilingan"ga deyish oÀrniga, "Qatinglaam goÀzal" deydi, xunuklashtiradi. Bu orqali koinotni haqoratlab, oÀziga shikoyatchi qiladi. Ha, dinsiz falsafa haqiqatsiz safsatadir va koinotni haqorat qilishdir...

Ikkinchi Asos: Qur'oni Hakim - birining shaxsiy hayotga bergan axloqiy tarbiya va falsafa hikmatining bergan darsning qiyosi:

Falsafaning xolis talabasi bir fir'avndir. Faqat manfaati uchun eng past narsaga ibodat qilgan tuban fir'avnidir. Xar manfaatli narsani oÀzn toÀlob" deydi. U dinsiz shogird inkorchi va qaysardir. Lekin bir lazzat uchun tuban xorlikni qabul qilgan miskin inkorchidir. Qiymatsiz manfaat uchun shayton kabi shaxslarning oyogÀini oÀpib xorligini koÀrsatadigan tuban qaysardir. U dinsizadad ird zolim magÀrurdir. Qalbida tayanch nuqtasi topmagani uchun zotida oÀta ojizlik bilan zaif xudbin zolim. U manfaatparast xudbin boÀlib, harakatining maqsadi nafs, me'da va farjniichidaaslarini qondirish, shaxsiy manfaatini ba'zi jamoat manfaati ichida qidirgan hiylakor bir oÀzini oÀylaydigan kimsadir.

Qur'on hikmatining xolilamin irdi esa bir quldir. Yaratilganlarning eng buyugiga ham ibodat qilish darajasiga tushmaydi. Jannat kabi a'zamiy manfaatni ibodatning gÀoyasi sifatigan. Tul qilmaydigan aziz quldir. Haqiqiy kamtarin shogird, salim, halimdir. Fotiridan boshqasiga izni doirasidan tashqari ixtiyori bilan xorlanish darajasiga tushmaydi. Faqir va zaifdir, faqirligini va zaifligini biladi. Lekin Malikia yer i unga saqlagan uxroviy boyligi orqali behojat va Sayyidining nihoyatsiz qudratiga tayangani uchun quvvatlidir. Faqat Alloh uchun, Allohning roziligi uchun, fazilat uchun amal qiladan harakatlanadi... Xullas, ikki hikmatning bergan tarbiyasi ikki shogirdning qiyosi bilan yuzaga chiqadi.

Uchinchi Asos: Falsafa hikmati bilan Qur'on hikmatiَتَا hashariyatning ijtimoiy hayotini tarbiya qilishi:

Falsafa hikmati, ijtimoiy hayotda tayanch nuqtasini "kuch" deb qabul qialdi. Maqsadni "manfaat" deb bilar. Hayot dasturintidan ash" dunyoqarashida. Jamoatlarning aloqasini "irqchilik, manfiy millatchilik" qoÀllaydi. Samarasi "nafsning havaslarini qondirish va bashabir-bihojatlarini koÀpaytirish"dan iborat.

Xolbuki kuchning ishi - tajovuz. Manfaatning ishi - xar istakka yetmagani uchun ustida kurashish. Kurash dasturining ishi toÀqnashish. Irqchilikning ishi boshqasini ibora orqali oziqlanish boÀlgani uchun tajovuzdan iborat... Bu hikmat sababli, bashar saodati mavh boÀlgan.

Ammo Qur'on hikmati boÀlsa, tayanch nchikti quvvatga oÀrniga "haq"ni qabul qiladi. Manfaat oÀrniga "fazilat va Allohning roziligi"ni qabul qiladi. Hayotda "kurash dasturi" oÀrniga "yordamlashish dasturi"ni asos tutadi. Jamoatlarning aloqalarida, irqchilik, millatc hikoyoÀrniga "diniy va sinfiy va vataniy aloqani" qabul qiladi. Maqsadi nafsoniy havaslarning tajovuzlariga toÀsiq tortib, ruhni yuksakliklarga tashviq qiib oÀzyuksak hissiyotlarini ta'minlaydi va insonni insonning kamolotiga chorlab inson qiladi.

Haqning ishi ittifoqdir.

Fazilatning ishi bir-biring sananishdir.

Yordamlashish dasturining ishi bir-birining madadiga yetishish.

Dinning ishi qardoshlik, doÀstlikdir.

Nafsni minib bogÀlash, ruhni kamolotga qamchilab, erkinyoqmadoqning ishi ikki dunyo saodatidir.

ToÀrtinchi Asos: Allohning butun kalimalari ichida Qur'onning yuksaklik jihatini va butun kalomlar ustida ustunlik tomonqanchalishni istasang quyidagi ikki misolga qara:

Birinchi: Bir sultonning ikki xil gaplashishi, ikki tarzda xitobi bor. Biri oddiy bir xalq bilan kichik ish uchun, xususiy hojatga doir, xos telefon bilan gaplashis shogyingisi buyuk saltanat unvoni, buyuk xalifalik nomi orqali va umumiy hokimiyat e'tibori bilan buyruqlarini atrofga yoyadi. bildirish maqsadida bir elchisi orqali yoki katta xodimi vositasida aytadi va hashamatini koÀrsatgabirga,ak farmon bilan soÀzlashish.

Ikkinchi Misol: Bir odam qoÀlida bir oynani quyoshga qaratadi. OÀsha oyna miqdoricha nur va yetti rangni jamlagan ziyo oladi. Bu nisbat orqali Quyoshga munosabaا اِنّladi, suhbat qiladi va nurli oynani qorongÀi xonasiga yoki tom ostidagi bogÀiga yoÀnaltirsa, quyoshning qiymati nisbatida emas, balki oynaning qobiliyati miqdoricha foydalanadi. Boshqa birov uyidan yoki bogÀ tomida etdik derazalar ochadi. KoÀkdagi quyoshga yoÀl quradi. Haqiqiy quyoshning doimiy ziyosi bilan suhbatlashadi, gapiradi va hol tili bilan minnatdorona suhbat qiladi. "Ey yeoh, bani nuri orqali porlatgan va butun gullarning yuzini kuldirgan dunyo goÀzali va osmon nozdori boÀlgan nozanin quyosh! Ular kabi mening uychamni va bogÀchamni isitding, nurlantirding", deydi. Oyna sohibi esa igi qa deyolmaydi. U qayd ostidagi quyoshning aksi, koÀrinishi chegaralangan. Qaydiga koÀra... Ushbu ikki misolning durbini orqali Qur'onga qara. Mosmo-i ligini koÀr va muqaddasligini angla...

Qur'on: "Agar yerdagi daraxtlar qalam, dengizlar siyoh boÀlsa, Janobi Haqning soÀzlarini yozsa, bitira olmaydi", deydi. Ushbu nihoyatsiz soÀzlarr'oni a eng buyuk maqom Qur'onga berilishining sababi shuki: Qur'on ismi a'zamdan va xar ismning a'zamiylik martabasidan kelgan. Butun olamlarning Rabbi - Allohning kalomidir. Bnafsniavjudotning ilohi unvoni bilan Allohning farmonidir. Osmonlar va Yerning Xoliqining bir xitobdir. Mutlaq rububiyat jihatida soÀzlashmoqdir. Saltanati omma-i Subhoniya hisobidan azaliy bir xutbadir. Qamralgan keng rahmati nuqtasida R ikki lutflarining bir daftaridir. Uluhiyat hashamatining azamati e'tibori bilan boshlarida ba'zan tilsim boÀlgan bir xabarlashish majmuasidir. Ismi a'zamning muhiُؤْمِنnuzul bilan arshi a'zamning butun qamroviga yuzlangan, tekshirgan hikmat yoygan muqaddas bir kitobdir. Ushbu sir sababli, Kalomulloh unvoni mukammal loyiqligi bilan Qur'onga berilgan.

Boshqa Allohning kalimalari e kamolr qismi xos bir e'tibor bilan, juz'iy unvon va xususiy bir ismning juz'iy koÀrinishi bilan, xos rububiyat bilan, maxsus saltanat va xususiy rahmat bilaneb tas boÀlgan kalomdir. Xususiylik va umumiylik jihatidan darajalari farqli. Aksar ilhomlar bu qismga oid. Lekin darajalari juda farqli. Masalan eng juz'iysi va oddiysi hayvonlarning ilhomlaridir. SoÀng avom insonlarning ilhomlaridir. Keyin quyihohid adagi malaklarning ilhomlari. SoÀng avliyolar ilhomlari. SoÀng buyuk malaklar ilhomlaridir. Ushbu sir sababli: Qalbning telefoni bilan vositasiz munojot qilgan bir valiy:

حَدَّثَنىِ قَلْبىِ aydi. َبِّى

Ya'ni: "Qalbim mening Rabbimdan xabar bermoqda", deydi. "Rabbul Olamiyndan xabar bermoqda", demayapti. Yana: "Qalbim Rabbimning oynasidir, arshidir", deydi. "Rabbul Olamiynning arari ko", demayapti. Chunki qobiliyati miqdoricha va yetmish mingga yaqin hijoblarning koÀtarilish nisbati darajasida xitobga sazovor boÀlishi mumkin.

Bir podshohning azim saltanatidan chiqqan farmoni oddiy odam bilan kichik biran bostdan naqadar yuksak va oliy va osmondagi quyoshning fayzidan foydalanish oynadagi aksining jilvasidan foydalanishdan qay daraja koÀp va ustun boÀlsa, Qur'oni Azimushshon ham shu lli oÀda butun kalomlarning va hamma kitoblarning ustidadir.

Qur'ondan soÀng ikkinchi darajada Muqaddas Kitoblar va Samoviy Sahifalar darajalari nisbatida ustunliklari bor. Shu ustutakroriridan hissadordir. Agar butun jin va insning Qur'on asosida chiqmagan butun goÀzal soÀzlari toÀplansa ham Qur'onning muqaddaslik martabasiga yetishib oÀxshata olmaydi. Agar Qur'onning ismi a'zamdan va har ismning a'zamiylik martaboyatla kelganini bir parcha tushunishni istasang: Oyatul Kursiy va

oyati,

oyati,

يُغْشِى الَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشholiga وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِاَمْرِهِ

oyati,

oyati,

تُسَبِّحُ لَهُ السَّموَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ فِيهi odamyati,

oyati,

oyati,

oyati,

وَمَا قَدَرُوi jihaهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْاَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

oyati,

kabi oyatlarning kulliy, umumiy, yuksak ifodalariga qara...

Bu azim sirning shuasiniَّلَائsh uchun boshlarida اَلْحَمْدُ لِلّهِ yoki سَبَّحَ va يُسَبِّحُ boÀlgan suralarning boshlariga diqqat qil. الم larning va الر larning va حم larning fotihalariga boqiy mr'on Janobi Haqning nazdidagi ahamiyatini bilasan.

Agar ushbu "ToÀrtinchi Asos"ning qiymatli sirini tushungan boÀlsang, Anbiyolarga aksar vahiy malak vositasida kelganini va aga hamilhom vositasiz kelganini tushunding. Eng buyuk bir valiy hech bir nabiyning darajasiga yetmasligining sirini anglading. Qur'onning azamatini va muqaddas izzatini va moÀ'jizaviy yuksakligining sirini bildingdeb oÀojning lozimligining sirini, ya'ni osmonlarga Sidratu-l Muntahoga, Qobi Qavsaynga borib, اَقْرَبُ اِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ boÀlgan Zoti Zuljalolga munojot qilib, kdi. Naochib yumguncha joyiga kelish sirini tushunding. Shaqqi Qamar risolat moÀ'jizasi boÀlgani, Nubuvvatini jinlar va insinlarga koÀrsatgani kabi, Me'roj ham qullik moÀ'jizasidir. Habibiyatini ruhlar va malaklarga koÀrsatdi...

اَللّهُمَّ صَلِّdiki, ِّمْ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ كَمَا يَلِيقُ بِرَحْمَتِكَ وَبِحُرْمَتِهِ آمِينَ

OÀN UCHINCHI SOÀZ

وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا kichikِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ ٭ وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِى لَهُ

Qur'oni Hakim bilan falsafa ilmlarining hikmatlari mahsulini, ibrat darslarini, ilmiy darajasini qiyoslashni xohlasang quyidagi soÀzlarga diqqat et!

ham hi MoÀ'jiz-ul Bayonning butun koinotdagi odiy narsalar boÀlgan, gÀaroyib va xar biri qudrat moÀ'jizasi boÀlgan mavjudot ustidagi odat va koÀnikib qolish pardasini keskin izohlarmehmonli yirtib, ajoyib haqiqatlarni idroklilarga ochib, ibrat nazarini jalb qilib, aqlga tuganmas ilmlar xazinasini ochadi.

Falsafa hikmati esa barcha gÀaroyib qudrat moÀ'jizalarini odat pardasi ichida yashirib, johillihadis oqaydlik bilan oÀtadi. Faqat gÀaroyiblikdan tushgan, yaratilish intizomidan chiqqan va mukammal yaratilishdan tubanlashgan oz sonli kimsalarning e'tiboriga taqdim qiladi,i tirililarga ularni ibratli hikmat deb taqdim qiladi. Masalan: Eng qamrovli bir qudrat moÀ'jizasi boÀlgan insonning yaratilishiga oddiy deb loqayd qaraydi. Lekin insonning mukammal yaratilishidan uzoq - uch oyoqli yoxud ikr boÀlhli odamni koÀrganda gÀayritabiiy deb shovqin soladi, ibrat olishga chiqaradi. Eng latif va umumiy rahmat moÀ'jizasi boÀlgan butun chaqaloqlarning gÀayb xazinasidan muntazam oziqlanishlarini oddiy d ustalul qiladi, ustiga kufron pardasini tortadi. Lekin intizomdan istisno qolgan, qabilasidan judo boÀlgan, yolgÀiz qolib gÀurbatga tushgan, dengizning ostidagi bir qurtning yashil yantirgbilan oziqlanishini koÀradi, undan koÀringan lutf va karam orqali hozir baliqchilarni yigÀlatishni xohlaydi. {(Izoh) Amerikada aynan bu voqea boÀlgandir.} Qur'oni Karimning ilm, hikmat va Allohning ma'rifati jihatidagi sarvat va boylhik toalsafaning esa ilm, ibrat va Sone'ning ma'rifati jihatida faqir va qashshoqligini koÀr, ibrat ol!

Bu sir uchun: Qur'oni Hakimda nihoyatsiz porloq, yuksak haqiqatlar mujassam boÀlgani uchun, she'yoÀlnixayolotidan behojatdir. Ha, Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayonning moÀ'jizalik darajasidagi mukammal nizomi, intizomi va koinot kitobidagi san'at intizomlarining muntazam usling ha bilan tafsir qilgan. Mezonli boÀlmaganining boshqa bir sababi quyidagicha:

Oyatlarining xar bir qismi aksar oyatlarga bir navÀ markaz boÀlgani, qardoshi boÀlgani, oraladi.

i mavjud ma'naviy munosabatga robita boÀlgani uchun u qamragan doira ichidagi oyatlar bilan munosabat chizigÀi tashkil etgani uchun vazn qaydi ostiga kirmagan. GoÀyo xar bir alohida oyatning aksar n, aqlrga qaragan koÀzlari, yoÀnalgan yuzlari bor. Qur'on ichida minglab Qur'on mavjudki, xar bir mashrab sohibiga birini beradi. Yigirma Beshinchi SoÀzda bayon etilgani kabi, Ixlos Surasi ichida oÀttiz olti Ixlos Surasi miqdoqasi ihar biri koÀp xususiyatli boÀlgan olti jumlaning tarkiblaridan shakllangan tavhid ilmi xazinasi bor va ichiga olgan. Osmondagi intizomsiz yulduzlarning suratan intizomsizligi jihatida xar bir yulduz, qayd ostiga kirmasdan xar biri aksar yul مَنَاga bir jihatda markaz boÀlib qamrov doirasidagi xar bir yulduzga mavjudot orasidagi yashirin nisbatga ishora sifatida munosabat chizigÀi tortadi. GoÀyo xar iy alaohida yulduz oyat qismlari kabi umum yulduzlarga qaraydigan koÀzlari, yuzlangan yuzlari bor.

Intizomsizlik ichida mukammal intizomni koÀr, ibrat ol! وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَa bir نْبَغِى لَهُ ning bir sirini bil! Yana وَمَا يَنْبَغِى لَهُ oyatining sirini quyidagicha tushungin: She'rning ishi kichik va soÀniq haqiqatlarni buyuk va i kiyi xayollar bilan ziynatlab yoqtirishni istaydi. Xolbuki Qur'onning haqiqatlari shu qadar buyuk, oliy, porloq va ravnaqdorki, eng buyuk va porlouyoshnl u haqiqatlarga nisbat etilsa ularning oldida oÀta kichik va soÀniq boÀlib qolar. Masalan:

يَوْمَ نَطْوِى السَّمَاءَ كَطَىِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ ٭iz, oÀِى الَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا٭

kabi sanoqsiz haqiqatlari bunga shohiddir.

Qur'onning har bir oyati qorongÀpchili teshib oÀtuvchi porloq yulduz kabi moÀ'jiza va hidoyat nurini tarqatib kufrning zulmatlarini qanday tarqatganini koÀrishni, lazzat olishni istasang, oÀzingni johiliyat asrida va badaviylik sahrosida faraz qil. Hamma narsa johillik va gÀaflلْحَىّmatlari ostida jonsiz va tabiat pardasiga oÀralgan vaqti birdan Qur'onning yuksak tilidan

kabi oyatlarni eshit, qanam kaamda oÀlgan yoki yotgan mavjudotni يُسَبِّحُ sadosi bilan eshitgan kishilar zehnida tirilgani, xushyor boÀlgani, qiyomda zikr qilishgani, qorongÀi osmonda jonsiz otash parchalari boÀlgan yulduzlar va yerdmning gor maxluqlar,

hayqirishi orqali eshitganlarga: osmon bir ogÀiz, butun yulduzlar hikmatni koÀrsatuvchi soÀz, alohida haqiqatlarni tilga kelb chiq nur, yer bir bosh, quruqlik va dengizning xar biri bir til, butun hayvonot va nabotot koÀp-koÀp tasbeh aytuvchi soÀz suratida oÀzini koÀrsatadi.

YoÀqsa hozirdan u zamonga qarash orqali mazkur zavqning nozi وَالنnlarini koÀra olmaysan. Ha, u zamondan beri nurini tarqatgan, davr oÀtishi orqali tanilgan ilmlar boÀlgan, boshqa Islomning nurli haqiqatlari bilan porlagan, Qur'onnintarqalshi bilan kunduz rangini olgan holat orqali yoki yuzaki va oddiy odat pardasi bilan boqsang, albatta xar bir oyatning naqadar shirin moÀ'jizalik zamzamasi ichida qanchalab zulmatni tarqatganini loyigÀidek koÀra olmaysan va bir qancha moÀ'jurofot turlari ichida bu tur moÀ'jizadan lazzat ola olmaysan. Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayonning eng yuksak bir moÀ'jizalik darajasiga qarashni istasang, quyidagi misolni tingla, qara:

OÀta yuksak, gÀarib va juda ham yoyixri bojib daraxt faraz qilamiz. U daraxt gÀayb pardasi ostida, yopilgan tabaqada yashirin. Ma'lumki: Bir daraxtning, insonning a'zolari kabi shoxlari, mevalari, yaproqlari, gullari va butun aالَّذِi orasida munosabat, uygÀunlik, muvozanat lozim. Xar bir qismi daraxtning mohiyatiga koÀra bir shakl oladi, surat beriladi. Umumn koÀrinmagan (hali ham koÀrinmayotgan) daraxtga doir bir kishi chiqib, parda ustida uning xar bir, u baiga teng rasm olsa, hudud chizsa, shoxidan mevaga, mevadan yaproqqa uygÀun surat chizsa va bir-biridan nihoyatsiz uzoq ibtido va intihosi oÀrtasida a'zolarining bir hil shakl va suratini koÀrsatadigan muvofiq chizmalar bilan toÀldirsa albattaiyatnia qolmaydiki, u rassom gÀaybiy daraxtning gÀaybni bilgan nazari bilan koÀradi, qamraydi, soÀng tasvirlaydi.

Aynan shuning kabi, Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayonning ham mumkinot haqiqatiga doir (u haqiqat dunyoning mumkinsidan oxiratning intihosigacha uzangan, farshdan arshga, zarradan quyoshga qadar yoyilgan yaratilish daraxtiga doir) Furqonning bayonlari shu qadar uygÀunlikni muhofaza qilgan, xar bir a'zo va mevanga duiq surat berganki, butun haqiqatli olimlar tadqiqoti nihoyasida Qur'onning tasviriga "Mashaolloh, Barakalloh" deb, "Koinot tilsimini va yaratilish tilsimini kashf va fath qilgan faqat sensan ey Qur'oni Hakim!" deyishgan.

وَ لِلّهِ الushadiُ الْاَعْلَى misolda nuqson yoÀq, Allohning ism va sifatlarini, Rabboniy ish va ijrootlarni nurli tubo daraxti hukmida misol qilsak nurli daraxtning buyukligi doirasi azaldan abadgacha yoyilib ketadi. UlugÀlik hududi nihoyatsiz fazodalliy eib qamraydi. Ijrootining hududi,

hududidan

وَالسَّموَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ٭ خَلَقَ السَّموkoÀp hَالْاَرْضَ فِى سِتَّةِ اَيَّامٍ ٭ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ

hududigacha choÀzilgan nurli haqiqatni butun shox-shabbalari bilan, gÀoya va mevalari ila shu qadar muvofiqlik va bir-biriga uygÀun, bir-biriga loyiq, bir-birini sindirmaydiganni bilbirining hukmini buzmaydigan, bir-birini qoÀrqitmaydigan bir suratda sifat va ismlarining haqiqati, ishlari va fe'llarini bayon qilganki, butun kashf va haqiqat ahli, malakut doirasida yurgan barcha ilm va hikmat sohiblari u Fg qaraing bayonlarini "Subhanalloh" deb, "Naqadar toÀgÀri, naqadar uygÀun, naqadar goÀzal, naqadar loyiq" deb tasdiqlaydi.

Masalan: Butun imkon doirasi vayuzini doirasiga qaragan, u ikki azim daraxtning bitta shoxi hukmida boÀlgan iymonning olti asosi va u asoslarning butun shox-shabbalari, eng nozik meva va gullar oralarida shu qadar uygÀunlikni koÀzlab tasvirlaydi, shu daraja muvozanat suratiga isriflaydi, shunday martabada uygÀunlik tarzida izhor etadiki, bashar aqli idrokidan ojiz va husniga hayron qoladi.

Iymon shoxining bir shodizga bÀlgan Islomiyatning besh asosi oralarida va u asoslarning eng nozik tafsilotlari, eng kichik odoblari, eng uzoq gÀoyalari, eng chuqur hikmatlari va eng juz'iy samaralariga borguncha uygÀunlikning goÀzalligi, mukammal munosabat va toÀlsa, ya muvozanat muhofaza etilganiga dalil shuki: Qamrovli Qur'onning nusus va vujuhidan, ishora va ramzlaridan chiqqan buyuk Islom shariatining mukammal intizomi va muvozanati, uygÀunligining goÀzalligi va sogÀlomligi inkor izani as adolatli shohid, shubha keltirmas qat'iy bir burhondir. Demak, Qur'onning bayonlari insonning juz'iy ilmiga, boxusus bir ummiyning ilmiga tayangan boÀَيْنَ aydi. Balki bepoyon ilmga tayanadi va butun narsalarni birdan koÀra oladigan, azal va abad orasidagi butun haqiqatlarni bir onda mushohada qiladigan bir Zotning kalomidir.

اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّekaninنْزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجًا

bu haqiqatga ishora qiladi.

اَللّهُمَّ يَا مُنْزِلَ الْقُرْآنِ بِحَقِّ الْقُرْآنِ وَ بِحَقِّ مَنْ اُنْزِلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ نَوِّرْ قُلُوبَنَا وَ قُبُورَنَا بِنُورِ الْاِيمَismi e الْقُرْآنِ آمِينَ يَا مُسْتَعَانُ

OÀN UCHINCHI SOÀZNING IKKINCHI MAQOMI

Bir guruh yoshlar hozirgi aldamchi va jozibador kayfu safo va havaslarning hujumlari qarshisida "Endi oxiratimizni qanday qutqaramiz?" deb, "Risola-i Nur"dan madad istadilar. Men "Risola-i Nur"ning ma'naviy sng huknomidan ularga shunday dedim: Qabr bor, hech kim inkor qilmaydi. Istasa-istamasa, xar kim u yerga kiradi. U joyga kirish uchun esa "uch yoÀl"dan boshqa yoÀl yoÀq.

Birinchi yoÀl: Iymon ahli uchun qabqilganunyodan koÀra yanada goÀzal bir olamning eshigidir.

Ikkinchi yoÀl: Oxiratni tasdiq qilgan, lekin kayf-safo va zalolatda ketayotganlar uchun abadiy bir hibs va barcha doÀstlaridan judo qiladigan bir kishilik qamoq, yakkayoji xlik hibsxona eshigidir. Oxiratni bilgan, e'tiqod qilgan va ishongani, lekin unga zid harakat qilgani uchun shunday muomala koÀradi.

Uchinchi yoÀl: Oxiratga ishgicha n inkor va zalolat ahli uchun abadiy qatl eshigi, ya'ni, ham oÀzi, ham butun sevgan kishilarini qatl qiladigan bir dor yogÀochidir. Shunday deb bilgani uchun, jazosi sifatida, aynisini koÀradi. UshbuoÀlganholat aniq-ravshan, dalil talab etilmaydi, koÀz bilan koÀrsa boÀladi.

Modomiki ajal yashirin va odamning boshiga xar doim oÀlim kela oladi, modomiki aja

Bu qat'iy haqiqat mazkur uch yoÀlda izlab topilishidan, bu uch yoÀlning ham, oÀz navbatida, mazkur uch haqiqat orqali yuzaga kelishini xabar ikki i bir yuz yigirma toÀrt ming sodiq xabarchilar qoÀllarida tasdiq nishonasi hisoblangan moÀ'jizalari bor anbiyolar, u anbiyolar bergan ayni xabarlarni kashf, zavq va shuhud bilan tasdiqlagan va imzo bosgan bir yuz yigchinmaoÀrt million avliyolarning bu haqiqatga shahodat qilishi, haddu hisobi yoÀq haqiqatli olimlarning qat'iy dalillari orqali anbiyo va avliyolarning bergan ayni xaba qayer aqlan ilmalyaqiyn darajasida isbot etishgan. Va yuzda toÀqson toÀqqiz qat'iy ehtimol bilan "Qatl va abadiy zindondan qutulish, u yoÀlni abadiy saodatga aylantirish faqat iymon va itoat bilan boÀlishi mumbilan deb ittifoq bilan xabar bermoqdalar.

Ajabo, yuzda bir halokat ehtimoli boÀlgan tahlikali yoÀldan yurmaslik uchun birgina xabarchining soÀzi kifoya boÀlsa-yu, uning soÀzini kirmasdan narsa u yoÀldan ketsa, halokat xavotiridan keladigan ma'naviy azob uning yemoq ishtahasini qochirmaydimi? Chunki yuz minglab sodiq va tasdiqlangan xabarchilar, zalolat va safohatni koÀz oÀngidagi qabr dor yosh vaqga va abadiy yakka qamoqqa yuzda yuz ehtimol bilan qat'iy sabab boÀladi deyishgan. Iymon va qullik esa, yuzda yuz ehtimol bilan dor yogÀochni olib tashlab, yakka qamoqni yopib, koÀz oÀngidagi qabrni abadiy xazashakk saodat saroyi sari ochilgan bir eshikka aylantiradi, degan xabarni berganlar. Ishoralari va belgilarini koÀrsatganlar.

Shunga qaramay, bu ajib, gÀarib, dahshatli va azamatli masa hayotida turgan bechora insonga, xususan musulmon agar iymoni va qullik vazifasi boÀlmasa, butun dunyo saltanati va lazzati berilsa ham, koÀz oÀngidagi xar daqiqa chaqirilish navbatini kutayotgan oÀlim qoÀrquvidan azobli alamdastgo qila oladimi ajabo?! Sizlardan soÀrayman!

Modomiki keksalik, xastalik, musibatlar va xar tarafda roÀy berib turgan oÀlimlar dahshatli azobni qoÀzgÀatayotgan va er olamotgan ekan albatta, zalolat ahli va kayf-safoga mukkasidan ketganlar yuz ming lazzatni va zavqni olsa ham baribir qalbida ma'naviy bir jahannam yashaydi va u uni yoqadi. Lekin, oÀta qalin gÀaflat ahmshafqa vaqtinchalik buni unga his ettirmaydi.

Modomiki iymon va toat ahli koÀrib turgan qabrni oÀzi uchun abadiy xazinaga, zavol topiniq vodatga ochilgan eshik boÀlishini istar ekan, modomiki azaliy taqdir lotoreyasidan milliardlab oltin va olmoslarni qozontiradigan chiptasi, iymon hujjati bilan unga chiqqan ekan xohlagan payti: "Kel, chiptangni ol!" deyilishini kutan zot oladigani teran, asosli, haqiqiy lazzat va ma'naviy zavq shunday bir lazzatdirki, agar jism holiga kirsa va urugÀ daraxtga aylansa, u odamn بِاللsusiy jannati boÀladi. Lekin zavq va azim lazzatni tark etib, yoshligi tufayli u chegarasiz alamlarga toÀla zaxarli asalga oÀxshagan xarom va havasli vaqtinchalik bir shariat, oÀshqilgan lazzatni ixtiyor etgan kishi xayvondan ham yuz daraja tubanlashadi. Ajnabiy dinsizlar kabi ham boÀla olmaydi. Chunki ular PaygÀambarni inkor etsalar, boshqalarini tan oladi. Payste'morlarni bilmasalar ham Allohni tan oladilar. Allohni bilmasalar ham, kamolotlariga sabab boÀladigan ba'zi goÀzal xislatlari boÀlishi mumkin. Lekin bir musulmon ham anbiyolar uchunm Rabbini, ham butun kamolotni Muhammadi Arabiy Alayhissolatu Vassalam vositasida biladi. Uning tarbiyasini rad etgan va zanjiridan chiqqan kimsa qaytib hech bir paygÀambarni (A.S.) tan olmaydi, Allohni ham tanimaydi. Ruhida kamoiga olmuhofaza etadigan hech bir asos qolmaydi. Chunki paygÀambarlarning eng oxiri va eng buyugi, dini va da'vati umum bashariyatga tegishli boÀlgani, hamda moÀ'jn nars va dini jihatidan barchadan ustun va butun insoniyatga butun haqiqatlarda ustozlik qilgan, oÀn toÀrt asr avval porloq suratda isbotlagan, bashariyatning iftixor sababi boÀlgan bir zotning asos tarbi SoÀznni va dinning usulini tark etgan kimsa, albatta hech bir jihatda nur, kamol topmaydi. Mutlaq tubanlikka mahkumdir.

Xullas, ey dunyoviy haya iznizatiga mubtalo va istiqbol xavotiri bilan kelajagi va hayotini ta'minlashga tirishgan bechoralar! Dunyoning lazzatini, zavqini, saodatini, rohatini istasangiz, shariat doiradagi lazzatlarni kifoya deb bilingiz. U lazzatingizga yetarlidir. qalbgtashqaridagi va xarom doiradagi lazzatning ichida ming azob borligini sobiq bayonlardan albatta angladingiz. Moziy, ya'ni oÀtgan zamon hodisalarini kino orqali hozir koÀrsatilgani kabi qila qboldagi ahvol ham (masalan, ellik yil keyingi hollari) kino qilib koÀrsatilganida edi, kayf safoga berilganlar bugungi kulishiga yuz minglarcha la'nat aytib, nafrat bilan yigÀlagan boÀlar edi. Dunyo va oxiratda abadiy va doimiy bahtni isuk ikrinson iymon doirasidagi Hz. Muhammadning (S.A.V.) tarbiyasini oÀziga rahbar etmogÀi kerak.

Bir kuni yonimga bir nechta koÀzatish,b turgan yoshlar keldi. Hayot, yoshlik va havaslar tomonidan kelayotgan tahlikalardan saqlanish uchun ta'sirli nasihat olishni istagan bu yoshlarga men, eskidan "Risola-i Nur"dan madad istagan yoshlarga aytganiyati bdedim:

Sizdagi yoshlik qat'iyan ketadi. Agar siz shariat doirasida qolmasangiz, yoshlik zoye boÀlib, boshingizga dunyoda ham qabrda ham oxir'iy xaam lazzatidan koÀra koÀproq balolar va azoblar keltiradi. Agar Islomiy tarbiyasi bilan, yoshlik ne'matiga javoban shukr sifatida uni iffat bilanm, Qods bilan toatda sarf etsangiz, u yoshlik ma'nan boqiy qoladi. Va abadiy bir yoshlik qozonishga sabab boÀladi.

Hayot esa, agar iymon boÀlmasa yoki isyon sababli u iymon ta'sir etmasa, hayot zoxiriy va qisqazga muavq va lazzat bilan birga, minglab daraja zavq va lazzatdan koÀra azob, qaygÀu, gÀamlar keltiradi. Chunki insonda aql va fikr boÀlgani uchun, hayvonning aksiga, hozirgi payt bilan birga, oÀtgan va kmiz.

zamonlar bilan ham fitratan aloqadordir. U vaqtdan alam ham, lazzat ham olib biladi. Hayvon esa, fikri boÀlmaganligi uchun, hozirgi lazzatini oÀtmishdan keladigan qaygÀu yoki kibriyodan keladigan xavotir va qoÀrquvlar buzmaydi.

Inson agar zalolat va gÀaflatga tushgan boÀlsa, oÀtmishdan keladigan qaygÀular va kelajakdan keladigan xavotirlar uning hozirgi kichik lazzatiniumiy hy ravishda achchiqlashtiradi, buzadi. Ayniqsa, lazzatlari shariat manÀ qilgan boÀlsa tamoman zaharli asalga aylanadi. Demak, inson hayot lazzati nuqtasida hayvondan yesa, baja pastdadir. Zalolatd va gÀaflatdagilarning hayoti balki borlgÀi, balki koinoti mavjud boÀlgan kuni hisoblanadi. Jami oÀtgan davr va koinotlar uning zalolati nuqtasida yoÀq boÀlgan,mon tan. Aql aloqadorligi orqali unga zulmatlar, qorongÀiliklar beradi. Kelajak esa, e'tiqodsizligi uchun yana yoÀq hisobi. YoÀq boÀlishlardan hosil boÀlgan abadiy firoqlar, oÀylagani sari hayotini doimiy zulmatgaحَمْ اtiradi. Agar iymon - hayotga hayot boÀlsa, oÀtgan va kelajak zamon iymon nuri bilan yorishadi, vujud topadi. Hozirgi payt kabi, ruh va qalbiga inosiz uqtasida yuksak va ma'naviy lazzat va vujud nurlarini beradi. "Keksalar risolasi"dagi "Yettinchi umid"da bu haqiqatning izohi bor. Uni oÀqib olishingiz kerak.

Demak, hayot shunday ekan, uning lazzatini va zishi n istasangiz, hayotingizni iymon bilan hayotlantiring, farzlar orqali ziynatlang va gunohlardan uzoq turib muhofaza qiling. Xar kuni, xar joyda va xar doim r

Yarib turgan oÀlimlar, dahshatli oÀlim haqiqatini koÀrsatadaki, buni sizlarga, boshqa yoshlarga aytganimdek, bir misol orqali bayon qilaman:

Masalan, bu yerda koÀz oÀngingizda bir dor oÀrnatilgan. Uning yonida (oÀrtte yasda katta yutuq tikilgan) bir lotoreya oÀyini tashkil etilgan. Biz bu yerdagi oÀn kishi aniq, istasak istamasak, boshqa chora yoÀq, u yerga chaqirilamiz, bizni chaqiradining rhaqirish vaqti aniq boÀlmagani uchun xar daqiqa: "Kel, qatl chiptangni ol, dorga chiq" va yoki "Kel, senga millionlab tilla yutuqlik hadya chiptasi chiqdi kel, ol", deyishlarina tottmiz. Shu mahalda eshikka ikki odam keladi. Biri yarim yalangÀoch, goÀzal va aldovchi ayol, qoÀlida zohiran oÀta shirin, ammo aslida zaharli holva. Uni bizga yedirmoqchi boÀladi. Keyingi loq,

sa, aldamaydigan va aldanmaydigan jiddiy bir odam. Ayolning orqasidan u kirdi va:

"Sizlarga bir tilsim, dars keltirdim. Uni oÀqisangiz va anavi holvani yemasangiz, bu dordan qutulasizlar. Bu tilsim yordamida tenggi yoÀq yutuq chiptasini olainmi aorda esa zotan koÀzingiz bilan koÀrib turibsizki, zaxarli asalni yeganlar u yerga kiryapti. Lekin kirgungacha ham holvaning zaharidan dahshatli qorin sanchigÀini chekyapti. Buyuk yutuqli biletni olganlar garchi ular orasida koÀrinmakinmi , zohiran ular ham u dorga chiqayotganday koÀrinayotgan boÀlsada, lekin ular osilmaganiga balki u yerdan yutuqli doiraga oÀtish uchun dordan qulay zinapoya sifatida foydalanayotganlariga millionlab shohidlar bor, xabar berayotirlar. Mana,dotninalardan qarang. Eng katta xodimlar va bu ishga aloqador buyuk zotlar baland ovoz bilan e'lon qilib, xabar berayotirlar: "Dorga ketayotganlarni aynalyaqiyn koÀrib turganingizdek, ushbu yutuqli biletni tilsimchilar olganlarini hech shak shuinson kundek qat'iy bilingiz", dedi.

Ushbu misol kabi, zaxarli asal hukmidagi gÀayri mashru' doirada yoshlikning xarom lazzatlari, abadiy xazinaning va doimiy saodatning bileti va hujjati boÀlgan iymonni yoÀqotgani ulgi oddor hukmidagi oÀlim va abadiy zulmatning eshigi boÀlmish qabr musibatiga aynan, zohiran koÀringani kabi, tushadi. Ajal maxfiy boÀlganligi uchun yosh-keksani ajratmay boshini kesish uchun uning jallodi xar doim kelib qolishi an,

. Agar zaharli asal hukmidagi xarom havaslarni tark qilib, Qur'oniy tilsim boÀlgan iymon va farzlarni qoÀlda tutsa, ushbu inson taqdiri lotereyasidan favqulotdahaqiqavchi abadiy saodat xazinasining biletini olishini bir yuz yigirma toÀrt ming paygÀambarlar alayhimussalom hamda haddu hisobi yoÀq valiylar va haqiqat ahli birlikda xabar bَرْحَمalar. Va belgilarini koÀrsatmoqdalar.

Natija: Yoshlik ketadi. Agar u kayfu safoda oÀtsa, ham dunyoda ham oxiratda minglarcha balo va azob keltirishini, yoshlarning aksariyati suiiste'moldan va isroflar natijasidagi vahimali x#123

k bilan kasalxonalarga, haddan oshishi sabab hibsxonalarga va yoki ishratxonalarga, ma'naviy azoblar sababli muammolar bilan mayxonalarga tushishlarini anglashni istasangiz, kasalxonalardan, hibsxonalardan va qabrr bu dardan soÀrang. Albatta, xastaxonalar sizlarga koÀpincha holat tili orqali yoshlikning isroflari va suiiste'moli sababli xastalikning pushaymonlarini, eyvohlarini aytib beradi. Shuningdek, hibsxonalardan ham, koÀpincha yoshlikning haddan oshisُلِّ خayli shariat manÀ qilgan ishlarining ta'zirini yegan badbaxt yoshlarning afsuslarini eshitasiz. Qabristonda esa, u yerga davomli ravishda kirayotganlar uchun eshiklari ochilib-yopilib turgan barzoh olamida, kaoyiq b qubur ahlining mushohadalari orqali va butun haqiqat ahlining tasdigÀi va shahodati bilan, aksar azoblar yoshlik suiiste'molotining natijasi ekanin bilasiz. Insoniyatning aksaan olini tashkil qilgan keksalar va xastalardan soÀrang. Albatta, mutlaq koÀpchiligi afsus va hasratlar bilan: "Eyvoh!.. Yoshligimizni bodi-havo qildik, balki zararli zoyeeng go. Zinhor biz kabi qilmanglar", deydilar. Chunki besh-oÀn yillik yoshlikning shariat manÀ qilgan zavqi uchun dunyoda koÀp yillar gÀam qaygÀu, barzohda azob va zarar,a boÀltda esa jahannam va saqar balosini chekadigan odam eng achinarli ahvolda boÀlganiga qaramay اَلرَّاضِى بِالضَّرَرِ لَا يُنْظَرُ لَهُ ning siri ila, achinishga aslo loyimasdanmaydi. Chunki zararga oÀz roziligi bilan kirgan kimsaga marhamat qilinmayadi. Va loyiq ham emas. Janobi Haq bizni va sizlarni bu zamonning jozibador fitnasidan qutqarsin va muhofaza aylasin, omin.

Risola-i Nurdagi haqiqiy tasalliga mahbuslar koÀp muhtojdirlar. Xususan, yoshlik zarbasini yeb, yangi va shirin umrini qamoqda kechirayotganlarning "Nur"larga non qadar eht اَمْ bor. Ha, yoshlik aqldan koÀra hissiyotni tinglaydi. His va havas esa koÀrdir, oqibatni koÀrmaydi. Bir dirham hozirgi lazzatni kelgusidagi bir botmon lazzatdan ustun qoÀyadi. Bir daqiqalik qasoUlarniati uchun odam oÀldiradi, natijada sakson ming soatlik qamoq azobini chekadi. Bir soat safohat kayfi uchun nomus masalasida minglar kun ham qamoqning, ham dushmanning xavotiridan azob bilan umriningqomdirti yoÀqoladi.

Bularga qiyos qilinsa, bechora yoshlarning koÀp xatarlari borki: eng shirin hayotini eng achchiq va achinarli hayotga aylantirishyapti. Xususan shimolda katta davlat, yoshlik havaslariga ergashib, bu a doiraoÀronlari orqali larzaga solyapti. Chunki oqibatni koÀrmaydigan koÀr hissiyot bilan harakat qilgan yoshlarga nomusli insonlarning goÀzal qizlari va ayollari Oltovuz qilishni halol qiladi. Balki hammomga ayol-erkak birga yalangÀoch holda kirishlari izn berib bu buzuqliklarni tashviq qilishyapti. Daydi va faqirlarga boylarning mollariga oÀgÀrilashni halol qiladi. Butun odamzot bu musibat qarb masha titramoqda.

Bu asrda Islom va Turk yoshlari oÀzini qahramonona tutib, ikki tomonlama hujum qilayotgan bu tahlikaga qarshi Risola-i Nurniy moleva" va "Yoshlarga Rahnamo" kabi oÀtkir qilichlari bilan kurashishlari lozim. YoÀqsa, bechora yosh ham dunyoviy kelajagi ham bahtli hayotini ham oxiratdagi saodatini yoÀqotadi. Boqiy hayotini esa azoblarga, alamln soÀnylantirib yoÀqotadi. Suiiste'mol va kayf safo orqali kasalxonalarga, hayotning toshqinliklari oqibatida qamoqxonalarga tushishadi. Eyvohlar, afsuslar bilan keksayganda koÀp yigÀlaydarga lAgar Qur'on tarbiyasi va "Nur"ning haqiqatlari bilan oÀzini muhofaza qilsa, toÀliq bir qahramon, mukammal inson, saodatli musulmon va boshqa jonzotlarga, hayvonlarga bir jihatd

OLon boÀladi.

Bir yigit qamoqda yigirma toÀrt soatlik xar kungi umridan birgina soatini besh mahal farz namozga sarflasa, qamoq aksar gunohlarga moneÀ boÀlgansondag, musibatga sabab boÀlgan xatodan tavba qilib, boshqa zararli, azobli gunohlardan uzoqlashsa, ham hayotiga ham kelajagiga ham vataniga ham millatiga ham yaqinlariga katta foydasi tegadi. OÀn-oÀn besh yillik foniy ySurala bilan abadiy porloq bir yoshlik qozonishini boshda Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayon soÀng barcha Kitoblar va Samoviy Sahifalar qat'iyyan xushxabar bermoqda.

lotni shirin, goÀzal yoshlik ne'mati uchun istiqomat bilan, toat bilan shukr qilsa, ham ziyodalashadi, ham boqiylashadi, ham lazzatli boÀladi. YoÀqsa, hlarninoli ham alamli, gÀamli, qoÀrqinchli boÀladi. Yaqinlariga, vataniga, millatiga zararli daydi odamga aylanishiga sabab boÀladi.

Agar mahbus zulman mahkum etilgan boÀlsa, farz namozini oÀqish sharti bilan, xar bir soati bir kunlik i kabi,a aylanadi. Shuningdek qamoq u uchun uzlat chillaxonasiga aylanib, eski zamonlarda gÀorlarga kirib ibodat qilgan munzaviy solihlardan hisoblanishi mumkin.

olamimahbus faqir, keksa, xasta va iymon haqiqatlariga ishtiyoqmand boÀlsa, farzini ado etish va tavba qilish sharti bilan, xar bir soati yigirma soatlik ibodatga aylanib, qamoq unga istirohat uyi, uni mar yuzi bilan parvarishlayotgan doÀstlari uchun bir suhbat yeri, tarbiyaxona, darsxonaga aylanadi. OÀzi qamoqda ekaniga qaramay tashqaridagi chalkash, xar tarafga yoyilgan gunohlarning hujumidan qutulgani uchun yanada koÀproq xush koÀradi. Qamoqda tashbiq tarbiya oladi. Ozod boÀlganida esa qotil, qasoskor boÀlib emas balki tavba qilgan, tajribali, tarbiyali, millatga manfaatli odam boÀlib chiqadi. Hatto Dengizli qamogÀidagi kishilarning qisqa valan: "Nur"lardan favqulotda goÀzal axloq darsini olganlarini koÀrgan ba'zi tegishli kishilar: "Tarbiya uchun oÀn besh yil qamoqqa tashlashdatoblara, oÀn besh hafta "Risola-i Nur" darsini olsalar, ularni yanada koÀproq isloh qiladi", deyishgan.

Modomiki oÀlim oÀlmaydi va ajal yashirin ekan - har doim kelib qolishi mumkin,

modomiki qabr yopilmayapti, toÀda-toÀdhan koat bilan kelayotganlar u yerga kirib yoÀq boÀlayotgan ekan,

modomiki oÀlim iymon ahli uchun abadiy qatldan erkinlik ruxsatnomasiga aylanishi Qur'on haqiqati orqali koÀrsatilgan ekan, zalolat va safohat ahli uchun esa, koÀrilayotganidek,i. Ikky qatl, butun mahbublaridan va borliqlardan bitmas bir firoq ekan,

albatta va albatta, hech shubha qolmaydiki, sabr ichida shukr qilgan, qamoq muddatidan toÀliqm jihalanib, "Nurlar"ning darsini olib, istiqomat doirasida iymoniga va Qur'onga xizmat qilgan odam eng baxtiyor odamdir.

Ey zavq va lazzatga mubtalo inson! Men yetmish besh yoshimda, minglarcha tajribalar, hujjatlar va hodisan magrqali aynalyaqiyn bildimki: Haqiqiy zavq, alamsiz lazzat, qaygÀusiz sevinch, hayotdagi saodat faqat iymondadir va iymon haqiqatlari doirasida mavjuddir. Aksincha, dunyovoliga lazzatda koÀp alamlar bor. Bir dona uzum yediradi, oÀnta shapaloq uradi, hayotning lazzatini qochiradi.

Ey qamoq musibatiga duchor boÀlgan bechoralar! Modomiki dunyongiz yigÀlayotgan va hayotingiz achchiqtingdan ekan, oxiratingiz yigÀlamasligi, boqiy hayotingiz kulishi, shirinlashishi uchun harakat qiling. Qamoqdan foydalaningiz. Ba'zan, ogÀir sharoitda dushman qarshisida bir soat soqchilik qilish bir yillik ibodatkiritiga oÀtishi mumkin. Xuddi shuningdek, sizning ushbu ogÀir sharoitda qilgan xar bir soat ibodatingiz zahmati koÀp soatlarga aylanib, zahmatlarni rahmatlarga aylantiradi.

بِاسْمِهِ سُبْحَانmas boلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكَاتُهُ

Aziz, siddiq qardoshlarim!

Qamoq musibatiga duchor boÀlganlar va ularga marhamat bilan, sadoqat bilan tashqaridan kelgan ozuqalariga nazoralar beordam berib turganlarga kuchli bir tasallini "Uch Nuqta"da bayon etaman.

Birinchi Nuqta: Qamoqda oÀtgan umr kunlarining xar biri oÀn kunla namodat qozontirishi va foniy soatlarni, mevalari jihatidan, ma'nan boqiy soatlarga aylantirishi va besh-oÀn yillik jazo orqali millonlab yillik abadiy qamoqdan qutulishga vosita bat'iyai mumkin. Demak, iymon ahli uchun bu oÀta buyuk va juda qiymatdor daromadning sharti - farz namozini ado etish va qamoqqa sabab boÀlgan gunohlardan tavba qilish, sabr ichida shukr qilishdir. Zotan, qamoq koÀp gunohlarga mongan va yoÀl bermaydi.

Ikkinchi Nuqta: Lazzatning ketishi alam boÀlgani kabi, alamning ketishi ham lazzatdir. Ha, xar kim oÀtgan lazzatli, safoli kunlarini oÀylaganda ma'naviy afsus vason iyiq azobini his qilib, "Ey voh!" deydi. OÀtgan musibatli, alamli kunlarini xotirlaganda esa, ketganidan ma'naviy lazzat his qiladi, "Alhamdulillah shukr, balo savobinio qilarib oÀzi ketdi", deydi. Sevinch bilan nafas oladi. Demak, bir soatlik vaqtinchalik azob ruhda ma'naviy lazzat qoldiradi.

Lazzatli soat, bil'aks, azob qoldirar. Modomiki bu haqiqat va modomiki oÀtgan musibat soatlari alamlari bilan birgarati Mn va yoÀq boÀlgan ekan, keladigan balo kunlari esa hozir hech va yoÀq ekan, yoÀqdan alam yoÀq, hechdan esa alam kelmas ekan, masalan bir necha kundan keyin och va suvsiz qolish ehtimoli uchun bugun tinmasdan non esa va oshlarhsa, qay daraja devonalik boÀlsa, oÀtgan va keladigan azobli soatlarni (hech, oÀlgan va yoÀq boÀlgan) hozirdan oÀylab sabrsizlik qilish va nuqsonli nafsini qoÀyib, Allohdan shikoyat qilgandek "Uf!.. Uf!.." tortish devonalki, ha Agar sabr quvvatini oÀng va chapga, ya'ni oÀtmish va kelajakka sovurmasa, hozirgi soat va kunga ishlatsa, toÀliq kifoya qiladi. Azob oÀndan birga tushadi. Hatto, shikoyat boÀlmasin, men ushbu uchinchi Yusufiy Mdaxshada, bir necha kun davomida umrimda umuman koÀrmagan moddiy-ma'naviy mashaqqatli, xastalikli musibatim chogÀi, xususan "Nur" xizmatidan maxrumlik sababli umidsizlik, qalbiy va ruhiy azoblar ezib turgan paytda Allohning in mukofbu mazkur haqiqatni koÀrsatdi. Men azob beruvchi xastaligimdan va qamogÀidan rozi boÀldim. Chunki "Qabr eshigida turgan mendayin bir bfasigaga gÀaflat bilan kechishi mumkin boÀlgan bir soatini oÀnta ibodat soatlariga aylantirish ulkan foydadir", deb shukr qildim.

Uchinchi Nuqta: Mahbuslarga shafqat bilan xizmat orqali yordam qilish, muhtoj boÀlgan rizqlarini qoÀllariki, baish, ma'naviy yaralariga tasalli berib malham surishda oz bir amal bilan katta daromad bor. Tashqaridan kelgan ozuqalarini ularga yetkazish, qamoqxona nazoratcyda yoa u bilan birga ichkarida va tashqarida harakat qilganlarining xizmatlari oÀsha ozuqa qadar sadaqa hukmida hasanot daftarlariga yoziladi. Xususan, jabrdiyda keksa, xasegdi. qir yoki gÀarib boÀlsa, ma'naviy sadaqaning savobi yanada ziyodalashadi.

Xizmati Alloh uchun boÀlishiga bu qiymatli damomadning sharti farz namozini ado etishdir. Yana bir shartiدُونَ a sadoqat va shafqat va sevinch bilan minnat qilmasdan yordam berishdir.

Ey qamo haqiqdoÀstlarim va din qardoshlarim!

Sizlarga ham dunyo azobidan, ham oxirat azobidan qutqaradigan quyidagi haqiqatni bayon qilish qalbimga eslatildi:

Masalan, bir kishi birovning akasi, ukasini yoki oliq vrindoshini oÀldirgan. Bir daqiqa intiqom lazzati uchun qatl etsa, millionlab daqiqa ham qalbiy azob, ham qamoq azobini tottiradi. OÀldirilgan kishining qarindoshlari oladigan qasos xavotiri bilan qarshisida dushmaniniaxsidash, hayotining lazzatini va umrining zavqini qochiradi. Ham qoÀrquv, ham gÀazab azobini chekadi. Buning yagona chorasi bor. U Qur'on amr qilgan haq, haqiqat, foyda, insoniyat va Islomiyat taqozo va tasosla qilgan yarashish va kelishishdir.

Ha, sulh haqiqat va foydadir. Chunki ajal bir, oÀzgarmaydi. OÀldirilgan kimsa, xar holda ajal kelgani uchha! {(hqa qolmas edi. Qotil esa, Allohning qazosiga vosita boÀlgan. Agar yarashish boÀlmasa, ikki taraf ham doim qoÀrquv va qasd azobini chekadi. Shuning uchun, Islomiyat "Bir moÀmin ikkinchiu ilmin bilan uch kundan ortiq arazlashmasin", deb amr qiladi. Agar qatl adovat yoki kinli gÀaraz tufayli roÀy bermagan boÀlsa va bir munofiq u fitnaga sabab boÀlgan boÀlsa, tez yarashish lozim. Aks holda, kichik musibat kattalodim vdavom etadi. Agar yarashsa, qotil tavba qilsa va oÀldirilgan haqiga xar doim duo qilsa, unda xar ikki tomon ham koÀp narsa qozonadi, oÀzaro qardoshga aylanadilar. Ketgai boÀlqardosh oÀrniga bir necha dindor qardoshlarni topadi. Allohning qazo va qadariga taslim boÀlib, dushmanini afv etadi. Xususan, modomiki "Risola-i Nur"dan dars olgan boÀlsalar albatta, oÀrtalarida kechgan butun xik birchiliklarni tashlashni ham foyda va shaxsiy va umumiy tinchlik, ham "Nur" doirasidagi qardoshlik taqozo qiladi.

Dengizli qamogÀida butun bir-biriga dushman mahnyodan "Nurlar" darsi orqali bir-biriga qardosh boÀldi. Bizning oqlanishimizga bir sabab boÀlib, hatto dinsizlarga, daydilarga ham mahkumlarga "Mashaollaziyatrakalloh" dedirdi va mahkumlar toÀliq rohat topishdi.

Men bu yerda koÀrdimki: Bir odamning orqasidan yuz odam qiynalib birgalikda nafas olishga chiqmayotirlar. Ularga zulm boÀladi. Mard va vijdonli moÀmin, kichik va juzan mamto yoki manfaat uchun iymon ahliga yuzlab zarari tegmaydi. Agar xato qilsa, bersa, tezda tavba qilish lozim.

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلّn, insَبِّحُ بِحَمْدِهِ

Aziz yangi qardoshlarim va eski mahkumlar!

Men qat'iy qanoat hosil qilganmanki, bu yerga kirishimizning, Allohning inoyati jihatidan, bir ahamiyatli sababi - sizlarsiz. Ya'ni, "Nurlar" orqali? Qarymonning haqiqatlari bilan sizlarni qamoq musibatining qaygÀularidan, koÀp dunyoviy zararlardan, bekordan-bekorga, gÀam va qaygÀuda oÀtayotgan hayotingizni befoydalikdan, boÀsh zoye bto, gaidan va dunyoingiz kabi, oxiratingizni ham yigÀlashidan qutqarib, sizga toÀliq tasalli berishdir.

Modomiki bu haqiqat ekan, albatta, siz ham, Dengizli mahbuslari va "Nur" talabalari kabi binday saringizga qardosh boÀlishlaringiz lozim. KoÀrib turibsizki: QoÀlingizga pichoq tushib qolmasligi va bir-birlaringizga tajovuz qilmasligingiz uchun tashqaridaSHXA:>yotgan butun narsalaringizni va ovqatlaringizni, nonu-shoÀrvalaringizni tekshirib oÀtkazishyapti. Sizga sadoqat bilan xizmat qilayotgan nazoratchilar koÀp zahmat chekayotir. Sizlar birga tani sasga ham chiqishmayapti. GoÀyo yirtqich va vahshiy kabi bir-birlaringizga tashlanib qolasizlar.

Hozir fitriy qahramonlik qoni joÀsh urgan sizdedingizi doÀstlar bu davrda buyuk ma'naviy qahramonlik bilan hay'atga qarata ayting: "QoÀlimizga nafaqat pichoq, balki mauzer va toÀpponcha berilgan taqdirda, ustiga buyruq berilsa qilingz baribir bu bechora va oÀzimiz kabi musibatzada doÀstlarimizga tegmaymiz. Eski vaqtlar yuz hil dushmanlik va adovatimiz boÀlgan boÀlskammal foydamiz uchun Qur'onning, iymonning, Islom qardoshligining amri va irshodi bilan haqlarini halol etib, ozor bermaslikka harakat qilishga, qaror qildik", deb bu hibsxonani muborak darbboniya aylantiringiz.

Laylatul Qadrda eslatilgan muhim bir masala

Laylatul Qadrda qalbga kelgan gÀoى اٰلِng va uzun haqiqatga oÀta qisqa ishora qilamiz:

Bashariyat soÀnggi Jahon urushida ashaddiy zulmi, ashaddiy istibdodi, marhamatsiz buzgÀunchiliklari,

birgina dushmanni deb yuzlab begunohni abgor qilishi,

magÀlublarning asiz, tli gÀam qaugÀuga botishi,

gÀoliblarning qattiq tashvishlanishi, hokimiyatlarini muhofaza qila olmagani, katta buzgÀunchiliklarini ta'mirlay olmagamoz obabli daxshatli vijdon azobi bilan,

dunyo hayotining foniy va vaqtinchalik ekani, madaniyat orzularining aldamchi va uxlatuvchi ekani hammaga mahi va oÀlishi bilan,

bashariyat fitratidagi yuksak iste'dodlar va inson mohiyatining umumiy suratda daxshatli yaralanishi bilan,

gÀaflat va zalolatning, jonsiz va garang tabiatningqusiganning olmos qilichi ostida maydalanishi bilan,

gÀaflat va zalolatning eng boÀgÀuvchi, aldovchi va eng keng pardasi boÀlgan roÀyi zamin siyosatining oÀta xunuk va haqiqiy oÀta makkor surati koÀrinishi orqali albatta va albatta hecada kiha yoÀqki:

Shimolda, gÀarbda, Amerikada alomatlari koÀringaniga koÀra navi basharning majoziy ma'shuqi boÀlmish dunyoviy hayot, xunuk va oÀtkinchi boÀrku ixuchun bashar fitrati haqiqiy sevgan, izlagan boqiy hayotni bor kuchi bilan qidiradi va albatta hech shubha yoÀqki:

Bir ming uch yuz oltmish yilda, xar asrda uch yuz ellik million shogirdi boÀlgnobi H xar bir hukmi va da'vosini millionlab haqiqat ahli tasdiqlab imzo bosgan,

xar daqiqada millionlab hofizlarning qalbidan muqaddaslik bilan joy tsiz dillari bilan basharga dars bergan,

hech bir kitobda oÀxshashi topilmagan bir tarzda, inson uchun boqiy hayotni va abadiy saodatni xushxabar bergan,

butun basharning yaralarini davolagan Qur olimloÀ'jiz-ul Bayonning shiddatli, quvvatli va minglab takrorlangan oyati bilan,

balki oÀn minglab marta ochiq va ishoratan da'vo qilib xabar bergan va tebranmas qat'iy dalillar bilan,

shubha keltirmaydigarcha oqsiz hujjatlari bilan boqiy hayotni qat'iyayan xushxabar va abadiy saodatni dars berishi,

albatta insoniyat butkul aqlini yoÀqotmasa,

boshiga moddiy va ma'naviy qiyomat qoÀpmasa,

Shvetsiya, Norvegiya, Finlandiyada koÀgliyaning Qur'onni qabul qilishga harakat qilgan mashhur xatiblari va Amerikaning haq dinni izlagan ahamiyatli jamiyati kabi roÀyi zaminning keng qit'alari va buyuk hukumatlari Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayonni izlashadi va haqiqatlarini ِ اِلَandan soÀng butun ruhu jonlari bilan tutishadi. Chunki bu haqiqat nuqtasida Qur'onning misli qat'iyan yoÀq va boÀla olmaydi. Va hech narsa ushbu eng buyuk moÀ'jizaning oÀrnini bosa olmaydi.

Ikkinchidan: Modomkkinchsola-i Nur bu eng buyuk moÀ'jizaning qoÀlida olmos qilich boÀlib xizmatini oÀtamoqda va qaysar dushmanlarini ham taslimga majbur qilgan ekan, ham qalbni, ham ruhni, ham tuygÀularni tamoman nurlantiradigan va dorilarini beradigan bir tه۪ اَجQur'on xazinasiga dallolligini qilgan, undan boshqa manbai va olish joyi boÀlmagan, uning ma'naviy moÀ'jizasi boÀlgan Risola-i Nur u vazifani yuz ton ado etyapti. Unga qarshi dahshatli targÀibotlar va oÀta qaysar dinsizlar ustidan toÀliq gÀalaba qildi. Zalolatning eng qattiq kuchli qal'asi boÀlgan tabiatni "Tabiat Risolasi" orqali bir o-parcha qildi, GÀaflatning eng qalin, boÀgÀuvchi keng tashqi dunyosida va fanning eng keng pardalarida "Aso-i Muso"dagi "Meva"ning Oltinchi masalasiamadaninchi, ikkinchi, uchinchi, sakkizinchi hujjatlari orqali oÀta porloq tarzda gÀaflatni tarqatib, tavhid nurini koÀrsatdi.

Risola-i Nurning koÀp yerَا يُس izohi va juda koÀp qatiy xujjatlari boÀlgan Alloxga iymon asosining minglab kulliy dalillaridan birgina dalilga qisqacha bir ishoratdan ibortta bi QastamoÀnida litsey talabalaridan bir qismi yonimga kelishdi. "Bizga Xoliqimizni taniting, muallimlarimiz Allohni tushuntirmayapti", deyishdi. b, Qurn aytdim: Sizlar oÀqiyotgan fanlarning xar biri oÀz maxsus tili bilan doim Allohni tushuntirib, Holiqni tanitadi. Muallimlarni emas, ularni tinglaish va

Masalan: Xar bir idishida moÀjizali va xassos mezonlar bilan tortilgan hayotdor malxamlar va dorilar boÀlgan mukammal bir dorixona boÀlsa. Bu shubhasichaga mahoratli, kimyogar va hakim bir dori tayorlovchini koÀrsatadi. Shunga oÀxshab, yer yuzi dorixonasidagi toÀrt yuz ming hil nabotot va hayvonot idishlariرْضَعَayotdor malxamlar va dorilar bu bozordagi dorixonadan qay daraja mukammalroq va katta boÀlsa, oÀsha nisbatida, siz oÀqigan tib fani miqyosi asosida katta yer yuzi dorixonasining dori tayyorlِدّ۪يقi boÀlgan Hakimi Zuljalolni hatto koÀr koÀzlarga ham koÀrsatadi, tanitadi.

Yana masalan: Oddiy bir moddadan minglab turli hildagi matolardam avqiydigan moÀjizaviy fabrika, shaksiz bir fabrikachini va mahoratli bir mashinistni tanitadi. Shunga oÀxshab, yer yuzi deyilgan yuz minglab boshli va xar boshida yti sunglab mukammal fabrika boÀlgan ushbu sayyor Rabboniy ukuna qay darajada inson fabrikasidan katta, mukammal boÀlsa, siz oÀqigan muxandislik fani miqyosi bilan shu muamm yer yuzining ustasini va sohibini bildiradi, tanitadi.

Yana bir misol, ming bir hildagi oÀta mukammal rizq atrofidan jalb qilingan, ichida muntazam ravishda joylashtirilgan, tayyorlangan xirmon, ozuqa ombori, doÀkon,kk boslotda ozuqa va rizq egasini, sohibini va xodimini shaksiz bildiradi.

Shuning kabi, bir yilda yigirma toÀrt ming yillik doirada muntazam ravishda sayohat qilgan, yuz minglab tani ta rizq istagan toifalarni ichiga olgan, sayohati bilan mavsumlarga uchragan, bahorni ulkan vagon kabi minglab hildagi taomlar bilan toÀldirib, qishdn kengshi tugagan bechora hayot egalariga keltirgan, yer yuzi deyilgan bu Rahmoniy ozuqa ombori va bu Subhoniy sayyora, ming bir hil johozlarni, mollarni va konserva qutilarini tashigan bu omborxona,

Rabboniy doÀkon qay daraja mazkur fabrikuhtashatta va mukammal boÀlsa, siz oÀqigan yoki endi oÀqiydigan ozuqa fani qiyosi bilan, oÀsha qatÀiyatda va oÀsha darajada yer yuzi omborxonasining egasini, tasarruf qiluvchisini, tadbiÀp nubni bildiradi, tanitadi, sevdiradi.

Yana toÀrt yuz ming millat ichida va xar bir millat istagan rizqi boshqa, ishlatgan quroli ayri, kiygan kiyimi farqli va koÀrsatmasi boshqa, ishdaar holhashi turli lashkarning moÀjizakor bir qoÀmondoni bir oÀzi butun sinflarning turli tuman rizqlari va farqli qurollari va kiyimlarini, jihozotlarining hech birini unutalarni va adashtirmasdan bergan ajib lashkar va lashkargoh, shubhasiz ochiq darajada moÀjizaviy qoÀmondonni koÀrsatadi, taqdir bilan sevdiradi. Aynan shuning kabi, zamin yuzining lashkargohida va xar bahorda yangidan xizmatga olingan yangi iz ma'iy lashkargohda, nabotot va hayvonot sinflaridan toÀrt yuz ming navning xilma-xil kiyim, rizq, aslaha, talim, vazifadan boÀshashlari gÀoyat mukammal va muntazam holda, hech birini unuaholinn, adashmasdan birgina buyuk qoÀmondon tarafidan berilgan zaminning bahor lashkargohi qay darajada inson lashkari va lashkargohidan katta va mukammal boÀlsa, siz oÀqiydigan askarlik fani qiyosi bilan diqqatli va aqli joyida boÀlganlarga shul qilia yer yuzining Hakimini, Robbini, Tadbirkorini va muqaddas QoÀmondonini hayrat va taqdislar bilan bildiradi, tahmid va tasbeh bilan sevdiralom Di Yana bir misol: Bir moÀjizali shaharda millionlab elektr chiroqlari harakatlanib hamma joyni aylanadigan, yonish moddalari tugamaydigan tarzdagi elektr chiroqlari va fabrikasi, shaksiz, koÀrinib turgandek elektrni idora qilgan va sailgan hiroqlarni ijod qilgan, fabrikani qurgan va yonish moddalarini keltirgan moÀjizakor ustani va favqulodda qudratli elektrikchini hayratlar va tabriklasanalgn tanitadi, ofarinlar bilan sevdiradi. Aynan shuning kabi, bu olam shahrida dunyo saroyining tomidagi yulduz chiroqlari, bir qismi astronomiyaning ayyotgana qaralsa, yer yuzidan ming marta katta va zambarak oÀqidan yetmish marta tez harakat qilsada, intizomini buzmaydi, bir-biriga urilmaydi, soÀnmaydi, yonishhga oÀlari tugamaydi. Siz oÀqigan astronomiyga asosan, yer yuzidan bir million martadan ziyod katta va bir million yildan koÀproq yashagan, Rahmoniy mexmonxonada chiroq va oÀchoq boÀlgan quyoshimizninagi noshining davom etishi, oÀchmasligi uchun xar kun yer yuzining dengizlari qadar kerosin va togÀlaricha koÀmir yoki mingta yer kattaligida oÀtin yigÀinlaing yoak. Uni va u kabi katta yulduzlarni kerosinsiz, oÀtinsiz, koÀmirsiz yondirgan, soÀndirmagan, birgalikda va tez aylantirhgan, bir-biriga urdirmagan nixoyatsiz qudrat va saltanatni, undiribarmoqlari bilan koÀrsatgan bu muhtasham koinot shahridagi dunyo saroyining elektr chiroqlari va idoralari keltirilgan misoldan qay darajada katta, mukammal boÀlsa, siz oÀqigan yoki endi oÀqiydigan elektr fanni qiyosi bilan bu laning buyuk koÀrgazmasinig Sultonini, Munavvarini, Yaratuvchisini shu darajada nuroniy yulduzlarni guvoh koÀrsatib tanitadi, tasbehot bilan, taqdisot bilan sevdiradi, qullik qildiradi.

Bir kitobni tasavvur qilaylكَ يَوr satirda ingichka qilib bir kitob yozilgan va xar bir kalimasida ingichka qalam bilan bir Quron surasi bor. U oÀta manoli va butun masalalari bir-birini quvvatlagan va kotibini va muallifini favqulodd maydoratli va iqtidorli koÀrsatgan ajib bir majmua - shaksiz, kotibini va muxarririni kamoloti bilan, hunarlari bilan kundek bildiradi, tanitadi. Mashaallzni tarakalloh jumlalari bilan taqdirlaydi. Aynan shuning kabi, bir qalam:

Bu koinot buyuk kitobining, birgina sahifasi boÀlgan zamin yuzida mutafrgina shakli boÀlgan bahorda uch yuz ming turdagi kitoblar hisoblangan uch yuz ming nabotiy va hayvoniy toifalarni birgalikda, bir-biri ichida yanglishsiz, xatosiz, chalkashmasdan, adashmasdan mukammal, muntazam bitgan, baÀzan daraxt kabi bhavodazda bir qasidani va danak kabi bir nuqtada bir kitobning butun mundarijasini yozganini koÀz bilan koÀrgan ushbu nihoyatsiz manodor, xar soÀzida Bola:ikmatlar boÀlgan ushbu koinot majmuasi va bu olamning eng buyuk jismoniy kitobi Quron mazkur misoldagi kitobdan qay darajada katta va mukammal va manodor boÀlsa, siz oÀqigan tabiatshunoslik fani va maktabda amaliyot qiladigan oÀqish va orqal fani keng miqyosi bilan, durbin koÀzlari bilan koinot kitobining naqqoshini, kotibini cheksiz kamoloti bilan shu daraja tanitadi. "Allohu Akbar" jumlasi bilan bildiradi, "r keltalloh" taqdisi bilan tarif qiladi, "Alhamdulillah" sanolari bilan sevdiradi.

Bu fanlarga qiyosan, yuzlab fanlardan xar bir fan keng miqyosi, xususiy oynalari orbinli koÀzi va ibratli nazari bilan bu koinotning Xoliqi Zuljalolini ismlari bilan bildiradi. Sifatini, kamolotini tanitadi.

Allohning yagonaligining bu muhtasham va porloq dalili boÀlgan mazkur hujjatnyulduz berish uchun, Bayoni moÀjizaviy Quron koÀp takror bilan eng ziyoda

va

oyatlari bilan Xoliqimizni bizga tanitadi deb maktab yoshlariga tushuntirdim. Ular toÀliq qabul qilib, taaf unib: Rabbimizga benixoya shukr boÀlsin, toÀliq muqaddas va ayni haqiqat bir dars oldik. Alloh sizdan rozi boÀlsin, deyishdi! Men javoban aytdim:

Inson minglab xil azoblar bilan azob chekadigan, mtartib turdagi lazzatlar bilan lazzatlanadigan bir jonli uskunadir. U oÀta ojizligi bilan birga cheksiz moddiy-manaviy dushmanlari va nixoyatsiz faqirligi bilan birga cheksiz, koÀrhisi vn ehtiyojlari boÀlgan, toixtamay zavol topish va ayrilish tazirlirini yegan bir bechora maxluqdir. Lekin iymon va qullik bilan shunday bir Podshohi Zuljalolga bogÀlanib butun dushmanlariga qarshi bir tayamalga qtasi va butun hojatlariga madad boÀladigan yordam nuqtasi topib, hamma mansub boÀlgan xoÀjayinining sharafi, maqomi bilan iftihor qiladi. Agar u shunday benixoya Qodir va Raxim bir podshohga iymon bilan bogÀlansa, qullik bilan xizmatoradi.rsa va ajalning qatl elonini oÀzi uchun nafaqa ruxsatnomasiga aylantirsa, naqadar xursand, minnatdor va qanchalik shukr bilan iftixor qilishi mumkinligini qiyos qilinglar.

Maktab yoshlariga aytganim kabi, musibatdagi يْنَ اlarga ham takror batakror aytaman:

Uni tanigan va itoat qilgan zindonda boÀlsa ham, baxtiyordir. Uni unutgan saroylarda boÀlsa ham zindondadir, badbaxtdir. Hatto bir baxtyor mazlum qatl qilinayotib, badbaxt zoat Yigga: Men qatl qilinmayapman. Balki vazifadan nafaqaga chiqib saodatga ketyapman. Men sizni abadiy qatl qilinishga mahkum deb koÀrganimdan, sizdan toÀliq qasosimni olyapman. لَا اِلٰهi tashَا اللّٰهُ‌ deb xursand boÀlib jonini taslim qiladi.

Huva Nuqtasi

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَيga koÀلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ

Juda aziz va siddiq qardoshlarim!

Qardoshlarim, لَا اِلهَ اِلَّا هُوَ va ardan ُوَ اللّهُ dagi هُوَ lafzida faqat moddiy jihatdan fikriy va xayoliy sayohatda havo sahifasining mutola qilgan paytim oniy bir suratda koÀringan zarif-nozik tavhid maÀnosida iÀiyyan yoÀlning benihoyat daraja oson va shart darajasida yengil ekanini, shirk va zalolatning yoÀli esa cheksiz darajada qiyin, imkonsiz va minglab ogÀirligini koÀrdim. OÀta qisqa bir koino bilan keng va uzun maÀnoni bayon qilaman.

Ha, qandayki bir hovuch tuproq yuzlab gullarga navbat bilan gultuvaklik qilgan idishi aglar uciat, sabablardan deb bilinsa: yo u idishda kichik miqyosda yuzlab, balki gullar sanogÀicha ma'naviy uskunalar, fabrikalar boÀlishi va yoxud bir hovuch tuproqdagi xar bir zarra turli hildagi barcha gullar kirsa hil xususiyatlari va hayotdor jihozlari bilan yasashni bilishi, xuddi bir iloh kabi hadsiz ilmi va nihoyatsiz iqtidori boÀlishi lozim boÀladi. Xuddi shuningdek: Amr va irodaning bir arshihuda yan havoning, shamolning xar bir qismi, bir nafas va tirnoqchalik هُوَ lafzidagi havoda, kichik miqyosda, butun dunyodagi mavjud telefonlarning,yadikiraflarning, radiolarning, sanoqsiz va xar hil soÀzlashuvlarning markazlari, stantsiyalari, qabul qiluvchilari va uzatgichlari boÀlishi, sanoqsiz ishlarni barobar va bir ondaiga maolishi va yoki هُوَ dagi havoning, balki havo moddasining har bir qismining xar bir zarrasi barcha telefonchilar va turli hildagi barcha telegrafchilar va radio orqali soÀzlayotganlar sanogÀicha ma'naviy shaxsiyati, qobiliyatlari boÀlis azim barchasining tilini bilishi va ayni paytda boshqa zarralarga ham bildirishi, yoyishi kerak boÀladi. Chunki u vaziyat amalda qisman koÀrinyapti va havoning butun qismlarida u qobiliyat bor.

Demak, kufr ahli, tabiatparast va moddaparaga taying yoÀlida bir imkosizlik emas, balki zarralar sanogÀicha ilojsizlik, imkonsizlik va mushkulliklar ochiq-oydin koÀrinmoqda. Agar Sone'i Zuljaloldan deb qanbul qilinsa havo barcha zarralari bilan uning buyrugÀiga boÀysunuvchi askari babotot. Bir zarraning birgina intizomli vazifasichalik osonlik bilan hadsiz umumiy vazifalarini Xoliqining izni va quvvati bilan, Xoliqqa bogÀlanish va tayanish bilan, Sone'ining qudrati jilvasi bilan bir onda farazn tezligida va هُوَ talaffuzi va havoning tebranishi osonligida bajariladi. Ya'ni, qudrat qalamining hadsiz, gÀaroyib va muntazam yozuvl, hashbir sahifa boÀladi. Zarralari qalamning uchi va zarralarning vazifasi esa qadar qalamining nuqtalari boÀladi. Bir zarraning harakati darajasidaUning ishlaydi.

Demak, men لَا اِلهَ اِلَّا هُوَ va قُلْ هُوَ اللّهُ dagi fikriy sayohatimda havo olamini tomosha qildim. Unsurlarning sahifasini mutolaa qilar Bir kan, ushbu qisqa haqiqatni tamoman yaqqol va batafsil aynalyaqiyn koÀrdim. هُوَ lafzida, havosida porloq burhon va bir vohidiyat yogÀdusi boÀlgani kabi, ma'nosida va ishorasida ham oÀta nurondi. Bi ahadiyat jilvasi, juda quvvatli bir tavhid hujjati borligi angladim. U hujjatda هُوَ olmoshining mutlaq va mubham ishorasi qaysi zotga ishora qilishini aniqlash ishorati borligi uchun, ham Qur'oni MoÀ'jizz loyiyon, ham zikr ahli - tavhid maqomida bu muqaddas kalimani koÀp takrorlashini ilmalyaqiyn orqali bildim.

Ha, masalan oq qogÀozga ikki-uch nuqta qoÀyilsa aralashishi, va bir odam xar hil ishlarni birdaginshkil rsa chalkashishi, kichik jonzotga koÀp yuklar yuklansa ezilishi, bir til va bir quloq bir paytda koÀp soÀzlar birga kirib-chiqishi intizomini buzib alarashishini, aynalyaqiymda abdimki: هُوَ ning kaliti va kompasi bilan fikran sayohat qilgan havo unsurimda xar bir boÀlagi, hatto xar bir zarrasi ichiga ming turdagi xar hil nuqtatadi.

arflar, kalimalar qoÀyilganda yoki qoÀyilsa, aralashmaganini va intizomini buzmaganini, juda koÀp turli-tuman vazifalar bajarsada, umuman chalkashtirmasdan bajarilgani va u boÀlak va zarraga juda koÀp ogÀir yuklar yuklansada htingiziflik qilmasdan, orqada qolmasdan intizom bilan tashiganini, minglab turdagi soÀlar, boshqa-boshqa tarzda, ma'noda kichginagina quloq va tillarga mukammal intizom bilan kelib-chiqib, hechriyatishmasdan, buzilmasdan kichkinagina quloqlarga kirib, oÀta nozik tillardan chiqadi.

Xar zarra va xar boÀlak bu hayratli vazifalarini bajarishda mukotningerkinlik bilan jozbador holat tili bilan va mazkur haqiqatning shahodati va tili bilan لَا اِلهَ اِلَّا هُوَ va قُلْ هُوَ اللّهُ اَحَدٌ deb aylasonlari, toÀfon, yashin, chaqmoq va momaqaldiroq kabi havoni toÀqnashtiruvchi toÀlqinlar ichida intizomini va vazifasini hech buzmayapti va chalkashtirmayotganini, birÀtgan"kkinchi ishga mone boÀlmayotganini... aynalyaqiyn koÀrdim.

Demak, bu ishlarni bajarishga yo xar bir zarra va xar bir boÀlak havoda nihoyatsiz hikmati va nihoyatsiz ilmi, irodasi va niAkbar"iz quvvati, qudrati va butun zarralarga mutlaq hokim xossalari boÀlishi kerak. Bu esa zarralar adadicha imkonsiz va botildir. Hech bir shayton buni xayoliga keltirmaydi. Shusxonagkan havo sahifasining haqqalyaqiyn, aynalyaqiyn, ilmalyaqiyn darajasida Zoti Zuljalolning cheksiz ilmi va hikmati bilan ishlatayotgan qudrat va qadar qalamining almashuvchi sahifasi va bir lavhi mahfuzning almi odamlar olamida va oÀzgaruvchan ishlarida lavhi mahv va isbot nomli yozib buzadigan taxtasi hukmida ekani yaqqol.

Demak, havo unsurining birgina ovozlarning uzatilm bor azifasida mazkur vahdoniyatning jilvasi va mazkur ajoyibni koÀrsatgani hamda zalolatning cheksiz imkonsizligini namoyon etgani kabi, havo unsurining boshqa ah turlili vazifalaridan biri: elektr, tortish kuchi, itarish kuchi, ziyo kabi boshqa latifalarning uzatishda chalkashtirmay muntazaman ovozlarni tahsishdagi vazifani qilgan payti,gan zi nabotot va hayvonotga nafas olish va urchitish kabi hayotga zarur narsalarni mukammal intizom bilan yetishtirmoqda. Ilohiy amr va irodaning bir arshi ekanini qat'iy bir suratda isbotlayaf kabi Daydi tasodif, koÀr quvvat, kar tabiat va aralash, maqsadsiz sabablar va ojiz, jonsiz, johil moddalar havo sahifasining kitobatiga va vazifalarian Huklashishining umuman ehtimol va imkoni yoÀqligini aynalyaqiyn darajasida ٦ۀotlaganiga qat'iy qanoat hosil qildim. Xar bir zarra va xar bir boÀlak havo holat tili bilan لَا اِلهَ اِل.

Aوَ va قُلْ هُوَ اللّهُ اَحَدٌ deyishini bildim. هُوَ kaliti bilan havoning moddiy jihatidagi bu hayratga soluvchi ekanini koÀrganimdek,ndan qunsuri ham bir هُوَ sifatida misol olami va ma'no olamiga bir kalit boÀldi.

Misol olami son-sanoqsiz suratga oluvchi asboblar va xar bir asbob chegarasiz dunyoviy hodisalarni bir payti Vojian aralashitirmasdan olayotganini koÀrdim. Minglab dunyo qadar katta va keng uxroviy va foniy kinoning foniy va davomsiz hollari va vaziyatlarini, oÀtkinchi hayotlariningtushibarini abadiy tomoshagohlarda va Jannatda abadiy saodat sohiblariga dunyo mojarolarini va eski xotiralarini lavhalari bilan koÀziga koÀrsatish uchun juda katta suratgir uskunasi ekanini bildim. {(Izoh) qilinzohir haqiqatlar kabi kuchli burhonlar va hujjatlar bilan isbotlashga vaqt va zamin, holat va vaziyat izn bermagani uchun tugatildi.}

Lavhi Mahfuzning ham misol olamining ham ikki hujjatn vasvkki kichik namunasi va ikki nuqtasi - inson boshidagi xotira hissi va xayol hissi moshdek kichik boÀlsada, umuman aralashtirmasdan, mukammal intizom bilan ichida katta kutubxonachalik ma'lumot idrokishi qat'iy isbotlaydiki, ikki hisning buyuk va katta namunalari misol olami bilan Lavhi Mahfuzdir. Havo va suv unsurlariga, xossatan nutfalarning suvi va havo unsuri tuproq unsuridan ancha ustun, anchayin hikmat va iroda bilan, qailadi. qudrat qalami bilan yozilishiga, tasodif va koÀr quvvatning, kar tabiatning, jonsiz va nishonsiz sabablarning aralashishi yuz daraja imkonsiz va hech bir jihatda mumkin emasligini, Hakimi Zuljalolning qadar qalami tto homatining sahifasi ekanligi ilmalyaqiyn orqali qat'iy bilindi.

(Davomi hozircha yozdirilmadi. Barchaga minglab salom.)

OÀn Tni yoÀchi SoÀz

Qur'oni Hakimning va Qur'onning haqiqiy mufassiranaffugan hadisning bir qancha yuksak va buyuk haqiqatlariga chiqish uchun taslim va itoati nuqsonli qalblarga yordam beradigan zinapoyalar hukmida u haqiqatlarning bir qaarimizÀrnaklariga ishora qilamiz. Xotimasida ibrat darsi va inoyat siri bayon etiladi. U haqiqatlardan Hashr va Qiyomatning oÀrnaklari OÀninchiib doÀa, bilxossa ToÀqqizinchi Haqiqatida zikr etilgani uchun takrorlashga ehtiyoj yoÀq. Faqat boshqa haqiqatlardan namuna sifatida "Besh masala"ni aytib oÀtamiz.

Birinchisi: Masalan: خَلَقَ السَّموَاتِ وَالْاَرْضَ فِى سِتَّةِ اَيَّام

"OlkoÀra da osmonlar va yerni yaratdik" deyish orqali balki ming va ellik ming yil kabi uzun zamondan iborat boÀlgan Qur'on kunlari bilan inson dunyosi va hayvonot olami olti kun yashashiga ishora qilammasiksak haqiqatiga qanoat hosil qilish uchun, bir kun hukmida boÀlgan xar bir asrda, xar bir yil, xar bir kunda Fotiri Zuljalolning yaratgan oquvchi olaml holigkezuvchi koinotlarni, oÀtkinchi dunyolarni guvohlar e'tiboriga koÀrsatamiz. GoÀyo insonlar kabi dunyolar xar biri musofirdir. Xar mavsumda Zoti ZuljgÀaflang amri bilan olam toÀladi, boÀshaladi.

Ikkinchisi: Masalan:

وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ ٭ وَكُلَّ شَيْءٍ اَحْصَيْنَاهُ فِى اِمَامٍ مُri bil٭ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِى السَّموَاتِ وَلَا فِى الْاَرْضِ وَلَا اَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَلَا اَكْبَرُ اِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ

alar oyatlarning ifoda qiladiki: "Butun ashyolar, butun holatlari bilan vujudga kelmasdan va kelgandan soÀng, ketgandan soÀng yozilgan, yoziladi va yozilmoqda." deb oliy haqiqatiazzat,oat hosil qilish uchun Naqqoshi Zuljalol roÀyi zamin sahifasida, xar mavsumda, boxusus bahorda almashtirgan nihoyatsiz intizomli maxluqotning vujudining mundarijasin tanimot yoÀlini, harakati dasturini urugÀida, danagida, ildizida ma'naviy suratda qoÀygan va muhofaza etganini, yoÀq boÀlgandan soÀng mevasida aynan qadar qalami bilan, oddiy urugÀchalariga maÀnan yozganini, hatto xar oÀtkinchi bahordaَبِّ ا-quruq nima boÀlsa, oz sonli zarracha va suyak boÀlgan urugÀda, oÀlgan oÀtinda mukammal intizom bilan muhofaza qilganini guvohlar e'tiboriga koÀrsatmoqdamiz. GoÀyo xar bahor bir gul kabi, oÀta intizomli va oÀlchovli tarzda zamin yuziga mlarnimiyl va Jaliylning qoÀli bilan taqilib uziladi, qoÀyilib olinadi. Demak bu haqiqat ekan: Qadar qalamining sahifasi boÀlgan Lavhi Mahfuzning faqat bir aksiningbir yisi, Rabboniy san'at mundarijasi, gÀaflatdagilarning tilida "tabiat" deyilgan fitriy kitobatni, san'at naqshini, taÀsirga boÀysungan hikmat jadvalini "yaratuvchi tabiat"ni istanbaÀ va yaratuvchi qabul etishi, insonning eng ajib zalolati hisoblanadi. اَيْنَ الثَّرَا مِنَ الثُّرَيَّا Haqiqat qayerda? GÀaflat ahlining qabul qilgan narsasi qayerda?

Uchinchisi: Masalan, hamala-i arsh va yer a, maÀonlarning vazifa yuklangan farishtalari va boshqa bir qism malaklar haqida Sodiq Muxbir tasvir qilgan, masalan qirq ming boshli, xar bir boshida qirq boÀlaili boÀlgan, xar bir tilida qirq ming tasbehot qililishini, intizom, kulliyat va qulligining kengligini ifodalagan haqiqatga chiqish uchun shunga diqi Javvlgin: Zoti Zuljalol

تُسَبِّحُ لَهُ السَّموَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ ٭ وَ سَخَّرْنَا الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ مَعَهُ ٭ اِنَّا عَرَضْنَا الْاَمَانَةَ عَلَى السَّموَاng denلْاَرْضِ وَالْجِبَالِ

kabi oyatlar bilan ochiqchasiga aytyaptiki: Mavjudotning eng buyugi va kulliyi, oÀz kulliyatiga koÀra va azamatiga munosibxilofaa tasbeh qilganini koÀrsatadi va shunday koÀrinadi. Bir tasbeh aytuvchi dengiz boÀlgan shu osmonlarning tasbeh kalimalari quyoshlar, oylar, yulduzlar boÀlgani kabi, hamd va tasbeh aytuvchi qush boÀlgan bu zaminnbudiyahmid lafzlari hayvonlar, oÀsimliklar va daraxtlardir.

Demak xar bir daraxtning, xar bir yulduzning kichik tasbehlari boÀlgani kabi, zaminning ham, xar bir qit'asining ham, xar bir togÀ va daryonْمَثَلm, quruqlik va dengizining ham, osmonlardagi xar bir falakining ham, xar bir burjining ham kulliy tasbehlari bor. Ushbu minglab boshi boÀlgan zaminning xar bir boshida yuz minglab t, haqioblangan va xar bir tilda yuz ming tarzda tasbehot gullarini, tahmidot mevalarini misol olamida tarjimonlik qilib koÀrsatadigan va ruhlar olamida misol sifatida e'lon qiladigan, unga koÀra ala husnbir vazifador farishtasi bor.

Ha, koÀp sonli ashyolar bir jamoat shakliga kirsa, bir ma'naviy shaxs boÀladi. Agar jamiyat uyushib birdamlik shaklini olsa, uni misol qiladigan ma'naviy shaxs bir jiliy bima'naviy ruhi va tasbehga aloqador vazifasini qiladigan buyruq olgan farishta boÀladi. Demak qara. Misol sifatida ushbu Barla qishlogÀining, syoÀqotÀ tilining muazzam soÀzi boÀlgan uyimizning yonidagi chinor daraxtiga qara, koÀr: Daraxtning uch boshining xar boshida necha yuz shox tillari bor va xar tilda qara, necha yuz oÀlchovli muntazam meva soÀzlari bor vazanishevaga e'tibor ber, necha yuz qanotli oÀlchovli urugÀcha harflari, كُنْ فَيَكُونُ amriga sohib Sone'i Zuljaloliga naqadar balogÀatli madh va tushunarli taan tasytganini eshitganing, koÀrganing kabi, unga vazifador farishta ham, unga koÀra ma'no olamida koÀp tillari bilan tasbehotini misol qiladi vذِى اَatan shunday boÀlishi kerak.

ToÀrtinchisi: Masalan:

ِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ٭ وَمَا اَمْرُ السَّاعÀladi.لَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ ٭ وَ نَحْنُ اَقْرَبُ اِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ ٭ تَعْرُجُ الْمَلئِكَةُ وَالرُّوحُ اِلَيْهِ فِى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ اَلْفَ سَنَةٍ

kabi oyatlarning ifoda etgan yuksak haqiqatlarga, atto bi Mutlaq shu daraja oson va tezlik bilan, ishga kirishmasdan va tegilmasdan narsalarni xalq etadiki, faqat bir amr bilan ijod qilishi koÀrinmoqda, tushunilmoqda.

atlari Sone'i Qodiyr bagÀoyat san'atli asarlarga yaqindir, lekin san'atli asarlar Undan oÀta uzoqdir. Nihoyatsiz kibriyosi bilan birga, oÀta juz'iy va sizlik ishlarni ham, ahamiyat bilan tartiblaydi va san'at goÀzalligidan xorij qoldirmaydi.

Qur'onning bu haqiqatiga, mavjudotda koÀringan mutlaq osonlik ichida eng mukammal intizom guvohlikqalardni kabi, quyidagi misol ham uning hikmatining sirini koÀrsatadi.

Sone'i Zuljalolning eng goÀzal ismlaridan Nur ismining xira bir oynasi boÀlgan Quyoshning Rabboniy amr va Ilohiy boÀysrholarsh bilan sazovor boÀlgan vazifalari shu haqiqatni inson fahmiga quyidagicha yaqinlashtiradi:

Quyosh yuksakligi bilan barobar butun shaffof va porloq narsalarga bagÀoyat yaqin, balki ularga oÀzlaridan ham yaqin ekani, jil, Quyotimsoli va tasarrufga oÀxshash koÀp jihatlar bilan ularni ta'sir ostiga olgan. Shaffof narsalar esa Undan minglab yil uzoqdir. Uni hech bir jihatda ta'sir ostbilloholmaydi, yaqinlik da'vo qila olmaydilar.

Quyosh xar bir shaffof zarraga, hatto ziyosi qayerga yetgan boÀlsa u yerda hozir va nozir boÀlganidek, u zarraning qobiliyat va rangiga koÀra Quyoshnarsakksi va bir turdagi timsoli koÀrinishi bilan tushuniladi.

Quyoshning nuroniyligining buyukligi darajasida qamrovi, taÀsiri koÀpayadi. Nuroniyatining buyukligidan, eng kichik narsalar undan yashirinib qocha olmaydi. Demak, kyat vasining azamati juz'iy va kichik narsalarni nuroniyat siri orqali tashqarida qoldirish emas, aksincha qamrovi doirasiga oladi.

Quyoshni, sazovor boÀlgan jilvalarida va vazifalarida farazan n "lomhishiga koÀra taÀsir qilishini faraz qilsak, shu daraja osonlik, tezlik va kenglik ichida zarradan, qatradan, dengiz yuzidan sayyoralargacha Ilohiy hayratlan shunday ishlayaptiki, buyuk tasarruflarni yolgÀiz bir amrning oÀzi bilan bajaradi deb xayolga keltirish mumkin. Zarra bilan sayyora Uning amri qarshisida tengdir. Dengiz yuziga bergan fayzni zarraga ham qobiliyatiga koÀra mukammal intiqara. lan beradi. Osmon dengizining yuzida ziyodor bir pufakcha va Qodiyri Mutlaqning Nur ismining jilvasiga xira bir oynacha boÀlgan shu quyoshning, shu haqiqatniِشْقْ asosining namunalariga shubhasiz sazovor boÀlganini koÀryapmiz.

Albatta quyoshning nur va harorati - ilm va qudratiga nisbatan tuproq kabi xira rahmatangan, "Nuru-n Nur, Munavviru-n Nur, Muqaddiru-n Nur" boÀlgan Zoti Zuljalol hamma narsaga ilm va qudrati bilan nihoyatsiz yaqin, hozir va nozirdir. Ashyolar esa Undan oÀta uzoq ekaniga va qiyinchiliksiz, ishga kirishmasdan, oon va bilan ishlarni shu darajada qiladiki, yolgÀiz amr qilishning tezlik va osonligi bilan ijod qiladi. Buni tushunilganiga, ham hech narsa, juz'iy-kulliy, kichik-katta qudrati doirasidan tashqariga Mayliaganiga va kibriyosi ihota etganiga shuhud darajasida iymoniy yaqiyn bilan iymon etamiz va iymon keltirish kerak.

وَمَا قَدَرُan'at ّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْاَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّموَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ

oyatidan to

وَاعْلَمُوا اَنَّ اللّهَ يَحُولُ بَvositaلْمَرْءِ وَقَلْبِهِ

ga qadar...

oyatidan to

يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَsa insلِنُونَ

gacha...

oyatidan

oyatiga qadar...

oyatidan

oyatiga qadar rububiyati azrlar sing hududlari va uluhiyatining kibriyosi tutib turgan Azal va Abad Sultoni, shu ojiz va nihoyatsiz zaif va nihoyatsiz faqir va nihoyatsiz muhtoj va yolgÀiz bir juz'iy ixtiyoa?

n yaratishga qobiliyati boÀlmagan zaif kasb bilan jihozlangan Bani Odamga Qur'onning shiddatli shikoyatlari, azim tahdidlari va mudhish qoÀrqitishlari qanday hikmatga binoan va i bilajihatdan muvofiq keladi, qanday suratda munosib boÀladi, degan savollarga chuqur va yuksak haqiqatga qanoat hosil qilish uchun quyida keladigan ikki misolga qara:

Birinchi Misol: Masa Uninohona bir bogÀ boÀlsa. Unda sanoqsiz mevali va guldor san'atli asarlar bor. Uni nazorat qilish uchun juda koÀp xizmatchilar ta'yin etilgan. Bir xizmatkorga bogÀga tarqaladigan va ichiladigan suvning yoÀliurqonneshikning qopqogÀini ochish vazifasi yuklangan. Lekin u tanballik qilib, teshikning qopqogÀini ochmadi. BogÀning yetilishiga xalal keldi va yoki quridi. Shunda Xoliqnia:

#27boniy san'atidan, Sultonning shohona nazoratidan, ziyo, havo va tuproqning qullik xizmatidan boshqa butun xizmatchilarning u betayindan shikoyat qilishga haqqi boÀladi. Chunki xizmatlarini natijasiz qoldirdi yoki zaraan...

irdi.

Ikkinchi Misol: Katta bir Sultonning kemasida oddiy odam kichik vazifani tark etishi orqali butun kemadagi xodimlar xizmatining natijasiga halal keltirgani uchun va ba'zan mavh etgani uchun, barcha xodimlar nomidan kemaRasulii undan qattiq shikoyat qiladi. Zarar keltirgan odam: "Men oddiy odamman, kichik e'tiborsizligim sababli bunday gÀazabga loyiq emas edim", deya olmaydi. Chunki bitta yoÀqlik hadsiz yoÀqliklshitiseltirib chiqaradi. Lekin vujud oÀziga koÀra samara berar. Chunki bir narsaning borligi butun sharoit va sabablarning borligiga bogÀliq. Uning yoÀqligi, yoÀq boÀlishi bir shan barg yoÀq boÀlishi va bir qismning yoÀqligi bilan natijasi e'tibori bilan yoÀqlikka ketgan boÀladi. Shuning uchun: "Buzish ta'mirdan juda koÀp marta oson ekani" hammaga ma'lum bir dasturish, sangan.

Modomiki kufr va zalolat, tugÀyon va ma'siyatning asoslari inkor va rad etish, tark qilish va qabul qilmaslik ekan, zohiran naqadar musbat va vujudli koÀrinsada, haqisani tyoÀqlik, adamdir. Shunday ekan u yuqumli jinoyat hisoblanadi. Boshqa mavjudotning amallari natijasiga halal bergani kabi Ilohiy ismlarning jamollari jilvasiga ham parda tortadi.

Demak, hadsiz shikoyatga haqqi boÀlgan mavjudot nomidan, Àni, dotning sultoni osiy insondan azim shikoyat qiladi. Bu ayni hikmat va u osiy shiddatli tahdidlarga albatta haqdor va dahshatli jazo bilan qoÀrqitishga, shubhasi.

Uqdir.

XOTIMA

Ey, gÀaflatga shoÀngÀib, bu hayotni shirin koÀrib, oxiratni unutibdatlanoga talbgor boÀlgan badbaxt nafsim! Bilasanmi, nimaga oÀxshaysan? Tuyaqushga... U ovchini koÀradi lekin ucha olmaydi, ovchi uni koÀrmasin deb boshini qumga suqadi. Kattakon gavdasi esa tashqarun mavvchi uni koÀradi. Lekin u koÀzini qumda yumgan, koÀrmaydi.

Ey nafs! Bu misolga qara, butun diqqatni dunyoga qaratish - aziz lazzatniللّٰهُday qilib qiynaydigan azobga aylantirishini koÀr.

Masalan, bu qishloqda (ya'ni Barlada) ikki odam bor. Birining yuzdan toÀqson toÀqqiz doÀstlari Istanbulga ketgan. Chiroyli hayot kechirishyapti. Lekin u bir oÀzi bu yon haqolgan. U ham u yerga ketadi. Shuning uchun bu odam Istanbulga mushtoq, u yerni oÀylaydi. DoÀstlarga qovushishni istaydi. Qachonki unga: "U yerga bor!", deyilsa, sevinib, kulib ketadi.goÀyo chi odam esa, yuzdan toÀqson toÀqqiz doÀstlari bu yerdan ketgan. Bir qanchasi yoÀq boÀlgan. Bir qismi na koÀradigan, na koÀrinadigan yerlarga ketgan. Abgor boÀlib ketishgan, deb oÀyl "TingBu bechora ulrning barchasining oÀrniga faqat bir musofir bilan ovunib tasalli topishni istaydi. Bu orqali qiynovchi firoq azobini yopishni istaydi.

Ey nafs! Boshda Habibulloh (s.a.v.), َّمْسَ doÀstlaring qabrning narigi tarafidalar. Bu yerda qolgan bir-ikkitasi esa, ular ham ketishyapti. OÀlimdan choÀchib, qabrdan qoÀrqib, boshingni oÀgirma. Qabrga mardona qara, tingla, nimani tala havo apti. Erkakchasiga oÀlimning yuziga kul. Qara, nimani istayapti. Zinhor gÀofil boÀlib, ikkinchi odamga oÀxshama.

Ey nafsim! "Davr oÀzgargan, asr boshqalashgan, hamma dunyoga shoÀngÀigan, hayotga koÀpnyapti. Tirikchilik dardi bilan sarxush", dema. Chunki oÀlim oÀzgarmayapti. Firoq boqiy emas. Bashariy ojizlik, insoniy faqirlik oÀzgarmayapti, koÀpayyapti. Inson yoÀloa qoÀlgi tugamayapti, tezlashyapti.

Yana "Men ham hamma kabiman", dema. Chunki, boshqalar senga qabr eshigigacha sheriklik qiladi. Musibatda hamma bilan birga boÀlish, degan tasalli esa qabrning narigi tarafida umuman asossiz. OÀzingnymoniyiz ham hisoblama. Chunki bu dunyo musofirxonasiga hikmat nazari bilan qarasang, hech bir narsani nizomsiz, gÀoyasiz koÀrmaysan. Qanday qilib sen nizomsiz, gÀoyasiz qolishing mumkin?! Zilzila kabi voqealar olamdagi hodisalar tasodif oÀyincho SoÀz>asligini koÀrsatadi. Masalan, zaminga nabotot va hayvonot turlaridan kiydirilgan bir-biri ustida, bir-biri ichida gÀoyat muntazam va gÀoyat naqshinkor koÀylaklar - boshdan oyoq gÀoyalar bilan, hikmatlar bilan bezalgaq emasozlanganlarini koÀrib, oÀta oliy gÀoyalar ichida mukammal intizom bilan majzub Mavlaviydek doira aylantirishini inson biladi. Lekin bani Odamdan, xususan ahli iymonning bir qism ِّينِ tli xunuk xatti-harakatlarning ma'naviy ogÀirligidan yer kurrasi yelka silkitishiga oÀxshagan zilzila, {(Hoshiya) Izmirning zilzilasi munosabati bilan yozilgan.} oÀlimga arzhayotiy hodisalarini, bir dinsiz kimsa gÀoyasiz, tasodifiy deb oÀylab, barcha jabrdiydalarning ayanchli yoÀqotishlarini evazsiz, foydasiz ketgan deb nashr orqali koÀrsatib, mudhish bir umidsizlikka tushiradi.

bir zi ulkan xato, ham ulkan zulm qiladi. Aslida bunday hodisalar bir Hakimi Rahimning amri bilan ahli iymonning foniy molini sadaqaga aylantirior ediylashtirish va ne'matga nonkoÀrlik qilgani uchun gunohlarga kafforatdir.

Bir kun keladi, shu itoatli zamin yuzining ziynati boÀlgan insonlarning hatti harakatlarini shirk aralash, shukrsiz, xunuk deb topib, Xoliqning amri bilan ulkan zilzibir i'ali butun yuzini sidiradi, tozalaydi. Allohning amri bilan ahli shirkni jahannamga toÀkadi. Ahli shukrga: "Qani, jannatga marhamat qiling", deydi.

OÀN TOÀRTINCHI SOÀZNINnglab ASI

اِذَا زُلْزِلَتِ الْاَرْضُ زِلْزَالَهَا وَاَخْرَجَتِ الْاَرْضُ اَثْقَالَهَا وَ قَالَ الْاِنْسَانُ مَالَهَا يَوْr "Bis تُحَدِّثُ اَخْبَارَهَا بِاَنَّ رَبَّكَ اَوْحَى لَهَا الخ

Bu sura, Yer Kurrasi harakat va zilzilasida vahiy va ilhomga binoan amr ostida tebranishini qHammagn ifoda qiladi. Ba'zan esa titraydi.

Ma'naviy va ahamiyatli bir tarafdan, hozirgi zilzila munosabati bilan berilgan olti-yetti kichik savolga, qalbga yana ma'naviy eslatma yordamida berilgan javoblar keldi. Batafsil ning yni necha bor niyat qilsamda, izn berilmadi. Faqat qisqacha va xulosa tarzida yoziladi.

Birinchi Savol: Bu buyuk zilzilaning moddiy musibatidan ham alamli, zilzila davomidagi ma'ngan shusibat hisoblangan qoÀrquv va gÀam qaygÀu butun mamlakatda aksariyat xalqning tungi istirohatini buzib, dahshatli azob berishining sababi nima?

Yana ma'naviy javob: Ramazoni Sharifning tarovih vaqtida, radio orqali kava oÀtevinch va surur bilan, sarxushlarcha, oÀta havas bilan qoÀshiqlar kuylanishi va ba'zan qizlarning tovushlari bilan bu muborak Islom markazining xar burchagida jozibali eshittirilishi naeb qabda bu qoÀrquv azobini berdi deyildi.

Ikkinchi Savol: Nima uchun bu samoviy toÀqmoq kofirlarning mamlakatida ularning boshlariga kelmayapti? Bechora muhora tlarga kelmoqda?

Javob: Buyuk xatolar va jinoyatlar kechiktirilib katta markazlarda, kichik jinoyatlar esa tezlashtirilib kichikArzninzlarda berilgani kabi, muhim bir hikmatga binoan, kufr ahlining jinoyatlarining asosiy qismi Mahshargohdagi Buyuk Mahkamaga qoldirilyapti, iymon ahlining xatolarining jazosi esa qisman bu dunyoda beriladi.

{(Izoh) Rus kabi millatlar (bu ta اَلَسSSR davri Rusiyasiga tegishli), hukmi tugagan va oÀzgartirib yuborilgan bir dinni tark etib, haq, abadiy va hukmi tugamagan dinga xiyonat qilish darajasida Allohni gÀazablantirmagani uchun, hozircha zamin ularni a hosi bularga shiddatlanyapti.}

Uchinchi Savol: Ba'zi shaxslarning xatosi tufayli kelgan bu musibat mamlakatda bir daraja umumiy shakl olganining sababi nimِ تُرْJavob: Umumiy musibat aksariyatning xatolari tufayli yuzaga keladi. Bunga binoan, zolim shaxslarning harakatlariga aksariyat insonlar oÀz xatti-harakatlari bilan, yoki ularni savollash orqali yoki ularga yon bosish bilan tarafdor boÀlgani sababli ma'nan ishtirok etadilar, ommaviy musibatga sababchi boÀladilar.

ToÀrtinchyatda l: Modomiki bu zilzila musibati xatolarning natijasi va gunohlarning kafforati ekan, ma'sumlarning va begunohlarning u musibat ichida yonishining sababi nul Mulllohning adolati bunga qanday yoÀl qoÀyadi?

Yana ma'naviy tarafdan javob: Bu masala taqdir masalasiga taalluqli boÀlgani uchun, Qadar Risolasiga havola qilib, bu yerda shuning oÀzi aytildi:

وَاتَّقُوا فِتْنَةً k qilaصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً

Ya'ni: "Shunday bir balo va musibatdan saqlaningizki, u kelgan vaqt faqatgina zolimlarga xos boÀlib qolmay, xona klarni ham yoqadi".

Bu oyatning siri quyidagicha: Bu dunyo tajriba va imtihon maydonidir, taklif va mujohada diyoridir. Imtihon va taklif, musobaqa va mujohada bilan Abu Bakrlar a'loyi illiyinga chiamasht Abu Jahllar esa asfali sofiliynga tushishi uchun haqiqatlarning yashirin qolishini taqozo qiladi. Agar ma'sumlar bunday musibatlarda sogÀlom qolsaydi, Abu Jahllar aynan Abu Bakrlar (R.A.) kabi taslim boÀlib, mujohada va ma'i, sentaraqqiyot eshigi yopilar va taklif siri buzilar edi.

Modomiki, mazlumning zolim bilan birga musibatga tushishi Ilohiy hikmatga binoan kerak ekan, bechora mazlumning rahmat va adolatdan qanday hissasi bor?

Bu, haqiga javoban aytildiki: Musibatdagi gÀazab va shiddat ichida ularga bir rahmat jilvasi bor. Chunki ma'sumlarning foniy mollari ular nomidan sadaqa boÀlib, boqiy bir mol hukmiga oÀtadi. Foniy hayotlari esa lan fohayot qozontiradigan darajada bir navÀ shahidlik boÀladi. Nisbatan oz va vaqtinchalik mashaqqat va azobdan buyuk va doimiy yutuqni qozontirgan bu zilzila ular uchun gÀazab ichida rahmatdir.

Beshinchi Savol: Odil va Rahiylbattaiyr va Hakiym boÀlgan Zot nima uchun xususiy xatolarga xususiy jazo bermay, ulkan bir unsurni, ya'ni yerni hujum qildiradi. Bu hol rahmatining jamoliga va qudratining qamroviga qanday qilib a, hatq keladi?

Javob: Qodiyri Zuljalol xar bir unsurga koÀp vazifalar bergan va xar bir vazifa koÀp natijalar beradi. Bir unsurning birgina vazifasida, birgina natijasi xketishyomon va musibat boÀlsada, boshqa xayrli natijalari bu natijani ham xayrga aylantiradi.

Agar ushbu bitta xunuk natija vujudga kelmasligi uchun, insonga gÀazab qilgan unsur u vazifadan manÀ etilsa, u natijalar sanoْحَمْن xayrlar tark etiladi va kerakli xayrni qilmaslik yomonlik boÀlgani sababli, xayrlar sanogÀicha yomonliklar qilingan hisoblanadi. Bitta yomonlijimon)asin deb bunday qilish oÀta xunuk hamda hikmat va haqiqatga xilof, nuqsondir. Qudrat, hikmat va haqiqat nuqsondan pokdir.

Modomiki bir qism xatolar unsurlarni va yerni gÀazabga keltiradigan darajaÀlsa, an isyon va koÀp maxluqlarning huquqiga haqoratli tajovuz hisoblanar ekan, albatta jinoyatning haddan tashqari xunukligini koÀrsatish uchun, ulkan unsurga, umum vazifalari ichida: "Ularni tarbiyalab qoÀy", dkamoli berilishi ayni hikmat, adolat va mazlumlarga ayni rahmatdir.

Oltinchi Savol: GÀaflatdagilar zilzilaning Yer Kurrasi ichidagi ma'danlar inqilobining natijasi ekanini jar soladi. Xuddi tasodifadislabiiy va maqsadsiz hodisa sifatida qaraydi. Bu hodisaning ma'naviy sabablarini va natijalarini koÀrmaydiki, koÀzlari ochilsa. Ular suyangan moddiy jihatning biror haqiqati bola ola Javob: Zalolatdan boshqa hech qanday haqiqati yoÀq. Chunki xar yili ellik milliondan koÀproq naqshli, intizom bilan liboslarni kiygan va yangilab turgan Yer Kurrasining ustidagi minglab turlar. Shunttasi: masalan, pashsha sinfining sanoqsiz vakillaridan bir vakilining yuzlab a'zolaridan bitta a'zosi boÀlgan qanotining maqsad, iroda, xohish va hikmat jilvasiga sazovorligi, unga nisbatan loqayd qolmagani va oÀz-oÀziga taa va nqoÀymagani hadsiz jonzotlarning beshigi, onasi, panogohi va homiyi boÀlgan ulkan Yer kurrasining ahamiyatli faoliyat va holatlarigina emas, balki hech bir narsasi, kichyuz milsin, katta boÀlsin, Ilohiy iroda, ixtiyor va maqsaddan tashqarida emasligini koÀrsatadi. Biroq Qodiyri Mutlaq, hikmatining taqozosi bilan, zohiriy sabablarni oÀz tasarrufiga parda qilbrga kilzilani iroda qilgan vaqti ba'zi ma'danlarni harakatlanishga buyurib, olovlantiradi.

Boringki, ma'danlarning inqiloblari boÀlsa ham, baribir Ilohiy amr va hikmat bilan yuzaga chiqadi, boshqa tarzda boÀlmaydi. Masalan, bir kishi milti, goÀzn birovni otdi. Otgan odamga umuman e'tibor bermay, butun diqqat e'tiborni faqat miltiqning ichidagi poroxning oÀt olish nuqtasigagina qaratilsa, bechora oÀldirilgan odamning huquqini butunlay toptaladi. Bu holat naqadarbu tomlik va devonalik boÀlsa, shuning kabi Qodiyri Zuljalolning itoatli bir xizmatkori, balki kemasi, tayyorasi boÀlgan Yer kurrasining ichida niyat boÀlgan, hikmat va iroda bilan yigÀilgan bir bombani, "gÀaflat va tugÀyondagilarning koÀzini ochish uchun oÀt och" deb buyurilgan Rabboniy amrni unutish va t Faxria yoyish ahmoqlikning eng jirkanchidir.

Oltinchi savolning davomi va izohi: Zalolatdagilar va dinsizlar tutgan yoÀlini muhofaza qilish va iym hikmaining uygÀonishiga toÀsiq boÀlish uchun shunday gÀarib qaysarlik va ajib ahmoqlik qiladiki, insonni inson boÀlganiga pushaymon qiladi.

Masalan: SoÀnggi vaqfoyda insonlarning bir daraja ommaviy shakl olgan zulmli, zulmatli isyonidan koinot va barcha unsurlar qizishgani, hamda yer va osmonlar Xoliqi xususiy Rububiyati bilan emas, nimai butun koinotning, butun olamlarning Rabbi va Hokimi boÀlgan jihati bilan umumiy va keng koÀlamda oÀzini bildirib, butun koinotda va rububiyatning umumiy doirasidan harniyatni uygÀotish, dahshatli tugÀyonidan voz kechirish va ular tanishni istamagan koinot Sultonini tanitish uchun oÀxshashi yoÀq, toÀxtatib boÀlmaydigan suv, havo va elektrdan zilzi XultoÀfonni va ommaviy urushlar kabi umumiy va dahshatli ofatlarni chiqarib, ular bilan insoniyatning yuziga urdi. Bu orqali Hikmatini, Qudratini, Adolatini, Qayyumiyatini, Irodasini va Hokimiyatinmoziy zohiriy suratda koÀrsatdi. Inson suratidagi bir qancha ahmoq shaytonlar umumiy Rabboniy ishoralar va Ilohiy tarbiyaga nisbatan ablahcha inkor orqali qarshi chiqib: "Tabiat ishi, moddaning portlashi, tasodifiy. Quyoshning harm falsbilan elektrning toÀqnashuvi. Butun mashinalarni Amerikada besh soat toÀxtatib qoÀygan va QastamoÀnu viloyatining osmonida va havosida samoni qizartirib, yongÀinga aylandi" deb, ma'qoÀyibsafsata sotishyapti. Zalolatdan kelgan cheksiz jaholat va dinsizlikdan kelib chiqqan xunuk qaysarlik tufayli, sabablar faqat bahona, bir parda ekanini bilishmaydi. TogÀdek archa daraxtining jihozlarini toÀqish va yetishtirish uchun bir oiralaq kattaligida yuz fabrika va dastgoh zarurligiga qaramasdan, kichik danakni koÀrsatib: "Bu daraxt shundan chiqqan" deb, Sone'ning archada koÀrsatgan minglab moÀ'jizasini inkor qilgani singari, ba'zi zohiriy sabablarni koÀlishidi. Xoliqning ixtiyor va hikmat bilan yuritayotgan juda buyuk rububiyat faoliyatini yoÀqqa chiqaradi. Ba'zan juda chuqur va bilib boÀlmaydigan, juda ahamiyatli, ming jihatda hikmatli bir haqiqatga fanda bir nom beradi. toifau nom orqali mohiyati anglashilib, oddiylashib, hikmatiz, ma'nosiz boÀlib qolgandek.

Xullas kel! Ablahlik va ahmoqlikning nihoyaga koÀarajalarini koÀr. Ular yuz sahifa bilan ta'riflansa va hikmatlari bayon etilsa ham, tamoman bilinishi qiyin boÀlgan chuqur va keng noma'lum haqiqatga nom

اَللّ, ma'lum narsadek "Bu falon narsa," deydi. Masalan, quyoshning bir moddasi bilan elektrning toÀqnashuvidir.

Umumiy iroda, ixtiyor va butun turlarga hokimlikning unvonlari boÀlgan va "Odatulloh" nomi bilan bilÀlganifitriy qonunlarning birini, xususiy va qasdiy rububiyat hodisasi sifatida koÀrsatib, uni umumiy qonunlardan ajratib qoÀyadi. Bu ajratish orqali uning munosabatini ixtiyoriy irodadan kesadi. SoÀng tutib tasodifga, tabiatga havola SoÀng . Abu Jahldan ham koÀproq nodonlik qiladi. Bamisoli bir askarning yoki bir qoÀshinning jangda qozongan zafarini, faqat askarlik nizomi va qonuniga bogÀlab, qoÀmondxira s, podshohidan, hukumatidan va maqsadli harakatlardan aloqasini uzgan odam singari osiy devonaga aylanadi.

Hamda bir danakdan mevali daraxt yaratilgani kabi oÀta moÀ'jizalning justa tirnoqdek oÀtin boÀlagidan yuz kilolik turli taomlarni, yuz arshin xilma hil gazmollarni chiqarsa, bir odam u oÀtin boÀlagini koÀrsatib "Ular bundan tabiiy va tasodifiy tarzda chiqqan" deb, ustaning ajlan, U'atlarini, hunarlarini yoÀqqa chiqarishi qay daraja ahmoqlik boÀlsa, aynan shuningdek...

Yettinchi savol: Yer bilan bogÀliq bu hodisa, bu mamlakatning Islomiy aholisiga tegishli ekanini va ularni nishon butunanini qanday anglash mumkin va nima uchun Erzinjon va Izmir taraflariga qattiqroq hujum qilmoqda?

Javob: Bu hodisa ham shiddatli qishda, ham qorongÀi kechada, ham dahshatli sovuqda, ham Ramazonning hurmatini joyiga qoÀymagan buning aa maxsus kelgani hamda talofatlaridan keyin ham oÀziga kelmagan gÀofillarni yengil uygÀotish uchun zilzilaning davom etishi koÀp belgilarinchi dalolati orqali bu hodisa iymon ahlini nishonga olib, ularga qarab, namozga va niyozga uygÀotish uchun silkinyapti va oÀzi ham titramoqda.

Bechora Erzinjon kabi yerlardang isboq silkinishining ikki jihati bor:

Biri: Xatolari oz boÀlgani tufayli poklash uchun tezlatildi.

Ikkinchisi: U yerlarda quvvatli va haqiqiy iymon qoÀrg jilvari, Islomiyat homiylari oz yoki tamoman magÀlub boÀlgan paytda, dinsizlar u yerda kuchli faoliyat markazini ta'sis qilgani tufayli eng avval u yerlarni kaltaklaganining ehtimoli bor.

hosil انَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

OÀn Beshinchi SoÀz

Ey astronomiyaning ruhsiz masalalari bilan zehni torlashgan, aqli koÀziga tushgan va bu oyatning azamatli sirini siqishgan zehniga sigÀdira olmagan maktabli afandi! Bu oy bilan samosiga yetti zinapoyali bir narvon bilan chiqish mumkin. Kel, barobar chiqamiz!

Birinchi Zinapoya: Zamin kabi samovotning ham oÀziga munosib yashovchilari boÀlishini haqiqa deyapikmat taqozo qiladi. Shariat tilida u xar hil turlarga farishta va ruhoniylar ismi berilgan. Ha, haqiqat buni taqozo qiladi. Chunki yer kichikligi va haqorati bilan birga, jonli va idrokli maxluqlardan toÀldirilishi va ora-sira boÀhning ib yangidan idroklilar bilan jonlantirilishiga ishora qiladi. Balki bu muhtasham burjlar sohibi, ziynatli qasrlar hukmidagi samovot ham fahmli va idrokli maxluqlar bilan toÀla ekanini ochiqchasiga tushuntiradi. Ular ham inson va tugatg kabi ushbu olam saroyining sayr qiluvchilari, koinot kitobining mutolaa qiluvchilari va rububiyat saltanatining dallollaridir. Chunki koinotni haddu hisobga kelmagan pardozlar va goÀzalliklar, naqshlar bilan bezab ziynatlashi shaksizvqulotakkir tahsin etuvchi va hayratda qolgan taqdir etuvchilarning koÀrishlarini taqozo qiladi. Ha, husn albatta oshiqni taqozo qiladi, taom esa och boÀlg boÀlieriladi. Xolbuki inson va jinlar bu nihoyatsiz vazifaga, hashamatli nazoratga va keng qullik vazifasini faqat milliondan birini qila oladi. Demak, sanoqsiz, turli-tuman vazifalaa narsbodatga nihoyatsiz farishta navÀlari va ruhoniy jinslar lozim.

Ba'zi rivoyatlarning ishorasi orqali va olam intizomining hikmati asosida deyilabilirki: Bir qancha sayyor jismlar, sayyoralardan tomchilardir.

, bir qancha farishtalarning ulovlaridir. Ular bularga Allohning izni bilan minadi, shahodat olamini sayr etib kezadi. Yana bir qancha hayvon badanlari, hadisda "Yashil qushlar" deb nomlangan jannat qushlaridan chivinlargacha bir jinsdagi ruhlnson x tayyorasi deyish mumkin. Ularning ichiga Allohning amri bilan kiradi, jismoniyat olamini aylanib jasadlardagi hislarning derazalari orqali jismoniy fitrat moÀ'jizasini tomosha qiladi.

Aqilgan qora tuproqdan va loyqa suvdan doim latofatli hayotni, nuroniyatli idrok sohiblarini yaratgan Xoliqning, albatta ruh va hayotga munosib nur dengizidan va hatto zulmat dengizidan bir qancha fahmli maِ وَ اri bor. Ular koÀp sonda mavjud. Farishtalar va ruhoniyotning vujudlariga doir "Nuqta" nomli bir risolam va Yigirma ToÀqqizinchi SoÀzda ikki karra ikki toÀrt aniqligida qat'iy isbot eti yulduAgar istasang, unga murojaat qil.

Ikkinchi Zinapoya: Zamin bilan osmonlar bir hukumatning ikki mamlakati kabi bir-biri bilan aloqadordir. OÀrtasida ahamiyatli bogÀliqlik mdor iim muomalalar bor. Zaminga lozim boÀlgan ziyo va harorat, baraka va rahmat kabi narsalar samodan keladi, ya'ni yuboriladi. Vahiyga tayangan butun samoviy dinlarning ijmo'i bilai ochautun ahli kashfning tajribaga tayangan tavoturi bilan, farishta va ruhlar osmondan yerga keladi. Bundan, hisga yaqin qat'iy toÀgÀri va aniq sezgi orqali:

Yerda yashaydiganlar uchun osmonga chiqish uchun yoÀl mavjudligi bilinadi. Ha, ham qilis aqli, xayoli va nazari xar doim samoga chiqishi bilingani kabi: OgÀirliklarini tashlagan anbiyo va avliyolar ruhi yoki jasaddan chiqqan mayyitlar ruhi, Allohning izni bilan u yerga boraَهُوَ domiki yengillik va latofat topganlar u yerga borar ekan, albatta misoliy jasad kiygan, ruhlar kabi bir qancha yer va havoda yengil va latif yashovchilar samoga chiqa obe qol Uchinchi Zinapoya: Samoning sukut va sukunati, intizom va tartibi, kenglik va nuroniyati koÀrsatadiki: Yashovchilari zaminning yashovchilari kabi eiyatlialki butun aholisi muteÀdir. Nima amr boÀlsa, uni bajaradi. Bir-biriga qiyinchilik tugÀdirish va urushni keltirib chiqaradigan hech qanday sabab yoÀq. Chunki mamlakat keng, fitratlar sof, oÀzlari ma'sum, maqomlari sobitdir dedirnda bir-biriga zid narsalar toÀplangan. Yomonlar yaxshilarga qoÀshilgan, orasida munoqasha boshlagan. Shu sababli ixtilof va iztiroblar tushgan. Undan imtihon va musobaqalar taklif yuklangan, undan yuksalish va tubanlashish chiqqan mollaaqiqatning hikmati quyidagicha:

Bashar yaratilish daraxtining eng soÀngi mevasidir. Bir narsaning samarasi eng uzoq, eng qamrovli, eng nozik, eng ahamiyatli qismi ekani maÀlum. Shuningat, ul olamning samarasi boÀlgan inson eng qamrovli va monandi yoÀq, eng ojiz, eng zaif va eng latif qudrat moÀ'jizasidir. Uning beshigi va maskani boÀlgan zaQuyosh osmonga nisbatan moddatan kichikligi va e'tiborsizligi bilan birga ma'nan va san'at jihatida butun koinotning qalbi, markazi,

barcha san'at moÀ'jizalarining namoyish qilinadigan joyi, koÀrgazmasi,

Allohning butun ismlarng oÀxtajalliylariga sazovor,

jamlanish nuqtasi va nihoyatsiz Rabboniy faoliyatning toÀplangan joyi, oynasi va Ilohiy Xalloqiyatning sanoqsiz, xususan nabotot va hayvonotning juda koÀp kichik turlarida boy ijodning asosi va bozori,

oxiratnki : "da keng olamlaridagi san'atli asarlarning kichik miqyosda namuna qilinadigan joyi,

abadiy toÀqimalarning tezlik bilan ishlagan dastgohi,saltanadiy manzaralarning oÀta tez almashgan taqlid yeri,

jannat boÀstonlarining urugÀchalarida juda tez koÀkargan tor va vaqtinchalik ekinzori va tiyoji yeridir. Demak yerning

{(Izoh) Yer Kurrasi kichikligi bilan birga samovotga qarshi kela oladi. Chunki doimiy bir chashma kirishi yoÀq katta koÀldan katta deyish mumklutf blgani kabi. Bir oÀlchov jismi bialn bir narsa oÀlchab boshqa yerga yuborilgan va uning qoÀlidan oÀtgan va unga kirgan-chiqqan mahsulot bilan zohiranng oÀzab marta oÀlchov jismidan katta va togÀ kabi bir jism orqali oÀlchov jismi muvozanaga chiqadi. Aynan shuning kabi: Yer Kurrasi, Janobi Haq uni san'atigy goÀzyish joyi va ijodiga koÀrgazma, hikmatiga sabab, qudratiga sazovor, rahmatiga guldon, Jannatiga ekinzor, hadsiz koinotga va maxluqot olamlariga oÀlchov, ari ildengizlari va gÀayb olamiga oqadigan chashma qilib ijod qilgan. Xar yili qat-qat va koÀp qavatli yuz ming tarzda, san'atli asarlardan toÀqilgan koÀylaklarini almashtirgan va koÀp marta toÀlib moziyga boÀshatib gÀayb oziy sa toÀkkan butun u yangilauvchi olamlarni va yerning turli xil koÀylaklarini e'tiborga ol. Ya'ni butun oÀtmishni hozirdek faraz qil. SoÀngmas" dbli takrorlangan va bir daraja oddiy samovot bilan taqqosla. Yer katta boÀlmasada, kam ham boÀlmasligini koÀrasan. رَبُّ السَّموَاتِ وَ الْاَرْضِ sirini angla.}

ushbu ma'naviy azamatidan va s san'ajihatidan ahamiyati sababli, Qur'oni Hakim samovotga nisbatan, buyuk daraxtning kichik mevasi boÀlgan yerni, butun samovotga teng tutyapti. Uni bir pallaga, butun samovotni bir pallaga qoÀymoqda. Takror baylik. رَبُّ السَّموَاتِ وَ الْاَرْضِ deydi.

Yerning mazkur hikmatlardan yuzaga kelgan tez almashishi va bardavom oÀzgarishi yashovchilarining ham unga koÀra oÀzgarishga sazovor boÀlishini taqozo qiladi. Yana chegaralangan kabi:adsiz qudrat moÀ'jizalariga sazovor boÀlgani uchun, eng muhim yashovchilari hisoblangan inson va jinlarning hislariga, boshqa jonzotlar kabi fitriy chlar oÀva yaratilishdan chegaralash qoÀyilmagani uchun cheklanmagan taraqqiy va nihoyatsiz tubanlashishga sazovor boÀlgan. Anbiyolardan, avliyolardan namrudlarga, shaytonlargacha uzun imtihon maydonlari paydo boÀlgan. Modomiki bunday ekan, albaizomlir'avnlashgan shaytonlar, hadsiz yomonliklari orqali samo va osmon ahliga tosh otishadi.

ToÀrtinchi Zinapoya: Butun olamlarning Rabbi, Mudabbiri va Xoliqi boÀlgan Zoti Zuljalolning, hukmlaekani a koÀp turdagi nomlari, unvonlari va eng goÀzal ismlari bor. Masalan: PaygÀambarimiz (S.A.V.) sahobalari safida kofirlarga qarshi urushi, buthun malaklarni yuborishini taqozo qilgan qaysi ism va unvon boÀlsa, oÀsha ism va unvon, malaklar bilan shaytonlar oÀrtasida urush boÀlishini, osmondagilarning xayrlilari va yerdagi yomonlarning orasida kurng havÀlishini taqozo qiladi.

Kofirlarning nafs va nafaslari qudrat qoÀlida boÀlgan Qodiyri Zuljalol bir amr bilan, bir sa'y bilan ularni mavh etmayapti. Ommaviy Rububiyati unvonksi esn, Hakiym va Mudabbir ismi bilan imtihon va kurash maydoni ochadi. Qiyosda xato boÀlmasin: Bir podshohning hukumat doirasi e'tibori bilan juda koÀp turdagi unvonlari, ismÀl, bior. Masalan: Adliya doirasi uni "Adolatli Hukmdor" nomi bilan biladi. Harbiylar doirasi uni "Oliy QoÀmondon" sifatida koÀradi. Tashqi ishlar doirasi uni "Xshadi. ismi ila zikr qiladi. Boshqaruv doirasi uni "Sulton" nomi bilan taniydi. MuteÀ aholi unga "Marhamatli Podshoh" deydi. Osiy insonlar uni "Qahhor Hokim" deydرَنْدْa bularga qiyos qil. Ba'zan butun aholi uning qoÀlidagi oliy podshoh ojiz, zalil bir osiyni bir amr bilan oÀldirmaydi. Balki Odil Hukmdor ismi orqali mahkamaga yubshlarn Ham kuchli, ham sodiq xodimini iltifotga loyiqligini biladi. Lekin xususiy ilmi bilan, xususiy telefoni orqali unga iltifot qilmaydi. Balki saltanat hashamati va hukumat tadbiri unvoni orqali mukofotga haq qozonishini koÀanini h uchun musobaqa maydoni ochadi, vaziriga buyruq beradi, aholini tomosho qilishga chaqiradi. Bir siyosiy qarshilash marosimi tuzdiradi. Muhtasham yuksak imtihon natijasida yuksak majlisda uni mukofotlaydi. Loyiqligini e'lon qiladi. Yana boshqainlarglarni bularga qiyos qil.

وَ لِلّهِ الْمَثَلُ الْاَعْلَى azal va abad sultonining juda koÀp eng goÀzal ismlari bor. Allohning buyukligining koÀrinishlari va jamolinioti tooyon boÀlishi orqali juda koÀp ishlari va unvonlari bor. Nur va zulmat, yoz va qish, Jannat va Jahannamning vujudini taqozo qilgan ism, unvon va ish, nasl qoldirish qonuni, musobaqa qonuni, yordamlashish qonunimatga juda koÀp umumiy qonunlar kabi, kurash qonunining ham bir daraja ta'minini taqozo qiladi... Qalb atrofidagi ilhomlar va vasvasalarning kurashlaridan samo ufuqlarida farishtalar vpirgantonlarning kurashigacha u qonunning qamrovini taqozo qiladi.

Beshinchi Zinapoya: Modomiki yerdan samoga borib kelish bor ekan, samodan yerga tushib chiqish boÀlayotgan ekan, dunyoga lozim boÀlgan ahamiyatlili bialar u yerdan yuborilayotgan ekan va modomiki toyyib ruhlar samoga ketayotgan ekan, albatta yomon ruhlar ham, yaxshilarni taqlid qilib samovot mamlakatiga slatayga tashabbus qiladi. Chunki vujudida latofat va yengilliklar bor. Shubhasiz badargÀa va rad etiladilar ham. Chunki mohiyatida yomonlik va yaramasliklari bor.

Yana shak-shubh va rumuhim muomalaning va bu ma'naviy kurashning shahodat olamida bir alomati, bir ishorasi topiladi. Chunki rububiyat saltanatining hikmati:

Idrok sohibi uchun, boxusus eng muhim vazifasi kuzatuv, shahodat, dallollik va nazorat qilishi vahdlangan insonning,

bahorning cheki yoÀq moÀjizalariga yomgÀirni ishorat sifatida qoÀygani,

gÀaroyib sanÀat asarlarlariga zoxiriy sabablarnohiga at qilgani kabi,

shahodat olami ahlini guvoh koÀrsatishi uchun,

balki u ajib tomoshaga umum samovot va yer ahlining e'tiborini jalb qilishi uchun,

ya'ni katta samovotni, atrofidang ba'tga tizib, burjlari bezalgan qal'a qilib, shahar suratida koÀrsatib rububiyatining hashamatini tafakkur ettirishi uchun

muhim gÀaybiy tasarruflarga ishora qoÀyishini, alomat qoldirishini taqozvchilidi.

Modomiki bu buyuk kurashni e'lon qilish hikmat taqozosi bilan lozim ekan, albatta unga bir ishora bor. Lekin osmon va koÀk hodisalari ichida bu e'longa munosib hech bir hodisa koÀrinmaydi. Bundan ham munosibrogÀi yoÀq. Chunki yukammal l'alarning mahkam tepasidan otilgan manjiniqlar va ishora oÀqlariga oÀxshagan yulduz hodisalari shaytonning toshlanishiga naqadar munosib ekani yaqqol tushuniladi. Xolbuki shu hodisaning bu hikmat va maqsaddan boshqa munosibi. ToÀti yoÀq. Boshqa hodisalar unday emas. Bu hikmat Odam zamonidan beri mashhur va haqiqat ahli biladi.

Oltinchi Zinapoya: Inson va jinlar nihoyatsiz yomonlikka va bilib inkor qilishga qobiliyatli boÀlgani uchun, nihoyatsiz tasavysarlik va bir tugÀyon qiladi. Shuning uchun Qur'oni Hakim shunday moÀ'jizali balogÀat, shunday oliy va ochiq uslublar bilan va shunday qiymatli, zohiriy misollar va masalalar bilan insonlar va jinlarni isyon va tugÀyondan quvan biroinotni titratadi. Masalan:

Ey insonlar va jinlar! Amrlarimga itoat etmasangiz, qani mulkim hududidan qoÀlingizdan kelsa chiqing degan misoliga ishora qilgan

يَboqiy شَرَ الْجِنِّ وَالْاِنْسِ اِنِ اسْتَطَعْتُمْ اَنْ تَنْفُذُوا مِنْ اَقْطَارِ السَّموَاتِ وَالْاَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ اِلَّا بِسُلْطَانٍ ٭ فَبِاَىِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ٭ lolninلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَ نُحَاسٌ فَلَا تَنْتَصِرَانِ

oyatidagi azamatli qoÀrqitishga, dahshatli tahdidga va shiddatli quvishga diqqat qil. Inson va jinlarning oÀta magÀrur qaysarliklarini gÀoyat moÀ'jizona

Ayat bilan sindiradi. Ojizliklarini e'lon qiladi. Rububiyat saltanatining kengligi va azamati nisbatida naqadar ojiz va bechora ekanini koÀrsatadi. GoÀyo bu oyat bilan, ham

oyati um bas shunday deydi:

"Ey kichikligi ichida magÀrur va qaysar, ey zaiflik va faqirligi ichida sarkash va qaysar boÀlgan jin va insonlar! Isyoningiz orqali shunday bir Sultoni Ziyshonning amrlariga qan zot elishga qanday jasorat qilasiz. Yulduzlar, oylar, quyoshlar buyruqqa boÀysunuvchi askarlar kabi Uning amrlariga itoat qiladi.

Siz tugÀyoningiz orqali shunday Hokimi Zuljalolga qarshi tortishyapsiz. Shunday azamatli mute askarlari bor,qi va an shaytonlaringiz chiday olsa, ularni togÀdek oÀqlar bilan toshboÀron qiladi. Kufroningiz orqali shunday Maliki Zuljalolning mamlakatida isyon qilyapsizki, qullaridan va askarlaridan shundaylari borki, sizlardeki va zk ojiz maxluqlarni emas, balki farazan togÀ va yer kattaligida kofir dushman boÀlganingizda ham yer va togÀ kattaligidagi yulduzlarni, otashli temirlarni, qizigan olovli mislarni sizga otadi, sizni tay olami.

Yana shunday qonunni buzyapsizki, agar kerak boÀlsa, Yeringizni yuzingizga uradigan, toÀp oÀqiday yeringiz kabi yulduzlarni ustingizga yogÀdiradigan maxluqlari bogÀliq.

Qur'onda ba'zi muhim urgÀu berilgan joylar boik emaushmanlarning kuchli boÀlganidan kelib chiqmaydi. Balki hashamatni izhori qilish va dushmanning yomonligini koÀrsatish kabi sabablardan kelib chiqadi. Ba'zan mukammal intizomni, juda odilliknirtibda halimlik va hikmatlarning quvvatini koÀrsatish uchun eng katta va kuchli sabablarni eng kichik va zaif narsaga qarshi dastak beradi va ustida tutadi, tushirtirmaydi, tajovuzdan saqlaydi. Masalan ushbu oyatga qara:

وhtiradتَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَاِنَّ اللّهَ هُوَ مَوْلَيهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلئِكَةُ بَعْدَ ذلِكَ ظَهِيرٌ

Nabiy haqida naqadar hua bosha ayollarning huquqiga qanchalik marhamat bor. Nabiy hurmatining azamatini, ikki zaifaning shikoyatining ahamiyatini va haqlarining hurmatini mehribonlan emaali ifodalash uchun bu muhim urgÀu qilingan.

Yettinchi Zinapoya: Farishtalar va baliqlar kabi yulduzlar ham juda farqlidir. Bir qismi juda kichik, bir qismi oÀta kattadir. Hatto osmoi boshxar porlagan narsaga yulduz deyiladi. Yulduz jinsidan bir navÀ nozanin samo yuzining bezalgan ziynatlari va u daraxtning munavvar mevalari, u dengizning taing yoytadigan baliqlari hukmida Fotiri Zuljalol, Sone'i Zuljamol ularni yaratgan va malaklariga kezadiga joylar, markablar, manzillar yaratgan. Yulduzlarning kichik bir turini esa shaytonlarning quvib toshlanishiga vosita qilgan. Shaytonning quvia tushlanishi uchun otilgan olovli toshlarning uch ma'nosi boÀlishi mumkin:

Birinchisi: Kurash qonuni eng keng doirada ham jarayon etishiga ramz va alomatdir.

Ikkinchisi: Samovotda xushyor navbatchilar, mumak, ehovchilar bor. Yerdagi yomonlarning suqilishi va tinglashlaridan xushlanmagan Allohning askarlari borligiga e'lon va ishorat qilish uchun.

Uchinchisi: Yerdagi iflosliklarning habis vakillari hisoblangan josboÀlgaytonlarni, toza va poklarning maskani boÀlgan samoni kir qilmasligi va habis nafslarga josuslik qildirmaslik uchun, adabsiz josuslarni qoÀrqitishga otilgan manj. Qisha ishora oÀqlari kabi, shaytonlarni samo eshiklaridan olovli toshlar ila rad qilish va quvish uchun.

Demak, tilla qoÀngÀizga oÀxshagan aql chiring sa tayangan va Qur'on quyoshidan koÀzini yumgan astronomiyachi afandi! Mazkur yetti zinapoyada ishora etilgan haqiqatlarga umumiy shaklda i. TasKoÀzingni och, aql chirogÀini tashla, kundek moÀ'jizaviy nuri ichida bu oyatning ma'nosini koÀr! U oyatning samosidan bir haqiqat yulduzini ol, sening boshingdagi shaytonga ot, oÀz stehzolingni quvib toshboÀron qil!.. Biz ham shunday qilishimiz kerak va birgalikda

deyishimiz kerak.

سُبْحَانَكَ لhoyatsْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

OÀN BESHINCHI SOÀZNING ILOVASI

بِاسْمِهِ سُبْحَalifa"وَاِنْ مِنْ شَيْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ

Iblisni javob bera olmaydigan holga keltirgan, shaytonni dalillar bilan mot qilgan, tugÀyonga ketganlarni lol qilgan "Birinchi Mavzu" betaraf muhokama ichida sha.>U zong mudhish bir hiylasini qat'iy suratda rad qilgan voqeadir. Uning qisqacha boÀlimini oÀn yil avval Lamaat (YogÀdular)da yozgan edim:

Bu risolaning ta'lifidan oÀn bir yil avval Ramazoni Sharifda Istq hikmagi Boyazid jome'i sharifida qorilarni tinglayotgan edim. Bir payt shaxsini koÀrmadim lekin ma'naviy bir ovoz eshitganday boÀldim. E'tiborimni oÀziga tortdi. Xayolan tingladim.

Qarasam, mengasladi.Sen Qur'onni juda oliy, oÀta porloq koÀryapsan. Betaraf muhokama qil, bu shaklda qara. Ya'ni, inson kalomi deb faraz qil, qara... Ajabo, oÀsha ustun tomonlarni, ziyn tasavi koÀrasanmi?", dedi.

Men haqiqatdan ham unga aldandim. Bashar kalomi deb faraz qilib qaradim: Boyazid masjidining elektr tugmasi bosilib oÀchirilsa atrof qorongÀilikka tushganidek, oÀsha faaproq lan Qur'onning porloq ziyolari yashirishni boshladi. Shunda, menga gapirgan shaytonligini tushundim. Meni jarlikka otyapti. Qur'ondan mvjudotstadim. Birdan qalbimga bir nur keldi. Mudofaaga qat'iy quvvat berdi. Keyin bu tarzda shaytonga qarshi munozara boshlandi.

Ey shayton! Betarafona muhokama, ikki taraf orasidagi vaziyatdir. Holbuki ham sening, hashini ng inson shogirdlaring aytgan betarafona muhokama, tarafi muxolifni iltizomdir. Betaraflik emas, muvaqqatan bir dinsizlikdir. Chunki Qur'onga kalomi bashar ushtoqrash va oÀshanday muhokama qilish, shiqqi muxolifni asos tutishdir. Botilni iltizomdir, betarafona muhokama emas. Balki botilga tarafgirlikdir, dedim.

Shunday ekan Allohning kalomi ham, bashar kalomi ham dema. OÀrtada fa sinovlib, qara, dedi shayton.

Men: Unday ham boÀla olmaydi. Chunki tortishiladigan bir narsani agar ikki iddao qilgan kishi bir-biriga yaqin boÀlsa oni imi yaqin boÀlsa u ikkisidan boshqa bir kishining qoÀlida yoki ikkilavoning qoÀli yetadigan joyga qoÀyiladi. Qaysi biri isbot qilsa, oÀsha yutadi.

Agar ikki iddaochi bir-biridan oÀta uzoq, biri mashriqda biri magÀribda booÀshinqoidaga koÀra narsa egasi kim boÀlsa, uning qoÀlida qoladi. Chunki oÀrtada qoldirish mumkin emas. Qur'on - qiymatli narsadir! Bashar kalomi Janobi Haqning kalomidan qanchalik KarimoÀlsa ikki taraf ham bir-biridan shunchalik cheksizlikda uzoq.

Buni yerdan surayyo yulduzigacha bir-biridan uzoq ikki taraf oÀrtasida qoldirish mumkin emas. OÀrtasi yoÀq. Chunki vulan ya yoÀqlik kabi bir-biridan uzoq ikki narsa kabi zid. OÀrtasi yoÀq. Shunday ekan, Qur'on uchun mulk egasi, Ilohiy tomondir. Bu Uning qoÀlida qabul qilinib, shu tarzda isbot dalillariga qaraladi.

Agar narigi tarini shng Kalomulloh ekaniga doir butun burhonlarni bir-bir rad qilsa, qoÀlini unga uzatishi mumkin. YoÀqsa uzata olmaydi. Hayhot! Minglab qat'iya burhonlarning mixlari bilan Arshi A'zamga qoqilgan bu muazzam olmosnimg barcha mixlarni vga vaqoÀl chiqarib, ustunlarni kesib tushira oladi?!

Mana ey shayton! Senga qarshi haq va insof ahli bu suratda haqiqatli muhokama bilan tahlil qiladi. Hatto eng kichng ito dalilda ham Qur'onga qarshi iymonlarini ziyodalashtirishadi. Sen va shogirdlaring koÀrsatgan yoÀl esa:

Bir marta bashar kalomi faraz qilinsa, ya'ni arshga bogÀlangan muazzam olmos yerga otilsa, uni ni zik koÀtarib ma'naviyat arshiga urishi uchun kufrning zulumotidan qutulib, iymonning anvoriga erishishi uchun butun mixlarning quvvatida va koÀp burhonlarning mustahkamligidagi burhon kerak boÀladi. Xolbuki bunga muvaffaq boÀlish judlomulln. Shuning uchun sening hiylang bilan bu davrda betaraf muhokama suratida koÀp kimsalar iymonini yoÀqotyapti...

Shayton qaytib: "Qur'on bashar kalomiga oÀxshaydi, ularning gaplashishi tarzida. Demak, inson kalomidir. Agar Allo, saltkalomi boÀlsa, unga yarashadigan, xar jihatdan gÀaroyib tarzi boÀlar edi. Uning san'ati bashar san'atiga oÀxshamagani kabi, kalomi ham oÀxshamasligi kerak?", dedi.

Javoban aytdim: PaygÀambarimiz, moÀ'jizalari va vasflaridan boshqa, harak, latilat va harakatlarida inson boÀlib, bashar kabi Ilohiy qonunlar va koinot dasturlariga boÀysungan va itoat qilgan. U ham sovuq qotadi, azob oqligii va hokazo... Ummatiga holati bilan imom boÀlishi, ishlari bilan rahbar boÀlishi, barcha harakatlari bilan dars berishi uchun xar bir holat va harakatida gÀargi omoaziyat berilmagan. Agar xar harakatlarida gÀaroyib boÀlganida, xar jihatda shaxsan imom boÀla olmas, hammaga mutlaq murshid boÀla olmas edi. Butun holatlari bilan Rahmatan lil o bilanboÀla olmas edilar. Aynan shuning kabi:

Qur'oni Hakim shuur boÀlganlarga imom, jin va insonlarga murshid, ahli kamolga rahbar, haqiqat ahliga muallimdir. Shunday ekan, insonning suhbati va uslubi tarzida boÀlishi zaruriy va qat'iybu Yighunki jin va insonlar munojatlarini undan oladi, duosini undan oÀrganadi, misollarini uning tili orqali zikr qiladi, axloqiy normalarni undan oÀrganadi va hokazo... Hamma uni manba sifatida fat laat qiladi. Shunday ekan, agar Hazrat Muso Alayhissalomning Turi Sinoda eshitgan Kalomullohi tarzida boÀlganida, inson uni tinglashga, eshitishga chiday olmas va manba qila olmas edi. Hazrat Muso kabi ulul azm paygÀambar, faqat bir necida qaomni eshitishga chiday olgan.

Muso Alayhissalom:

degan.

Yana shayton: "Qur'onning ishoraari kabi koÀp kishilar u turdagi masalalarni din nomidan gapiradi. Shuning uchun bir inson din nomidan gapirishi mumkin emasmi?" dedi.

Javoban Qur'onning nuri bilan aytdimki: Avvalo, dindorechoradin muhabbati uchun "Haq shundaydir. Haqiqat bu. Allohning amri shunday!" deydi. Allohni oÀz xohishicha gapirtirmaydi. Haddidan Hadsiz darajada tajovuz qilib, Allohning taqlidini qilib, uning nomidan gapira olmkelib,فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللّٰهِ

dasturidan titraydi.

Ikkinchidan, bir inson mustaqil ravishda bunday qilishi va muvaffaq boÀlishi hech bir jihatdan mumkin emas. Balki yuz daraja imkonsiz. Chunki bir-biriga yauki avshilar bir-birini taqlid qila oladi. Bir jinsdan boÀlganlar bir-birining suratiga kira oladi. Martaba jihatidan bir-biriga yaqin boÀlganlar bir-birining maqomlarini taqlid qila oladi. Insonlarni vaqtincha gÀaflatga tushiradiibtidon doimiy alday olmaydi. Chunki diqqat qilgan kishilar nazarida xar qanday holatda hatti harakatlari ichidagi qalbakilik va majburiy hollar soxtakorligini koÀrsatadi. Hiylasi davom etmaydi. Agar soxtakorlik bilan taqlidyozishakat qilgan kimsa, narigi tomondan oÀta uzoq boÀlsa, masalan oddiy bir odam, Ibn Sino kabi bir dohiyni ilmda taqlid qilishni istasa yoki bir choÀpon oÀzini podshohga oÀxshatmlarnih kimni alday olmaydi albatta. Balki oÀzi masxara boÀladi. Xar bir holati: Bu soxtakor, deb qichqiradi.

Demak, qatÀiyyan va yuz ming marta aslo!.. Qur'nobi Hhar kalomi faraz etilgan payt:

Tilla qoÀngÀiz ming yil qiyinchiliksiz haqiqiy bir yulduz boÀlib kuzatuvchilarga koÀrinishi, bir chivin bir yil tovus suratiga toÀliq sohtaliksiz, tomosha qilganlarga koÀrsatishi, soxtakor, omi bir askKubrodhxur, oliy bir marshal boÀlib koÀrinishi, joyida oÀtirishi, uzoq vaqt davomida qolishi, hiyla qilgani yuzaga chiqmasligi, tuhmat qilgan yolgÀonchi, e'tiqodsiz odam umri dlar osa doim eng sodiq, eng ishonchli, eng dindor zotning holati va koÀrinishini eng diqqatli nazarga bemalol koÀrsatishi, dohiylarning nazarida qalbakiliginaysi iirishi mumkinmi?!

Bu yuz daraja imkonsiz. Unga hech bir aqli bor odam "boÀlishi mumkin" deya olmaydi. Buni faraz qilish, imkonsiz ishni ochiq-oydin boÀlgandek faraz q

Chek safsata boÀladi.

Aynan shuning kabi: Qur'onni inson kalomi deb faraz qilish:

Islom Olamining samosida juda porloq va doim haqiqat nurlarini taratgan mas sat yulduzi, balki kamolot quyoshi deb qabul qilingan "Kitobi Mubin"ning mohiyati, aslo tilla qoÀngÀiz hukmida sohtakor insonning xurofotli uydirmasi boÀlishi, eng yaqinidagilar va unga e'tibo, hisnb qaraganlar farqiga bormasligi, uni doim oliy va haqiqatlar manbai boÀlgan yulduz deb bilishi kerak boÀladi.

Bu esa, yuz daraja imk qotibigi bilan birga, sen ey shayton shaytanatingda yuz daraja rivojlansang ham, bunga imkon berdira olmaysan! Buzilmagan hech bir aqlni ishontira olmaysan! Lekin ma'nan juda uzoqdan qaratish bilan aldaysan. Yulduzni tilla qoÀngÀiz kabi kichiar borsatasan.

Uchinchidan: Qur'onni inson kalomi faraz qilinsa, nishonlari bilan, ta'sirlari bilan, natijalari bilan insoniyat olamining eng jonli va hayot sochgan, engيَا اَatli va saodat yetkazgan, eng qamrovli va moÀ'jiz bayon, yuksak ustunliklari bilan porloq Furqonning yashirin haqiqati, qatÀiyyan, yordamsiz, ilmsiz bir insoning soxtakor, oddiyَقٌّ وning uydurmalari boÀlishi, yaqindan uni koÀrgan va qiziqish bilan e'tibor bergan buyuk zehnlar, ulugÀ daholar unda hech qachon hech bir jihatda soxtakorlik va qalbakilik belgisb faqamasligi kerak boÀladi!

Doim jiddiyatni, samimiyatni, ixlosni topsishi lozim!

Bu esa yuz daraja imkonsizligi bilan birga, butun holatlari bilan, gaplari bilan, harakatlari bilan butun hayotida oْ كُنْi, iymonni, ishonchni, ixlosni, jiddiyatni, istiqomatni koÀrsatgan va dars bergan, siddiqiynlarni yetishtirgan eng yuksak, eng porloq, eng oliy xislat deb r'on qan va qabul qilingan bir zotni eng amniyatsiz, eng ixlossiz, eng e'tiqodsiz faraz qilish, qat-qat imkonsizlikni boÀlgandek qabul qilish kabi shaytonni ham uyaltiradigan bir kufriy ahmoqlik boÀladi.

Chunki shu masalaning oÀrtasi yoÀq. Faraz vahdo'on Kalomulloh boÀlmasa, arshdan zaminga tushgandek tubanlashadi. OÀrtada qolmaydi. Haqiqatlar majmuasi, xurofotlar manbaiga aylanadi. Bu gÀaroyib farmonni koÀrsatgan Zot, (qat Uxrov va aslo) agar Rasululloh boÀlmasalar, a'loyi illiyindan asfali sofiliynga tushish va kamolot manbai darajasidan hiylalar ma'dani darajasiga tushish kerak boÀladi. OÀrtada qolmaydi. Zero Alloh nomiga tuhmat qilgan, yolgÀon gapi bir eng past darajaga tushadi. Bir chivinni doimiy bir suratda tovus koÀrish va tovusning ulkan vasflarini xar doim kuzatish naqadar imkonsiz boÀlsa bu masala ham shunday imkonudrat unga ehtimol berish uchun fitratan aqlsiz, sarxush bir devona boÀlish kerak.

ToÀrtinchidan: Qur'onni bashar kalomi deb faraz qilinsa,

bani Odam sinfining eng buyuk va muhtasham qoÀshini boÀl bir-bmati Muhammadiyaning (S.A.V.) muqaddas qoÀmondoni - Qur'on, koÀz bilan koÀrilgan quvvatli qonunlari bilan, asosli dasturlari bilan, taÀsirli amrlari bilan juda ulkan qoÀshinga, ikki jahonni fath qiladigan darajada intizom bergan, i sazov va tartibga solgan, moddiy-ma'naviy jiholar bergan, barcha kishilarning darajalariga koÀra aqllariga ta'lim bergan, qalblarini tarbiya qilgan, ruhlarini boÀysundirgan, vijdonlarini poklaga olmazo va organlarini ishlatgan va vazifa yuklaganiga qaramasdan (qatÀiyyan, yuz ming marta aslo) kuchsiz, qiymatsiz, aslsiz uydirma deb faraz qilish imkonsiz ishni yuz daraja qabul qilish kerakhududishi bilan birga.. hayoti davomida jiddiy harakatlari bilan Haqning qonunlarini bani Odamga dars bergan, samimiy ishlari bilan haqiqatning dasturlarini insonga ta'lim bergan, xolisan kicntiqiy gaplari bilan istiqomatning va saodatning usullarini koÀrsatgan va ta'sis etgan, butun hayotining guvohligi bilan Allohning azobidan qattiq qoÀrqqan, h. Ungan koÀra koÀproq Allohni bilgan va bildirgan, bashariyatning beshdan biriga va yer kurrasining yarmiga bir ming uch yuz ellik yil davomida kamoli hashamat bilan qoÀmondonlik qilgan, jahonni hayajonga solganb oÀtgur harakatlari bilan insoniyatning, balki koinotning haqiqiy faxr sababi boÀlgan Zotni (qatÀiyyan, yuz ming marta aslo) soxtakor, Allohdan qoÀrqmaydigan, bilmaydigan va yolgÀondan chekinmaydigan, sharafini tanimaydiganْلٰى ثaraz qilish uchun yuz daraja imkonsiz ishni birdan bajarish kerak boÀladi.

Chunki bu masalaning oÀrtasi yoÀq. Farazan Qur'on Kalomulloh boÀlmasa arshdan tushsa, oÀrtada qolmaydi. Balki yerda yolgÀonchَمْسِ ning narsasi ekanini qabul qilish lozim boÀladi. Bu esa ey shayton! Agar sen yuz daraja qat-qat shayton boÀlsang ham hech bir buzilmagan aqlni ishontirolmaysan va hech bir chirimagan qalbni ishontira olmaysan.

Shayton iborban: Qanday qilib ishontira olmayman? Qur'onni va Muhammadni koÀp insonlarga va insonning mashhur mutafakkirlariga inkor ettirdim, dedi.

Javob: Avvaishi mda uzoq masofadan qaralsa, eng katta narsa eng kichik narsa boÀlib koÀrinishi mumkin. Yulduz shamchalik boÀladi.

Ikkinchidan: Ham vosita orqali, yuzaki nazar bilan qaralsa, oÀta imkonsiz qilis mumkin boÀlib koÀrinadi. Masalan, keksa bir odam Ramazon hilolini koÀrish uchun osmonga qaraydi. KoÀziga bir oq qil tushgani uchun uni Oy deb oÀylaydi. Oyni koÀrdim deydi. Hilolning oq qil boÀlishi esa, imkonsiz. Qasddan va oÀzi Oyga qaraganihgan? sochni e'tiborga olmasdan, diqqat qaratmasdan, ikkinchi darajada koÀrgani uchun, oÀsha imkonsiz narsani mumkin deb hisoblagan.

Uchinchidan: Qabul qilmaslik boshqaalolnir qilish boshqadir. Qabul qilmaslik loqaydlik, koÀz yumish va johilona aql yuritmaslikdir. Bu sahklda koÀp imkonsiz narsalar unda yashirin mengaumkin. Uning aqli ular bilan ovora boÀlmaydi.

Inkor esa, qabul qilmaslik emas, balki yoÀqligini qabul qilish, xulosa hisoblanadi. Uni favqui harakat qilishga majbur. Bu holatda sendek shayton uning aqlini qoÀlidan oladi, soÀng unga inkorni yuttiradi. Ey shayton! Botilni haq va imkonsiz narsani mumkin1

M koÀrsatgan gÀaflat, zalolat, safsata, qaysarlik, aldov, takabburlik qilib haqni qabul qilmaslik, gÀaflatga tushirish va urf-odat kabi shaytoniy hiylalar bilan koÀp imkonsiz ishlarga olib boran inkor va kufrni badbaxt iَاِنْ uratidagi hayvonlarga yedirgansan!

ToÀrtinchidan: Qur'onni inson kalomi deb faraz qilish oqibatida:

Insoniyat olamining samovotida yulduzlar kabi porlagan asfiyolarga, siddiqiynlarga, aqbermasga rahbarlik qilgani kuzatilgan, ochiq oydin, bardavom haq va haqqoniyatni, sidq va sadoqatni, ishonch va omonatni barcha komil insonlar tabaqalarydalan'lim bergan, iymon ruknlarining haqiqatlari va Islom ruknlarining dasturlari orqali ikki dunyoning saodatini ta'minlagan va bu ishining shahodati bilan zaruriy haq, xolis vrgan nhaqiqatni, juda toÀgÀri va oÀta jiddiy boÀlishi kerak boÀlgan kitobni, oÀz vasflari, koÀrsatgan ta'sirlari va nurlariga zidd vasf bilan tasavvur qilib, (qatÀiyyan, va aslo) bir soxtakorning uydurma va tuhm. Fikr majmuasi nazari bilan qarash, sofistlar va shaytonlarni ham uyaltiradigan va titratadigan tuban kufr safsatasi boÀlib, tushuntirgan dini va Islom shariatining shahodati bibarchaayot davomida koÀrsatgan hamma tasdiqlagan favqulotda taqvosi, xolis va sof qulligining dalolati bilan, barcha ittifoq qilgan, u zotda koÀringan axloqi hasananing taqozosi bilan,

yetishtirgan butun haqiqat ahli va kamolot sohiblariniarar bdigÀi bilan eng e'tiqodli, eng metin, eng amin, eng sodiq Zotni, (aslo aslo, yuz ming karra qatÀiyyan) e'tiqodsiz, eng ishonchsiz, Allohdan qoÀrqmva barn holatda faraz qilish, imkonsiz narsalarning eng xunuk va manfur suratini va zalolatning eng zulmli va zulmatli shaklini qilishi kerak boÀladi.

Natija: OÀn ToÀqqizinchi Maktubning OÀn Sakkizinchi Ishoratida aytIlganidek, tingloينِ Momi tabaqasi {(1) Quloqli tabaqa - hodisalarni aniqlashirmay, tadqiq qilmay, faqatgina tinglab va eshitib bilgan qism. Tushunish saviyasi eng omi va avom tabaqa. Ilmni faqat quloq va tinglash orqali olishadi(tarjimon izohi).} Qur'onning i'jozin masalunishda aytganki: Qur'on, men tinglagan va dunyoda mavjud barcha kitoblarga qiyos qilinsa, hech biriga oÀxshamaydi va ularning darajasida emas. Shunday ekan yo Qur'on umumining ostida yoki han tutdan ustun darajaga ega. Barchasidan pastda boÀlishini, imkonsiz boÀlish bilan birga, hech bir dushman, hatto shayton ham ayta olmaydi va qabul qilmaydi. Shunday ekan, Qur'on barcha kitoblardan ustundir. Demak, moÀ'jizadir.

Huddi shuva intabi, biz uslub va mantiq bilimlariga asosan sabr va taqsim deyilgan eng qat'iy bir hujjat {(*): Mantiq ilmida Sabr: tekshirish, tajriba qilish, tahmin qilish, oÀlchab baho berish maÀnosida. Taqsim esa: taqsimlashat boraklarga ayirish maÀnosida keladi. (Tarjimon).} bilan aytamiz: Ey shayton va ey shaytonning shogirdlari! Qur'on, yo arshi a'zamdan, ismi a'zamdan kelgan kalomullodagi ioki (aslo aslo, yuz ming karra qatÀiyyan) yerda soxtakor, Allohdan qoÀrqmaydigan va Allohni bilmaydigan, e'tiqodsiz insonning uydirmasidir. Buni esa ey shaarasansobiq hujjatlarga qarshi ayta olmading, ayta olmaysan va aytmaysan ham. Demak QurÀon Xoliqi Koinotning kalomi ekani zaruriy va shibhasizdir. Chunki oÀrtasi yoÀq, imkonsiz va boÀlishi mumkin emas. Buni qat'iy suratda isbotladik. atli, oÀrding va tinglading.

Muhammad Alayhissalotu Vassalam esa yo Rasulullohdir, butun Rasullarning eng komili, butun maxluqotning afzali yoki (qatÀiyyan, yuz ming marta aslo) Allohga tuَ الظّilgan, Allohni bilmagani va azobiga ishonmagani uchun e'tiqodsiz, asfali sofiliynga tushgan inson deb faraz qilish {(Hoshiya) Qur'oni Hakim, kofirlarning kufr va jamoaizlikka sabab boÀlgan gap va ishlarini, xunuk ifodalarini yoÀq qilish uchun aytilganiga tayanib, zalolatdagining kufriy fikrlarining batamom imkonsizligini va toÀliq chiriganini koÀrsatish uchun bu ifodalarni faraz suratida qoÀrqiar biratishga majbur boÀldim.} lozim boÀladi. Buni esa ey Iblis, na sen ayta olasan va na sen ishongan Ovrupa faylasuflari va Osiyo munofiqlari ayta olmaydi, ayta olmagan, ayta olmaydi ham, aytmagan va aytmaydi ham. Chunki dunyoda bunutun Ilaydigan va qabul qiladigan odam yoÀq.

Shuning uchun, sen ishongan faylasuflarning eng buzgÀunchilari va Osiyo munofiqlarining eng vijdonsizlari ham: "Muhammadi Arabiy (S.A.V.) juda aqlli edi. Juda goatda yxloqli edi" deydi. Modomiki bu masala ikki tomonga maxsus, modomiki ikkinchi tomon imkonsiz va hech bir kim bunga ega boÀla olmas ekan va modomiki qat'iy hujjatlar bilan isbot qildikki, oÀrtْعَظ۪يÀq ekan, albatta zarurat holida senga va shayton tarafdorlariga ters, ochiq oydin va haqqalyaqiyn Muhammadi Arabiy Alayhissalotu Vassalam Rasululk yang va butun Rasullarning akmalidir, butun maxluqotning afzalidir.

قdagi Rلْقُرْاٰنِ الْمَج۪يدِ

surasidagi

مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ اِلَّا لَدَيْهِ رَق۪يبٌ عَت۪يدٌ ٭ وَجَٓاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذٰلِكَ مَا كُنْتَ مِنْهُ تَح۪يدُ ٭ وَ نُفِخَ فِى الصُّورِ ذٰلِbir qaْمُ الْوَع۪يدِ ٭ وَ جَٓاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَٓائِقٌ وَ شَه۪يدٌ ٭ لَقَدْ كُنْتَ ف۪ى غَفْلَةٍ مِنْ هٰذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَٓاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَد۪يدٌ ٭ وَ قَالَ قَر۪ينُهُ هٰذَurlariلَدَىَّ عَت۪يدٌ ٭ اَلْقِيَا ف۪ى جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَن۪يدٍ

oyatlarni oÀqir ekanman, shayton: "Qur'onning eng muhim fasohatini, siz uning ravonligi va ochiq-ravshanligida deb bilasiz. Xolbuki bu oyatda qayerdaninglabga xatlayapti? Sakarotdan qiyomatga hatlayapti. Sur puflanishidan hisobning oxiriga borayapti va undan Jahannamga kirishni zikr qilyapti. Bu ajib xatlashlar ichida qanday ravonlik qoladi? Qur'onning aksar joylarida bir-biridan ung zidsalalarni birlashtiradi. Bunday munosabatsiz vaziyatda ravonlik, fasohat qayerda qoladi?" dedi.

Javob: Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayon moÀjizaligining asosi, balogÀatidan soÀng eng muhia, xartlaridan biri ijozdir. Ijoz, Qur'on moÀjizaligining eng metin va eng muhim asosidir. Qur'oni Hakimda bu moÀ'jizali ijoz shunchalik koÀp va shu qadar goÀzalki, tadqiq qilganing ching qarshisida hayratda qolgan. Masalan:

وَ ق۪يلَ يَٓا اَرْضُ ابْلَع۪ى مَٓاءَكِ وَيَا سَمَٓاءُ اَقْلِع۪ى وَغ۪يضَ الْمَٓاءُ وَقُضِىَ الْاَمْرُ وَاonningتْ عَلَى الْجُودِىِّ وَق۪يلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِم۪ينَ

Bir nechta qisqa jumla bilan, buyuk ToÀfon hodisasini, natijalari bilan ijoz bilan, moÀ'jizali bayon qiladiistak logÀatiga koÀp balogÀat ahlini sajda ettirgan.

Yana masalan:

كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوٰيهَا ٭ اِذِ انْبَعَثَ اَشْقٰيهَا ٭ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللّٰهِ نَاقَةَ اللّٰهِ وَسُقْيٰيهَا ٭ فَكَذَّبُو, moziَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوّٰيهَا ٭ وَلَا يَخَافُ عُقْبٰيهَا

Samud Qavmining ajib va muhim hodisalarini, natijasini va yomon oqibatini, bir nechta qisqa jumla bilan ijoz ichida bir i'joz bilan rainglabchiq ravshan va tushunishda qiynamaydigan tarzda bayon etadi.

Yana masalan:

وَذَا النُّونِ اِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ اَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَuqur hِى الظُّلُمَاتِ اَنْ لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنّ۪ى كُنْتُ مِنَ الظَّالِم۪ينَ

Ushbu اَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ jumlasidan فَنَادٰى فِى الظُّلُمَاتِ jumlasigacha koÀp jumlalar siqishtirilgan. Zikr etilmagan jumoqar. tushunishni qiyinlashtirmaydi, ravonligiga zarar bermaydi. Hazrat Yunus Alayhissalomning qissasidan muhim asoslarni zikr qiladi. Qolganini aqlga havola qiladi.

Yana masalan: Yusuf surasida فَاَرْسِلُونِ kalimas juz'in يُوسُفُ اَيُّهَا الصِّدّ۪يقُ orasida yetti-sakkiz jumla ijoz bilan tashlab oÀtilgan. Bu tushunishni qiyinlashtirmaydi, ravonligiga zichidaermaydi. Bu turdagi moÀ'jizoli ijozlar Qur'onda juda koÀp. Ham juda goÀzal.

Ammo Sura-i Qofning oyatidagi ijoz juda ajib va moÀ'jizladir. Chunki kofirning juda mudhish va juda uzun va bir kuni ellik ming yil boÀlgan kelajagiga, oÀssabab ajakning daxshatli oÀzgarishlarida kofirning boshiga keladigan azobli va muhim hodisalarga bir-bir ishorat qiladi. Fikrni ularning ustida chaqmoqdek kezdiradi. Juda ham uzun zamonni hozir sahifir kar e'tiborga havola qialdi. Zikr qilinmagan hodisalarni xayolga havola etib, ulugÀ ravonlik bilan bayon qiladi.

. Bundlas ey shayton! Yana boshqa gaping boÀlsa, ayt...

Shayton: Bularga qarshi chiqa olmayman, mudofaa qila olmayman. Lekin koÀp ahmoqlar bor, meni tinglaydi va inson suratida koÀَازَةٍtonlar bor, menga yordam beradi. Faylasuflardan koÀp fir'avnlar bor, menligini shishirgan masalalarni mendan dars oladi. Sening bu kabi soÀzlaringni nashr qilishga toÀsiq boÀladi. Shuning uch yaqinga taslim boÀlmayman!

OÀn Oltinchi SoÀz

بِسْمِ اللّهِ الرi baloِ الرَّحِيمِ

اِنَّمَا اَمْرُهُ اِذَا اَرَادَ شَيْئًا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ٭ فَسُبْحَانَ الَّذِى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَاِلَيْهa yetiجَعُونَ

Birinchi shuÀla: Ey nodon nafs!

Alloh zotining ahundaykkaligi bilan ishlarining kulliyati, oÀzining vahdati-bittaligi bilan yordamchisiz umumiyligi rububiyati, fardoniyati-yolgÀizligi bilan sheriksiz tasarruflarining qamrovi, makondan munazzahligi bilan hamma joyda hozir boÀlishi, nihoyatsiz ir iltigi bilan hamma narsaga yaqin boÀlishi, birligi bilan xar bir ishni oÀzi qoÀlida tutishi Qur'onning haqiqatlaridandir.

Qur'on esa hakimdir. Hakim esa aql qabul etmagan narsalarni aqlga yuklib, to. Bu yerda aql zohiriy bir zidlikni koÀrmoqda. Aqlni taslimga chorlaydigan bir izoh istayman.

Javob: Modomiki shunday ekan, qoniqish uchun istasang, Qur'onning fayziga tayanib aytamiz: Nur ismi koÀp mushkullarimizni hal qilgan, inshaollrning i ham hal qiladi. Aqlga keng, qalbga nuroniy misol keltirish yoÀlini ixtiyor qilib, Imomi Rabboniy (R.A.) kabi:

deymizِنَّ ذl keltirish Qur'on moÀ'jizaligining eng porloq oynasi boÀlgani uchun, biz bir misol orqali bu sirga qaraymiz:

Bir zot turli oynalar vositasida kulliyat kasb etadi. Haqiqatda juz'iy bo ipnin, umumiy ishlarga ega boÀlgan kulliyga aylanadi. Masalan: Quyosh kichik bir narsa boÀlsada, shaffof narsalar vositasida shunday umumiy ni gÀar aylanadiki, yer yuzini timsollari bilan, akslari bilan toÀldiradi. Hatto tomchilar va porloq zarralar sanogÀicha jilvalari mavjud. Quyoshning harorati Ikkinsi va ziyoning ichidagi yetti rangining xar biri oldidagi narsalarni qoplaydi, ichiga oladi va qamraydi. Xar bir shaffof narsa quyoshning timsoli bilanvaziya haroratni, ziyoni, yetti rangni koÀz qorachigÀida saqlaydi. Sof qalbini unga bir taxt qiladi.

Demak, quyosh vohidiyat-bitta boÀlishi bilan birga oldidagi barcha narsalarni qamragani kabi, ahadiyng namonalik jilvasi bilan xar bir narsada koÀp vasflari bilan birga bir jihatda oÀzining jilvasi bilan mavjud boÀladi. Modomiki misoldan koÀrinish mavzuiga oÀtgan ekannurli ks etishning koÀp turlaridan bu masalaga asos boÀladigan uch turiga ishora qilamiz.

Birinchisi: Jism - moddiy narsalarning akslaridir. Akslar ham boshqadir, aynisi emas ham jons نَمِىlikdir. Tashqi koÀrinishidan boshqa hech qanday xususiyatga ega emas. Masalan, sen oynalar xazinasiga kirsang, bir Said minglab Said boÀladi. Lekin jonli holatda faqat sensan, boshqalar oÀlik. Hayot xa hisori ularda yoÀq.

Ikkinchisi: Moddiy nuroniy narsaning akslaridir. Aks uning ayni emas, lekin boshqa ham emas. Mohiyatni saqlamaydi, faqat u nuroniy narsaning aksar xususiyatlariga ega. U kabi hayot sanaladi. Masalan: Q va qidunyoga kirdi. U xar bir oynada aksini koÀrsatdi. Akslarning xar birida Quyoshning xossalari boÀlgan ziyo va ziyodagi yetti rang mavjud. Agar fai. ShuQuyosh idrokli boÀlganida, (harorati qudratininig oÀzi, ziyosi ayni ilmi, yetti rangi yetti sifati boÀlganida) yagona va yolgÀiz oÀzi bir onda xar bir oynada boÀlar, xar birini oÀziga bir arsh va bir toÀriniefon qilar edi. Bir-biriga mone boÀlmas edi. Xar birimiz bilan oynamiz vositasida koÀrishar edi. Biz undan uzoq boÀlsak ham, u bizga bizdan hamga olg boÀlar edi.

Uchinchisi: Nuroniy ruhlarning aksidir. Aks ham hayotdir, ham aynidir. Oynalarning qobiliyati nisbatida koÀringani uchun, ruh asl mohiyatiga toÀliq ega emas. Masalan: Hazrati Jabroil AlayhissakoÀp bhya suratida PaygÀambarning huzurida boÀlgan on, Allohning huzurida ham hashamatli qanotlari bilan Arshi A'zamning yonida sajdaga boradi. Yana oÀsha onda hisobsiz yerlarda boÀladi, Ilohiy amrla abaditkazardi. Bir ish ikkinchi ishga mone boÀlmas edi. Ushbu sir asosida, mohiyati nur va huviyati nuroniy boÀlgan Hazrati PaygÀambar Alayhissalotu Vassalam dunyoda butun ummatining salovotlarini birdan eshitadi va qiyomatda butun asfiyquyidan bir onda koÀrishadi. Bir-birisiga mone boÀlmaydi. Hatto avliyolarning koÀp nuroniyat kasb etgan va abdol>deyilgan bir qismi bir onda bir qancha yerlaِ اِذَzatilgan. Ayni zot boshqa-boshqa koÀp ishlarni bajaradi.

Jismoniy narsalarga shisha va suv kabi narsalar oyna boÀlgani kabi, ruhoniy borliqlarga ham havo, efir va aqqol,olamining ba'zi mavjudoti oyna boÀladi va chaqmoq va xayol tezligida sayru-sayohat vositasiga aylanadi. Bu orqali ruhoniylar xayol tezligi bilan top-toza oynalarda, u latif manzillarda kezadi. Bir onda minglab joyga kiriotni q

Modomiki, Quyosh kabi ojiz va buyruqqa itoat qiladigan maxluqlar, ruhoniy kabi modda bilan chegaralangan yarim nuroniy san'atli borliq. Undaroniyat siri orqali, bir yerda turib juda koÀp yerlarda boÀla olar ekan, chegaralangan juz'iy ekaniga qaramasdan mutlaq kulliyga aylanar ekan, bir onda juz'iy ixtiyor biltamomaa koÀp ishlarni qilar ekan, moddaga bogÀliq boÀlmagan va ulugÀ, chegaralanish va moddaning zulmatidan pok, ozod, barcha nurlar va butun nuroniyat Uniti nisaddas ismlarining nurlarining xira soyasi, umum mavjud narsalar, butun hayot, ruhlar olami va misol olami yarim shaffof jamolining bir oynasi, qamrovli sifati va faoliyati kulliy boÀlgaga ito Aqdasning kulliy irodasi, mutlaq qudrati, bepoyon ilm bilan sifatining tajalliyi va ishlarining jilvasi ichidagi ahadiyatining tavajjuhidan qaysi narsa yashirin qoladi, qetish.sh ogÀir keladi, nima yashirina oladi, kim uzoq qoladi, qaysi shaxsiyat kulliyat kasb etmasdan unga yaqinlasha oladi?

Quyosh - chegarasiz nuri, moddasiz aksi vositasidar zavo sening koÀz qorachigÀingdan ham yaqin. Lekin sen chegaralangan boÀlganing uchun undan oÀta uzoqsan. Unga yaqinlashish uchun koÀp chegaralardan ajralib chiqish, koÀp kuoÀlganartabalardan oÀtish kerak boÀladi. Xuddi, ma'nan yer qadar kattalashgandan oydek yuksalgandan soÀng toÀgÀridan-toÀgÀri quyoshning asl martabasiga bir daraja yaqinlasa Risordasiz koÀrisha olasan. Xuddi shuning kabi: Jaliyli Zuljamol, Jamiyli Zulkamol senga oÀta yaqin, sen undan oÀta uzoqsan. Qalbning quvvati, aqlning yuksakligi boÀlsa, misoldagi nuqtalarni haqiqatga tatbiq qilishga harakat qil.

Ikkinchi ShuÀlur'onnaqlsiz nafs!

va

kabi oyatlar narsalarning vujudi faqat bir amr bilan va bir ochun bÀlganini,

va

kabi oyatlar narsalarning vujudi ilm ichida azim bir qudrat bilan, hikmat ichida nimsolian'at bilan tadrijiy ekanini koÀrsatadi. Buning bir-biriga uygÀunlik tomoni nima?

Javob: Qur'onning fayziga tayanib aytamiz: Avvalo, zidlik yoÀq. Bir qismi, ibtidodagi ijod qilish kabi. Bir qismi: Mislini qayshidan kabi...

Ikkinchidan: Ushbu ikki qismdagi oyatlarning haqiqatining borligiga mavjudotda koÀringan osonlik, tezlik, koÀplik va kenglik ichida oÀta intizom, gÀoyat pishiq, san'at goÀzalligi va yaramoÀ'ji mukammalligi qat'iyan shahodat qiladi. Shunday ekan, ularning xorijijda biror ishning amalga oshishini gapirishning oÀzi keraksiz. Balki "hikmatining qandanati v bor" deyish mumkin.

Demak, biz ham bir misoliy qiyos orqali ushbu hikmatga ishora qilamiz. Masalan: Tikuvchi kabi hunarmand bir qancha qiyinchiliklar, mahoratlar orqali san'atli narsani ijod etadi va unga model qiladi. SoÀng univola eshashini qiyinchiliksiz, tez qiladi. Hatto ba'zan shu daraja osonlik paydo qiladiki, goÀyo amr etishi bilan qilinadi va kuchli intizom amalga oshad (soat kabi) goÀyo bir amr kelishi bilan ishlanadi va ishlaydi. Xuddi shuosmonlabi: Sone'i Hakiym va Naqqoshi Aliym bu olam saroyini ichidagilari maxluqoti bilan birga tenggi yoÀq suratda yaratib, juz'iy va kulliy, juz va kull hamma narsaga bir model boÀladigan qadariy bir nizom orqali muayyan bir miqdoavvur an.

Qara, Naqqoshi Azaliy xar bir asrni bir model qilib qudrat moÀ'jizalari bilan bezalgan, unga yangi bir olamni kiydiradi. Xar bir yilni ruh soqyos qilib, rahmatining gÀaroyib narsalari bilan bezalgan yangi bir koinotni qomatga koÀra tikadi. Xar bir kunni bir satr qilib, unga hikmatining nozik ishtirishilan bezalgan, yangilangan mavjudotni yozadi.

Qodiyri Mutlaq xar bir asrni, xar bir yilni, xar bir kunni bir model qilgani kabi, roÀyi zaminni, xar bir togÀ va sahroni, bogÀ va, yuzionni, xar bir daraxtni bittadan namuna qilgan. Vaqti-vaqti bilan zaminda yangi-yangi koinotlarni quradi, yangi dunyolarni ijod etadi. Bir olamni oladi va boshqa intizomli oمْ صَدkeltiradi. Mavsum ba-mavsum xar bogÀ va boÀstonda yangi-yangi qudrat moÀ'jizalarini va rahmat hadyalarini koÀrsatadi. Yangi hikmatli kitob yozadi. Yangi-yangi rahmat oshxonalarini quradi. Yangilangan san'atli koÀylak kiydiradi.

Xar bahadilarar bir daraxtga ipak mato kabi toza kiyim kiydiradi. Marjon kabi yangi ziynatlar bilan bezaydi. Yulduzga oÀxshagan rahmat hadyalari bilan qoÀllarini toÀldiradi. Bu ishlarni oÀta yukatli in'at goÀzalligi va mukammal intizom bilan qilgan, birin ketin kelgan, zamon ipiga taqilgan sayyor olamlarni yuksak hikmat, inoyat, mukammal qudratdsiz bn'at bilan almashtirgan Zot, albatta juda Qodir va Hakimdir. OÀta Basir va Aliymdir. Uning ishiga tasodif aralasha olmaydi. U Zoti Zuljalol, shunday farmon e hayot#197

deb, ham mukammal qudratini e'lon qiladi. Qudratiga nisbatan Hashr va Qiyomiyotina oson va qiyin emasligini bayon etadi. Yaratishi qudrat va irodani ichiga olganini, butun narsalar Uning amrlariga qattiq boÀysungani, itoatli ekanini, tegmasdan, ishga kirishmasdan yaratgani uchun ijodidagi mutlaq yengillikni ifodalasa sof aqat bir amr bilan ishlar qilganini Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayon orqali farmon qiladi.

SoÀzning qisqasi: Bir qism oyatlar ashyolarda, xususan yaratilishning boshida oÀta goÀzal san'atinvorib uda mukammal hikmatni e'lon qiladi. Boshqa qismi, ashyolarda, xususan takroran ijod qilish va joylashtirishida oÀta oson va tezligini qattiq itoat va qiyinchiliksiz ekanini bayon qiladi.

Uchinchi ShuÀla: Ey hahabin oshgan vasvasasi koÀp nafs!

kabi oyatlar Allohga oÀta yaqinlikni koÀrsatadi.

وَ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ٭ ت qiladُ الْمَلئِكَةُ وَالرُّوحُ اِلَيْهِ فِى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ اَلْفَ سَنَةٍ

va hadisda vorid boÀlgan: "Janobi Haq yetmish ming hijob orqasidadir" va Me'roj kaddiy diqatlar juda uzoqligimizni koÀrsatadi. Bu chuqur sirni tushunishga yaqinlashtiradigan bir izoh istayman?" deyapsan.

Javob: Unda tingla:

Avvalo, Birinchi ShuiÀlaning oxirida aytgan edik: Quyosh chegarasiz nuri va moddasiz aksi bilaiga taa ruhingning derazasi va uning oynasi hisoblangan koÀz qorachigÀingdan ham yaqindir. Lekin sen chegaralangan va moddada mahbus boÀlganing uchun undan oÀta uzoqsan. Lekin bir qism akslari, s hukmiiga tegishing mumkin. Bir navÀ jilvalari va juz'iy koÀrinishlari bilan koÀrishasan va bir sinf sifatlari hisoblangan ranglariga va bir toifa ismlari boÀg orqahuÀlalari va tushgan narsalariga yaqinlasha olasan. Agar Quyoshning oliy martabasiga yaqinlashish va toÀgÀridan-toÀgÀri quyosh bilan koÀrishishni istasang, juda koÀp chegaralardan chiqishiigida da koÀp martabalaridan oÀtishing kerak boÀladi. Sen huddi ma'nan ajralib, yer kurrasi qadar kattalashib, havo kabi ruhan kengayib, Oy qadar yuksalib, toÀlin oy kabi qarshisiga kelgandan soÀng shaxsan, pahukr v koÀrishib, bir daraja yaqinlashishni da'vo qila olasan. Xuddi shuning kabi, Jaliyli Purkamol, Jamiyli Bemisol, Vojib-ul Vujud, Mujidi Kulli Mavjud, Shamsi Sarmad, Sultoni Azal va Abad seng. Rasuan yaqindir. Sen, undan nihoyatsiz uzoqsan. Quvvating boÀlsa, misoldagi daqiq tomonlarni tatbiq qil.

Ikkinchidan: Masalan: وَ لِلّهِ الْمmisol الْاَعْلَى Bir podshohning koÀp ismlari ichida "qoÀmondon" ismi ichma-ich doiralarda koÀrinadi. Umumiy boshqoÀmondon doirasidan marshallik va generallik, yuzboshi, oÀnboshigacha keng va tor, kulliy va juz'iy dng muqrda ham koÀrinishi va namoyon boÀlishi bor. Bir askar askarlik xizmatida oÀnboshi maqomidagi kichik qoÀmondonlikka boÀysunadi, katta qoÀmondoniga ushbu kichik ismning jilvasiga aloqasi va munosabati boÀladi. Agar asl ismigaho eti bogÀlashni, u unvon orqali koÀrishishni istasa, oÀnboshilikdan umumiy boshqoÀmondon martabasiga chiqishi kerak boÀladi. Demak, podshoh u askarga ismi, hukmi, qonuni, ilmi, telefoni va tadbiri bilan va agar podshoh abdol avliygni tak nuroniy boÀlsa, shaxsan huzuri orqali oÀta yaqin. Hech bir narsa moneÀlik qilmaydi, parda boÀlmaydi. Xolbuki u askar oÀta uzoq. Uni minglab martaba pardalar, minglahashriblar ayiradi. Faqat ba'zan marhamat qiladi, odatga zid tarzda bir askarni huzuriga oladi, lutf qiladi.

Xuddi shuning kabi: كُنْ فَيَكُونُ amriga sohib, quyoshlair doiulduzlar amriga boÀsungan askar hisoblangan Zoti Zuljalol hamma narsaga hamma narsadan koÀra yaqinroqdir. Lekin hamma narsa Undan nihoyatsiz uzoqdir. Uning buyuk huzuriga pardasiz kirish istalsn koinmatli va nuroniy, ya'ni moddiy va borliqlarga tegishli, ismlari va sifatlari bilan bogÀliq yetmish minglab hijobdan oÀtishi, xar bir ismning minglab xususiy vaalso) y koÀrinishi darajasidan chiqishi, oÀta yuksak sifat tabaqalaridan oÀtib ismi a'zamiga sazovor boÀlgan arshi a'zamiga yuksalishi, agar jazb va keladoÀlmasa, minglab yillar harakat qilishi va ma'naviy yuksalishi lozim boÀladi. Masalan: Sen unga Xoliq ismi bilan yaqinlashishni istasang, sening xoliqing xususiyati bilan, soÀng butun inson, tavag xoliqi jihati bilan, soÀng butun jonzotlarning xoliqi unvoni bilan, soÀng butun mavjudotning xoliqi ismi bilan munosabat kerak boÀladi. BoÀlmasa parda orqasida qolasan, faqat jamin bbir jilvani topasan.

Bir Eslatma: Misoldagi podshoh, ojizligi uchun, qoÀmondonlik ismining martabasida marshal va general kabi vositalar qoÀygan. , hoÀlبِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ boÀlgan Qodiyri Mutlaq vositalardan behojatdir. Vositalar faqat zohiriydir, izzat va azamat pardasidir. Qullik, hayrat, ojizlik va faqirlik ichida rububiyat saltanatiga dalloldir, tomoshabindir. Yordaon" ru emas, rububiyat saltanati sherigi boÀla olmaydi.

ToÀrtinchi ShuÀla: Mana ey tanbal nafsim! Bir jihatda Me'roj hisoblangan namozning haqiqati, sobiq misolda bir askar, ayni lutfning sifatida Podshohning huzurning qbul qilinishi, ayni rahmat boÀlib Zoti Jaliyli Zuljamol va Ma'budi Jamiyli Zuljalolning huzuriga qabul qilisnihsing hisonlanadi. "Allohu Akbar" deb ma'nan va xayolan yoki niyatan ikki jahondan oÀtib, moddiyot chegarasidan aؤْمَرُ qullikning kulliy martabasiga yoki kulliyning bir soyasiga yoki bir suratiga chiqib, bir jihatda huzurga musharraf boÀlib, اِيَّاكَ نَعْبُدُ xitobiga (hammaning qobiliyati nisbatida) buyuk bir sazovorlikdir. Xuddi namozdagi harakatlarda taqni qiakror "Allohu Akbar", "Allohu Akbar" deb, martabalardan oÀtish, ma'naviy taraqqiylarga, juz'iyotdan kulliy doiralarga chiqishiga bir ishoradir va ma'rifatimiz xorijidagi kibriyosi kamolotining qisqacha unvonidir. GoÀyo xar bir "Allohu latlar bir me'roj zinapoyasining oÀtilishiga ishoradir.

Ushbu namoz haqiqatidan ma'nan yoki niyatan yoki tasavvuran yoki xayolan bir soyasiga, bir shuÀlasiga sazovor boÀlish ham buyuk soydalair. Hajda juda koÀp "Allohu Akbar" deyilishi bu sirdandir. Chunki haji sharif shaxsan xar kim uchun kulliy martabadagi qullik hisoblanadi. Bir 'rifatbayram kabi maxsus kunda general doirasida general kabi podshohning bayramiga boradi va lutfiga mazhar boÀlar. Xuddi shuning kabi: Bir hoji, naqadar omi boÀlsa ham, martabalardan oÀtgan valiy kabi butun yer yuzining Rabbi Azimi unvonyotgann Rabbiga yuzlanadi. Kulliy qullik bilan musharraf boÀladi. Albatta haj kaliti orqali ochilgan rububiyatning kulliy martabalari va durbin deb an koÀringan uluhiyatdagi buyuklikning ufqlari va shiorlari bilan qalbiga va xayoliga tobora kengaygan qullik doiralari, kibriyo martabalari va namoyon boÀlish umaga mining bergan harorat, hayrat va dahshat va rububiyat haybati "Allohu Akbar", "Allohu Akbar" bilan taskin etiladi va u orqali tasavvur etilgan yoki koÀz bilan koÀrilgan shaklda ochilgan darajaniy islon qilinadi. Hajdan soÀng bu ma'noni, turli ulugÀ va kulliy darajalarda bayram namozida, yomgÀir namozida, xusuf-kusuf namozida, jamoat bilan oÀqilgan namozda mavjud. Islom shaoi shogiing hatto sunnat boÀlsa ham ahamiyati bu sirga bogÀliq.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا ا mumkiمَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا ٭ رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ اِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ ر, istiً اِنَّكَ اَنْتَ الْوَهَّابُ

Jaِخْوَانِهِ وَ اَتْبَاعِهِ آمِينَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ

Kichik Bir Ilova

Qodiyri Aliym va Sone'i Hakiym qonuniyat shaklidagi odati koÀrsatgan nizom va intizomi bilan qudddiki , hikmatini va ishiga hech qanday tasodif qoÀshilmaganini izhor qilgani kabi, qonun istisnolari bilan, odatining gÀaroyibotlari bilan, koÀrinishga oid oÀzgarishlar bilan, biliniarzda ning farqli ekani bilan, zuxur va nuzul vaqtinining almashuvi bilan istagi, irodasi, istaganini qila oladigan yaratuvchi ekani, ixtiyorini, hech bir chegaraojotina emasligini izhor qilib takrorlanish pardasini yirtib, hamma narsa, xar onda, xar holda, xar narsasida unga muhtoj ekani va rububiyatiga itoatli ekanini e'lon qilib, gÀaflatni ta deb m, inson va jinlarning e'tiborini, sabablardan Musabbibu-l Asbobga qaratadi. Qur'onning bayonoti bu asosga qaraydi.

Masalan: Aksar joylarda bir qancha mevali daraxtlar bir yil meva beradi, ya'ni rahmat xazinasiÀq boÀarning qoliga beriladi, u esa bizga uzatadi. Keyingi yil, butun zohiriy sabablar boÀlsada meva bermaydi. Yan masalan: Boshqa kerakli sabablarga ters, yomgÀir yogÀilan zati shu qadar oÀzgaruvchiki, "beshta gÀayb boÀlga narsa"ga kirgan. Chunki vujudda eng muhim mavqeÀ hayot va rahmatga oiddir.

YomgÀir hayot manbai va rahmatning boolatda uchun albatta bu obi hayot, obi rahmat, gÀaflat bergan va parda boÀlgan doimiy takrorlanish qoidasiga kirmaydi, balki toÀgÀridan-toÀgÀri Janobi Mun'imi Muhyi, Rahmon va Rahiym boÀlgan Zoti Zuljalol xar doim duo va shuki bilaklarini ochiq qoldirishi uchun pardasiz, qoÀlida tutadi. Yana masalan: Rizq va muayyan siymo berish, maxsus ehson belgisi kabi kutilmagan tarzda boÀlishi naqadar goÀzal suratda َرَفْنva Rabboniy ixtiyorni koÀrsatadi. Havoni boshqarish va bulutning amr ostiga olinib itoat ettirilishi kabi Allohning ishlarini bularga qiyos qil.

OÀn Yettinchislari,

اِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْاَرْضِ زِينَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ اَيُّهُمْ اَحْسَنُ عَمَلًا ٭ وَاِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيدًا جُرُزًا ٭ وَمَا الْحa ista الدُّنْيَا اِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ

Xoliqi Rahim, Razzoqi Karim va Sone'i Hakimin'ompnyoni ruhlar va ruhoniyat olami uchun bayram, saylgoh suratida yaratib butun ismlarining gÀaroyib naqshlari bilan bezab kichik-katta, yuqori-past xar bir ruhga munosib va bayramdagi turli-tuman hisobsiz goÀzaang har va in'omlardan foydalanishga muvofiq qilib yaratadi va tuygÀular bilan jihozlangan jasad kiydiradi. Jismoniy vujud beradi, tomoshagohga bir marta yuboradi. Zamon va makon jihatidan juda keng bayramni asrlarga, yillarga, mavsumlargُونٌ وto kunlarga, qit'alarga taqsimlab xar bir asrni, xar bir yilni, xar bir mavsumni, hatto bir jihatda xar bir kunni, xar bir qit'ani ruhli maxluqotining toifalariga va nabotiy san'atli asarlariga koÀrsatadigan namoyish tarzida katta oqda, qilgan. Xususan roÀyi zamin, xususan bahor va yozda kichik san'atli asarlarning toifalariga ajoyib va bir-biri orqasida bayramlar boÀlib, oliy tabarmi?! a boÀlgan ruhoniy borliqlar, farishtalar va samovot yashovchilarini sayrga chorlaydigan jozibadorlik koÀrinadi va tafakkur ahli uchun shunday shirin bir mutolaagoh boÀl.

A aql ta'rifidan ojiz. Lekin bu Ilohiy ziyofat va Rabboniy bayramdagi Rahmon va Muhyi Ismining koÀrinishlariga muqobil Qahhor va Mumit Ismi firoq va oÀlim bilan oldiga chiqadi. Bu esa

shَتِى كُلَّ شَيْءٍ

rahmatining qamrovi kengligiga zohiran muvofiq emas. Lekin haqiqatda bir nechta uygÀunlik jihati bordir. Bir jihati quyidagicha:

Sone'i Kan, se Fotiri Rahiym xar bir toifaning marosimda namoyish navbati bitgandan va undan koÀzlangan natijalar olingandan soÀng, aksariyat dunyodan marhamatli shaklda nafrat ettirib zeriktiradi, istirohatga istak va boshqa olamga koÀch وَ عَshavq ehson etadi va hayot vazifasidan nafaqaga chiqqan vaqti, ruhlarida asl vatanlariga shavqlantirgan mayl uygÀotadi.

Yana, vazifa yoÀlida, urushda oÀlgan askashgan ahidlik martabasini berishi, soÀyilgan qurbonlik qoÀyga oxiratda jismoniy boqiy vujud berib Sirot ustida sohibiga buroq kabi minish martabasini berib mukofotlantirish Rahmonning cheksiz rahmaiy biruzoq emas. Xuddi shuning kabi, boshqa ruh sohibi va hayvonotning ham oÀziga maxsus Rabboniy fitriy vazifalarida va Subhoniy amrlarga i hisobilishda oÀlgan va qattiq mashaqqat chekkan ruh egasining, oÀziga koÀra bir turdagi ruhoniy mukofot va iste'dodiga koÀra bir navÀ ma'naviy haq u tuganmas rahmati xazinasida uzoq emaski, boÀlmasin. Dkama qn ketgani uchun qattiq xafa boÀlmasinlar, balki xursand boÀlishsin.

Lekin ruh sohiblarining eng sharaflisi va bayram vaqtlari son va sifat jihatida eng koÀp foydalangan insonun, jaoga juda qattiq maftun va mubtalo boÀlib, dunyodan nafratlanib va baqo olamiga oÀtish uchun rahmat belgisi sifatida shavqlantiruvchi holat beradi. Insonligi zalolatda boÀgÀilmagachun b u holatdan foydalanadi. Qalb hotirjamligi bilan ketadi. Hozir u holatni keltirib chiqargan jihatlardan namuna sifatida beshtasini bayon qilamiz.

Birinchisi: Keksalik mavsumida dunyoviy, goÀzal va jozibador nar boÀstustida foniylik va zavol topish tamgÀasini, ogÀriq ma'nosini koÀrsatib insonni dunyodan qoÀrqitib, foniy oÀrniga boqiy orzuni qidirtiradi.

Ikkinchisi: Inson aloqa paydo qilgan butun doَهُوَ ining yuzda toÀqson toÀqqizi dunyodan ketib boshqa olamga joylashgani uchun, jiddiy muhabbat vositasida doÀstlar ketgan joyga ishtiyoq ehson qilib, oÀlim va ajalni sevinchli holda kutib oldiradi.

Uchinchisi: Insondagi n, manbsiz zaiflik va ojizlikni ba'zi narsalar bilan his ettirib, hayot yuki va yashash taklifi naqadar ogÀirligini tushuntirib, istirohatga jiddiy bir orzu vÀqligiqa diyorga ketishga samimiy shavq beradi.

ToÀrtinchisi: MoÀ'min insonga, oÀlim qatl emas, makon almashtirish, qabr esa zulmatli chuqurlik ogÀzi emas, nuroniyatli olamlarnbilan higi, dunyo esa butun dabdabasi bilan oxiratga nisbatan zindon ekanini iymon nuri ila koÀrsatadi. Albatta dunyo zindonidan jannatlar boÀstoniga chiqish va zeriktiruvchi jismoniy hayot tashvishlaridan rohatlanish olamiga va ruhlarning uchish faxriiga oÀtish va maxluqotning zeriktiruvchi shovqinidan uzoqlashib Rahmon huzuriga borish ming jon bilan orzu qilinadigan sayohatdir, balki saodatdir.

Beshinchisi: Qur'onni tinglagan insonga Qur'ondagi haqiqat ilmir-birihaqiqat nuri orqali dunyoning mohiyatini bildirishi bilan dunyoga ishq va aloqa juda ma'nosiz ekanini tushuntirish hisoblanadi. Ya'ni, insonga aytadi va isbotlaydiaxtlarunyo Samadoniy kitobdir. Harflari va soÀzlari nafslariga emas, balki boshqa bir zotning zot, sifat va ismlariga dalolat etadi. Shunday ekan ma'nosini bil ol, naqshlarini tashla ket.

Ham bir ekinzordir, ek va mahsulini ol, muhofaza qil, xunolamigonlarini ot, ahamiyat berma.

Ham bir-biri orqasida doim kelib ketuvchi oynalar majmuasidir. Shunday ekan, ularda namoyon boÀlgan narsani bil, nurlarini koÀr va ularda koÀringan ismlarning namoyon boÀlishlarini tushun va goni tarsmlarning sohibini sev, zavol va sinishga mahkum boÀlgan shisha parchalaridan aloqani uz.

Ham sayyor bir tijoratgohdir. Shunday ekan oldi-berdisini qil, kel va sendan qochgan, senga iltifot qilmagan karvonlarning orqalaridan bei istaugurma, charchama.

Ham vaqtinchalik bir sayr joyidir. Shunday ekan, ibrat nazari bilan qara, zohiriy xuruk yuziga emas, balki Jamiyli Boqiygaan na ngan yashirin, goÀzal yuziga diqqat qil, xush va foydali bir sayr qilib qayt. GoÀzal manzaralarni koÀrsatgan va goÀzallarni koÀrsatgan pardalar yopilganda aqlsiz bola kabi yigÀlama, xavotir olma.

Ham bir muَدٍ (عonadir. Demak, uni yaratgan Mehmondori Kariymning izni doirasida yegin, ichgin, shukr qilgin. Qonuni doirasida ishla, harakat et. SoÀng orqangga qarama, chiq ket. Ma'nosiz, foydasiz suratda aralashma. Sendan ayrilgan va senga oid boÀlining narsalar bilan ma'nosiz ovora boÀlma va oÀtkinchi ishlaringga bogÀlanib boÀgÀilma." kabi zohiriy haqiqatlar bilan dunyoning asl mohiyatidagi sirlarni koÀrsatib, dunyodan ayriliqni oÀta yengillatadi, bai. Xarshyor boÀlganlarga sevdiradi va hamma narsada va xar ishida rahmatining izi borligini koÀrsatadi. Xullas, Qur'on shu besh jihatga ishora etgani kabi, boshqa xususiy jihatlarga ham Qur'on oyatlari ishora qiladi.

Bu besh jihatdan birordi.

si boÀlmagan kishining holiga voy.

OÀN YETTINCHI SOÀZNING IKKINCHI MAQOMI

{(Izoh) Bu ikkinchi maqomdagi boÀlimlar she'rga oÀxshaydi, lekin she'r emas. Qasddan na boÀysinmagan, balki haqiqatlarning mukammal intizomi bir daraja nazm suratini oldi.}

Tashla faryodni, bechora, kel, balodan tavakkal qil.

Zero, faryod balo ichra, xato ichra balodir, bil.

Balo b'larigi topsang, ato ichra, safo ichra balodir, bil.

Tashla faryodni, shukr qil, bulbullardek xar doim kayfidan kular xar gul mul.

Gar topmasang, butun dunyo jafo ichra, faoq. Qura befoyda bil!

Jahon toÀla balo boshingdadir, nega baqirasan kichik balodan? Kel tavakkal qil!

Tavakkal bilan balo yuziga kul, to u ham kulsin.

U kulgan sari kichrayar. Lekiarar.

Bil, ey oÀzin oÀylagan! Bu dunyoda saodat - tarki dunyoda.

Xudobin boÀlsang, u yetar, tashlasangda butun ashyolar doÀst.

Agar xudbin boÀlsang, halokatdir, nima qils Ha,m butun ashyo senga dushman.

Demak, tark qilish kerakdir, har ikki holda bu dunyoda.

Tark demak: Xudo mulki, Uning izni, Uning n zohirlan koÀrishda.

Tijorat istasang agar, shu foniy umringni boqiyga aylantirishda.

Agar nafsingga tolib boÀlsang, chirikdir, ham asossiz.

Agarorloq a ishlar istar boÀlsang, fano tamgÀasi ustingda.

Demak, olinsa arzimas, chirik moldir hammasi bu bozorda

Shunday ekan, oÀt, yaxshi mollar tidolat,dir orqasida.

Qora Tutning Bir Mevasi

Tinglovchim Ziyo Posho emas, Ovrupar birftun boÀlganlardir.

Gapiruvchi nafsim emas, Qur'on shogirdi nomidan qalbim.

OÀtgan soÀzlar haqiqat, zinhor sarosimaga tushma, hududidan hazar oshma.

Ajnabiylar fikriga kirma, zalolatdir quloq solma, etar albat seni pushaymaga tu KoÀrarsan eng ziyodoring, zakovatda olamdoring,

U hayratdan der doim: "Eyvoh, kimdan kimga shikoyat etayin men hayron!"

Qur'on ayttirar, men aytaman, hech ham chekinmasman.

Undan Unga shikn chekilaman, sen kabi adashmasman.

Haqdan Haqqa faryod qilaman, sen kabi oshmayman.

Yerdan koÀkkacha da'vo qilaman, sen kabi qochmayman.

Qur'onda xar da'vo nurdan nurgadir, sen kabi qaytmayman.

Qur'ondadir haakat qat, isbot qilaman, muxolif falsafani bir tiyinga olmayman.

Furqondadir olmos haqiqat, jonim bilan qabul qilaman, sen kabi sotmayman.

Xalqdan Haqqa sayron qilaman, sen kabi adashmayman.

Tikanli yoÀlda uchamGoÀyo n kabi bosmayman.

Yerdan Arshga shukron qilaman, sen kabi osmayman.

OÀlimga, ajalga doÀst deb qarayman, sen kabi qoÀrqmayman.

Qama'navulib kiraman, sen kabi choÀchimayman.

Ajdar ogÀzi, vahshat toÀshagi, hechlik boÀgÀozi, sen kabi koÀrman.

DoÀstlarga qovushtirar meni, qabrdan ranjimayman, sen kabi achchiqikmat,man.

Rahmat eshigi, Nur eshigi, Haq eshigi, undan siqilmayman, ortga chekilmayman.

Bismilloh deb chalyapman, {(Izoh1) "Ey voh" deb qochmayman.} orqamga boqmasman, daxshat ham olmasman.

Alhsalarnllah deb rohat topib yotaman, zahmat chekmasman, vahshatda qolmasman.

Allohu Akbar deb hashr azonini eshitib uygÀonaman, {(Izoh2) Isrofilning azonini hashr tongida eshitib, Allohu Akbar deb turaman. Saloti oliqi an chekinmayman, Oxiratdan chekinmasman.} Buyuk Maxshardan chekinmayman, masjidi a'zamdan chekilmayman.

Lutfi Yazdon, Nuri Qur'on, fayzi iymon soyasida hech ranjimaykelaja Turmasdan yuguraman, arshi Rahmon soyasiga uchaman, sen kabi yanglishmayman inshaalloh.

Qalbga Forscha Eslatilgan Munojot

هذِهِ الْمُنَاجَاةُ تَخَطَّرَتْ فِى الْقَلْبِ هكَذَir nurْبَيَانِ الْفَارِسِى

Ya'ni bu munojot qalbga Fors tilida eslatilgani uchun Forsiy yozilgandir. Avvalroq chop etilgan "Hubob Risolasi"da kiritilgan edi.

يَارَبْ بَشَشْ جِهَتْ نَظَرْ مِيكَرْدَمْ دَرْدِ خُودْرَا دَرْمَانْob va دِيدَمْ

Yo Rab! Tavakkalsiz, gÀaflat bilan, iqtidor va ixtiyorimga tayanib dardimga darmon topish uchun "jihati sitta" deyilgan olti tomonda nazar soldim. Afsuski dardimga darmon topa olmadim. Menga ma'nan: "Yetmasmi dard, darmon senga." dinsidi. {(*): Niyozi Misriy she'r orqali, "Ey dardiga darmon istagan kimsa / Yetmasmi dard darmon senga" deb, dardning ayni paytda darmon ekanini ifoda qilgan. (Taringan }

Tasalli olish uchun oÀng tomonimdagi oÀtgan zamonga gÀaflat bilan qaradim. Lekin, kechagi kun otamning qabri va oÀtgan ajdodlarimning eng katta mozori suratida koÀrindi. Tasaday birniga qoÀrquvga soldi.

Xoshiya:>Iymon esa, eng katta qoÀrqinchli mozorni doÀstona nurli majlis va doÀstlarning yigÀilish joyi qilib koÀrsatadi.

b hijochap tomonimdagi kelajakka qaradim. Darmon topa olmadim. Balki ertangi kun mening qabrim, istiqbol esa tengdoshlarim va nasl-nasabimning eng katta qabri suratida koÀrinsolda stona yaqinlik emas, balki qoÀrquvga soldi.

Xoshiya:>Iymon va iymon huzuri - eng katta dahshatli qabrni sevimli saodat saroylariga Rahmoniy da'vat sifatida koÀrsatadi.

وَ an mukُوزْ تَابُوتِ جِسْمِ پُرْ اِضْطِرَابِ مَنَسْتْ

Chap tomondan ham xayr koÀrinmagani uchun, hozirgi kunga boqdim. Bu kun - goÀyo oÀlim oni tipirchilayotgan jismimning mayyitini tashiyotgan tobut boÀlib koÀrindi.

Xoshiya:>Iymon - n. GoÀtni tijorat joyi va oydin bir musofirxona sifatida koÀrsatadi.

Bu tomondan ham davo tik qildim. SoÀng boshimni koÀtarib, umr daraxtimning boshiga qaradim. Uning yagona mevasi mening oÀlimim boÀlib, daraxtning ustida turib, menga qarayotganini koÀrdim.

ri judhiya:>Iymon - bu daraxtning mevasini oÀlim emas, balki abadiy hayotga sazovor va abadiy saodatga nomzod boÀlgan ruhimning eskirgan uyidan yulduzlarda kezish ukkinchhiqqanini koÀrsatadi.

U tomondan ham gÀamga botib boshimni pastga egdim. Qarasam: Pastda, oyoq ostida suyaklarimning tuprogÀi bilan ilk yaratilishimning tuhikmat bir-biriga qoÀshilib ketganini koÀrdim. Darmon emas, dardimga dard qoÀshdi.

Xoshiya:>Iymon - u tuproqni rahmat eshigi va Jannat mehmonxonasining pardasi sifatida koÀrsa hayvoچُونْ دَرْ پَسْ مِينِگَرَمْ بِينَمْ اِينْ دُنْيَاءِ بِى بُنْيَادْ هِيچْ دَرْ هِيچَسْتْ

Undan ham nazarni oÀgirib orqamga qaradim. Asossiz, foniy dunyo hecamrni aralarida va yoÀqlik zulmatlarida aylanib ketayotganini koÀrdim. Dardimga malham emas, balki vahshat va daxshat zaxarini qoÀshdi.

Xoshiya:>Iymon - zulmatlarda yumalagan ikrlari vazifasi bitgan, ma'nosini ifoda etib boÀlgan, oÀzining oÀrniga natijalarini vujudda qoldirgan Samadoniy maktublar va Subhon boÀlgan Alloh naqs: Agaring sahifalari boÀlganini koÀrsatadi.

Unda ham xayr rga taganim uchun old tarafimga, oldinga nazar soldim. YoÀlimning boshida qabr eshigi ochilgan, uning orqasida uzoqdan abadga ketgan koÀcha uzoqdan nazarga koÀrinyapan olg Xoshiya:>Iymon - qabr eshigini nur olami eshigi va u abadiy saodat yoÀli ekanini koÀrsatgani uchun dardlarimga ham darmon, ham malham boÀladi.

مَرَا جُزْ جُزْءِ اِخْتِيَا, ichiيزِى نِيسْتْ دَرْ دَسْتْ

Bu olti tomondan doÀstona yaqinlik va tasalli emas, balki dahshat va qoÀrquvga tushib, ularga javoban qoÀlimda tayanadigan va qarshilik koÀrsatishga juz'iy ixtiyordan boshqa hech bir narsa yoÀq.

Xoshiya:>Iymon -elajaky boÀlinmas juz'iy ixtiyor oÀrniga cheksiz qudratga tayanish uchun hujjat beradi va balki iymon unga hujjatdir.

Xolbuki juz'iy ixtiyor deyilgan iki qisng quroli - ham ojiz, ham qisqadir. Ham sozlanishi qiyin. Ijod qila olmaydi, qoÀlidan kasbdan boshqa hech bir narsa kelmaydi.

Xoshiya:>Iymon - juz'iy ixtiyorni Alloh nomtishgashlatib, bir askarning juz'iy kuchini davlat hisobidan ishlatgani uchun minglab kuchlardan koÀproq ishlar qilishi kabi hamma narsaga yetadigan holga keltiradi.

نَه دَرْ مَاضِى مَجَالِ حُلُولْ نَه دَرْ مُسْتَقْ yashiَدَارِ نُفُوذْ اَسْتْ

Na oÀtgan zamonga kira oladi, na kelajakka taÀsir qila oladi. Moziy va kelajakka oid orzularim va azoblarimga foydasi yoÀq.

Xoshiya:>Iymon - tizginni hayvoniy jismning qoÀlidan olib qalbga, ruhga bergani uchunni Isryga taÀsir qiladi va istiqbolga kira oladi. Chunki qalb va ruhning hayot doirasi keng.

U juz'iy ixtiyorning harakat maydoni hozirmoÀ'jiqa vaqt va bir kelib ketuvchi lahzadan iborat.

نُوِشْتَه اَسْتْ دَرْ فِطْرَتِ مَا مَيْلِ اَبَدْ وَ اَمَt va yْمَدْ

Xullas, butun ehtiyojlarim, zaifligim, faqir va ojizligim biln birga olti tomondan kelgan dahshat va qoÀrquvlar bilan abgor holda turgan vaqtim, qudrat qalami bilan fitratim sahifasida abadga uzangan orzular va sarmadiy-bardavom umidasjidghkora suratda yozilgan, mohiyatimga kirgizilgan.

Balki dunyoda nima boÀlsa, uning namunalari fitratimda bor. Ularning barchasiga aloqadorman. Ular uchun ishlilan spman, ishlayapman.

Ehtiyoj doirasi, nazar doirasi qadar buyukdir, kengdir.

دَرْ دَسْتْ هَرْچِه نِيسْتْ دَرْ اِحya) U جْ هَسْتْ

Hatto xayol qayerga yetsa, ehtiyoj doirasi ham u yerga boradi. U yerda ham hojat bor. Balki qoÀlda boÀlmagan xamma narsa, ehtiyojda bor. QoÀlda boÀlmagan narsa ehtiyojdaوةَ كَQoÀlda yoÀq narsa esa sanoqsiz.

Xolbuki iqtidor doirasi qisqa, qoÀlimning doirasi qÀlsadaisqa va tor.

Demak faqirligim va ehtiyojlarim dunyo qadar.

Sarmoyam tagan oÀlinmaydigan parcha kabi juz'iydir.

Xullas, bu jahon qadar va milliardlar bilan zoÀrgÀa qoÀlga kiritilgan ehhi ustqayerda-yu, bir tiyinlik juz'iy ixtiyor qayerda?! Bu bilan ular sotib olinmaydi. Bu bilan ular qoÀlga kiritilmaydi. Shunday ekan boshqa chora qidirish kerak.

پَسْ دَرْ رَاهِ ت'atida اِينْ جُزْءْ نِيزْ بَازْ مِى گُذَشْتَنْ چَارَهءِ مَنْ اَسْتْ

Chora esa: Juz'iy ixtiyordan voz kechib, ishini Allohning irodasiga qoÀyib, oÀz kuch-quvvatidan yuz oÀgirib, Janobi Haqning havlu quvvatiga iltijo qilib tavakkunyoviiqatini mahkam tutish kerak.

Yo Rab! Modomiki bu najot chorasi ekan, Sening yoÀlingda juz'iy ixtiyordan voz kechaman va menligimdan yuz oÀgiraman.

miz vaing inoyating ojizlik va zaifligimga marhamatan qoÀlimni tutsin. Sening rahmating - faqirligim va ehtiyojimga shafqat qilib menga tayanch yeri boÀlsin, o mahliigini menga ochsin.

Xar kim rahmatning nihoyatsiz dengizini t

لَا اalbatta bir tomchi sarob hisoblangan juz'iy ixtiyoriga ishonmaydi, rahmatni tashlab unga murojaat qilmaydi.

Eyvoh! Aldaabob vShu dunyo hayotini sobit deb oÀyladik. Shu sabab batamom zoye qildik. Bu hayotning oÀtishi uyqudir, tushdek oÀtdi. Asossiz umr ham bir shamol oÀzlarchar ketadi.

OÀziga ishongan va abadiy deb oÀylag SoÀngÀrur inson zavol boÀlishga mahkum. Tezlik bilan ketmoqda. Inson uyi boÀlgan dunyo yoÀqlik zulmatiga yiqiladi. Umidlar boqiy emas, azoblar ruhda untiryqoladi.

Modomisiz. Bhaqiqat ekan, kel ey hayotga juda ishtiyoqand, umrga juda tolib, dunyoga juda oshiq, cheksiz orzular va azoblarga mubtalo boÀlgan badbaxt nafsim! UygÀon, esingni yigÀ! Tilla qoÀngÀiz oÀz nurchasiga ishonadi. Tunnign cheksiz zulmachi vooladi. Asal ari esa oÀziga ishonmagani uchun, kunduzning Quyoshini topadi. DoÀsti boÀlgan barcha gullarni Quyoshning ziyosi bilan bezalganini kuzatadi. Xuddi shuning kabi, oÀzingga, vujudingga va menligingga tayansang, tilla qoÀngÀiz kabi boÀlkimdirsen foniy vujudingni senga bergan Xoliqning yoÀlida fido qilsang, asal arisi kabi boÀlasan. Hadsiz bir vujud nuri topasan. Fido et. Chunki parvoud senga berilgan va omonatdir.

Va uning mulkidlan bina u bergandir. Shunday ekan boÀyin egmasdan va chekinmasdan fano et, fido et. Toki baqo topsin. Chunki inkorni inkor qilish isbotdir. Ya'ni: YoÀq, agar yoÀq boÀlsa, u bordir. YoÀq yoÀq boÀlsabilan boÀladi.

Xoliqi Kariym oÀz mulkini sendan sotib olmoqdلِّ خَnat kabi buyuk evaz beradi. Ham mulkni sen uchun chiroyli muhofaza qilyapti. Qiymatini yuksaltiryapti. Yana senga, ham boqiy ham mukammal suratda beradi. Shunday ekan, ey nafsim! Hech turma. Ushbu bir-biri ichidagi besh foydali tijoratrish m. Bu orqali besh zarardan qutulib, besh foydani birdan qozongin.

Ibroeb amrayhissalom koinotning zavol va oÀlimini e'lon qilgan oÀlim xabari لَا اُحِبُّ الْآفِلِينَ meni yigÀlatdi.

Shoshlaruchun qalb koÀzi yigÀladi va koÀz yosh toÀkdi. Qalb koÀzi yigÀlagani kabi, toÀkkan har bir tomchisi ham shu qadar xazinki, yigÀlatadi, goÀyo oÀzi ham yigÀlayotir. KoÀz yosh Enduyidagi forsiy boÀlimlardir.

KoÀz yoshalri Nabiyyi PaygÀambar boÀlgan Hakiymi Ilohiyning Kalomullohi if va tbir kalomining bir navÀ tafsiridir.

Botib gÀoyib boÀlgan mahbub goÀzal emas. Chunki haqiqiy goÀzal zavolga mahkum boÀlmaydi. Adabiy ishq uchun yaratilgan va Samad oynasi brcha m qalb bilan sevilmaydi va sevilmasligi kerak.

Botib koÀrinmaslikka mahkum istak qalbning aloqasiga, fikrning mashgÀul boÀlishiga yo dasydi. Orzularni soÀraydigan joy boÀla olmaydi. Orqasida gÀam va qaygÀu bilan afsuslanishga loyiq emas. Qalbning esa unga mahliyo boÀlishi va unga bogÀlanib qolishiga oiy hauman arzimaydi.

Fanoda yoÀq boÀladigan, orzuni istamasman. Chunki foniyman, foniy narsani istamasman, nima qilayin? deyil خَوانَمْ زَوَالْدَه دَفْنْ شُدَنْ مَعْبُودْ

Zavolda dafn boÀladigan ma'budni chaqirmayman, unga iltijo etmayman. Chunki nihoyatsiz muhtojman va ojizman. Ojiz boÀlgan narsa mening josiz, yuk dardlarimga davo topa olmaydi. Abadiy yaralarimga malham sura olmaydi. Zavoldan oÀzini qutqara olmasa, qanday ma'bud boÀla oladi?

عَقْلْ فَرْيَادْ مِى دan alo نِدَاءِ ﴿لَا اُحِبُّ الْآفِلِينَ﴾مِى زَنَدْ رُوحَمْ

Ha, zohirga mubtalo boÀlgan aql bu qorishiq koinotda mahliyo boÀlgan narsalarining zavol topishini koÀrib gÀamli fldi vaqiladi va boqiy mahbubni qidirgan ruh ham لَا اُحِبُّ الْآفِلِينَ faryodini e'lon qiladi.

Ayriliqni istamayman, orzu qilmayman, toqat keltirmayman.

Darrov zavol topib achchiqlashgan qovushish gÀam va xavotirga arzimaydi. Ishtiyoqqa umuman loyiq emas. Chunki lazzat zavol topsa alam boÀlgani kabi, lazzatning zavol topishini tasavvur qilish ham azobdir.atni b majoziy oshiqlarning devonlari, ya'ni ishqnomalari boÀlgan manzum kitoblar ushbu zavolni tasavvur qilib azobdan faryod qiladi. Agar xar birining, butun she'rlar devonining ruhini siqsang, azobli faryodshini,i.

Zavolga qoÀshilgan qovushishlar, azobli majoziy muhabbatlar dardidan va balosidan qalbim Ibrohim kabi لَا اُحِبُّ الْآفِلِينَ haqiqati bilan yigÀlayapti va baqirayaptzimmam6

Agar bu foniy dunyoda baqo istasang, baqo fanodan chiqadi. Nafsi ammora jihatida fano top, boqiy boÀlasan.

فَنَا شُدْ هَمْ فَدَا كُنْ هَمْ عَدَمْ بِينْ كِه اَزْ دُishga بَقَايَه رَاهْ فَنَادَنْ

Dunyoparastlik asoslari hisoblangan yomon axloqdan ajralib chiq. Foniy boÀl! Mulk va moling doirasidagi narsalarni Mahbubi Haqiqiy yoÀlida fido qil. MavjudotAsmopnoÀqlik koÀrsatgan oqibatlarini koÀr. Chunki bu dunyodan baqoga ketgan yoÀl fanodan oÀtadi.

Sabablar ichiga tolgan inson fikri shu dunyoning zavol zilzilasiib koÀyratda qolib, umidsiz holda hoÀngrab yigÀlaydi. Haqiqiy vujud istagan vijdon Ibrohim kabi لَا اُحِبُّ الْآفِلِينَ yigÀisi bilan majoziy mahbublardan va yoÀq boÀlib ketuvchi mavjisa, jn aloqani uzib, Mavjudi Haqiqiyga va Mahbubi Sarmadiyga bogÀlanadi.

بَا بَاقِى دُو سِرِّ جَانِ جonningِى

Ey nodon nafsim! Bilginki: Garchi dunyo va mavjudot foniy boÀlsada, xar bir foniy narsada boqiyga qovushtiradigan ikki yoÀl topasan. Jon va jonon boÀlgan Mahbubi Loyazalning jamolining tajalliyidan ikki yogÀduni, ikki sirni koÀrasb vazir sharti bor: Foniy suratdan va oÀzingdan kechib bilsang.

Ha, ne'mat ichida in'om koÀrinatadi.ahmonning iltifoti his etiladi. Ne'matdan in'omga oÀtsang, Mun'imni topasan. Yana xar Samadoniy asari bir maktub boÀlgan Sone'i Zuljalolning ismlarini bildiradi. Naqshdan ma'noga oÀtsangeng yaar yoÀli orqali GoÀzal Asmo Sohibini topasan. Modomiki bu foniy san'atli asarlarning magÀzini, ichini topar ekansan, uni qoÀlga kirit, tashqi ma'nosiz qobigÀini ai Savosdan fano seliga otgin.

Ha, san'atli asarlarda hech bir asar yoÀqki, koÀp ma'noli mujassam bir lafz boÀlmasin, Sone'i Zuljuyoshnng koÀp ismlarini oÀqittirmasin. Modomiki bu san'atli asarlar soÀzlar, qudrat kalimalari ekan, ma'nolarini oÀqi, qalbingga qoÀy. Ma'nosiz qolgan soÀzlarni parvosiz zavolning havosiga ot. Orqasidan bogÀljud vaqarab mashgÀul boÀlma.

Xullas, zohirparast va sarmoyasi begona ma'lumotlarda

Fiat boÀlgan dunyoviy aql, fikrlar silsilasini hechga va yoÀqlikka yoÀnaltirgani uchun, hayratidan va maxrumligidan umidsiz holda faryod qiladi. Haqiqat tomon toÀgÀri yoÀl qidiradi. Modomiki ruh qoÀlini botuvchi va zavol topgaam besalardan tortgan ekan, qalb ham majoziy mahbublardan voz kechgan ekan, vijdon ham foniylardan yuzini oÀgirgan ekan, sen ham bechora nafsim, Ibrohim kabi لَا اُحِبُّ الْآفِلِينَ madadkorini ol, qutul.

چِه خُوشْ گُويَدْ اُو شَيْدَا جَامِى عnasjigخُوىْ

Fitrati ishq bilan qorilgandek ishq qadahi bilan boshi aylangan Mavlono Jomiy e'tiborni koÀplikdan birlikka qaratish uchun goÀzal

يَكِى خَواهْ يَكِى خَوانْ يَكِى جُوىْ يَكِى بِshundaكِى دَانْ يَكِى گُوىْ

degan gapiga qara. {(Izoh) Faqat ushbu satrgina Mavlono Jomiyning kalomidir.} YaÀni:

1 - Faqat bittani ista, boshqalar istashva tasimaydi.

2 - Bittani chaqir, boshqalar yordamga kelmaydi.

3 - Bittani talab qil, boshqalar loyiq emas.

4 - Bittani koÀr, boshqalar xar doim koÀrinmaydi, zavol pardasida y suratnadi.

5 - Bittani bil, ma'rifatiga yordam bermagan boshqa bilishlar foydasiz.

6 - Bittani ayt, unga oid boÀlmagan soÀzlar foydasiz sanaladi.

نَعَchoqlaَقْتَ اَىْ جَامِى ٭ هُوَ الْمَطْلُوبُ ٭ هُوَ الْمَحْبُوبُ ٭ هُوَ الْمَقْصُودُ ٭ هُوَ الْمَعْبُودُ

Ha, Jomiy juda toÀgÀri aytdingiz. Haqmonatnahbub, haqiqiy matlub, haqiqiy maqsud, haqiqiy ma'bud faqat Udir.

Chunki bu olam butun mavjudotlari bilan, farqli tillari bilan,alari tuman ohangli ovozlari bilan Ilohiy zikrning eng katta halqasida birgalikda "La ilaha illa Hu" deydi, vahdoniyatga shahodat qiladi. لَا اُحِبُّ الْآفِلِينَ ning ochgan yarasiga malham suradi va aloqani uzgan majoziy mahbublar ev nihoyMahbubi Loyazaliyni koÀrsatadi.

Bundan yigirma besh yil avval Istanbul BoÀgÀozidagi Yusha Tepasida, dunyoni tark qilishga qoshqa ilgan vaqtim, bir qancha muhim doÀstlarim meni dunyoga, eski holatimga qaytarish uchun yonimga keldilar. Men: "Ertagacha meni qoldiringlartaom exora qilay." dedim. Tongda qalbimga ushbu ikki lavha xotirlatirildi. She'rga oÀxshaydi, lekin she'r emas. Muborak xotiraning hurmati uchun tegmadim. Kelganidek muhofaza qilindi. Yigirma Uchinchi xabaring oxiriga kiritilgan edi. Maqom munosabati bilan bu yerga olindi.

Meni dunyoga chaqirma angla keldim fano koÀrdim.

Dema gÀaflat hijob boÀldi, Va nuri Haq pinhon koÀrdim.

Butun ashyoi mavjudot, Bir-bir foniy zararli koÀrdim.

Vujud desang, uni kiydim, Oh, hechlik edi, koÀp balo koÀrdim.

Haaydi.

sang uni tottim, Azob ichra azob koÀrdim.

Aql ayni jazo boÀldi, Baqoni bir balo koÀrdim.

Umr ayni havo boÀldi, Kamolni foydasiz koÀrdim.

Amal ayni riyo boÀldi, Umid ayni azob koÀrdim.

Visol zavolning oÀzi boÀldi. Davonrahmat xastalik koÀrdim.

Bu nurlar zulmatlar boÀldi, Bu doÀstlarni yetim koÀrdim.

Bu ovozlar mavt xabari, Tiriklarni oÀlik koÀrdim.

Ilmlar vahimalarkkinchandi, Hikmatda ming kasal koÀrdim.

Lazzat ayni alam boÀldi. Vujudda ming yoÀqlik koÀrdim.

Habib desang uni topdim, Oh! Firoqda koÀp azob koÀrdim.

Dema gÀaflat zavol topdi, Va nuri Haq ayon koÀrdim.

Vujud burhoni Zot boÀldi, Hayot Haq oynasi, koÀr.

Aql hazina kaliti boÀldi, Fano baqo eshigidir, koÀr.

َمِينَing yogÀdusi soÀndi, Faqat shamsi Jamol bor, koÀr.

Zavol ayni visol boÀldi, Alam ayni lazzatdir, koÀr.

Umr ayni amal boÀldi, Abad ayni umrdir ayril.

Zulmat ziyo parda boÀldi, Bu oÀlimda haq hayot bor, koÀr.

Butun ashyo doÀst boÀldi, Butun saslar zikrdir koÀr.

Butun mavjudot zarralari, BiSon-sazokir, tasbehchi, koÀr.

Faqirlikni boylik hazina topdim, Yerda toÀliq quvvat bor, koÀr.

Agar Allohni topgan boÀlsang, Butun ashyo seniki, koÀr.

Agar Maliki Mulkka qul boÀlsangli intg mulki seniki, koÀr.

Agar xudbin va oÀz nafsingga sohibsan, Sanoqsiz balodir koÀr,

Cheksiz azobdir, tot, Juda ogÀirdir koÀr.

Agar haqiqiy xudobin qul boÀlsang, Hududsiz bir safodir, koÀr,

Hisobsiz bir savob bor tat, amatintsiz saodat koÀr...

Yirigma besh yil avval Ramazonda asrdan soÀng Shayhi Jiyloniyning (Q.S.) Asmo-i Husna manzumasini oÀqidim. Menga asmo-i husna chun cbir munojot yozay degan istak keldi. Lekin oÀshanda bu qadar yozildi. U muqaddas ustozimning muborak Munojoti Asmoyasiga nazira qilishni istadim. Hayhot! Nazmga iste'dodim yoÀq. Qila olmadim, chala. Bir . Bu munojot OÀttiz Uchinchi SoÀzning OÀttiz Uchinchi Maktubi boÀlgan Derazalar Risolasiga kiritilgan edi. Maqom munosabati ila bu yerga olindi.

حَ, nadoالْقَضَايَا نَحْنُ فِى قَبْضِ حُكْمِهِ ٭ هُوَ الْحَكَمُ الْعَدْلُ لَهُ الْاَرْضُ وَ السَّمَاءُ

عَلِيمُ الْخَفَايَا وَ الْغُيُوبِ فِى مُلْكِهِ ٭ هُوَ tirganدِرُ الْقَيُّومُ لَهُ الْعَرْشُ وَ الثَّرَاءُ

جَلِيلُ الْمَرَايَا وَ الشُّؤُنِ فِى خَلْقِهِ ٭ هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ لَهُ الْعِزُّ وtabiatِبْرِيَاءُ

جَمِيلُ الْهَدَايَا oni Ha مِنْ نَسْجِ عِلْمِهِ ٭ هُوَ الْخَالِقُ الْوَافِى لَهُ الْجُودُ وَ الْعَطَاءُ

سَمِيعُ الشَّكَايَا وَ الدُّعَاءِ لِخَلْقِهِ ٭ هُوَ الرَّاحِمُ الشَّافِى لَ zaminُّكْرُ وَ الثَّنَاءُ

Ey nafsim! Qalbim kabi yigÀla, baqir va aytgin:

"Foniyman, foniy narsani istamasman.

Ojizman, ojiz bbir qani istamasman.

Ruhimni Rahmonga taslim ayladim, boshqasini istamasman.

Istagin, faqat bir yori boqiy istayman.

Zarraman, lekin SoÀngsibir mesh istayman.

Hech ichra hechman, lekin bu mavjudotning hammasini istayman."

BARLA YAYLOVI, ARCHA, QATRON,

Bir kuni asirligimda togÀ boshida katta archa, qatron va ardich daraxtlarining haybatli suratlarinilan tratga soladigan vaziyatlarini tomosha qilar ekanman, juda latif bir shamol esdi. U holatni, juda muhtasham va shirin shovqinli raqs qilayotgandek, jazarab duasbeh aytuvchi suratiga oÀgirdi. Sayr tomoshasi ibrat olishga va hikmatli tinglashga aylandi. Birdan Ahmadi Jizriyning kurdcha:

هَرْكَسْ بِتَمَاشَاگَهِ حُسْنَاتَه زِهَرْ جَاىْ تَشْبِيهِ oÀzi رَانْ بِجَمَالَاتَه دِنَازِنْ

hikmati xotiramga keldi. Qalbim ibrat ma'nolarini ifodalash uchun quyidagicha yigÀladi:

يَا رَبْ هَرْ حَىْ بِتَمَاشَاگَهِ صُنْعِ تُو زِهَرْجَاىoshigaازِى

اَزْوَىْ رَقْصَ آمَدْ جَذْبَه خَازِadi. Bينْ آثَارِ رَحْمَتْ يَافْتْ هَرْ حَىْ دَرْسِ تَسْبِيحُ نَمَازِى

دِرَازْ كَرْدَسْتermasdتْهَارَا بَدَرْگَاهِ اِلهِى هَمْ چُو شَهْبَازِى

مِيدِهَدْ هُوشَه گِرِينْهَاىِ دَرِينْهَاىِ زَوَالِى اَزْ dolat مَجَازِى

قَلْبْ مِيخَوانَدْ اَزِariyatَاتْهَا سِرِّ تَوْحِيدْ زِعُلُوِّ نَظْمِ اِعْجَازِى

عَقْلْ مِيبِينَدْ اَزِينْ زَمْزَمَهَا دَمْدَمَهَا نَظْمِ خِلْقَتْ نَقْشِ حِكْمَتْ كَنuqaddaازِى

خَيَالْ بِينَدْ اَزِينْ اَشْجَارْ مَلَائِكْ رَi koÀpدْ آمَدْ سَمَاوِى بَاهَزَارَانْ نَىْ

وَرَقْهَارَا زَبَانْ دَارَنْدْ هَمَه هُو هُو ذِكْرْ آnga to بَدَرْ مَعْنَاىِ حَىُّ حَىْ

Barla Yaylovi Tepaligida Archa, Qatron, Ardich, Qoraqovoq Mevasi Haqid urugÀlgan Forsiy Baytlarning Ma'nosi:

Xotiramga keldi. Qalbim ibrat ma'nolarini ifodalassa hecn quyidagicha yigÀladi:

Ya'ni: Sening tomoshangga, husningga barcha xar joydan yugurib kelgan. Sening jamoling bilan noz qilmoqda.

#nmi heا رَبْ هَرْ حَىْ بِتَمَاشَاگَهِ صُنْعِ تُو زِهَرْجَاىْ بَتَازِى

Xar bir jonzot sening tomoshangga, san'ating boÀlgan zamin yuziga xar joydan chiqib qaramoqda.

زِنِشيِبُ اَزْ فِرَازِى مَانَنْدِ دَلَّالَانْ بِنِد joÀshِآوَازِى

Pastdan, yuqoridan dallollar kabi chiqib bor ovozdan nido qilmoqda.

دَمْ دَمْ زِجَمَالِ نَقْشِ تُو (نُسْخَه: زِهَوَاىِ شَوْقِ تُkino pْ رَقْص بَازِى

Sening naqshing goÀzalligidan xursand boÀlib, dallol misol daraxtlar oÀynamoqda.

Sening mukammal san'atingdan sevinib, xush-goÀzal sado bermo! Uni .

GoÀyo sadolarining shirinligi ularni ham sevintirib nozaninona noz ettirmoqda.

Shu sabab, daraxtlar raqsga kelgan, jazba istamoqda.

اَزِينْ آثَارِoÀqishَتْ يَافْتْ هَرْ حَىْ دَرْسِ تَسْبِيحُ نَمَازِى

Bu Ilohiy rahmatning belgisi orqali, xar bir jonzot oÀziga maxsus tasbeh va namozning darsini olmoqda.

اِيسْتَادَسْتْ هَرْ يَكِى بَرْ سَنْگksiz nَا سَرْفِرَازِى

Dars olgandan soÀng, xar bir daraxt yuksak bir tosh ustida arshga boshini koÀtarib turibdi.

Xar biri yuzlab qoÀllarini Shaxbozi Qa taoml {(Izoh1) Shahbozi Qalandar mashhur bir qahramon boÀlib, Shayxi Jiyloniyning irshodi bilan Allohning dargohiga iltijo qilib valiylik martabasiga chiqqan.} kabi Allohning dargohiga uzatioÀzni asham ibodat qilayotgan koÀrinishiga kirgan.

{(Izoh2) Shaxnozi Chelkezi qirq oÀrama sochi bilan mashhur boÀlgan dunyo goÀzali.}

OÀynatadi zulf kabi kichik shoxlarsahard u bilan tomosha qilganlarga ham latif shavqlarini va yuksak zavqlarini eslatadi.

Ishqning "Hay huy" pardalaridan eng sezgir torlarga, tomirlarga tegadigandek sado beradh narsusxa) Bu nusxa qabristondagi archa daraxtiga tegishli:

}

مِيدِهَدْ هُوشَه گِرِينْهَاىnobi Hينْهَاىِ زَوَالِى اَزْ حُبِّ مَجَازِى

Fikrga shu vaziyatdan shunday bir ma'no keladi: Majoziy Muhabbatlarning zavol tiposhining azobidan yigÀi, chuqurdan-chuqur hazin hoÀngrashini eslatadi.

بَرْ سَرِ مَحْمُودْهَا نَغْمَهَاىِ حُزْa ham,ْگِيزِ اَيَازِى

Maxmudlarning, ya'ni Sulton Maxmud kabi mahbubidan ayrilgan butun oshiqlarning boshida gÀamli mahbublarining ohangli ovozlarining tarzini eshittiradi.

مُرْدَهَارَا نَغْمَهَاىِ اَزَلِى اَزْ حُزْنْ اَنْگِيزِ نَوَازchida Dunyoviy sadolarning va soÀzlarning eshitilishdan ayrilgan oÀlganlarga; azaliy ohangli ovozlarni, tashvishga soladigan sadolarni eshittirgan vazifasi borligi koÀrinadi.anini ه مِى آيَدْ اَزُو زَمْزَمَهءِ نَازُ نِيَازِى

Ruh esa bu holatdan quyidagicha tushundi: Ashyolar tasbehot bilan Sone'i Zuljalolning ismlarining tajallima'nola javoban, bir duo-niyoz nagÀmasi kelmoqda.

Qalb etoqilgr biri jismlashgan oyat hisoblangan daraxtlardan tavhid sirini bu moÀ'jizaning nazm buyukligidan oÀqiydi. Ya'ni, xilqatida shu daraja gÀaroyib intizom, san'at, hikm kunduki: Butun koinotdagi sabablar istagnini qiladigan deb faraz qilinsa va toÀplanishsa ham taqlid qila olmaydi.

Nafs esa, buni koÀrib, butun yblarigi shovqinli firoq zilzilasida aylanayotgandek koÀrdi, boqiy zavq qidirdi. "Dunyoparastlikning tarkida topasan" degan ma'no chiqardi.

Aql esa,hi qisn va daraxtning xush ohangi, nabotot va havoning chiqargan ovozidan oÀta ma'noli yaratilish intizomi, hikmat naqshi, sirlar xazinasi topdi. Hamma narsa koÀp jihatlar bilan Sone'i Zuljalolga tasbeh aytganini tusqaysi

Havoyi nafs esa havo sadosi va yaproqlar ovozidan shunday lazzat olaz goÀzbutun majoziy lazzatlarni unuttirib, havoyi nafsning hayoti boÀlgan majoziy lazzatni tark etib, haqiqat zavqida oÀlishni istaydi.

خَيَالْ بِينَدْ اَزِينْ اَشْ tez, مَلَائِكْ رَا جَسَدْ آمَدْ سَمَاوِى بَاهَزَارَانْ نَىْ

Xayol esa, goÀyo daraxtlarning vazifa yuklangan farishtalari kirib xar bir shoxida koÀp naylardan berganan daraxtlarni jasad qilib kiyganini koÀrdi. GoÀyo Sultoni Sarmadiy minglab nay sadosi bilan muhtasham ochilish marosimida ularni kiydirgan. Daraxtlar jonsiz, idroksiz jism kabi emas, balki o sengarokli ma'noli holatlarni koÀrsatadi.

Naylar samoviy, yuksak musiqadan kelayotganday soadan ka'sirlidir. Fikr ulardan, boshda Mavlono Jaloliddin Rumiy va butun oshiqlar eshitgan azobli ayriliq shikoyatlarini eshitmaydi. Balki Zoti Hayyi Qayyumga nisbatan taqdim qilingan Rahmoniy t ularnurotni va Rabboniyani hamdlarni eshitadi.

Daraxtlar jasad, butun yaproqlar tilga aylangan ekan. Demak, xar biri minglab tili bilan havo tesolati "Hu Hu" zikrini takror etadi. Hayotlarining tahiyyoti orqali Sone'ining Hayyi Qayyum boÀlganini e'lon qiladi.

Chunki butash boyo "La ilaha illa Hu" deb koinotning azim zikr xalqasida birgalikda zikr qilib ishlayapti.

دَمَادَمْ جُويَدَنْدْ يَا حَقْ سَرَاسَرْ گُويَدَنْدْ يَا حَىْ بَرَابَرan bilَنَنْدْ اَللّهْ

Vaqti-vaqti bilan iste'dod tili orqali Janobi Haqdan hayoti haqqini "Yo Haq" deb, rahmat xazinasidan istaydi. Boshdan oxirigacha hayotga sazovor bo bu mutili bilan "Yo Hayy" ismini zikr etadi.

Bir iyan varlada Archa togÀida yuksak bir joyda, kechasi samoning yuziga boqdim. Birdan xotirga quyidagi ifodalar keldi. Yulduzlarning holat tili bilan gapirishini hayolan eshitganimdek yozilا ya'nzm va she'rni bilmaganim uchun she'r qoidasiga kirmadi. Kelganidek yozildi. ToÀrtinchi maktub bilan OÀttiz Ikkinchi SoÀzning Birinchi Qismining oxiridan bu ndi.

Tinglagin yulduzlarni, ushbu shirin xutbasiga

Hikmatning nurli nomasi, qara qanday bildirgan.

Birgalikda nutqqa kelgan, haq bilan bilan deydi:

Bir Qodiri Zuljalolning vir, Yham sultonligin

Biir-bir nurli burhonmiz Sone'ning borligiga

Ham vahdatga, ham qudratga shohidlarmiz biz.

Bu zamin yuzini porlatgan

NozaldiribÀ'jizalar chun malak sayr etishiga.

Bu samoning yerga boqqan, Jannatga diqqat qilgan

Minglab diqqatli koÀzlarmiz biz.

{(Hoshiya) Ya'ni Jannat chechaklarininishdi.hatzor va ekinzori boÀlgan zaminning yuzida hadsiz moÀ'jizoti qudrat tashhir etilganidan, samovot olamidagi maloikalar u moÀ'jizotni va u horiqolarni tomosha qilganlari kabi; ajromi samoviyaning koÀzlari hukmida boÀlgan yulduzlar ham, gبَعْضٍaloikalar kabi, zamin yuzidagi nozanin masnu'otni koÀrishlari bilan Jannat olamiga qaraydilar va u muvaqqat horiqolarni boqiy bir suratda Jannatda ham tomosha qilayotgandek, bir zaminga, bir JagÀamba qaraydilar. Ya'ni u ikki olamga nazoratlari bor deganidir.}

Xilqat daraxtidan samovot tomon, butun SomonyoÀli shoxlariga

Bir Jamili Zuljalolning hikmat qoÀli bilan toÀqilgan minglab goÀzal mevalarmiz biz.

Bu samovot ahliga sayybir sajidlarmiz,

Aylangan uylar, ulugÀ makonlarmiz,

Nurli chiroqlar, azamatli kemalar, tayyoramiz biz.

Bir Qodiri Zulkamolning, bir Hakimi Zuljalolning

Qudrat moÀ'jizalari, gÀaroyib Xoliqonazmat qti,

Nodir hikmatlar, gÀaroyib yaratilgan, nur olamimiz biz.

Yuz ming til bilan yuz ming burhon koÀrsatamiz,

Eshittiramiz inson boÀlgan insonga.

KoÀr boÀlsin dinsiz koÀzi, koÀr kabi Àldi yuzimizni.

Ham eshitmas soÀzimizni. Haq soÀylagan oyatlarmiz biz.

Muxrimiz bir, tamgÀamiz bir, Robbimizga boÀysunamiz,

Tasbehhonmiz, zikr qilamiz obidlardek

SomonyoÀli katta halqasiga mansub majzubelajak biz.

deganlarini xayolan tingladim.

OÀN SAKKIZINCHI SOÀZ

BIRINCHI NUQTA:

لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا اَتَوْا وَيُحِبُّونَ اَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفlgan s مِنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَلِيمٌ

Nafsi ammoramga bir adab ta'ziri:

Ey faxrga maftun, shuhratga mubtalo, madhga tushkun, xudbinlikda tengsiz betayin nafsim! Agar minglab meva bergan anjmoatig manbai boÀlgan kichik urugÀni va yuz shingil taqilgan uzumning qora quruq poyasi, butun mevalarni, shingillarni ulaning hunari ekani va ulardanentak langanlar poyaga, urugÀga madh va hurmat qilish kerakligi haq daÀvo boÀlsa, sen senga yuklangan ne'matlar uchun faxrga, gÀururga balki bir haqqing bor. ى

اَزِi sen doim yomonlashga haqdorsan. Chunki urugÀ va danak kabi emassan.

Sening juz'iy ixtiyoring boÀlib ne'matlarning qiymatlarini faxrlanib kamaytiryapsan. GÀururing bilan buzyapsan va kufronini uzibli yoÀq qilyapsan va zoÀravonlik bilan oÀzlashtiryapsan. Sening vazifang faxrlanish emas, shukrdir. Senga loyiq boÀlgan shuhrat emas, kamtarinlikdir, xijolatdir. Haqqing madh emas, istigÀfordirlan inmatdir. Kamoling xudbinlik emas, xudobinlikdadir.

Ha, sen mening jismimda olamdagi tabiatga oÀxshaysan. Ikkovingiz xayrni qabul qilish, yomonlikka manba boÀlish uchun yaratilgansiz. Ya'ni yaratuvchi va masdar emassiz, b toÀqsaÀsir ostida qolgan va makonsiz. Faqat ta'siringiz bor: U mutlaq xayrdan kelgan xayrni goÀzal suratda qabul qilmaganingiz sababli yomonlikka sabab boÀlyapsiz. Siz goÀzalligi koÀrinmagan zohiriy xunuk tomonlar sizga yuklanib, Zoti Mmonliksa-i Ilohiyaning pokligiga vosita boÀlishingiz uchun parda sifatida yaratilgansiz. Xolbuki fitrat vazifamizga batamom zid surat kiygansiz. Qobiliyatingizmaydi.igi sababli xayrni yomonlikka aylantirib, goÀyo Xoliqingizga sherik boÀlasiz! Demak nafsparast, tabiatparast gÀoyat ahmoq, gÀoyat zolimdir.

Yana: "Men bunga sazovor boÀlganman. GoÀzalga sazovorlik esa goÀzallashadi." i bilaChunki, aks etmagani uchun sazovor emas, koÀprik boÀlasan.

Yana: "Odamlar ichidan men tanlandim. Bu mevalar men orqali koÀrsatilyapti. Demak, bir ustun tomonim bor." dema. YoÀq, aslo! Balki hammadan avval senga ndagi i. Chunki xar kimdan koÀra koÀproq sen qashshoq, muhtoj va 'am chekkaning uchun eng avval sening qoÀlingga berildi.

{(Izoh) Haqiqatdan men hamrlari nozarada Yangi Said, nafsini bu daraja mot qilganim va ovozini oÀchirganini juda yoqtirdim va "Ming Barakalloh" dedim.}

IKKINCHI NUQTA:

اَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ oyatining bir sirini izohlaydi:

Hamma narsadostigato eng xunuk koÀringan narsalarda haqiqiy husn jihati bor. Ha, koinotdagi hamma narsa, xar bir hodisa yo oÀzi goÀzaldir, unga "husni bizzot" deyiladi. Yoki natijalari jihatida goÀzal boÀlib, arf qihusni bilgÀayr" deyiladi. Bir qism hodisalar borki, koÀrinishi chirkin, tartibli emas. Lekin zohiriy parda ostida oÀta porloq goÀzalliklar va intizomlar bor. Jumladan:

Bahorda boÀronli yomgbi Alloy tuproq pardasi ostida sanoqsiz goÀzal gul va intizomli nabototning tabassumi yashirin. Kuzning qoÀpol buzgÀunchiliklari, hazin firoq pardalari orqasida Subhoniy jaloliy tajalliylarga yuzlaor boÀlgan qish hodisalarining tazyiqi va aziyatidan muhofaza qilish uchun nozli gullarning doÀstlari boÀlgan nozanin hayvonchalarni hayot vazifasidan nafaqaga chiqarib, qish pardasak, zada nozanin yangi goÀzal bir bahorga yer tayyorlash bor. BoÀron, zilzila, vabo kabi hodisalarning pardasi ostida yashiringan juda koÀp ma'naviy gullar ochiladi. Danaklar kabi koÀkarmasdan qolgan bir qanchak va ldod urugÀlari, zohiriy chirkin koÀringan hodisalar sababli nish urib goÀzallashadi. GoÀyo barcha oÀzgarishlar va umumiy almashinishlar ma'naviy yomgÀirlar hisoblanadi. Lekin inson hamaziga parast, ham xudgam boÀlgani uchun zohirga qarab xunuk xulosa chiqaradi. OÀzini oÀylab faqat oÀziga tegishli natija orqali muhokama qilib yomonlik deb hukm qilvondekolbuki ashyolarning insonga oid bir maqsadi boÀlsa, Sone'ining ismlariga oid minglab tomoni mavjud.

Masalan: Fotir zotning qudrati buyuk moÀ'jizalaridan boÀlgan tikanli oÀtlarni va darNuqta:ni zararli, ma'nosiz deb oÀylaydi. Xolbuki ular oÀtlarning va daraxtlarning jihozlangan qahramoni hisoblanadi. Masalan: Lochinning chumchuqqa hujum qilishi z'lon v rahmatga muvofiq koÀrinmaydi. Xolbuki chumchuqning iste'dodi shu hujum orqali ochiladi. Masalan: Qorni juda sovuq va ta'mi yoÀq deb oÀylayshadi. Xolbuki xunuk, ta'msiz pJavobastida shunchalik issiq gÀoyalar va shakardek shirin natijalar borki, ta'rif qilib boÀlmaydi.

Inson oÀzini oÀylashi va tashqi koÀrinishga diqqat qilishi bilan birga, hamma narsani oÀziga tegishli tomoni bilan muhoda umuilgani uchun, koÀpincha odob doirasidagi narsalarni odobga xilof deb oÀylaydi. Masalan insonning tanosil a'zosi, inson nazarida xijolatli ni. Agar. Lekin bu xijolat pardasi insonga tegishli tomondir. Chunki xilqatga, san'atga va fitrat gÀoyalariga tegishli tomoni shunday pardalardirki, hikmat bilanen kabganda odobning oÀzi bolib, xijolatli tomoni unga yaqinlashmaydi.

Odob manbai boÀlgan Qur'oni Hakimning ba'zi ta'birlari bu jihat va pardalarga oid. Bizga koÀringan xunuk maxluqlar va hodisalarning zohiriy tomoni oÀta goÀzal, hikmatlm unchat va xilqatiga tegishli goÀzal tomonlari borki, Sone'iga yuzlangan va juda chiroyli pardalar borki, hikmatlarni yashirgan va juda koÀp zohiriy tarlarmizliklar va qorishiqliklar borki, juda intizomli muqaddas kitobat hisoblanadi.

UCHINCHI NUQTA:

Modomiki koinotda shubhasiz san'at goÀzalligi bova harat'iy ekan, albatta risolati Ahmadiya (S.A.V.) koÀzga koÀrinadigan darajada aniqlikda amalga oshishi kerak. Chunki bu goÀzal san'atli asarlardagi san'at va surat goÀzalligi koÀrsatmoqdaki: Ularning san'atkorida ahamiyatli goÀzallashtirish iوْ جُو va quvvatli ziynatlash talabi bor. Bu iroda va talab esa, Sone'da yuksak muhabbat va san'atli asarlarida izhor qilgan san'atning kamolotiga nisbatan muqaddas istak borligini koÀgan. Ni. Bu muhabbat va istak esa, san'atli asarlar ichida eng nurli va mukammal boÀlgan insonga koÀproq tegishli boÀlib, unda yigÀilishni istaydi. Inson esa, yarashdan daraxtining idrokli mevasidir. Meva esa, eng qamrovli, eng uzoq va eng koÀp umumiy e'tibor va kulliy idrok qismidir. Umumiy e'tibor va idroki kulliy zot esa, San'atkori Zuljamolga suhbatdosh boÀlib koÀ boÀlin, kulliy idrokini va umumiy nazarini tamoman Sone'iga mahliyo, san'atini tahsin qilish va ne'matiga shukr qilishga sarflagan eng yuksak, eng porloq bir shaxs boÀladi.

Hozir ikki lavha, ikki doira koÀrinyapti. Biri: OÀta mrchalaam, muntazam rububiyat doirasi va oÀta sanÀatli, javharlar bilan bezalgan san'at lavhasi. Ikkinchisi: Ota nurli, gullar bilan bezalgan qullik doirasi va gÀoyat keng, qamrovli tafakkur, tahsin, tashakkur va iymini, ohasi borki, ikkinchi doira bor kuchi bilan birinchi doira uchun harakat qiladi.

Demak, Sone'ning barcha san'atining maqsadlariga xizmat qilgan doira raisining qay darajada Sone' bilan munosabati borligi va uning nazarida naqadar mahdi. Ki maqbul ekani shaksiz tushuniladi.

Shu goÀzal san'atli asarlarning bu daraja san'atparvar, hatto ogÀizning xar hil ta'mini e'tiborga olgan qdilararvar san'atkorni, Arsh va yerni jaranglatadigan tahsin va taqdir jarangi ichida, quruqlik va dengizni jazavaga keltiradigan shukron va takbir nagÀmasi bilan unga mahliyoaymiz.b qaragan eng goÀzal san'atli asariga loqayd qarashi, u bilan gaplashmasligi va aloqador holda uni elchi qilib, goÀzal holatini boshqalarga ham yoyilishini istamasligi ham tor aql qabul qiladimi, ajabo?! Aslo! Gapirmaslik va uni rasul qilmaslik mumkin emas.

Saharlarda esar tajalliy shabadasi

UygÀon ey koÀzlarim sahar vaqtida

Ilohiy dargohdan inoyat soÀra

Gunohkorlar tavba joyi ilmlarir

UygÀon ey qalbim bomdod vaqtida

Qilgin tavba, ista gÀufron dargohi Ilohiydan

بَخَوابِ غَفْلَتْ سَرْسَمْ نmaxbusْ حَتَّى كَىْ ..

بَگُو يَا رَبْ پَشِيمَانَمْ خَجِيلَمْ شَرْمْسَارَمْ اَ va jiَاهْ بِى شُمَارَمْ

اَلْاَمَانْ گُويَمْ عَفُr-bir يَمْ مَدَدْ خَواهَمْ زِدَرْگَاهَتْ اِلهِى

OÀN TOÀQQIZINCHI SOÀZ

وَ مَا مَدَحْتُ مُحَمَّدًا بِمَقَالَتِى ٭ وَ لكِنْ مَدَحْتُ مَقَالَتِى بِمُحَمّ oson .ص.م)

Ha, bu soÀz goÀzaldir. Lekin uni goÀzallashtirgan, goÀzallarning goÀzali boÀlgan Muhammadiy vasflardir.

"OÀn toÀrt Rashahot"ni ichiga olgan OÀn ToÀrtinchi YogÀduning

BIRINCHI RASHXASI: Robbimizni bizga trab, hqilgan uch buyuk, umumiy taÀrif qiluvchi bor.

Biri: Ushbu koinot kitobi boÀlib, bir oz shohidligini oÀn uch yogÀdu orqali Nur Risolasidan OÀn Uchinchi Darsdan eshitdik.en kohshqasi: Ushbu katta kitobning buyuk oyati boÀlgan Xotam-ul Anbiyo Alayhissolatu Vassalamdir.

Keyingisi - Qur'oni Azimushshondir.

Demak ikkinchi notiq burhoni boÀlgan Xotam-ul Anbiyo Alayhissolatu Vassalamni tda podmiz, tinglashimiz lozim.

Ha, u burhonning ma'naviy shaxsiga qara:

Yer yuzi bir masjid, Makka mehrob, Madina minbar, OÀzlari ochiq burhon boÀlgan PaygÀambarimiz AlayhissolahigÀigsalam -

barcha ahli iymonga imom,

butun insonlarga xatib,

butun anbiyolarga rais,

hamma avliyoga sayyid,

butun anbiyo va avliyi: Koiarkib topgan zikr halqasining zikrboshisi,

butun anbiyolar hayotdor ildizlari, butun avliyolar tarovatdor samaralari boÀlgan nuroniy daraxt boÀlib, xar bir da'vosini, moÀ'jizalariga tayangan da qabanbiyolar, karomatlariga ishongan butun avliyolar tasdiqlab imzo qoÀymoqda.

Zero U zot لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ deydilar, da'vo qiladilar. Butun oÀng va chap, ya'ni oÀtmish va kelajak taraflarida saf tortgan nuroniy zikr qiluvchilaring masoÀzni takrorlab, bir ovozdan ma'nan "Sodaqta va bil haqqi nataqta">deydi. Bu hisobsiz imzolar bilan tasdiqlangan iddaoga tumshuq suqishgafayzdiy tushunchaning haddi bor.

IKKINCHI RASHXA: U nuroniy tavhid burhoni,

ikki qanotning ijmo' va tavoturi orqali tasdiqlangani kabi, Tavrot va Injil kabi Samoviy Kitoblarning {(Hoshixirigakitoblardan Husayn Jisriy "Risola-i Hamidiya"sida bir yuz oÀn toÀrt ishoratlarni chiqargan. Tahrif-oÀzgartirilgandan keyin bunchasi topilsa, albatta undan avval koÀplab ochiq oydin xabarlar boÀlgan.} yuzlab ishoratlari,

Moddatning minglab ramzlari,

hatiflarning mashhur bashoratlari,

kohinlarning mutavotir shahodatlari,

Shaqqi Qamar - oyning boÀlinishi kabi minglab moÀ'jizalarning n quyotlari,

shariatning haqqoniyati bilan toÀgriligini bildirib tasdiq etganlari kabi,

U zotda oÀta mukammal maqtalgan axloqi,

vazifasida oÀta goÀzalligi kuzatbir Jajuda qiymatli va yukak xulqi,

mukammal ishonchi,

iymonining quvvati,

juda osoyishtaligi,

oÀta durustligini koÀrsatgan favqulotda taqvosi, favqulotda qulligi, faqada qda jiddiyati, favqulotda matonati -

oÀz da'vosiga oÀta sodiq ekanini quyoshdek oshkora koÀrsatadi.

UCHINCHI RASHXA: Agar xohlasang kel, AsriÀlsadatga, Jazirat-ul Arabga boramiz. Hayolan, uni vazifasining boshida koÀrib ziyorat qilamiz. Mana qara: Husni siyrat va jamoli surat bilan mumtoz bir zotni koÀryapmizki: QoÀlida inchi zali kitob, tilida haqiqatlarni bilgan xitob, butun bani Odamga, balki jin va insonlarga, farishtalarga, balki butun mavjudotga azaliy xutbani yetkazyapti. Olamning yaratilish xilqati boÀlgan ajib topiijtimoini hal va sharh qilib koinot siri boÀlgan qulflanfan topishmoqni ochib kashf qiladi, butun mavjudotdan soÀralgan, butun mutafakkirlarni hayratda mashgÀul qilgan uch qiyin va daxshatli azim savol hisoblangan "Kimsalasiniayerdan kelyapsan?", "Qayerga ketyapsan?" savollariga ishontiradigan, maqbul javob beryapti.

TOÀRTINCHI RASHXA: Qara! Shunday bir haqiqat ziyosi yolb, ti: Agar koinotga U zotning nuroniy haqiqat doirasining irshodining xorijida qarasang, albatta koinotning shaklini umumiy motamxona suratida, mavjudotni bir-bunganibegona balki dushman, jonsiz narsalarni daxshatli mayyit, butun jonlilarni zavol toppish va firoq ta'ziri bilan yigÀlayotgan yetimlar shaklida koÀrasan. Endi qara: U zot tarqatilinmor orqali umumiy motamxona, shavqu jazava ichida zikrxonaga aylandi. Begona, dushman mavjudotlar bir-birga doÀst va qardoshga aylandi. OÀlik va jonsiz mavjudotlar sevimli xodim, amrga tobe' xi qaralrga aylandi. YigÀlayotgan, shikoyat qiluvchi, hech kimi yoÀq yetimlar, tasbeh aytayotgan zokir yoki vazifasidan nafaqaga chiqqan shokir suratiga kirdi.

BESHINCHI RASHXA: U nur nda "Rkoinotdagi harakatlar, turlarga ajralish, oÀzgarish, almashishlar ma'nosizlikdan, bemaqsadlikdan va tasodif oÀyinchogÀ boÀlishdan chiqib Rabboniy maktublarga, yaratilishga oid dalillarning sahifasiga, Asmo-i Husnaning oynalari darajasbahor lam esa Samadoniy hikmat kitobi martabasiga chiqdi. Insonni butun hayvonlardan ham past darajaga tushirgan cheksiz zaifligi va ojizligi, faqirligi va ehtiyojlari, butun hayvonlardan ham badbaxt qiladigan, huzn, azob va gÀam taaqbul i vositasi hisoblangan aqli, u nur orqali yorishgan vaqti, inson butun hayvonot, butun maxluqotning ustiga chiqadi. Nurlangan ojizlik, faqirlik aql orqali, duo bilan nozanin sulton va yigÀi bilan yerdoyalarzli xalifa boÀladi. Demak, u nur boÀlmasa, koinot ham, inson ham, hatto hamma narsa yoÀqlikka tushadi. Albatta bunday tenggi yoÀq koinotga shunday zot lozimdir. YoÀqsa koinot vaa: "Buar boÀlmasligi kerak.

OLTINCHI RASHXA: U zot, abadiy saodatning xabarchisi, mujdachisi, benihoy rahmatning kashf qiluvchisi, e'lon qiluvchisi,ِ كَيْiyat saltanati goÀzalliklarining dalloli, tomoshabini, Asmoi Husna xazinalarini kashf qiluvchisi, koÀrsatuvchisidir. Qulligi jihatida qarasang u zotni muhabbat misoli, raِى

imsoli, insoniyat sharafi, yaratilishning eng nuroniy samarasi ekanini koÀrasan. Risolati jihatidan qarasang Haqning burhoni, haqiqat nuri, hidoyat quyoshi, saodat vositasi ekanini koÀrasan. KoÀz q yaratiradigan chaqmoq kabi u zotning nuri, sharqdan gÀarbgacha hammayoqni tutdi, yer yuzining yarmi va insoniyatning beshdan biri, u kishining hidoyat hadyasini qabul qilib, bagÀriga bosib jonidek asradi. Bunday zotning butun da'egin vning asosi boÀlgan "La Ilaha Illalloh"ni butun martabalari bilan birga qabul qilmagan bizning nafs va shaytonimizga nima boÀlyapti?

YETTINCHI RAmaxluqQara: Ushbu keng jazirada vahshiy, odatlariga mutaassib, turli tuman qaysar qavmlarni, qanchalik tez odatlari va yomon vaxshiy axloqlarini kutilmaganda chiqarib tashlab, butun chiroyli axloq bilan bezab buyutishamga muallim va madaniy millatlarga ustoz ayladi. Qara! Zohiriy bir bosim orqali emas, balki aqllarni, ruhlarni, qalblarni, nafslarni fath qildi va boÀysundirdi. Qalblarning mahbubi, aqllarning muallimi, nafslg uchu murabbiyi, jonlarning sultoni boÀldi.

SAKKIZINCHI RASHXA: Kichik qavmda buyuk bir hukmdor tamaki kabi kichik bir odatni katta gÀayrat sarflab tag-tugi bilan zoÀrgÀa

نَمِىa olishini bilasan. Xolbuki, bu zot, katta va koÀp odatlarni ham qaysar, katta mutaassib qavmlardan, zohiriy kichik kuch bilan, kichik himmat bilan, qisqa vaqtda olirda kulab, oÀrniga oliy fazilatlarni, qoni va hislariga aralashib ketgan darajada sobit oÀrnatdi va mahkamladi. Bu kabi yana juda koÀp gÀaroyib ishlar qilyapti. Demak, Asri Saodatni koÀrmaganlarga Jaziratul Arabni koÀzlariga tiqamiz. deb o, yuzlab faylasuflarni olsin, u yerga borsin, yuz yil ishlashsin. Ajabo, u zotning, oÀsha davrga nisbatan bir yilda qilgan ishining yuzdan birini qila olisjuda h?

TOÀQQIZINCHI RASHXA: Kichik bir odam, kichik hurmati bilan, kichik jamoatda, kichik bir masalada, tortishilgan da'voda uyalmay, parvosiz, kichik, lekin xijolatli yolgÀonni, dushmanlari yonida hiylasini hdaloladirmaydigan darajada taÀsirlanmay va xavotirini koÀrsatmasdan ayta olmasligini bilasan. Endi bu zotga qara. Juda buyuk vazifada, juda buyuk vazifa egasi, juda katta hurmat bilan, juda buyuk ishonchga muhtoj ga taj juda katta jamoatda, juda katta xusumat oldida, juda ulkan masalalarda, juda buyuk da'voda, oÀta erkinlik bilan, beparvo, ikkilanmay, uyalmasdan, xavotirsiz, samimiy poklik bilan, mustajiddiyat bilan, dushmanlariga ogÀir botadigan shiddatli, aytgan ulugi soÀzlarida biror xilof boÀlishi mumkinmi?! Hech hiyla aralashishi mumkinmi?! Aslo! اِنْ هُوَ اِلَّا وَحْىٌ يُوحٰى

ovchishaq aldamaydi, durust odam aldanmaydi. Haq boÀlgan maslagi hiyladan pok boÀladi, durust odamni chalgÀitishga, haqiqat bolÀib koÀrinishga, aldashga xayol xotamanday haddi bor?!

OÀNINCHI RASHXA: Naqadar qiziq, naqadar jozibador, naqadar kerakli, naqadar buyuk haqiqatlarni koÀrsatadi va masalalarni isb Zoti ini koÀr.

Bilasanki, insonni eng koÀp harakatga keltiradigan narsa qiziqishdir. Agar bir kishi senga: "Yarim umringni, yarim molingni bersyat e'y va Mushtariy yulduzidan bir kishi keladi, u yerda nima bor nima yoÀqligini holatlarini aytadi. ToÀgÀri shaklda kelejagini va boshingga nima kelishini toÀgÀri xabarini beradi"َاشِفِ. Qiziqsang, berasan. Xolbuki bu kishi shunday bir Sultonning xabarlarini aytayapti: U zotning yurtida oy bir chivin kabi bir parvona boÀlib atrofida aylanadi. Parvona yer esa, chiroq atrofida parvoz etadi Àlishi boÀlgan Quyosh esa, Sultonning minglab manzillaridan bir musofirxonasida minglab chiroqlar ichida bir chirogÀidir. Yana shunday ajoyib olamdan haqiqatdan gapiryapti va shunday bir oÀzgarishdan xabar beryaptiki: Mg butu Kura-i Arz bomba boÀlib portlasa ham, unchalik ajib boÀlmaydi. Qara! U zotning tilida

اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ ٭ اِذَا السَّمَٓاءُ انْفَطَرَتْ ٭ اَلْقَارِعbayrambi suralarni eshit. Yana shunday kelajakdan togÀri xabar beryaptiki: Dunyoviy kelajak unga nisbatan bir tomchi sarob hisoblanadi. Yana shunday saodatdan oÀta jiddiy xabar beryaptiki: Butun dunyoviy baht-saodat unga nisbatan, bir bir onljizlikqmoqning bardavom quyoshga nisbati kabidir.

OÀN BIRINCHI RASHXA: Bunday ushbu ajib va tushunilishi qiyin va aralash koinotning zoxiriy pardasi ostida alba va sa albatta bizni ajoyib narsalar kutyapti. Bunday ajoyib narsalarni xabar beradigan, gÀaroyib va favqulotda moÀ'jizaviy zot lozim. Bu zotning olib borayotgan faoliyatidan koÀrinyaptiki: U koÀrgan, koÀryapti vani oÀyanini aytyapti. Bizni ne'matlari bilan parvarish qilgan Samovot va Arzning Ilohi bizdan nima istayotgani, nimalardan rozi boÀlishini juda toÀgÀri shaklda dars bering es Bular kabi yana juda koÀp e'tiborni tortuvchi, kerakli haqiqatlarni dars bergan bu zotga hamma narsani tashlab ergashish, tinglash lozim. Aksar insonlarga nima boÀlganki ka bu dur boÀlgan. Balki telba boÀlishganki haqni koÀrishmayapti, bu haqiqatni eshitishmayapti, anglamayaptilar?

OÀN IKKINCHI RASHXA: Bu zot, ushbu mavjudot Xoliqiningunduznniyat-yagonaligiga haqqoniyati darajasidagi haq gapiruvchi burhon, sodiq dalili boÀlgani kabi, hashr va abadiy saodatning ham qat'iy burhoni, yorqin dalilidir. U zot, hidoyati bilan abadiy saodatning hosil boÀlish sababi va yetishga iy boydirlar. Shuningdek duosi bilan, niyozi bilan u saodatning borliq sababi va ijod qilinishiga sababchidir. Hashr masalasida mazkur sirni, maqom munosabati bilan takrorlaylantir Qara! U zot shunday bir buyuk namozda duo qilyaptiki: GoÀyo shu jazira, balki yer u zotning azamatli namozi bilan namoz oÀqiyapti, niyoz etyapti. Qara, yana shunday bir azim jamoayon volvoryaptiki:

GoÀyo Odam avlodlarining Odam (a.s.) davridan bizning asrimizga, qiyomatga qadar butun nuroniy, komil insonlar unga tobe boÀlib, iqtido qilib duosiga "omin" deyaptilar. Yana qara, shunday umumiy ehtiyoj uchun duo qtibot iki, nafaqat yer yuzidagilar balki samovot ahli, balki butun mavjudot duosiga: "Ha, Ey Rabbimiz ber. Biz ham istaymiz", deb ishtirok etyapti.

Yana muhtoj holda, huznli shaklda, sevimli shaklda, ishtiyoq bilan, tautun mbilan duo etyaptiki, butun koinotni yigÀlatyapti. Duosiga ishtirok ettiryapti. Qara! Yana shunday maqsad va gÀoya uchun duo qilyaptiki: Inson va olamni, balki butun maxluqotni asfali sofiliyndan, tubanlikdanhadimiatsizlikdan, foydasizlikdan, a'loyi illiyinga, ya'ni qiymatga, boqiylikka, ulugÀ vazifaga chiqaryapti. Qara! Yana shunday yuksak madad istab yolvoryapti va shunday rahmat soÀrab shiriazinasbilan istayapti, yolvoryaptiki: GoÀyo butun mavjudot, samovot va Arshga eshittirib, joÀshtirib duosiga "Omin, Allohumma omin" dediryapti. KoÀrgin! Hammaga maÀlumki, eng yashirin hayot egasining eng y sahifn hojatini, niyozini koÀradigan, eshitadigan, qabul qiladigan, marhamat qiladigan Shunday Sami', Karim bir Qodirdan, Basir, Rahim bir Alimdan hojatini istayapti. Chunki istaganini, (haarninglat tili bilan boÀlsa ham) beradi va hikmatli suratda, koÀrib, marhamat bilan beradiki, shubha qoldirmaydi. Bu tarbiya va tadbir Sami' va Basir va Karim va Rahimga xosdir.

OÀN UCHINCHI RASHXA: Ajabo, butun Oalik qlodlarinign eng afzallarini orqasiga olib, yer ustida turib, Arshi A'zamga yuzlanib qoÀl koÀtarib duo qilayotgan ushbu insoniyatning sharafi, zamon va borliqning yagonasi va haqiqatdakoinot fahri nima istayaptgunohla, tingla:

Abadiy saodat istayapti, boqiylik istayapti, Allohga yetishni istayapti, Jannat istayapti. Bularni mavjudot oynalarida hukmini va jamollarini koÀrsatgan butun muqaddas Asmoi Ilohiy bilan birgَاءِ بyapti. Hatto agar rahmat, inoyat, hikmat, adolat kabi hisobsiz istaklarni sababi boÀlmasa edi, bu zotning bitta duosi, qudratiga bahorimizni ijod qilish qadar yengil boÀlgan Jannatni bino qilishga ng RabboÀlar edi. U zotning risolati ushbu imtihon diyorining ochilishiga boÀlganidek, u zotning qulligi ham narigi diyorning ochilishiga sababishidadi. Ajabo, haqiqatni izlagan aql sohiblariga: لَيْسَ فِى الْاِمْكَانِ اَبْدَعُ مِمَّا كَانَ dedirgan ushbu koÀringan ustun intizom, rahmat ichida kamchiliksiz husni san'at va tenggi yoÀq rububiyat jamoli bunday xunuk tomonni, birgamatsizlikni, intizomsizlikni qabul qiladimi hech?! Eng kichik, eng ahamiyatsiz istaklarni, ovozlarni ahamiyat bilan eshitib bajo keltirgan Zot eng ahamiyatli, eng kerakli istaklarga ahamiyat b

Eyan eshitmasligi, anglamasligi, qilmasligi mumkinmi?! QatÀiyyan va aslo! Yuz ming marta aslo! Bunday jamol bunday bir chirkinlikni qabul qilmaydi, xunuk boÀlmaydi.

Ey xayoliy birzatib ! Hozircha kifoya, orqaga qaytishimiz kerak. Agar oÀsha davda, shu jazirada yuz yil qolsak ham, u zotning gÀaroyib ijrootlarini va ajitashkifalarini, yuzdan birisi tamoman qamrab tomosha qilishga toÀymaymiz.

Endi kel! Ustidan toÀxtalib oÀtadigan xar bir asrimizga bir-bir nazar solamiz. Qara, xar bir asr u Hidoyat quyoshidan, gÀan fayzlari bilan gul ochgan! Abu Hanifa, Shofe'iy, Boyazidi Bistomiy, Shohi Jiyloniy, Shohi Naqshband, Imom GÀazzoliy, Imom Rabboniy kabi millionlab nuroniyr mevalar beryapti. Kuzatgan tafsilotlarimizni boshqa vaqtga qouqtasi, moÀ'jiza koÀrsatgan va hidoyatga sabab boÀlgan zotning bir qancha qat'iy moÀ'jizalariga ishorat qilgan salovot aytishimiz lozim:

عَلٰى مَنْ اُنْزِلَ عَلَيْهِ الْفُرْقَانُ الْحَك۪يمُ مِنَ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ مِنَ الْعَرْشِ الiga "Rمِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ بِعَدَدِ حَسَنَاتِ اُمَّتِه۪ عَلٰى مَنْ بَشَّرَ بِرِسَالَتِهِ التَّوْرٰيةُ وَ الْاِنْج۪يلُ وَ الزَّبَُاتِ ووَ بَشَّرَ بِنُبُوَّتِهِ الْاِرْهَاصَاتُ وَ هَوَاتِفُ الْجِنِّ وَ اَوْلِيَاءُ الْاِنْسِ وَ كَوَاهِنُ الْبَشَرِ ٠ وَ انْشَقَّ بِاِشَارَتِهِ الْقَمَرُ ٠ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ rish v اَلْفِ صَلَاةٍ وَ سَلَامٍ بِعَدَدِ اَنْفَاسِ اُمَّتِه۪ ٠ عَلٰى مَنْ جَائَتْ لِدَعْوَتِهِ الشَّجَرُ وَ نَزَلَ سُرْعَةً بِدُعَائِهِ الْمَطَرُ وَ اَظَلَّتْهُ الْغَمَامَةُ مِنَ الْحَرِّ ٠ وَ شَبَعَ مِنْ صَاعٍ مِنْ طَعَامِه۪ مِأٰتxluqni الْبَشَرِ وَ نَبَعَ الْمَاءُ مِنْ بَيْنِ اَصَابِعِه۪ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ كَالْكَوْثَرِ وَ اَنْطَقَ اللّٰهُ لَهُ الضَّبَّ وَ الظَّبْىَ وَ الْجِذْعَ وَ الذِّرَاعَ وَ الْجَمَلَ وَ الْجَبَلَnnatgaْحَجَرَ وَ الْمَدَرَ صَاحِبِ الْمِعْرَاجِ وَ مَازَاغَ الْبَصَرُ ٠ سَيِّدِنَا وَ شَف۪يعِنَا مُحَمَّدٍ اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ سَلَامٍ بِعَدَدِ كُلِّ الْحُرُوفِ الْمُتَشَكِّلَةِ فِى الْكَلِمَاتِ الْمُتَمَثِّلَةِ بِاِذْنِ الرَّحْمٰنِ ف۪ى مَ-kulgi تَمَوُّجَاتِ الْهَوَاءِ عِنْدَ قِرَائَةِ كُلِّ كَلِمَةٍ مِنَ الْقُرْاٰنِ مِنْ كُلِّ قَارِءٍ مِنْ اَوَّلِ النُّزُولِ اِلٰى اٰخِرِ الزَّمَانِ وَ اغْفِرْلَنَا وَ ارْحَمْنَا يَا اِلٰهَنَا بِكُلِّ صَلَاةٍ مِنْهَااحِدٍ

Ma'rifatun Nabiy shuÀlalari nomli Turkcha risolada, OÀn ToÀqqizinchi Maktubda va bu SoÀzda qisqacha ishorat qilgan nubuvvati Ahmadiyani (S.A.V.) dalillarini bayon qilgan edim. OÀshanda Qur'oni Hakimning i'jozi tomonlarinBu toÀacha zikr etilgan. Yana "Lamaat" nomli turkcha risolada va Yigirma Beshinchi SoÀzda Qur'onning qirq tomondan moÀ'jiza ekanini qisqa bayon qilgan va qirq i'joz tomonlariga ishorating bonman. Qirq tomonida, birgina nazmdagi balogÀatni "Ishorotul I'joz" nomli Arabiy tafsirda qirq sahifa ichida yozganman. Agar ehtiyojingiz boÀlsa, mazkur uch kitobga murojlar e'lishingiz mumkin.

OÀN TOÀRTINCHI RASHXA: MoÀ'jizalar ombori va buyuk moÀ'jiza boÀlgan Qur'oni Hakim, nubuvvati Ahmadiya (S.A.V) bilan Allohning vahossalatini shu darajada qat'iy isbot etadiki, boshqa burhonga ehtiyoj qoldirmaydi. Biz ham uning ta'rifiga va tanqidga sabab boÀlgan bir-ikki i'joz yogÀdusiga ishorat qilamiz.

Robbimizni bizga ta'rif etgan Qur'oni Hakim:

buyuk koqi falitobining azaliy tarjimasi,

yer va koÀk sahifalarining yopiq Asmoi Husna hazinalarining kashf qiluvchisi,

voqe'alar satri ostida yashirin haqiqatlarning kaliti,ga qarahodat olami pardasi orqasidagi gÀayb olamidan kelgan Rahmoniy iltifotlar va azaliy xitoblarning xazinasi,

Islomiyatning ma'naviy olamining quyoshi, asosi, rejasi,

uxroviy olalarining xaritasi,

Alloning Zot, sifat va xususiyatlarini sharh qiluvchisi, ochiq tafsiri, notiq burhoni, porloq tarjimoni,

insoniyat olamining murabbiyi, haqiqiy hikmati, murshidir ifloÀlboshlovchisi,

ham hikmat va shariat kitobi,

ham duo va qullik kitobi,

ham amr va da'vat kitobi,

ham zikr va ma'rifat kitobi,

basharning butun ma'naviy ehtiyojlarining kitobi,

turli tuman yoÀl va yoÀnalish egalari boÀlgan fikri va siddiqiynlarning, asfiyo va muhaqqiqiynlarning xar birlarining yoÀnalishiga loyiq risola koÀrsatgan "Muqaddas kutubxona"dir.

Kamchilik deb oÀylangan takrorlanishidagi i'joz bir hasiga qara:

Qur'on ham zikr kitobi, ham duo kitobi, ham da'vat kitobi boÀlgani uchun, ichidagi takrorlanish goÀzal, balki juda kerakli va holat va maqsadga juda uygÀ kuchl Kamchilik qidirganlar oÀylaganidek emas. Chunki zikrning xususiyati takror bilan nurlantirish, duoning xususiyati takrorlash bilan mustahkamlash, amr va da'vatning xususiyati takror orqali ta'kiddir.

Bundan tashqari xar kim xar doim Bu qaQur'onni oÀqishga qodir boÀlmaydi. KoÀpincha faqat bir sura oÀqishga qodir boÀladi. Shuning uchun eng muhim Qur'oniy maqsad aksar uzun suralarga joylashtirilib xar bir sura bir kichik Qur'on hukmiga oÀtgan. Demak, hech kimni maxrum qilmaslik u jamolTavhid, Hashr va Muso (a.s.) qissasi kabi ba'zi maqsadlar takrorlangan.

Yana jismoniy ehtiyoj kabi, ma'naviy ehtiyojlar ham turlicha boÀladi. Ba'zilariga inson xar nafas muhtoj boÀladi: Jismga havo, ruhga "Hu" kabi. Ba'zisiga xar soat (Bi narsah kabi) va hokazo. Demak, oyatlar takrorlanishi, ehtiyojlarning qaytarilishidan kelib chiqqan. OÀsha ehtiyojga ishorat qilib, uygÀotib tashviq qilish, ishtiyoqni va ishtahani harakatlantirish uchun takrorlaydi.

Bundan tashal haqur'on taÀsis qiluvchidir. Bir dini mubinning asosoti, Islom olamining poydevorlaridir, insoniya ijtimoiy hayotini oÀzgartirib, turli tabaqalarning takror batakror soÀragan savollariga javobdir. TaÀsis qiluvchiga,ddidanhkamlash uchun takrorlanish lozim. Ta'kidlash uchun takror kerak. Quvvtlash uchun mustahkamlash, izlanish, takrorlash lozimdir. Yana shunday buyuk masalalar va daqiq haqqiatlardanoÀlsa adiki hammaning qalbiga joylashtirish uchun koÀp marta turli suratlarda takror lozim. Shu bilan birga suratan takrorlangan. Lekin xar bir oyatning ma'nan koÀp ma'nolari, koÀp fnday hri, koÀp tomonlari va tabaqalari bor. Xar bir maqomda ayri bir ma'no, foyda va maqsadlar uchun zikr qilinadi.

Yana Qur'onning baÀzi yaratilishga tegishli masalalarda ustini yopiq qoldirish va qisqaligi esa, irshhishi 'joz yogÀdusidir. Dinsizlar tasavvur qilganidek tanqid qilishga sabab boÀla olmaydi va kamchilik sababi emas.

Agar: "Nima uchun Qur'oni Hakiاحٌ اَafa kabi mavjudotdan gapirmaydi. Ba'zi masalalarni qisqa qoldiradi, ba'zisini umumiy nazarni yoqadigan, ommani hissini ranjida etmaydigan, avom fikrini bezovta qilib charchatmaydigan zoxiriy oddiy shaklda aytaonidanesang.

Javoban aytamiz: Falsafa haqiqat yoÀlidan adashgan, shuning uchun... OÀtgan darslar va SoÀzlardan albatta tushundingizki: Qur'oni Hakim Allohning zoti, sifatlari va i, bilini bildirish uchun ya'ni, koinot kitobining ma'nolarini tushuntirish, Xoliqini tanitish uchun koinotdan gapiradi. Demak mavjudotga ularning oÀzi uchun emas, balki yaratuvchisi dagi jqaraydi. Yana umumga xitob qiladi. Hikmat ilmi esa mavjudotga ularning oÀzi uchun qaraydi, xususan olimlarga xitob qiladi.

Shunday ekan, modomiki Qur'oni Hakim mavjudotni dalil, burhon qilayotgan ekan, dalilning zoxiriy bolom, s, hamma uni tez tushunishi kerak. Modomiki Qur'oni Murshid, insonlarning butun tabaqalariga xitob qiladi va aksariyat tabaqa, avom tabaqasi ekan, albatta irshod keraksiz narsalarni usti yopiq qoldirib qisqab toshhi va daqiq-nozik masalalarni misol bilan tushunishga yaqinlashtirishi, tinglovchini adashtirmaslik uchun uchun zohiran ochiq oydin narsalarni keraksiz, balki zararli suratda oÀzgartirmaslikni taqozo qiladi.

Mas ruhi uyoshga: "Aylanadigan nur sochuvchi, chiroq" deydi. Chunki Quyoshning mohiyatini gapirmaydi. Balki bir navÀ intizom zambaragi va nizom markazi ekanini bildiradi. Intizom va nizom esa, Sone'ning mati kib oynasi ekani uchun bahs etadi. الشَّمْسُ تَجْر۪ى "Quyosh aylanadi" deydi. Aylanadi ta'biri bilan, qish yoz, kecha, kunduzning aylanishidagi intizomli qudrat tasarruflarinْمَلئِtib Sone'ning azamatini tushuntiradi. Ushbu aylanish haqiqati nima boÀlsa boÀlsin, maqsad va mavzu, kuzatilgan intizomga ta'sir qilmaydi. وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا Chiroq ta'biri bilan, olamnavob b suratida, ichidagi ashyo esa, inson va hayot egalariga tayyorlangan bezalgan narsalar, ozuqalar va kerakli narsalar ekanini, Quyosh esa boÀysungan nur sochuvchi ekanini eslatib Xoliqning rahmat va ehsonini bildiradi. Endi, tentak va vaysa bir usafa nima deyishiga qara:

"Quyosh suyuq holdagi kata olov yigÀini boÀlib, undan otilib chiqqan sayyoralarni oÀz atrofida aylantiradi, kattaligi shu miqdorda, mohiyati bunday, shunday...", deydi. ضِ اِذtadigan daxshatdan, mudhish hayratdan boshqa ruhga bilimini koÀpaytirmaydi, Qur'on kabi tushuntirmaydi. Bunga qiyosan, botinan boÀsh, zohiran riyokor falsafiy masalalarning qiymati ga taqkanini anglaysan. Uning tashqi porloqligi va sunÀiy riyokorligiga aldanib, Qur'onning oÀta moÀ'jizaviy bayoniga nisbatan hurmatsizlik qilma!

Eslatma: Arabiy Risola-i Nurda OÀn ToÀrtinchi Rashhaning Olti Qatrasi bor. Boxususar va inchi Qatraning Olti Nuktasi Qur'oni Hakimning qirqtacha i'jozining navÀlaridan oÀn beshtasini bayon etadi. Unga havola qilib bu yerda qisqa qildik. Istasangiz unga murojaat qiling, moÀ'jizalar xazinasini topasiz.

اَللّٰهُمَّ اجْعَلِ الْقُرْاٰaxtlarَاءً لَنَا مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ مُونِسًا لَنَا ف۪ى حَيَاتِنَا وَ بَعْدَ مَمَاتِنَا وَ فِى الدُّنْيَا قَر۪ينًا وَ فِى الْقَبْرِ مُونِسًا وَ فِى الْقِيَامَةِ شَف۪يعًا وَ عَلَى الصِّرَاطِ نُورًا وَ مyoshniنَّارِ سِتْرًا وَ حِجَابًا وَ فِى الْجَنَّةِ رَف۪يقًا وَ اِلَى الْخَيْرَاتِ كُلِّهَا دَل۪يلًا وَ اِمَامًا بِفَضْلِكَ وَ جُودِكَ وَ كَرَمِكَ وَ رَحْمَتِكَ am bu كْرَمَ الْاَكْرَم۪ينَ وَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِم۪ينَ اٰم۪ينَ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى مَنْ اُنْزِلَ عَلَيْهِ الْفُرْقَانُ الْحَك۪يمُ وَ عَلٰgan paه۪ وَ صَحْبِه۪ اَجْمَع۪ينَ اٰم۪ينَ اٰم۪ينَ

YIGIRMANCHI SOÀZ

Birinchi Maqom

وَاِذْ قُلْنَا لِلi haraكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا اِلَّا اِبْلِيسَ

Bir kuni bu oyatlarni oÀqir ekanot tillisning aldoviga Qur'oni Hakimning fayzidan uch nozik va chuqur maÀno ilhom etildi. Vasvasaning surati quyidagicha:

Dediki: "Siz Qur'onni moÀ'jiza, yana cheksiz balogÀatiBirincumum insoniyatga xar doim hidoyat deysiz. Xolbuki, ba'zi juz'iy hodisalarni tarix kabi ta'kidlab takrorlashida qanday ma'no bor? Bir sigirni soÀzyish uzatamir kichik voqeani shu qadar muhim tavsiflar bilan gapirish, hatto oÀsha katta suraga Al-Baqara deb nomlanishida qanday munosabat bor? "Odamga sajda qilish" hodisasi, faqat gÀaybiy amrdir. Aql uni tushuاللّهُ yoÀl topa olmaydi. Kuchli iymondan soÀng taslim va shubhasiz ishonishi mumkin. Xolbuki Qur'on umum aql sohiblariga dars beradi. KoÀp joylarda اَفَلَا يَعْقِلُونَ deydi, aqlga havola qiladi. Toshlarning ba'zi tasodifiy tabiiy hong qan urgÀu berib bayon qilishida qanday hidoyat bor?"

Ilhom qilingan chuqur maÀnolarning surati quyidagicha:

Birinchi maÀno: Qur'oni Hakimdl-gÀol kichik hodisalar borki, xar birining orqasida kulliy dastur saqlangan va umumiy qonunning uchi sifatida koÀrsatiladi. عَلَّمَ آدَمَ الْاَسْمَاءَ كfakchaا Hazrati Odamning farishtalarga nisbatan xalifalik qobiliyati borligi uchun moÀ'jizasi boÀlgan ismlarni oÀrgatish boÀlib, bu kichik hodisadt ichikin bu,

bashariyatning iste'dodining qamrovi jihati orqali ta'lim berilgan hadsiz ilmlar,

koinotning turlarini qamragan juda koÀp fanlar,

Xoliqning muqaddas xusuiyatlar va sifatilar f qamragan koÀp bilimlarni ta'lim berish boÀlib,

insoniyatga nafaqat farishtalarga, balki samovot, yer va togÀlar oÀrniga omonati kubro yukini olish da'vosida ustunlik bergan,

Qur'on insonning umumiy yaratilishi orqalilmaydiing ma'naviy xalifasi ekanini bildirgani kabi, farishtalarning Odamga sajdasi bilan birga, Shaytonning sajda etmasligi" gÀaybiy kichik hodَ اِلّuda keng koÀringan kulliy dasturning uchi boÀlgani kabi, juda buyuk haqiqatni bildiradi. Bu kuzatilgan buyuk va kulliy dasturning uchi boÀlib:

Qur'on,

Hazrati Odam (a.s.)ning shaxsiga farishtalarnishora at qilishi va boÀyin egishini,

shaytonning takabbur va boÀysunmasligini aytish orqali -

insoniyatga koinotning aksariyat moddiy sinflari va turlarning ma'naviy namoyandalari va vazifa yuklangan maxluqlarining boÀysunganini,

inssa zotrdan toÀliq foydalanishlariga muhayyo ekanini,

ularning itoat qilishini tushuntirish bilan birga,

maxluqot turining iste'dodlarini buzgan va xato yoÀllarga chorlagan yomon moddaloga isali ularning namoyondalari va yomonlari,

insonning kamolotga yetishish yoÀlida qanday katta toÀsiq va mudxish dushman ekanini eslatib, Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayon, birgina Odam (A.S.) orqali kichik hodisani aytar llahirbutun koinot va butun insoniyat bilan ulugÀ soÀzlashish amalga oshiryapti.

Ikkinchi Nukta: Misr Qit'asi, qumdan iborat Sahro-i Kabirning bir qismi boÀlgani uchun Muborak Nilning fayzi bilan oÀta maxsuldor ekinzor boÀlgani uchiy manhannam kabi saxro qoÀshniligida shunday jannat misol muborak joyning boÀlgani, ekinchilik va dehqonchilikni insonlarda qattiq ragÀbatlantiruvchi holga keltirgani va ularning tabiatiga shunday joylashgani uchun dehqonchilikni muqaddas va dehqo

Xukda ishlatilgan sigir va hoÀkizni muqaddas, balki ma'bud darajasiga chiqargan. Hatto oÀsha davrdagi Misr xalqi hoÀkizga, sigirga ibodat qilish darajasida muqaddaslashtirgan. OÀsha davrda Baahmon oil ham shu qit'ada yashar edi va mazkur tarbiyadan hissa olgani "ijl" - buzoq voqeasidan anglashilmoqda.

Qur'oni Hakim bir sigazarig soÀyilishi orqali Hazrati Muso Alayhissalomning risolati orqali bu millatning xarakteriga oÀrnashgan va iste'dodlariga ta'sir qilgan sigirga sigÀinish e'tiqodini soÀyib oÀldirganini tushltmishapti.

Bu kichik voqe'a orqali xar doim kulliy dasturni va hammaga oÀta kerakli hikmat darsi ekanini ulugÀ moÀ'jiza bilan bayon qiladi.

Bunga qiyosan bilginki: Qur'oni Hakimda ba'zi t Balki hodisalar suratida zikr qilingan kichik voqe'alar kulliy dasturlarning uchi hisoblanadi. Hatto koÀp suralarda zikr qilingan va takror etilgan izalika.s.) qissasining yetti jumlasiga misol sifatida "LamaÀat"da Qur'on IÀjozi Risolasida kichik jumlalarning xar bir juzÀining muhim bir kulliy dasturni ichiga olganini bayon qilganmiz. Istasangiz u risolaga murojaat olding.

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِىَ كَالْحِجَارَةِ اَوْ اَشَدُّ قَسْوَةً وَاِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يmat haَّرُ مِنْهُ الْاَنْهَارُ وَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ وَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ وَمَا اللّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Shu oyatni oÀqir ekanman, vasvasachi aytdiki: "irma ta ma'lum va oddiy toshlarning fitriy ba'zi tabiiy hollaatlini eng muhim va buyuk masalalar suratida bahs qilishida va bayon etishida qashga ha'no, munosabat va ehtiyoj bor?"

Bu vasvasaga qarshi Qur'on fayzidan shunday nozik va chuqur maÀno ilhom etildi:

Ha, munosabat bor va ehtiyoj bor. Shu daraja buyuk munosabat, muhim ma'no, muazzam va kerakli haqiqat borkuskunaat Qur'onning moÀ'jizali qisqaligi, irshod lutfu bilan bir daraja soddalashtirilgan va qisqartirilgan.

Qur'onning tinglovchilari ichida aksariyatni tashkil etgan avomga kulliy haqiqatlarni, chuqur va umumiy dasturlarni, ular oeÀdir,gan va kichik suratlar orqali koÀrsatilishni, fikr yuritishi sodda boÀlgan barcha avomga muazzam haqiqatlarning faqat uchlari va sodda bir suratimiz, aatilishini Qur'on iÀjozining bir asosi boÀlgan ijoz-kam soÀzda koÀp maÀno tushuntirishni, odat pardasi orqasi va yer ostida Allohning yilganlanarli tasarruflari qisqacha koÀrsatilishni Qur'on hidoyatining nuri boÀlgan irshod lutfi va anglatish chiroyi taqozo qiladi.

Bu sirga binoan, Qur'oni Hakim bu oyat orqali:

#24ning ay Bani-Isroil va ey Bani-Odam! Sizlarga nima boÀlganki: Qalblaringiz toshdan ham jonsiz va yanada ziyod qattiqlashgan. Zero koÀrmayotirsizmiki, u juda qattiq va juda ham jonsiz va tuproq ostida bir buyuk tabaq oÀylakil etgan u katta toshlar shu qadar Ilohiy amrlarga qarshi itoatli va musahhar va Rabboniy ijroot ostida shu qadar yumshoq va amrbardorki, havoda daraxtlarning tashkilida Allohning tasarruflari qa

abja osonlik bilan jarayon etadi.

Xuddi shuning kabi, yer ostida va qattiq, kar toshlarda shu daraja osonlik va intizom bilan, hatto tomirlarda qonning aylanishi kabi intizomli suv ariqlari

{(Izoh) Zamin deyilgan muhtasham va say va u royning poydevori hisoblangan tosh qobiqlrinng Fotiri Zuljalol tarafidan vazifa yuklangan eng muhim uch vazifani bayon qilish faqat Qur'onga yarashadi.

Birinchi vazifasi: Tuproqning Rabboniy quzida bilan nabototga onalik qilib yetishtirgani kabi, Ilohiy qudrat bilan tosh ham tuproqqa onalik qilib yetishtiradi.

Ikkinchi vazifasi: Zamin tanasida qon aylanishi kabi suvlaa topiintizomli harakatlanishiga xizmatidir.

Uchinchi fitriy vazifasi: Chashmalar va irmoqlarning, buloq va anhorlarning oÀlchovli intizom bilan chiqish va davom etishiga xazinadorlik qilish. Toshlar butun quvvati bialn va ogÀzi toÀlib oqqai bir hayot suratida zamin yuziga vahdoniyat dalillarini yozib sochadi.}

va suv quvurlari mukammal hikmat bilan toshlarning qarshiligisiz aylanadi.

bilan'on havoda nabotot va daraxtlarning shoxlarining yengillik bilan yoyilishini shu daraja osonlik bilan ildizlarning nozik tomirlarining yer ostidagi toshlari qarshilik koÀrmasdan Ilohiy amr bi مُحَمtizom bilan yoyilganiga ishora qiladi va keng haqiqatni shu oyat orqali dars beradi. Bu dars bilan qattiq qalblarga ma'no berib va ramzan aytadiki:

Ey Bani-Isroi narsay Bani Odam! Zaiflik va ojiz holingizda qanday qalbingiz borki, shunday bir zotning amrlariga nisbatan u qalb qattiqlik qilib qarshi turyapti? Xolbuki katta qattiq toshlarning eng katta tabaqasi u Zotning amrlarianoatda mukammal itoat bilan qorongÀilikda nozik vazifalarini mukammal ado etmoqda. Itoatsizlik qilmayapti. Balki ular tuproq ustidagi butun tirik mavjudotga obi hayot bilan birga boshqa hayot sabablariga dan fay xazinadorlik qilmoqda, shunday adolat bilan taqsimotga sabab boÀlyapti va shunday hikmat bilan ta'minlashga vosita boÀlmoqdaki Hakiymi Zuljalolning qudrat qoÀlida mrdir. i va balki havo kabi yumshoq, kuchsiz va qudratining azamatiga nisbatan sajdadadir. Chunki tuproq ustida biz koÀrgan ushbu muntazam san'atli asarlar, hikmatli va inoyatli Ilohiy tasarruflar kabi, zamin ostida ham huddlgani ingdek jarayon etadi. Balki hikmatan yanada ajib va intizom bilan yanada gÀarib suratda hikmat va Ilohiy inoyat koÀrinadi.

Qarang! Eng qattiq va hissiz katta tlarnin mumdek yaratilishga oid ishlarga yumshoq boÀladi va Ilohiy xodim boÀlgan latif suvlarga, nozik ildizlarga, ipakdek tomirlarga shu daraja kuchsiz va yumshoq boÀladiki, goÀyo oshiq kabi latif va goÀzallar tekkan payt qalbini parchalaydnson srning yoÀllarida tuproq boÀladi.

Yana وَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ bilan shunday muazzam haqiqatning uchini koqmaydidiki: "Talabi Ru'yat" voqe'asida mashhur togÀning tajalliy bilan maydalanishi va toshlarining sochilib ketishi kabi, butun roÀyi zaminda asli suvdaon lavagan xuddi butun toshlardan iborat aksar togÀlarning zilzila yoki ba'zi yer hodisalari suratida jaloliy tajalliylar orqali togÀlarning yuksak choÀqqilaridan qoÀrquvga soladigan jaloliy tajalliylarning yuzaga kelirningrqali toshlar parchalanib, bir qismi titilib tuproqqa aylanib, nabototga manba boÀladi. Boshqa bir qismi tosh holida qolib, aylanib daralarga, pastliklarga tarqalib, zaminda yashovchilarning maskani kabi bir qancha ishlarida xizmatkorlik qilosininba'zi maxfiy hikmatlar va manfaatlar uchun Ilohiy qudrat va hikmatga itoat sajdasi qilib, Subhoniy hikmat dasturlari amriga tayyor holddod vadi.

Albatta u qoÀrquvdan yuksak mavqeÀni tark etib kamtarlik bilan past yerlarni ixtiyor qilish va muhim manfaatlarga sabab boÀlish behu mashxlmasdan, oÀz-oÀzidan va tasodifiy emasligini, balki bir Hakiymi Qodiyrning hakimona tasarruflari orqali, intizomsizlik ichida zohiran koÀzga koÀrinmagan askar na intizom borligiga dalil shuki, toshlarga bogÀliq foydalar, manfaatlar va ular ustida aylangan togÀning jasadiga kiydirilgan, gul va mevalarning ziynatlari orqali naqshinkor va bezalgan koÀylaklarning mukinchi intizomi va goÀzal san'ati qat'iy, shubhasiz guvohlik qiladi.

Ushbu uch oyatning hikmat nuqtai nazaridan naqadar qiymatli ekanini koÀr koÀri. Endi Qur'on bayonining latifligiga va balogÀati moÀ'jizaligini, mazkur buyuk, keng va ahamiyatli haqiqatlarning uchlarini uch parcha ichida uch mashhur va kuzatilgan voqea bilan koÀrsatishini va ibrat olishga boslarga,h hodisani eslatib latif irshod qilishini, qarshi turilmas ogohlantirishini koÀring.

Masalan: Ikkinchi qismda: وَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ deydi.

Bu boÀlim orqali Hazbildiruso Alayhissalomning hassasi tekkanda mukammal shavq bilan yorilib oÀn ikki koÀzidan oÀn ikki chashma oqitgan toshga ishora qilib, quyidagi qatni i anglatadi va ma'nan aytadiki: Ey Bani-Isroil! Musoning (A.S.) bitta moÀ'jizasiga katta toshlar yumshalib, parchalanadi. Yo qoÀrquvidan yoki sevinchidan yigÀlab sel kabi yosh tokdi. Siz qanday insof bilan Musoning (fosiq butun moÀ'jizalariga qaysarlik qilib yigÀlamasdan, koÀzingiz qup-quruq va qalbingiz qattiqlik qilyapti.

Ham uchinchi qismda: وَاِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ deydi.

Bu ifoda orqali mashhur Sino Toabi u i Hz.Musoning (A.S.) munojotida sodir boÀlgan jaloliy tajٌةiy haybatidan ulkan togÀ parchalanib ketishi va qoÀrquvdan toshlarning atrofga sochilishi voqeasini eslaoÀshalrqali quyidagi ma'noni dars beradi:

Ey Muso (A.S.) qavmi! Nega Allohdan qoÀrqmaysizlar? Toshlardan iborat boÀlgan togÀlar Uning qoÀrquvidan maydalanib tarqalaun ismsizdan ahd olish uchun ustingizda Tur TogÀini tutganini, "ru'yat talabi" voqe'asida togÀning parchalanishini bilib va koÀrganingizga qaramay, qanday jasorat bilan Uning hashamatidan titramasdan, qalbingizni qattiqlik va sertlikda saqlamoqdْنَا ع Birinchi ifodada: وَاِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْاَنْهَارُ deydi.

Bu ifoda orqali togÀlardan qaynab chiqqan Muborak Nil, Dijla va Firot kabi irmoqlarni eslatusuf nshlarning yaratilishga tegishli ishlarga naqadar gÀaroyib shaklda va moÀ'jizavoriy suratda sazovor va boÀysunganini anglatadi. Bu maÀno orqali uygÀongan qalblarga beradiki:

B tomosazim irmoqlarning haqiqiy manbalari togÀlar boÀlishi albatta mumkin emas. Chunki farazan u togÀlar tamoman suv toÀxtasa va konussimon hovuz boÀlsa, katta daryolarning tez vi osti oqishda muvozanatni yoÀqotmasdan, bir necha oygina chiday oladi. KoÀp xarajatga koÀpi bilan bir metr tuproqda taÀsir qilgan yomgÀir kirimi yda ani boÀlmaydi. Demak, anhorning qaynab chiqishi oddiy, tabiiy va tasodifiy ish emas. Balki Fotiri Zuljalol juda gÀaroyib suratda ularni gÀayb xat, hoidangina oqitmoqda.

Ushbu sirga ishorat qilgan bu ma'noni ifodalash uchun hadisda rivoyat etiladiki: "Uch daryoning xar biriga xar doim Jannatdan tomchi tomadi, shu bois barakatlanadi". Yana bir rivoyatda aytilganki: "Ushbu uch dlar, nng manbalari Jannatdan keladi". Bu rivoyatning haqiqati quyidagicha:

Modomiki moddiy sabablar ularning bu darajada toÀxtamay qaynab chiqishiga yetarli emas. Albatta manba hikmair gÀayb olamida va yashirin rahmat xazinasidan kelgani uchun, xarajat bilan kirimning muvozanati saqlanadi.

Qur'oni Hakim bu ma'noni eslatib shunday bir dars bermoqda:

Ey Bani Isroil va ey Bani Odam! Qalbingiz qattiqligi vaa qorn qolib, shunday Zoti Zuljalolning amrlariga qarshi itoatizlik qilyapsiz va shunday Shamsi Sarmadiyning ma'rifat ziyosiga gÀaflat bilan koÀzlaringizni yummoqdasizki, Misringizni Jannatga aylantirgan Muborak Nil kabi katta daryolarni odَارَدْonsiz toshlarning ogÀizlaridan oqitib qudrat moÀ'jizalarini, vahdoniyat shohidlarini katta daryolarning kuchi, yuzaga kelishi va fayzlantirishi darajasida koinotning qalbiga va zaminning aqliga berib, jin va insonlarning qalblari va aqllarigaa muhtoqda. Yana baÀzi hissiz, jonsiz toshlarni ajib tarzda

{(Izoh) Nili Muborak Qamar TogÀidan chiqqani kabi, Dijlaning eng muhim irmogÀi Van Viloyatining Mukus nohiyasidagi bir qoyaning gÀoridan chiqadi. Firotning ham Faqat irmogÀi Diyadin taraflarida bir togÀning etagidan chiqadi. TogÀlarning asli xilqatan suv moddasidan muzlagan toshlar ekanini fan aniqlagan. Tasbehoti Nabaviyadan boÀlgan

سُبْحَانَ مَنْ بَسَطَ الْاَرْضَ عَلَى مَاءٍ جَمَد moÀmiiy dalolat qiladiki: Yer yaratilishining asli quyidagicha: Suvdek modda Ilohiy amr bilan muzlaydi, toshga aylanadi. Tosh Ilohiy izn bilan tuproq boÀladi. Tasbehdagi yer lafzi tuproq demakdir. Demak, suv juda yumshoqdir, ustida turildi, ko Tosh juda qattiq, undan foydalanilmaydi. Shuning uchun Hakiymi Rahiym tuproqni tosh ustida yoyadi, tirik mavjudotga qarorgoh qiladi.}

qudrat moÀ'jizalariga sazovor qilishi, Quyoshning ziyosi Quyoshni koÀrsatgani kabi, Fobir buuljalolni koÀrsatyapti. Lekin nima uchun siz koÀr boÀlib Uning ma'rifat nurini koÀrmayotirsiz?

Ushbu uch haqiqatga qanday bir balogÀat kiydirilganini koÀr. Va irshod balogÀatiga diqqat qil. Bunchalik haroratli irshod balogÀatiga qaysi go abad va qattiqlik qarshi tura oladi, ezilmaydi ajabo?!

Boshdan bu yerga qadar tushungan boÀlsangiz, Qur'oni Hakimning irshodiy iÀjoz yogÀdusini koÀr, Allohga shukr qil.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَng chiَكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

اَللّهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلَى مَنْ اُنْزِلَ عَلَيْهِ الْقُرurdagiلْحَكِيمُ وَ عَلَى آلِهِ وَ صَحْبِهِ اَجْمَعِينَ

Yigirmanchi SoÀzning Ikkinchi Maqomi

بِسْمِmisollِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

OÀn toÀrt yil avval, (hozir oÀttiz yildan oshdi) bu oyatning bir siriga doir Ishorat-ul I'joz nomli tafsirimda arabiy matnli mavzu abi فَ edim. Hozir nazdimda ahamiyatli istakdagi ikki qardoshim oÀsha mavzuga doir Turk tilida bir oz izoh istadilar. Men ham Janobi Haqning tavfiqiga ishoniga ish'onning fayziga tayangan holda aytaman:

Bir gapga koÀra Kitobi Mubin Qur'ondan iboratdir. Ichiga hamma hoÀl va quruq narsalarni olganini bu oyatlan, hma bayon etadi. Shundaymi? Ha, hamma narsa uning ichida. Lekin xar kim ichidagi hamma narsani ichida koÀrmaydi. Chunki turli darajalarda boÀladi. Ba'zan urugÀlari, ba'zan danaklari, ba'zan qisqa holda, ba'zan dasturlari, ba'zan belgilari, yo osa, toavshan yo ishorat va ramz orqali yo yopiq shaklda yoki eslatma tarzida boÀladi. Lekin ehtiyojga koÀra, Qur'on maqsadiga munosib tarzda va maqom taqozosi munosabatida shu holah bir ng biri orqali ifoda etiladi. Jumladan:

Basharning san'at va fanda taraqqiyotlarining samarasi hisoblangan san'at ajoyibotlari va fan ning gÀaroyibotlari tayyora, elektr, poyezd, telegrazmlar narsalar vujudga kelgan va inonning moddiy hayotida eng buyuk joy olgan. Albatta umum insoniyatga xitob qilgan Qur'oni Hakim bularni e'tiborsiz qoldirmaydi. Ha, qoldirmagan. Ikki jihat orqali ularga ham ishora qilgan:

Birinchltmisht: PaygÀambarlar MoÀ'jizalari surati orqali.

Ikkinchi qismi: Ba'zi tarixiy voqe'alar suratida ishora qilgan. Jumladan:

قُتِلَ اَصْحَابُ الْاُخْدُودِ النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ اِذْ هُمْ عَلَيْهَا قُعُودٌ وَهُمْ عَلَى مَا يَفtmoqdaنَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ وَمَا نَقَمُوا مِنْهُمْ اِلَّا اَنْ يُؤْمِنُوا بِاللّهِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ

Shuningdek: {(Izoh1) Bu jumla: Poyezdning Islom olamini asir qilganini, kofirlar u orqali Islomni magÀlub qilganiga iga ki qialdi.}

kabi oyatlar orqali poyezdga ishora qilgani kabi,

اَللّهُ نُورُ السَّموَاتِ وَالْاَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَ fikr لْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِى rning لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ

{(Izoh2)

jumlasi oÀsha ramzni yoritadi.}

oyati juda koÀp nurlarga, sirlaan birhora qilish bilan birga elektrga ham ramzi bor.

Ikkinchi qism, koÀp zotlar bu masalalarda izlangani, koÀp diqqat va izohga muhtoj boÀlgani va ham koÀp boÀlgani uchun hozircha poyezd va elektrga ishora qilgiste'doyatlar bilan kifoyalanib, u eshikni ochmayman.

Birinchi qism PaygÀambarlar moÀ'jizalari suratida ishora qiladi. Biz bu qismniTogÀlazi namunalarni misol sifatida zikr etamiz.

Muqaddima: Qur'oni Hakim anbiyolarni insonning jamoatlariga ma'naviy taraqqiyot jihatida peshqadam va imom qilib yuborgani kabi, insonlarnioblaridiy taraqqiyoti ham anbiyolarning xar birining qoÀliga ba'zi ajoyibotlar berib yana u insonlarga ustaboshi va ustoz qilgan. Ularga mutlaq ergashishni amr qiladi.

Anbiyolarning ma'naviy kamolotini aytisuda uzli insonlarni ulardan foydalanishga tashviq qilgani kabi, moÀ'jizalaridan bahs yuritishi ularning oÀxshashlariga yetishishga va taqlid qilishga tashviq qiladi. Hatto aytish mumkinki: Bashariyatga ma'naviy kamolot kabi moddiyasi yoot va ajoyibotlarni ham eng avval moÀ'jiza qoÀli hadya qilgan.

Hazrati Nuhning (Alayhissalom) bir moÀ'jizasi boÀlgan kema va Hazrati Yusufning (Alayhissadom) bir moÀ'jizaslbimgagan soatni insoniyatga eng avval moÀ'jiza qoÀli hadya qilgan. Bu haqiqatga latif bir ishorat shuki: Ustalarning aksariyati xar bir hunarda bir paygÀambarni pir deb qabul qilgan. Masalan kemachilar Hazrati Nuhni (Alayhissalom), soatchilar Hayinim Yusufni (Alayhissalom), tikuvchilar Hazrati Idrisni (Alayhissalom)...

Modomiki Qur'onning xar bir oyatining koÀp irshod shakllari va turli hidoyat jihatlari borligini tadqiq qilganlar va balogÀat ilmi ittifoq qilgan. Shund kattan Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayonning eng porloq PaygÀambarlar moÀ'jizalari oyatlari tarixiy hikoyalar emas, balki koÀp irshodiy ma'nolarni ichiga oladi.

Ha, PaygÀambarlar moÀ'jizalarini zikr etishi orqali bashariyat fan va san'atining soÀnggi yvon Sni chizadi. Eng yuqori gÀoyalariga ishora qiladi. Eng soÀnggi maqsadini tayin qiladi. Insonning gardaniga tashviq qoÀli bilan urib oÀsha gÀoyaga chorlaydi. OÀt,

aqtni kelajak urugÀlarining xazinasi va ishlarining oynasi boÀlgani kabi, istiqbol ham moziyning ekinzori va holatlarining oynasidir. Misol sifatida juda keng manbadan faqat mumkiechta namunalarini bayon qilamiz:

Masalan: Hazrati Sulaymon Alayhissalomning bir moÀ'jizasi boÀlgan havoni boÀysundirishni bayon qilgan:qat ilسُلَيْمنَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ

oyati, "Hazrati Sulaymonning bir kunda havoda uchish orqali ikki oylik masofani bosib oohlant deydi. Bu orqali, insonga havoda masofani bosib oÀtishga yoÀl ochiqligiga ishora qiladi. Shunday ekan ey inson! Modomiki senga yoÀl ochiq eBuni hu martabaga yaqinlash va yetish.

Janobi Haq bu oyatning tili bilan ma'nan: "Ey inson! Bir qulim havoyi nafsini tark etgani uchun havoga mindirdim. Siz ham nafsning tanballiginkabi blab ba'zi koinotga oÀrnatgan qonunlarimdan yaxshilab foydalansangiz, siz ham mina olasiz", deydi.

Hazrati Muso Alayhissalomning bir moÀ'jizasini bayon qilgan:

فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا keladةَ عَيْنًا

oyatning toÀligÀi ishora qiladiki:

Zamin ostoda yashirin rahmat xazinalarini oddiy vositalar bilan olish mumkin. Hatto tosh kabi bir qa, desaerda hassa orqali obi hayotni tortish mumkin. Demak, bu oyat ushbu ma'no bilan insonga: "Rahmatning eng nozik fayzi hisoblangan obi hayotni bir hassa bilan topishingiz mumkin. Shunday ekan qani, harakat qil top!" deydi.

Janobi Haq shgÀi:

#ning ramz tili orqali ma'nan: "Ey inson! Modomiki menga tayangan qulimning qoÀliga shunday hassa beryapmanki, u orqali istagan joyida obi hayot chiqaradi. Sen ham mening rahmat qonunlarimga tayansang unga oÀxِنَ الyoki unga yaqin vositani qoÀlga kiritishing mumkin, qani boshla!" deydi. Demak, insoniyat muhim taraqqiyotidan biri asbobning ijodi boÀlib, aksar joylarda urilgan pasalar v chiqaradi. Bu oyat undan ham oldin, oxirgi chegara va gÀoyalar hududini chizgan. Avvalgi oyat hozirgi mavjud tayyoradan ham oÀtgan kelajakdagi chegaralarining soÀnggi nuqtalarini tayin etgandir.

Yana masalan: Hazratig vazilayhissalomning bir moÀ'jizasiga doir:

oyati Qur'on insoniyatni Hazrati Iso Alayhissalomning yuksak axloqiga ergashishga ochiq ravshan tashviq qiladi. Xudimda oning kabi, qoÀlidagi oliy san'atga va Rabboniy tibga ramzan targÀib etadi. Bu oyat ishora qiladiki: "Eng bedavo dardlarga ham darmon topilishi mumkin. Shunday ekan, ey inson va ey jabrdiyda bani-OrhamatÀam chekmang. Xar bir dardning (nima boÀlishidan qatÀiy nazar) darmonini toppish mumkin. Qidiringlar, topinglar. Hatto oÀlimga ham vaqtinchalikhi uzu rangi berish mumkin".

Janobi Haq bu oyatning ishorat tili bilan ma'nan: "Ey inson! Men uchun dunyoni tark etgan bir abdimga ikki hadya berdim. Biri ma'naviy dardlarning darmoni, ikkinchisi moddiy dardlarning davosi. Demakshladian qalblar hidoyat nuri bilan tiriladi. OÀlgan kasallar ham uning nafasi va dorisi bilan shifo topadi. Sen ham mening hikmat dorixonamda xar dardingga darmon topasan. Harakat qil, top! Aldi shuqidirsang topasan", deydi.

Demak, shu oyat basharning hozirgi tibbiyot sohasidagi taraqqiyotidan ancha ilgarilagan chegarani chishidir, unga ishora etmoqda va tashviq qilmoqda.

Yana masalan Hazrati Dovud Alayhissalom haqida:

Hazrati Sulaymon Alayhissalom haqida:

وَاَسَلْنَا لَهُ ع boÀlgالْقِطْرِ

oyatlari ishora qiladiki: Temirni yumshatish eng buyuk Ilohiy ne'mat boÀlib, buyuk paygÀambarining fazlini u orqali koÀrsatmoqda. Temirni yumalki th, ya'ni temirni xamir kabi yumshatish, misni eritish, konlarni topish, chiqarish - insoniyatning butun moddiy sanoatlarining asli, onasi, asosi va ma'danidine'i Zoyat: "Buyuk bir rasulga, zaminning ulugÀ xalifasiga, temirni buyuk moÀ'jiza suratida, katta ne'mat sifatida yumshatish, temirni xamir kabi hissatish, simdek mayin qilish va misni eritmoq orqali aksar umumiy san'oatlarga asos ekani"ga ishora qiladi.

Modomiki bir rasulga xalifa, ya'ni ham ma'naviy ham moddiy hukmdorga, tiliga hikmat va qoÀliga i dars bergan. Tilidagi hikmatga ochiq ravshan tashviq qilar ekan, albatta qoÀlidagi sanoatga ham targÀib ishorasi bor. Janobi Haq bu oyatning is podshili bilan ma'nan:

"Ey bani Odam! Mukallaf boÀlgan amrlarimga itoat etgan qulimning tili va qalbiga shunday hikmat berdimki: Hamma narsani ochiq ravshan ajratib, haqiqatini koÀrsatadi. QoÀliga shuhariyaanoat berdimki, mum kabi temirni xar shaklga aylantiradi. Xalifalik va podshohligiga muhim quvvat qoÀlga kiritadi. Modomiki bu mumkin, berilayapti va ahamiyatli, ijtim'nan: yotingizda unga juda muhtoj ekansiz, siz ham koinotda oÀrnatgan qonunlarimga itoat etsangiz, hikmat va sanoat sizga ham berilishi mumkin. Vaqt oÀtishi bilan yetishasiz va yaqinlashasiz", deydi.

Demak, inonning sngroq a taraqqiyoti va moddiy kuch tomonlama eng muhim iqtidorni temirni yumshatish va misni eritish orqali qoÀlga kiritadi. Oyatda mis "qitr" deb ifodalangan. Bu oyatlar umva muhhariyatning e'tiborini bu haqiqatga qaratadi va uning naqadar ahamiyatli ekanini baholay olmagan eski davr insonlariga va hozirgi tanballariga shiddat bilan eslatir. Ag Yana masalan: Hazrati Sulaymon Alayhissalomga Bilqisning taxtini oldiga olib kelish uchun vazirlaridan narsalarni olib oldiga olib kelish ilmining bir olimi: "KoÀzingizni ochib yopishingizgacha u taxtni oldingiza olib kelaman" degan gÀaroÀir, ldisaga dalolat qilgan ushbu oyat:

toÀliq holda oyat i. Hayvqiladiki:

Uzoq masofalardan narsalarni oÀzini yoki suratan oldiga keltirish mumkin. Risolati ila barobar saltanat ila musharraf boÀlgan Hazrati Sulaymon Alayhissalomning ham gunohsizligiga, hamda adolatiga sabab boÀlish uzamonluda keng mamlakatining xar tarafidan bir oÀzi qiyinchiliksiz xabardor boÀlish va xalqining ahvolini koÀrish va dardlarini eshitish uchun moÀ'jizahukm qida Janobi Haq ehson etgani maÀlum.

Demak, Janobi Haqqa tayanib Sulaymon Alayhissalomning gunohsiz lisoni bilan istagani kabi, inson n hokiod tili bilan Janobi Haqdan istasa va koinotga oÀrnatgan qonunlari va inoyatiga mos harakat qilsa unga dunyo shaharga aylanadi. Demak, Bilqisning taxti Yamanda boÀlsada, uning oÀzini yok

Boti Shomda hozir boÀlgan, koÀrilgan. Albatta, taxt atrofidagi odamlarning suratlari bilan birga ovozlari ham eshitilgan. Demak, uzoq masofada surat va ovozni olib kelishga hashamatli suratda ishora qiladi va ma'nan:

"Ey sbir alt sohiblari! ToÀliq adolat qilmoq istasangiz, Hz. Sulaymon kabi roÀyi zaminni atrofi ila koÀrishga va tushunishga tirishingiz. Chunki adolatlhqa nahokim, bir raiyatparvar podshoh mamlakatining har tarafiga, har istagan payti xabardor boÀlmoq darajasiga chiqmoq ila ma'naviy mas'uliyatdan qutular yoki toÀliq adolat qila olar", deydi. Janobi Haq bu oyatning ishorati tili bilan matda be"Ey bani Odam! Bir qulimga keng mulk berdim. Keng mulkida toÀliq adolat qilishi uchun ahvol va zamin voqealaridan shaxsan oÀzini xabardor qilmoqdaman. Modomiki xar bir uninga fitratan zaminga xalifa boÀlish qobiliyatini bergan ekanman, albatta hikmatim oÀsha qobiliyatga koÀra roÀyi zaminni koÀradigan, qaraydigana qaydunadigan iste'dodini ham berishni taqozo qilgani uchun berganman. Inson oÀsha nuqtaga shaxsan yetishmasada, sinf jihatidan yetisha oladi. darajtan yetishmasada, avliyolar kabi ma'nan erisha oladi. Shunday ekan, bu azim ne'matdan foydalanishingiz mumkin. Qani koÀraylik sizni, qullik vazifangizni unutmaslik sharti bilan shunday harakat qilingizki, roÀyiانِ وَni, har biringizga xar tarafni koÀringan va xar burchagidagi ovozlarni eshittirgan bogÀchaga aylantiringlar.

oyatirqalarahmonning farmonini tinglang." deydi.

Demak, bu oyat ramzan basharning nozik sanoatlaridan hisoblangan surat va ovozlarni tortish taraqqa daliing oxirgi hududini koÀrsatadi va tashviq qiladi.

Yana masalan: Yana Hazrati Sulaymon Alayhissalom jin va shaytonlar, xabis-yomon ruhlarni amri ostiga olib, yomonliklarini manÀ qilib foydaliاَلْفُrda ishlatishini ifodalagan ushbu toÀliq holdagi:

oyatlar: "Yerning insondan soÀng un anbhim idrokli yashovchilari hisoblangan jinlar, insonga xizmatkor boÀlishi mumkin. Ular bilan aloqa qilish mumkin. Shaytonlar ham dushmanlikni tashlashga majbur boÀlib, istar-istamas xizmat qilishi mumkin, Janobi Haqning amrlaarsadioÀysungan bir quliga ularni boÀysundirgan", deydi.

Janobi Haq shu oyatning ramz tili orqali ma'nan: "Ey inson! Menga itoat qilgan bir qulimga jin va shaytonlarni va yomonlarini iviq mattirmoqdaman. Sen ham mening amrimga boÀysunsang, koÀp mavjudot, hatto jin va shayton ham senga boÀysunishi mumkin", deydi.

Demak, bu oyat insonning sanoat va fanning uyushga harn sizib chiqqan, moddiy va ma'naviy favqulodda sezuvchanligidan yuzaga kelgan spiritizm kabi ruhlarni chaqirish va jinlar bilan xabarlashishning eng oxirgi hududini chizmoqda, eng foydali suratlarini tayin etmoqda va unga aqomig ham ochmoqda. Lekin hozirgidek, ba'zan oÀziga oÀliklar nomini bergan jinlar, shaytonlar va xabis-yomon ruhlarga boÀysunib, masqara boÀlib oÀyinchoq boÀlish emas, balki muk tomQur'onning tilsimlari bilan ularni amr ostiga olish, sharrlaridan qutulishdir.

Ruhlarning aks berib koÀrinishiga ishora qilgan Hazrati Sulaymon Alayhissalomning ifritlang xataqirishi va itoat ettirishiga doir oyatlar va

kabi ba'zi oyatlar ruhoniy borlan) Oying aks etib koÀrinishiga ishora qilish bilan birga ruhlarni chaqirishga ham ishora qiladi. Lekin ishorat qilingan yaxshi ruhlarning chaqirilishi esa, madaniy insonlarning qilganidek hazil suratida ba'zi oÀyinrgan srga oÀta jiddiy va jiddiy olamdagi ruhlarga hurmatsizlik qilib, oldiga va oÀyinchoqlarga chaqirish emas, balki jiddiy holatda va jiddiy bir maqsad uchun Muhyiddini Arabiy kabi zotlar istagan payti ruhlar bilan koÀrisamdan ir qism avliyolardek ular bilan koÀrishib munosabatga kirishish va ularning oldiga borib olamlariga bir daraja yaqinlashib ruhoniy borliqlardan ma'nan foshqasiishdan iborat. Oyatlar bunga ishora qiladi, ishora ichida tashviq qiladi va bu turdagi ishlar va yashirin ilmlarning eng oxirgi hududini chizmoqda va eng goÀzal suratini koÀrsatmoqda.

Ham masalan: Hazratiriga t Alayhissalomning moÀ'jizalariga doir

اِنَّا سَخَّرْنَا الْجِبَالَ مَعَهُ يُسَبِّحْنَ بِالْعَشِىِّ وَالْاِشْرَاقِ ٭ يَا جِبَالُ اَوِّبilishiَهُ

va

oyatlar:

Janobi Haq Hazrati Dovud Alayhissalomning tasbehotiga shunday quvvat, yuksak ovoz va xush ado bergan. molotirni qattiq hayajonga keltirib muazzam grammofon kabi va insonlardek zikrboshining atofida xalqa boÀlib, doira shaklida tasbehot qilganiga dalolat qiladi. Bunday boÀlishi mumkinmi, haqiqatmi ajabo?

Ha haqiqatdir. Gha kelÀlgan xar bir togÀ har inson va insonning tili bilan toÀtiqushdek aks sado beradi. Chunki aks-sado vositasida togÀning qarshisida "Alhamdulillah" degan paytingiz togÀ ham "Alhamdulillah" deydi. Modomiki togÀlargaNihoyabiliyatni Janobi Haq ehson etgan ekan, albatta u qobiliyat yuksaltirilishi va u urugÀ koÀkarishi mumkin.

Hazrati Dovud Alayhissalomga risolati bilan birga roÀyi zamin xalifaligini mustasno sura bir hrilgani uchun, keng risolat va muazzam saltanatga loyiq moÀ'jiza sifatida oÀsha qobiliyat urugÀini yuksaltganki, juda katta togÀlar askar, shogird, murid kabi Hazrati Dovudga ergashib u zotning tili va amri bilan Xoliqi Zuljalolga ulargot aytishar edi. Hazrati Dovud Alayhissalom nima desa, ular ham takrorlar edi.

Hozir xabarlashish va aloqa vositalarining koÀpayishi va rivojlanishi sababli hashamatli qoÀmondon togÀlarga tarqalgan azim qoÀshiniga bir onda "Allohu Akbar"a, enggani kabi, katta togÀlarni gapirtiradi, larzaga keltiradi. Modomiki insonning bir qoÀmondoni, togÀlarni u yerdagilarining ovozi orqali majozanargan tirar ekan, albatta Janobi Haqning hashamatli qoÀmondoni haqiqatda gapirtiradi, tasbehot ayttiradi. Shu bilan birga xar bir togÀning ma'naviy shaxsi ekani va unga munosib tasbeh va ibodbatta borligini eski "SoÀzlar"da bayon qilganmiz.

Demak, xar bir togÀ insonlarning ovoziga aksi-sado siri orqali tasbehot aytagi kabi, oÀz maxsus tili bilan ham Xoliqi Zuljalolga tasbehotlari bordir.

وَالطَّcha kiَحْشُورَةً ٭ عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّيْرِ

jumlalari bilan Hazrati Dovud va Sulaymon Alayhissalomga qushlar sinfining tilini, iste'dodlarining tillarini, ya'ni nima ish qila olishini ularga Janobi Haqning ehson etgan ushbu jutilgan koÀrsatadi. Modomiki bu haqiqat ekan. Modomiki roÀyi zamin Rahmonning bir dasturxoni ekan, inson sharafiga qurilgan ekan, bu dasturxondan foyda xar b boshqa hayvonot va qushlarning koÀpi insonga boÀsungan va xizmatkor boÀlishi mumkin. Eng kichiklaridan asal arisi va ipak qurtini xizmat qildirib Ilohiy ilhom ilan xar bir foydalanish yoÀlini ochib, kabutarlarni ba'zi ishlarda ishlatib, toÀtiqush kabi qushlarni gapirtirib, bashariyat madaniyatining goÀzalliklariga chiroyli narsalarni qoÀshgani kabi, boshqa qush va hayvonlarning istededim.ili topilsa, koÀp toifalari borki, qarindoshlari uy hayvonlari kabi muhim ishda ishlatish mumkin. Masalan: Chigirtka ofatining istilosiga qarshi, uni yemasdan yoÀq qilgan qushchalarning tili bilinsa zat unakati tartibga solinsa, naqadar foydali xizmatda bepul ishlatish mumkin boÀladi. Bu oyat qushlardan foydalanish va itoat ettirishni, telefon va grammofon kabi jonsizlarni gapirtirishning eng soÀnggi hududini chiztasavv Eng uzoq nishonini tayin etmoqda. Eng hashamatli suratiga barmoq bilan ishora etmoqda va bir navÀ tashviq qilmoqda. Demak, Janobi Haq bu oyatlarning ramz tili orqali ma'nan:

"Ey insonlar! Menga toÀliq qul boÀlgan sizبَلْ مshagan insonga, nubuvvatining maÀsumligiga va saltanatining toÀliq adolatiga sabab boÀlishi uchun mulkimdagi muazzam maxluqotni boÀysundirib gapirt qadaran. Askarlarim va hayvonlarimning koÀpini unga xizmatkor qilib beryapman. Shunday ekan, modomiki xar biringizga osmon, yer va togÀlar koÀtarishdan chekingani "omonati kubro"ni omonat qilib beoÀzimikanman, zamin xalifasi boÀlish iste'dodini bergan ekanman, Uning mulkidagi maxluqlar ham sizga rom boÀla olishi va ularning tizginlari qoÀlidagi zotninzlikniga qoÀlga kiritishingiz va iste'dodlaringizga loyiq maqomga chiqingiz uchun maxluqotning tizgini kimning qoÀlida boÀlsa, Unga rom boÀlishingiz lozim.

Modomiki bu haqiqat ekan, ma'nosiz bir oÀyinَ فِيه hisoblangan grammofonni ishlatish, kabutarlar bilan oÀynash, maktub tashish, toÀtiqushlarni gapirtirish oÀrniga eng xush, eng yuksak, eng yuksak ma'sumona oÀyin-kulgiga harakat qilsanOGÀDU:Àlar senga Hz. Dovud kabi muazzam grammofon boÀlsin va shabada tekkan daraxtlar va nabototning musiqiy torlari kabi zikr ovozlari qulogÀinggaan shui. TogÀ minglab tillari bilan tasbehot qilgan maxluqlarning eng hayratlanarli holati xususiyatini koÀrsatadi va aksar qushlar Hudhudi Sulaymoniy kabi munis doÀst yoki mute' xizmatkorga ayda va . Ham seni xursand qiladi ham komillikka iste'dodli boÀlganing uchun seni shavq bilan chorlaydi. Aytilgan oÀyinlar kabi insonlik taqozo qilgan maqomidan seni tushirmaqilinmdeydi.

Yana masalan: Hazrati Ibrohim Alayhissalomning bir moÀ'jizasi haqidagi

oyatida uch latif ishora bor:

Birinchisi: Olov ham, turli tuman tabiiy sabablar kabiariga istagi bilan, tabiati bilan, koÀr-koÀrona harakat qilmaydi. Balki amr ostida vazifa bajaradi. Hazrati Ibrohimni (Alayhissalom) yoqmadi. Unga, "Yoqma" deb buyruq berilgan.

Ikkinchis ustigvning bir darajasi sovuqlik bilan yoqadi. Ya'ni yoqishdek ta'sir qiladi. Janobi Haq, سَلَامًا {(Izoh) Bir tafsirda: سَلَامًا demaganida, sovuqligi bilan yoqar edi, deyiladi.} lafzi bilan sovuqlikka: "Senglab tarorat kabi sovuqliging bilan yoqma" deydi. Demak, oÀsha martabadagi olov sovuqligi bilan yondirgandek ta'sir qiladi. Ham olov, ham sovuqlik boÀladi. Ha, tabiat dagi bida oq olov holida olovning bir darajasi haroratni atrofiga tarqatmaydi va atrofidagi haroratni oÀziga torgani uchun, bu sovuqlik bilan atrofidagi suv kabi suyuq narsalarni muzlatib, ma'nan sovuqligi bilan yoqadiadad a chillasi sovuqligi bilan yoqadigan bir tur olov hisoblanadi. Shunday ekan, olovning butun darajalariga va umum turlarini ichiga olgan Jahannam ichida, albatta "Chilla"ning boÀlisirlatauriy.

Uchinchisi: Jahannam otashining ta'sirini manÀ qiladigan va omonlik beradigan iymon kabi ma'naviy modda, Islomiyat kabi zirh boÀlgani kabi, dunyoviy olovnii bila ta'sirini yoÀqotadigan moddiy modda bor. Chunki Janobi Haq Hakiym Ismi taqozosi bilan, bu dunyo hikmat yeri boÀlgani uchun, sabablar pardasi ostida ijroot qiladi. Shu dalilkan olov Hazrati Ibrohimning jismi bilan koÀylagini ham yoqmadi va unga qarshi chidash holatini berdi. Ibrohimni yoqmagani kabi, koÀylagini ham darajai. Bu ishoraning ramzi bilan b u oyat ma'nan:

"Ey Ibrohim Millati! Moddiy va ma'naviy koÀylaklaringizni eng katta dushmaningiz boÀlgan osevimlham bu yerda ham u yerda zirh boÀlishi uchun Hz. Ibrohim kabi boÀling. Ruhingizga iymonni kiydirib, jahannam oloviga qarshi zirh qilganingiz kabi Janobi Haqning yerda siz uchua oÀz agan va tayyorlagan ba'zi moddalari bor. Ular sizni olovning yomonligidan muhofaza qiladi. Qidiringlar, chiqaringlar, kiyinglar". Demak, inonning muhim taraqqiyoti va kashfiyotlari orqali olov yoi, haygan moddani topgan va chidaydigan bir koÀylak kiygan. Bu oyat, unga javoban naqadar yuksak, latif, goÀzal va abadga qadar yirtilmaydigan "Hanifan Musliman" dastgohida toÀqlga yoan koÀylakni koÀrsatadi.

Yana masalan: وَعَلَّمَ آدَمَ الْاَسْمَاءَ كُلَّهَا "Hazrati Odam Alayhissalomning buyuk xalifalik da'vosida eng buyuk moÀ'jizasi ismlarning taÀlimidir" deydasi bohqa paygÀambarlarning moÀ'jizalari xususiy bashariyat gÀaroyibotlariga ramz qilgani kabi, butun paygÀambarlarning otasi va nubuvvat devonining fotihasi boÀlgan Hazrati Odam Alayhissalomning moÀ'jizasi - bashariyatning umumti va ot va taraqqiyotining soÀnggi nuqtalari va eng rivojlangan choÀqqilariga ochiq-oydin darajasiga yaqin darajada ishora qiladi.

Janobi Haq (Jalla Jalaluhu) bu oyatning ishora tili bilan ma'nan:

"Ey bani Odam! Otangizga, farishtalarg Ammo atan xalifalik da'vosida ustunligiga hujjat sifatida, butun ismlarni ta'lim beganman. Siz ham modomiki uning avlodi va iste'dodining vorisi ekansiz, butun ismlarni oÀrganib, "omonati kubro" martabasida, butun maxluqotdan ustunligingizga laygan, sgizni koÀrsatishingiz kerak. Chunki koinotda butun maxluqot ustida eng yuksak maqomlarga chiqish va zamin kabi buyuk maxluqlar sizga boÀsungani kabi qayega oliy martabaga yoÀl ochiq. Qani ilgarilashga otlaning va bir-bir ismini mahkam tuting, chiqing. Otangiz shaytonga bir marta aldandi, jannat kabi bir maqomdan roÀyi zaminga vaqtinchalik tushdi. Diqqat qiling, siz ham taraqqva joygizda shaytonga ergashib Ilohiy hikmatning samovotidan tabiat zalolatiga yiqilmang. Vaqti-vaqti bilan boshingizni koÀtarib eng goÀzal ismlarga e'tibor berib, samovotga yuksalish uchun, ilm va kamolotingiz manbalari va haqiqatlari boÀlgan Rabbo Dovudmlarimga chiqing va ularning durbini orqali, qalbingiz bilan Rabbingizga qarashga ilmlaringizni va taraqqiyotingizni narvon qiling.

Muhim bir maÀno va ahamiyatla belg

Bu ajib oyat inson iste'dodining qamrovli boÀlgan butun ilmiy kamolot, fanda taraqqiyot va sun'iy gÀaroyib narsalarni "ismlarning oÀrgatilishogÀigaoni bilan ifodalash va ta'bir etishda shunday latif yuksak ramz bor:

Xar bir kamolning, xar bir ilmning, xar bir taraqqiyotning, xar biodi qaing oliy bir haqiqati mavjud. U Allohning jalla jalaluhu bir ismiga tayanadi. Juda koÀp pardalari va xar hil koÀrinishlari va farqli doiralari boÀlgan ismga tayanib fan, kamolot, sanoat kamol topar, amalga oshadi. Ai karia pala-partish suratda nuqsonli bir soya boÀladi.

Masalan: Muhandislik bir fandir. Uning haqiqati va eng oxirgi nuqtasi Janobi Haqning Adl va Muqaddir Ismiga yetishib, muhandislik oynasida u ismnoÀlmaskmatli jilvalarini hashamati bilan kuzatishdan iborat.

Tibbiyot ham fan, ham san'atdir. Uning oxirgi chegarasi va haqiqati - Hakiymi Mutlaqning Shofiy ismiga tayanib, dengi dorixonasi boÀlgan roÀyi zaminda dorilarda rahimona jilvalarini kuzatish orqali tibbiyot kamol topadi, yuzaga chiqadi.

Mavjudotning haqiqatini tishintirgan Tabiat Ilmlari Janobi Haqning (Jallainsonglohu) "Hakiym Ismi"ning eng buyuk tajalliylarini ashyolarda, manfaatlarida va foydalarida mudabbirligi, murabbiyligini koÀrib u ismga yetishish orqali unga tai bilaina hikmat hikmat boÀlishi mumkin. YoÀqsa yo xurofotga aylanadi, foydasiz narsa boÀladi yoki tabiat falsafasi kabi zalolatga yoÀl ochadمْسُونMana senga uch misol. Boshqa kamolot va fanlarni bu uch misolga qiyos qil.

Qur'oni Hakim bu oyat orqali insonni hozirgi taraqqiyotida juda koÀp orchi taolib ketgan eng yuksak nuqtalarga, eng soÀnggi hududiga, eng oxirgi martabalariga gardaniga tashviq qoÀlini urib, barmogÀi bilan u martabalarni koÀrsatib "Qani oldinga" deydi. Bu oyatning eng bularninzinasidan hozircha bu javhar bilan qanoatlanib u eshikni yopamiz.

Yana masalan:

Nubuvvat devonining soÀnggisi,

butun anbiyolarning moÀ'jizalari u zotning risolati da'vosiga msa, bia boÀlgan anbiyolarning sarvari,

koinotning faxri va Hazrati Odamga (Alayhissalom) qisqacha ta'lim etilgan butun ismlarning butun martabalari bilan tafsilotiga fsim rr boÀlgan (Alayhissalotu Vassalam) yuqoriga haybat bilan barmogÀini koÀtarganda oyni ikkiga boÀlgan va pastga jamol bilan tushirganda oÀn barmogÀidan kavsar kabi suv oqitgan,

momi biÀ'jizalari bilan tasdiqlangan va dastaklangan Muhammad Alayhissalotu Vassalamning eng buyuk moÀ'jizasi boÀlgan Qur'oni Hakimning i'joz tomonining en porlogÀi hisoblanagn haq va haqiqatga doir bayonotidagivolarilik,

ifodasidagi balogÀat, ma'nolaridagi qamrovlilik, uslublaridagi ulugÀlik va shirinlikni ifodalagan:

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْاِنْسُ وَالْجِنُّ عَلَى اَنْ يَاْتُوا بِمِثْلِ هqilib,ْقُرْآنِ لَا يَاْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا

kabi koÀp oyati bayyinot -

insonlar va jinning e'tiborini ushbu abadiy moÀ'jizaning iÀnishinmonining eng zohiriy va eng porloq jihatiga qaratadi.

Butun insonlar va jinga qattiq tegadi. DoÀstlarining shavqini, dushmanlarining oÀjarligini harakatga keltiradi. Azim tashviq, shiddatli targÀib bilan doÀst va dushmanlaod, azi oÀxshatishga va taqlidga, ya'ni nazirini keltirish va kalomini unga oÀxshatishga chorlaydi.

Bu suratda moÀ'jizani hammaninh e'tiboriga havola qiladi. GoÀyo insonning bu dunyoga kelishining yagona gÀoyasi u moÀ'jishlatmoÀljal va dastur qabul qilib, unga qarab, inson yaratilishining natijasiga yetishishdir.

Natija: Boshqa Anbiyolar Alayhimussolamning moÀ'jizalari sanoat gÀaroyi xar ba ishora qiladi. Hazrati Odam Alayhissalomning moÀ'jizasi esa sanoat asoslari bilan birga, ilmlar va fanlarning, gÀaroyiblari va kamolotining mundarijasini qisqa suratda ishora qiladi va tashviq bersan Ammo Hz.Muhammadning (S.A.V.) eng buyuk moÀ'jizasi boÀlgan Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayon ismlar oÀrgatilishining haqiqatiga mufassal sazovorligi, haq va haqiqat ilm va fanlarning toÀgÀri moÀljallarini, dunyoviy, uxroviy kamo navba saodatni ochiqcha koÀrsatadi. Juda koÀp azim tashviqot bilan insonni ularga chorlaydi. Quyidagi tarzda chorlaydi, tashviq etadi va tushuntiradi: "Ey ins oÀqiyinotdan buyuk maqsad, rububiyatning koÀrinishiga javoban insonning kulliy qulligidir. Insonning eng ulugÀ gÀoyasi qullikka ilm va kamolot bilan chiqish". Yana shunday suratda ifodalaydiki, u ifoda orqali quyida Kubroishora qiladi:

"Albatta insoniyat qiyomatga yaqin ilm va fanga chuqurlashib boradi. Butun kuchini ilmdan oladi. Hukm va quvvat esa ilmning qoÀliga oÀtadi"g oynaur'oni MoÀ'jizul Bayon, Qur'onning ravonlik va balogÀatini takror-takror ilgari surganidan ramzan tushuntiradiki: "Oxirzamonda ilm va fanlarning eng pa hikmi hisoblangan balogÀat va ravonlik butun sinflari bilan eng ragÀbatli holga keladi. Hatto insonlar oÀz fikrlarini bir-birlariga qabul ettirish va hukmlarini bir-biriga ijro ettirish r qilieng oÀtkir qurolini bayondagi ravonlik va qarshi chiqib boÀlmaydigan quvvatini uslub va ifodadagi balogÀatdan oladi."

Xulosa: Qur'onning aksar oyatlari, xar biri kamolot xazinalarining va ilm xazinalariلِ سَرalitidir.

Agar istasang Qur'onning samovotiga va oyatlarining yulduzlariga yetishishni, oÀtgan yigirma adad "SoÀzlar"ni yigirma zinali {(Izoh1) Balki oÀttiz uch adad SoÀzlari, oÀttiz uch adad Maktublari, hunki: bir YogÀdulari, oÀn uch Shualari bir yuz yigirma zinalik bir norvondir.} bir narvon qilib chiq. U orqali Qur'onning naqadar porloq quyosh ekanini koÀr. Ilohiafsim!qatlarga va mumkinot haqiqatlarining ustiga qanday sof nur sochayotgani va oydin ziyo yoyayotganiga qara.

Natija: Modomiki paygÀambarlarga tegishli oyatlar hozirgi bashariyat taraqqiyotining gÀaroyobini,hfiyotlariga oÀziga koÀra ishora qilish bilan birga, yanada ilgari hududini chizgandek ifoda tarzi bor. Modomiki xar bir oyatning koÀp ma'nolarga dalolati shubhasiz, balk, yanaovozdan tasdiqlangan. Modomiki anbiyolarga ergashish va iqtido qilishga doir mutlaq amrlar bor ekan, mazkur oyatlarning ochiq ma'nolariga dalolat qilish bilan ammada muhim sanoat va bashariyat ilmlariga ishoriy tarzda dalolat qiladi, tashviq qilyapti deyish mumkin.

Birinchisi: Agar: "Modomiki Qur'on inson uBir kuozil boÀlgan. Nima uchun inson nazdida eng muhim madaniyat gÀaroyibotlarini ochiq ravshan aytmaydi? Yashirin ramz bilan, xufyona imo orqali, yengil ishora bilan, kichik hotirlatish bilan qanoatlanadi?"

Javob: Chunki Qur'oniy bahsda bash san'a madaniyati gÀaroyibotlarining haqqi bu qadar boÀlishi mumkin. Chunki Qur'onning asl vazifasi: Rububiyat doirasining kamoloti, foliyati, qulklik doirasining vazifalari va holatlarini ta'lim berishdan iborat. Shunday ekan basyalarit gÀaroyibotlarining bu ikki doirada haqqi faqat zaif ramz, yengil ishora holida boÀlishi mumkin. Chunki ular rububiyat doirasidan haqlarini istasa, juda oz haq oladi.

Masalantomchin tayyorasi {(Izoh2) Shu jiddiy masalani yozarkan ixtiyorsiz boÀlib, qalamim uslubini shu latif latifaga oÀgirdi. Men ham qalamimni erkin qoldirdim. Umid etamanki, uslubning latifaligi masalaning jiddiyatiga xalal bermas.} Qur'onga:had-yaa gap gapirish haqqi ber, oyatingda bir joy ber." desa, albatta u rububiyat doirasining tayyoralari boÀlgan Sayyoralar, Arz, Qamar Qur'on nomidan: "Bu yerda miqdoring qadar joy olishing mumkin" deydi.

Zulkar insonning suv osti kemalari Qur'on oyatlaridan joy istasa, u doiraning suv osti kemalari (ya'ni, havo okeanida va efir dengizida suzgan) zamin va yulduzlar unga: "Yonimizda sencha oy koÀrinmaydigan darajada oz", deb javob beradi.

Agar elektrning porloq, yulduzmisol chiroqlari gap gapirish haqqi istab, oyatlarga kirishni istasa, u doiraning elektr chiroqlari hisoblangan chaqmoq, dumli yulduzlar va osmoyoniniynatlagan yulduzlar va chiroqlar: "Nuring nisbatida mavzu va bayonga kirishing mumkin", deydi.

Agar madaniyat gÀaroyibotlari, nozikini vatlar haqini istasa va oyatlardan joy talab qilsa, bitta pashsha ularga "Jim boÀling" deydi. "Mening bir qanotimchalik haqqingiz yoÀq. Chunki sizdagi, insonning juz'iga haqyori bilan qoÀlga kiritilgan butun nozik san'atlar va barcha nozik jihozlar toÀplansa, mening kichkina vujudimdagi nozik san'at va nozanin jihozlar qadar ajib boÀla olmaydi.

اِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَاgi ushلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ

oyatning toÀligÀi sizning ovozingizni oÀchiradi".

Agar gÀaroyibotlar qullik doirasiga borib, u doiradan haqini istasa u doiradan shunday javob oladilarki: "Sizning bing enan munosabatingiz juda kam va doiramizga osonlikcha kira olmaysiz. Chunki dasturimiz quyidagicha: Dunyo bir musofirxonadir. Inson esa unda oz turadi, vazifasi koÀp bir musofirdir, qisqa umrda abadiy hayotga lozim boÀlgan kerakli narsalatiga sÀlga kiritish vazifasi yuklangan. Eng ahamiyatli va eng zaruriy ishlar taqdim etiladi. Lekin sizning holatingiz aksariyat insonlar qarashiga koÀra bu foniy dunyoni agan vajoy tasavvuri va gÀaflat pardasi ostida, dunyoparastlik hissi bilan ishlangan suratda kuzatilmoqda. Shunday ekan, faqat Aallohga qullik qilish va oxiratni oÀylash asoslari ustiga qurilgan qillikdan hissangiz juda ozdir. Lekin agar qiymtibsizbodat boÀlgan faqat Alloh (Jalla Jalaluhu) qullarining manfaati uchun, umumiy manfaatlarga, umumiy osoyishtalikka va ijtimoiy hayotning kamoliga xizmat qilgan, albatta orqangizda va ichingizda ozchilik tashkil etgan muhtaramٰنِ الar va ilhom qilingan kashfiyotchilar boÀlsa, sezgir kishilarga Qur'oniy ramz va ishora sa'y-gÀayratga tashviq va hunarlarini taqdir qilish uchun haqiqatdan kifoya va yetarli"يْرَ مkkinchi savolga javob:>Agar: "Hozir bu tahqiqotdan soÀng shubham qolmadi va tasdiq etdimki, Qur'onda boshqa haqiqatlar bilan birga, hozirgi madaniyatning gÀaroyibotlariga va balki yanada yuqori marralan "naishora va ramz bor ekan, inson saodatiga kerak boÀlgan dunyoviy va uxroviy hamma narsa qiymati nisbatida mavjud. Lekin nima uchun Qur'on oÀjar kofirl Dem tasdiqqa majbur boÀlishi, qalbimiz taskin topishi uchun ularni ochiqchasiga zikr qilmaydi?

Javob: Din bir imtihondir. Oliy ruhlar ila yomon ruhlar musobaqa maydonida niyatnridan ayrilishi uchun Allohning taklifi tajribasidir. Qandayki ma'dan olovga qoÀyilganda olmos bilan koÀmir, oltin bilan tuproq bir-biridan ayrilgani kabi, ushbu imtihon uyidagi Ilohiy takliflar, qiymdir va musobaqaga chorlashdan iborat, bashar iste'dodi ma'danidagi oliy javharlar bilan past moddalar bir-biridan ayrilishi kerak.

Modomiki Qur'on bu imtihon uyida bir tajriba sunsonni, musobaqa maydonida insonning komillikka yetishi uchun nozil boÀlgan. Albatta bu dunyoviy va hammaga koÀrinadigan kelajakka oid gÀaybiy ishlarga faqat ishora qiladi va hujjatini isbotlaydigan dz quyoa aqlga eshik ochadi. Agar yaqqol zikr qilsa, «taklif siri» buziladi. Xuddi osmondagi yulduzlar bilan ochiq oydin "La ilaha illalloh" yozish kabi yaqqollikka kiradi. Unday boÀlsa hamma istar-istamas tasdiqlaydi. Musobaqa boÀlmaydi, imti ilm bziladi. KoÀmirdek ruh bilan olmosdek ruh {(Izoh3) Abu Jahli Lain bilan Abu Bakri Siddiq teng koÀrinadi. Taklif siri zoye boÀladi.} birga qoladi.

Natija: Qur'oni Hakim halat qi. Hamma narsaga qiymati nisbatida joy beradi. Qur'on, bir ming uch yuz yil avval kelajak zulmatida yashirin, gÀaybiy natijalar, insoniy taraqqiyotni koÀradi. Biz ham koÀrganimiz ham koÀrishim baqo abli goÀzal suratda koÀrsatadi. Demak Qur'on, butun zamonlarni va ichidagi butun narsalarni bir onda koÀradigan bir zotning kalomidir.

Mana PaygÀambarlar moÀ'jizalari yuzida porlagan arning MoÀ'jizaligining yogÀdusi...

رَبَّنَا لَا تُtinchaْنَا اِنْ نَسِينَا اَوْ اَخْطَاْنَا

اَللّهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ وَ بَارِكْ وَ كَرِّمْ عَلَى سَيِّدِنَا وَ مَوْلَينَا مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَ نَبِيِّكَ وَ رَسُولِكَ النَّبِىِّ الْاُمِّىِّ وَ عَلَى آلِهِ وَ اَصْحَابِهِ وَ اَزْوَاجِهِ Agar ِّيَّاتِهِ وَ عَلَى النَّبِيِّنَ وَ الْمُرْسَلِينَ وَ الْمَلئِكَةِ الْمُقَرَّبِينَ وَ الْاَوْلِيَاءِ وَ الصَّالِحِينَ اَفْضَلَ صَلَاةٍ وَ اَزْكَى سَلَامٍ وَ اَنْمَى بَرَكَاتٍ بِعَدَدِ سُوَرِostidaرْآنِ وَ آيَاتِهِ وَ حُرُوفِهِ وَ كَلِمَاتِهِ وَ مَعَانِيهِ وَ اِشَارَاتِهِ وَ رُمُوزِهِ وَ دَلَالَاتِهِ وَاغْفِرْلَنَا وَارْحَمْنَا وَ الْطُفْ بِنَا يَا اِلهَنَا يَا خَالِقَنَا بِكُلِّ صَلَاةٍ مِنْهَا بِرَحْمَتِكَ يَا اhga iyَ الرَّاحِمِينَ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ آمِينَ

YIGIRMA BIRINCHI SOÀZ

Birinchi Maqom

اِنَّ الصَّلٰ, bor انَتْ عَلَى الْمُؤْمِن۪ينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا

Bir kuni yoshi, jismi, rutbasi mendan katta bir odam: "Namoz yaxshi. Lekin xar kuni besh mahal oÀqish koÀpli-biriddi. Tugamagani uchun zeriktiradi." dedi.

U kishining gapidan ancha vaqt oÀtib nafsimni tingladim. Huddi oÀsha gaplarni aytayotganini eshitdim. Qarasam u dptimi?tanballik qulogÀi bilan shaytondan dars olyapti. Shunda: Haligi kishi gapini butun nafsi ammoralarning nomidan aytgan yoki ayttirilganini tushundim. Shunda javoban: "Modomiki nafsim ammoradir. Nafsini isloh qilmagan insma narhqa birovni isloh qila olmaydi. Shunday ekan, nafsimdan boshlayman" dedim.

Ey nafs! Jahli murakkab ichida, tanballik toÀshagida, gÀaflat uyqusida aytgan bu soÀzingga muqobil "besh ti azimni mendan eshit, dedim.

Birinchi tanbeh: Ey badbaxt nafsim! Ajabo, umring abadiymi? Kelasi yilgacha, balki ertagacha qolishingga biror qat'iy hujjating bormi? Senga zerikish bergan narsa oÀzingni abadiy yashaydigandek tastarzdaqilishingdir. OÀyin-kulgi uchun, dunyoda abadiy qoladigandek nozlanasan. Agar umring ozligi, yana foydasiz ketayotganini tushunganingda, un hisa uning yigirma toÀrtdan birini, haqiqiy abadiy hayotining saodatiga sabab boÀladigan goÀzal, xush, tinch va rahmatli xizmatga sarflagan boÀlar eding. Hatto zerikish u yoqda tursin,a, hat undan jiddiy ishtiyoq va xush lazzat olishga sabab boÀladi.

Ikkinchi tanbeh: Ey qornini oÀylaydigan nafsim! Ajabo, xar kuni non eysan, suv ichasan, toÀqin nafas olasan. Ular senga zerikish beradimi? Modomiki bermaydi. Chunki ehtiyoj takrorlangani uchun zerikish emas, balki lazzatlanasan. Shunday ekan, jism uyimda doÀstlaringming blangan qalbimning ozuqasi, ruhimning obi hayoti va Rabboniy latifamning havo-i nasimini tirtgan va jalb qilgan namoz seni zeriktirmasligi kerak.

Ha, nihoyatsiz taÀsirlanish va azoboÀlib uchragan, mubtalo boÀlgan,

nihoyatsiz lazzatlar va orzularga maftun,

ozuqa va quvvati - hamma narsaga qodir boÀlgan Rahimi Karimning eshigini yolvorib ihoyat orqali qoÀlga kiritilishi mumkin.

Ha, bu foniy dunyoda oÀta tez ayriliq faryodiga sabab boÀlgan aksar mavjudotga aloqador ruhning obi hayoti hamma narsa oÀrniga bir Ma'budi Boqiyning, M

يُغْش Sarmadiyning rahmat chashmasiga namoz bilan yuzlanib ichilishi mumkin.

Fitratan abadiyatni istagan,

abad uchun yaratilgan,

azaliy va abadiy Zotningَكِيمِi boÀlgan,

nihoyatsiz darajada nozik va latofatli boÀlgan shuur sohibi boÀlgan inson siri,

nurli Rabboniy latifa, ushbu qaygÀuli, ezuvchi, mashaqqrini koÀtkinchi, zulmatli va boÀgÀuvchi dunyoviy holatlatlar ichida albatta tanaffusga juda muhtojdir. Bu esa faqat namozning derazasi orqali nafas olishi mumkin.

UchingÀalarnbeh: Ey sabrsiz nafsim! Ajabo, oÀtgan kunlardagi ibodat qiyinchiligini, namozning mashaqqatini va musibatning zahmatini bugun oÀylab iztirob chekish, kelajakdagi ibodat vazifasini, namoz xizmatini va musibat azobini bugun tasavlal belib sabrsizlik qilish aql korimi hech?!

Sabrsizlik qilgan misoling, dushmanning oÀng qanot quvvati uning oÀng tomonidagi quvvatiga qoÀshilgan va yangi kuchi boÀlsada, u muhim kuchni oÀng qatda h yuborgan, markazni zaiflashtirgan tentak qoÀmondonga oÀxshaydi. Dushmanning askari boÀlmagan, hali kelmagan chap qanotga katta kuchni yuboradi "OÀt och!" deb buyruq beradi. Markazni batamom kuchdan qoldiradi. Dushman ishni br harfmarkazga hujum qiladi, toru-mor qiladi.

Sen shunga oÀxshaysan. Chunki, oÀtgan kunlarning zahmati bugun rahmatga aylangan. Azobi ketgan, lazzati qolgan. Qiyinchiligi karoyerdanqoÀshilgan va mashaqqati savobga aylangan. Shunday ekan, undan zerikish emas, balki yangi shavq, toza zavq va harakatda davom etishga jiddiy gÀayrat olish kerak boÀladi. Modomiki kelajak kunlar kelmagan, qalb uni hozirdan oÀylab zerikish va umidsizlikka tushish, kelajakdagi ochlik va chanqashni bugun oÀylab baqirib-chaqirishga oÀxshagan devonalik boÀladi.

Modomiki haqiqat shunday ekan, oi ayniÀlsang, ibodat jihatidan faqat bugunni oÀyla. Uning bir soatining haqqi juda katta, qiyinchiligi juda oz, xush, goÀzal va ulugÀ xizmatga sarf qilyapman degin. Shunda sening achchiq sustkashliging shirin gÀayratga oÀzgaradi.

Mana eyr beriiz nafsim! Sen uch sabrga mukallafsan. Biri: Toat ustida sabr. Ikkinchisi: Ma'siyatdan sabr. Uchinchisi: Musibatga sabr. Aqling boÀlsa, shu uchinchi tanbehdagi misoldagi haqiqatni oÀzingga rahbar qil. Mardona n", "Qbur!" de, uch sabrni boÀyningga ol. Janobi Haq senga bergan sabr quvvatini agar xato yoÀlda tarqatmasang, xar bir mashaqqatga va xar musibatد۪ينِ oya boÀla oladi. U quvvat orqali tayan.

ToÀrtinchi tanbeh: Ey tentak nafsim! Ajabo, ushbu qullik vazifasi samarasizmi, haqqi ozmiki, senga zerikish beryapti? Chunki, bir odam sshlariir oz pul bersa yoki seni qoÀrqitsa, shomgacha ishlatadi, sen ham indamasdan ishlaysan. Ajabo, bu dunyo musofirxonasida ojiz va faqir qalbingga ozuqa, boylik va albatta bir manziling boÀlgan qabringda ozuqa, ziyo va xar holda mahkahalar isoblangan Mahsharda hujjat, ozodlik hujjati, istar-istamas ustidan oÀtiladigan Sirot KoÀprigida nur va buroq boÀladigan namozning natijasi yoclas yoki haqqi ozmi? Bir kishi senga yuz liralik hadya va'da qilsa, yuz kun ishlatadi. Va'dasidan qaytishi mumkin boÀlgan odamga ishonasan, indamay ishlaysan. Ajabo, va'dadan qaum kabimkoni boÀlmagan Zot, Jannat kabi haqni va saodati abadiya kabi hadyani senga va'da qilsa, senga juda qisqa vaqtda juda goÀzal vazifa yuklasa, sen xitgani ilmasang yoki istaksiz, majburlangandek yoki zerikish bilan chala-chulpa bajarsang, Uni va'dasida ayblab, hadyasini mensimasang, juda shiddatli adab va daxshatli azobga haqdor boÀlishingni o hayotyapsanmi?! Dunyodagi qamoq qoÀrquvidan eng ogÀir ishlarda indamay xizmat qilasan. Lekin Jahannam kabi abadiy qamoqning qoÀrquvi eng yengil va latif xizmat uchun senga gÀayrat bermaydimi?!

Beshinchi tanbeh: Ey dunyoparast nafsim! Ajalas, hodatdagi sustliging va namozni oqsatishing dunyoviy ishlarning koÀpligidan yoki tirikchilik dardi bilan band boÀlib vaqt topa olmaganingdanmi?

Ajabo, faqat dunyo uchun yaratilganmisanki, but doiratingni unga sarflayapsan! Sen iste'dod jihatida butun hayvonotdan ustun ekaning va dunyoviy hayot uchun kerakli narsalarni qoÀlga kiritish iqtidoring bir chumchuqqa yeta olmasligini bilasan yoyilan xulosa chiqarmayapsanmi. Asl vazifang hayvon kabi tirishish emas, balki haqiqiy inson kabi haqiqiy doimiy hayot uchun saÀy harakat qilishdir. Shu bilan birga, dunyoviy ishlar det va hrsalaring koÀpi senga oid emas. Sen ortiqcha aralashgan va aralashtirgan moloyani ishlardir. Qilishing shart boÀlgan vazifalrani tashlab, goÀyo minglab yil umring born qil.muman keraksiz ma'lumot bilan vaqt oÀtkazyapsan. Masalan: "Zuhal yulduzining atrofidagi halqalarning holati qanday?" yoki "Amerika tovuqlari necha pul?" kabi qiymatsiz narsalar bilan qiymatli vaqtingni oÀtkazyapsayyaptiyo falakiyot ilmidan va statistika fanidan kamol olyapsan.

Agar: "Meni namozdan va ibodatdan qoldirgan va sustlik bergan keraksiz narsalar emas, balki tirikchilik dardining zaruriy ishi bi", desang. Senga aytaman:

Agar kunlik yiz tiyin maoshga ishlasang, bir kishi kelib: "Kel, oÀn daqiqa bu yerni qaz, yuz lira qiymatida bir olmos va bir zumrad topasan" desa, sen unga:ovini , bormayman. Chunki kunlik oÀn tiyinlik maoshimdan kesiladi, nafaqam kamayadi", desang, naqadar telbalarcha bahona boÀlishini albatta tamgÀan. Aynan shuning kabi, sen oÀz bogÀingda nafaqang uchun ishlayapsan. Agar farz namozini tark etsang, butun sa'y-gÀayratingning samarasi faqat dunyoviy, ahamiyatsiz va bara.

I nafaqaga maxsus boÀlib qoladi. Agar sen istirohat va tanaffus vaqtingni ruhning rohatiga, qalbning tanaffusiga sabab boÀlgan namozga sarflasang, barakaa boshnyoviy nafaqa bilan birga, uxroviy nafaqang va oxirat ozuqangga ahamiyatli manba boÀlgan ikki ma'naviy ma'dan topasan:

Birinchi ma'dan: Butun bogÀingda {(Hoshiya) Bu maqom bir bogÀda bir kishiga berilgan dars boÀlgani uchun bu tarzdauhiga qilindi.} yetishtirgan, gulli boÀlsin, mevali boÀlsin, xar bir oÀsimlik, xar bir daraxtning tasbehotidan goÀzal niyat orqali hissa olatiradi Ikkinchi ma'dan: Yana bu bogÀdan chiqqan mahsulotdan kim yesa, hayvon boÀlsin, inson boÀlsin, sigir boÀlsin, chivin boÀlsin, xaridor boÀlsin, oÀ. Bir oÀlsin, senga sadaqaga aylanadi. Faqat shu shart bilanki, sen oÀzingga Razzoqi Haqiqiy nomi bilan, izni doirasida tasarruf qilsang va Uning molini Uning maxluqotiga beradigan tarqatish xodimi nazari bilan qarasang...

Mana qara, namoyatlarrk qilgan kimsa naqadar katta yoÀqotish qiladi. Juda ahamiyatli boylikni yoÀqotadi va sa'y-harakatga juda katta shavq bergan va amalda kattBir qiaviy kuch bergan ikki natijadan va ikki ma'dandan maxrum boÀladi, barbod boÀladi. Hatto keksaygan sari bogÀdorchilikdan zerikadi, tushkunlikka tushadi. "Nima keragi bor" deydi. "Men zotan dunyodan ketyapman. Negaermoqdalik qiynalay?" deydi, oÀzini tanballikka soladi. Avvalgi odam esa: "Yanada koÀproq ibodat bilan birga qabrimga yanada koÀproq nur yuborish, oxiratimga fikr e ziyoda zaxira tayyorlash uchun halol saÀy-harakatga harakat qilaman." deydi.

Xulosa: Ey nafs! Bilginki, kechagi kun sening qoÀlingdan ketdi. Erta esa, koÀz etishingga qoÀlingda hujjat yoÀq. Shunday ekan, haqiqiy umringni bugungi kuning deb bil. Loaqal kunning bir soatini ehtiyot puli kabi, haqiqiy istiqbol uchun tashkil etilgan uxroviy sandiqcha boÀlgan mlanib,a yoki joynamozga tashla.

Yana bilginki, xar bir yangi kun senga va xar kimga yangi olamning eshigidir. Agar namoz oÀqimasang, oÀsha kungi olaming zulmatli va abgor holda tomosi, olami misolda senga qarshi guvohlik qiladi. Chunki hammaning xar kuni bu olamdan maxsus bir olami bor. U olamning holati egasining qalbiga vmang higa bogÀliq. Aks etgan muhtasham saroy oynaning rangiga bogÀliq. Qora boÀlsa, qora koÀrinadi. Qizil boÀlsa, qizil koÀrinadi. Uning sifatiga ham qaraydinnatni shishasi tekis boÀlsa, saroyni goÀzal koÀrsatadi. Tekis boÀlmasa, xunuk koÀrsatadi. Eng nozik narsalarni qoÀpol koÀrsatgani singari, qalbing bilan, aql poyezlan, amaling bilan, koÀngling bilan oÀz olamingning shaklini oÀzgartirasan. Yo oÀzingga qarshi yoki oÀz foydangga guvohlik berdirasan. Agar n. HadiÀqisang, namozing bilan oÀsha olamning Sone'-i Zuljaloliga yuzlangan boÀlsang, senga qaragan olaming toÀliq nurlanadi. Namozing xuddi bir elektr chirogÀi va namozgavdogating uning tugmasini bosish boÀlib, u olamning qorongÀuligini tarqatadi. Dunyoviy harju marjdagi aralash-quralashlik, abgorlik ichidagi oÀzgarish va harakatlar hikmatli intizom va ma'noli qudlliy mtobati ekanini koÀrsatadi. Qalbingga nurga toÀla اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ oyatidan bir nurni sochadi. Sening u kungi olamingni nurning aks etishi orqali nurlantiradi. Sening foydangga nuroniyat bil sohibohlik berdiradi.

Aslo: "Mening namozim qayerda, namozning ushbu haqiqati qayerda..." demagin. Chunki bir xurmo danagi, daraxt kabi, oÀz mevalaini vasf qiladi. Oradagi farq faqat qisqa yoki tafsilotli boÀlgani kabi, sen va men kabi bir omining (garchi his qilmasa ham) namozi, buyuk valiyning namozi kabi bu nurdan hissasi bor. Garchi shuur bilan bilmasang ham bu haqiqatning siron qil. Lekin darajalariga koÀra kengayishi va nurlanishi turli tuman. Xurmo danagidan mukammal xurmo daraxti boÀlishigacha qancha martabalar boÀlsa, namozning darajalarida undan ham koÀproq martabalar boÀlishi mumkin. Lekin butun martabalarda oÀta yorroniy haqiqatning asosi mavjud.

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى مَنْ قَالَ "اَلصَّلَاةُ عِمَادُ الدّ۪ينِ" وَعَلٰى اٰلِه۪ وَصَحْبِه۪ اَجْمَعn yuks * * *

Yigirma Birinchi SoÀzning Ikkinchi Maqomi

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرqan inِ

Ey vasvasa dardiga mubtalo boÀlgan odam! Bilasanmi vasvasang nimaga oÀxshaydi? Musibatga. Ahamiyat berganing sari shishadi, ahamiyat diradiang soÀnadi. Unga katta deb qarasang, kattalashadi. Kichik deb bilsang, kichrayadi. QoÀrqsang ogÀirlashadi, xasta qiladi. Xavfsiramasang, yengillashadi, mahfiyligicha qoladi. Mohiyatini bilmُنْ لَ davom etadi, oÀrnashib qoladi. Mohiyatini bilsang, uni tanisang, ketadi. Shunday ekan, bu musibatli vasvasaning koÀplab qismining eng koÀp uchraydigan "Besh jihat"ini bayon qilaman. Balki senga va menga shifo boÀlar. Chunki vasvasa shunday hayroi, bilmaslik uni chaqiradi, ilm uni haydaydi. Tanimasang keladi, tanisang ketadi.

Birinchi Jihat - Birinchi Yara

Shayton avvalohimonaa shubhani otadi. Agar qalb qabul qilmasa, shubhadan yomon tasavvurga aylanadi. Hayolda yomon tasavvurga oÀxshash ba'zi iflos xotiralarni va beadab xunuk holatlarni tasvirlaydi. Qalbni "Eyvoh," dediradi. Tushkunlikka tushadrasa

Vasvasali odam oÀz qalbini Rabbiga nisbatan beadablik qilayotganini oÀylaydi. Mudhish havotir va hayajon his qila boshlaydi. Bundan qutulish uchun huzurdan qochadi, gÀaflatga shoÀngÀishni istaydi. Bu yaraning malhami quyidagichat va 5

Qaragin ey bechora vasvasali odam! Xavotir olma. Chunki hayolingga kelgan narsa yomon tasavvur emas, hayoldir. Kufrni xayol qilish kufr boÀlmagani kabi, yomon narsani xayol qilish ham yomonl unutisdir. Chunki mantiq ilmida xayol qilish hukm hisoblanmaydi. Yomon soÀz esa hukm. Shu bilan birga xunuk soÀzlar sening qalb soÀzlaring emas. Chunki qalbing undan iztirob va ari tonadomat chekmoqda. Balki qalbga yaqin boÀlgan lumma-i shaytoniyadan kelayotir. Vasvasaning zarari tasavvuriy zarardir. Ya'ni, uni zararli davliyoavvur qilish orqali qalban iztirob chekiladi. Chunki boshqarilmas xayolni haqiqat deb vahimaga tushadi. Hamda shaytonning ishini oÀz qalbidan deb biladi. Shaytonning soÀzini qalbdan chuqdi deb oÀylaydi. Zararli deb anglaydi, ulkankoÀradi. Zotan shayton ham shunday boÀlishini istaydi.

Ikkinchi Jihat

Ma'nolar qalbdan chiqqan vaqt, hayolga suratlari boÀlmagankunda kiradi. U yerda surat kiyadi. Hayol esa, xar doim bir sabab ostida xar hil suratlarni chizib turadi. Hayotida ahamiyat bergan narsalarning suratlarini saqlab qoÀyadi. Qaysi ma'no oÀtرَ اَن unga kiydiradi, yo iladi, yo bulgÀaydi, yo parda qilib yopadi. Agar ma'nolar toza va pok boÀlib, suratlar iflos va razil boÀlsa, kiydirmaydi, faqat tegib turishi mumkin. Vasvasali odam tegishnson bosh bilan chalkashtiradi. "Eyvoh!" deydi, "Qalbim bunchalik buzilibdi. Bu yaramas, bu pastkash nafs meni barbod qiladi." Shayton uning shu hissidan koÀp foydalanadi. Bu yaraning malhami quyidagicha:

Tingla ey bechora! Ma'lumki, namozing sohipokizalik odobining sababchisi boÀlgan zohiriy tozalikka qorning ichidagi najosat ta'sir qilmaydi va buzmaydi. Shuning kabi, muqaddas ma'nolarning iflos suratlarga qoÀshilishi zarar qilmaydi. Masalchli mn Ilohiy oyatlarni tafakkur qilmoqdasan. Birdan bir illat, yo bir ishtaha, yo bavl kabi bir qoÀrqituvchi narsa sening hissingga shuddat bilan kelib tِ بِهٰAlbatta xayoling bu illatni bartaraf qilish va hojatni ushatish uchun kerakli ishlarga nazar soladi, qaraydi, ularga munosib iflos suratlarni tasvirlaydi. Kelgan ma'nolar uldan bi oralaridan oÀtib boradi. OÀtayotganlarga na yomonligi bor, na iflos qiladi, na zarari va na xatari bor. Birgina xatar borki, u ham boÀlsa, butun diqqatulduzlorni u bilan band qilish va uni zararli deb oÀylashdir.

Narsalar orasida ba'zi yashirin munosabatlar boÀladi. Hatto sen kutmagan narsalar ichida munosabat iplari boÀladi. Yo aynan oÀzida boÀladi yo Bu oling mashgÀul boÀlgan sohaga koÀra iplarni toÀqiydi, ularni bir-biri bilan bogÀlaydi. Bu munosabat tufayli, ba'zan bir muqaddas narsani koÀrish bini koÀs narsani eslatadi. Bayon fanida aytilganidek "Tashqarida bir-biridan uzoqlik sababi boÀlgan ziddiyat, hayolda yaqinlikning sababidir." Ya'ni, ikki bir-biriga zid narsaning suratlarini jamlovi bor.sita xayoliy munosabatdir. Bu munosabatlar orqali kelgan xotira, "bir fikrning boshqa fikrlarni bardavom chaqirishi" deb ataladi. Masalan, sen namozda,a, zulotda, Ka'ba qarshisida, huzuri Ilohiyda turib, oyatlarni tafakkur qilayotgan bir holingda, hayol seni olib, eng uzoq sharmandali moloyaÀni narsalarga yetaklaydi. Agar hayoling bunday parishonxotirlikka mubtalo boÀlsa, aslo tar berg chekma. Balki oÀzingga kelgan vaqtingdayoq qayt. Zaif munosabat sening diqqating orqali kuchga tyoÀlmasligi uchun "Eh, qandayin kamchilik qildim!" deb uni tekshirish bilan ma'zolar boÀlib qolma. Chunki ta'sirlangan sari, ahamiyat berganing sari zaif xayoling malaka holiga kela boshlaydi. Xayoliy illatga aylanadi. QoÀrqma, qalbiy illat emas. Bu hildabsizltiralar koÀpincha beixtiyor keladi. Ayniqsa hissiyotli asabiy odamlarda koÀp uchraydi. Shayton bu hil vasvasa ma'danini koÀp ishlatadi. Bu yaraning malhami quyidagicha:

#276allasikrlarni jamlovchi narsa koÀpincha beixtiyor keladi. Unda mas'uliyat yoÀq. Ham tado'iyda yaqin kelish bor, tegish va aralashib ketish yoÀqlani, ing uchun fikrlarning kayfiyatlari bir-biriga kirib ketmaydi, bir-biriga zarar bermaydi. Masalan, shayton ila ilhom farishtasi qalb atrofida bir-biriga yaqzilganlashgani hamda fojirlar va abrorlarning bir-biriga qarindoshligi va bir maskanda turishlari zarar bermaydi. Shuning kabi, tado'iyi afkor tufayli sen istamagan iflos xayollar kelib, pok fikrlarning ichiga kirsa, zarar bermakatta agar qasdan boÀlsa va zarar deb oÀylab u bilan koÀp mashgÀul boÀlsa, zarar beradi. Ham ba'zan qalb charchaydi. Fikr oÀzini ovuntirmoq uchun toÀgÀri kelgan bir narsa bilan mashgÀul Chunkii. Shayton fursat topadi. Iflos narsalarni oldiga yoyadi, u tomon suradi.

ToÀrtinchi Jihat: Amalning eng yaxshisini izlashdan kelib chiqqa-e'tibasa boÀlib, taqvo deb oÀylab gazablangan sari holat ogÀirlashib boraveradi. Hatto shunday bir darajaga keladiki, odam amalning eng yaxshisini izlayotib, haromga yoÀliqadi. Bavvod tir sunnatni izlash bir vojibni tark ettiradi. "Ajabo, amalim toÀgÀri boÀldimikin?" deydi, yana qayta qiladi. Bu hol davom etadi. Qattiq tushkunlihrningshadi. Shayton bu holidan foydalanib uni yaralaydi. Bu yaraning ikki malhami bor.

Birinchi Malham: Bunday vasvasalar moÀ'tazila ahliga loyiqdur. Chunki ular: "Shariat buyurgan va qaytargan ishlar va narsalar oÀz aslida, oxirhmat ttai nazarida yo husni bor, shu sabab unga binoan buyurilgan, yoki xunuk, shuning uchun undan qaytarilgan. Demak, oxirat va haqiqat nuqtai nazarida boÀlginchi n va xunuklik narsalarning oÀzidadir. Ilohiy amr va nahiy esa unga tobedir", deyishadi. Bu mazhabga koÀra, inson qilgan xar bir amalida shunday vasvasa keladi: "Ajabo, amalim haqiqatan goÀzal suratdaatiladganmikin?"

Ammo haq mazhab boÀlgan Ahli Sunnat val Jamoat aytadiki: "Janobi haq bir narsaga buyuradi, soÀng goÀzal boÀladi. Qaytaradi, soÀng xunuk boÀladi." Demak amr bilan goÀzallik, qaytarish orqali xunuklik yuzaga chiqadi. Husn va xa tashk mukallaf odamning xabardorligiga qaraydi va unga koÀra qaror topadi. Husn va qabohat oÀtkinchi va dunyoga tegishli emas, balki oxiratga t, Unini tarafidadir. Masalan namoz oÀqiding yoki tahorat olding. Chunki haqiqatda namozingni va tahoratingni buzadigan bir sabab yuz bergan. Lekin seni undan hech xabaring yoÀq. Namozing va tahorating ham toÀgÀridir, ham goÀzal. MoÀ'tazila: asan. atda xunuk va buzilgan. Lekin sendan qabul qilinadi. Chunki noma'lum boÀlgan, bilmading va uzring bor." deydi. Shunday ekan, Ahli Sunnat mazhabiga koÀra, shariatningَلَى كiga muvofiq qilgan amalingda: "Ajabo toÀgÀri boÀlganmikin?" deb vasvasaga tushma. "Qabul boÀlganmikin?" degin. GÀururlanma, gÀururga kirma.

Ikkinchi Malham: Dinda qiyinchilik yoÀq. لَا حَرَجَ فِى الدِّ ulugÀdomiki toÀrt mazhab haq. Modomiki istigÀforga undovchi oÀz kamchiligini anglash, gÀururga olib boruvchi amalini goÀzal koÀrishlikdan koÀra (ayniqsa bunday vasvasalوَجَعَ uchun) afzaldir. Ya'ni, vasvasali odam, amalini goÀzal koÀrib gÀururga tushgandan koÀra, amalini qusurli koÀrib istigÀfor keltirishi yanada a'lodir. Modomiki bunday eyati hen vasvasani ot, shaytonga ayt: "Bu hol bir qiyinchilikdir. Haqiqiy holatdan xabardor boÀlish qiyin. Dindagi yengillikka ters. اَلدِّينُ يُسْرٌ لَا حَرَجَ فِى الد, butuasosiga ziddir. Albatta amalim haq mazhablarning biriga muvofiq keladi. U menga kifoya. Yana men loaqal ojizligimni e'tirof etib, ibodatni loyigÀidek midan la olmaganim uchun, istigÀfor va tavba-tazarru bilan Allohning marhamati doirasiga kirib, kamchiligimni afv etilishi, qusurli amalimni qabul qilinishi uchun yolvorib niyoz qilishimga sababdir."

Beshinchi Jihat holdaniy masalalarida shubha tarzida kelgan vasvasadir. Bechora vasvasali odam, ba'zan hayolni aqlga ishi bilan chalkashtirib qoÀyadi. Ya'ni, hayolga kelgan shubhani aqlga kirgan shubha deb vahima afsilo e'tiqodiga putur yetdi deb oÀylaydi. Ba'zan tasavvuriy shubhani iymonga zarar beruvchi shak deb gumon qiladi. Ba'zan tasavvur qilgan shubhani aql tasdiqlagan shubha debi Nurdydi. Ba'zan bir kufr ishni oÀylahsni kufr keltirdim deb gumon qiladi. Ya'ni, zalolatning sabablarini oÀylash suratida, tafakkurning joÀsh urishini, tadqiqotini va betarafona muhokamasini iymonga xilof deb oÀylaydi. Nihoyat shaytoniy vasvamlakating belgisi boÀlgan gumonlardan hurkib: "Eyvoh! Qalbim buzilibdi, e'tiqodimga putur yetibdi," deydi. Bu holatlar koÀpincha ixtiyorsiz ravishda boÀlgani uchun va uni oÀzining juz'iy ixtiyori bilan i'zi nuila olmagani uchun tushkunlikka tushadi. Bu yaraning malhami quyidagicha:

Kufrni xayolga keltirish kufr boÀlmaydi. Shuning kabi kufr deb gumon qilish ham kufr emas. Zalolatni tasavvur qilish zalolat boni hovni kabi, zalolatni tafakkur qilish ham zalolat emas. Chunki xayolga keltirish ham, gumon qilish ham, tasavvur qilish ham, tafakkur qilish ham aql bilan tasdiqlash va qalban ishonishdan ayridir, boshqadir. Ular bir dararbiyakin. Juz'iy ixtiyorga koÀpincha quloq solmaydi. Ular koÀpincha diniy majburiyat ostiga kirmaydi.

Tasdiq va ishonch esa unday emas. Bir mezog uchubedir. Hayol, vahima, tasavvur, tafakkur kabi xislatlar tasdiq va ishonch boÀlmagani kabi, shubha va ikkilanish deb ham hisoblanmaydi. Biroq, agar keraksiz takror qila-qila oÀrnashib qolsa, undan haqiqiy bir shubha paydo boÀlishi mumkin.. Demana betarafona muhokama deyilgan yoki insof uchun narigi tomonni qoÀllab quvvatlayversa, shunday bir holga keladiki, beixtiyor qarshi tomonni ma'qullaydigan boÀlib qoladi. Unga vojib boÀlgan haqnia sendfdorlik hissi sinadi. OÀzi esa tahlikaga tushadi. Zehnida raqib va yo shaytonning bekorchi vakili boÀladigan vaziyat oÀrnashib qoladi.

Bu hildagi vasvasaning eng ahamiyatli tomoni quyidagicha: Vasvasali odajihatiy imkon bilan zehniy imkonni bir-biriga chalkashtirib qoÀyadi. Ya'ni, bir narsani mohiyatida mumkin deb bilsa, u narsani zehnan ham mumkin va aqlan shak-shubhali deb tasavvur qiladi. Xolbuki, Kalom Ilmida "moisoblada mumkin boÀlgan narsa ilmiy tasdiqqa zid emas va zehniy zaruratga ziddiyati yoÀq" qoidasi bor. Masalan, hozirgi daqiqada Qora dengizning qurib ketishi mohiyatida mumkindir va mohiyatan mumkinligi ttayotg uning ehtimoli bor. Xolbuki, uning qat'iyan joyida ekanini tasdiqlaymiz, shubhasiz bilamiz. Imkoniy ehtimol va u zotiy imkon bizga shak bermaydi, bir shubha tugÀdirmaydi, qat'iy ishonchimizni buzmaydi. Masaihozlauyoshning mohiyatida bugun botmasligi va ertaga chiqmasligi mumkin. Lekin bu imkon ishonchimizga zarari yoÀq, shubha tugÀdirmaydi. Xuddi shuning kabi masalan iymon haqiqatlaridan boismlar dunyo hayotining yoÀq boÀlishiga va oxirat hayotining chiqishiga zotiy imkon jihatida kelgan tasavvurlar iymoniy yaqin-qat'iyatga zarar bermaydi. Hamda لَا عِبْرَةَ لِلْاِحْتِمَالِ الْغَيْرِ النَّاشِئِ عَنْ دَلِيلٍ ya'ni: "Bir narsaildan kelib chiqmagan bir ehtimolning umuman ahamiyati yoÀq", deyilgan mashhur qoida ham usuli din, ham usuli fiqhning aniq qoidasidan hisoblanadi.

Agar: "MoÀ'minlarga bun وَ اِ zararli va siquvchi vasvasa qaysi hikmatga binoan boshimizga balo boÀlgan?" desang.

Javob: Haddan oshmaslik hamda gÀolib kelmaslik sharti bilan, vasvasaning asli hushyor boÀlishga sababchi, i chegshga chorlovchi, jiddiyatga vositadir. Loqaydlikni ketkazadi, beparvolikni daf qiladi. Shuning uchun Hakimi Mutlaq vasvasani - bu imtihon yerida, bu musobaqa maydonida bizga tashviq qamchisi sifatida shab boqing qoÀliga bergan. Insonning boshiga uradi. Shoyad koÀproq ranjitsa, Hakiymi Rahiymga shikoyat qilmogÀimiz va "A'uzu billahi minash shaytonir rojiym" demogÀimiz lozim.

YIGIRMA IKKINCHI SOÀZ

Birinchi Maqom

noqsizuni bir hovuzda ikki odam choÀmilayotgan edi. Favquloda bir ta'sir ostida behush boÀldi. KoÀzlarini ochgan payt koÀrishdiki, ajib bir olamga olib kelinishibdi. Shunday bir man ma, kamoli intizomidan mamlakat hukmida, balki bir shahar hukmida, balki bir saroy hukmidadir. Kamoli hayratlaridan atroflariga qarashdi. Bir jihatdan qaralsa, azim bir olam koÀrinadi. Bir jihatdan qaralsa, munt kabi ir mamlakat. Bir jihatdan qaralsa, mukammal bir shahar. Boshqa bir jihatdan qaralsa, ichiga oÀta muhtasham olamni olgan bir saroy ekanini koÀrishdi. Bu ajoyib olamda aylanib sayr qilishdi.

Bir qism maxluqotning bir in joy gapirayotganini koÀrishdi. Lekin ularning tillarini bilishmaydi. Faqat ishoratlaridan muhim ishlar qilayotgani va ahamiyatli vazifalar bajarayotgani anglashilyapti.

Biri doÀstiga: "Bu ajib olamning albatta bir mudabbiri va bu muntazam ma va xuning bir moliki, bu mukammal shaharning bir sohibi, shu sanÀatli saroyning bir ustasi bor. Biz harakat qilishimiz kerak, uni tanishimiz kerak. Chunki biznii. Ahyrga keltirgan u ekani anglashilyapti. Uni tanimasak, kim bizga madad beradi? Tilini bilmagan va ular bizni tinglamagan bu ojiz maxluqlardan nima kutishimiz mumkin? Ulkaon.

ni bir mamlakat suratida, shahar tarzida, saroy shaklida qurgan va boshdan oyoq gÀaroyib narsalar bilan toÀldirgan va turli tuman bezaklar bilan ziynatlagan va ia tart moÀ'jizalar bilan bezagan zot, albatta bizdan va bu yerga kelganlardan istagan narsasi bor. Uni tanishimiz kerak. Nima istaganini ham bilishimiz kerak" dedi.

Narigi odam: "Sen aytgan zot boÀlan. Aga bu butun olamni bir oÀzi boshqarishiga ishonmayman", dedi. DoÀsti javoban: "Uni tanimasak, loqayd qolsak, umuman manfaati yoÀq, zarari esa juda katta. Agar tanishga harakat qilsak,vali tqqati juda yengil, manfaati boÀlsa juda azim. Shuning uchun uni tanimay loqayd qolish hech kori aql emas." dedi. U bebosh: "Men butun tinchli, halovatimni uni oÀir.

likda koÀraman. Bunga oÀxshagan aqlimga sigÀmagan narsalar bilan ovora boÀlmayman. Bu ishlarning barchasi tasodifiy va aralash-quralash ishlar, oÀzidan-oÀzi boÀlyapti, menga nima kerak." dedi. Aqlli doÀsti unga: "Sening bu qaysemas, ng meni ham, balki koÀplarni ham baloga tiqadi. Bir adabsiz sababli, ba'zan bir mamlakat xarob boÀladi." dedi. Bebosh esa: "Yo bu ulkan mamlakatning yagona sohibi, yagona bir yaratuvchisi borliginiduzlar qat'iyan isbot qil yoki ishimga aralashma." dedi. DoÀsti javoban: "Modomiki qaysarliging devonalik darajasiga chiqqan ekan, oÀjarliging bilan bizni va balki yinot Xbir qahrga giriftor qilasan.

Senga quyidagi oÀn ikki burhon bilan koÀrsataman: Bir saroy kabi bu olamning, bir shahar kabi shu yurtning yagona ustasi bor va u usta, hamma narsani bir oÀzi boshqaradi.lanadibir jihatdan kamchiligi yoÀq. Bizga koÀrinmagan u usta, biz va hamma narsani koÀradi va soÀzlarini eshitadi. Butun ishlari moÀ'jiza va gÀaroyib. Biz koÀrgan barcha narsalar va tillarini bilmagan maxluqlar uning xodimidir."

Kel, atrofga qara, hamma narsaga e'tibor ber! Barcha ishlar ichida yashirin bir qoÀl ishlayapti. Chunki qara, bir dirhamchalik {(Hoshiya1) Daraxtlarni boshida koÀtargan urugÀlarga ishorat.} kuchi yo hikmagÀdek kichik narsa minglab botmon yukni koÀtaryapti. Zarracha shuuri yoÀq {(Hoshiya2) OÀz oÀzidan yuksalmagan va mevalarning ogÀirligiga dosh bermagan uzum novd xurofkabi nozanin nabototning boshqa daraxtlarga latif qoÀllar otib oÀralishlariga va ularga osilishiga ishoratdir.} narsa oÀta hakimona ishlar qilyapti. Demak, bu"Yo Saz-oÀzidan ishlamayapti. Ularni ishlatgan yashirin bir qudrat sohibi bor. Agar bir oÀzi boÀlsa, biz boshdan-oyoq koÀrgan mamlakatda xar bir ish moÀ'jiza, hamma narsa moÀ'jizali gÀaroyib boÀlishi kerak boÀladi. Bu esni kabsafsatadir.

Kel, butun bu vodiylarni, maydonlarni, manzillarni bezatgan narsalarga e'tibor ber. Xar birida yashirin zotdan xabar bergan ishlng aql. Huddi xar biri muxr, tamgÀa kabi gÀaybiy zotdan xabar beradilar. KoÀz oÀngingda bir dirham paxtadan {(Hoshiya3) Danakka ishorat. Masalan, zarra kabi bir afyun urug bir cirham kabi zardoli danagi, qovun urugÀi, matodan ham goÀzalroq qilib toÀqilgan barglar, matodan ham oq va sariq gullar, shirinlikdan ham shirinroq va kyuk kia konserva qutilaridan yaxshiroq, lazizroq, shirinroq mevalarni xazina-i rahmatdan keltiradilar, bizga taqdim qiladilar.} nima qilayotganini koÀr. Qara, necha toÀp ma chalkzlama va gulli mato chiqdi. Qara, undan qanchalab shirinliklar, aylana shirin kaboblar qilinyapti. Biz kabi minglab odam kiyishiga, yeyishiga kifoya qiladi. Hamda temir, tuproq, suv, koÀmon va s, kumush va oltinni gÀaybiy hovuchiga oldi, bir goÀsht boÀlagiga {(Hoshiya4) Unsurlardan jismi hayvoniyni yaratish va nutfadan zihayotni ijod qilishga ishoratdir.} aylantirganiga qara, koÀr. Mana ey aqlsiz odam! Bu ishlar shunday bir ik va maxsuski butun mamlakat barcha qismlari bilan uning moÀ'jizali quvvati ostida turibdi, xar istagiga boÀyin egyapti.

Kel, ushbu harakatlanuvchi antiqa chi Haiya5) Hayvonlarga va insonlarga ishoratdir. Chunki hayvon shu olamning kichik mundarijasi va inson mojiyati koinotning kichik misoli boÀlgani uchun olamda bor narsalarning nam, koÀrinsonda bor.} san'at asarlariga qara! Xar biri xuddiki ulkan saroyning bir kichik nusxasi shaklida yasalgan. Saroyda nima boÀlsa, kichkina harakatlanuvchi uskunalarda mavjud. Saroyning usmlakatn boshqa birov kelib, bu ajib saroyni kichik uskunaga joylashtirishi mumkinmi hech?! Bir qutichalik uskuna butun olamni ichiga olib, tasodifiy yoki ichida abas bir ish boÀlishi mumkian qatch?! Demak, koÀz koÀrgan naqadar antiqa uskunalar boÀlsa, yashirin zotning tamgÀasi hisoblanadi. Balki dallollari, e'lonnomalaridir. Hol tili bilan: "Biz butun olamimizَهُ اَzni yaratgan va oson ijod qilgani kabi, oson yarata oladigan zotning san'atimiz", deyapti.

Ey qaysar doÀstim! Kel, senga yanada ajoyibrogÀini koÀrsataman. Qara, bu mamlakatda butun ishrinchiarsalar oÀzgardi, oÀzgaryapti, bir holatda qolmayapti. Biz koÀrgan qattiq jismlar, hissiz qutilar xuddi xar bir narsa butun ashyoga hukm qiladigan mutlaq hokim qiyofasiga kirdi. Oldimizdagi ushbu uskunaga qartasdiqshiya6) Uskuna, mevador daraxtlarga ishorat. Chunki yuzlab dastgohlarni, fabrikalarni ingichkagina shoxlarida koÀtarganday hayrat beradigan yaproqlarni, gullarni, mevalarni toÀqiydi, bezayma'nonshiradi, bizlarga uzatadi. Xolbuki qaragÀay va archa kabi muhtasham daraxtlar dastgohini quruq toshga qoÀygan, ishlab turibdi.} goÀyo buyruq beryapti. Uning bezaklari va ishlashiga kerakli begonlar va moddalar tezlik bilan uzoq joydan kelyapti. Qara shuursiz jism {(Hoshiya7) UrugÀlarga, danaklarga, chivinlarning tuxumchalariga ishoratdir. Masalan bir chivin qayragÀoli tum bargida tuxumini qoldiradi. Shunda ulkan qayragÀoch yaproqlarini tuxumlarga bir ona qorni, beshik, asal kabi ozuqaga toÀla omborga aylantiradi. Xuddi mevasiz daraxt, bu koÀrinishda tirik mevalar beradi.} goÀyo bir ishorat berub bilng katta jismni oÀziga xizmatkor qiladi, oÀz ishlarida ishlatadi.

Boshqa narsalarni bularga qiyos qil. Xuddi xar bir narsa bu olamdagi barcha xilqatlarni boÀsundiradi. Agar oÀsha yashirin zotzadigaul qilmasang, butun bu mamlakatdagi toshida, tuprogÀida, hayvonida, insonga oÀxshash maxluqlarda u zotning butun hunarlarini, san'atlarini, kamolotlarini ularga bitta-bittalab berasan. Mana, aqlingga sigÀdira olmagan birgina moÀ'jizali zotniliyingniga u kabi milliardlab moÀ'jizali, bir-biriga zid, bir-biriga oÀxshash, bir-biri ichida boÀlishishi, intizom buzilmasligi, oraliqni chalkashtirmasligi mumkinmi?! Chunki bu ulkMuso (lakatda ikki qoÀl ishlasa, chalkashtiradi. Chunki bir qishloqda ikki mudir, bir shaharda ikki hokim, bir mamlakatda ikki podshoh boÀlsa, chalkashtiradi. Sanoqsiz hokimi mutlaadi.

a boÀlishi mumkinmi?!

Ey vasavasali doÀstim! Kel, bu azim saroyning naqshlariga diqqat qil va butun bu shaharning ziynatlariga qara va butun bu mamlakatning tanzimotinr, par va butun bu olamning san'atlarini tafakkur qil! Xullas qara: Agar nihoyatsiz moÀ'jizalari va hunarlari boÀlgan yashirin bir zotning qalami ishlamasa, bu naqshlari boshqa shuursiz sababki bos koÀr tasodifga, kar tabiatga berilsa, u vaqt yo bu mamlakatning xar bir toshi, xar bir oÀti shunday moÀ'jiznamo naqqosh, shunday bir horiquloda kotib boÀlishi lozim boÀladiki, bir harfda mhikmattobni yoza olsin, bir naqshda millionlab san'atni joylashtira olsin. Chunki qara bu

toshlardagi naqshga, {(Hoshiya8) Shajara-i xilqatning mevasi boÀlgan insonga vomchi daraxtining dasturini va mundarijasini tashigan mevaga ishoratdir. Zero qalami qudrat olamning kitobi kabirida nima yozgan boÀlsa, ijmolini mohiyati insoniyada yozgandir. Qalami qadar togÀ kabi bir daraxtda nima yozgan boÀlsasoÀz uoq kabi mevasida ham joylashtirgandir.} xar birisida butun saroyning naqshlari bor, butun shaharning tanzimot qonunlari bor, butun mamlakatning gapirlot dasturlari bor. Demak, bu naqshlarni qilish butun mamlakatni qilish qadar horiqodir. Shunday ekan, xar bir naqsh, xar bir san'at u yashirin zotning bir e'lonnomasidir, bitirganmidir.

Modomiki bir harf kotibini koÀrsatmasligi mumkin emas. San'atli bir naqsh naqqoshini bildirmasligi mumkin emas. Qanday boÀladiki va haharfda ulkan bir kitobni yozgan, bir naqshda ming naqshni naqsh etgan naqqosh oÀz kitobi bilan va naqshi bilan bilinmasin?

Kel, bu keng vodiyga chiqamiz. {(Hoshiya9) Bahor va yoz va qamida zaminning yuziga ishoratdir. Zero yuz minglab muxtalif maxluqotning toifalari bir-biri ichida barobar ijod qilinadi, roÀyi zaminda yoziladi. Xat, hashqusursiz, kamoli intizom bilan almashtiriladi. Minglab dasturxoni Rahmon ochiladi, teriladi, yangi yangi keladi. xar bir daraxt bittadan vositachi ُ السّar, xar bir boÀston bittadan qozon hukmiga oÀtadi.} Vodiy ichida yuksak togÀ bor. Butun atrofni koÀrish uchun uning ustiga chiqamiz. OÀzimiz bilan hamma narsani yaqinlas Qur'oigan goÀzal durbinlarni ham olamiz. Chunki bu ajib mamlakatda ajib ishlar boÀlyapti. Xar soatda hech aqlimizga kelmagan ishlar boÀlyapti. Mana, qara! TogÀlar, vodiylar va shaharlar birdan oÀzgaryapti. Yana qanday oÀzgaryapti. Bir-biَةُ

kaida millionlab ishlar oÀta intizomli suratda oÀzgaryapti. Xuddi millionlab turdagi matolar bir-biri ichida birgalikda toÀqilayotganday juda ajib oÀzgarishlar boÀlyapti. Qara, biz doÀst boÀlgn va tanigan gulli-mulli narsalar yoÀqoldi. Ularning oÀrniga va mohiyati ularga oÀxshash, lekin suratlari boshqalari keldi. Xuddiki vodiy va togÀlar sahifadek ichida yuz minun samurdagi kitoblar yozilyapti. Xatosiz, nuqsonsiz yozilyapti. Bu ishlar oÀzidan-oÀzi boÀlishi yuz daraja imkonsiz. Ha, ushbu oÀta san'atli, diqqatli ishlar ob qily-oÀzi boÀlishining ming daraja imkoni yoÀq. OÀzidan koÀra koÀproq san'atkorlarini koÀrsatadi. Ularni yaratayotgan shunday moÀ'jizali zotki, unga hech qanday ish unga ogÀir emasirhoso ming kitob yozish bir harfchalik oson. Shu bilan birga hamma tomonga qara. Shunday hikmat bilan hamma narsani joy-joyiga qoÀyapti va karam bilan hammaga loyiq lutf yozilti. Ehsonparvarlik bilan umumiy pardalar va eshiklar ochyaptiki, hammaning istagini beryapti. Yana shunday saxovat bilan dasturxonlar tayyorolovdaiki, bu mamlakatning barcha odamlari, hayvonlariga, xar bir toifasiga xos va loyiq, balki xar bir kishiga maxsus ismi va rasmi bilan ne'mat patnisi berilyapti.

Dunyoda biz koÀrganimiz ishlar ichida tasodifiy ishlar qilot dar yoki abas va foydasiz boÀlishi yoki koÀp qoÀllar aralashishi yoki ustasi hamma narsaga qodir boÀlmasligi yoki hamma narsa unga boÀysunmasligidek imkonsiz narsa bormi?! Mana ey doÀstim! Hadding boÀlsa, bunga qarshi bir bahona top!

Ey doÀstim, kel! Bu kichik narsalarni qoldirib, saroy shaklidagi bu ajib olam ashyolarining bir-biriga boÀlgan munosabatiga e'tibor beramiz. Mana, qara. Bu olamda shu daraja intizom bilan umumiy ishlar qili qalb va umumiy oÀzgarishlar boÀlyaptiki, xuddi butun bu saroydagi mavjud toshlar, tuproqlar, daraxtlar, xar bir narsa yaratuvchi kabi butun olamning umumiy bir mmiga rioya qilib, unga muvofiq harakat qilyapti. Bir-biridan juda uzoq narsalar bir-biriga yordam beryapti. Qara. GÀaybdan ajib guruh {(Hoshiya1) Bilsanghayvonlarning ozuqalarini tashigan nabotot va daraxt guruhlari.} chiqib kelyapti. Markablari daraxtlarga, nabotlarga, togÀlarga oÀxshaydi. Boshida rizqlar patnisi tashiyapti.

Bu tarafda kuyot egan turli hayvonotning yemishlarini keltiryapti. Hamda ularga ushbu gumbazda azim elektr chirogÀi {(Hoshiya2) Katta elektr chirogÀi, Quyoshga ishorat.} nuاَللّٰani kabi, butun taomlarini chiroyli pishiryapti. Pishiriladigan taomlar gÀaybiy qoÀl tomonidan iplarga taqilib {(Hoshiya3) Ip va ipga taqilgan rqalaysa, daraxtning ingichka shoxlari va shirin mevalaridir.} unga berilyapti. Bu tarafga ham qara: Bu bechora zaif, ojiz, kuchsiz hayvonchalar. Ularning boshida yumshoq ozuqaga toÀla ikki haltacha {(Hoshiya4) Ikki haltnni zisa, volidalarning koÀkraklariga ishoratdir.} taqilgan ikki chashma kabi. Kuchsiz maxluq uni ogÀziga yopishtirishi kifoya.

Natija: Bu olamning butun ashyosi, bizob qaga qarayotganday bir-biriga yordam berishadi. Bir-birini koÀrayotganday, qoÀlni qoÀlga beradi. Bir-birining ishini toÀldirish uchun, yelkama yelka turishadi. Belni belga berib birga ishlashadi. Hamma narsani bunga qiyos qil, sanagan bilan tugÀlgan,.

Demak, butun bu holatlar ikki karra ikki toÀrt aniqligida qat'iy koÀrsatadiki, ushbu ajib saroyning ustasiga, ya'ni bu gÀarib olamning sohibi iste'ma narsa boÀysungan. Hamma narsa unga ishlaydi. Hamma narsa unga bir buyuruqqa boÀysungan askar hukmidadir. Hamma narsa uning quvvati bilan aylanadi. Hamma narsa ubotmonmri bilan harakat qiladi. Hamma narsa uning hikmati bilan tartibga solinadi. Hamma narsa uning karami bilan bir-biriga yordam beradi. Hamma narsa uning marhamati bilan boshqa narsaga yordam beradi, ya'ni yordam berdiriladi. Eyech?!

im! Hadding boÀlsa, bunga qarshi bir soÀz ayt!

Kel, ey nafsim kabi oÀzini aqlli deb oÀylagan aqlsiz doÀstim! Ushbu muhtasham saroyning egasini tanishQur'onamayapsan! Xolbuki hamma narsa uni koÀrsatyapti, unga ishorat qilyapti, unga guvohlik qilyapti. Bu narsalarning hammasining guvohligini yolgÀon deyapsan! Shunday ekan, bu saroyni ham inkor qil va "Olam yoÀq, mamlakat yoÀisi hain va oÀzingni ham inkor qil, oÀrtadan chiq. YoÀqsa esingni yigÀ, meni tingla! Qara: Ushbu saroy ichida va mamlakatni qoplagan bir hildagi unsurlar, ma'danlar bor. {(Hoshiya5) Unsurlar, ma'danlar esa juda koÀp muntazam vazi. Dema boÀlgan va izni Rabboniy bilan xar muhtojning imdodiga yugurgan va amri Ilohiy bilan xar bir yerga kirgan, madad bergan va hayotning lavozimotini yetishtirgan va zihayotni emizgan va masnu'oti Ilohiyaning ing uca, naqshiga mansha' va muvallid va beshik boÀlgan havo, suv, ziyo, tuproq unsurlariga ishoratdir.} Mamlakatdan chiqqan hamma narsa u moddalardan qilingandek. Demak, u moddalar kimning mulki boÀlsa, undan qilingan barcha narsalar ham unikidir. ti kunr kimniki boÀlsa, mahsulot ham unikidir. Dengiz kimniki boÀlsa, ichidagilar ham unikidir.

Qara, ushbu toÀqilgan narsalar, oÀrilgan naqshinkor matolar bitta gazlamadan qilinyapti. U moddani keltirgan, tagin. Pgnb va ip holiga keltirgan, albatta ochiq oydin birdir. Chunki bu ish sherikni qabul qilmaydi. Shunday ekan, barcha toÀqilgan san'atli narsalar unga maxsus. Yana qara, toÀqilgan, qilingan narsalarning xar bir jinsi mamlakatnh keldmma tomonida mavjud. Ular butun sinfi bilan shunday tarqalganki, bir joyda bir-biri ichida, bir tarzda, bir onda qilinyapti, toÀqilyapti. Demak, bitta zotning ishidir, bir amr bilan harakat qiladi. YoÀqsa bir onda, bir tarzda, bir vaziyatda, i, faqgÀinda birlashish va mos kelishi imkonsiz. Shunday ekan, bu san'atli narsalarning xar biri yashirin zotning e'lonnomasi boÀlib uni koÀrsatadi. GoÀyo xar bir gulli mato, xi qasr san'atli uskuna, xar bir shirin luqma u moÀ'jizaviy zotning tamgÀalari, muxrlari, nishonlari, belgisi boÀlib, holat tili bilan xar biri: "Men kimning san'ati boÀlsam, joylashgan sandiqlarim va doÀkonlarim ham uning mulkidir", deydoÀhton bir naqsh: "Meni kim toÀqigan boÀlsa, joylashgan toÀpim ham uning toÀqimasidir" deydi. Xar bir shirin luqma: "Meni kim qilayotgan, pishirayotgan boÀlsa, joylashgan qavoban ham unikidir", deydi. Xar bir uskuna: "Meni kim qilgan boÀlsa, mamlakatda tarqalgan sinfimni ham u qilyapti va mamlakatning hamma tarafida bizni u yetishينْ يَ. Demak, u mamlakatning ham molikidir. Shunday ekan, butun mamlakatga, bu saroyga molik kim boÀlsa, bizga u molik boÀladi", deydi. Masalan, davlatga tegishli bitta askar kamari y bilanir tugmaga ega boÀlish, ularga haqiqiy molik boÀlishi uchun ularni yasagan butun zavodlarga ega boÀlishi kerak. YoÀqsa vaysaqi yaramasdan "davlat moli" deb, qoÀlidan olinib, jazolanadi.

Natija: Bu mamlakatning usos zari mamlakatni qoplagan moddalardan iiborat ekan, ularning egasi ham butun mamlakatga ega bir zot boÀladi. Shuning kabi, butun mamlakatga r jumlgan san'at asarlari bir-biriga oÀxshagani va bir tamgÀani koÀrsatgani uchun, butun mamlakatda tarqalgan asarlar hamma narsaga hukm qilgan bitta zotniu alal'atlari ekanini koÀrsatadi.

Mana ey doÀstim! Bu mamlakatda, ya'ni ushbu muhtasham saroyda birlik alomati bor, bir yagonalik tamgÀsi bor. Chunki bir qingingiyolar, bitta boÀlsada qamrovi bor. Bir qanchasi koÀp boÀlib (faqat bir-biriga oÀxshagan va hamma tomonda boÀlgani uchun) yagona sinf boÀlib koÀrinyapti. Yagonalik esa bir yakka zotni kekan, adi. Demak ustasi ham, egasi ham, sohibi ham, sanÀatkori ham bir boÀlishi kerak boÀladi. Shu bilan birga, shunga diqqat qilginki, bir gÀayb pardasidan qalin ip chi Mana. {(Hoshiya6) Qalingina bir ip mevador daraxtga; minglab iplar esa shoxlariga va iplar boshidagi olmos, nishon, ehson, hadyalar esa, gullarning aqsomiga va mevalarning anvo'iga ishoratdir.} SoÀngra undan minglab iplar uzangan. Xar bir "Mengg uchiga olmoslar, nishonlar, ehsonlar va hadyalar taqilganiga qara. Hammaga maÀlum hadyalar beryapti. Ajabo, gÀarib bir gÀayb pardasidan bunday ajib ehsonlarni, hadyalarni bu maxluqlarga uzatgzligidni tanimaslik, unga tashakkur bildirmaslik naqadar telbalarcha harakat ekanini bilasanmi. Chunki uni tanimasang, majburan: "Bu iplarning uchidagi olmoslarni, boshqa hadyalarni oÀzlaing kiyapti, beryapti", deysan. Xar bir ipni podshoh deyish kerak boÀladi. Xolbuki u iplarni koÀz oÀngimizda bir gÀaybiy qoÀl oÀsha hadyalarni yasab taqyapti. Demak, bu saroyda hamma narsa oÀzidan koÀra koÀproq moÀ'jizali berilkoÀrsatadi. Uni tanimasang hamma narsani inkor qilib, hayvondan yuz daraja tubanlashasan.

Ey muhokamasiz doÀstim, kel! Bu saroyning sohibini iga osysan va tanishni ham istamayapsan. Chunki aqlingga sigÀdira olmayapsan. Uning ajib san'atlarini va holatlarini aqlga sigÀdira olmaganing uchun inkor qilyapsan. Xolbuki asl aqlniga xÀmasligi, asl qiyinchilik, haqiqiy ogÀirlik va dahshatli qiyinchiliklar uni tanimaslikdadir.

Agar uni tanisak, butun saroy, olam bir narsa kabi oson boÀladi, yengillashadi, arzonlik va moÀllikka sabab boÀladi. T nishoak va u boÀlmasa, hamma narsa saroydek san'atli boÀlgani uchun xar bir narsa butun saroychalik qiyinlashadi. U vaqt na arzonlik va na moÀllik qoladi. KoÀrgan narsalarimizning bittasi nafaqat qoÀlimizga, ballarigah kimning qoÀliga oÀtmas edi. Sen faqat shu ipga ilingan shirin konserva qutisiga qara. {(Hoshiya7) Konserva quttisi qudrat konservalarCHI SOgan qovun, tarvuz, anor, sut qutisi esa kokos kabi rahmat hadyalariga ishorat.} Agar uning yashirin moÀ'jizali oshxonasidan chiqmaganida, hozir qirq tiyinga olgan narsamizni yuz liraga ham ola olmas ediklan, dqlga sigÀdira olmaslik, qiyinchilik, ogÀrlik, halokat balki imkonsizlik uni tanimaslikdadir. Chunki bir daraxtga bir ildizdan, bir qonun bilan, bir markazdan hayot beriladi. Minglab mevalarning yuzaga kelishi meva kabi oyo birÀladi. Agar daraxtning mevalari turli markazlarga va ildizlarga, bir biridan boshqa qonunga bogÀlansa, xar bir meva butun daraxtchalik qiyin boÀladi. Butun qoÀshinni jihozlash bir markaz, bir qonun, bilaga, ddan chiqsa miqdor jihatidan bir askarning jiholanishichalik osonlashadi. Agar xar bir askarning jihozlanishi turli joylarda qilinsa, olinsa xar bir askarning jihozlanishi uchun butun qoÀshinning jihozlanihiga kerakli zavodlar kerak boÀladi.unuk, nan bu ikki misol kabi: Ushbu intizomli saroyda, bu mukammal shahar va taraqqiy topgan yurtda, shu muhtasham olamda butun ashyolarning ijod qilinishi bir zotga nisbat berilsa, shunchalik oson boÀladi, shu qadar yengillik paydo qligigai biz koÀrgan cheksiz arzonlik, moÀllik va saxovatga sabab boÀladi. YoÀqsa hamma narsa shu qadar qimmat, shu qadar qiyin boÀladiki, dunyo berilsa hatto bitta narsani ham qoÀlga kiritib b qoldidi.

Kel, ey bir oz insofga kelgan doÀstim! Biz oÀn besh kundan beri {(Hoshiya1) OÀn besh kun ibodatga mukallaf boÀladigan oÀn besh yoshga ishorat.} bu yerdamiz. Agar bu otinglag nizomlarini bilmasak, podshohini tanimasak, jazoga loyiq boÀlamiz. Uzrimiz qolmadi. Chunki oÀn besh kundan beri (goÀyo bizga muhlat berilgandek) hech kimning biz bilan ishi boÀlmayapti. Albatta biz egasiz يَا رَz. Bu daraja nozik san'atli, me'zonli, latofatli, ibratli sanÀat asarlari ichida hayvon kabi aylanib ularni buza olmaymiz, bizga buzdirmaydilar. Bu mamlakatning hashamatli egasining albatta jazotlashm dahshatli boÀladi.

U zot naqadar qudratli, hashamatli zot ekanini quyidagicha tushun: Bu ulkan olamni bir saroy kabi tartibga solyapti, charxpalak kabi aylantiryapti. Katta mamlakatntu Vasuydek, hech bir narsani chetda qoldirmasdan boshqaryapti. Qara, vaqti-vaqti bilan bir idishni toÀldirib boÀshatgandek bu saroyni, ushbu mamlakatni, shu shaharni mukammal intizomtlaq f toÀldirib, kamoli hikmat bilan boÀshatyapti. Bir dasturxonni olib yozgandek, ulkan mamlakatni bir gÀaybiy qoÀl boshdan oyoq turli-tuman dasturxonlarni {(Hoshiya2) Dasturxonlar, yozda zamin yuziga ishorating "Mb, rahmat oshxonasidan chiqqan yuzlab yangi-yangi va turli tuman Rahmoniy dasturxonlar toÀshaladi, almashadi. Xar bir bogÀ bir qozon, xar bir daraxt vositachi subiyatrdir.} olib, yozib turli tuman ovqatlarni navbat bilan olib kelib yediryapti. Uni yigÀib boshqasini keltiradi, buni koÀrib, qattiq hashamat ichida cheksiz saxovatli bir karam borligini aqling boÀlsa tushunasan.

Hamda barcha noÀgÀrir gÀaybiy zotning saltanatiga, birligiga shahodat qilgani kabi birin ketin guruh-guruh kelib oÀtgan, haqiqiy parda, parda orqasidan ochilib yopilgan oÀzgarishlar, boshqa narsaga aylanishlar u zotning سُبْحَomligiga, boqiyligiga guvohlik qiladi. Chunki zavol topgan ashyo bilan birga sabablari ham yoÀqoladi. Ularning orqasidan, ular kabi narsalar takroranadi. Demak, sanÀat asarlari ularniki emas, balki zavol topmas bir zotning asarlarva toÀ. Daryoning pufakchalari ketib orqasidan kelgan pufakchalar ketganlar kabi porlaganidan anglashiladiki ularni porlatgan, doimiy va yuksak nur sohibidir. Shuning kabi: Bu ishlarning qisqa vaqtda oÀzgarishi, orqaidan kelgan narsala bu qooÀsha rangga kirishi koÀrsatadiki bitta zavolsiz doimiy zotning jilvalari, naqshlari, oynalari, san'atlaridir.

Kel, doÀstim! Endi senga oÀtgan oÀn burhon quvvatida yana bir qat'iy burhon koÀrsataman. Kel, bir kerqatibinib {(Hoshiya3) Kema - tarixga, jazira esa Asri Saodatga ishorat. Shu asrning zulmatli sohilida, "mim"siz madaniyat kiydirgan libosni yechib, davri. Bu ziga tushib, tarix va siyrat kemasiga minib, Asri Saodat jazirasiga va Jazirat-ul Arab maydoniga chiqib, Faxri Olamni (S.A.V.) ish boshida ziyorat qilish orqali u zot shu qadar p masaltavhid burhoni boÀlib, zaminni boshdan oyoq va zamonning oÀtgan va kelajak ikki tomonini nurlantirgan, kufr va zalolat zulmatini tarqatganinanishimiz.} uzoqda bir jazira bor, u yerga boramiz. Chunki bu tilsimli olamning kalitlari u yerda. Yana hamma u jaziraga qarayapti, u yerdan bir narsalar kutyapti, u yerdan amr olyapti. Qara, ketyapmiz. Jtilisha chiqdik. Qara, juda katta majlis bor. Yurtning butun kattalari bu yerda toÀplangan. Muhim marosim koÀrinyapti. Yaxshilab e'tibor ber. Bu kathun "Flisning raisi bor. Kel, yaqinroq boramiz. Raisni tanishimiz kerak.

Qara, naqadar porloq va mingdan {(Hoshiya4) Ming nishon esa, ahli tahqiq mingga yetganini aniqlagan moÀ'jizoti Ahmadi odam (S.A.V.).} koÀproq nishonlari bor. Naqadar quvvatli gapiryapti. Naqadar shirin suhbat quryapti. OÀn besh kun mobaynida, u kishining gapilarini men biroz oÀrgandim. Sen ham mendan oÀrgan. U zot shu mamlakatning moÀ'jizaviy sultonini dir. Capti. "Shonli sulton meni sizlarga yubordi", deyapti. Shunday gÀaroyib narsalar koÀrsatyaptiki u kishi podshohning maxsus xodimi ekaniga shubha qoldirmayapti.

E'tibor behisoblzotning aytgan gapini nafaqat shu jaziradagi maxluqlar tinglayapti, balki gÀaroyib suratda butun mamlakatga eshittiryapti. Chunki uzoq joylargaqcha hamma bu yerdagi nu: U kieshitishga harakat qilyapti. Nafaqat insonlar tinglayapti, balki hayvonlar ham, hatto qara, togÀlar ham u zot keltirgan amrlarni tinglab, joyiidan qimirlayapti. Daraxtlar ishorat qilgan yerga boryapti. Qayerda istasa, suv chiqaryapti. H kemanarmogÀini obi kavsar koÀkragidek obi hayot ichiryapti.

U zotning ishorati bilan bu saroyning oliy qubbasidagi muhim chiroq, {(Hoshiya5)zim eh chiroq oy boÀlib, u zotning ishorati bilan ikki boÀlakka boÀlingan. Ya'ni: Mavlono Jomiyning aytgandik: "Umuman yozuv yozmagan ummiy zot barmoq qalami bilan samo sahifasida bir alif yozdi. am qonrqni ikki ellik qildi". Ya'ni, yorilishdan avval qirq boÀlgan mimga oÀxshagan, yorilganidan keyin ikki hilol boÀldi, ellikdan iborat ikki nunga oÀxshadi.} bir ekan,oÀlda:a boÀlyapti. Demak, bu mamlakat butun mavjudoti bilan u zotning xodimligini tan oladi. U kishini "gÀaybiy moÀjizaviy zotning eng xos va toÀgÀri tarjimoni, sanson vining dalloli, tilsimining kashf qiluvchisi va anrlarini yetkazadigan ihsonchli elchisi" ekanini biladiganday, u zotni tinglab itoat qilyapti. U zotninig xar bir aytgan soÀzini atrofidagi butun aqli joyida boÀlgan kishilar: "Ha, ha toÀgÀri" deg, tog, tasdiqlayapti.

Balki shu mamlakatda togÀlar, daraxtlar, butun mamlakatlarni yoritgan katta nur chirogÀi {(Hoshiya6) Katta nur chirogÀi Quyosh boÀlib, yerning sharqdan aylanib kelishi, Quyoshning yangidan koÀrinishi, qvalarnida PaygÀambarning (S.A.V.) yotishi bilan asr namozini oÀqimagan Imom Ali (R.A.) u moÀ'jizaga binoan asr namozini vaqtida oÀqiganlar.} u zotning ishorat va amrlariga bosh ez kabiHa, albatta, xar bir soÀzing toÀgÀri" deydilar.

Mana ey tentak doÀstim! Podshohning xos xazinasiga maxsus ming nishonga ega nuroniy, muhtasham va juda jiddiy zotning bor kuchi bilan yurtsdiqlautun raislari tasdiqlab gapirgan MoÀ'jizali Zotdan, zikr qilgan vasflaridan va tabligÀ qilgan amrlarida hech qanday xilof va hiyla boÀlishi mumkinmi?! Agar haqiqatlishinof mumkin boÀlsa, bu saroyni, chiroqlarni, jamoatni ham borligÀini ham haqiqatlarini yolgÀonga chiqarish kerak boÀladi. Agar hadding boÀlsa, bunga qarshi e'tiroz barmog kitob uzatib koÀr, barmogÀing burhon quvvatidan sinib, koÀzingga suqilishini koÀrasan.

Kel, ey bir oz aqli joyiga kelgan birodar! Yana bir butun oÀn ining rhon quvvatidagi burhon koÀrsataman. Mana, qara. Yuqoridan tushgan va hamma unga hayratidan yoki hurmatidan kamoli diqqat bilan qaragan bu nuroniy farmonga {(Hoshiya7) Nuroniy farmon Qur'on va uning ustidagi tamgÀa esa i'joziga ishoratg ishla. Uning yonida ming nishonli zot turib, farmonning maÀnosini barchaga bayon qilyapti. Bu farmonning uslublari shunday bir tarzda porlayaptiki, hammaning tahsintoat qchi nazarini jalb etyapti va shunday jiddiy, ahamiyatli masalalarni zikr qilyaptiki, hamma quloq solishga majbur boÀlyapti. Chunki butun mamlakatni boshargan, bu saroyni qurliqlar bu ajoyibni izhor qilgan zotning faoliyatlarini, harakatlarini, amrlarini, vasflarini alohida-alohida bayon qilyapti. U farmonning umumiy hay'atida buyuk tamÀga boÀlgani kabi, xar bir satrida, xar biganlarasida taqlid qilinmaydigan bir tamgÀa kabi, ifoda qilgan ma'nolar, haqiqatlar, amrlar, hikmatlar ustida ham u zotga maxsus ma'naviy muxrlar unga xos ekanini koÀrsatyapti.

Natija: U Buyuk Farmon quyosh kni qatZoti A'zamni koÀrsatadi, koÀr boÀlmagan kimsa koÀradi.

Mana ey doÀstim! Aqling joyiga kelgan boÀlsa, bunchasu qadar kifoya... Agar biror gi bir boÀlsa, hozir ayt.

Qaysar odam javoban: "Sening bu burhonlaringga faqat Alhamdulilloh, ishondim, deyman. Quyosh kabi porloq va kundek oydin bir tarzda ishondimki: Bu yurtning yolgÀiz bir Moliki Zulkam oÀlgahu olamning yakka Sohibi Zuljaloli, bu saroyning yagona Sone'i Zuljamoli borligini qabul qildim. Alloh sendan rozi boÀlsin, meni eski qaysarligimdan va telbaligimdan qutqarding. Keltirgan burhonlaringning xar va habu haqiqatni koÀrsatishga yetarli edi. Faqat xar bir burhon borgan sari yanada ravnaqdor, yanada shirin, yanada xush, yanada nuroniy, yanada goÀzal ma'rifat tabaqalarini, tanimoq pardalari, muhabbat derazalarsini ilgani uchun kutdim, tingladim", dedi.

Tavhidning azim haqiqati va "Amantu Billah" iymoniga ishorat qilgan misoliy hikoya tugadi. Rahmon Fazli, Qur'on fayzi, iymon nuri soyasida haqiqiy tavhidning quyoshidan misoliy hioyib vgi oÀn ikki burhon oÀn ikki yogÀdu va bir muqaddimani koÀrsatamiz.

Yigirma Ikkinchi SoÀzning Ikkinchi Maqomi

اَللّٰهُ خَالِقُ كُل ma'noْءٍ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ وَك۪يلٌ ٭ لَهُ مَقَال۪يدُ السَّمٰوَاتِ وَ الْاَرْضِ ٭ فَسُبْحَانَ الَّذ۪ى بِيَدِه۪ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ٭ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ الرَّح عِنْدَنَا خَزَٓائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُٓ اِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ٭ مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا اِنَّ رَبّ۪ى عَلٰى صِرَاطٍ مُسْتَق۪يمٍ

Muqaddima

Iyi, hayknlarining eng katta rukni boÀlgan "iymoni billoh"ga doir "Qatra Risolasi"da mavjudotning xar biri ellik besh til bilan Janobi Haqning borligining vojibligiga va vahdoniyati-yagonaligiga dalolat va shahodasodir shlarini qisqacha bayon qilganmiz. Yana "Nuqta Risolasi"da Janobi Haqning kerakli dalillari va vahdoniyatining xar biri ming burhon quvvatida toÀrt umumiy burhon qoldir qilganmiz. OÀn ikkita arabiy risolalarimda Janobi Haqning borligining vojibligini va vahdoniyatini koÀrsatgan yuzlab qat'iy burhonlarni aytib oÀtganimiz uchun ular bilan kifoyalanib, chuqur tadqiqotga kirishmaymiz. Faqat ushbu Yigirma Iktdan v SoÀzda Risolatu-n Nurda qisqacha yozilgan oÀn ikki yogÀduimni "iymoni billoh" quyoshidan koÀrsatishga harakat qilamiz.

BIRINCHI Yldan u Tavhid ikki qismga boÀlinadi. Masalan: Bir bozor va shaharga katta odamning turli mollari kelsa, ikki hilda unga tegishli ekani bilinadi. Biri qisqacha, omilar uchun: "Buncha koÀp molga egalikka undan boshqa hecبَنُونing haddi yetmaydi". Lekin omi bir odamning nazoratida koÀp qiyinchilik boÀlishi mumkin. Kichik boÀlaklarga koÀp odamlar ega boÀlishi mumkin. IHayotii hili shuki, xar bir mol ustida yozuvni oÀqiydi, xar bir toÀp ustida tamgÀani taniydi, xar bir e'lon ustida muhrini tanib "Hamma narsa u zotnialolnieydi. Bu shaklda xar bir narsa u zotni ma'nan koÀrsatadi.

Aynan shuning kabi: Tavhid ham ikki hildir:

Biri: Omi va zohiriy tavhid boÀlib, "Janobi Haq bir, sherigi, oÀxshashi yoÀq, bu ؤَاخِذ unikidir".

Ikkinchisi: Haqiqiy tavhid boÀlib, hamma narsa ustida qudrat tamgÀasini, rububiyati muxrini va qalamining naqshini koÀrb, hamma narsadan ta bajadan toÀgÀri uning nuriga qaragan deraza ochib uning birligiga, hamma narsa uning qudrat qoÀlidan chiqqaniga, uluhiyatida, rububiyatida va mulkida hech bir shaklda hech qanday sherigi va yordamchisi yolayaptga koÀz bilan koÀrishga yaqin aniqlikda tasdiqlab iymon keltirishdir. Bu orqali bir navÀ doimiy huzurni qoÀlga kiritishdir. Biz ham bu SoÀzda oÀsha xolis va oliy haqiqiy tavhidni koÀrsatadigan shuÀlalarnnchi S qilamiz.

Birinchi hikmat ichida eslatma: Ey sababparast gÀofil! Sabablar bir pardadir. Chunki buni izzat va azamat taqozo qiladi. Isga oÀxvchi Samadoniy qudratdir. Chunki buni tavhid va jalol va istiqlolni iqtizo qiladi. Azaliy Sultonning xodimlari rububiyat saltanatining ijrochilari emas. Balki u uzoq batning dallollari va rububiyatning tomoshabin nazoratchilaridir. Xodimlar, u vositalar qudratning izzatini, rububiyatning hashamatini izhor qilish, yomonسْتَوَnuk ishlar bilan qudratning munosabati koÀrinmasligi uchun mavjud. Ojiz, faqir boÀlgan insoniy sulton kabi, ojiz va ehtiyoj uchun xodimlarini sherik qilib olmagan.

Demak, aqlning zohiriy nazarida qudrah uchuizzati muhofaza qilinishi uchn sabablar qoÀyilgan. Oynaning ikki tomoni kabi, hamma narsaning "mulk"-tashqi jihati boÀlib oynaning mulavvan orqa tomoniga oÀxshaydi. Turli rang va hoyoÀli,ga kirishi mumkin. Keyingisi "malakut"-ichki jihati boÀlib, oynaning old yuziga oÀxshaydi.

Mulk va zohiran qaraganda Samadoniy qudratning izzatiga va kamoliga zid holatlar bor. Sababbodatgholatlarga ham manba, ham sabab boÀlishi uchun joriy qilingan. Lekin malakut va haqiqat tomonida hamma narsa shaffof, goÀzaldir. Qudratning ning qn munosabatiga munosibdir, izzatiga zid emas. Shuning uchun sabablar faqatgina zohiriydir. Malakutiyat va haqiqatda haqiqiy ta'siri yoÀq.

Zohiriy sabablarning boshqa bir hikmati shuki: Odili Mutlaq. Bu hqsiz shikoyat va botil e'tiroz qilmasligi uchun shikoyat va e'tirozlarga nishon boÀlishi uchun sabablar joriy qilingan. Chunki kamchilik ulardan chiqadi, ularning qobiliyatsizligidan kelib chiqaxluqla sirga latif bir misoli bilan ma'naviy misol rivoyat qilinadi: Hazrat Azroil Alayhissalom Janobi Haqqa: "Qabzi arvoh vazifasida sening iboding mendan shikoyat qiladilar, mendan ranjiydilar", degan. Jafot ucaq hikmat tili bilan unga: "Sen bilan qullarim oÀrtasida musibatlar, xastaliklar pardasini qoÀyaman", degan. Qara, xastaliklar parda boÀlib, ajalda tasavvurrukugaan yomonliklarga manbadir.

Ruhlarni olishda haqiqiy hikmat va goÀzallik Azroil Alayhissalomning vazifasiga taÀalluqlidir. Shuning kabi, Hazrat Azroiishi bbir pardadir. Ruhlarni qabz qilishda zohiran marhamatsiz boÀlib koÀringan va rahmatning kamoliga munosib boÀlmagan ba'zi holatlarga manba boÀlishi uchun xodimlikka nazoratchi va Ilohiya qudratga pardadir. Aql nm muhia sabablar qudrat qoÀli oldida parda boÀlishini izzat va azamat taqozo qiladi. Tavhid va jalol esa haqiqiy taÀsirda qoÀlini tortishini iqtizo qiladi.

IKKINCHI YOGÀDU: Shu koinot boÀstoniga, zamin bogÀiga, samoning yulduzlar bilan porlatilgyetadizal yuziga e'tibor ber! Bir Sone'-i Zuljalolning, Fotiri Zuljamolning toÀshalgan va sochilgan sanÀat asarlarining xar biri ustida Xoliqi Kulli Shayga maxsus tamgÀasi, xar bir maxluqki hecda Sone'-i Kulli Shayga xos muxri va qudrat qalamining nashr qilingan sahifalari kecha va kunduz, yoz va bahorda yozilgan mavjudot tabaqalari ustida, taqlid qilib boÀlmaydigan porloq muariga r.

Endi tamgÀalar, muxrlar, nishonlardan namuna sifatida bir nechtasini aytib oÀtamiz. Masalan: Hisobsiz tamgÀalaridan, hayot ustiga qoÀygan koÀp tamgÀalaridan aja ergisiga qara: "Bir narsadan hamma narsani yaratadi, ham hamma narsadan bir narsani yaratadi". Chunki: Nutfa suvidan va ichiladigan oddiy suvdan hisobsiz hayvoniy a'zo va jihozlarni yaratadi. Demak, bir narsanioydali narsa qilish, albatta bir Qodiri Mutlaqning ishidir. Yeyiladigan sanoqsiz taomlardan, (esa hayvoniy boÀlsin, nabotiy boÀlsin) turli moddalarni xos bir jismga kamoli intizom bilan aylantirgan va undan ma suv jild toÀqigan va undan oddiy aÀzolarni yaratgan, albatta bir Qodiri Kulli Shaydir va Alimi Mutlaqdir.

Ha, oÀlim va hayotning Xoliqi ushbu dunogÀlartgohida hikmati bilan hayotni amri bilan paydo boÀlgan qonuni bilan boshqaradiki, u qonunni tatbiq va ijro qilish, butun koinotni tasarrufi ostida tutgn va b zotga maxsusdir.

Xullas, agar aqling soÀnmagan, qalbing koÀr boÀlmagan boÀlsa, bir narsani mukammal osonlik va intizom bilan hamma narb ishlgan, hamma narsani mukammal mezon va intizomda san'ati bilan bitta narsa qilgan, hamma narsaning Sone'iga xos va Xoliqi Kulli Shayga maxsus bir tamgÀa ekanini tushunasan. Masalan gÀaroyib ishlar qilgan zot bir dirham paxtadan a yuzlÀp mato va ipak yoki gazlama kabi turli tuman gazmollarni toÀqish bilan birga undan holva, paxlava kabi koÀp taomlarni ham qilyapti.

SoÀng, u zot temir va toshni, asal va yogÀni, suv va tuproqurli iuchiga oladi, goÀzal oltinga aylantiradi. Sen albatta qat'iyan hukm qilasanki, u zot oÀziga xos bir sanoatga ega, yer yuzidagi butun unsurlar uning amriga hozir va butun tuproqdagi maÀdanlar uning hukmiga tobe'dir. mevalagi qudrat va hikmat tajalliylari bu misoldan ming daraja yanada xayratga soluvchidir.

Mana, hayot ustidagi koÀp tamgÀalardan birgina tamgÀa...

UCHINCHI YOGÀDU: Ushbu oqib ketayotgan koinotda, sayyor mavjudotda harakat qi Azal ayot egalariga qara! Butun hayot egalaridan xar bir jonlining ustida Hayyi Qayyum qoÀygan koÀp muxrlar borligini koÀrasan. Ulardan biri shuki: Hayot egalari, masalan ih kimnuddi koinotning kichik misoli, yaratilish daraxtining samarasi, olamning bir urugÀi kabi, olamdagi sinflarning aksar namunalarini jamlagan. GoÀyo tirik mavjudotlar oÀta hassos mezonlar bilan butun koinotdan sizilgan tomchideki yonik, mavjudotni yaratish va unga Rob boÀlish uchun butun koinotni tasarrufi ostida tutish lozim boÀladi.

Agar aqling vahimada choÀkmagan boÀlsa,

bir qkan, skalimasini, masalan "asalari"ni aksar ashyoga bir navÀ kichik mundarija qilish,

bir sahifada, masalan "inson"da koinot kitobining aksar masalalarini yozish,ishdanr nuqtada, masalan kichkina "anjir urugÀi"da ulkan anjir daraxtining dasturini joylashtirish,

bir harfda, masalan "inson qalbi"da katta olamining sahifalarida tajalliy etgan va qamragan butun asmoning belgilarini koÀrsatiidoyat bir yasmiq donasidek joy egallagan "inson xotirasi"da bir kutubxonadek yozuv yozdirish,

butun koinot hodisalarining mufassal mundarijasini u aÀzochada joylashtirish, albatta va albatta Xoliqi KulliShayga xos va orat hnotning Robbi Zuljaloliga maxsus muxr ekanini tushunasan.

Mana, tirik mavjudotlar ustidagi juda koÀp Rabboniy muxrlardan birgina muxr bunday nurini koÀrsatsa va uning oyatlarini oÀqitsa, birdan butun uoÀlishlarga qaray olsang, koÀra olsang: سُبْحَانَ مَنِ اخْتَفٰى بِشِدَّةِ ظُهُورِه۪ demaysanmi ajabo?!

TOÀRTINCHI YOGÀDU: Samovot dengizida suzgan va zaminning yuzida sochilgan rang-barang mavjudotga va turli-tuarini xluqotga e'tibor ber! Xar birining ustida Shamsi Azaliyning taqlid qabul qilmaydigan muxrlari borligini koÀrasan. Hayotda tamgÀalari, mavjudotda muxrlari borligini, bir-ikkitasini koÀrdik. Tiriltiri mumktida ham shunday muxrlari bor. Misol - chuqur ma'nolarni tushunishga yaqinlashtirgani uchun, bu haqiqatni bir misol orqali koÀrsatamiz.

Quyosh sayyoralardan tortib tomchilarghiyatir, shishaning kichik boÀlaklarigacha va qorning porloq zarrachalariga qadar Quyoshning misoli va in'ikosining bir tamgÀasi, Quyoshga maxsus nuroniy belgisi koÀrinadi. Sanoqsiz narsalarda koÀringan quyoshchalarini Quyoshning in'ikosini biksining tajalliyi ekanini qabul qilmasang, xar bir tomchi va ziyo taÀsiri ostida xar bir shisha boÀlagida, nur tushganda xar bir shaffof zarrachada tabiiy, haqiqiy Quyoshning vujudini asli deb qabul qilishdek oÀta devonalik bilan nihoyatsiz b ularnoqlikka tushishing kerak boÀladi.

Shuning kabi, Shamsi Azaliyning nuroniy tajalliylaridan "ihyo", ya'ni "hayot berish" xar bir tirik mavjudot ustida shunday r, butsi borki farazan butun sabablar toÀplansa va yaratuvchiga aylansa ham oÀsha turrani taqlid qila olmaydi. Chunki xar biri qudrat moÀ'jizasi boÀlgan mavjuShuning xar biri Shamsi Azaliyning shuÀlalari boÀlgan Asmosi yigÀilgan nuqtasi suratidadir.

Agar mavjudot ustidagi san'atning ajib naqshi, hikmatining hayratli nazmi va ahadiyat sirining tajalliyi Zoti Ahadi Samadga nisbatgan yumasa xar bir mavjudotda, hatto bir chivinda, gul ichida nihoyatsiz yaratuvchi qudrat yashirin ekani, hamma narsani qamragan ilm borligini koinotni boshqaradigan mutkki duodani mavjudliginmi, balki ularning ichida Vojib-ul Vujudga maxsus boqiy sifatlar mavjudligini qabul qilish, gulning, chivinning xar bir zarrasiga bir ilohlik berishdek zalolatning eng ablahiga, xurofotning eng ahmoq darajasiga tuaga jukerak boÀladi.

Chunki u narsaning zarralariga, xususan danak boÀlsa, shunday holat berilganki zarra oÀzining hayot egasiga bogÀliq, uning nizomiga koÀra vaziyat oladi. Balki mavjudotning butun sinfiga qarayotgandek, u sinfladi.

ning davom etishi uchun hamma joyga ekish va sinfining bayrogÀini oÀrnatish uchun qanotchalarga ega boÀlishi kerak boÀladi. Balki u aloqador va muhtoj boÀlgan butun mavjudot bilan rizRabbingishli muomala va munosabatlarini davom ettiradigan holga kiradi. Xullas, agar u zarra bir Qodiri Mutlaqning xodimi boÀlmasa va Qodiri Mutlaqdasa oxiasi uzilsa unga hamma narsani koÀradigan koÀz, hamma narsani qamragan shuur berish kerak boÀladi.

Natija: Tomchilar va shishaning zarrachalaridagi quyoshci. Bosva turli-tuman ranglar Quyoshning aksi va in'ikosining tajalliyidan deb koÀrilmasa, bir Quyosh oÀrniga sanoqsiz quyoshlarni qabul qilish kerhi ichladi. Aslo boÀlishining imkoni yoÀq xurofotni qabul qilishni taqozo qiladi. Aynan shuning kabi, agar hamma narsa Qodiri Mutlaqdan deb bilinmasa, bir Alloh oÀrniga sa varaq, balki koinot zarralari sanogÀicha ilohlarni qabul qilish kabi, yuz daraja bir-biriga zid imkonsizlikni bor deb qabul qilishdek telba safsatasiga tushish kerak boÀladi.

Xulosa: Shamsi Azaliyning nur tiriloniyatiga va mavjudligining vojibligiga xar bir zarradan uch deraza ochiladi.

Birinchi Deraza: Xar bir zarra bir askardek xar bir xarbiy qismda, ya'ni boÀlinmasida, rotasida, batal'onida, polkida, diviziyasida, armiyasidaun seniriga bogÀliq boÀladi. OÀsha aloqaga koÀra vazifasi va vazifaga koÀra nizomi doirasida harakati boÀlgani kabi...

Yana masalan: KoÀz qorachigÀingdagi jonsiz zarracha koÀzingda, boshingda, vujudingda va koÀpayiosh tuygÀusi,ki vazning tortish kuchi, immunitet, shakl berish kuchi kabi qon aylanishiga, his va harakatga xizmat qilgan vena, arteriya va boshqa nervlarda, sening sinfingda, va hokazo aloqalari, vazifalari borligaqtincchiq oydin shaklda Qodiri Azaliyning sanÀat asari, vazifa yuklangan xodimi va tadbiri ostida ekanini koÀrar koÀzga koÀrsatadi.

Ikkinchi Deraza: Havodagi xar bir zarra xar bir gulni, xar azmninvani ziyorat qiladi. Xar bir gulga, xar bir mevaga kirib ishlay oladi. Agar hamma narsani koÀradigan va biladigan bir Qodiri Mutlaqning amrga itoat qilgan xodimi boÀlmasa, bebosh zarra bdi va evalarning, gullarning jihozotlarini, yasalishini va turli tuman san'atlarini va ularga kiydirilgan suratlarning tikuvchiligini va sanÀatining butun mukammalligini qamragan kamchiliksiz tikuvchiligini bilishi kerak boÀladi.

Bu zarra qur telkabi tavhid nurining shuÀlasini koÀrsatadi. Ziyoni havoga, suvni tuproqqa qiyosla. Zotan ashyolarning asl asosi toÀrt moddadan iborat: Hozirgi fan tilida vodorod, kislorod, ugler yurtgot unsurlari avvalgi unsurlarning qismlari hisoblanadi.

Uchinchi Deraza: Zarralardan tashkil topgan bir qism tuproq xar bir gulli va mevali oÀsimliklarning unib oÀsishiga manba boÀladigan kosanirini hchalarga toÀldirsang, butun dunyodagi xar tur gul va mevali nabototning danakchalari, danakchalar hayvonotning nutfalari kabi turli tuman narsalar emas, nutfalar bir suvdan iborat. Shu kabi danaklar uglerod, azot, vodorod, kisloroddatdoshhkil topgan. Ularning mohiyati bir-biriga oÀxshagan, holati bir-biridan boshqa, yolgÀiz qadar qalami bilan faqat ma'nan aslining dasturi oÀrnatilgan. Danaklarni navbat bilan kosaga qoÀysak, xar bir daqiqoyib jihozlari bilan, shakl va holatlari bilan chiqishini, sodir boÀlgandek ishonasan.

Agar zarralar xar bir narsaning xar bir hol va vaziyatini bilgan vam muno narsaga loyiq vujudni va vujudga kerakli narsalarni berishga qodir va qudratiga nisbatan hamma narsa kamoli osonlik bilan boÀysungan bir zotning xodimi va amr chirayyor xizmatchisi boÀlmasa, tuproqning xar bir zarrasida yo butun gulli va mevadorlarning sanogÀicha ma'naviy fabrikalar va matbaalar boÀlishi kerak boÀladi, jihoz va shakllari birn aloqan uzoq va bir-biridan farq qiluvchi turli mavjudotga manba boÀlishi yoki ularni tashkil qilishga asos boÀlishi uchun butun mavjudotni qamragan ilm va ularni toÀliq yaraoli, s qodir boÀladigan qudrat berish lozim boÀladi.

Demak, Janobi Haqdan nisbat uzilsa, tuproqning zarralari adadicha ilohlar qabul qilinishi kerak boÀladi. Bu esa ming imkonsizlik ichida imkonsiz xurofotdir. Agar xodim b.} qarjuda osonlashadi. Buyuk sultonning oddiy askari podshohning nomi bilan va uning kuchi bilan bir yurtni koÀchira olgani, ikki dengizni birlashtira olgani, bir shohni asir qila olgani kaoÀzi bal va abad Sultonining amri bilan, bir chivin bir Namrudni yerga yiqitadi, bir chumoli bir Fir'avnning saroyini xarob qiladi, yer bilan yakson qiladi. Bir anjir urugÀiga anjir daraxti yuklanazotnin Yana xar bir zarrada SanÀatkorning birligi va borligining ikki ishonchli guvohi bor. Biri - xar bir zarra mutlaq ojizligi bilan birga juda katta va koÀp vazifalarni bajaradi va jonsizligi bilan birga umumiy shuuri bordek umumiy nizomga koÀrاِيمْرib bilan harakat qiladi. Demak, xar bir zarra ojizlik tili bilan Qodiri Mutlaqning borliginin vojibligiga va dunyo nizomiga rioya qilish orqali vahdatiga shahodat qiladi.

كَمَا اarni k۪ى كُلِّ ذَرَّةٍ شَاهِدَانِ عَلٰى اَنَّهُ وَاجِبٌ وَاحِدٌ كَذٰلِكَ ف۪ى كُلِّ حَىٍّ لَهُ اٰيَتَانِ عَلٰى اَنَّهُ اَحَدٌ صَمَدٌ

Ha, xar َّحْمٰyot sihibida bir Ahadiyat tamgÀasi, keyingisi Samadiyat muxri mavjud. Chunki bir jonli maxluq oÀz oynasida aksar koinotda jilvalari koÀringan Asmoni butunlay koÀrsatadi. Xuddi bir yigÀilish nuqtasiuz'iy langan Hayyi Qayyumning ismi a'zamining tajalliyini koÀrsatadi. Demak, Alloh zotining yakkaligini, Muhyi-hayot beruvchi pardasi ostida bir jihatda soyasini koÀrsatggan mo, ahadiyat tamgÀasiga ega.

Jonlilar bu koinotning kichik misoli va yaratilish daraxtining mevasi hisoblangani uchun, koinot qadar ehtiyojlarini birdan kichkina doira-i hayotÀzidanon yetkazish Samadiyat muxrini koÀrsatadi. Ya'ni, "bu holat uning shunday bir Robbi borki hamma narsa oÀrniga e'tibor berishi va butun ashyoning oÀrnini borasidgan nazari borligini kokeksaldi. Butun ashyo uning bir aloqasining oÀrnini ola olmaydi".

نَعَمْ يَكْف۪ى لِكُلِّ شَىْءٍ شَىْءٌ عَنْ كُلِّ شَىْءٍ وَ لَا يَكْف۪ى عَنْهُ كُلُّ شَىْءٍ وَ لَوْ لِشَىْءٍ وَongan Bu hol Uning Robbi hech narsaga muhtoj boÀlmagani kabi, xazinasidan hech bir narsa kamaymasligini va qudratiga ham hech bir narsa ogÀir emasligini koÀrsatadi. Mana, Samadiyatning soyasini koÀrsatgan bir navÀ muxri...

Demak, xِى مَع jonli mavjudotda Ahadiyat tamgÀasi, Samadiyat muxri bor. Xar bir jonli hayot tili bilan قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ اَللّٰهُ الصَّمَدُ ni oÀqiydi. Bu ikki tam jilva boshqa bir nechta muhim deraza bor. Boshqa joyda aytib oÀtilgani uchun, bu yerda qisqa qilindi.

Modomiki koinotning xar bir zarrasdga mib-ul Vujudning vahdoniyatiga uch deraza, ikki tuynukni, hayot esa birdan ikki eshikni ochadi, zarradan quyoshgacha mavjudot tabaqalari Zoti Zuljani, hag ma'rifat nurlarini qanday suratda tarqatganini qiyos qil.

Mana, ma'rifatullohda ma'naviy taraqqiyotning darajalari va huzurning martabalarini bundan angla va qiyosla.

BESHINCHI YOGÀDU: Bir yozma kitk tomomaktubning yozilishiga bir qalam kifoya. Agar bosma va chop qilingan boÀlsa, nashr qilinib vujudga kelishi uchun uning harflari sanogÀicha qalamlar, ya'ni temir harflar kerak boÀladi. Agar aksariyat bilankitobning ba'zi harflari nozik hat bilan yozilgan boÀlsa (Yosin surasi, Yosin lafzida yozilgani kabi) nashr qilinishi uchun oÀsha bitta harfga butun kichik temidagi tlar kerak boÀladi. Aynan shuning kabi, ushbu koinot kitobini Samadoniy qudrat qalamining yozuvi va Zoti Ahadiyatning maktubi desang, vojiblik darajasida oson va shart boÀladigan darajada mantiqikimsizda yurasan.

Agar tabiatga va sabablarga isnod qilsang, imkonsiz darajada ogÀir va bir biriga zid darajada qiyin va hech bir tasavvur sigÀdirmagan xurofotli bir yoÀlda boÀlasan. Tabiat uchuming vbir tuproqda, xar bir qatra suvda, xar bir havo boÀlagida hisobsiz gulli, mevali sanÀat asarlarining tashkil topishiga sabab boÀladigan milliardlab ma'dan matbaalari va sanoqsiz haytoniy fabrikalar boÀlishi kerak. Yoki sanÀat asarlariga haqiqiy manba boÀlishi uchun ularda hamma narsani qamragan ilm, xar bir ishga qodir kuchi borligini qabul qilish kerak boÀladi. Chunki tuproq, suv va havoning xar bir boÀlagi aksar nabototganda koÀ hisoblanadi. Xolbuki xar bir oÀzimlik (mevali boÀlsin, gulli boÀlsin) tashkil topishi shu qadar intizomli, shu qadar oÀlchovli, bir-biridan shu qadar tarivoyan, holat jihatidan bir-biridan shu qadar farqli, xar biriga yolgÀiz unga maxsus alohida ma'naviy zavod yoki alohida matbaalar kerak boÀladi. Demak,

In namunalikdan manba darajasiga chiqsa, xar bir ashyoda butun narsalarning uskunalarini saqlashga majbur boÀladi.

Tabiatparastlik fikrining asosi shunday bir xohningki, xurofotchilar ham undan uyaladi. OÀzini aqlli deb oÀylagan zalolatdagi kimsalarning cheksiz safsatali aqlsizlik tomonida turganini koÀr, ibrat ol!

Natija: Kitobning xar bir harfi oÀzini bir harf qai. KimÀrsatadi. OÀz vujudiga bitta surat orqali dalolat qiladi. OÀz kotibini oÀn kalima bilan ta'riflaydi va koÀp jihatlar bilan koÀrsatadi. Masalan: "Kotibimning husni xati bor: Qalami qizil, shunday bunday", deydi. Aynan shuning kabi: Ushbu katta oÀraylitobining xar bir harfi oÀzini - jussasi qadar dalolat qiladi va oÀz surati qadar koÀrsatadi. Lekin Naqqoshi Azaliyning Asmosini qasida qadar ta'riflaydi va holatlla oldnogÀicha ishorat barmoqlari bilan koÀrsatadi, ism sohibiga shahodat qiladi. Demak, ham oÀzi va butun koinotni inkor qilgan safsatachi kabi bir rning yana Sone'i Zuljalolning inkor qilmasligi kerak!

OLTINCHI YOGÀDU: Xoliqi Zuljalol maxluqotining xar bir maxluqning boshida va sanÀatli mavjudotining xar bir aÀzosining ustida ahadiyatining tamgÀa qoÀygan etgangan yogÀdularda bir qanchasini koÀrding.) Shuning kabi xar bir maxluqning ustida koÀp ahadiyat tamgÀasi, xar bir sinf ustida koÀp sonli vohidiyat muxri, olam majmu'i ustida oÀta porloq suratda turli vahdat muxrlarini qoÀygan. Demak, bahordgan asyuzi sahifasida juda koÀp tamgÀa, muxr va nishonlar qoÀyilgan. Quyida ulardan bir tamgÀa va bir muxrni koÀrsatamiz:

Naqqoshi Azaliy zamin yuzida yoz va bahorda kamida uch yuz ming nabotothi minyvonot turlarini nihoyatsiz qorishish, chalkashlik ichida aniq tanlab, ayirib, oÀta intizom va ajratish orqali yangidan tiriltirib va tarqatishi bahor kabi zohir va ochiq, porloq tavhid tamgÀasidir. Bahorda oÀlgan yerning qaytai:>Yoktirishida uch yuz ming hashr namunalarini mukammal intizom bilan ijod qilish va yer sahifasida bir-biri ichida uch yuz ming turdagi sinflarning xato kamchiliksiz, aralashtirmasdan, nuqsonsiz, oÀtkin", hivli, tartibli, oÀta intizom bilan va mukammal yozish, albatta nihoyatsiz qudratga, bepoyon ilmga va koinotni boshqaradigan irodaga molik qilibuljalolning, Qodiri Zulkamolning va Hakimi Zuljamolning maxsus tamgÀasi ekanini zarra miqdor shuuri bor inson idrok qilishi kerak boÀladi. Qur'oni Hakim farmon qiladiki:

فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِى الْاَرْضَ بَعْدَAjabo,ِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِى الْمَوْتٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ

Darhaqiqat, zaminni tiriltirishida uch yuz ming hashrning namunalarini bir necha kun mobaynida qilgan, koÀrsatgan Yaratا اللّQudratga, insonning hashri albatta undan ham oson boÀladi. Masalan: Gelinjik TogÀi va Subhon TogÀini bir ishorat bilan koÀtargan moÀ'jiza koÀrsatgan zotga "Ushbu somaningÀlimizni toÀsgan ulkan toshni oilb tashlay olasanmi", deyiladimi? Shuning kabi: Osmon, togÀ va yerni olti kunda ijod qilgan va ularni vaqt-bavaqt toÀldirib boÀshatgan bir Qodiri Hakimga, Karimi Rahimga aqlda va Àdira olmasdan "Abad tarafidan tayyorlanib toÀshalgan, oÀz ziyofatiga olib boradigan yoÀlimizni toÀsib turgan shu tuproq tabaqasini ustimizdan olib tashlay olasanoÀladirni tekislab bizni undan oÀtkaza olasanmi?" deyish mumkinmi?!

Zamin yuzida yozda tavhid tamgÀasini koÀrding. Endi qaragin! Zamin yuzidamaydi.bu bahordagi azim tasarruvlar ustida oÀta basirona va hakimona vohidiyat muxri oÀta oshkor koÀrinyapti. Chunki shu ijroot mutlaq kenglikda va shu kenglik bilan birga mutlaq tezlikda va tezlik biz oÀtarga mutlaq saxovati koÀringan mutlaq intizomi, kamoli husni san'at va mukammal yaratishi shunday muxrki tuganmas unga ilm va nihoyatsiz qudrat sohibi unga ega boÀlishi mumkin.

eanidaaqiqat, butun yer yuzida mutlaq kenglik ichida ijod, tasarruf va faoliyat borligini koÀryapmiz. Bu kenglikda mutlaq tezlik bilan ishlanyapti. Tezun haqnglik bilan birga maxluqlarni koÀpaytirishda mutlaq saxovat koÀrinyapti. Bu saxovat, kenglik va tezlik bilan birga mutlaq yengillik kuzatilyapti. Saxovat,millahllik, tezlik va kenglik bilan birga xar bir turda, xar bir maxluqda koÀringan mutlaq intizom, oÀta mumtoz husni san'at va oÀta qorishiqlik ichida mukammal tanlov, oÀta moÀllik ichida oÀta qiymatli ars oÀz va oÀta keng doirada toÀliq uygÀunlik va oÀta osonlik ichida juda san'atli asarlarni ijod qilish, bir onda, hamma joyda, bir tarzda, xar maxluqda gÀaroyib san'at, moÀ'jizali faoliyat koÀrsatish, albatta va albatta hayvoy bir zotning muxriki, hech qayerda koÀrinmasada hamma joyda hozir nozirdir. Hech narsa undan yashirinmagani kabi, hech narsa unga ogÀir emas. Zarralar bilan yulduzlar uning qudrapti. nisbatan teng.

Masalan, men Rahimi Zuljamolning karam bogÀidan, moÀ'jizalarining shingillaridan bir donasini koÀrgan ikki barmoq qalinligida uzumda osilib turgan shingillarni sanadimmas. Byuz ellik besh chiqdi. Bir shingilning donalarini sanadim. Bir yuz yigirmatacha boÀldi. OÀyladim, "Agar bu osma novda asalli suv chashmasi boÀlsa, doim suv bersratiliharoratda yuzlab rahmatning sharbat haltachalarini emizgan shingillarga zoÀrgÀa kifoya qiladi. Xolbuki, ba'zan undagi namlik juda kam boÀladi. Xullas bu ishni qilgan zot hamma narsaga qodir boÀlishi lozim.

سُبْحَانَ مَنْ تَحَيَّرَ ف۪ى صُنْعِهgÀri bُقُولُ

YETTINCHI YOGÀDU: Yer sahifasida Zoti Ahadi Samadning muxrlarini bir oz e'tibor bersang koÀrasan. Boshingni koÀtar, koÀzingni och, ushbu katta koinot kitobiga bir qara. Umum koinotning kattaligi nisbatida vahdat muxri ochiq ravshatiyoj lyapti. Chunki mavjudot bir fabrikaning, qasrning, intizomli shaharning boÀlim va maxluqlari kabi belni belga berib, bir-biriga yordam qoÀlini uzatib, bir-birining ehtiyoj istagiga "Labbay! Bosh ustiga", deyaqiqiyQoÀlni qoÀlga berib, intizom bilan ishlashyapti. Boshni boshga berib, jonlilarga xizmat qilyapti. Yelkama-yelka turib, bir maqsad sari Mudabbiri Hakimga itoat qilyapti.

Quyosh va Oydan, kecha va kunduzdan, qish va yozdan to nva faxning muhtoj va och hayvonlarga yordam berish va hayvonlarning zaif, sharafli insonlarga yordam berish, hatto ozuqa moddalarining latif, zaif bolalarning va mevalarga yordam berish, taom zarralarining hujayralari badanda yordam berishihgan boriy boÀlkgan "oÀzaro yordam" daasturi bilan harakatlanishi koÀr boÀlmagan kimsaga, juda karim yagona Murabbiyning quvvati bilan, oÀta hakim yakka Mudabbirning amri bilan harakat qilayotganini koÀrsatadi.

Demak,iqchiltda joriy boÀlgan bu koÀmaklashish, yuordamlashish, ehtiyoga javob berish, qoÀlni qoÀlga berish, oÀzaro boÀyin egish, oÀzaro intizom yagona Mudabbirning tartibi bi! Modooshqarilganiga va yakka Murabbiyning tadbiri bilan yoÀnaltirilganigas qat'iyan shahodat qilib, ashyolardagi ovhiq ravshan san'atdagi umumiy hikmat ichidagi toÀliq inoyat, inoyat ekan,a porlagan keng rahmat, rahmat ustida toÀshalgan va rizqqa muhtoj xar bir jonli borliqning ehtiyojiga loyiq tarzda oziqlantirish uchun sochilgan arzoq, umumiy oziqlantirish shunday porloq tavhid muxri boÀlib, aqli rni ye soÀnmagan kishi anglaydi va batamom koÀr boÀlmagan kimsa koÀradi. Ha, qasd va shuur va irodani koÀrsatgan hikmat pardasi hikmat umum koinotni qoplagan, shu hikmat pardasi ustida lutf, bezash, tahsin va ehsonni koÀrِينَ ر inoyat pardasi toÀshalgan, ziynatlangan inoyat pardasi ustida oÀzini sevdirish va tanitish, in'om va ikrom qilish yogÀdularini koÀrsatga Unga at koinotni ichiga olgan, umumiy nurli rahmat pardasi ustiga toÀshalgan marhamat, ehson va ikromni, kamoli shafqat, husni tarbiyani va rububiyat lutfini koÀrsatgan umummoligaq dasturxon tizilgan.

Darhaqiqat, mavjudotga, zarralardan quyoshlargacha, yakka maxluq boÀlsin, sinflar boÀlsin, kichik boÀlsin, katta boÀlsin, samaraln maosmaqsadlar bilan, foydalar va manfaatlar bilan naqshli hikmat matosidan muhtasham koÀylak kiydirilgan, hikmatli surat koÀylagi ustida lutf va ehson gullarini bezagan bir inoyat kiyimi hamma narsaning qomatiga koÀra bichi, insoziynatli inoyat kiyimi ustiga oÀzini sevdirish, ikrom, shafqat va in'om yogÀdulari bilan nurli rahmat nishonlari taqilgan, nurli va bezalgan nishonlarni ehson qilish bilan birgan, zamin yu saltautun jonlilarning toifalariga kifoya qiladigan, butun ehtiyojlariga yetarli umumiy rizq dasturxon toÀshalgan.

Demak, bu ish quyoshdek oshkora, nihoyatsiz Hakim, Karim, Rahim, Razzoq bir Zoti Zuljamolga ishorat qilibkmatlaatadi.

Shundaymi? Hamma narsa rizqqa muhtojmi?

Ha, bir maxluq rizqqa va hayotini davom ettirishga muhtoj boÀlgani kabi, butun olam bilan:oti, xususan jonli boÀlsa, kulliy boÀlsin, juz'iy boÀlsin, kull boÀlsin, juz boÀlsin vujudida, bardavomligida, hayotida va hayotini davom ettirishda moddatan va ma'nan koÀp kerakli narsalari bor, koÀp shai koÀrlgan narsalari bor. OÀzi yoÀqsil va shunday narsalarga ehtiyojlari borki, u narsaning qoÀli yetmaydi. U narsaning kuchi eng kichik istagiga yetmasada, butun istak va moddiy-maÀnaviy rizqlari qoÀliga مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ kutmagan joying jumoli intizom bilan, munosib vaqtida va loyiq tarzda kamoli hikmat bilan berilyapti.

Demak, bu faqirlik va maxluqotning ehtiyoji va bu holatda yan tasva gÀaybiy yordam, Quyosh kabi bir Murabbiyi Hakimi Zuljalolni, Mudabbiri Rahimi Zuljamolni koÀrsatmaydimi ajabo?!

SAKKIZINCHI YOGÀDU: D'dachaekilgan bir turdagi danak, sohibining tasarrufida ekaniga dalolat qiladi. Danakning dala tasaruf qiluvchisining tasarrufida ekanini koÀrsatadi. Shuning kabi, unsurlar dus shan maxluqot dalasi, yagonalik va soddalik bilan birga, umumiyligi va qamrovi, maxluqot deyilgan rahmat samaralari, qudrat moÀjizalari, hikmatining kamoloti boÀlgan nabotot va hayvonot, misli va oÀxshadagi mlan birga koÀp joylarda tarqalgani, xar tomonda joylashishi bitta MoÀjizaviy Sone'ning tasarrufi ostida ekanini bildiradi. GoÀyo xar bir gul, xar bir meva, xar bir hautun manÀatkorning tamgÀalari, muxrlari, nishonlari ekanini koÀrsatadi. Qayerda boÀlmasin, holatining tili bilan xar biri: "Men kimning tamgÀasi boÀlsam, bu yer ham uning maxluqidir. Men kimning mu kabi Àlsam, bu makon ham uning maktubidir. Men kimning nishoni boÀlsam, bu vatanim ham uning asaridir", deydi.

Demak, eng kichik maxluqqa rab boÀlish, butun unsurlarni tasarrufi ostida tutgan zotga maxsus va eng oddiy hayvonni tad darajlish va boshqarish butun hayvonotni, nabototni, mavjudotni rububiyati ostida tarbiya qilganga xos ekanini koÀr boÀlmagan kimsa koÀradi.

Ha, xar bir maxluq boshqa maxluqlarga oÀxshashi va misli tilig ishl "Kim butun sinfimga ega boÀlsa, menga molik boÀla oladi, boÀlmasa yoÀq." deydi. Xar tur boshqa sinflar bilan birga yer yuzida tarqalgani tili لذَّات "Kim butun sathi Arzga molik boÀlsa, menga molik boÀla oladi; boÀlmasa yoÀq", deydi. Yer boshqa sayyoralar bilan quyosh bilan boÀglanishi va samovot bilan birdamligi tili bilan: "Kim butun koinotga ega boÀlsa, oÀsha zot menga molik u boÀbir andi, boÀlmasa yoÀq", deydi. Farazan shuuri bor bir olmaga bir odam: "Sen mening san'atimsan" desa, olma holatining tili bilan unga "Jim boÀl!" deydi. "Agar yer yuzida butun olmalarni yaratishga qodir boÀla ong, as balki yer yuzida tarqlgan butun sinfimiz boÀlgan butun mevali daraxtlarga, balki kemasi bilan rahmat xazinasidan kelgan butun Rahmoniy hadyalarni tasarruf qila olsang, menga rablikni da'vo qil", deydi va u ahmoqning ogÀziga bir tarllari,ushiradi.

TOÀQQIZINCHI YOGÀDU: BoÀlakda yakka maxluqda, butunda, jamiyatda, butun olamda, hayotda, tirik mavjudotda, qayta tiriltirishda mavjud tamgÀa, muxr, nishonlarning ba'zilariga ishorat qilakat nndi navlardagi hisobsiz tamgÀalardan bittasiga ishorat qilamiz.

Mevali daraxtning hisobsiz samaralari yakka tarbiya, yagona qonun bilan bir markazdan boshqarilgani uchun qiyinchilik, mashaqqat va xarajati shutasida oson paydo qiladiki, koÀpchilik bilan tarbiya qilingan bitta mevaga teng keladi. Demak, koÀplik va markazlarning bir nechta boÀlishi xar bir meva uchun, miqdor jihatidan butun daraxt qadar qiyinchilik, xarajat va jihozlar boÀlnaydig taqozo qiladi. Oradagi farq faqat holat jihatida. Bir askarga kerakli koÀp jihozlarni yasash uchun qoÀshinga kerak boÀlgan butun zavodlar sanogÀicha zavod lozim.

Demak, ish birlikdan koÀplikka oÀtsa, askar'onnianogÀicha (miqdor jihatida) qiyinchilik koÀpayadi. Demak, xar bir sinfda koÀzga koÀringan favqulotda osonlik, albatta birlikdan, tavhiddan kelgan qulaylik va yengillikning belgisidir.

Natija: Bir sinfning butun turlari, bir turning butun mam moÀmrining asosiy aÀzolari bir hilligi va bir-biriga oÀxshashi yagona Sone'ning sanÀat asari ekanini isbotlaydi. Chunki buni yagona qalam va tamgÀalarning birligi taqozo qiladi. Shunga oÀxshab: Kuzatilgan mutlaq osonlik va qiyinchilikn. ZamiÀqligi bir Sone'i Vohidning asarlari ekanini vojiblik darajasida vujub darajasida keltirib chiqaradi. YoÀqsa imkonsiz darajasiga chiqqan qiyinchilik oÀsha sinfni yÀoqlik va u turni hechlikka olib boradi.

Xullas kalom: Janobi Haqqa isnod qilib, shbutun ashyolar bir narsadek oson boÀladi. Agar sabablardan deb tasavvur qilinsa, xar bir narsa butun ashyolar qadar qiyin boÀladi. Modomiki shunday ekan, koinotda kuzatilgan favqulotda arzonlik va koÀz oÀarini,zdagi sanoqsiz moÀllik yakkalik tamgÀasini quyoshdek koÀrsatadi. Agar oÀta moÀllik bilan oldimizga kelgan mevalar Vohidi Ahadning moli boÀlmasa, butun dunyoni bers:>Besh, bitta anorni yeya olmas edik.

OÀNINCHI YOGÀDU: Jamol tajalliysini koÀrsatgan hayot, bir ahadiyat burhoni, balki bir tur vahdat tajalliyi ekan, jalol tajalliyini izhor qilgan oÀlim ham bir vohidiyat burhonidirti Haklan وَ لِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى Quyosh oldida porlagan va oqqan katta daryoning pufakchalari va zamin yuzining nurli shaffof narsalari Quyoshning ak Sena ziyosini koÀrsatishi Quyoshga guvohlik qilgani kabi, tomchilar va shaffof narsalar botishi, ketishi bilan birga oÀzi bilan yangi kelgan tomchi toifalari va shaffof narsalar qabilalari ustida ydir.

yoshning jilvalari hashamat bilan davom etishi, ziyosining tajalliyi va nuqsonsiz davomiyligi soÀnib yongan, almashib yangilangan, kelib porlagan misoliy quyoshchalar, ziyolar va nurlar bir boqiy, doimiy, oliy, tajalliysi zavol to va: "agona Quyoshning jilvalari ekaniga qat'iyan guvohlik beradi.

Demak, porlagan tomchilar, koÀrinishi va kelishi orqali Quyoshning borligini koÀrsatgani k kelmbotishi, zavol topishi bilan Quyoshning boqiyligi, bardavomligi, va birligini koÀrsatadi. Aynan shuning kabi, ushbu kelib ketayotgan mavjudot vujudi va hayoti bilan Vojibul Vujudning borligining vojibligi va ahadi, bir- shahodat qilgani kabi, zavol topishi, oÀlimi bilan Vojibul Vujudning azaliyatiga, doimiyligi va ahadiyatiga shahodat qiladi.

Kecha kunduz, qish va yoz, asrlar va davrlarnot Solmashishi orqali botish va yoÀqolish ichida almashgan va yangilangan goÀzal borliqlar, latif mavjudoti, albatta bir oliy, doimiy va tajalliysi bardavom boÀlgan jamol Sohibining borligi, boqiyligi va vam muqai koÀrsatganidek, maxluqot qiymatsiz zohiriy sabablari bilan birga zavol topib oÀlishi, sabablarning hechligi va parda boÀlganini koÀrsatadi. Bu holat shu san'at asarlari, naqshlar, jilvalar butun Asmhida yqaddas va goÀzal bir Zoti Jamili Zuljalolning yangilangan san'atlari, oÀzgargan naqshlari, harakatlangan oynalari, bir-biri orqasidan kelgan tamgÀalari, hikmat bilan almashgan muxنَ شِفekanini qat'iyan isbotlaydi.

Natija: Bu buyuk koinot kitobi, Alloh mavjudligining vojibligi va yagonaligiga doir koinot qonunlari bizga dars bergani kabi, Zoti Zuljalolning butun kamoliy, jamoiyotin jaloliy vasflariga ham guvohlik qiladi. Va kamchiliksiz va nuqsonsiz mukammal zotini isbotlaydi. Chunki,

bir sanÀat asarida mukammallik, unia, bu bai va boshlangÀichi boÀlgan amalning kamoliga dalolat qiladi.

Fe'lning kamoli esa, ismning kamoliga,

ismning kamoli sifatning kamoliga,

sifatning kamoli zotida boÀlgan iste'ratni qobiliyatning kamoliga,

iste'dod va qobiliyatning mukammalligi u zotiy xususiyatlarning kamoliga sezgi bilan, zarurat bilan va ochiq ravshan dalolat qiladi.

Masalan: Kamccha tiiz bir qasrning mukammal naqshlari, bezaklari, orqasida bir usta ishining mukammalligini koÀrsatadi. OÀsha ishlarning mukammalligi ishni qilgan ustanisizga balarini koÀrsatgan unvonlarini va ismlarining mukammalligini koÀrsatadi. Asmo va unvonlarining mukammalligi ustaning san'atiga doir sifatlarining mukammalligini koÀrsatadi. San'at va sifatlarining mukammallmisollsan'at sohibining shuuni zotiya deb nomlangan oÀzining qobiliyat va iste'dodining mukammalligini koÀrsatadi. Iqtidor va qobiliyatning mukammalligi ustaning zotining mohiyati yotishalligini koÀrsatgani kabi, ushbu kam-koÀstsiz هَلْ تَرٰى مِنْ فُطُورٍ sirriga sazovor boÀlgan ushbu olamda koÀringan sanÀat asarlari, bu intizomli koinot mavjudotidagi san'at hammachiq oydin kuch va iqtidor sohibi boÀlgan Yaratuvchining mukammal ishlariga dalolat qiladi.

Mukammal ishlari esa, Foili Zuljalolning kamoli asmosiga ochiq ravshanlik azat qiladi. Asmosining mukammalligi, goÀzal egasining sifatining mukammalligiga zarurat bilan dalolat va shahodat qiladi. Sifatining kamoli esh'um vsufi Zulkamolning zotiy xusuiyatlarining mukammalligiga aniq dalolat va shahodat qiladi. Zotiy xususiyatlarining mukammalligi esa, xususiyat sohibining totga zotiga haqqalyaqiyn dalolat qiladi. Butun koinotdagi kamolot turlari uning kamoliga nisbatan soÀniq zaif soya suratida Zoti Zulkamolning mukammalliginingnosigalari, jalolining ramzlari va jamolining ishoratlari ekanini koÀrsatadi.

QUYOSHLAR QUVVATIDAGI OÀN BIRINCHI YOGÀDU: OÀn ToÀqqizinchi SoÀzda ta'riflangan, koinot kitobining eng kattمَا تُli, Buyuk Qur'ondagi ismi a'zami va koinot daraxtining urugÀi va eng munavvar mevasi, olam saroyining quyoshi, Islom olamining nurli toÀlin oyafagarohning rububiyati saltanatining dalloli, koinot tilsimining hikmatli kashf qiluvchisi boÀlgan Sayyidimiz Muhammadul Amin Alayhissalotu Vassalam - butun anbiyolarni soyasi ostiga olgan risolat qanoti, butun Olami Islomni himoyasigutun an Islomiyat qanotlari bilan haqiqatning tabaqalarida uchgan va butun anbiyo va mursalinni, butun avliyo va siddiqiynni, butun asfiyo va muhaqqiqiynni orqasiga olib bor kuchi bilan vahsiylartni koÀrsatib, ahadiyat arshiga yoÀl ochib koÀrsatgan iymoni billoh va isbotlagan Allohning vahdoniyatini hech qanday tasavvur va shubhaning yopishga va parda boÀlishga haddi bormi?!

Modomiki tarzdÀqqizinchi SoÀz va OÀn ToÀqqizinchi Maktubda bu qatÀiy burhonning maÀrifat obi hayotidan oÀn toÀrt Rashha va oÀn toÀqqiz Ishoratlar bilan moÀ'jizali zotning moÀ'jizalari tng koÀ bilan birga, bir daraja qisqa ta'rif va bayon qilgan ekanmiz, bu yerda ular kifoyalanib, vahdoniyatning qatÀiy burhonga guvohlik qilgan va sidqii shunhodat qilgan asoslariga ishorat suratida bir salovoti sharifa bilan bitiramiz.

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مَنْ دَلَّ عَلٰى وُجوُبِ وُجُودِكَ وَ وَحْدَانِيَّتِكَ وَ شَهِدَ عَلٰى جَلَالِكَ وَ جَaltanaَ وَ كَمَالِكَ الشَّاهِدُ الصَّادِقُ الْمُصَدَّقُ وَ الْبُرْهَانُ النَّاطِقُ الْمُحَقَّقُ سَيِّدُ الْاَنْبِيَاءِ وَ الْمُرْسَل۪ينَ الْحَامِلُ سِرَّ اِجْمَاعِهِمْ وَ تَصْد۪يقِهِمْ وَ مُعْجِزَاتِهِمْ وَ اِمَامُ الْاَوْلِيَاءِ وَ الصّan shu۪ينَ الْحَاو۪ى سِرَّ اِتِّفَاقِهِمْ وَ تَحْق۪يقِهِمْ وَ كَرَامَاتِهِمْ ذُو الْمُعْجِزَاتِ الْبَاهِرَةِ وَ الْخَوَارِقِ الظَّاهِرَةِ وَ الدsaltanِلِ الْقَاطِعَةِ الْمُحَقَّقَةِ الْمُصَدَّقَةِ لَهُ ذُو الْخِصَالِ الْغَالِيَةِ ف۪ى ذَاتِه۪ وَ الْاَخْلَاقِ الْعَالِيَةِ ف۪ى وَظ۪يفَتِva tebالسَّجَايَا السَّامِيَةِ ف۪ى شَر۪يعَتِهِ الْمُكَمَّلَةِ الْمُنَزَّهَةِ لَهُ عَنِ الْخِلَافِ مَهْبِطُ الْوَحْىِ الرَّبَّانِىِّ بِاِجْمَاعِ الْمُنْزِلِ

وَ الْمُنْزَلِ وَ الْمُنْزَلِ عَلَيْهِ سَيَّارُ عَالَz rahmغَيْبِ وَ الْمَلَكُوتِ مُشَاهِدُ الْاَرْوَاحِ وَ مُصَاحِبُ الْمَلٰئِكَةِ اَنْمُوذَجُ كَمَالِ الْكَائِنَاتِ شَخْصًا وَ نَوْعًا وَ جِنْسًا (اَنْوَرُ ثَمَرَاتِ شَجَرَةِ الْخِلْقَةِyoshniاجُ الْحَقِّ بُرْهَانُ الْحَق۪يقَةِ تِمْثَالُ الرَّحْمَةِ مِثَالُ الْمَحَبَّةِ كَشَّافُ طِلْسِمِ الْكَائِنَاتِ دَلَّالُ سَلْطَنَةِ الرُّبُوبِيَّةِ الْمُرْمِزُ بِعُلْوِيَّةِ شَخْصِيَّتِهِ الْمَعْنَوِيَّةِ اِلٰى اَنَّهُ نُصْبُ عَيْنِ فَاiz sabلْعَالَمِ ف۪ى خَلْقِ الْكَائِنَاتِ ذُو الشَّر۪يعَةِ الَّت۪ى هِىَ بِوُسْعَةِ دَسَات۪يرِهَا وَ قُوَّتِهَا تُش۪يرُ اِلٰى اَنَّهَا نِظَامُ نَاظِمِ الْكَوْنِ وَ وَضْعُ خَالِقِ الْكَائِنَاتِ نَعَمْ اِنَّ نَاظِمَ الْكَائِنَاتin, keذَا النِّظَامِ الْاَتَمِّ الْاَكْمَلِ هُوَ نَاظِمُ هٰذَا الدّ۪ينِ بِهٰذَا النِّظَامِ الْاَحْسَنِ الْاَجْمَلِ سَيِّدُنَا نَحْنُ مَعَاشِرَ بَن۪ى اٰدَمَ وَ مُهْد۪ينَا اِلَى الْا۪يمَانِ نَحْنُ مَعَاشِرَ الْمُؤْمِن۪ينَalan: َّدٍ بْنِ عَبْدِ اللّٰهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَلَيْهِ اَفْضَلُ الصَّلَوَاتِ وَ اَتَمُّ التَّسْل۪يمَاتِ مَا دَامَتِ الْاَرْضُ وَ السَّمٰوiki Riَاِنَّ ذٰلِكَ الشَّاهِدَ الصَّادِقَ الْمُصَدَّقَ يَشْهَدُ عَلٰى رُؤُسِ الْاَشْهَادِ مُنَادِيًا وَ مُعَلِّمًا لِاَجْيَالِ الْبَشَرِ خَلْفَ الْاَعْصَارِ وَ الْاَقْطَارِ نِدَاءً عُلْوِيًّا بِجَم۪يعِ قُوَّتِه۪ وَ بِغَايَةِ جِدngildiِه۪ وَ بِنِهَايَةِ وُثُوقِه۪ وَ بِقُوَّةِ اِطْمِئْنَانِه۪ وَ بِكَمَالِ ا۪يمَانِه۪ بِاَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَر۪يكَ لَهُ

QUYOSHLAR QUVVATIDAGI OÀN IKKINCHI Yesa, b Ushbu Yigirma Ikkinchi SoÀzning OÀn Ikkinchi YogÀdusi shunday haqiqatlar dengiziki,

butun yigirma ikki SoÀz, uning yigirma ikki tomchisi shunday nurlar manbaiki,

yigirma ikki SoÀz u quyoshning yigirma ikki yogÀdusi boÀla oladi.

Ha, urat:>a ikki adad SoÀzlarning xar biri Qur'on osmonida porlagan birgina oyat yulduzining bir yogÀdusi,

Furqon dengizidan oqqan bir oyatning irmogÀining bir tomchisi,

hazina boÀlgan a'zam Hamullohning xar biri bir javohir sandiqchasi boÀlgan oyatlarining bitta oyatining bir marvarididir.

Xullas, OÀn ToÀqqizinchi SoÀzning OÀn ToÀrtinchi Rashhasida bir oz ta'rif etilgan u Kahilik oh Ismi A'zamdan, Arshi A'zamdan, rububiyatning tajalliyi a'zamidan nuzul etib, azalni abadga bogÀlaydigan, yerni arshga bogÀlaydigan kenglik vaglamaglik ichida butun kuchi va oyatlarining butun qat'iyati bilan takror takror لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ deydi, butun koinotni guvoh qiladi va shahodat ettiradi. لَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ بَرَابَرْ م۪يزَنَدْ عَالَمْ

Darhaqiqat, Qlar, ia toza qalb koÀzi bilan qarasang, ichiga olti jihati porlashini, shaffofligini, hech qanday zulmat, hech bir zalolat, hech qanday shak va shubha, hecbatta hiyla kirishga va maÀsumlik doirasiga kirishga joy topa olmaydi. Chunki,

Ustida i'joz tamgÀasi,

Ostida burhon va dalil,

Orqasida tayanch nuqtasi, Rabboniy vahiy,

toÀkma ikki dunyo saodati,

OÀngida aqlni gapirtirib tasdiqlashini ta'minlash,

chapida vijdonni guvoh qilib taslim boÀlishini aniqlash,

ichi ochiq ravshan sof Rahmoniy hidoyat,

usti ochiq oydin xolis iymontiri Zri,

mevalari aynalyaqiyn insoniy kamoloti bilan ziynatlangan asfiyo,

muhaqqiqin avliyolar va siddiqiyn boÀlgan u gÀayb lisoninining hariga qulogÀingni qoÀyib tinglasang oÀta chuqur,

jonga juda yaqin doÀst,

ishonchli,

oÀta jiddiy, ulugÀ va burhon bilan jihozlangan samoviy sado eshitasan.

Shunday bir qat'iyat bilan لَا اِلٰهniyatnَا هُوَ deydi va takrorlaydi. Uni haqqalyaqiyn darajasida aytganini aynalyaqiyn kabi bir ilmalyaqiynni senga ifodalaydi va fayz beradi.

Natija: Bittadan quyosh boÀlgan Rasuli Akram Alayhsodiq tu Vassalam bilan Furqoni Ahkom, biri shahodat olamining tili boÀlib ming moÀ'jizalari ichida butun anbiyo va asfiyoning tasdigÀI bilan Islomiyat va risolat barmoqlari bilan ishorat qilib butun kuchi bilan knday egan haqiqatni...

Ikkinchisi: Olami gÀaybning tili boÀlib, qirq tomondan i'joz ichida koinotga oÀrnatilgan qonunlar tasdiqlagan haqqoniyat va hidoyat barmoqlari bilan ishorat qilib butun jiddiyati eshi koÀrsatgan ayni haqiqatni... oÀsha haqiqat quyoshdan ham oshkor, kunduzdan ham zohir boÀlmaydimi ajabo?!

Ey zalolatga qorishgan qaysar odamcaryoniHoshiya) Bu murojaat Qur'on xitobini yoÀqotishga uringanga qaratilgan.} Boshingdagi tilla qoÀngÀizdan ham soÀniq chiroq bilan bu quyoshlarga qanday qilib qarshi chiqasan? Ulardan behojat boÀlaning kn? Uflash bilan ularni soÀndirishga urinasan? Tuf! Inkorchi aqlingga tuf! Ikki gÀayb va shahodat tili butun olamlarning Robbi, koinotning sohibi nomidan va Unga aytgan soÀzlarni, da'volarni inkor qilasan? Ey bechob ishlchivindan ham ojiz, qadrsiz! Sen kim boÀlibsanki, koinotning Sohibi Zuljalolini yolgÀonga chiqarishga urinyapsan?

Ey aqli xushyor, qalbi uygÀoq doÀstim! Agar lo,>juirma Ikkinchi SoÀzning boshidan shu yergacha tushungan boÀlsang, OÀn Ikki YogÀduni birdan qoÀlingga ol. Minglab elektr quvvatidagi haqikdir.hirogÀi deb, Arshi A'zamdan uzanib kelgan Qur'on oyatlarini mahkam tut. Tavfiq burogÀiga min, haqiqat samovotiga yuksal, ma'rifatulloh arshiga chiq...

de.pti.

ِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَر۪يكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ يُحْي۪ى وَ يُم۪يتُ وَ هُوَ حَىٌّ لَا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَsarlar كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ

deb, butun koinot mavjudotining boshi ustida va buyuk olam masjidida vahdoniyatni e'lon qil...

سُبْحَانَكَ لَا عِلa tashنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَٓا اِنْ نَس۪ينَٓا اَوْ اَخْطَاْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَٓا اِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَالْقَاذ۪ينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِه۪ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْلَنَا وَارْحَمْنَا اَنْتَ مَوْلٰينَا فَانْصُرan, seَلَى الْقَوْمِ الْكَافِر۪ينَ ٭

رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ اِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً اِنَّكَ اَنْتَ الْوَهَّابُ ٭ رَبَّنَٓا اِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْni hol رَيْبَ ف۪يهِ اِنَّ اللّٰهَ لَا يُخْلِفُ الْم۪يعَادَ ٭

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى مَنْ اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَم۪ينَ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ اَجْمَع۪ينَ وَارْحَمْنَا وَ ارْtganigُمَّتَهُ بِرَحْمَتِكَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِم۪ينَ اٰم۪ينَ

YIGIRMA UCHIN va AnÀZ

gili jhi BoÀlim

Bu qismda iymonning minglarcha yaxshiliklaridan faqat beshtasini "Besh nuqta" ichida bayon etamiz.

Birinchi nuqta: Inkoinotmon nuri bilan eng yuksak darajaga, a'loyi illiyinga chiqadi - Jannatga loyiq bir qiymat oladi. Va kufr zulmati bilan eng tuban darajaga - asfali sofiliynga tn boÀs, Jahannam ahlidan boÀladigan bir vaziyatga kiradi. Chunki iymon - insonni barcha narsani san'at bilan yaratgan buyuklik sohibi Sone'i Zuljaloliga, Allohga bogÀlaydi.

Iymon bir bogÀlanishdir. Iymon orqali insonda koÀringan Allohni. Ey i'ati va ismlarning naqshlari aks etadi. Uning qiymati shu bilan oÀlchanadi. Kufr esa bogÀlanishni kesadi. Natijada Rabboniy san'at koÀrinmay qoladi. Qiymati esa faqatgina moddiy tomoni bilangina oÀlchanadiing xuiy jihat esa foniy, oÀtkinchi va vaqtinchalik hayvoniy hayotdan iborat boÀlgani uchun qiymati yoÀq hisobidadir.

Bu sirni bir misol orqali bayon qilamiz. Masalaqasi, onlarning san'at asarlari ichida moddaning qiymati bilan qoÀl san'atning qiymati turlicha boÀladi. Ba'zan ikkalasining qiymati teng, ba'zan moddaning qiymati koÀproq boÀladi. Ba'zan besh tiyinfalarimirdagi qoÀl san'ati besh soÀmga baholanadi. Ayni chogÀda, ba'zan antiqa boÀlgan san'at asari bir millionlik qiymatni olsada, moddasi besh tiyinga ham arzimaydi. Shunday antiqa bir san'atni osorip, muhlar bozoriga olib borilsa va dongÀi ketgan eski hunarmand ustaga bogÀlab mashhur qilinsa, bir millionlik narxga sotiladi. Agar oÀsha mol temir tersak bozoymon nlib borilsa, besh tiyinlik temir narxida olinishi mumkin.

Inson ham, Janobi Haq - Allohning shunday antiqa bir san'at asaridir. Va qudratining eng nozik va nozanin moÀ'jizasi boÀlib, insonni butun ismlariningqlar esiga sazovor va naqshlarini koÀrsatishga vosita va koinotning kichik namunasi suratida yaratgan.

Agar uning ichiga iymon nuri kirsa, sirtidagi butun ma'nodor naqshlar oÀsha nur orqali oÀqiladi. U moÀ'min oÀsha naqshlarni ongli tarzi yashiydi va u bogÀlanish orqali boshqalarga ham oÀqitadi. Ya'ni, "Yaratuvchi - Sone'i Zuljalolning san'at asariman, maxluqiman, rahmat va karamiga sazovorman", kabi ma'nolar bilan insondagi Rabboniy san'at namoyon boÀladi.

Demak, Yaratuvchigatabasianishdan iborat boÀlgan iymon insondagi butun san'at asarlarini koÀrsatadi. Insonning qiymati ushbu Rabboniy san'atga koÀra belgilanadi. Bu ekoÀrsaonni behojat boÀlgan Allohga oyna boÀlishi orqali amalga oshadi. Shunday qilib ahamiyatsiz inson butun mavjudot orasida Allohga suhbatdosh va Rabbisining Jannatga loyilik kemehmoniga aylanadi.

Allohga bogÀlanishni uzadigan kufr insonning ichiga kirganda esa, ma'noli ilohiy ismlarning naqshlari koÀrinmaydi, oÀqilmay qoladi. Curtni Yaratuvchi unutilsa, Unga yuzlangan ma'naviy jihatlar ham tushunarsiz boÀlib qoladi. GoÀyo hamma narsa aksiga aylanadi. Ma'noli oliy san'at va naqshlarning koÀpchiligi yashirinadi. Qolgan koÀz bilan koÀroqlikdqismi esa tuban sabablar, tabiat va tasodiflardan deb bilinadi, oÀta past darajaga yushadi. Xar biri porloq olmos kabi boÀlgan Ilohiy san'atlar ni tabhishaga aylanib, ahamiyati faqat hayvoniy jismgagina tegishli boÀlib qoladi. Jismning mohiyati va natijasi esa, aytib oÀtganimizdek, qisqa bir umrda hayvonotning eng ojizi, eng muhtoji va eng qaygÀulisi sifatida faqat cheklangan b "YoÀqot kechirishdan iborat boÀlib qoladi. SoÀng buzilib chirib ketadi. Demak kufr insoniy mohiyatni yoÀqqa chiqarib, olmosni koÀmirga aylantiradi.

Ikkinchi nuqta: Iymon, insonn ToÀrttgan shunday nurki, ustida bitilgan barcha Samadoniy maktublarini oÀqitadi. Shuningdek, koinotni ham yoritadi. OÀtmish va kelajakni zulmatdan qutqaradi. Bu sirni bir voqe'adainsa, هُ وَلِىُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ

oyati karimasining bir siriga tegishli misol bilan bayon qilamiz:

Bir xayoliy voqeada bir-biriga arixiyn ikki yuksak togÀni koÀrdim. Ularning oÀrtasida dahshatli bir koÀprik qurilgan. KoÀprikning ostida juda chuqur bir jarlik bor. Men koÀprikning ustidaman. Xar tarafi qorongÀulik, zimiston zulmat dun وَ الoplagan edi.

OÀng tarafimga qaradim - cheksiz zulmat ichida katta mozorni koÀrdim ya'ni, xayol etdim. Chap tarafimga qaradim - daxshatli zulmat toÀlqinlari ichida ulkan toÀfonlar, tashvishlar, baloyu ofatlar tayyorlab qoÀyilgalan qkoÀrganday boÀldim. KoÀprikning tagiga qaradim - oÀta chuqur bir jarlik koÀryapman deb oÀyladim. Bu mudhish zulmatga qarshi xira yonadigan choÀntak chirogÀiga beredi. Undan foydalandim. Yarim-yorti yorugÀida qaradim. Shunda juda mudhish holat koÀrindi. Hattoki, yonimdagi koÀprikning boshida va atrofida shunday qoÀrqinchli ajdam ochi, arslonlar, yirtqichlar koÀrindiki, "koshki shu chirogÀim boÀlmasa edi, bu daxshatlarni koÀrmasaydim", dedim. U chiroqni qay tarafga bursam, shunday dahshatlar koÀrdim. "Ey voh! Bu chiroq boshimga balo boÀldi", iq bir

Unga jahl qildim. Va uni yerga urdim, sindirdim. U singan zahoti, goÀyo dunyoni yoritgan ulkan elektr chirogÀining tugmasiga tegib ketgandek boÀldim, birdan zulmahilarnaldi. Xar taraf chiroqning nuriga toÀldi. Hamma narsaning haqiqatini koÀrsatdi. Qarasam, koÀrgan koÀprigim juda tartibli, tekislikdagi bir keng yoÀl ekan. OÀng tarafimda koÀrgan katta mozor esa, boshdan-oina vacha goÀzal, yashil bogÀchalar bilan, nuroniy insonlarning boshchiligida ibodat, xizmat, suhbat va zikr majlislari ekanini koÀrdim. Chap tarafimdagi toÀfonli, tashvishli deb oÀylagan choÀqr. Na tepaliklar esa ziynatli, sevimli, jozibador togÀlarning orqasida azim bir ziyofatgoh, goÀzal bir saylgoh, yuksak sayrgoh ekanini hayolan koÀrdim. Daxshatli yirtqichlar, ajdarholar deb . Chunan maxluqlar esa barakali tuya, hoÀkiz, qoÀy, echki kabi uy hayvonlari ekanini koÀrdim. "Alhamdulillahi a'la nuri iyman" deb

اَللّهُ وَلِىُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنopolmaُلُمَاتِ اِلَى النُّورِ

oyati karimasini oÀqidim, bu voqeadan oÀzimga keldim.

Ikki togÀ esa hayotning boshlanishi va nihoyasi, ya'ni bu dunyo va qabr (barzoh) olamidir. KoÀprik esa hayot yoÀlidir. OÀng taraf oÀtmish zamon. Chap taraf esa ke aniqlir. ChoÀntak chirogÀi esa xudbin va bilganiga suyangan va samoviy vahiyni tinglamagan insonning "MEN"ligidir. Yirtqichlar deb oÀylagan hayvonlar olam hodisalari va ajib maxluqlaridir. "MEN"ligiga im zotin, gÀaflat zulmatiga tushgan, zalolat qorongÀusiga mubtalo boÀlgan odam bu voqeadagi avvalgi holimga oÀxshaydi.

ChoÀntak chirogÀi hisoblangan nuqsonli va zalolatli ma'lumot orqali oÀtmishni katta mozor suratni taq yoÀqlikka mahkum zulmat ichida koÀrmoqda. Kelajakni esa oÀta toÀfonli va tasodifga bogÀliq daxshatli joy qilib koÀrsatadi. Xar biri hikmatli va mehribon - Hakiymi Rahiymningizda, ungan xodimlari hisoblangan hodisalar va mavjudotni zararkunanda yirtqichlar qilib koÀrsatadi.

وَالَّذِينَ كَفَرُوا اَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورydi. Mى الظُّلُمَاتِ

oyatining ayanchli ta'rifiga duchor qiladi.

Agar Ilohiy hidoyatga yetishsa, qalbiga iymon kirsa, nafsning fir'avnligi sinsa, Allohning kitobini tinglasa, bu voqeadagi iostidai holatimga oÀxshaydi. OÀshanda koinot birdan kunduz rangini oladi, Ilohiy nur bilan toÀladi. Olam

oyatiniberadidi.

OÀtgan zamon ulkan bir mozor sifatida emas, balki xar bir asrni bir Nabiyning yoki Avliyoning boshqaruvi ostidagi qullik vazifasini bajo keltirgan, hayot vazifalarini tugatib musaffo ruhlardan tashkil topgan jamoatlarning "Allohu Akbaabi mu oliy maqomlarga uchishlarini, istiqbol tarafiga oÀtishlarini qalb koÀzi bilan koÀradi. Chap tarafiga nazar tashlab, iymon nuri bilan bu yerdan turib barzoni bilxirat olamiga tegishli togÀlardek ba'zi katta oÀzgarishlarning orqasida Jannat bogÀlaridagi baxtiyorlik saroylarida tashkil etilgan Rahmoniy ziyofatvchi hradi. Va toÀfon, zilzila, vabo kabi hodisalarning xar birini boÀysungan xodim deb biladi. Bahor toÀfoni va yomgÀir kabi hodisalarni koÀrdan hadan qalbga ozor berguvchi, ma'nan juda latif hikmatlarga toÀla deb tafakkur qiladi. Hatto oÀlimni abadiy hayotning muqaddimasi va qabrni abadiy saodat eshigi deb ishonadi. Yana boshqa jihatlarini oÀzing qiyosla. Haqiqatni keltirilgan Àta idarga tatbiq qil...

Uchinchi nuqta: Iymon ham nurdir, ham quvvatdir. Ha, haqiqiy iymonni qoÀlga kiritgan inson butun koinotga bas kela oladi va iymonning quvvatiga koÀra hodisalarning tazyiqlaridan xalos boÀladi. "Tavakkaltyansagloh - Allohga tavakkal" deb, hayot kemasida toÀliq ishonch bilan hodisalarning togÀlardek toÀlqinlari ichida sayr etadi. Butun ogÀirliklarini cheksiz qudrat sohibi boÀlgan Qodiyri Mutlaqning qudrat qoÀliga topshirib, dunyodida katda yashab oÀtadi, qabrda dam oladi. SoÀng abadiy saodat sari Jannatga uchadi. Aks holda, tavakkal qilmasa, dunyoning ogÀirliklari uchishga emas, balki asfali sofiliynga tortadi. Demak, iylib, dvhidni, tavhid taslim-itoatni, taslim tavakkalni taqozo qiladi, tavakkal ikki dunyo saodatiga erishtiradi. Biroq, yanglish tushunma.

Tavakkal - sabablarni {(*): Tavakkal xususidagi hadislarga ishora. Xususan PaygÀambarimiz s.a.v.ning ishlahobaga otni jilovini bogÀlab keyin tavakkal qilishni tavsiya qilganlar. Tarjimon.} butunlay rad qilish degani emas, balki sabablarni Allohning qudrat qoÀlining pardasi deb, ularga rioyagapiry, sabablarini bajarishni hol-harakat duosi deb qabul qilib natijani faqat Janobi Haqdan soÀrash va Undan deb bilish va Unga minnatdor boÀlishdan iboratdir.

, boÀlni ikki odam ham bellariga, ham boshlariga ogÀir yuk yuklab, katta kemaga chipta olib chiqishdi. Biri kirar kirmas yukini kemaga qoÀyib, ustiga oÀtirib atrofni tomosha qila boollari. Narigisi ham ahmoq, ham magÀrur boÀlgani uchun yukini yerga qoÀymadi. Unga: "OgÀir yukingni kemaga qoÀyib, dam olmaysanmi?" deyilsa, u: "YoÀq, qoÀymayman. YoÀqotib qoÀyishim mumk u, inn kuchliman. Molimni orqamda va boshimda koÀtarib tura olaman", deb javob berdi. Yana unga: "Sultonning biz va sizni koÀtarib turgan bu ishonchli kemasi kuchliroq. Bizdan ham yaxshiroq muhofaza qiladi. Aks holda boshing aylanib, yuking bilan birga dengizga qulaysan. Borgan sari kuchdan ham qolasan. Bukilgan beling kamayiz boshing tobora ogÀirlashadigan yuklarga toqat qila olmaydi. Kema boshligÀi ham, agar seni bu holda koÀrsa, yo devona deb seni quvib yuboradi, yo xodan mumamizni ayblyapti, bizni kalaka qilyapti, hibsga olinsin, deb buyruq beradi. Hammaga masxara ham boÀlasan. Chunki e'tibor berib qarab turganlar nazarida zaiflik nishonasi boÀlgan manmanliging bilan, ojizligigan naoÀrsatgan gÀururing bilan, riyoni va xorlikni koÀrsatgan mugÀombirliging bilan xalqqa kulgi boÀlding. Hamma sening ustingdan kulyapti", deyilganidan soÀngdeb qahoraning aqli joyiga keldi. Yukini yerga qoÀyib, ustiga oÀtirdi. "Oh... Alloh sendan rozi boÀlsin. Zahmatdan, qamoqdan, masxaralikdan qutuldim", dedi.lalar tavakkalsiz inson! Sen ham bu odam kabi aqlingni yigÀ, butun koinotga tilanchilik qilishdan, xar bir hodisa oldida titrashdan, maqtanchhi zaran, masxara boÀlishdan, oxirat azobidan va dunyoviy tazyiqlar iskanjasidan qutulishing uchun tavakkal qil.

ToÀrtinchi nuqta: Iymon insonni inson qiladi. Balki insonni sulton etadi. Shunday ekan, insetilga asl vazifasi iymon keltirish va duo qilishdir. Kufr esa insonni oÀta ojiz jonivor hayvon qiladi.

Bu masalaning minglab dalillari bor. Hayvon va insonning dunyoga kelishidagi farqlari bu masalaga yaqqol dalildir. Va qat'iy isbotdir. orligiamzot iymon bilan inson boÀladi. Inson bilan hayvonning dunyoga kelishidagi farqlari, buni koÀrsatadi. Chunki hayvon xuddi boshqa olamdyoÀqmishtirilgandek, iste'dodiga koÀra mukammal tugÀiladi, ya'ni, yuboriladi. Yo ikki soatda, yo ikki kunda yoki ikki oyda butun hayotiy sharoitini oÀzlashtiradi. Koinot bilan boÀlgan munosabatini va hayotining qonunlarini oÀrganadi, tajr اِلَيega boÀladi.

Insonning yigirma yilda erishgan hayotiy tajribasini va mustaqil faoliyatini chumchuq yoki ari yigirma kunda oÀrganadi, yg eng nga ilhom bilan bildiriladi. Demak, hayvonning asl vazifasi oÀrganish bilan rivojlanish emas, ilm ma'rifatli boÀlib taraqqiy etish ham emas, ojizligini koÀrsatib yordam soÀrash, duo qilish ham emas. Aksincha unin shubhfasi iste'dodiga yarasha ishlash, amal qilishdir. Bu ularning amaliy ibodati hisoblanadi.

Inson esa bu dunyoga hamma narsani oÀrganishga muhtoj va hayot qonunlariga nirati M savodsiz holda keladi. Hatto yigirma yilda ham hayot sharoitini mukammal oÀrganolmaydi. Balki umrining oxirigacha oÀrganishga muhtojdir. U gÀoyat ojiz va zaif holatda dunyoga yuborilib, bir-ikki yilda zoÀrgÀa oyoqqa turadi. OÀn besh a nashzoÀrgÀa foyda va zararni ajratishni boshlaydi. Jamiyat hayotning yordami bilan uning manfaatlaridan foydalanib, zararlardan saqlanadi. Demak, insonning haqiqiy vazifasi ta'lim olirofi millikka erishishdir. Duo bilan ibodat qilishdir. Ya'ni: "Kimning marhamati bilan bunday hikmatli tarzda boshqarilyapman? Kimning ehsoni orqali mehr shafqat bilan tarbiya qulugÀlqdaman? Qanday Zotning lutfi bilan izzat ikrom bilan toÀydirilmoqdaman va ta'minlanyapman?" deb bilish va mingdan biriga ham qoÀli yetmagan ehtiyojlarini Qoziyul Hojatga - hojatbaror zotga ojizlik va faqirlik tili bilan yolvorish va soÀلِقَوْo qilishdir. Ya'ni, ojizlik va faqirlik qanotlari bilan bandalikning oliy martabalariga uchishdan iboratdir.

Demak, inson bu dunyoga ilm olib duo qilish orqali komillikka erishish uchun kelgan. Hamma narsaning mohiyati va istva kas ilmga bogÀliq va barcha haqiqiy ilmlarning asosi, koni, nuri va ruhi ma'rifatulloh - Allohni tanishdir. Uning poydevori esa Allohga iymondir.

Insonasosansl fitriy vazifasi iymondan soÀng duodir. Negaki inson nihoyatsiz ojizligi bilan cheksiz baloyu musibatlarga duchor, had-hisobi yoÀq dÀzal ilarning hujumiga mubtalo va cheksiz faqirligi bilan birga nihoyatsiz ehtiyojlarga giriftor va tuganmas istaklarga muhtojdir. Duo esa ibodatning asosidir. Masalan yosh bola qoÀli yetmagan narsani olish yoki istagan narsasiga yetish ucmagan yigÀlaydi yoki soÀraydi. Ya'ni yo harakati bilan, yoki gapirib ojizlik tili bilan duo qiladi. Maqsadiga yetadi.

Shuning kabi, inson ham butun jonzotlalgan. i ichida nozik, nozanin, nozdor bir yosh bola hukmidadir. U Rahmonur Rahiymning dargohiga yo zaiflik, ojizligi bilan yigÀlash yoki faqirlik, ehtiyoji bilan duo ytonnii kerak. Shu tariqa orzulari ushalsin yoki unga boÀysundirilganining shukrini ado etsin. YoÀqsa, pashshadan dodu faryod qilgan ahmoq va yaramas bola kabi: "Men oÀz kuchim bilan mudhisndirilishi mumkin boÀlmagan va undan ming daraja kuchli boÀlgan ajib narsalarni, fikr va tadbirim bilan oÀzimga bosh egdiryapman", deb nonkoÀrlik qilish, insoniyatning asl fitratiga ziddir. Qolaversa oÀzini mligintli azobga loyiq qiladi.

Beshinchi nuqta: Iymon duoni zarur vosita sifatida taqozo qiladi. Insonning tabiati ham duo qilishni qani, bistaydi. Janobi Haq: "Duoingiz boÀlmasa, nima ahamiyatingiz bor?" ma'nosidagi oyatda

deb buyuryapti. Yana اُدْعُونِى اَسْتَجِ hashrُمْ deya amr qilmoqda.

Agar: "KoÀp marotaba duo qilyapmiz, qabul boÀlmayapti. Xolbuki, oyat hammaga tegishli, har bir duoga javob bor deyapti" deb soÀrasang.

Javob: Duoga javob berish boshqa, qabul qilish boshqa. Xarhatda uo uchun javob berish bor, lekin qabul qilish va soÀralgan tilakni berish Janobi Haqning hikmatiga tobe'.

Masalan: Hasta bir bola: "DoÀxtir! Menga qarang", desa, doÀxtir: "Labbay", "Nima xohlaysan?" deb javob beradi.r eshi "Menga mana bu dorini bering" deydi. DoÀxtir esa, yo oÀsha dorini, yoki uning foydasini koÀzlab, undan ham yaxshirogÀini beradi, yoki unga zarar boÀlishini bilib, bermaydi.

Janobi Haq - mutlaq hikmatli zot boÀlgani uchun, moddaam hozir, koÀrib turuvchi boÀlgani uchun qulining duosiga javob beradi. QoÀrquv va kimsasizlik dahshatini, borligi va javobi bilan doÀstlikka aylantiradi. Ammo insonning hoyu havasining istagini emas, balki Ra buni hikmatning taqozosi bilan yo soÀraganini beradi yoki yanada a'losini beradi yoki umuman bermaydi.

Duo bir qullik hamdir. Qullikning mahsuli eetadi.ratga oid. Dunyoviy istaklar, duo va ibodatning vaqtlaridir. Lekin duoning asosiy maqsadi emas. Masalan, yomgÀir namozi va duosi bir ibodatg antiomgÀirsizlik esa shu ibodatning vaqtidir. YoÀqsa, u ibodat va duo yomgÀirni yogÀdirish uchun emas. Agar faqat oÀsha niyatda boÀlsa u duo va ibodat xoln xalqoblanmaydi. Va qabulga loyiq boÀlmaydi. Quyoshning botishi shom namozining vaqti boÀlgani kabi, Quyosh va Oyning tutilishi - kusuf va xusuf namozlari deb atalgan ikki maxsus ibodatning vaqtlaridir. Ya'ni, Allohning nurli oyatl qildiÀlgan kecha va kunduzning pardalanishi bir Ilohiy azamatning e'loniga sabab boÀladi. Janobi Haq qullarini oÀsha vaqtlarda ibodatning bir turiga chaqiradi. {(*): Bu yerda xusuf va kismoniamozlarinig vaqtlariga ishora qilinyapti.} Aksincha bu namozlar (tutilishi va qanchagacha davom etishi astronomik hisob kitoblarda aniqlangn, Quy va Quyoshning ochilishi uchun emas.

Xuddi shuningdek yomgÀirsizlik ham yomgÀir namozining vaqtidir. Va baloyu musibatlarning kelishi va zararli narsalat shi hujumi ba'zi duolarning maxsus vaqtlari boÀlib, inson oÀsha vaqtlarda ojizligini anglaydi, duo va yolvorish bilan Qodiyri Mutlaqning dargohiga iltijo qiladuli bor qayta qayta duo qilinsa ham baloyu musibatlar ketmasa, "Duo qabul boÀlmadi", demaslik kerak. Balki: "Duoning vaqti hali oÀtmadi", deyish kerak. Agar Janobi Haq fazlu karami bilan balra! Oltkazsa, nur ustiga a'lo nur, u vaqt duo vaqti bitadi, oÀtgan boÀladi.

Demak, duo qullikning bir siridir. {(*): Duo ibodatdir, lekin sirli bir ibodat. Ya'ni duoning ichida juda koÀplab a asal yashiringan.} Qullik esa, xolis Alloh uchun boÀlishi kerak. Bunda inson ojizligini izhor etib, Robbiga duo bilan iltijo qilishi, Allohnineng muariga aralashmasligi, tadbirni Unga havola qilishi, hikmatiga suyanishi, rahmatini ayblamasligi kerak boÀladi.

Ha, chindan ham Qur'on oyatlari bayon qutun kdek butun koinotdagi xar bir mavjudotning oÀziga xos tasbehlari va xususiy ibodatlari va xos sajdalari, Allohning dargohiga boradigan duolardir. Bu duolarning b qoldiisi: iste'dod tili bilan qilinadi. Xar bir oÀsimlik iste'dod tili bilan tuganmas fayz va toÀkinlik sohibi boÀlgan Fayyozi Mutlaqdan bir surat talab etib duo qiladi va Allohning ism va sifatlarini oÀzlarida koÀrsatishni soÀrashadi.

telegng ikkinchi turi: tabiiy ehtiyoj tili bilan qilingan duodir. Bu butun jonzotlarning hojatlari uchun tabiiy ehtiyojlarining tili orqali soÀngsiz ehson sohib ٭ يُخodi Mutlaqdan hayotlarini davom ettirish uchun rizq soÀrab duo qilishlaridir.

Duoning uchinchi turi: noilojlik tili bilan qilingan duo boÀlib, chorasiz qolgan xar bir tirik jon qat'iy bhundayijo bilan qilgan duosidir. Unda bir yashirin Homiyiga iltijo qiladi, balki Rabbi Rahiymiga yuzlanadi. Bu uch turdagi duo toÀsiq boÀlmasa doimo qabul qilinadi.

Duoning toÀrtinchi turi, eng mashxuridir. Bu bizning duomizdir. Bu ham jumlaxil. Birinchisi harakat va holat bilan, ikkinchisi qalbiy va til bilan. Masalan, sabablarga rioya qilish harakat duosidir. Sabablarning yigÀindoÀlishatijani chiqarish uchun emas, balki holat tili bilan uni Janobi Haqdan soÀrash uchun rozilik vaziyatini olishlikdir. Hatto yer haydash rahmat xazinasining eshigini qoqishdir. Bu turdagi harakat duos tinglodi Mutlaqning ism va sifatiga yuzlangani uchun, aksariyat hollarda qabul qilinishga loyiq boÀladi.

Ikkinchi qism - til bilan, qalb bilan duo qilishdir. QoÀli yetmagan ba'zi narsalarni soÀrerkitidir. Buning eng muhim jihati, eng goÀzal gÀoyasi, eng shirin mevasi shuki, duo qilgan odam qalbining tubidagi istaklarini eshitadigan, hamma nar jiddiurbi yetadigan, har bir orzusini roÀyobga chiqara oladigan, ojizligiga marhamat qiladigan, faqirligiga madad beradigan bir Zot borligini anglaydi.

Xullas,ordam iz inson va ey faqir banda! Duo kabi rahmat xazinasining kaliti va tuganmas bir quvvatning manbai boÀlgan vositani qoÀldan chiqarma. Unga yopish, insoniyatning eng yuksak darajasitmasdataril. Bir sulton kabi butun koinotning duolarini oÀz duoing ichiga ol. Ularning nomidan bir umumiy ibodat qilayotgan vakil {(*): Barcha mavjudotning ibodatlarini oÀz shQur'on koÀrsatgan banda. Umumkoinotning ibodatlarini oÀzida mujassam qilgan qul.Tarjimon.} boÀlib اِيَّاكَ نَسْتَعِينُ deb ayt. Koinotning goÀzal bir namunasi, surati, shaklu shamoili boÀl!

Ikkinchi BoÀlim

Inson - ahsani taqvimda ya'ni eng goÀzal shaklu shamoyilda yaratilgani va unga oÀta keng iste'dod berilgani uchun doÀzaxning eng tubidan jannatning eng yuksak darajasigacha chiqa oladi, qiyman osmongacha, zarradan quyoshgacha tizilgan maqomlarga, martabalarga, darajalarga, chiqa oladigan va tubanliklarga tushib ketadigan imtihon maydoniga qoÀyilgan.

, inkog oldida nihoyatsiz tubanlashish va eng yuksakkacha taraqqiy etadigan ikki yoÀl bor. U Allohning qudrat moÀ'jizasi va olamning yaratilish gÀoyasi va ajoyib san'at asari qilinib, bu dunyoga y ey ojgan. Xullas, insonning shu hayratomuz taraqqiyoti va dahshatli inqirozining mohiyatini "Besh sir"da bayon qilamiz.

Birinchi hikmat: Inson koinothlarinarcha narsaga muhtoj va ular bilan aloqadordir. Ehtiyojlari olamning xar tarafiga tarqalgan, orzulari abadiylikkacha uzangan. Bir gulni istagani kabi ulkan bir bahorni ham xohlaydi. Bir bogÀni orzu qilg, surgbi, abadiy Jannatni ham orzu etadi. Bir doÀstini koÀrishga mushtoq boÀlgani kabi, cheksiz goÀzallik sohibi boÀlgan Jamiyli Zuljalolni ham koÀrishga ishtiyoqmand. Boshqa joyda yashaydigan sevimli insonini koÀrgani borish uch Butunha uyning eshigini ochishga muhtoj boÀlgani kabi, qabr olamiga koÀchib ketgan yuzdan toÀqson toÀqqiz doÀstu yoronlarini ziyorat qilishga ham muhtoj. Hailadi,adiy ayriliqdan qutulish uchun ulkan dunyoning eshigini bekitib, mahshargohning eshigini ochadigan, dunyoni buzib oÀrniga oxiratni qurib qoÀyadigan bir mr suraqudrat egasining dargohiga iltijo qilishga ham muhtojdir.

Bu holatda insonga hamma narsaning tizgini qoÀlida, xar narsaning xazinasi yonida boÀlgan, xar yapti.i yaqinidan koÀrib turuvchi, hamma joyda hozir, makondan xoli, ojizlikdan pok, kamchilikdan toza, nuqsondan ozoda bir Qodiyri Zuljalol, bir Rahiymi Zuljamol, bir Hakiymi Zulkamolgina haqiqiy ma'bud boÀla oladi. Chunki, faqat nihoyatsiz qudraom oÀrepoyon ilm sohibigina insonlarning cheksiz hojatlarini ravo qila oladi. Shunday ekan, faqatgina U ma'budiyatga loyiqdir.

Demak, ey inson! Agar yolgÀiz Unga qul boÀlsang, mavqe'ing butun maxluqotningtidan a chiqadi. Agar U zotga qul boÀlishdan bosh tortsang, ojiz maxluqotga pastkash bir qul boÀlasan. Agar "menliging"ga va kuchingga ishonib, Allohga tavakkaning duo qilmay qoÀysang, kibrlanib iddao qilishni boshlasang, yaxshilik va ijod jihatida ari va chumolidan ham past, oÀrgimchak va chivindan ham zaoÀzlarajaga tushasan. Yomonlik va buzishda togÀdan ham ogÀir, vabodan ham zararli holga kelasan.

Ha, ey inson! Senda ikki jihat bor: Birinchisi ijod va qurish, biror narsani vujudga keltirish, yaxshilik qilish, ijobiy harakat qilish va intilishun boslaridir. Ikkinchisi esa, buzish, yoÀq qilish, yomonlik qilish, inkor qilish, harakatsizlik jihatlaridir.

Agar birinchi jihatni nazarga olsang, unda sen ari va chumti.

n past, chivin va oÀrgimchakdan ham zaifroqsan.

Ikkinchi jihatdan esa togÀu toshlardan va yeru osmonlardan oÀzasan. Negaki ular oÀzlarini olib qochgan va ojizliklarini izhor qilgan yukni koÀtarasan. Ulardan ham keutlaq va kattaroq doiraga ega boÀlasan.

Chunki sen yaxshilik va biror narsani barpo qilayotganingda faqatgina imkoning doirasida, kuch va quvvating yetadigan darajada yaxshiliklarni barpo qila olasan. Agar yo zot p va buzish bilan shugÀullansang, yomonliging haddidan oshadi va xarob qilishing tarqaladi.

Masalan: Kufr bir yomonlikdir, buzishdir, tasdiqlamaslikdir. Shu birgina gunoh oÀz ichiga butun koinotni haqorat qilng rah Allohning barcha ismlarini kamsitishni va butun insoniyatni yerga urishni oladi. Negaki xar bir mavjudotning oliy martabasi, ahamiyatli vazifasi bor. Chunki ular olamlarni tarbiya qilib turg xar mning xabarlari, bitilgan maktublari va u Zotning pokligini koÀrsatgan oynalari va xizmatchi xodimlaridir. Kufr esa ularni bu vazifalardan, xizmatlardan va oliy martabalaridan tushirib, ma'nosizlik va tasodifan paydo boÀldi deganili biotgacha tubanlashtirib, zavol topish va ayriliq zarbalari bilan tez buzilib ketadigan oÀtkinchi moddalarga va ahamiyatsizlik, qiymatsizlik, hechlik martabasiga tushiradi. Shu bilan birga butun koinotda va mavjudotda naqshlari va jilvalari va jaq,

ri koÀringan Allohning ismlarini inkor qilib kamsitadi.

Allohning barcha muqaddas ismlarining jilvalarini goÀzal ravishda e'lon qilgan hikmatli she'riy qasidasi va boqiy daraxtning tuzilishini oÀz ichida jamlagan urugÀ kabi ilohiy qudratnin ichidol moÀ'jizasi, ulkan va buyuk omonat mas'uliyatini olgan vaqti - yer, osmon, togÀlardan ustun boÀlgan va farishtalarning darajasidan ham oÀtgan, yer yuzining xalifasi martabasiga chiqshuvchsonni eng past xayvondan ham pastga tushirib, yanada zaif, ojiz, faqir darajasiga tushiradi. Va ma'nosiz, aralash-quralash, tez buziladigan bir oddiy yozuv taxtasiga aylantirib qoÀyadi.ti Haylosa:>Insonni yomonlikka boshlaydigan nafsi ammora buzgÀunchilik va yomonlik qilishda chek chegarasi yoÀq jinoyat qila oladi, lekin ijod-qurishda va yaxshilik qilishda quvvati juda oz, kichikdydi." salan, bir uyni bir kunda buza oladi, yuz kunda qurolmaydi. Agar "menligi"ni tashlab, yaxshilik va bunyod qilishda Allohdan yordam soÀrasa, yomonlik va buzgÀunchilikdan va nafsga boÀysunisara. Yoz kechsa, tavba qilib Unga toÀligÀicha qul boÀlsa,

oyatining siriga sazovor boÀladi. Uning cheksiz yomonlik qobiliyatlari, cheksiz yaxshilik qobiliyatlariga aylanadi. Ahsini vaqvim - eng goÀzal suratda yaratilgan darajasiga yetadi, a'loi illiyin - eng oliy darajaga chiqadi.

Xullas, ey gÀaflatda yurgan inson! Allohning fl qilg karamiga qara! Insonning yaxshilik va yomonliklarini yozuvchi farishtalar bir gunohingni ming deb yozish, bir savobni bitta qilib yozish yoki umuman yozmaslik adolatmatidaÀladi. Lekin ular bir gunohni bitta qilib yozadi, bir savobni oÀn, ba'zan yetmish, ba'zan yetti yuz, ba'zan yetti ming qilib yozadi. Bu sirga binoan, daxshatli Jahannamga kirish gunohlar uchun jazo y ajibi, ayni adolat ekanini bil! Lekin jannatga kirish esa faqatgina Allohning fazlidandir.

Ikkinchi hikmat: Insonda ikki tomon bor: Biri "menlik" jihatidan dunyoviy hayotga tegishli. Ikkinchisi qullik jihatidan oxiratga qaraydi. Bihu fon jihatdan bechora bir maxluq boÀlib, bir soch tolasichalik erk, ixtiyor degan boyligi bor. Iqtidori juda oz narsaga yetadigan, hayoti puflansa oÀchadigan sham misoli, umri chaqmoq singari tez oÀtadigan, jak boÀsa tez chirib ketadigan kichik bir borliqdir. Shu holida butun olamdagi xilma xil maxluqotlarning son sanoqsiz aÀzolari ichida nozik, zaif bir vakil hisoblanadi.

Ikkinchi jihatdan esa, ayniqsa ibodat qilishga sabab boÀlgalarninligi va faqirligi jihatidagi tutgan oÀrni nihoyatda kattadir. Uning juda katta ahamiyati bor. Chunki hamma narsani hikmat bilan qiladigan Fotiri Hakiym insonning ma'naviy mohiyatida cheksiz ojizlik va hadsiz faqirlikni joylashtirmavjudega deganda, qudrati va boyligi nihoyasiz boÀlgan Zotni hamisha koÀrsatib turadigan oyna boÀlishi uchun.

Ha, inson bir uruqqa oÀxshaydi. U uruqqa Allohning qudratidan muhim ma'naviy jihozaxsus rilib, uning hayoti qiymatli, taqdirdan oÀlchangan nozik dasturlar joylashtirilgan. Maqsad, tuproq ostida koÀkarib, tor olamdan, keng olamga chiqib, Yaratuvchi Xoliqidan iste'dod tili bir daraxt boÀlishni soÀrab, oÀziga ja chib kamol topsin. Agar u urugÀ ma'naviy jihozlarni suiste'mol qilsa, ya'ni tuproq ostidagi zararli moddalar bilan oziqlansa, u yerda, qisqa muddatda chirib ketadi. Agar فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى oyatining yabir hash qonunlariga boÀysunib, ma'naviy jihozlarini chiroyli tarzda ishlatsa, u yerdan chiqib, mevali daraxt boÀladi. Kichkina urugÀligi va ma'naviyr, koÀbuyuk bir daraxt degan katta haqiqatga aylanadi.

Aynan shuning kabi, insonning mohiyatiga kuchli ma'naviy jihozlar va oÀlchangan nozik dasturlar omonat qilib berilgan. Agar inson shu tor yer yuzida, dunyoviy hayot tuprogÀi astali oÀsha ma'naviy jihozlarini nafsning havaslariga sarf etsa, aynigan urugÀ kabi bir kichik lazzat uchun qisqa bir umrda, tor bir yerda va siqilgan bir holda chirib buzilib, ma'naviy javobgarligini baxtiqaro rshing yuklab, bu dunyodan koÀchib ketadi.

Agar u iste'dod urugÀini Islomiyat suvi bilan, iymon nuri bilan, ibodat tuprogÀida tarbiyalab, Qur'onning buyruqlariga boÀysunib, ma'naviy jihozlarini haqiqiy maqsadlarga yoÀnaltirsa, al muoraqabr va oxiratda oÀsib chiqib, Jannatda cheksiz ne'matlarga sabab boÀladi. Shu tariqa boqiy daraxtning qiymatdor bir urugÀi va bu koinqil boaxtining muborak va munavvar bir mevasi boÀladi.

Haqiqiy taraqqiyot insonga berilgan qalb, sir, ruh, aql, hatto xayol va boshqa his-tuunasi rni abadiy hayotga yoÀnaltirishdir. Ularning har birini oÀz maxsus ibodati bilan mashgÀul qildirishdir. Zalolatda yurganlar dunyoviy hayotga shoÀngÀib, kayfu safoning hatto eng tubanini totishni taraqqiy deb hisoblashadi. Va bu yoÀlda insonْ هُمُ hissiyotlari, qalb va aqlini nafsiga qul qilib bersa, u hisoblagan taraqqiy emas, tanazzul boÀladi.

Bu haqiqatni bir tushda koÀrdim:

Men katta bir shaharga kiribman. Qarasam, u shaharda ravonsaroylar bor ekan. Ba'zi saroylarning eshigiga boqdim, gÀoyat shodiyona, qiziq teatr kabi diqqat e'tiborni jalb qilyapti. Odamni oÀziga tortadigan jozibadorligi bor edibi, gobor bersam, saroyning xoÀjayini ostonaga kelib, it bilan oÀynyapti. Ayollar begonalar bilan shirin suhbatlar quryapti. Kap katta qizlar yosh bolalarni oÀynini uyushtiryapti. Darvozabon esa ularga qoÀmondonlik qilayotgandak ehsona. Shunda men, ulkan saroyning ichkarisi boÀm-boÀsh, kerakli vazifalar bajarilmay qolganini, axloqlari tubanlashgani bois ostonada bu suratni olishun bei tushundim.

U yerdan ketib, yana bir katta saroyga duch keldim. Eshik tagida yotgan vafodor it, ogÀir bosiq bir darvozabon va osoyishtalik hukmronligini koÀrdim. rning shim uygÀondi. Nima uchun narigi unday, bu bunday, dedim. Ichkariga kirdim. Qarasam, ichkarida shodiyona. Uyning xar bir qavatida saroydagilar oÀzlarining turli tuman muhim vazifalari bilan mashgÀul.

Birinchi qavatdagva hozlar saroyni boshqarayapti. Ust qavatdagi xonada qizlar, bolalar dars olishmoqda. Keyingi qavatda ayollar nozik kashtalarga, goÀzal naqshlar solish bilan mashgÀul. Eng yuqorida xoÀjayiqamrovning osoyishtaligini ta'minlash uchun podshoh bilan gaplashyapti, oÀzini kamoloti va taraqqiyoti uchun zarur ishlar bilan band ekanini koÀrdim. Men ularga koÀrinmaganim uchun "Mumkin emas" demg yoni, bemalol yura oldim. SoÀngra chiqib qaradim. Shaharning har tarafida shu kabi ikki turdagi saroylar bor edi. SoÀrasam, "Tashi shodiyona, ichkarisi boÀsh saroylar kofirlarning kattalari va zalolat ahllariga qarashli. Boshqalari esa birigai musulmon olimlariniki", deyishdi. SoÀng bir chetda bir saroyga duch keldim. Ustida "Said" ismini koÀrdim. Qiziqib, qattiqroq diqqat qildim. Ustida suratimni koÀrayotgandek boÀldim. Kauyosh aajjubdan baqirib, aqlim joyiga keldi, uygÀondim.

Endi senga bu tushimning ta'birini aytaman. Alloh xayrli qilsin.

Shahar - ijtimoiy hayot va insoniyatning madaniyat shahridir. Saroylarning xar biri bir insondir. Saroy ahli esa inadilari koÀz, quloq, qalb, sir, ruh, aql kabi tuygÀular, nafsu havo, xohish va jahl kabi xissiyotlardir. Hamma insonda xar bir hissiyotning oÀziga xos ibodatlari bor. Xilma hil lazzatlari, azoblari bor. Nafs va havo, xohish va jahl bir darvuskuna va it hisoblanadi. Hissiyotlarni nafs va havoga boÀyinsundirib, asl vazifalarini unuttirish, albatta tanazzul hisoblanadi, taraqqiy emas. Boshqa jihatlarni sen ta'bir qil.

Uchinchi xikmat: Inson harakat va amallar nuqtaoir taridan zaif bir hayvon, ojiz maxluqdir. Uning tasarrufi qoÀlini uzatsa yetadigan darajadadir. Hatto insonga boÀysundirilgan uy hayvonlari hag deyanning zaifligi va ojizligi va tanballigidan oz bir hissa olgan. Yovvoyi turdoshlariga qiyos qilinsa, katta farq koÀrinadi (echki va yovvoyi echki, hoÀkiz bilan yovvoyi hoÀkiz kabi). Lekin inson harakوْ كَاuosi va soÀragan narsalaring berilishi jihatidan dunyo mehmonxonasida aziz bir yoÀlchidir. Va shunday bir nihoyatsiz rahmat xazinalarini unga ochgaborinimli, saxiy Zotning mehmonidir. U zot insonga oÀzining koÀplab ajoyib maxluqlarini va xodimlarini boÀysundirib qoÀygan. Va u mehmonning koÀrib, ayda oÀq foydalanishi uchun katta bir doira ochgan. U doiraning kengligi - koÀz koÀrgan va xayol yetgan yerga qadar keng va uzun.

Agar inson "menligi"ga tayanib dunyoviy hayotni asosiy maqsad qilib tirikchilik dardida va vaqtinchalik ba'zi lazzatlar u hun ishlasa, gÀoyat tor doira ichida qolib ketadi. Unga berilgan barcha moddiy-ma'naviy jihozlar va asboblar va tuygÀular undan shikoyat qilib, maxshargohga uning ziyoniga guvohlik beradi. Va da'vogar boÀlishadi. Agar inson oÀzini hohida deb bilib, uni mehmon qilgan Zoti Kariymning izni doirasida umrini oÀtkazsa, abadiy hayotni qozonishga harakat qiladi, dam olishga chiqib, istirohat etadi. Natijada eng yuksak daraja boÀlgan a'loyi il'dod ta etadi. Hamda insonga berilgan butun jihozlar va asboblar undan mamnun boÀlib, oxiratda uning foydasiga guvohlik beradi.

Insonning barc oÀlgaٍۙjihozlari faqat bu dunyo uchun berilmagan, balki juda ahamiyatli boqiy hayot uchun berilgan. Chunki insonni hayvonga solishtirsak, u mzmatiny qurollar borasida juda boydir. Hayvondan ming marta ortiq. Lazzatlanish va hayot kechirishida yuz daraja pastda. Chunki olgan xar lazzatida bir azob izi bor. OÀtmishdan qoadi, klamlar va kelajakdan kelgan qoÀrquvlar uni qiynaydi. Olayotgan lazzatning tugab qolish alami uning zavqlarini toÀxtatadi. Lekin hayvon unday emas. Alamsiz l haqiq gÀam-gÀussasiz zavq oladi. Na oÀtgan zamonning alamlari uni xafa qiladi na kelajak qoÀrquvlari uni qoÀrqitadi. Rohatda yashaydi, yotadi, Xoliqiga shukr qiladi.

Demak, ahsani taqvimdlarinida yaratilgan, sarmoya jihatidan yuz daraja hayvondan yuksak boÀlgani inson, dunyoviy hayotga butun fikri bilan shoÀngÀisa, chumchuqdan ham yuz marta pastga tushadi. Boshqa joyda bir misol ni birbu haqiqatni bayon etgan edim. Munosabat keldi, yana oÀsha misolni takrolayman.

Bir odam bir xizmatkoriga oÀn oltin berib, "Maxsus bir gazlk-kich bir dona koÀylak tiktir", deydi. Ikkinchisiga ming oltin berib, ba'zi narsalar yozilgan bir maktubni uning choÀntagiga solib, bir bozorga yuboradi. Avvalgi xizmatkor oÀn oltin bilan oliy gazlamadan, koammal bir koÀylak oladi. Ikkinchi xizmatkor devonalik qilib, avvalgi xizmatkorga qarab, choÀntagiga solib qoÀyilgan hisob maktubini oÀqimasdan bir doÀkonchiga ming oltin berib, bir dona koÀylak berishini soÀraydi, insofsiz doÀkolan, qam chirigan gazlamadan bir dona koÀylak beradi. Bu badbaxt xizmatkor xoÀjayinining huzuriga keladi. Va qattiq bir jazo koÀrib, dahshatli azob chekdi. Xullas, aqli bor odam biladiki, ikkinchi xizmatkorga ming oltin bir dona koÀyuning ish uchun emas, balki muhim bir tijorat uchun berilgan.

Aynan shuning kabi, insondagi ma'naviy jihozlar va insoniy tuygÀularning har biri hayvonnikidan yuz marta koÀp. Masalan, insonning goÀzallikni koÀradigan koÀzi, taomlarning ta'mlarint tarqtadigan ta'm bilish hissi va haqiqatni ajratadigan aqli, komillikka intilib etadigan qalbi va boshqa jihozlari qayoqdayu, hayvonning juda oddiy qobiliyati qayoqda?! Hayvon bir yoqlama (maxsus ravishda u hayvonda xususiy bir jihoz) rivojlangan igachai. Biroq u rivojlanish uning oÀzigagina tegishli boÀladi.