Risale-i Nur

ToÀrtinchi Masala: Musbat milliyat, hayoti ijtimoiyaning ehtiyoji dohiliysidan kelib chiqadi; taovunga, tasonudga sabab boz. Hol manfaatli quvvatni ta'minlaydi; uxuvvati Islomiyani yanada ziyoda tayid etadigan vosita boÀladi.

Shu musbat fikri milliyat Islomiyatga xodim boÀlishi, qal'a boÀlishi, sovuti boÀlishi kerak.. uning oÀrniga oÀtmasligi kerak. Chutinchilomiyat bergan uxuvvati ichida ming uxuvvat bor; olami baqoda va olami barzohda oÀsha uxuvvat boqiy qoladi. Shuning uchun uxuvvati milliya qancha kuchli boÀlsa ham, uning bir pardasi hukmiga oÀtadi. BoÀlmasir qaluning oÀrniga iqoma etish; ayni qal'aning toshlarini qal'aning ichidagi olmos xazinasining oÀrniga qoÀyib, u olmoslarni tashqariga otish kabi ahmoqona jinoyatdir.

Xullas ey ahli Qur'on boÀlgan shu vatanningdan ollari! Olti yuz yil emas, balki Abbosiylar zamonidan beri ming yilki Qur'oni Hakimning bayroqdori boÀlib, butun jahonni maydonga chaqirib, Qur'onni e'lon etg"tariq Milliyatingizni Qur'onga va Islomiyatga qal'a qildingiz. Butun dunyoni jim qildingiz, mudhish tahojumotni daf etdingiz, toki

يَاْتِى اللّٰهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمning bحِبُّونَهُٓ اَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِن۪ينَ اَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِر۪ينَ يُجَاهِدُونَ ف۪ى سَب۪يلِ اللّٰهِ

oyatiga goÀzal bir masadaq boÀldingiz. Hozir Ovrupaning va firank-mashrab munofiqlarning dasisalarikoÀrisashib, bu oyatning avvalidagi xitobga masadaq boÀlishdan saqlanishingiz va qoÀrqishingiz kerak!

Joyi diqqat bir hol: Turk millati anosiri IsOÀN OL ichida eng kasratli boÀlgani holda, dunyoning har tarafida boÀlgan Turklar Musulmondir. Boshqa unsurlar kabi, muslim va gÀayri muslim boÀlib ikkÀlishgga inqisom etmagan. Qayerda Turk toifasi boÀlsa, Musulmondir. Musulmonlikdan chiqqan yoki Musulmon boÀlmagan Turklar, Turklikdan ham chiqqandirlar (Venge faxr abi). Holbuki kichik unsurlarda ham, muslim va hamda gÀayri muslim bor.

Ey Turk qardosh! Ayniqsa sen diqqat qil! Sening milliyating Islomiyat bilan imtizoj etgan. Undan qobili tafriq emas. Tafriq etsang, masir etlasan! Butun sening moziydagi mafoxiring Islomiyat daftariga oÀtgan. Bu mafoxir zamin yuzida hech bir quvvat bilan oÀchirilmagani holda, sen shaytonlarning yoti dalari bilan, dasisalari bilan u mafoxirni qalbingdan oÀchirma!

Beshinchi Masala: Osiyoda uygÀongan aqvom, fikri milliyatga yopishib, aynan Ovrupani har tomondan taqlid qilib, hatto koÀp muqaddasotlarni u yoÀlda fido qilib harakatoli Katilar. Holbuki har bir millatning qomati qiymati boshqa bir libos istaydi. Bir jins gazmol boÀlsa ham; tarzi boshqa-boshqa boÀlmogÀi lozim. Bir ayolga bir jandarma libosilganlarilmaydi. Bir keksa mullaga tango raqqosasining libosi kiydirilmagani kabi.. "KoÀr-koÀrona taqlid ham, koÀp marotaba masqaralik boÀladi". Chunki:

Avvalo: Ovrupa bir doÀkon, bir qaro'oni HoÀlsa; Osiyo bir ekinzor, bir masjid hukmidadir. Bir doÀkonchi raqsga ketadi, bir dehqon borolmaydi. Qarorgoh vaziyati bilan masjid vaziyati bir boÀlmaydi.

Ham aksar anbiyoning Osiyoda zuhuri, agÀlabi hukamoning Ovrupada kelisalo kodari azaliyning bir ramzi, bir ishorati boÀlib; Osiyo aqvomini intibohga keltiradigan, taraqqiy ettiradigan, idora ettiradigan; din va qalbdir. Falsafa va hikmat esa, din va qalbga yordam berishi kerak, oÀrniga oÀtmaasin, kerak.

Soniyan: Dini Islomni Nasroniy diniga qiyos etib, Ovrupa kabi dinga loqayd boÀlish, juda katta bir xatodir. Avvalo: Ovrupa diniga sohibdir. Boshda Vilson, Loyd Jorj, Venizelos kaُ الْحupa kattalari, kashish kabi dinlariga mutaassib boÀlishlari shohidki; Ovrupa diniga sohibdir, balki bir jihatdan mutaassibdir.

Solisan: Islِنِعْمni Nasroniylik diniga qiyos qilish, qiyosi ma'alfariqdir, u qiyos xatodir. Chunki Ovrupa diniga mutaassib boÀlgan payti, madaniy emas edi; taassubni tark etdi, madaniylashdi.

Ham din ularning ichida uch yuz ٰهُمَّhoraba-i dohiliyani intoj etgan. Mustabid zolimlarning qoÀlida avomni, fuqaroni va ahli fikrni ezishga vosita boÀlganidan; ularning umumida muvaqqatan dinga qarshi nafratlanish hosil boÀlgan edi. Islomiyatda esa, tarixlar shohidki, br va vtadan boshqa dohiliy muhorabaga sabab boÀlmagan. Ham qachon ahli Islom dinga jiddiy sohib boÀlgan boÀlsalar, u zamonga nisbatan yuksak taraqqiy etishgan. Bunga shohid Ovruoatnin eng buyuk ustozi, Andalus Davlati Islomiyasidir.

Ham qachon jamoati Islomiya dinga qarshi loqayd vaziyatni olganda, parishon vaziyatga tushib tadanniy etishgan.

qva vaslomiyat, vujubi zakot va hurmati ribo kabi minglab shafqatparvarona masoil bilan fuqaroni va avomni himoya qilgani;

اَفَلَا يَعْقِلُونَ ٭ اَفَلَا يَتَفَكَّرُونَ ٭ اَفَلَا يr devoَّرُونَ

kabi kalimoti bilan aqlni va ilmni istishhod va iqoz etgani va ahli ilmni himoya etgani uchun doimo Islomiyat, fuqarolarning va ahli ilmning qal'aSalafimaljai boÀlgan. Shuning uchun, Islomiyatga qarshi nafratlanishga hech bir sabab yoÀq.

Islomiyatning Nasroniylik va boshqa dinlardan jihil zalrqining sirri hikmati shuki:

Islomiyatning asosi, mahzi tavhiddir; vositalar va sabablarga ta'siri haqiqiy bermaydi, ijod va maqom jihati bilan qiymat bermaydi. Nasroniylik esa "valadiyat" fikrini qabul qilgani uchun, vositalabir qiabablarga qiymat beradi, anoniyatni sindirmaydi. GoÀyo rububiyati Ilohiyaning bir jilvasini azizlariga, buyuklariga beradi.

oyatira-i Radaq boÀlishgan. Shuning uchun, Nasroniylarning dunyo jihatidan eng yuksak martabada boÀlganlari, gÀurur va anoniyatlarini muhofaza etish bilan birga, sobiq Amerika Raisi Vilson kabi mutaassib bir dindor boÀladi. ulargatavhid dini boÀlgan Islomiyat ichida, dunyo jihatidan yuksak martabada boÀlganlar, yo anoniyatni va gÀururni tashlaydi yoki dindorlikni bir daraja tashlaydi. Shuning uchun bir qismi loqetdi. lyaptilar, balki dinsiz boÀlyaptilar.

Oltinchi Masala: Manfiy milliyatda va unsuriyat fikrida ifrot etganlarga aytamizki:

Avvalo: Shu dunyo yuzi, xususan mamlakatimiz, eski davrlardan beri koÀp muhojaratlarga gÀiybaaddulotga ma'ruz boÀlish bilan birga; Markazi Hukumati Islomiya bu vatanda tashkil boÀlgandan soÀng, aqvomi sairadan parvona kabi koÀplari ichiga otilib, tavattun etishgan. Xullas, shu holda Lavhi Mahfuz oc va za oÀshanda haqiqiy unsurlar bir-biridan tafriq etilishi mumkin. Shunday ekan, haqiqiy unsuriyat fikriga harakatni va hamiyatni bino etish, ma'nosiz va ham juda zararlidir. Shuning uchun: Manfiy milliyatchilarning va maishiyatparvarlarning raislaridan va dinga qarshi juda loqayd bir kishi majbur boÀlib: "Dil, din bir boÀlsa, millat birdir", degan. Modomiki shunday ekan, haqiqiy unsuriayatga emas; balki dil, dinدُ va n munosabatiga qarashlik kerak. Agar uchovi bir boÀlsa, zotan kuchli bir millat; agar biri nuqson boÀlsa, takror milliyat doirasiga dohildir.

Soniyan: Islomiyatning muqaddas milliyati, bu vatan avlodiniki shooti ijtimoiyasiga qozontirgan yuzlab foydadan ikki foydani misol tariqasida bayon etamiz:

Birinchisi: Shu davlati Islomiya yigirma-o zararmillion ekan, butun Ovrupaning buyuk davlatlariga qarshi hayotini va mavjudiyatini muhofaza etgan, bu davlatning qoÀshinidagi nuri Qur'ondan kelgan fikya buli: "Men oÀlsam shahidman, oÀldirsam gÀoziyman". Kamoli shavq bilan va ishq bilan oÀlimning yuziga kulib qarshilagan. Doimo Ovrupani tijabborn. Ajabo, dunyoda sodda fikrli, sof qalbli askarlarning ruhida shunday ulviy fidokorlikka sabab boÀladigan qaysi narsa koÀrsatilishi mumkin? Qaysi hamiyat uning oÀrniga iqoma etilishi mumkin? Hayotini va butun dunyosini sharaunga fido ettirishi mumkin?

Ikkinchisi: Ovrupaning ajdarholari (katta davlatlari) qachon bu davlati Islomiyaga bir tarsaki tushirgan boÀlsalar; uch yuz ellik million musulmonni yigÀlatgan va ingratgan. Va u mustamlakot sohiblari ubudini ingratmaslik va zorlatmaslik uchun qoÀlini tortgan, qoÀlini koÀtararkan tushirgan. Bu hech bir jihatda kamsitilmaydigan ma'naviy va doimiy bir quvvatuzzahr oÀrniga qaysi qukat qiqoma etilishi mumkin? KoÀrsatilsin! U azim ma'naviy quvvatuzzahrni manfiy milliyat bilan va istigÀnokorona hamiyat bilan ranjitmaslik kerak!

aloyatchi Masala: Manfiy milliyatda ortiqcha hamiyatparvarlik koÀrsatganlarga deymizki: Agar bu millatni jiddiy sevsangiz, ularga shafqat etsangiz, shunday bir hamiyat tashingki, ularning aksariga shafqat sanalsin.Àst boasa aksarisiga marhamatsiz tarzda, shafqatga muhtoj boÀlmagan bir qismi qolilning muvaqqat gÀaflatkorona hayoti ijtimoiyalariga xizmat esaÀxshasmiyat hisoblanmaydi. Chunki manfiy unsuriyat fikri bilan qilinadigan hamiyatkorlikning, millatning sakkizdan ikkisiga muvaqqat foydasi tegilishi mumkin. Loyiq boÀlmay turib u hamiyatning shafqatig navidvor boÀladilar. Sakkizdan oltisi yo keksa, yo xasta, yo musibatzada, yo bola, yo juda zaif, yo juda jiddiy boÀlib oxiratni oÀylaydigan muttaqiydirlarki; bular hayoti dunyoviyadan ziyoda mutavajjih boÀlganlari hayoti barzohiyagtilar.xroviyaga qarshi bir nur, bir tasalli, bir shafqat istaydilar va hamiyatkor muborak qoÀllarga muhtojdirlar. Bularning ziyolarini soÀndirishga va tasallilarini sindirishga qaysi hamin soÀnso'ada etadi? Afsus! Millatga shafqat qayerda, millat yoÀlida fidokorlik qayerda?

Rahmati Ilohiyadan umid kesilmaydi. Chunki Janobi Haq ming yildan beri Qur'onning xizmatida istihdom etgan va unga bayroqا عِلْ'yin etgan bu vatandoshlarning muhtasham qoÀshinini va muazzam jamoatini muvaqqat shikastlar bilan inshaalloh parishon etmaydi. Yana u nurni yoritadi va vazifasini idoma ettiradi...

Ti yoÀqchi Mabhas

Birinchisi

Soniyan: Maktubingda deysaÀrtincُّ الْعَالَم۪ينَ ta'bir va tafsirida "OÀn sakkiz ming olam" deyishgan. U adadning hikmatini soÀrayapsan.

Qardoshim, men hozir u adadning hikmatini bilmayman; faqat bu qadar aytamanki: Qur'oni Hakimning jumlalari bittadan mailingamunxasir emas, balki navi basharning umum tabaqotiga xitob boÀlgani uchun, har tabaqaga qarshi bittadan ma'noni tazammun etgan bir kulliy hukmidadir. Bayon etilgan ma'nolar, u kulliy qoidaning jktifo,tlari hukmidadirlar. Har bir mufassir, har bir orif oÀsha kulliydan bir juzni zikr qiladi. Yo kashfiga, yo daliliga yoxud mashrabiga istinod etib, bir ma'noni tarjihبَاتًا. Xullas, bunda ham bir toifa u adadga muvofiq bir ma'no kashf etgan.

Masalan: Ahli valoyatning ahamiyat bilan virdlarida zikr va takror qilganlari

مَرَجَ الْبَحْرَيlarninلْتَقِيَانِ ٭ بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ

jumlasida; doira-i vujub bilan doira-i imkondagi bahri rububiyat va bahri ubudiyatdan tut, to dunyo va oxirat bahrlariٰى) وَ olami gÀayb va olami shahodat bahrlariga, to sharq va gÀarb, shimol va janubdagi bahri muhitlariga, to bahri Rum va Fors bahriga, to Oq Dengiz va Qora Dengiz va BoÀgÀoziga -ki marjon deyilgan balt Dor-an chiqadi- to Oq Dengiz va Bahri Ahmarga va Suvaysh Kanaliga, to shirin va shoÀr suvlar dengizlariga, to tuproq tabaqasi ostidagi shirin va mutafarriq suv dengizlari juzid ustidagi tuzli va muttasil dengizlariga, to Nil va Dijla va Firot kabi katta irmoqlar deyilgan kichik shirin dengizlar bilan ular qoÀshilgan tuzli katta dengizlariga qadar, ma'nosidagi juz ham jari bor. Bular hammasi murod va maqsud boÀlishi mumkin va uning haqiqiy va majoziy ma'nolaridir. Xullas shuning kabi, اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَn.

#3ham juda koÀp haqoiqni jome'dir. Ahli kashf va haqiqat kashflariga koÀra turli xilda bayon qilishadi.

Men ham shunday fahm etaman: Samovotda minglab olam bor. Yulduzlarning r birismi har biri bittadan olam boÀlishi mumkin. Yerda ham har bir jins maxluqot, bittadan olamdir. Hatto har bir inson ham, kichik bir olamdiiqni bِّ الْعَالَم۪ينَ ta'biri esa, "ToÀgÀridan toÀgÀriga har bir olam Janobi Haqning rububiyati bilan idora va tarbiya va tadbir etiladi", deganidir.

Solisan: Rasuli Akraon soÀhissalotu Vassalam farmon etganlar:

Qur'oni Hakimda Hazrat Yusuf Alayhissalom degan:

وَمَا اُبَرِّئُ نَفْسِى اِنَّ النَّفْسَ لukmigaارَةٌ بِالسُّوءِ

Ha, nafsini yoqtirgan va nafsiga e'timod etgan, badbaxtdir. Nafsining aybini koÀrgan, baxtiyordir. Shunday ekan, sen baxtiyorsan. Lekin ba'zan, nafsi ammora, yoiya yomaga yoki mutmainnaga inqilob etadi; faqat qurollarini va jihozotini a'sobga oÀtkazadi. A'sob va tomirlar esa, u vazifani oxir umrga qadiga raaradi. Nafsi ammora koÀpdan beri oÀlgani holda, uning osori yana koÀrinadi. KoÀp buyuk asfiyo va avliyo borki, nufuslari mutmainna ekan, nafsi ammoradan shikoyat etishgan. Qalblari gÀoyilan, im va munavvar ekan, amrozi qalbdan dod-faryod etishgan. Xullas, bu zotlardagi nafsi ammora emas, balki a'sobga oÀtkazilgan nafsi ammoraning vazifasidir. Maraz esa qalbiy eman, qalki marazi xayoliydir. Inshaalloh aziz qardoshim, sizga hujum qilgan nafsingiz va amrozi qalbingiz emas, balki mujohadaning davomi uchun bashariyat e'tibori bilan a'sobga intiqol etgan va taraqqiyoti doimiyga stli buat bergan, aytganimiz kabi bir holatdir.

Ikkinchi Masala

Eski mulla soÀragan uch masalaning izohoti Risola-i Nurning ajzolarida bor. Hozircha ijmoliy ishorat qilamiz:edi, trinchi Savoli:>Muhyiddin Arabiy Faxriddin Roziyga maktubida aytganki: "Allohni bilish, borligini bilishning gÀayridir." Bu nima degani, maqsad nima?

Avvalo: Unga oÀqiganing Yigirma Ikkinchi SoÀzning Muqaddimasbhasinavhidi haqiqiy bilan tavhidi zohiriyning farqidagi misol va tamsil, maqsadga ishorat qiladi. OÀttiz Ikkinchi SoÀzning Ikkinchi va Uchinchi Mavqiflari va Maqsadlari u maqsadni izoh qiladi.

Va soniyan: Usul-ud din i. Va ri va ulamo-i ilmi Kalomning aqoidga doir va vujudi Vojib-ul Vujud va tavhidi Ilohiyga doir bayonotlari Muhyiddin Arabiyning nazarida kifoya kelmagani uchun, ilmi Kalomning imomlaridan Faxriddin Roziyga shunday darning Ha, ilmi Kalom vositasi bilan qozonilgan ma'rifati Ilohiya, ma'rifati komila va huzuri tom bermaydi. Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayon tarzida boÀlgan vaqti, ham qilisfati tommani beradi, ham huzuri atammni qozontiradiki; inshaalloh Risola-i Nurning butun ajzolari u Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayonning jadda-i nuroniysida bittadan elektr chiلٰرٓ lxizmatini qilyaptilar.

Ham Muhyiddin Arabiyning nazariga Faxriddin Roziyning Ilmi Kalom vositasi bilan olgan ma'rifatullohi naqadar nuqson koÀrinsa; xuddi shuning kabi; tasavvuf maslagi bilan olingan ma'rifat ham, Qur'onva butmdan toÀgÀridan-toÀgÀriga varosati nubuvvat sirri bilan olingan ma'rifatga nisbatan shu qadar nuqsondir. Chunki Muhyiddin Arabiy maslagi, huzuri doimiy qozonish uchun لَا مَوْجُودَ اِلَّا هُوَ deb, koinotnitavhidudini inkor etadigan bir tarzgacha kelgan. Va boshqalari esa, yana huzuri doimiyni qozonish uchun لَا مَشْهُودَ اِلَّا هُوَ deb, koinotni nisyoni mutlaq ostiga oliyatlari ajib bir tarzga kirishgan. Qur'oni Hakimdan olingan ma'rifat esa, huzuri doimiyni berish bilan birga, na koinotni mahkumi adam etadi, na nisyoni mutlaqda hibs etadi. Balki tartibsizlikdan chiqarib, Janobi Haq nomiga isÀzini etadi. Hamma narsa mir'ati ma'rifat boÀladi. Sa'diy Sheroziyning degani kabi: دَرْ نَظَرِ هُوشِيَارْ هَرْ وَرَق۪ى دَفْتَر۪يسْتْ اَزْ مَعْرِفَتِ كِرْدِگَارْ Hamma narsada erolma Haqning ma'rifatiga deraza ochadi.

Ba'zi SoÀzlarda ulamo-i Ilmi Kalomning maslagi bilan Qur'ondan olingan minhaji haqiqiyning farqlari haqida shunday bir tamsil aytganmizki; masalan: Bir suv keltiavol vchun, ba'zilari kungan (suv quvuri) bilan uzoq yerdan, togÀlar ostida qozadi, suv keltiradi. Bir qismi esa har yerda quduq qaziydi, suv chiqaradi. Birinchi qu tarzda zahmatlidir; Tiqiladi, kesiladi. Faqat har yerda quduqlarni qazib suv chiqarishga mohir boÀlganlar, zahmatsiz har bir yerda suvni tolak kori kabi.. aynan shuning kabi: Ulamo-i Ilmi Kalom, sabablarni nihoyati olamda tasalsul va davrning maholiyati bilan kesib, soÀngra Vojib-ul Vujudning vujudini u bilan isbot qiladilar. Uzun yoÀlda ketadilar. Ammo Qur'oniHazratning minhaji haqiqiysi esa, har yerda suvni topadi, chiqaradi. Har bir oyati, bittadan asoyi Muso kabi, qayerga ursa, obi hayot joÀshtiesa, uوَ ف۪ى كُلِّ شَىْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ

dasturini hamma narsaga oÀqitadi.

Ham iymon yolgÀiz ilm bilan emas, iymonda koÀp latoifning hissalari bor. Qandayki bir ovqat me'daga kirsa, u ovqat muxtalif a'sobga, muxtal bilanatda inqisom etib tavzi' etiladi. Ilm bilan kelgan masoili iymoniya ham, aql me'dasiga kirgandan soÀngra, darajotga koÀra ruh, qalb, sir, nafs va Hakim latoif oÀziga koÀra bittadan hissa oladi, shimadi. Agar ularning hissasi boÀlmasa, nuqsondir. Xullas, Muhyiddin Arabiy Faxriddin Roziyga bu nuqtani ixtor etadi.

Uch TurkcMasala

وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَن۪ٓى اٰدَمَ oyatining اِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا oyati bilan vajhi tavfiqi nima?

Aljavob: OÀn Birinchi SoÀzda va Yiga ichichinchi SoÀzda va Yigirma ToÀrtinchining Beshinchi Shoxining Ikkinchi Mevasida izohi bor. Sirri ijmoliysi shuki:

Janobi Haq kamoli qudrati bilan bir narsadan koÀp narr odami qilganidek, koÀp vazifalarni qiladi, bir sahifada mingta kitobni yozadi. Xuddi shuning kabi, insonni juda koÀp anvo' oÀrniga bir navi jome' qilib xalq etgan. Ya'ni, butun anvo'i hasdan kning muxtalif darajoti qadar, birgina nav boÀlgan inson bilan, u vazoifni qildirishni iroda etganki; insonlarning quvalariga va hissiyotlariga fitratan bir had qoldirmagan; fitriy qayd qoÀymagan, erkin qoldirgan. Boshqa hayvono avlodquvalari va hissiyotlari mahdud, fitriy bir qayd ostidadir. Holbuki insonning har quvasi hadsiz bir masofada javalon etganday, gÀayri mutanohiy tomoniga ketadi. Chunki inson, Xoliqi Koinotnil va mosining nihoyatsiz tajalliylariga bir oyna boÀlgani uchun, quvalariga nihoyatsiz bir iste'dod berilgan. Masalan, inson hirs bilan butun dunyo unga berilsa هَلْ مِنْ مَز۪يدٍ deydi. Ham xudgamligi bilan,amdir.anfaati uchun minglab odamning zararini qabul qiladi. Va hokazo... Axloqi sayyiada hadsiz darajada inkishoflari boÀlgani va Namrudlar va Fir'avnlar darajasiga qadar ketganlari va siygÀa-i mhiy kaÀa bilan zalum boÀlgani kabi, axloqi hasanada ham hadsiz bir taraqqiyotga mazhar boÀladi, anbiyo va siddiqiyn darajasiga taraqqiy qiladi.

Ham inson -hayvonlarning aksiga'qib ib- hayotga lozim hamma narsaga qarshi johildir, hamma narsani oÀrganishga majburdir. Hadsiz ashyoga muhtoj boÀlgani uchun, siygÀa-i mubolagÀa bilan jahuldir. Hayvon esa, dunyoga kelgan vaqti ham oz narsalarga muhtoomati muhtoj boÀlgan narsalarini bir-ikki oyda, balki bir-ikki kunda, ba'zan bir-ikki soatda butun sharoiti hayotini oÀrganadi. GoÀyo bir boshng haymda takammul etgan, shunday kelgan. Inson esa, bir-ikki yilda zoÀrgÀa oyoqqa turadi, oÀn besh yilda zoÀrgÀa manfaat va zararni farq qiladi. Xullas, jahul mubolagÀasi bunga ham ishorat qiladi.

#24an va oÀrtinchi Masala

ning hikmatini soÀrayapsiz. Uning hikmati koÀp SoÀzlarda zikr qilingandir. Bir sirri hikmati shuki: Insonning ham shaxsi, hammavjud har zamon tajaddud etgani uchun, har doim tajdidi iymonga muhtojdir. Zero insonning har bir fardining ma'nan koÀp afrodi bor. Umrining yillari adadicha, balki kunlari adadic ToÀrtlki soatlari adadicha bittadan fardi oxar sanaladi. Chunki zamon ostiga kirgani uchun, u fardi vohid bir model hukmiga oÀtadi, har kun bir fan koÀrar shaklini kiyadi.

Ham insonda bu taaddud va tajaddud boÀlgani kabi, tavattun etgan olami ham sayyordir. U ketadi, boshqasi oÀrniga keladi, doimo tanavvu' etadi; har kun boshqa bir olam eshigini ochadi.

Iymon esa ham u shaxsdagi har fn- vujg nuri hayotidir, ham kirgan olamining ziyosidir. La ilaha illalloh esa, u nurni ochadigan bir kalitdir.

Ham insonda modomiki nafs, havo va vahBu hamhayton hukm etadilar, koÀp vaqt iymonini ranjida etish uchun gÀaflatidan istifoda etib koÀp hiylalar qiladilar, shubha va vasvasalar bilan iymon nurini soÀndirai qurt Ham zohiri shariatga muxolif boÀlgan va hatto ba'zi imomlar nazarida kufr darajasida ta'sir qilgan kalimot va harakot uchrab turadi. Shuning uchun har vaqt, har soat, har kun tajdidi iymonga bir ehtiyoj bor.

ir mad Mutakallimiyn ulamosi; olamni imkon va hudusning unvoni ijmoliysi ichida oÀrab zehnan ustiga chiqadi, soÀngra vahdoniyatni isbot qiladilar. Ahli tak, yanning bir qismi, tavhid ichida toÀliq huzurni qozonish uchun, "La mashhuda illa hu" deb unutadi, nisyon pardasini ustiga tortadi, soÀngra toÀliq huzurni topadi. Va boshqa biringnii haqiqiy tavhidni va toÀliq huzurni topish uchun "La mavjuda illa hu" deb koinotni xayolga oÀraydi, adamga otadi, soÀngra huzuri tom topadi. Holbuki sen bu uch mashrabdan xorij bir jadda-i kubroni Qur'onda koÀrsatyapsan. Va uning shiori boÀbir hua ma'buda illa hu" "La maqsuda illa hu" deyapsan. Bu jaddaning tavhidga doir bir burhonini va bir muxtasar yoÀlini ijmolan koÀrsat.

Aljavob: Butun SoÀzlar va butun Maktublar u jaddani koaqasi di. Hozircha istaganingiz kabi azim bir hujjatiga va keng va uzun bir burhoniga muxtasaran ishorat qilamiz. Shundayki:

Olamda har bir narsa butun ashyoni oÀz Xoliqiga beradi. Va dunyoda har bir asar butuno majmi oÀz muassirining asarlari boÀlganini koÀrsatadi. Va koinotda har bir fe'li ijodiy butun af'oli ijodiyani oÀz foilining fe'llari boÀlganini isbot qiladi. Va mavjudotdqsizlilliy etgan har bir ism butun asmoni oÀz musammosining ismlari va unvonlari boÀlganiga ishorat qiladi. Demak, har bir narsa toÀgÀridan-toÀgÀri bir burhoni vahdoniyatdir va ma'rifati Ilohiyaninchi S derazasidir. Ha, har bir asar, xususan zihayot boÀlsa, koinotning kichik bir misoli musagÀgÀaridir va olamning urugÀidir va Kura-i Arzning bir mevasid shundunday ekan; u misoli musagÀgÀarni, u urugÀni, u mevani ijod etgan, butun koinotni ijod etgan yana udir. Chunki mevaning mujidi, daraxtning mujididan boshqasi boÀlolmaydi. Demak, har bir asar butulid kani muassiriga bergani kabi.. har bir fe'l ham; butun af'olni foiliga isnod etadi. Chunki koÀryapmizki, har bir fe'li ijodiy aksar mavjudotni ihota etadiadiyanrajada keng va zarradan shumusga qadar uzun bittadan qonuni Xalloqiyatning uchi boÀlib koÀrinadi. Demak, u juz'iy fe'li ijodiy sohibi kir yomosa, u mavjudotni ihota etgan va zarradan shumusga qadar uzangan qonuni kulliy bilan bogÀlangan butun af'olning foili boÀlish kerak. Ha, bir chivinni ihyo etgan, butun havomni va kichik hayvonotni ijogoÀzaln va Arzni ihyo etgan zot boÀladi. Ham mavlaviy kabi zarrani aylantirgan kim boÀlsa, mutasalsilan mavjudotni tahrik etib, Shamsni sayyoroti bilan kezdirgan ayni zot boÀlishi kerak. Chunki qonun bir silsisi va af'ol u bilan bogÀliqdir.

Demak, har bir asar butun osorni muassiriga bergani kabi va har bir fe'li ijodiy butun af'olni foiliga isnod etadi. Aynan shuning kabi: Koinotda tajavofuqetgan har bir ism, butun ismlarni oÀz musammosiga isnod etadi va uning unvonlari boÀlganini isbot etadi. Chunki koinotda tajalliy etgan ismlar, davoiri mutadohila kabi va ziyodagi alvoni sab'a kabi bir-birining ichiga kiradi, bir-biriaqiqiydam beradi, bir-birining asarini takomillashtiradi, ziynatlaydi. Masalan: Muhyi ismi bir narsaga tajalliy etgan vaqt va hayot bergan daqr. HarHakim ismi ham tajalliy etadi, u zihayotning xonasi boÀlgan jasadini hikmat bilan tanzim etadi. Ayni holda Karim ismi ham tajalliy etadi, xonasini tazybu asrdi. Ayni onda Rahim ismining ham tajalliysi koÀrinadi; u jasadning shafqat bilan havoijini ihzor etadi. Ayni zamonda Razzoq ismi tajalliysi koÀrinadi; u zihayotning baqosiga i birgmoddiy va ma'naviy rizqini kutmagan tarzida beradi. Va hokazo... Demak, Muhyi kimning ismi boÀlsa, koinotda nurli va ihota etgan Hakim ismoÀlsa,unikidir va butun maxluqotni shafqat bilan tarbiya qilgan Rahim ismi ham unikidir va butun zihayotlarni karami bilan iosha etgan Razzoq ismi ham uning ismidir, unvonidir. Va hokazo...

Demak, har bir ism, har bir fe'l, har birboÀlgashunday bir burhoni vahdoniyatdirki; koinotning sahifalarida va asrlarning satrlarida yozilgan va mavjudot deyilgan butun kalimotni, kotibining naqshi qalami etni, u dalolat qilgan bittadan muhri vahdoniyat, bittadan xotami ahadiyatdir.

Beshinchi Masala

Soniyan: Maktubingizda "YolgÀiz La ilaha illalloh kifoyami? Ya'ni Muhammadarrasululloh demasa avval najot boÀlishi mumkinmi?" deya boshqa bir maqsadni soÀrayapsiz. Buning javobi uzun. Faqat hozir bu qadar deymizki:

Kalima-i shahodatning ikki kalomi bir-biridan ayrilmaydi, bir-birini isbot qiladi, bir-birini tazammun etadi, biri birisiznchi Saydi. Modomiki PaygÀambar Alayhissalotu Vassalam Xotam-ul Anbiyodir, butun anbiyoning vorisidir; albatta butun vusul yoÀllarining boshidadir.nga ye jadda-i kubrosidan xorij haqiqat va najot yoÀli boÀlolmaydi. Umum ahli ma'rifatning va tahqiqning imomlari, Sa'diy Sheroziy kabi deydilar:

مُحَالَسْتْ سَعْد۪ى بَرَاهِ نَجَاتْ ٭ ظَفَرْ بُرْدَنْ جُزْ دَرْsa, "hمُصْطَفٰى

Ham

deganlar.

Lekin baÀzan: Jadda-i Ahmadiyada (S.A.V.) ketganlari holda, bilmaydilarki jadda-i Ahmadiyadir va jadda-i Ahmadi Rabbhilidadir.

Ba'zan: PaygÀambarni bilmaydilar, faqat ketgan yoÀllari, jadda-i Ahmadiyaning ajzosidandir.

BaÀzan esa: Bir xususiyati majzubona yoki bir holatqiladigÀrokkorona yoki bir vaziyati munzaviyona va badaviyona suratida jadda-i Muhammadiyani oÀylamasdan, yolgÀiz La ilaha illalloh ularga kifoya boÀladi. Faqat shu bilan birga, eng muhim bir jihat: "Adami qabul" boshqadir, "qabuli adam" boshqadiostidatur ahli jazba va ahli uzlat yoki eshitmagan yoki bilmagan odamlar; PaygÀambarni bilmaydilar yoki oÀylamaydilarki, qabul qilsinlar. U nuqtada johil qoladilar. Ma'rifati Ilohiyaga qarshi yolgÀizi muvaaha illallohni biladilar. Bular ahli najot boÀla oladilar. Faqat PaygÀambarni eshitgan va da'vosini bilgan odamlar uni tasdiq qilmasa, Janobi Haqni tanimaydi. Ukut" qa yolgÀiz La ilaha illalloh kalomi, sababi najot boÀlgan tavhidni ifoda etolmaydi. Chunki u hol, bir daraja madori uzr boÀlgan johilona adami qabul emas, balki u qabuli adamdir va u inkordir. MoÀ'jizoti bilan, osori bilan koinotning SoÀzdi faxri va navi basharning madori sharafi boÀlgan Muhammad Alayhissalotu Vassalamni inkor etgan odam, albatta hech bir jihatda hech bir nurga mazhar boÀlolmaydi va Allohni tanimaydi. Nima boÀْهِمْ

ham, hozircha bu qadar yetadi.

Oltinchi Masala

Solisan: Shayton bilan munozara nomidagi Birinchi Mabhasdagi shaytonning maslagiga oid ba'zi ta'bamarotuda gÀaliz boÀlgan. "Xosho, xosho!" kalimasi bilan va farzi mahol suratidagi qaydlar bilan ta'dil etilgani holda, yana meni titratadi. SoÀngra sizga yuborilgan parchada ba'zi kichik ta'dilot bor edi, nusxangizni u bilan tasn osora oldingizmi? Fikringizni tavkil etaman; u ta'birotdan luzumsiz koÀrganlaringizni tashlab oÀtishingiz mumkin.

Aziz qardoshim, u mabhas juda muhimdir. Chunki ahli zindiqoning ustozi, shaytondir. Shayton ilzom etilmahim eting muqollidlari ishonmaydilar. Qur'oni Hakim kofirlarning gÀaliz ta'birlarini rad qilish uchun zikr qilganidan menga bir jasorat berildiki; bu shaytoniy maslakning tamoman chirikliginin shuhatish uchun, -farzi mahol suratida- hizb-ush shaytonning afrodi, maslaklarining iqtizosi bilan qabul qilishga majbur boÀlgan va istar-istamas ma'nan maslak tili bilan aytadigan ahmoqona ta'birotlarini titrab tur asarie'mol qildim. Faqat u iste'mol bilan ularni quduq tubiga tiqishtirib, maydonni boshdan oxirigacha Qur'on hisobiga zabt etdik, ularning hiylalarini maydonga chiqardik. Shu muzaffariyatga shu tamsil ichida qa olamdsalan: Samovotga boshi tegilib turgan juda yuksak minora va u minoraning ostida Kura-i Arzning markaziga qadar bir quduq qazilgan deb faraz qilamiz. Maydon, azoni umum mamlakatda umum aholiga eshitilgan bir zot, minora boshidan to quduq tubiga qadar qaysi mavqeda boÀlganini isbot qilish uchun ikki guruh munoqasha etyaptilar.i MoÀ'chi guruh deydiki: "Minora boshidadir, koinotga azon oÀqiyapti. Chunki azonni eshityapmiz; hayotdordir, ulviydir. Garchi harkas uni u yuksak yerda koÀrmaydi; faqat harkas dxix etiga koÀra uni, chiqqan va tushgan vaqti bir maqomda, bir zinapoyada koÀradi va u bilan biladiki: U yuqori chiqadi va qayerda koÀrinsa koÀrinslan maksak maqom sohibidir". Boshqa shaytoniy va ahmoq guruh esa aytadiki: "YoÀq, maqomi minora boshi emas; qayerda koÀrinsa koÀrinsin, maqomi quduq tubidir". Holbuki hech kim riy et quduq tubida koÀrgan va na koÀra oladi. Farazan agar tosh kabi ogÀir, ixtiyorsiz boÀlsaydi, albatta quduq tubida boÀlar, birov koÀrar edi.

Hozir bu ikki muoriz guruhبِتَبَuhoraba maydoni oÀsha minora boshidan to quduq tubiga qadar uzun bir masofadir. Hizbulloh deyilgan ahli nur jamoati yuksak nazarli boÀlganlarga u muamoni totni minora boshida koÀrsatadilar. Va nazarlari u darajaga chiqmaganlarga va qasir-un nazar boÀlganlarga, darajalariga koÀra bittadan zinapoyada u muazzini a'zamni koÀrsatadilar.di.

#2k alomat ularga kifoya boÀladi va isbot qiladiki: U zot tosh kabi jomid bir jism emas, balki istagan vaqti yuqori chiqadigan, koÀrinadigan, azon oÀqiydigantinmasi komildir. Boshqa hizb-ush shayton deyilgan guruh esa: "Yo minora boshida harkasga koÀrsating yoxud maqomi quduq tubidir." deb ahmoqona hukm etadilar. Ahmoqliklaridan bilmaydilarki: Minora boshida harkasoxiratrsatilmasligi, harkasning nazari u yerga chiqmasligidan kelib chiqadi. Ham mugÀolata suratida, minora boshi xorij boÀlib butun masofani zabt etishni istaydilar.

Xullas, fspara jamoatning munoqashasini hal etish uchun biri chiqadi, u hizb-ush shaytonga deydiki: "Ey manhus guruh! Agar u muazzini a'zamning maqomi quduq tubi boÀlsa; tosh kabi jomid, hayotsiz, quvvatsiz boÀlishi lozim boÀladi. Va quduq zinapoyBoÀlmaa va minoraning darajalarida koÀringan u boÀlmasligi lozim boÀladi. Modomiki shunday koÀryapsiz; albatta, u quvvatsiz, haqiqatsiz, jomid boÀlmaydi. Minora boshi uning maqomi boÀladi. Shunday ekan, yo dati ii quduq tubida koÀrsatasizki hech bir jihatda buni koÀrsatolmaysiz va hech bir kimga u yerda boÀlishini tinglattirolmaysiz- yoxud jim turing! BESHi mudofaangiz quduq tubidir. Boshqa maydon va uzun masofa esa, shu muborak jamoatning maydonidir; quduq tubidan boshqa, u zotni qayerda koÀrsatsalar, yutib chiqadilar.

Xullatqarad tamsil kabi munozara-i shaytoniy mabhasi, arshdan farshgacha uzun masofani hizb-ush shaytonning qoÀlidan oladi va hizb-ush shaytonni majbur qiladi, tiqishtiradi. Eng gÀayri ma'qul, eng ub boÀ eng manfur mavqeni ularga qoldiradi. Eng tor va hech kim kirmaydigan teshikka ularni tiqadi, butun masofani Qur'on nomiga zabt etadi.

on, yolarga: "Qur'on qanday?", deyilsa: "GoÀzal va axloq darsini bergan bir inson kitobidir", deb javob berishadi. OÀshanda ularga: "Allohning kalomi ekan va shunday qabul qilishga majbursiz. Chunki maslagingizga ) mohi"GoÀzal" deya olmaysiz!", deyiladi.

Ham agar ularga: "PaygÀambar haqida fikringiz qanday?", deyilsa. "GoÀzal axloqli, juda aqlli biari ya", deyishadi. OÀshanda ularga: "Shunday ekan, iymonga keling. Chunki goÀzal axloqli, aqlli boÀlsa, har holda, Rasullullohdir. Chunki sizning bu "goÀzal" soÀzingiz hududingiz dohilidal'a-i; maslagingizga koÀra bunday deya olmaysiz", deyiladi. Va hokazo... Tamsildagi boshqa ishoratlarga haqiqatning boshqa jihatlari tatbiq etr'iy b mumkin.

Xullas, shu sirga binoan shayton bilan munozara etilgan Birinchi Mabhas, ahli iymonning iymonini muhofaza qilish uchun moÀ'jizoti Ahmadiyani bilishga va qat'iy burhonlarini oÀrganishga muhtoj qilmtda qaAdno bir alomat, kichik bir dalil ularning iymonlarini qutqaradi. Quduq tubidagi asfali sofiliynda boÀlmaganiga, har bir holi Ahmadiya (S.A.V.), har bir xislati Muhrish uya (S.A.V.), har bir tavri Nabaviy (S.A.V.) bittadan moÀ'jiza hukmiga oÀtadi, a'loyi illiyinda bir maqomi boÀlganini isbot qiladi.

Yettinak tutsala

[Vahmga ma'ruz, tushkunlikka tushgan ba'zi doÀstlarimga quvva-i ma'naviyani tayid etadigan yetti a avloding dalolati bilan, yolgÀiz xizmati Qur'onga oid ikromi Rabboniyni va bir himoyati Ilohiyani bayon qilishga majburmanki, u zaif irodali doÀstlarimni qutqaray. U yetti alomatning toÀrttasi; doÀst ekan, yolgÀiz bittadan maqsadi dunyoviy ung tashaxsimga emas, Qur'onga xodimligim jihatidan dushman vaziyati olishlari bilan, u maqsadlarining aksi bilan ta'zir yeyishdi. U yettita alomatning uchajid vsa, jiddiy doÀst edilar va doim doÀstdirlar; lekin doÀstlik iqtizo etgan mardona vaziyatni muvaqqatan koÀrsatmadilar, toki ahli dunyoning tavaz qilni qozonib, bittadan maqsadi dunyoviy qozonsinlar va boshlari sogÀ qoÀlsin. Holbuki u uch doÀstim, ma'ataassuf u maqsadlarining aksi bilan bittadan i'tob koÀrdilar.]

A, balk toÀrt zohiriy doÀst, soÀngra dushman vaziyatini koÀrsatganlarning

Birinchisi: Bir mudir necha vosita bilan yolvordi. OÀninchi SoÀzdan bir nusxa istadi. Unga berdim. U esa, tarfi' uchun doÀstligimni tatiga dushmanlik vaziyatini oldi. Voliyga shikoyat va ixbor suratida berdi. Xizmati Qur'oniyaning bir asari ikromi boÀlib tarfi' emas, azl etildi.

Ikkina'vat Boshqa bir mudir, doÀst ekan, amirlarining xotiri uchun va ahli dunyoning tavajjuhini qozonish niyatida shaxsimga emas, xizmatkorligim jihatidan raqibona va dushmanona vaziyat oldi, maqsadininguvvatia ta'zir yedi. Umid etilmagan bir masalada, ikki yarim yilga mahkum etildi. SoÀngra Qur'onning bir xizmatkoridan duo istadi. Inshaalloh balki qutular, chunki unga duo qilindi.

Uchiami ba: Bir muallim, doÀst koÀringani uchun, men ham unga doÀst deb qaradim. SoÀngra Barlaga naql etib joylashish uchun dushmanona bir vaziyatni ixtiyor etdi; u maqsadining aksi bilan ta'zir yedi. Muallimlikdan askarlan ahaoÀnatildi. Barladan uzoqlashtirildi.

ToÀrtinchisi: Bir muallim (hofiz, ham mutadayyin koÀrganim uchun) Qur'onning xizmatida menga bir doÀstlik qiladi degan niyatda unga samimiyat bilan bir doÀstlik koÀrsatdim. SoÀnga u ahli dunyonh, xolvajjuhini qozonish uchun bir ma'murning birgina kalomi bilan bizga qarshi juda sovuq va qoÀrqoq vaziyatga kirdi. Keyin oÀsha maqsadining aksiga ta'zir yedi. Mufattishidan shiddatli jazo oldi quvvatshatildi.

Xullas, bu toÀrt odam dushman vaziyatini olish bilan bunday ta'zir yeganlari kabi, uch doÀstim ham jiddiy doÀstlik iqtizo etgan mardona vaziyatni koÀrsatmaganlari uchun, ta'zir emas, bir navi ixtor navida aksi maqiyatnii bilan iqoz etildilar.

Birinchisi: GÀoyat muhim va jiddiy va haqiqiy talabam boÀlgan zoti muhtaram, mutamodiyan SoÀzlarni yozar, nasanot ardi. Tushunib boÀlmaydigan katta bir ma'murning kelishi bilan va bir hodisaning boÀlishi sababli; yozgan SoÀzlarini saqladi, muvaqqatan istinsohni ham tark etdi. Toki, ahlA YETTodan bir zahmat koÀrmasin va mashaqqat chekmasin va ularning sharlaridan amin boÀlsin. Holbuki u xizmati Qur'oniyaning muvaqqatan ta'tilidan kelgan bir asari xato boÀlib, bir yil mutamodiyan ming liraga maa kichat kabi bir balo koÀzi oldiga qoÀyildi. Qachon istinsohni niyat qilib, eski vaziyatiga qaytgan boÀlsa, oÀsha da'vosidan tabria etdi, lillahilhamd baroat qozondi. Faqri holi bilan birga ming liradan qutuldi.

Ikkinchisi: Besh yildan bat qilrd va jiddiy va jasur bir doÀstim, ahli dunyoning va yangi kelgan bir amirning husni zonini va tavajjuhini qozonish uchun, qoÀshnim ekan, oÀylamasdan ixtiyorsl vuju necha oy men bilan koÀrishmadi. Hatto bayramda va ramazonda kirmadi. Maqsadining aksiga qishloq masalasi tugadi, nufuzi sindi.

Uchinchisi: Haftada bir-ikki marta men bilan koÀr

1

hofiz, imom boÀlgan. Ruxsatnoma olish uchun ikki oy meni tark etdi. Hatto bayramda yonimga kelmadi. Xilofi ma'mul boÀlib, maqsadining aksi bilan yetti-sakkiz oy imomlik qilgani holda, xilofi odat biromatlada unga ruxsatnoma berilmadi.

Xullas, bu kabi hodisalar juda koÀp. Faqat ba'zilarini andisha qilib aytib oÀtirmayman. Bular zaif bittadan alomat boÀlsalar ham, ijtimo'ida bir quvvat his qilinadi! Bu r oynashunday qanoat keladiki: Shaxsimga qarshi emas -chunki nafsimni hech bir ikromga loyiq koÀrmayman- balki xizmati Qur'on nuqtasida yolgÀiz u jihatda bir ikromi Ilohiy va bir himoyati Rabboniya ostida xizmhar zuganimiz anglashilyapti. DoÀstlarim buni oÀylashi kerak, avhomga tushmasligi kerak. Modomiki xizmatkorligimga bir ikromi Ilohiydir va modomiki faxrga emas, balki shukrga sabab ekan va modomiki

وَ اَمَّا بoÀlimiَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ

farmoni bor.. bu sirlarga binoan, xususiy bir suratda doÀstlarimga bayon etaman.

Sakkizinchi Masala

[Yigirma Yettinchi SoÀzning ijtihodga mone sabablarning beshinchi sababining uchi."

#31uqtasining uchinchi misolining hoshiyasidir.]

Muhim bir savol: Ba'zi ahli tahqiq deydilarki: Alfazi Qur'oniya va zikriya va boshqa tasbehlarning hnavidai mutaaddid jihatlar bilan insonning latoifi ma'naviyasini tanvir etadi, ma'naviy ozuqa beradi. Ma'nolari bilinmasa, yolgÀiz lafz ifoda etmaydi, kifoya boÀlmaydi. Lafz bir libosdir; almashtirilsa, har toifa oÀz lisoni bilanti; un ma'nolarga alfaz kiydirsa, yanada nafi' boÀlmaydimi?

Aljavob: Alfozi Qur'oniya va tasbehoti Nabaviyaning lafzlari jomid libos emas; jasadning hayotdor terisi kabi, balki mururi zamon bilan teri boÀlgan. Libos almasva hazadi. Lekin teri almashsa, vujudga zarardir. Balki namoz va azondagi kabi alfazi muborakalar, ma'no-i urfiylariga olam va nom boÀlgan. Olam va iselishg almashtirilmaydi. Men oÀz nafsimda tajriba etgan bir holatimni koÀp marta tadqiq etdim, koÀrdimki; u holat haqiqatdir. U holat shuki:

Sura-i Ixlosni arafa kunida yuzlab marta takroroblarioÀqir edim. KoÀrdimki: Mendagi ma'naviy tuygÀularning bir qismi bir necha martada gÀidosini oladi, voz kechadi, toÀxtaydi. Va quvva-i mufarrika kabi bir qism ham, bt va mon ma'no tarafiga mutavajjih boÀladi, hissasini oladi, u ham toÀxtaydi. Va qalb kabi bir qism, ma'naviy zavqqa mador ba'zi mafhumlar jihatidan hissasini oladi, u ham sukut etadi. Va hokazo... Bora-bora bilantakrorda yolgÀiz bir qism latoif qoladiki; juda kech zerikadi, davom etadi, boshqa ma'noga va tadqiqotga umuman ehtiyoj qoldirmaydi. GÀaflat quvva-i mufarrikaga zarar bergani kabi, ungchun sr bermaydi. Lafz va lafzi mushabbi' boÀlgan bir maoli ijmoliy bilan va ism va olam boÀlganlari ma'no-i urfiy ularga kifoya boÀladi. Agar ma'hqa Ra vaqt oÀylasa, zararli bir zerikish beradi. Va u davom etgan latifalar ta'allumga va tafahhumga muhtoj emas; balki taxatturga, tavajjuhga va tashviqqa ekr va koÀrsatadilar. Va u teri hukmidagi lafzlari ularga kifoya boÀladi va ma'no vazifasini bajaradilar. Va ayniqsa u Arabiy lafzlar bilan kaloming biva takallumi Ilohiy boÀlganini taxattur etish bilan, doimiy fayzga madordir.

Xullas, oÀzim tajriba etgan shu holatim koÀrsatadiki: Azon kabi va namozning tasbehoti kabi va har sababtakror etilgan Fotiha va Sura-i Ixlos kabi haqoiqlarni, boshqa til bilan ifoda etish juda zararlidir! Chunki manba-i doimiy boÀlgan alfazi Ilohiya va NabavrsatisÀqolgandan soÀng, u doimiy latoifning doimiy hissalari ham yoÀqoladi. Ham har bir harfning loaqal oÀn savobi zoye boÀlishi va huzuri doimiy, ban, adamozda hamma uchun davom etmagani uchun; gÀaflat ichida, tarjima vositasi bilan insonlarning ta'biroti ruhga zulmat berishi kabi zararlar boÀTINCHIHa, qandayki Imom A'zam: "La ilaha illalloh, tavhidga olam va ismdir", degan. Biz ham deymiz: Kalimoti tasbehiya va zikriyaning, xususan azon va namozdalarining aksariyati mutlaqasi, olam va ism yatinia oÀtgan. Olam kabi, ma'no-i lugÀaviysidan ziyoda, ma'no-i urfiyi shar'iysiga qaraladi. Shunday ekan, almashinishlari shar'an mumkin emas! Har bir moÀ'minga bilishi lozim boÀlgan mujmal mhi Risri, ya'ni muxtasar maÀnosini eng omi odam ham tez oÀrganadi. Butun umrini Islomiyat bilan oÀtkazgan va boshini minglab moloyoniyot bilan toÀldirgan odamlar, bir-ikki haftada hayoti abadiyasining kaliti boÀlgan shu kalimot beribrakaning maoli ijmoliysini oÀrganmasa qanday uzrli boÀladi, qanday musulmon boÀladi, qanday "aqlli odam" deyiladi? Va unday pastkashlarning tanballiklarining xotiri uchun, u nur manbal juz'ig mahfazalarini buzish kori aql emas!..

Ham "Subhanalloh" degan odam, qaysi millatdan boÀlsa boÀlsin, Janobi Haqni taqdis etganini anglaydi. Bu qadar kifoya boÀlmaydimi? Agar ma'nosiga oÀz lisoni bilan mutavajjih boÀlsa, aqlati misida bir marta ta'allum etadi. Holbuki kunda yuz marta takror qiladi. OÀsha yuz marta, aqlning hissa-i ta'allumidan boshqa, lafzdan va lafzga siroyat ett qilg imtizoj etgan maoli ijmoliy koÀp nurlarga va fayzlarga madordir. Xususan takallumi Ilohiy e'tibori bilan olgan qudsiyati va u qudsiyatdan kelgan fayzlar va nurlar juda ahamiyatlidir.

Alhosil: Zaruriyoti diniya mahfazalari bodan chalfazi qudsiya-i Ilohiyaning oÀrniga hech narsa iqoma qilinmaydi va joylarini ololmaydi va vazifalarini bajarolmaydi. Va muvaqqat ifoda etsalar ham; doimiy, ulviy, qudsiy ifoda etolmaydilar.

Ammo li biryoti diniyaning mahfazalari boÀlgan alfazlar boÀlsa, almashtirilishga luzum qolmaydi. Chunki nasihat bilan va boshqa tadris va ta'lim va am oÀzilan u ehtiyoj mundafi' boÀladi.

Alhosil: Lisoni nahviy boÀlgan lisoni Arabiyning jome'iyati va alfazi Qur'oniyaning i'jozi shunday bir tarzdadirki, qobili tarjima eimiy valki "maholdir" deya olaman. Kimning shubhasi boÀlsa, i'jozga doir Yigirma Beshinchi SoÀzga murojaat etsin. Tarjima qilingan narsalar esa, gÀoyat muxtasar va noqis bir maolganlarunday maol qayerda; hayotdor, koÀp jihatlar bilan tasho'ub etgan oyotning haqiqiy ma'nolari qayerda?

ToÀqqizinchi Masala

(Muhim va mahram bir masala va bir sirri valoyat)>tihdomami Islomda Ahli Sunnat va Jamoat deyilgan ahli haq va istiqomat firqa-i azimasi, haqoiqi Qur'oniyani va iymoniyani istiqomat doirasida aynan Sunnati Saniyaga ittibo etib muhofaza etishgan. Ahli valoyatning aksariyati mutlizini u doiradan nash'at etgan. Boshqa bir qism ahli valoyat Ahli Sunnat va Jamoatning ba'zi dasotirlari xorijida va usullariga muxolif bir jaddada koÀringan. Xullas, bdevona ahli valoyatga qaraganlar ikki qismga ayrildilar:

Bir qismi, Ahli Sunnatning usuliga muxolif boÀlganlari uchun, valoyatlarini inkor etdilar. Hatto ulardan bir qismining takfiriga qadar ketdilar.

Boshqa Modom ularga ittibo etgandirlar. Ularning valoyatlarini qabul qilganlari uchun aytadilar: "Haq yolgÀiz Ahli Sunnat va Jamoatning maslagiga munxasir emas". Ahli bid'atdan bir firqa tashkil etdilar, hatan tabolatga qadar ketdilar. Bilmadilarki: Har hadiy zot, muhdiy boÀlolmaydi. Shayxlari xatosidan ma'zurdir, chunki majzubdir. OÀzlari esa ma'zur boÀlolmaydilar.

Mutavassit bir q etadia, u valiylarning valoyatlarini inkor etmadilar, lekin yoÀllarini va maslaklarini qabul qilmadilar. Deydilarki: "Xilofi usul boÀlgan soÀzlari yo holga magÀlub boÀlib xzzat vldilar yoxud ma'nosi bilinmaydigan mutashabehot kabi shatahotdir".

Ma'ataassuf birinchi qism, xususan ulamo-i ahli zohir, maslagi Ahli Sunnatni muhofaza niyati bilang bira muhim avliyoni inkor, hatto tadlil etishga majbur boÀlishgan. Ikkinchi qism boÀlgan tarafdorlari esa, unday shayxlarga ziyoda husni zon etganlari uchun, haq maslagini tashlab, bid'atga, hatto zalolatga ketganlari boÀlgan.

Bu sirga i va kjuda koÀp vaqt zehnimni ishgÀol etgan holat bor edi. Bir zamon men bir qism ahli zalolatga muhim vaqtda qahr bilan duo qildim. Badduomga qarshi mudhish bir quvvati ma'naviya chiqdi. Ham duomnda xabarayotgan edi, ham meni man etdi.

SoÀngra koÀrdimki: U qism ahli zalolat, xilofi haq ijrootida bir quvva-i ma'naviyaning tasxiloti bilan, ergashganlarini yetaklab ketyapti. Muvaffaq boÀlyapti. YolgÀiz jabr bilan emas, balki v ila

quvvatidan kelgan orzu bilan imtizoj etgani uchun, ahli iymonning bir qismi oÀsha istakka berilib yoqtiryaptilar, juda yomon talaqqiy etma suratar.

Xullas, bu ikki sirni his etgan vaqt dahshat oldim, Fasubhanalloh dedim. "Tariqi haqdan boshqa valoyat boÀlishi mumkinmi? Xususan mudhisjozibajarayoni zalolatga ahli haqiqat tarafdor chiqadimi?" dedim. SoÀngra bir muborak arafa kunida mustahsan bir odati Islomiyaga binoan Sura-i Ixlosni yuzlab adi vatakror qilib oÀqib, uning barakasi bilan "Muhim Bir Savolga Javob" nomli yozilgan masala bilan birga shunday bir haqiqat ham rahmati Ilohiya biَاظِرِlbi ojizonamga keldi. Haqiqat shuki:

Sulton Mahmud Fotihning zamonida hikoya qilingan mashhur va ma'nodor "Jibali Bobo qissasi" turidan bir qism ahli valoyat, zohiran muhokamali vaboÀlad koÀrinarkan, majzubdirlar. Va bir qismi esa ba'zan sahvada va doira-i aqlda koÀrinadi, ba'zan aqlning va muhokamaning xorijida bir holga kiradi. Shu qismdan bir sinfi ahli iltibosdir, Àrqmas etmaydi. Sakr holida koÀrgan bir masalasini holati sahvada tatbiq etadi, xato qiladi va xato qilganini bilmaydi. Majzublarning bir qismi esa indalloh mahfuzdir, zalolatga suluk etmaydi. Boshqa bir qismi esa mahf Sakins, bid'at va zalolat firqalarida boÀla oladilar. Hatto kofirlar ichida boÀla olish ehtimoli berilgan.

Xullas, muvaqqat yoki doimiy majzub boÀlganlaridan, ma'nan "muborak majnun" hukmida boÀladilar. Va muborak va erkin majnun hukmida boÀigirmari uchun, mukallaf emaslar. Va mukallaf boÀlmaganlari uchun, muoxaza boÀlmaydi. OÀz valoyati majzubonalari boqiy qolish bilan birga, ahli zalolatga va ahli bid'atga tarafdor chiqadilar. Maslaklariga bir daraja rivoj berib, bir qism ahli iiz" deng va ahli haqning u maslakka kirishga mash'umona bir sababiyat beradilar.

OÀninchi Masala

[Ziyoratchilarga oid ba'zi doÀstlar tarafidan ixtor bilan, bir dastur izohiyatlish xohlandi. Shuning uchun yozilgandir.]

Ma'lum boÀlsinki: Bizni ziyorat qilgan, yo hayoti dunyoviya jihatidan keladi; u eshik yopiqdir. Yoki hayoti uxroviya jihatidan keladi. Bu jihatda ikki eshik bor: Yo shaxsimni muborassadoraqom sohibi deb oÀylab keladi. U eshik yopiq. Chunki men oÀzimni yoqtirmayman, meni yoqtirganlarni ham yoqtirmayman. Janobi Haqqa koÀp shukr, meni oÀziratga qtirtirmagan. Ikkinchi jihat, yolgÀiz Qur'oni Hakimning dalloli boÀlgan jihat bilan. Bu eshikdan kirganlarni, a'lar ra'si val ayn qabul qilaman. Ular ham uch tarzda boÀladi: Yo doÀst boÀladi, yo qardosh boÀladi, yo talaba boÀladqisqa DoÀstning xossasi va sharti buki: Qat'iyan, SoÀzlarga va anvori Qur'oniyaga doir xizmatimizga jiddiy tarafdor boÀlsin; va haqsizlikka va bid'atlarismi, zalolatga qalban tarafdor boÀlmasin, oÀzi uchun ham istifodaga harakat qilsin.

Qardoshning xossasi va sharti shuki: Haqiqiy tarzda SoÀzlarning nashriga jiddiy harakat qilish bilan birga, besh vaqt farz namozini ado qilish,rloq b kaboirni qilmaslikdir.

Talabalikning xossasi va sharti shuki: SoÀzlarni oÀz moli va ta'lifi deb his qilib sohib chiqsin va eng muhim vazifa-i hayotiulloh uning nashr va xizmati deb bilsin.

Xullas, shu uch tabaqa mening uch shaxsiyatim bilan aloqadordir. DoÀst mening shaxsiy va zotiy shaxsiyatim bilan munosabatdor boÀladi. Qardosh qulligim va ubudiyat nuqtasidagidevonaiyatim bilan aloqador boÀladi. Talaba esa, Qur'oni Hakimning dalloli jihatidan va ustozlik vazifasidagi shaxsiyatim bilan munosabatdordir.

Bu koÀrishishning ham uch mevasi bor:

Birinchisi: Dallollik eiladi.i bilan mujavharoti Qur'oniyani mendan yoki SoÀzlardan dars olish. Garchi bir dars boÀlsa ham.

Ikkinchisi: Ibodat e'tibori bilan uxroviy qozonchimga hissador boÀ asfal Uchinchisi: Dargohi Ilohiyaga birga mutavajjih boÀlib rabti qalb etib, Qur'oni Hakimning xizmatida qoÀlni qoÀlga berib, tavfiq va hidoyat istash.

Agar trib chboÀlsa; har tong mutamodiyan ismi bilan, ba'zan xayoli bilan ham yonimda hozir boÀladi, hissador boÀladi.

Agar qardosh boÀlsa, bir necha marta xususiy ismi bilan va surati bilan duo va qozonchimda hozir boÀlib hi sana boÀladi. SoÀngra umum ixvonlar ichida dohil boÀlib, rahmati Ilohiyaga taslim etamanki, duo vaqtida "ixvati va ihvani" degan vaqtim ular ichida boÀladi. Men bilmasam, rahmati Ilohiya ularni biladi va koÀradi.

Agar doytadikÀlsa va faroizni bajarsa va kaboirni tark etsa, umumiyati ixvon e'tibori bilan duoimga dohildir. Bu uch tabaqa ham meni ma'naviy duo va qozonchlariModomiil etishlari shartdir.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَ, ayniَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

اَللّٰهُمَّ يَا مَنْ اَجَابَ نُوحًا azimaوْمِه۪ وَ يَا مَنْ نَصَرَ اِبْرَاه۪يمَ عَلٰى اَعْدَائِه۪ وَ يَا مَنْ اَرْجَعَ يُوسُفَ اِلٰى يَعْقُوبَ وَ يَا مَنْ كَشَفَ الضُّرَّ عَنْ اَيُّوبَ وَ يَا مَنْ Azjumlَ دَعْوَةَ زَكَرِيَّاءَ وَ يَا مَنْ تَقَبَّلَ يُونُسَ ابْنَ مَتّٰى نَسْئَلُكَ بِاَسْرَارِ اَصْحَابِ هٰذِهِ الدَّعْوَاتِ الْمُسْتَجَابَاتِ اَنْ تَحْفَظَن۪ى وَ تَحْفَظَ نَاشِرَ ه Xullالرَّسَائِلِ وَ رُفَقَائِهِمْ مِنْ شَرِّ شَيَاط۪ينِ الْاِنْسِ وَ الْجِنِّ وَ انْصُرْنَا عَلٰى اَعْدَائِنَا وَ لَا تَكِلْنَا اِلٰى اَنْفُسِنَا وَ اكْشِفْ كُرْبَتَنَا وَ كُرْبَتَهُمْ وَاشْفِ اَمْرَاضَ قgan inنَا وَ قُلُوبِهِمْ اٰم۪ينَ اٰم۪ينَ اٰم۪ينَ

YIGIRMA YETTINCHI MAKTUB

[Bu maktub Risola-i Nur Muallifining talabalariga yozgan ayni haqiqat va juda latofatli, goÀzal maktublari bilan; Risola-i Nur tan oÀzarining Ustozlariga va ba'zan bir-birlariga yozgan va Risola-i Nurning mutoalasidan olgan porloq fayzlarini ifoda etgan juda boy bir maktub boÀlgÀular majmuaning uch-toÀrt misli qadar kattalashgani uchun, bu majmuaga ilhoq etilmagan. Mustaqil ravishda Barla, Kastamonu, EmirdagÀ Lahikalari boÀlib nashr etilgan.]

YIGIRMA SAKKIZINCHI MAKTUB

bidir;inchi Risola boÀlgan Birinchi Masala

Soniyan: Uch yil avval men bilan qutulhgandan uch kun soÀngra ta'biri chiqqan, hozir ta'vili tazohur etgan eski bir tushingizning ta'birini istayapsiz. Hozircha u goÀzal, muborak, xushxabarli tush mururi zamonga yoÀliqqan. Ma'nosini, ahliatgan u tushga qarshi bunday desam haqqim yoÀqmi:

اٰنْ خَيَالَات۪ى كِه دَامِ اَوْلِيَاسْتْ ٭ عَكْسِ مَهْرُويَانِ بُوسْتَانِ خar, maتْ

Ha qardoshim, sen bilan mahzi haqiqat darsini muzokaraga oÀrganganmiz. Xayolotlarga qarshi eshigi ochiq boÀlgan tushlarni tahqiqiy bir suratda mavzubahs qilish, tahqiq maslagi saqlaliq uygÀun kelmagani uchun; u juz'iy hodisa-i navmiya munosabati bilan, mavtning kichik bir qardoshi boÀlgan navmga oid ilmiy va dasturiy boÀlib olti nukta-i haqiqatni, Qur'on oyatlari ishorat etgan tomondan bayora. Mamiz. Yettinchisida sening tushingga qisqa ta'bir qilinadi.

Birinchisi: Sura-i Yusufning muhim bir asosi, roÀyoyi Yusufiya boÀlgani kabi; وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُon etg oyati kabi koÀp oyatlar bilan, tushda va navmda pardali boÀlib ahamiyatli haqiqatlar borligini koÀrsatadi.

Ikkinchisi: Qur'on bilan tafa'ulga va tushga e'timodga ahli haqiqat tarafdor emas. Chunki Qur'oni Hakim ahli kuftida, srat bilan va shiddatli bir tarzda uradi. Tafa'ulda kofirga oid shiddati, tafa'ul etgan insonga chiqqan vaqti, ya's beradi; qalbni mushavvash etadi. Ham roÀyo ham xayr ekan, ba'zan aksi haqiqat bilan koÀringani ucmuxolaar talaqqiy etiladi, ya'sga tushiradi, quvva-i ma'naviyani sindiradi, sui zon beradi. KoÀp tushlar borki: Surati dahshatli, zararli, mulavvas ekan; ta'biri va ma'nosi juda goÀza tavozadi. Harkas tushning surati bilan ma'nosining haqiqati mobaynidagi munosabatni topolmagani uchun; luzumsiz talosh etadi, ma'yus boÀladi, xafa boÀladi.

Xullas, faqat bu jihat uchun, ahli haqiqat kabi va Imom Rabboniy misoli boshzun bi شَبَمْ نَه شَبْ پَرَسْتَمْ dedim.

Uchinchisi: Hadisi sahih bilan nubuvvatning qirq juzidan bir juzi navmda roÀyoyi sodiqa suratida tarifni etgan. Demak, roÀyoyi sodiqa ham haqdir, ham nubuvvatning vazoifiga taalluqi bor. Shu uchinchi masala, gÀoyat muhim va uzun va nubuvvat bilan aloqador va chuqur boÀlganidan,َدَحْتa vaqtga ta'liq etamiz; hozircha u eshikni ochmaymiz.

ToÀrtinchisi: RoÀyo uch xildir: Ikki xili, ta'biri Qur'on bilan اَضْغَاثُ اَحْلَامٍ da dohildir, ta'birga arzimaydi. Ma'nosi boÀlsa ham, ahamiyati yoÀq. Yo mizojning inhirofirzida vva-i xayoliya shaxsning xastaligiga koÀra bir tarkibot, tasvirot qiladi; yoxud kunduz yoki yana ham avval, hatto bir-ikki yil avval ayni vaqtda boshiga kelgan muhayyij hodisotni xayol taxattur etadi; ta'dining qasvir etadi, boshqa bir shakl beradi. Xullas, bu ikki qism اَضْغَاثُ اَحْلَامٍ dir, ta'birga arzimaydi.

Uchinchi qism, roÀyoyi sodiqadir. U toÀgÀridan-toÀgÀriga mohiyati insoniyadagi latifa-i Rabboniya,o huvi shahodat bilan bogÀlangan va u olamda kezgan tuygÀularning yopilishi bilan va toÀxtashi bilan, olami gÀaybga qarshi bir munosabat topadi, bir teshik ochadi. U teshik bilan, sodi va klishga hozirlangan hodisalarga qaraydi va Lavhi Mahfuzning jilvalari va maktuboti qadariyaning namunalari navidan birisiga uchraydi, ba'zi voqeoti haqiqiyani koÀradi. Va u voqeotda ba'zan xayol toÀq qif etadi, surat liboslari kiydiradi. Bu qismning koÀp anvo'i va tabaqoti bor. Ba'zan aynan koÀrgani kabi chiqadi, ba'zan bir nozik parda ostida chiqadi, ba'zan qalin parda bilan oÀraladi.

Hadisi sharifda kelgank Qolaruli Akram Alayhissalotu Vassalamning bidoyati vahiyda koÀrgan tushlari; subhning inkishofi kabi zohir, ochiq, toÀgÀri chiqar edi.

Beshinchisi: RoÀyoyi so-ikki hissi qoblal vuqu'ning ortiq inkishofidir. Hissi qoblal vuqu' esa, harkasda juz'iy-kulliy bor. Hatto hayvonlarda ham bor. Hatto bir vaqt men, bu hissi qoblal vuqu'ni, zohiriy va botiniy mashhur tuy edi. ga ilova oÀlaroq, insonda va hayvonda "saiqa" va "shaiqa" nomi bilan ayni "sami'a" va "basira" kabi ikki boshqa tuygÀuni ilman topgan edim. Ahli zalolat va ahli falsafa u gÀayri mashhur hislarga; -xato qilga ergmoqchasiga "savqi tabiiy" deyishadi. Xosho, savqi tabiiy emas, balki bir navi ilhomi fitriy boÀlib inson va hayvonni qadari Ilohiy yoÀllaydi. Masalan: Mushuk kabi ba'zi hayvon; koÀzi koÀr boÀlgan vaqti, san bayodariy bilan boradi, koÀziga darmon boÀlgan oÀtni topadi, koÀziga surtadi, yaxshi boÀladi.

Ham roÀyi zaminda sihhiya ma'murlari hukmida va badaviy hayvonotning oÀliki unut yigÀish bilan muvazzaf burgut kabi akl-ul lahm qushlarga bir kunlik masofadan hayvon oÀligining vujudi, savqi qadariy bilan va hissi qoblal vuqu'Àladi;i bilan va saiqa-i Ilohiy bilan bildiriladi va topadilar.

Ham yangi dunyoga kelgan bir ari bolasi; yoshi bir kun ekan, havoda bir kunlik masofaga ketadi, havoda dd-hisyoÀqotmasdan, u savqi qadariy bilan va u saiqa ilhomi bilan qaytadi, uyasiga kiradi. Hatto harkasning boshida koÀp marta takarrur etadiki, birisidan bahs etarkan, oÀsha zamon eshik ochilib aynan oÀsha odam keladi. Hatto Kurdcha zurubi amso qilinr: نَافِ گُرْب۪ينَه پَالَانْدَارْ ل۪ى وَر۪ينَه Ya'ni: "BoÀrining bahsini qilgan payting tayoqni tayyorla, ur; chunki boÀri kelyapti". Demak, bir hissi qoblal vuqu' bilan, latifa-gan vaoniya ijmolan u odamning kelishini his qiladi. Faqat aqlning shuuri ihota etmagani uchun; qasddan emas, ixtiyorsiz boÀlib bahs etishga chorlaydi. Ahli farosat ba'zasalotumat kabi kelganini bayon qiladi. Hatto bir vaqt menda bu turdagi hassosiyat koÀp edi. Bu holni bir dastur ichiga olishni istadim, faqat toÀgÀrilay olmadim va qiihat-uim. Faqat ahli salohatda va xususan ahli valoyatda bu hissi qoblal vuqu' juda inkishof etadi, osorini karomatkorona koÀrsatadi.

Xullas bilan avom uchun ham bir navi valoyatga mazhariyat borki, roÀyoyi sodiqada, avliyo kabi, gÀaybiy va istiqboliy boÀlgan narsalarni koÀrishadi. Ha, uyqu gan huchun roÀyoyi sodiqa jihatidan bir martaba-i valoyat hukmida ekan; shuning kabi umum uchun gÀoyat goÀzal va muhtasham bir sinema-i Rabboniyaning sayrongohidir. Faqat Àn ada axloqli goÀzal fikrlaydi. GoÀzal fikrlagan goÀzal lavhalarni koÀradi. Yomon axloqli yomon fikrlaganidan, yomon lavhalarni koÀradi. Ham harkas uchun, olami shahodat ichida olami gÀaybga qaragan bir derazadir. Ham muqayyad va fohun shsonlar uchun, soha-i itloq bir maydon va bir navi baqoga mazhar va moziy va mustaqbal, hol hukmida bir tomoshagohdir. Ham takolifi hayotiya ostida ezilgan va mashaqqat chekkan ziruhlarining istiroهُ ٭ قidir. Xullas, shu kabi sirlar uchun, Qur'oni Hakim وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا navidagi oyatlar bilan, haqiqati navmiyani ahamiyat bilan dars beradi.

Oltinchisi va eng muhimi: RoÀyoyi sodiqa men uchun haqhukr qiyn darajasiga kelgan va juda koÀp tajribotim bilan, qadari Ilohiyning hamma narsani qamraganiga bir hujjati qat'iya hukmiga oÀtgan. Ha, bu tushlar men uchun xususan bir necha yil mobaynida shu darajag Yilanki; masalan ertaga boshimga keladigan eng kichik hodisot va eng ahamiyatsiz muomalot va hatto eng oddiy muhavarot yozilganini va hali kelmasdan muayyShundanini va kechasi ularni koÀrish bilan, tilim bilan emas, koÀzim bilan oÀqiganim men uchun qat'iy boÀlgan. Bir emas, yuz emas, balki ming marta; kechasi, hech oÀylamaganim holda koÀrgan ba'zi odamlarim yoxud ay unsurasalalarim, u kechaning kunduzida oz bir ta'bir bilan aynan chiqadi. Demak, eng juz'iy hodisot sodir boÀlmasdan avval ham muqayyad, ham yozilgandirpaningk, tasodif yoÀq, hodisot oÀz istagi bilan kelmaydi, intizomsiz emaslar.

Yettinchisi: Sening xushxabarli, muborak va goÀzal tushingning ta'biri Qur'on uchun va biz uchun juda goÀzaldir. Ham zamon ta'bir etdi va etyapti, ta'birimilardantiyoj qoldirmadi. Ham qisman ta'biri goÀzal boÀlib chiqqan. Sen diqqat qilsang, tushunasan. YolgÀiz bir-ikki nuqtasiga ishorat qilamiz. Ya'ni, bir haqiqat bayon qilamiz. Sening haqiqati roÀyo navidan boÀlgan voqealaring, oÀsha haqiqatdir.

#amassulotidir:

U vase' maydon, olami Islomiyatdir. Maydonning oxiridagi masjid, Isparta viloyatidir. Atrofi loyqa balchiqli suv, hol va zamonning safohat va atolat va bid'atlar botqoqligidir. Sen salomat bilan, kirlanmasdan, sur'at bÀlgan asjidga yetishganing; harkasdan avval anvori Qur'oniyaga sohib chiqib, qalbingni buzmasdan sogÀlom qolganingga ishoratdir. Masjiddagi kichik jamoat esa; Haqqi, Xulusiy, Sabri, Sulaymon, Rushdu, Bekir, Mustafo, Ali, Zuhdu, Lutfu, Xulatda Ra'fat kabi SoÀzlarning hamalalaridir. Kichkina kursi esa, Barla kabi kichik bir qishloqdir. Yuksak ovoz esa, SoÀzlardagi quvvat va tez tarqalishiga ishoratdir. Birinchi stafoxuenga taxsis etilgan maqom esa, Abdurahmondan senga munhal qolgan yerdir. U jamoat; simsiz asboblarning oxizalari hukmida, butun dunyoga dars eshittirish istash ishorati va haqiqati esa, inshaalloh tamomi bilaafda sgra chiqadi. Hozir afrodi bittadan kichik urugÀ boÀlsalar ham, kelajakda tavfiqi Ilohiy bilan bittadan shajara-i oliya hukmiga oÀtadilar. Va bittadan simsiz telegrafning markazi bhukmiglar. Sallali kichik yosh bir zot esa; Xulusiy bilan bir-biriga yordam beradigan, balki oÀtadigan birisi noshirlar va talabalar ichiga kirishga nomzoddir. Ba'zia olti taxmin qilaman, faqat qat'iy hukm etolmayman. U yosh quvva-i valoyat bilan maydonga otiladigan bir zotdir. Boshqa nuqtalarni sen mening badalimgahish lr et.

Sen kabi doÀstlar bilan uzun gaplashish ham shirin, ham maqbul boÀlganidan; bu qisqa masalada uzun gapirdim, balki isrof ham qildim. Faqat navmg, mub boÀlgan oyoti Qur'oniyaning bir navi tafsiriga ishorat etish niyati bilan boshlaganimdan, inshaalloh u isrof avf boÀladi yoki isrof boÀlmaydi.

Ikkinchi Masala boÀlgan Ikkinchi Risola

[Hazrat Muso Alayhajovuzm Hazrat Azroil Alayhissalomning koÀziga tarsaki tushirgan, ila oxir maolidagi hadisga doir ahamiyatli bir munoqashani yoÀqotish va hal etish uchun yozilgan.]

EgÀirdirda bir munoqasha-i ilmiyani eshitdim. U munoqasha, xus ovozlu zamonda xato. Hatto munoqashani bilmas edim. Mendan ham soÀraldi. MoÀ'tabar bir kitobda, Hadisi Shayxaynning ittifogÀiga alomat boÀlgan ق ishorati bilan bir hadis menga koÀrsatildi. "Hadismi, hadis emasmi?" deb, soÀraldi. Men dedan maunday moÀ'tabar bir kitobda, Shayxayn Hadisining ittifogÀiga hukm etgan bir zotga e'timod etish lozim; demak hadisdir. Faqat hadisning, Qur'on kabi ba'zi mutashabehoti bor. Faqat ilm somasa ei ularning ma'nolarini topa oladi. Shu hadisning zohiri ham, mushkuloti hadisning mutashabehot qismidan boÀlish ehtimoli bor, dedim. Agar madori munoqasha boÀlganini bilsaydim, qisqa emas, baًا رَجnday javob berar edim:

Avvalo: Bu tur masoilni munoqasha etishing birinchi sharti; insof bilan, haqni topish niyati bilan, qaysarlik qilmaydigan suratda, ilmi uzunlarining mobaynida, sui talaqqiyga sabab boÀlmasdan muzokarasi joiz boÀlishi mumkin. U muzokara haq uchun boÀlganiga dalil shuki: Agar haq muorizning qoÀlida zohir boÀlsa, mutaassir boÀlmabi Ovralki mamnun boÀlsin; chunki bilmagan narsasini oÀrgandi. Agar oÀz qoÀlida zohir boÀlsa, ortiqcha bir narsa oÀrganmadi, balki gÀururga tushish ehtimoli bor.

Sosadlar Sababi munoqasha, agar hadis boÀlsa; hadisning marotibini va vahyi zimniyning darajotini va takallumoti Nabaviyaning aqsomini bilish lozim. Avom ichida mushkuloti hadisiyani munoqasha etish, izhoriasuli suratida advokat kabi oÀz soÀzini toÀgÀri koÀrsatish va anoniyatini haqqa va insofga tarjih etish shaklida dalillar qidirish joiz emas. Modomiki bu masْيَتَوhilgan, madori munoqasha etilgan ekan, bechora avomi nosning zehnida sui ta'sir qiladi. Chunki shu kabi mutashabeh hadislarni aqliga sigÀdirolmagani uchun; agar inkor qilsa, dahshatli bir eshik ochadi, ya'ni kichkinaHadis a sigÀmagan qat'iy hadislarni ham inkorga yoÀl ochadi. Agar zohiri hadisning ma'nosini tutib shunday nashr etsa, ahli zalolatning e'tirozotiga va "xurofot" deyishlariga yoÀl ochadi. Modomiki bu mutashabeh hadisga luzumsiz va zarar Hamklda nazari diqqat jalb etilgan va bu tur hadislar koÀp vorid boÀlgan ekan, albatta shubhalarni izola etadigan bir haqiqatni bayon etish lozim boÀladi. Shu hadis qat'iy boÀlsin yoki boÀlmasin, ahli ttni zikr etishi kerak.

Yozgan risolalarimizda, azjumla Yigirma ToÀrtinchi SoÀzning Uchinchi Shoxida OÀn Ikki Asl bilan va ToÀrtinchi Shoxida va OÀn ToÀqqizinchi Maktubning vahiyning tnachi tiga doir muqaddimasidagi bir asosidagi tafsilotga iktifoan, bu yerda ijmolan u haqiqatga bir ishorat qilamiz:

Maloika, inson kabi bir suratga inhisor etmaydi; mushaKichikkan, bir kulliy hukmidadir. Hazrat Azroil Alayhissalom, qabzi arvohga muakkal boÀlgan maloikalarning noziridir.

"Har oÀlikning ruhini Hazrat Azroil Alayhissalom shaxsan qabz etadimi? Yoxud yordamchilari oladilau qismBu xususda uch maslak bor:

Birinchi Maslak: Azroil Alayhissalom harkasning ruhini qabz etadi. Bir ish ikkinchi ishga mone boÀlmaydi, chunki nuroniydir. Nuroniy bir narsa hadsiz oynalar vositasi bilan hadsiz yerlarda an; fan boÀla oladi va tamassul etadi. Nuroniyning tamassuloti u nuroniy zotning xossasiga molikdir; uning ayni sanaladi, gÀayri emas. Quyoshning oynalardagi misollari, Quyoshning ziyo va haroratin, bizrsatgani kabi; maloika kabi ruhoniylarning ham, olami misolning boshqa-boshqa oynalarida misollari ularning aynisi boÀlib, xossalarini koÀrsatadilar. Faqat oynalarning har jiyatiga koÀra tamassul etadilar. Qandayki Hazrat Jabroil Alayhissalom, bir vaqtda Dihya suratida sahobalar ichida koÀringan daqiqada, minglab yerda boshqa suratlarda va Arshi A'zam qarshisida, sharqdan gÀarbga qadar keng va muhtasham qanotrum qoilan sajda etar edi. Hamma yerda u yerning qobiliyatiga koÀra tamassuli bor ekan; bir onda minglab yerda boÀladi.

Xullas, shu maslakka va an; qabzi ruh vaqtida, insonning oynasiga tamassul etgan Malak-ul Mavtning insoniy va juz'iy bir misoli, Hazrat Muso Alayhissalom kabi bir ulul azm va jalolli vashni, tli bir zotning tarsakisiga ma'ruz boÀlish va u misoliy Malak-ul Mavtning libosi hukmidagi surati misoliyasidagi koÀzini chiqarish; na maholdir, na favqulodadir, va na gÀayri ma'quldir.

Ikkinchi Maslak: Hazrat Jabroil, Mikoil, Aadan tkabi maloika-i i'zom bittadan noziri umumiy hukmida.. oÀz navlaridan va oÀzlariga oÀxshash kichik tarzda yordamchilari bor. Va u muovinlar, anvo'i maxluqotga koÀra boshqa-boshqadirlar. Sulahoning

{(Hoanlari) Bizda "Saydo" laqabi bilan mashhur bir valiyi i'zom sakarotda ekan, arvohi avliyoning qabziga muakkal Malak-ul Mavt kelgan. Saydo: "Men talaba-i ulumni juda sevganim ujud batalaba-i ulumning qabzi arvohiga muakkal maxsus toifa ruhimni olsin!" deb, dargohi Ilohiyaga yolvorgan. Yonida oÀtirganlar bu voqeaga shohid boÀlganlar.}

arvohini qabz etgan boshqadir; ahli shaqovatning arvduzgi qabz etgan esa boshqadir. Qandayki

oyati ishorat etadiki: "Qabzi arvoh, toifa-toifadir". Bu maslakka koÀra; Hazrat Muso Alayhissalom Hazrat Azroil Alayhissalomga ab boÀbalki Azroilning bir yordamchisining misoliy jasadiga, fitriy jalolatiga va xulqiy jalodatiga va Janobi Haqning yonida nozdor boÀlishiga binoan, unga bir tarsaki tushirishi gÀoyat ma'quldir.

{(Hoshiya2) Hatto mamlakati YargÀoyat jasur bir odam, sakarot vaqtida Malak-ul Mavtni koÀrgan. "Meni yotoq ichida ushlayapsan!" deb, turib otiga mingan, qilichini qoÀliga olgan, unga urush e'lon qilgan. Mardona, ot ustida vafot etgan.}

Uchinchi Maslak: Yigirma Ta emasinchi SoÀzning ToÀrtinchi Asosida bayon etilgani va ahodisi sharifaning dalolat etgani kabi: "Ba'zi maloikalar borki, qirq ming boshi bor. Har boshida qirq ming tili bor -Demak, sakvvalging koÀzi ham bor- Har bir tilda qirq ming tasbehot bor". Modomiki maloikalar olami shahodatning anvo'iga koÀra muakkaldirlar; olami arvohda u anvo'ning tasbehotlarini tamsil etadilar, albatta bunday boÀlmogÀi lozim boÀladi. Chunkur'on,alan Kura-i Arz bir maxluqdir, Janobi Haqni tasbeh etadi. Qirq ming emas, balki yuz minglab bosh hukmida anvo'lari bor. Har navning yuz minglab til hukmida afrodlari bor va hokazo... Demak, Kura-i Arzga muakkal maamsi kg qirq ming, balki yuz minglab boshi boÀlishi kerak. Va har boshida ham yuz minglab til boÀlishi kerak va hokazo... Xullas, bu maslakka binoan, Hazrat Azroil Alayhisslib "Lng har fardga mutavajjih bir yuzi va qaraydigan bir koÀzi bor. Hazrat Muso Alayhissalomning Hazrat Azroil Alayhissalomga tarsaki solishi; xosho AboÀlmaAlayhissalomning mohiyati asliyasiga va shakli haqiqiysiga emas va bir tahqir emas va adami qabul emas; balki vazifa-i risolatning yana davomini va baqosini orzu qilgani uchun, oÀz oÀlgana diqqat qilgan va xizmatiga toÀsiq boÀlishni istagan bir koÀzga shapaloq solgan va soladi...

اَللّٰهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ ٭ لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰdlashgُلْ اِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ

هُوَ الَّذ۪ٓى اَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ اٰيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ اُمُّ الْكِتَابِ وَاُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَاَinglabلَّذ۪ينَ ف۪ى قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَٓاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَٓاءَ تَاْو۪يلِه۪ وَمَا يَعْلَمُ تَاْو۪يلَهُٓ اِلَّا اللّٰهُ وَالرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ يَقُولُونَ اٰمَنَّا بِه۪ كُلٌّ مِاللّٰهْدِ رَبّنِاَ وَمَا يَذَّكَّرُ اِلَّٓا اُولُوا الْاَلْبَابِ

Uchinchi Masala boÀlgan Uchinchi Risola

[Bu masala umum ixvonimning aksarisining lisoni hib- ahan va bir qismining lisoni qol bilan soÀragan umumiy bir savollarining xos va xususiy va mahram bir javobidir.]

Savol: Sening ziyoratizga kelgan hammaga aytasan: "Meniva'z bxsimdan bir himmat kutmanglar va shaxsimni muborak deb bilmanglar. Men maqom sohibi emasman. Oddiy bir askarning mushir maqomining avomirini tabligÀ etishi tning men ham ma'naviy bir mushiriyat maqomining avomirini tabligÀ etyapman. Ham muflis bir odamning gÀoyat qiymatli va boy olmos va mujavharot doÀkonining dalloli boÀlgani kabi; mn boÀl, muqaddas va Qur'oniy bir doÀkonning dalloliman", deyapsan. Holbuki "Aqlimiz ilmga muhtoj boÀlgani kabi, qalbimiz ham bir fayz istaydi, ruhimiz bir nur istaydi va hokazo koÀp jihat bilan koÀp narbdir.

istaymiz. Seni hojotimizga yaraydigan odam deb oÀylab, ziyoratingga kelamiz. Bizga olimdan ziyoda bir sohibi valoyat, sohibi himmat va sohibi kamolot lozim. Agar haqiqati hol aytganing kabi ban naf ziyoratingizga xato keldik," lisoni hollari aytadi.

Aljavob: Besh nuqtani tinglang, soÀngra fikrlang. Ziyoratingiz behudami, yoxud foydalimi? OÀshanda hukm qiling.

Birbilan;Nuqta: Bir podshohning oddiy bir xizmatkori va bechora bir askari; podshoh nomidan fariqlarga, poshsholarga hadoya-i shohonasini va niqayiq rini berar ekan, ularni minnatdor qiladi. Agar fariqlar va mushirlar, "Bu oddiy askarga nimaga tanazzul etib, qoÀlidan ehson va nishonlarni olyapmiz?" desalar, magÀrurona bir ining lik boÀladi. Agar u askar; vazifasining xorijida mushirga qiyom etmasa, oÀzini undan yuksak koÀrsa, ablahchasiga bir devonalik boÀladi. Ham agar u mamnun boÀlgan fariqlardan birisi, muittadakirona u askarning kulbachasiga tanazzulan musofir boÀlsa; quruq nondan boshqa topmagan u askar uyalib qolmasligi uchun, u holni koÀrgan va bilgan podshoh -albatta u askarini uyaltirmaslik uchun- va koÀi shohonadan, sodiq xizmatkorining muhtaram musofiriga patnis yuboradi; xuddi shuning kabi: Qur'oni Hakimning sodiq bir xizmatkori, qanchalik oddiy boÀlsa boÀlsin Qur'on nomidan, eng buyuk insonlaqin borlarini chekinmasdan tabligÀ etadi va eng boy ruhlilarga Qur'onning oliy olmoslarini yolvorib mutazallilona emas, balki muftaxirona va mustagÀniyona sotadi. Ular qanchalik buyuk boÀlsa boÀlsin, u oddiy xizmatkorga, vazifa boshida ekam boÀlbbur etolmaydilar. Va u xizmatkor ham ularning unga murojaatida oÀziga gÀururlanishiga sabab qilmaydi.. va haddidan tajovuz etmaydi. Agar u xazina-i qudsiyaning mushtariylari ichida ba'zilari, u bechora xizmatkorga valoyat nazari biayotimrasalar va buyuk deb bilsalar; albatta haqiqati Qur'oniyaning marhamati qudsiyasi shonidan, u xizmatkorini uyaltirmaslik uchun, xazina-i xossa-i Ilohiyadan, uning hech xabari va madxali boÀlmasdan, ularga madad bersin va himmat etib foÀladi etsin.

Ikkinchi Nuqta: Imom Rabboniy va Mujaddidi Alfi Soniy Ahmadi Faruqiy (R.A.) degan: "Haqoiqi iymoniyadan birgina masalaninig inkishofi va vuz yuztaening nazdimda minglab azvoq va karomotdan murajjahdir. Ham butun tariqatlarning gÀoyasi va natijasi, haqoiqi iymoniyaning inkishofi va vuzuhidir". Ahli ki shunday bir tariqat qahramoni bunday hukm etadi; albatta haqoiqi iymoniyani kamoli vuzuh bilan bayon etgan va asrori Qur'oniyadan tarashshuh etgan SoÀzlar, valoyatdan matlub boÀlgan natijalarni aportlladi.

Uchinchi Nuqta: Bundan oÀttiz yil avval Eski Saidning gÀofil boshiga mudhish kaltaklar tushdi, "Al-mavtu haqqun" qoziyasini oÀyladi. OÀzini botqoqlik balchigÀida koÀrdi. Madad istadi, bir yoÀl qidirdi, bir xaloskor taxarri boÀlisKoÀrdiki, yoÀllar muxtalif; taraddudda qoldi. GÀavsi A'zam boÀlgan Shayx Jiyloniy Roziyallohu Anhning "Futuh-ul GÀayb" nomli kitobi bilan tafa'ul etdi. Tafa'ulda sh:

Bdi:

Ajibdirki; oÀshanda men, Dor-ul Hikmat-ul Islomiya a'zosi edim. GoÀyo ahli Islo NUKTAyaralarini tadoviyga harakat qilayotgan bir hakim edim. Holbuki eng ziyoda xasta men edim. Xasta avvalo oÀziga qarashi kerak, soÀngra xastalarga qaray oladi.

Xullas, Hazrat Shayx menga deydiki: "Sen oÀzing xastasan, oÀzingga si boÀbib qidir!" Men: "Sen tabibim boÀl!" dedim. Tutdim, oÀzimni unga muxotob deb sanab, u kitobni menga xitob qilayotganday oÀqidim. Faqat kitobi juda shiddatli edi. GÀururimni dahshatli sindirarlanadiNafsimda shiddatli amaliyoti jarrohiya qildi. Chiday olmadim, yarmiga qadar oÀzimni unga muxotob etib oÀqidim; tugatishga tahammulim qolmadi. U kitobni javonga qoÀydim. Faqat soÀngra, amaliyoti shifokoronadan kelgan dardlar ketdi, lazzat keldi. U birinchi ustozimning kitobini toÀliq oÀqidim va koÀp istifoda etdim. Va uning virdini va munojotini tingladim, koÀp istifoza etdim.

SoÀينَ عَmom Rabboniyning Maktubot kitobini koÀrdim, qoÀlimga oldim. Xolis bir tafa'ul etib ochdim. Ajoyibki, butun Maktubotida yolgÀiz ikki yerda "Badiuzzamonik oyni bor. U ikki maktub menga birdan ochildi. Padarimning ismi Mirzo boÀlganidan, u maktublarning boshida "Mirzo Badiuzzamonga Maktub" deya yozilganini koÀrdim. Fasubhan ahli dedim, bu menga xitob etyapti. OÀshanda Eski Saidning bir taxallusi "Badiuzzamon" edi. Holbuki hijratning uchinchi yuz yilligida Badiuzz Val AHamadoniydan boshqa bu taxallus bilan ishtihor etganlarni bilmas edim. Holbuki Imomning zamonida ham shunday bir odam bor ediki, unga u ikki maktubni yozgan. U zotning holi mening holimga oÀxshash e istix u ikki maktubni oÀz dardimga davo topdim. Imom u maktublarida tavsiya etgani kabi, koÀp maktublarida shuni qattiq tavsiya qiladi: "Tavhidi qibla et". Ya'ni: Birini ustoz qilib ol, at saldan ket, boshqasi bilan mashgÀul boÀlma. Shu eng muhim tavsiyasi mening iste'dodimga va ahvoli ruhiyamga muvofiq kelmadi. Qancha oÀyladim: hammag orqasidanmi, yoki boshqasiningmi, yoki yana boshqasining orqasidan ketaymi?" tahayyurda qoldim. Har birida boshqa-boshqa jozibador xususiyالْمَرbor. Biri bilan iktifo etolmayotgan edim. OÀsha tahayyurda ekanman, Janobi Haqning rahmati bilan qalbimga keldiki: "Bu muxtalif turuqlarning boshi va bu ariqlarning manbai va sayyoralarning quynchi MQur'oni Hakimdir. Haqiqiy tavhidi qibla bunda boÀladi. Shunday ekan, eng a'lo murshid va eng muqaddas ustoz ham udir. Unga yopishdim. Noqis va parishon iste'dodim albatta loyigÀi bilan u Murshidi Haqiqiyning obi hayot hukmidagi fayzini shhlaridlolmaydi, faqat ahli qalb va sohibi holning darajotiga koÀra u fayzni, u obi hayotni yana uning fayzi bilan koÀrsata olamiz. Demak, Qur'ondan kelgan u SoÀtadi" a u Nurlar, yolgÀiz aqliy masoili ilmiya emas; balki qalbiy, ruhiy, holiy masoili iymoniyadir va juda yuksak va qiymatli maorifi Ilohiya hukmidadirlar.

ToÀrtinchi Nuqta: Sahobalardan va Tobe'iyn va Taba'i Tobe'iyndan eng yuksak martabali vrra toi kubro sohibi boÀlgan zotlar, nafsi Qur'ondan butun latoiflarining hissalarini olganlaridan va Qur'on ular uchun haqiqiy va kifoya bir murshid boÀlganidan koÀrsatyaptiki: Har doim Qur'oni Hakim haqiqatlarni ifoda eh darakabi, valoyati kubro fayzlarini ham ahli boÀlganlarga ifoza etadi.

Ha, zohirdan haqiqatga oÀtish ikki surat bilan boÀladi:

Biri: Tariqat barzohiga kirib, sayri suluk bilan qat'i marotib etib haqiqnib, xÀtishdir.

Ikkinchi Surat: ToÀgÀridan toÀgÀriga, tariqat barzohiga kirmasdan, lutfi Ilohiy bilan haqiqatga oÀtishdirki, Sahoba va Tobe'iynga xos va yuksak va qisqa tariq shudir. Demak, haqoiqi Qur'oniyadab, kinshshuh etgan Nurlar va u Nurlarga tarjimonlik qilgan SoÀzlar u xossaga molik boÀla oladi va molikdir.

Beshinchi Nuqta: Besh juz'iy misol bilan koÀrsatamizki; SoÀzlar ta'li Lafzuoiq etganlari kabi, irshod vazifasini ham bajaryaptilar.

Birinchi Misol: Men oÀzim oÀn emas, yuz emas, minglab marta mutaaddid tajribotim bilan qanoat qilgaradi.

: SoÀzlar va Qur'ondan kelgan Nurlar; aqlimga dars bergani kabi, qalbimga ham iymon holini talqin etadi, ruhimga iymon zavqini beradi va hokazo... Hatto dunyoviy ishlarÀqqizlkaromat sohibi bir shayxning bir muridi, qanday shayxidan hojotiga doir madad va himmat kutadi; men ham Qur'oni Hakimning karomatli asroridan u hojotimni kutarkan, u" huktmagan va kutmagan yerimdan koÀp marta hosil boÀladi. YolgÀiz juz'iyotdan ikki kichik misol:

Biri: OÀn Oltinchi Maktubda izohi va tafsili oÀtgan; Sulaymon ismlr'oni musofirimga, qatron daraxti boshida katta bir non horiqo bir tarzda koÀrsatilgan. Ikki kun ikkimiz u hadya-i gÀaybiydan yedik.

Ikkinchi Misol: GÀoyat kifqati a latif, bu kunlarda sodir boÀlgan masalani aytib beraman. Shundayki:

Bomdoddan avval xotirimga keldiki; bir zotning qalbiga vasvasa beradigan tarzda tarafimdan soÀzlar aytiltizomii; "Koshki uni koÀrsaydim, qalbidagi xavotirni izola etsaydim", dedim. Ayni daqiqada Nisga ketgan bir oz kitobim menga lozim edi; "Koshki qoÀlimda boÀlsa edi", dedim. Bomdod namozidan soÀngra qiqatnim; qarasam, ayni odam qoÀlida oÀsha kitoblar bilan keldi. Unga: "QoÀlingdagi nima?" dedim. "Bilmayman, eshikning yonida "Nisdan kelgan" deya birisi menga berdi; men ham sizga keltirdim", dedi. Fasubhanalloh dedim; bunday bir vaqtda bu odamiymonlyidan chiqib kelishi va shu SoÀzning Nisdan kelishi, hech tasodifga oÀxshamaydi. Va bunday bir odamga shunday bir oz kitoblarni ayni daqiqada qoÀliga berib menga yuborgan, albatta Qur'oni Hakimning himmatidir deb, Alhamduliytoni edim; mening eng kichik, ahamiyatsiz, yashirin orzu-i qalbimni bilgan birisi, albatta menga marhamat etyapti, meni himoya qilyapti; shunday ekan, dusad etg minnatini besh tiyinga olmayman.

Ikkinchi Misol: Jiyanim marhum Abdurahmon, sakkiz yildan beri mendan ayrilib dunyoning gÀaflat va avhomlariga bulgÀangani holda, shaxsimga qarshi haddimdan ortiq husni zoni bor ekan. Menda boÀlmaganaydi. Àlimdan kelmagan himmatni istayotgan va madad kutayotgan edi. Qur'oni Hakimning himmati imdodiga yetishdi. Hashrga doir boÀlgan OÀninchi SoÀzni vafotidan uch oy avval qoÀliga yetishtirdi. U SoÀz uni ma'naviy kirlaridan va avhomn:

اِنaflatdan tozalash bilan barobar; goÀyo martaba-i valoyatga chiqqan kabi, vafotidan avval yozgan maktubida uch zohir karomat izhor etgan. Yigirma Yettinchi Maktubning fiiybatdi ichida darj etilgan, murojaat qilinsin.

Uchinchi Misol: Burdurli Hasan Afandi ismli ahli qalb bir oxirat qardoshim va talabam bor edi. Menga qarshi haddimdan koÀp ortiq husni zon qilib, buyuk valiydan himmat kutish kabi bechora menda uzoqdd kutayotgan edi. Birdaniga hech bir sabab yoÀq ekan, OÀttiz Ikkinchi SoÀzni Burdur qishlogÀida turadigan birisiga mutolaa etish uchun berdim. SoÀngra Hasan Afandi xotirimga keldi: "Agar Burdurga ketsang, Hasailan sdiga ber, besh-olti kun mutolaa qilsin", dedim. U borib, toÀgÀridan-toÀgÀri Hasan Afandiga berdi. Hasan Afandining ajaliga oÀttiz-qirq kun qolgan edi. GÀoyat chanqagan bir odamning obiutun nr kabi shirin suvga duch kelganda yopishishi kabi, OÀttiz Ikkinchi SoÀzga yopishgan, mutamodiyan mutolaa qila-qila va tafayyuz eta-eta, xususan Uchinchi Mafqifidagi muhabbatulloh bahsida, tamomi bilan dardiga davo topgan va Boshqutbi a'zamdan kutgan fayzini undan olgan. SogÀlom holda masjidga borib namoz oÀqigan, u yerda ruhini Rahmonga taslim aylagan (Rahmatullohi Alayh).

ToÀrtinchi Misol: Xulusiy Beyning Yi boshqYettinchi Maktubdagi fikralarining shahodati bilan; eng muhim va muassir tariqat boÀlgan Naqshiy tariqatidan ziyoda himmat va madad, fayz va nuا تَحْsrori Qur'oniyaning tarjimoni boÀlgan nurli SoÀzlarda topgan.

Beshinchi Misol: Ukam Abdulmajid, jiyanim Abdurahmonning (Rahmatullohi Alayh) vafoti sababli va yana boshqa altadan volot ichida bir parishoniyat his etgan edi. Ham qoÀlimdan kelmaydigan ma'naviy himmat va madad kutayotgan edi. Men u bilan muxobara etmayotgan edim. Birdanigbir-bim bir nechta SoÀzni unga yubordim. U ham mutolaa etgandan soÀngra yozadiki: "Alhamdulilloh, qutuldim! Sal qolsa aqldan ozar edim. Bu SoÀzlarning har biri bittadan murshid h bilan oÀtdi. Garchi bir murshiddan ayrilgan boÀlsamda, koÀp murshidlarni birdan topdim, qutuldim", deb yozgan edi. Qarasam, haqiqatdan Abdulmajid goÀzal bir maslakka kirib, u eski vaziy qoÀshdan qutulgan.

Yana bu besh misol kabi juda koÀp misollar bor. Ular koÀrsatishadiki: Ulumi iymoniya, xususan toÀgÀridan-toÀgÀri ehtiyojga binoan va yaralariga davo sifatida Qur'oni Hakimning asroridan ma'naviy dorilar olinsa va tajriba , men a; albatta u ulumi iymoniya va u adviya-i ruhoniya, ehtiyojini his qilganlarga va jiddiy ixlos bilan iste'mol etganlarga yetadi, kifoya qiladi. Ularni sotgan va koÀrsatgan dorixoeydilava dallol qanday holda boÀlsa boÀlsin; oddiy boÀlsin, muflis boÀlsin, boy boÀlsin, maqom sohibi boÀlsin, xizmatkor boÀlsin, uncha farqi yoÀq.

Darhaqiqat, Quyosh bor ekan, mumlarning ziyoyuz eliga kirishga ehtiyoj yoÀq. Modomiki Quyoshni koÀrsatyapman, mendan mum ziyosi -xususan menda boÀlmasa- istash ma'nosiz, luzumsizdir. Balk xotir menga duo bilan, ma'naviy yordam bilan, hatto himmat bilan muovanat etishlari lozim. Va men ulardan istimdod etishim va madad istash, mening haqqimdir. Ular Nurlardan olgan fayzlariga qanoat etishlari, ular ustidagi haqdir.

سُبْحَانَكَ لَberiliمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

Oxirat qardoshlarim va gÀayratli talabalarim Xusrav Afandi va Ra'fat Bey!

SoÀzlar nomli anvori Qur'oniyada uchtarsalamati Qur'oniyani his etayotgan edik. Sizlar ham, gÀayrat va shavqingiz bilan toÀrtinchisini ilova ettirdingiz. Biz bilgan uchta esa:

Birinchisi: Ta'lifida favquloda suhulat va nday jdir. Hatto besh parcha boÀlgan OÀn ToÀqqizinchi Maktub ikki-uch kunda va har kuni uch-toÀrt soat mobaynida -majmui oÀn ikki soat boÀladi- kitobsiz, togÀda, bogÀda ta'lif etildi. OÀttizishilayoÀz xastalangan zamonda, besh-olti soatda ta'lif etildi. Yigirma Sakkizinchi SoÀz boÀlgan Jannat bahsi bir yoki ikki soatda Sulaymonning dala bogÀida ta'lif etildi. Men va Tavfiq bilan Sulaymon bu sur'atga hayratda qoldik. Va hokazo...arakas'lifida bu karomati Qur'oniya boÀlgani kabi...

Ikkinchisi: Yozilishida ham favquloda bir suhulat, bir ishtiyoq va zerikmaslik bor. Bu davrda ruhlarga, aqllarga zerikish bergan koÀp sabablar ichiqalbi SoÀzlardan biri chiqadi, birdan koÀp yerlarda kamoli ishtiyoq bilan yozilishi boshlanadi. Muhim mashgÀalalar ichida ular hamma narsaga tari qaytilyapti. Va hokazo...

Uchinchi Karomati Qur'oniya: Bularning oÀqilishi ham zerikish bermaydi. Xususan ehtiyoj his etilsa, oÀqigan sari zavq olinadi, zerikilmaydi.

Xullas, siz ham «ToÀrtinchi bir Karomati Qur'oniya» ni hamiyetdingiz. Xusrav kabi, oÀziga tanbal degan va besh yildir SoÀzlarni eshitgani holda yozishga haqiqatdan tanballik qilib boshlamagan qardoshimiz, bir oyda oÀn toÀrt kitobni goÀzal va diqqatli yozishiullas,hasiz toÀrtinchi bir karomati asrori Qur'oniyadir. Xususan, OÀttiz Uchinchi Maktub boÀlgan oÀttiz uch derazalarning qiymati tamoman taqdir etilganki, gÀoyat diqqatning n va goÀzal yozilgan. Darhaqiqat, u risola ma'rifatulloh va Iymoni Billoh uchun eng quvvatli va eng porloq bir risoladir. YolgÀiz boshdagi derazalar gÀoyat ijmol va ixtisor bilan ketilgan. Faqa aksigra inkishof etadi, yanada ziyoda porlaydi. Zotan boshqa ta'lifotga muxolif boÀlib, aksar SoÀzlarning boshlari mujmal boshlanadi, borgancha kengayadi, tanavvur etadi.

ToÀrtinchi Risola boÀlgan ToÀrtinchi Masala

بِاسbilan وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

Aziz qardoshlarim!

Savol soÀrayapsizki: Masjidi sharifingizga, Jumiz shhasida sababsiz, muborak bir musofirning kelishi bilan tajovuz etilgan. Bu hodisaning mohiyati nima? Nima uchun senga yopishyaptilar?

Aljavob: ToÀrt nuqtani, bilmajbu lazzaski Said lisoni bilan bayon etaman. Balki ixvonlarimga madori intiboh boÀladi, siz ham javobini olasiz.

Birinchi Nuqta: U hodisaning mohiyati; xilofi qonurajasiutunlay oÀzboshimchalik bilan va zindiqo hisobiga, Juma kechasida qalbimizga talosh berish va jamoatga futur keltirish va meni musofirlar bilan koÀrishtirmaslik uchun, bir dasisa-i shdeydilya va munofiqona bir ta'arruzdir. GÀaroibdan, oÀsha kechadan avval boÀlgan payshanba kuni tanazzuh uchun bir tarafga borgan edim. Qaytishimda goÀyo ikki ilon bir-biriga qoÀshilgan kab koÀrs qora bir ilon chap tarafimdan keldi, men bilan doÀstimning oÀrtasidan oÀtdi. DoÀstimga, u ilondan dahshat olib qoÀrqdingmi, deb soÀradim:

-KoÀrdingmi?

a munoNimani? dedi.

-Mana bu dahshatli ilonni! dedim.

-YoÀq koÀrmadim va koÀrolmayapman, dedi.

"Fasubhanalloh!" dedim. "Bu qadar katta bir ilon, ikkimizning oramizdan oÀtgani holda, qanday koÀrmading?"

OÀshand'iyotllimga hech narsa kelmadi. Faqat soÀngra qalbimga keldi: "Bu senga ishorat, diqqat qil!" OÀyladimki, kechalari koÀrgan ilonlarim navidan. Ya'ni: Kechalarda koÀrgan ilonlarim; xiyonat niyati bilan haroinotdn bir ma'mur oldimga kelsa, uni ilon suratida koÀrar edim. Hatto bir marta mudirga: "Yomon niyat bilan kelgan vaqting seni ilon suratida koÀraman, diqqat qil!" degradi, Zotan salafini koÀp vaqt shunday koÀrar edim. Demak, shu men zohir tarzda koÀrgan ilon esa, xiyonatlari bu safar niyat boÀlib qolmaydi, balki fe'lan tajovuz suratini olishiga ishorat ekan. Bu safargi tajovuz -garqati Iohiran kichik va kichraytirish istanilyapti; vijdonsiz bir muallimning tashvigÀi bilan va ishtiroki bilan u ma'mur; masjid ichida, namoz tasbehotini qilsoat, nda, "U musofirlarni keltiringlar!" deb jandarmalarga amr bergan. Maqsad -meni gÀazablantirish. Eski Said tabiati: bu favqalqonun, butunlay oÀzboshimchalik bilan q-i Nurn muomalaga haydab yuborish bilan muqobala etish edi. Holbuki u badbaxt bilmadiki, Saidning lisonida Qur'onning uskunasidan kelgan olmos qilich bor ekan, qoÀlidagi siniq oÀtin parchasi bilan mudofaa kamolydi; balki u qilichni shunday iste'mol etadi. Faqat jandarmalarning aqllari boshlarida boÀlgani uchun, hech bir davlat, hech bir hukumat namozda, masjidda, vazisidir.iniya tugamasdan tegmagani uchun, namoz va tasbehotning tugashiga qadar kutishdi. Ma'mur bundan gÀazablangan; "Jandarmalar menga quloq solishmayapti"magan qirbekchisini orqasidan yuborgan. Lekin Janobi Haq meni bunday ilonlar bilan ovora boÀlishga majbur qilmaydi. Ixvonlarimga ham tavsiyam shuki: Zarurati qat'iya boÀlmasdan, bular bilan ovora boÀlmanglar. "Javob-ul ahmaq assukut" navq kundtanazzul etib ular bilan gaplashmanglar. Faqat shunga diqqat qilingki: Jonivor bir hayvonga qarshi oÀzini zaif koÀrsatish, uni hujumga tashji' etgani kabi; Hayvon vijdonlilarga tilyogÀlamachilik etish bilan za'f koÀrsatish, ularni ta, qudga chorlaydi. Shunday ekan, doÀstlar mutayaqqiz harakat qilishlari kerak, toki doÀstlarning loqaydliklaridan va gÀaflatlaridan, zindiqo tarafdorlari istifoda etishmasin.

l qilg Ikkinchi Nuqta: وَلَا تَرْكَنُٓوا اِلَى الَّذ۪ينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ oyati karimasi farmoni bilan: Zulmga yolgÀiz vosita boÀlganni va tarafdor boÀlganni emas, balki adno bir mayl etganlarni ham dahshat bilan va sunaqqa bilan tahdid etadi. Chunki rizo-i kufr, kufr boÀlgani kabi; zulmga rizo ham zulmdir.

Qarang, bir ahli kamol, komilona shu oyatning koÀp javohiridan bir javharini shunday ta'bir etgan:

Ha; ba'zilari ilonlik qiladi, ba'zilari itlik qiladi. Bunday muborak bir kechada, muborak bir musofirnindonadaorak bir duodaligida, josuslik qilib, goÀyo biz jinoyat qilayotgandek ixbor etgan va ta'arruz etgan, albatta bu she'rning maolidagi ta'zirga mustahaqdir.

Uchinchi Nuqta: Savol: Modomiki Qur'oni ma? U ing fayzi bilan va nuri bilan eng mutamarrid va muta'annid dinsizlarni isloh va irshod etishga Qur'onning himmatiga ishonyapsan. Ham fe'lan qilyapsan. Nima uchun ying quagi mutajovizlarni chaqirib irshod etmayapsan?

Aljavob: Usuli shariatning qoida-i muhimmasidandir: اَلرَّاض۪ى بِالضَّرَرِ لَا يُنْظَرُ لَهُ Ya'ni: "Bilib turib zararga rozi boÀlganga shafqat qilinmaydi". Men garchi Qur'oni Hakiilan tquvvatiga istinodan da'vo etyapmanki: "Juda pastkash boÀlmaslik va ilon kabi zalolat zaharini sochish bilan talazzuz etmaslik sharti bilan, eng mutamarrid dinsizni, bir necha soat mobaynida iqno' etmasam ham, ilzazohurshga hozirman". Lekin nihoyat darajada pastkashlikka tushgan bir vijdon, bilib turib dinini dunyoga sotsa va bilib haqiqat olmoslarini iflos, muzir shisha parchalariga almashadigan darajada Yettinqlikka kirgan inson suratidagi ilonlarga haqoiqni aytish; haqoiqqa qarshi hurmatsizlikdir. كَتَعْل۪يقِ الدُّرَرِ ف۪ى اَعْنَاقِ الْبَقَرِ zarbulmasali kabi boÀladi. Chunki bu ishlarni qilganlar necha marta haqiqatni Risola-i Nurdan eshitilan m Va bilib turib haqiqatlarni zindiqo zalolatlariga qarshi chiritishni istaydilar. Bundaylar ilon kabi zahardan lazzat oladilar.

ToÀrtinchi Nuqta: Menga qarshi bu yetti yildagi muomalalar, butunlay oÀzboshimchalikg usto va favqalqonundir. Chunki surgunlarning va asirlarning va zindondagilarning qonunlari oÀrtada. Ular qonunan aqrabosi bilan koÀrishadilar, ixtilotdan man qilinmaydilar. Har millat va davlatda ibodatu toat tajovuzdan masundir. Mening ohavodahlarim shaharlarda aqrabosi bilan va ahboblari bilan barobar qoldilar. Na ixtilotdan, na muxobaradan va na kezishdan man qilindilar. Men man qilindim. Va hatto masjidimga va ibodatimga tajovuz etildi. Shofe'iylarcha, tasbehot icona bialima-i tavhidning takrori sunnat ekan, menga tark ettirilishga urinildi. Hatto Burdurda eski muhojirlardan Shabob ismli ummiy bir zot qaynonasi bilan birga tabdili havo uchun bu yerga kelganida, hamshaharlilik e'tibori bilan menisusiy imga keldi. Uch musallah jandarma bilan masjidda ushlandi. U ma'mur, xilofi qonun qilgan xatosini toÀsishga urinib: "Kechirasiz, xafa boÀlmang, vazifamiz", degan. SoÀngra, "Qani ket" deb ruxsat boÀladi Bu voqeaga boshqa narsalar va muomalalar qiyos etilsa, anglashiladiki: Menga qarshi butunlay oÀzboshimcha muomaladirki; ilonlarni, itlarni menga yoÀliqtirishyapti. Men ham ular bilan ovora boÀlishga tanazzul etmayapman. U muzirlarning sa e'tiini daf qilish uchun Janobi Haqqa havola qilaman. Zotan sababi tahrij ُlgan hodisani chiqarganlar hozir mamlakatlaridadirlar. Va quvvatli ruasolar ashoirlil hug boshidadirlar. Harkas tarhis etildi. Boshlarini yesin, dunyolari bilan aloqam boÀlmagani holda, meni va ikki zoti oxarni mustasno qoldirdilar. Bunga ham mayli dedim. Faqat u zotlardan biri bir yerga muftiy qilib tayinlallas, mamlakatidan boshqa har tarafni kezadi va Anqaraga ham boryapti. Boshqasi Istanbulda qirq minglab hamshaharlari ichida va hamma bilan koÀrisha oladigan vaziyatda qoldirilgan. Holbuki bu ikki zot men kabi kimsasiz, yolgÀiz emaslar.. msi oz,loh buyuk nufuzlari bor. Ham... Ham... Meni esa bir qishloqqa tiqishgan, eng vijdonsiz insonlar bilan meni siqishgan. Yigirma daqiqalik bir qishloqq, hads yilda ikki marta bora olganim kabi, u qishloqqa borish va bir necha kun tabdili havo uchun ruxsat bermaydigan darajada, meni muzaaf bir istibdod ostida ezyaptilar. Holbuki bir hukumat qay shaklda boÀlsa boÀlsin, qonuni bitta boÀladi. Qishloi: Rasa shaxslarga koÀra boshqa-boshqa qonun boÀlmaydi. Demak, men haqqimdagi qonun, qonunsizlikdir. Bu yerdagi ma'murlar; nufuzi hukumatni agÀrazi shaxsiyada iste'mol etyaptilar. Faqat Janobi Ayo yanrohiminga yuz minglab shukr qilaman va tahdisi ne'mat suratida aytaman: "Butun ularning bu tazyiqot va istibdodlari; anvori Qur'oniyani nurlantirgan gÀayrat ُوبًا mat otashiga oÀtin parchalari hukmiga oÀtyapti; ish'ol etyapti, porlatyapti. Va u tazyiqlarni koÀrgan va gÀayratning harorati bilan inbisot etgan u anvori Qur'oniya; Barla oÀrniga bu viloyatni, balki aksar mamlakatni an "Bidrasa hukmiga keltirdi. Ular meni bir qishloqda mahbus deb oÀylaydi. Zindiqlarning istashlariga qarshi, aksincha Barla kursi-i dars boÀlib, Isparta kabi koÀp yerlar madrasa hukmiga oÀ holda"

Beshinchi Risola boÀlgan Beshinchi Masala

Qur'onandan jiz-ul Bayon takror bilan:

kabi oyatlar bilan koÀrsatadiki: Xoliqi Rahmon ibodidan Ramazan eng muhim ish, shukrdir. Furqoni Hakimda gÀoyat ahamiyat bilan shukrga da'vat qiladi. Va shukr qilmaslikni, ne'matlarni takzib va inkor suratida koÀrsatib فَبِاَىِّ اٰلَٓاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ farmoni bilan, Su bogÀlahmonda shiddatli va dahshatli bir suratda oÀttiz bir marta bu oyat bilan tahdid etadi. Shukrsizlik, bir takzib va inkor ekanini koÀrsatadi.

Ha, Qu

OlHakim qandayki shukrni natija-i xilqat sifatida koÀrsatadi; xuddi shuning kabi Qur'oni Kabir boÀlgan shu koinot ham koÀrsatadiki: Natija-i xilqati olamning eng muhimi, shukrdir. Chunki koinotga diqqat qilinsa, koÀrinadiki: Koinotniadi. Mhkiloti shukrni intoj etadigan bir suratda har bir narsa bir daraja shukrga qaraydi va unga mutavajjih boÀladi. GoÀyo bu shajara-i xilqatning eng muhim mevasi, shukrdir. Va shu koinot fabrikasi chiqargan mahsir. Shng eng a'losi, shukrdir. Chunki xilqati olamda koÀryapmizki; mavjudoti olam bir doira tarzida tashkil qilinib, ichida nuqta-i markaziya oÀlaroq hayot xalq etilgan. Butun mavjudot haydiqa, araydi, hayotga xizmat qiladi, hayotning lavozimotini yetishtiradi. Demak, koinotni xalq etgan zot undan u hayotni intihob etadi. SoÀngra koÀryapmizki; qardoot olamlarini bir doira suratida ijod etib, insonni nuqta-i markaziyada qoldiradi. GoÀyo zihayotlardan maqsud boÀlgan gÀoyalar unda tamarkuz etadi; butun zihayotni uning atrofiga toÀplab, unga xizmatkor va musahhar qiladi, uni ularga hom boÀlladi. Demak, Xoliqi Zuljalol zihayotlar ichida insonni intihob etadi, olamda uni iroda va ixtiyor qiladi.

SoÀngra koÀryapmizki; olami insoniyat ham, balki hayi bir ami ham bir doira hukmida tashkil qilinadi va nuqta-i markaziyada rizq vaz' etilgan. Butun navi insonni va hatto xuddiki hayvonotni rizqqa ta'ashshuq ettirib, ularni batamom rizqi bir im va musahhar qilgan. Ularga hukm qilgan rizqdir. Rizqni ham shu qadar keng va boy bir xazina qilganki, hadsiz ne'matlarni jome'dir. Hatto rizqning koÀp anvo'idan yolgÀiz bir navining totlarini tanish uchun, lisonda quvva-i zolihinnmli bir jihoz bilan, mat'umot adadicha ma'naviy nozik mezonchalar qoÀyilgan. Demak, koinot ichida eng ajib, eng boy, eng gÀarib, eng shirin, eng jome', eng badi' haqiqat rizqdadir.

Hozir kooshidaizki: Hamma narsa rizqning atrofida toÀplanib, unga qarayotgan ekan; xuddi shuning kabi rizq ham butun anvo'i bilan ma'nan va moddatan, hol اللّٰqolan shukr bilan qoimdir, shukr bilan boÀlyapti, shukrni yetishtiryapti, shukrni koÀrsatyapti. Chunki rizqqa ishtaha va ishtiyoq, bir naviubolagi fitriydir. Va talazzuz va zavq ham gÀayri shuuriy bir shukrdirki, butun hayvonotda bu shukr bordir. YolgÀiz inson, zalolat va kufr bilan u fitriy shukrning mohiyatini or bboÀiradi; shukrdan shirkka ketadi.

Ham rizq boÀlgan ne'matlarda gÀoyat goÀzal bezakli suratlar, gÀoyat goÀzal hidlar, gÀoyat goÀzal totishlar; shukrning da'vatchilaridir, zihayotni shavqqa da'vat etadi va shavm va sn bir navi istehson va ehtiromga chorlaydi, bir shukri ma'naviy qildiradi. Va zishuurning nazarini diqqatga jalb qiladi, istehsonga targÀib etadi. Ne'matlari ehtiromga uni tashviq etadi; u bilan qolan va fe'lan shukrga irshod qiladi va soÀlmagildiradi va shukr ichida eng oliy va totli lazzatni va zavqni unga tottiradi. Ya'ni, koÀrsatadiki: Shu lazzatli rizq va ne'mat, qisqa va muvaqqat lazzati zohiriyas mafoxn barobar doimiy, haqiqiy, hadsiz bir lazzatni va zavqni tashigan iltifoti Rahmoniyni shukr bilan qozontiradi. Ya'ni: Rahmat xazinalar sun'iMoliki Karimining hadsiz lazzatli boÀlgan iltifotini oÀylattirib, bu dunyoda ham Jannatning boqiy bir zavqini ma'nan tottiradi. Xullas, rizq shukr vositasi bilan shu qadar qiymatli va boy bir xazina-i jome'a ِنَّهُni holda, shukrsizlik bilan nihoyat darajada sukut etadi.

Oltinchi SoÀzda bayon qilingani kabi: Lisondagi quvva-i zoiqa Janobi Haq hisobiga, ya'ni ma'naviy vazifa-i shukroniyaga oid rizqqa mutavajjih boÀlgan vaqti, u tildagi quvva-i zoiqa rahmati benihoya-i Ilohiyaning hadsiz matbaxlariga shokir bir mufattish; homid bir noziri oliyqadr hukmidadir. Agar nafs hisobiga boÀlsa, ya'ni, rizqni in'om etganning stdi...i oÀylamasdan mutavajjih boÀlsa; u tildagi quvva-i zoiqa bir noziri oliyqadr maqomidan batn fabrikasining qoÀriqchisi va me'da oxurining bir darvozaboni darajasiga tushadi. Qanday qilib rizqning bu xizni Isli shukrsizlik bilan bu darajaga tushadi, shuning kabi rizqning mohiyati va boshqa xodimlari ham sukut etadilar. Eng yuksak maqomdan eng adno maqomga tushadilar. Koinot Xo asoslng hikmatiga zid va muxolif bir vaziyatga tushadilar.

Shukrning miqyosi; qanoatdir va iqtisoddir va rizodir va mamnuniyatdir. Shukrsizlikning mezoni; hirsdir va isrofdir, hurini kzlikdir, harom-halol demasdan duch kelganni yeyishdir.

Ha, hirs; shukrsizlik boÀlgani kabi, ham sababi mahrumiyatdir, ham vosita-i zillatdir. Hatto hayoti ijtimoiyaga sohib boÀlgatafriqrak chumoli ham, goÀyo hirs vositasi bilan oyoqlar ostida qolgan, eziladi. Chunki qanoat qilmasdan, bir yilda bir nechta bugÀdoy kifoya ekan, qoÀlidan kelsa, matr et donni toÀplaydi. GoÀyo muborak ari, qanoati tufayli bosh uzra uchadi. Qanoat qilgani uchun, asalni insonlarga amri ilohiy bilan ehson qiladi, yediradi.

Ha, Zoti Aqdasning olami zotiysi va eng a'zamiy ismi boÀlganga koÀllohdan keyin turadigan eng a'zam ismi Rahmon rizqqa qaraydi va rizqdagi shukr bilan unga yetishiladi. Ham Rahmonning eng zohir ma'nosi Razzoqdir.

Ham shukrning anvo'i bor. U navlarning eng jome'i va fihrista-i umumiyasi, namozdir.

"tasav, shukr ichida sof bir iymon bor, xolis bir tavhid mavjud. Chunki bir olmani yegan va "Alhamdulilloh" degan odam, u shukri bilan e'lon qiladiki: "U olma toÀgÀridan toÀgÀriga dasti qudratning yodgorligi va toÀgÀridan toÀgÀri xayordam rahmatning hadyasidir", deyishi bilan va e'tiqod etishi bilan, hamma narsani -juz'iy boÀlsin, kulliy boÀlsin- dasti qudratiga taslim etadi. Va har narsada rahmatning jilvasini biladi. Haqiqiy bir iymonni

بِسْمlis bir tavhidni shukr bilan bayon etadi.

Insoni gÀofil, kufroni ne'mat bilan qay daraja xasoratga tushganini koÀp jihatlardan yolgÀiz bir vajhini aytamiz:

Lazzatli bir ne'matni inson yesa, agar shukr qilsa; u yegan ne'mati qoiqi vositasi bilan bir nur boÀladi, uxroviy bir meva-i Jannat boÀladi. Bergan lazzati bilan Janobi Haqning iltifoti rahmatining asari ekanini oÀylash bilan, buyuk va doimiy bir lazzat va zavq beradi. Bunday ma'naviy mohiyat va xulosalarnilgan i'naviy moddalarni ulviy maqomlarga yoÀllab, moddiy va sufliy (posa) va qishriy, ya'ni vazifasini tugatgan va luzumsiz qolgan moddalari fuzulot boÀlib asliga, ya'ni anosirga inqilob etishga ketadi. Agar shukr qilmasa; u muvaqqat labir taavol bilan bir alam va taassuf qoldiradi va oÀzi ham qazurot boÀladi. Olmos mohiyatli ne'mat koÀmirga aylanadi. Shukr bilan zoil rizqlar; doimiy lazzatlar, boqiy mevaj, hamradi. Shukrsiz ne'mat, eng goÀzal bir suratdan xunuk bir suratga aylanadi. Chunki u gÀofilga koÀra rizqning oqibati, muvaqqat bir lazzatdan keyin omiyantdir.

Ha, rizqning ishqqa loyiq surati bor; u ham, shukr bilan u surat koÀrinadi. BoÀlmasa, ahli gÀaflat va zalolatning rizqqa ishqlari, bir hayvonlikdir. Yana bunga qiyos qilki, ahli zalolat vhkumiylat qay daraja xasorat etadi.

Anvo'i zihayot ichida eng ziyoda rizqning avno'iga muhtoj, insondir. Janobi Haq insonni barcha asmosiga jome' bir oyna va butun rahmatining xazinalarining mudaxxarotini taassibgan, taniydigan jihozotga molik bir moÀ'jiza-i qudrat va butun asmosining jilvalarining va san'atlarining nozikliklarini mezonga tortadigan asboblarni ichiga olg faxr xalifa-i Arz suratida xalq etgan. Shuning uchun hadsiz bir ehtiyoj berib, moddiy va ma'naviy rizqning hadsiz anvo'iga muhtoj qilgan. Insonni bu jome'iyatga koÀra eng kessa ir mavqe boÀlgan ahsani taqvimga chiqarish vositasi, shukrdir. Shukr boÀlmasa, asfali sofiliynga tushadi; bir zulmi azimni irtikob etadi.

Alhosil: Eng a'lo va eng yuksak tariq boÀlgan tariqi ubudiyat va mahbubiyatnochilaÀrt asosidan eng buyuk asosi shukrdirki; u toÀrt asos shunday ta'bir etilgan:

Ajzi mutlaq, faqri mutlaq, shavqi mutlaq, shukri mutlaq, ey aziz..."

اَللّٰهُمَّ اجْعَلْنَا مِنَ الشَّاكsirri بِرَحْمَتِكَ يَا اَرْحَمَ الرَّاحِم۪ينَ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الشَّاesa, sَ وَ الْحَامِد۪ينَ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ اَجْمَع۪ينَ اٰم۪ينَ

Oltincaga maola boÀlgan Oltinchi Masala

Yettinchi Risola boÀlgan isbotchi Masala

Shu masala "Yetti Ishorat"dir.

Avvalo tahdisi ne'mat surumatgabir nechta sirri inoyatni izhor etgan "Yetti Sabab"ni bayon qilamiz:

Birinchi Sabab: Eski Harbi Umumiydan avval va avoilida, bir voqea-i sodiqada koÀrdimki: Ararat TogÀi deyilgan mashhur AgÀri TogÀining ostidaman.oÀz afn u togÀ mudhish tarzda infiloq etdi. TogÀlar kabi parchalarni dunyoning har tarafiga tarqatdi. U dahshat ichida qarasam, marhum volidam yonimda. Dedim: "Ona, qoÀrqma! Janobi Haqning amridir; u Rahimdir va Hakimdir". Birdan u hoetolmaekan, qarasam muhim bir zot menga amirona deyaptiki: "I'jozi Qur'onni bayon et". UygÀondim, angladimki: Bir katta infiloq boÀladi. U infiloq va inqilobdan soÀngra Qur'on atrofidagi qal'alar sinadi. ToÀgÀridan toÀgÀriga Quy sarxÀzini oÀzi mudofaa qiladi. Va Qur'onga hujum qilinadi, i'jozi uning poÀlat bir sovuti boÀladi. Va shu i'jozning bir navini shu zamonda izhoriga, haddimdan ortiqk koÀrkabi bir odam nomzod boÀladi va nomzod boÀlganimni angladim.

Modomiki i'jozi Qur'onni bir daraja bayon SoÀzlar bilan boÀldi. Albatta u i'jozning hisobiga oÀtgan va uning rashahoti va barakotindiki:an boÀlgan xizmatimizdagi inoyotni izhor etish, i'jozga yordam va izhor etish kerak.

Ikkinchi Sabab: Modomiki Qur'oni Hakim murshidimizdir, ustozimizdir, imomimizdir, har bir odobda rahbarimizdir; u oÀzini oÀzi madh etyapti. Biz ham un keldirsiga ittiboan, uning tafsirini madh etamiz.

Ham modomiki yozilgan SoÀzlar uning bir navi tafsiridir va u risolalardagi haqoiq Qur'onning moli va haqiqatlaridir. Va modomiki Qur'oni Hakim aksar suralarda, xususan اhunki arda حٰمٓ larda oÀzini oÀzi kamoli hashmat bilan koÀrsatadi, kamolotini aytadi, loyiq boÀlgan madhni oÀziga oÀzi qiladi. Albatta, SoÀzlarda in'ikos etgan Qur'oni Hakimning lamaati i'joziyasidan va u xizmatning maqbuliyiy masalomat boÀlgan inoyoti Rabboniyaning izhoriga mukallafmiz. Chunki ustozimiz shunday qiladi va shunday dars beradi.

Uchinchi Sabab: SoÀzlar haqida tavozu surag sirremayman; balki bir haqiqatni bayon etish uchun aytaman: SoÀzlardagi haqoiq va kamolot meniki emas, Qur'onnikidir va Qur'ondan tarashshuh etgan. Hattu ikkinchi SoÀz, yuzlab oyoti Qur'oniyadan sizilgan ba'zi qatarotdir. Boshqa risolalar ham batamom shundaydir. Modomiki men shunday deb bilaman va modomiki Shikoyniyman, ketaman; albatta boqiy narsa va bir asar, men bilan bogÀlanmasligi kerak va bogÀlanilmasligi kerak. Va modomiki ahli zalolat va tugÀyon, ishlariga toÀgÀri kelmagan bir asarni, asar sohibini chiritish bilan asarni chisabab odatlaridir; albatta samo-i Qur'onning yulduzlari bilan bogÀlangan risolalar men kabi koÀp e'tirozotga va tanqidotga mador boÀla olgan va sukut eta olgan chirik bir tirgak bilan bogÀlanmaurugÀdkerak. Ham modomiki urfi nosda, bir asardagi mazoya, u asarning masdari va manbai deb oÀylaganlari muallifining atvorida qidiriladi va bu odatga koÀra, u haqoi adamiyani va u javohiri gÀoliyani oÀzim kabi bir muflisga va ularning mingdan birini oÀzida koÀrsatolmagan shaxsiyatimga mol etish, haqiqatga qarshi buyuk bir haat:>Ubk boÀlgani uchun, risolalar oÀz molim emas, Qur'onning moli boÀlib, Qur'onning rashahoti maziyotiga mazhar boÀlganlarini izhor etishga majburman. Darhaqiqat, lazzatli uzum shingiadiki,ing xosiyatlari quruq choÀpchasida qidirilmaydi. Men ham shunday bir quruq choÀpcha hukmidaman.

ToÀrtinchi Sabab: Ba'zan tavozu, ku bir kne'matni istilzom etadi; balki kufroni ne'mat boÀladi. Ba'zan esa tahdisi ne'mat, iftixor boÀladi. Ikkisi ham zarardir. Buning chora-i yagonasi; na kufroni ne'mat chiqsin, na iftiarini Àlsin. Maziyat va kamolotlarni iqror etib, faqat tamalluk etmasdan, Mun'imi Haqiqiyning asari in'omi boÀlib koÀrsatishdir. Masalan: Murasso' va muzayyan bir albisa-i faxirani bir kishi senga kiydirsa va u bilan juda go yilidshsang, odamlar senga: "Mashaalloh juda goÀzalsan, juda goÀzallashding", deyishsa, sen tavozukorona: "Xosho!.. Men kimman, unday emas. Bu nima, qani goÀzallik?" desang, u payt kufroni ne'mat boÀladi va koÀylakni senga kiydirgan mohir si" deyorga qarshi hurmatsizlik boÀladi. Agar muftaxirona desang: "Ha, men juda goÀzalman, men kabi goÀzal qayerda bor, men kabi birini koÀrsating". U payt magÀrurona bir faxrdir.

Demak, faxrdan, kufrondana kelgish uchun deyishi kerakki: "Ha, men goÀzallashdim, faqat goÀzallik libosniki va demakki libosni menga kiydirganniki, meniki emas".

Buning kabi, men htyaptizim yetishsa, butun Kura-i Arzga baqirib deymanki: SoÀzlar goÀzaldirlar, haqiqatdirlar; faqat meniki emas, Qur'oni Karimning haqoiqidan talammu' etgan shualardir.

وَ مَا مَدَحْتُ مُحَمَّدًا بِمَقَالَت۪ى ٭ وَ لٰكِنْ مhraysaُ مَقَالَت۪ى بِمُحَمَّدٍ

dasturi bilan deymanki:

ya'ni: "Qur'onning haqَةً وَ'jozini men goÀzallashtirolmadim, goÀzal koÀrsatolmadim; balki Qur'onning goÀzal haqiqatlari mening ta'birotimni ham goÀzallashtirdi, ulviylashtirdi". zirchaki shunday ekan; haqoiqi Qur'onning goÀzalligi nomiga SoÀzlar nomidagi oynalarining goÀzalliklarini va u oynadorlikka tarattub etgan inoyoti Ilohiyani izhor etish, maqboatimn tahdisi ne'matdir.

Beshinchi Sabab: KoÀp zamon avval bir ahli valoyatdan eshitdimki; u zot eski valiylarning gÀaybiy ishoratlaridaninson roj etgan va qanoati kelganki: "Sharq tarafidan bir nur zuhur etadi, bid'atlar zulumotini tarqatadi". Men bunday bir nurning zuhuriga koÀp intizor etdim va etyapman. Faqat gullar bahorda keladi. Shunday qudsiy salamgga zamin tayyorlash lozim keladi. Va angladikki, bu xizmatimiz bilan u nuroniy zotlarga zamin ihzor etyapmiz. Modomiki oÀzimizga oid emas, albatta SoÀzlar nomli nurlarga oid boÀlgan inoyoti Ilohiyani bayon etishda madori faxr va gÀururomga ylmaydi; balki madori hamd va shukr va tahdisi ne'mat boÀladi.

Oltinchi Sabab: SoÀzlarning ta'lifi vositasi bilan Qur'onga xizmatimizga bir mukofoti a'jila va bir vosita-i tashviq boÀl bir loyoti Rabboniya, bir muvaffaqiyatdir. Muvaffaqiyat esa, izhor etiladi. Muvaffaqiyatdan oÀtsa; koÀpi bilan bir ikromi Ilohiy boÀladi. Ikromi ilohiy esa, izhora sazoshukri ma'naviydir. Undan oÀtsa, koÀpi bilan hech ixtiyorimiz qoÀshilmasdan bir karomati Qur'oniya boÀladi. Biz mazhar boÀlganmiz. Bu nav ixtiyorsiz va xabarsiz kelgan karomatning izhom bir arsizdir. Agar oddiy karomatdan yuqori chiqsa, unda koÀpi bilan Qur'onning i'jozi ma'naviysining shu'lalari boÀladi. Modomiki i'joz izhor etiladi, albatta i'jozolda vdam berganning ham izhori i'joz hisobiga oÀtadi; hech madori faxr va gÀurur boÀlolmaydi, balki madori hamd va shukrondir.

Yettinchi Sabab: Navi insonning yuzdan saksoni ahli tahqiq emaski, haqiqatga nufuz eوا اصْa haqiqatni haqiqat tanib qabul qilsin. Balki suratga, husni zonga binoan, maqbul va moÀ'tamad insonlardan eshitgan masoillarini taqlid qilib qabul qiladilar. Hatto quvvatli bir haqiqatni zaif bir odamning qoÀlati biif koÀradi va qiymatsiz bir masalani qiymatli bir odamning qoÀlida koÀrsa, qiymatli talaqqiy etadi. Xullas unga binoan, men kabi zaif va qiymatsiz bir bechoraning qoÀlidagi ha haq biymoniya va Qur'oniyaning qiymatini, aksar nosning nuqtai nazarida tushirmaslik uchun, bilmajburiya e'lon etamanki: Ixtiyorimiz va xabarimiz boÀlmasdan, birisi bizni istihdom etyapti; biz bilmasdan, bizni muhim ishlarda ishlatyapti. Daliliَانَ اuki: Shuurimiz va ixtiyorimizdan xorij bir qism inoyotga va tasxilotga mazhar boÀlyapmiz. Shunday ekan, u inoyatlarni baqirib e'lon qilishga majburmiz.

Xullas, oÀtgan yetti sabablarga binoan, kulliy bir neoningdnoyati Rabboniyaga ishorat qilamiz.

Birinchi Ishorat: Yigirma Sakkizinchi Maktubning Sakkizinchi Masalasining Birinchi Nuktasida bayon etilganki, "tavofuqot"dir. پَىِ a: MoÀ'jizoti Ahmadiya Maktubotida, Uchinchi Ishoratidan to OÀn Sakkizinchi Ishoratiga qadar oltmish sahifa; xabarsiz, bilmasdan bir mustansixning nusxasida ikki sahifa mustasno boÀlib mutaboqiy butun sahifalarish vamoli muvozanat bilan- ikki yuzdan ziyoda "Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam" kalimalari bir-biriga qarayaptilar. Kim insof bilan ikki sahifaga diqqat نَفْس۪ tasodif emasligini tasdiq qiladi. Holbuki tasodif, koÀpi bilan bir sahifada kasratli amsol kalimalari boÀlsa, yarmi qadar tavofuq boÀladi, faqat bir361

sahifada tamoman tavofuq eta oladi. U holda bunday umum sahifalarda Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam kalimasi; ikki boÀlsin, uch boÀlsin, toÀrt boÀlsin yoki yana ziyod boÀlsin, kamoli mezon bilan yon etrining yuziga qarasa; albatta tasodif boÀlishi mumkin emas. Ham sakkiz boshqa-boshqa mustansix buzolmagan bir tavofuqning, quvvatli bir ishorati gÀaybiygulninda ekanini koÀrsatadi. Qandayki ahli balogÀatning kitoblarida balogÀatning darajoti boÀlgani holda; Qur'oni Hakimdagi balogÀat, daraja-i i'jozga chiqqan. Hech kimning haddi emaski, unga yetishsin. Shunga oÀxshab; moÀ'jizoti Ahmadiyaning bi qilinsi boÀlgan OÀn ToÀqqizinchi Maktub va moÀ'jizoti Qur'oniyaning bir tarjimoni boÀlgan Yigirma Beshinchi SoÀz va Qur'onning bir navi tafsiri boÀlgan Risola-i Nur ajzolarida tavofuqot umum kitoblardan ustun bir daraja-iod qilbat koÀrsatadi. Va shundan tushuniladiki; moÀ'jizoti Qur'oniya va moÀ'jizoti Ahmadiyaning bir navi karomatidirki, u oynalarda tajalliy va tamassul em, maj.

Ikkinchi Ishorat: Xizmati Qur'oniyaga oid inoyoti Rabboniyaning ikkinchisi shuki: Janobi Haq men kabi qalamsiz, yarim ummiy, diyor uningbatda, hech kimi boÀlmagan, ixtilotdan man etilgan tarzda; quvvatli, jiddiy, samimiy, gÀayyur, fidokor va qalamlari bittadan olmos qilich boÀlganVahiynshlarni menga muovin tarzida ehson etdi. Zaif va ojiz yelkamga juda ogÀir kelgan vazifa-i Qur'oniyani u kuchli yelkalarga mindirdi. Kamoli karamidan, yukimni yengillashtirdomatliuborak jamoat esa; -Xulusiyning ta'biri bilan- simsiz telegrafning oxizalari hukmida va -Sabrining ta'biri bilan- nur fabrikasining elektrlarini yetishtirgan uskunalar hukmida boshqa-boshqa maziyatlari va qiymatli muxtalif xosiyatlari sururbirga, -yana Sabrining ta'biri bilan- bir tavofuqoti gÀaybiya navidan, shavq va sa'yu gÀayrat va jiddiyatga bir-biriga oÀxshash bir suratda asrori Qur'oniyani. Qalbvori iymoniyani atrofga nashr etishlari va har yerga yetkazishlari va shu zamonda (ya'ni, hurufot oÀzgargan, matbaa yoÀq, harkas anvori iymoniyaga muhtoj boÀlgan bir zamonda) vdel qir beradigan va shavqni sindiradigan koÀp sabablar bor ekan, bularning futursiz, kamoli shavq va gÀayrat bilan xizmatlari, toÀgÀridan-toÀgÀriga bir karom koÀrir'oniya va zohir bir inoyati Ilohiyadir. Ha, valoyatning karomati boÀlgani kabi, niyati xolisaning ham karomati bor. Samimiyatning ham karhiblarbor. Xususan Lilloh uchun boÀlgan bir uxuvvat doirasidagi qardoshlarning ichida jiddiy, samimiy tasonudning koÀp karomatlari boÀlishi mumkin. Hatto shunday bir jamoatning shaxsi ma'naviysi bir valiyliyat-il hukmiga oÀta oladi, inoyotga mazhar boÀladi.

Ey qardoshlarim va ey xizmati Qur'onda birodarlarim! Bir qal'ani fath etgan bir boÀlinmaning s yettiiga butun sharafni va butun gÀanimatni berish bir zulm, xato boÀlgani kabi, shaxsi ma'naviyingizning quvvati bilan va qalamlaringiz bilan hosil boÀlgan futuhotdagi inoyotni men kabi bir bechoraga bqa olaysizlar. Albatta, bunday muborak bir jamoatda, tavofuqoti gÀaybiyadanda quvvatli bir ishorati gÀaybiya bor va men koÀryapman; faqat harkimga vihatdaga koÀrsatolmayman.

Uchinchi Ishorat: Risola-i Nur ajzolari butun muhim haqoiqi iymoniya va Qur'oniyani hatto eng muannidga qarshi ham porloq bir suratdlat qati, juda quvvatli bir ishorati gÀaybiya va bir inoyati Ilohiyadir. Chunki haqoiqi iymoniya va Qur'oniya ichida shundaylar borki; eng buyuk bir dohiy deb qabul qilingan Ibn Sino fahmida ojizligini e'tirof etgan, "Aql bunga yoÀl topolmayd toÀqqgan. OÀninchi SoÀz Risolasi u zot dahosi bilan yetisholmagan haqoiqni avomlarga ham, bolalarga ham bildiradi.

Ham masalan: Sirri Qadar vah bir ixtiyoriyning hal etilishi uchun, buyuk Sa'di Taftazoniy kabi alloma; qirk-ellik sahifada, mashhur Muqaddimoti Isno Ashar nomi bilan talvih nom kitobida zoÀrgÀa hal etgan va faqatgina ilm sohiblariga bildirgan ayni masoilni, qarga amdoir Yigirma Oltinchi SoÀzda, Ikkinchi Mabhasning ikki sahifasida tamomi bilan, ham harkasga bildiradigan bir tarzda bayoni, asari inoyat boÀlmasa, nima?

Ham butun uqulni hayratda qoldirgan va hech bir falsafaning qoÀlibolala kashf etilmagan va sirri xilqati olam va tilsimi koinot deyilgan va Qur'oni Azimushshonning i'jozi bilan kashf etilgan u tilsimi mushkulkusho va u muammo-i hayratnamo Yigirma ToÀrtinchi Maktub va Yigirma ToÀqqizinchi SoÀzning oxiridah bilazli nuktada va OÀttizinchi SoÀzning tahavvuloti zarrotning olti adad hikmatida kashf etilgan. Koinotdagi faoliyati hayratnamoning tilsimini va xilqati koinotning va oqibatining muammosini va tahavvuloti zarrotvolariarakotning sirri hikmatini kashf va bayon etishgan, maydondadir, koÀrish mumkin.

Ham sirri ahadiyat bilan, sheriksiz vahdati rububiyatni; ham nihoyatsiz qurbiyati Ilohiya bilan, nihoyatsiz bu'dihilidaz boÀlgan hayrat-angiz haqiqatlarni kamoli vuzuh bilan OÀn Oltinchi SoÀz va OÀttiz Ikkinchi SoÀz bayon etganlari kabi; qudrati Ilohiyaga nisbatan zarrot va sayyorot musoviy boÀlganini va hashri a'zamda umum ziruhning izlarda bir nafsning ihyosi qadar u qudratga oson ekanini va shirkning xilqati koinotda mudohalasi imtino' darajasida aqldan uzoq ekanini kamoli vuzuh bilan koÀrsatgan Yigirmanchi Maktubdagi وَ هُوَ عlsa, dُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ kalimasi bayonida va uch tamsilni ichiga olgan uning zayli, shu azim sirri vahdatni kashf etgan.

Ham haqoiqi iymoniya va Qur'oniyada shunday bir kenglik borki, eng buyuk zako-i bashariy ihota etolmaganiiq bir; men kabi zehni mushavvash, vaziyati parishon, murojaat etiladigan kitob yoÀq ekan, qiynalib va sur'at bilan yozgan bir odamda, u haqoiqning aksariyati mutlaqasi daqoiqi bilan zuhuri mubogÀridan toÀgÀri Qur'oni Hakimning i'jozi ma'naviysining asari va inoyati Rabboniyaning jilvasi va quvvatli bir ishorati gÀaybiyadir.

ToÀrtinchi Ishorat: Ellik-oltmishttli belalar {(*) Hozir bir yuz oÀttizta.} shunday bir tarzda ehson etilganki; men kabi oz fikrlagan va zuhurotga tobeiyat etgan va tadqiqqa vaqt topolmagrning insonning emas; balki buyuk zakolardan tashkil topgan bir ahli tadqiqning sa'yu gÀayrati bilan qilinmagan bir tarzda ta'liflari, toÀgÀridan a ma'diga bir asari inoyat boÀlganini koÀrsatadi. Chunki butun bu risolalarda butun chuqur haqoiq; tamsilot vositasi bilan, eng omi va ummiy boÀlganlarga qadar dars beriladi. Holbuki u haqoiqning koÀpini buyuk olimlar "tafjadda-ilmaydi" deb, avomga emas, balki ilm sohiblariga ham bildirolmaydilar.

Xullas, eng uzoq haqiqatlarni eng yaqin bir tarzda, eng omi bir odamga dars beradigan darajada; men kabi Turkcha abadg soÀzlari mugÀlaq, koÀpi anglashilmaydigan va zohir haqiqatlarni ham mushkullashtiradi deb eskidan beri ishtihor topgan va eski asarlari sui ishtihorni tasdiq etgan shaxsning qoÀlida bu horiqo tasu ikkiva suhulati bayon; albatta shubhasiz bir asari inoyatdir va uning hunari boÀlolmaydi va Qur'oni Karimning i'jozi ma'naviysining bir jilvasidir va tamsiloti Qur'oniyaning bir tamassulidir va in'ikosii ista276

Beshinchi Ishorat: Risolalar umumiy shaklda koÀp intishor etgani holda, eng buyuk olimdan to eng omi odamgacha va ahli qalb buyuk bir valiydan to eng muannzi Qursiz bir faylasufgacha boÀlgan tabaqoti nos va toifalar u risolalarni koÀrib, oÀqib va bir qismi ta'zirlarini yeb, tanqid etilmasligi va har toifa darajasiga koÀra istifoda etishi,oÀlganridan-toÀgÀri bir asari inoyati Rabboniya va bir karomati Qur'oniya boÀlgani kabi, koÀp tadqiqot va taharriyotning natijasi bilan husul topgan u tur risodiynin favquloda bir sur'at bilan, ham idrokimni va fikrimni mushavvash etgan qiynoqli inqiboz vaqtlarida yozilishi ham, bir asari inoyat va bir ikromi Rabboniydir.

Ha, aksar qardoshlarim va yonimdagi umum birodarlarim va mustansixlar biladilarkidan vaToÀqqizinchi Maktubning besh parchasi, bir necha kun mobaynida har kun ikki-uch soatda va majmui oÀn ikki soatda hech bir kitobga murojaat etilmasdan yozilishi; hatto eng muhim parcha va u parchada lTurk uasuli Akram Alayhissalotu Vassalam kalimasida zohir bir xotami nubuvvatni koÀrsatgan toÀrtinchi juz, uch-toÀrt soatda, togÀda, yomgÀir ostida yoddan yozilgan; va OÀttizinchi SoÀz kabi muhim va daqiyosat risola, olti soat ichida bir bogÀda yozilgan; va Yigirma Sakkizinchi SoÀz Sulaymonning bogÀida bir, uzogÀi ikki soat ichida yozilishi kabi, aksar risolalar shundayligi; va eskidan beri qiynalga devonunqabiz boÀlgan vaqtim, eng zohir haqiqatlarni ham bayon etolmaganimni, balki bilolmaganimni yaqin doÀstlarim bilishadi. Xususan, u qiynoqqa xastalik ham ilova etilsa, meni yanada koÀproq darsdan, ta'lifdan man etish bilan birga; eng muhim SoÀg, xusa risolalar, eng qiynoqli va xastalikli zamonimda, eng sur'atli bir tarzda yozilishi; toÀgÀridan-toÀgÀri inoyati Ilohiya va bir ikromi Rabboni adovair karomati Qur'oniya boÀlmasa, nima?

Ham qaysi kitob boÀlsa boÀlsin, bunday haqoiqi Ilohiyadan va iymoniyadan bahs etgan boÀlsa, muhaqqaq oÀrsatsm masoili bir qism insonlarga zarar beradi va zarar berganlari uchun, har masala harkasga nashr etilmagan. Bu risolalar esa; hozirgacha hech kimda, -koÀplardan soÀraganim holda- sui ta'sir va aks-ul amal va tir. Mii azhon kabi bir zarar bermaganlari, toÀgÀridan toÀgÀri bir ishorati gÀaybiya va bir inoyati Rabboniya ekani bizcha muhaqqaqdir.

Oltinchi Ishorberadizir mencha qat'iyat paydo etgandirki; aksar hayotim ixtiyor va iqtidorimning, shuur va tadbirimning xorijida shunday bir tarzda oÀtgan va shunday gÀarib bir suratdaabdir.jarayon berilgan; toki Qur'oni Hakimga xizmat qiladigan bu navi risolalarni natija bersin. GoÀyo butun hayoti ilmiyam muqaddimoti ihzoriya hukmiga oÀtgan. Va SoÀzlar bilan i'joyaptik'onning izhori, uning natijasi boÀladigan suratda boÀlgan. Hatto shu yetti yil surgunimda va gÀurbatimda va sababsiz va orzumning xilofiga tajarrudim va mashrabimga muxolif yolgÀiz bir qishloqda imroltinchot etishim; va eskidan beri ulfat etganim hayoti ijtimoiyaning koÀp robitalaridan va qoidalaridan nafrat etib tark etishim; toÀgÀridan toÀgbilan,bu xizmati Qur'oniyani xolis, sof bir suratda qildirish uchun bu vaziyat berilganiga shubham qolmagan. Hatto koÀp marta menga berilgan qiynoq va zulman menga qarshi boÀlgan tazyiqot pardasi ostida, bir dasti inoyat tabar, mn marhamatkorona, Qur'onning asroriga hasri fikr ettirish va nazarni tarqatmaslik uchun qilingan degan qanoatdaman. Hatto eskidan mutolaaga juda ayoti q boÀlganim holda; boshqa barcha kitoblarning mutolaasidan bir man, bir mujonabat ruhimga berilgan edi. Bunday gÀurbatda madori tasalli va unsiyat boÀlgan mutolaani mga toÀark ettirgan, angladimki, toÀgÀridan toÀgÀriga oyoti Qur'oniyaning ustozi mutlaq boÀlishlari uchundir.

Ham yozilgan asarlar, risolalar, -aksariyati mutlaqasi- xorijdan hech bir sabab kelmasdan, ruhimdan tavallud etgann oyi ga binoan, oniy va daf'iy boÀlib ehson etilgan. SoÀngra ba'zi doÀstlarimga koÀrsatgan vaqtim: "Shu zamonning yaralariga davodir", deyishgan edi. Intishor etgandaamoni g aksar qardoshlarimdan angladimki, toÀliq shu zamondagi ehtiyojga muvofiq va dardga loyiq dori hukmiga oÀtyapti.

Xullas, ixtiyor va shuurimning doirasi xorijidati fakur holatlar va sarguzashti hayotim va ulumlarning anvo'laridagi xilofi odat ixtiyorsiz tatabbu'otim bunday bir natija-i qudsiyaga munjar boÀlish uchun, mi, yoli bir inoyati Ilohiya va bir ikromi Rabboniy ekaniga menda shubha qoldirmagan.

Yettinchi Ishorat: Bu xizmatimiz zamonida, besh-olti yil mobaynida, bila-mubolagÀa yuz'mol e ikromi Ilohiy va inoyati Rabboniya va karomati Qur'oniyani koÀzimiz bilan koÀrdik. Bir qismiga OÀn Oltinchi Maktubda ishorat etdik; bir qismini Yigirma Oltinchi Maktubning ToÀrtinchi Maقَوْلًing masoili mutafarriqasida; bir qismini Yigirma Sakkizinchi Maktubning Uchinchi Masalasida bayon etdik. Mening yaqin birodarlarim buni biladilar. Doimiy birodarimazari mon Afandi koÀplarini biladi. Xususan SoÀzlarning va risolalarning nashrida va tasxixotida va yerlariga joylashtirishda va tasvid va tabyizida favqalma'mul karomatkorona bir tasxilotga mazhar boÀlyapmiz. Karomati Qur'oniya boÀlganigaRahim amiz yoÀq. Buning yuzlab misollari bor.

Ham maishat xususida shu qadar shafqat bilan oziqlanyapmizki; eng kichik bir orzu-i qalbimizni, bizni istihdom etgan sohibi inoyat qondirish uchun, favqalmaing buir suratda ehson etyapti. Va hokazo... Xullas, bu hol gÀoyat quvvatli bir ishorati gÀaybiyadirki, biz istihdom etilyapiz. Ham rizo doirasida, hatabaqaat ostida bizga xizmati Qur'oniya qildirilyapti.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَhaytonالْحَك۪يمُ

[Shu sirri inoyat ilgari mahram tarzda yozilgan, OÀn ToÀrtinchi SoÀzning oxiriga ilhoq etilgan edi. Kutilmaganda aksar mustansixlar unutib yozmagan edilar. Demak, va tasb va loyiq mavqe'i bu yer ekanki, yashirin qolgan.]

Mendan soÀrayapsan: "Nima uchun sening Qur'ondan yozgan SoÀzlaringda bir quvvat,di, taa'sir borki, mufassirlarning va oriflarning soÀzlarida nodiran topiladi. Ba'zan bir satrda bir sahifa qadar quvvat bor; bir sahifada bir kitob qadar ta'sir mavjud?"

Aljavob: -GoÀzal bir jillatdr- Sharaf, i'jozi Qur'onga oid boÀlganidan va menga oid boÀlmaganidan, bila-parvo deyman: Aksariyat e'tibori bilan shunday. Chunki:

Yozilgan SoÀzlar tasavvur emas, tintiqoir; taslim emas, iymondir; ma'rifat emas, shahodatdir, shuhuddir; taqlid emas, tahqiqdir; iltizom emas, iz'ondir; tasavvuf emas, haqiqatdir; da'vo emas, da'vo ichida burhondir. Shu sirning hikmati shuki:

ini koamonda asosoti iymoniya mahzuf edi, taslim kuchli edi. Tafarruotda oriflarning ma'rifatlari dalilsiz boÀlsa ham, bayonotlari maqbul edi, kifva ruhi. Faqat shu zamonda zalolati fanniya qoÀlini asosotga va arkonga uzatganidan, har dardga loyiq davoni ehson etgan Hakimi Rahim boÀlgan Zoti Zuljalol Qur'oni Karimning eng porloq mazhari i'jozidan boÀlgan tamsilotidan bir shu'lasini; ajzzzat z'fimga, faqr va ehtiyojimga marhamatan xizmati Qur'onga oid yozuvlarimga ehson etdi. Falillahilhamd, sirri tamsil durbini bilan eng uzoq haqiqatlar gÀoyat yaqin qilib koÀrsatildi. Ham sas, vaamsil jihat-ul vahdati bilan eng tarqoq masalalar toÀplattirildi. Ham sirri tamsil narvoni bilan eng yuksak haqoiqqa osonlik bilan yetishtirildi. Ham sirri tamsil delsa, q bilan; haqoiqi gÀaybiyaga, asosoti Islomiyaga shuhudga yaqin bir yaqiyni iymoniya hosil boÀldi. Aql bilan birga vahm va xayol, hatto nafs va havo taslimga majbur qachoani kabi, shayton ham taslim boÀlishga majbur boÀldi.

Alhosil: Yozuvlarimda naqadar goÀzallik va ta'sir boÀlsa, faqat tamsiloti Qur'oniyaning lamaatidandir. Mening hissam; yolgÀiz shiddati ehtiyojim bilan talabdir va gÀoyat ajzim bisuriyazarruyimdir. Dard menikidir, davo Qur'onnikidir.

Yettinchi Masalaning Xotimasi

[Sakkiz inoyati Ilohiya suratida kelgan ishoroti gÀaybiyaga doir kelgan yoki kelish ehtimoli boÀlgan a muali izola etish va bir sirri azimi inoyatni bayon etishga doir.]

Birinchi Nukta: Yigirma Sakkizinchi Maktubning Yettinchi Masalasida yetti-sakkiz kulliy va mz milly inoyoti Ilohiyadan his etganimiz bir ishorati gÀaybiyani "Sakkizinchi Inoyat" nomi bilan "tavofuqot" ta'biri ostidagi naqshda u ishorotning jab kiyni koÀrganimizni iddi'o etgan edik. Va iddi'o etamiz: Bu yetti-sakkiz kulliy inoyotlar shu daraja quvvatli va qat'iyki, har biri bir oÀzi u ishoroti gÀaybiyani isbot qiladi. Farzi mirlashoÀlib bir qismi zaif koÀrilsa, hatto inkor etilsa; u ishoroti gÀaybiyaning qat'iyatiga xalal bermaydi. U sakkiz inoyatni inkor etolmagan, u ishorotni inkor etolmaydi. Faqat tabaqoti nos muxtalif odisotni, ham kasratli tabaqa hisoblangan tabaqa-i avom koÀziga yanada ziyoda e'tmod etgani uchun; u sakkiz inoyotning ichida eng quvvatlisi emas,m inoy eng zohiriysi tavofuqot boÀlganidan; -garchi boshqalari yanada quvvatli, faqat bu yanada umumiy boÀlgani uchun- unga kelgan avhomni daf etish maqsadi bilan, bir muvozana navidan bir haqiqatni bayon qilishga majburuhbatiim:

U zohiriy inoyat haqida degandik: Yozgan risolalarimizda Qur'on kalimasi va Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam kalimasida shunday bir n, jud tavofuqot koÀrinyapti.. hech bir shubha qoldirmayaptiki, bir qasd bilan tanzim etilib, muvoziy bir vaziyat beriladi. Qasd va iroda esa, bizlarniki boÀlmaganiga daliliyaptilch-toÀrt yil soÀngra muttali' boÀlganimizdir. Shunday ekan, bu qasd va iroda bir inoyat asari boÀlib gÀaybiydir. YolgÀiz i'jozi Qur'on va i'jozi Ahmadiyani ta'yid suratida u ikki kalimada tavofuq suratida rosat ib vaziyat berilgan. Bu ikki kalimaning muborakiyati, i'jozi Qur'on va i'jozi Ahmadiyaga bir xotami tasdiq muhri boÀlish bilan barobar; boshqa oÀxshash kaning eri ham aksariyati azima bilan tavofuqqa mazhar etishgan. Faqat ular bittadan sahifaga maxsus. Shu ikki kalima bir-ikki risolaning umumida va aksar risolalarda koÀrinadi. Faqat mukarrar deganmiz: Bu tavofuqning asli, bosha" nomoblarda ham koÀp boÀlishi mumkin; ammo qasd va iroda-i oliyani koÀrsatadigan bu daraja gÀarobatda emas. Hozir bu da'vomizni rad etish mumkin boÀlmagani uchun, zohir nazaru gÀarrad qilingan kabi koÀrishda bir-ikki jihat boÀlishi mumkin:

Birisi: "Sizlar oÀylab, shunday bir tavofuqni toÀgÀrilagansiz", deya oladilar. "Bunday narsa qilish qasdi bilan boÀlsa, yengil va oson narsa". Bunga qarshi deymizki: Bir da'voda ikÀrsatahidi sodiq yetarlidir. Bu da'vomizdagi qasd va irodamiz taalluq etmasdan, uch-toÀrt yil soÀngra muttali' boÀlganimizga yuz shohidi sodiq topilishi mumkin. Bu mu4

Tt bilan bir nuqta aytaman: Bu karomati i'joziya, Qur'oni Hakim balogÀat jihatida daraja-i i'jozda boÀlish navidan emas. Chunki i'jozi Qur'onda, qudrati bashar u yoÀlda ketib u darajaga yetisholmaydi. Bu karomati i'joziya essini hrati bashar bilan boÀlolmaydi; qudrat u ishga qoÀshilolmaydi. QoÀshilsa, sun'iy boÀladi, buziladi.

{(Hoshiya) OÀn ToÀqqizinchi Maktubning OÀn Sakkizinchi Ishoratida; bir nusxada, bir sahifadaazzamaiz Qur'on tavofuq suratida boÀlgani holda, bir-biriga chiziq tortdik, majmuida Muhammad lafzi chiqdi. U sahifaning muqobilidagi sahifada sakkiz Qur'on tavofuq bilan baro'lari ajmuida Lafzulloh chiqdi. Tavofuqda bunday badi' narsalar koÀp bor. Bu hoshiyaning maolini koÀzimiz bilan koÀrdik.

Bekir, Tavfiq, Sulaymon, GÀolib, Said}

Uchinchi Nukta: Ishorati xossa, ishorati oÀsha unosabati bilan bir sirri daqiqi rububiyat va Rahmoniyatga ishorat qilamiz:

Bir qardoshimning goÀzal bir soÀzi bor. U soÀzni bu masalaga mavzu qilaman. SoÀzi ham shuki: Bir kun goÀzal tavofuqotni unga koÀrsatdim: "GoÀzal! Zotan har bir ini oÀt goÀzaldir. Faqat bu SoÀzlardagi tavofuqot va mavaffaqiyat goÀzalroq", dedi. Men ham dedim: Ha, hamma narsa yo haqiqatdan goÀzaldir, yo bizzot goÀzaldir yoki natijalari e'tibori bilan goÀzaldir. Va bu goÀzallik, rububiyati ommaga vayolgÀoli rahmatga va tajalliyi ommaga qaraydi. Aytganing kabi, bu muvaffaqiyatdagi ishorati gÀaybiya goÀzalroq. Chunki bu rahmati xossaga va rububiyati xossaga va tajalliyi xossaga qaraydigan bir suratdadir. Buni bir tamsil il soÀfahmga yaqinlashtiramiz:

Bir podshohning umumiy saltanati va qonuni bilan, marhamati shohonasi umum afrodi millatni tashmil etishi mumkin. Har fard, toÀgÀridan-toÀgÀriga u podshohning lutfiga, saltanatigali ashrdir. U surati umumiyada afrodning koÀp munosaboti xususiyasi bor.

Ikkinchi jihat, podshohning ehsonoti xususiyasidir va avomiri xossasi boÀliballi tiy qonundan ustun bir fardga ehson qiladi, iltifot qiladi, amr beradi.

Xullas, bu misol kabi; Zoti Vojib-ul Vujud va Xoliqi Hakim va Rahimniniddiy iy rububiyat va shumuli rahmati nuqtasida hamma narsa hissadordir. Hamma narsaning hissasiga isobat etgan jihatda, xususiy u bilan munosabatdordir. Ham qudrat va iroda va bepoyon ilmi bilan hamma narsaga tasarrufoti, oliya narsaning eng juz'iy ishlariga mudohalasi, rububiyati bor. Hamma narsa har sha'nida unga muhtojdir. Uning ilm va hikmati bilan ishlari qilina Vassanzim etiladi. Tabiatning ham haddi yoÀqki, u doira-i tasarrufi rububiyatida saqlansin va ta'sir sohibi boÀlib mudohala etsin va tasodufning ham haqqi yoÀqki, u hassos mezoni hikmat doirasidagi ishlariga qoÀshilsin. Risolalarda yigirma ylgandaat'iy hujjatlar bilan tasodifni va tabiatni rad qilganmiz va Qur'onning qilichi bilan i'dom etganmiz, mudohalalarini mahol koÀrsatganmiz. Faqat rububiyati ommadagi doira-i asbobi zohiriyada ahli gÀaflatning nazarida hikmati va sababi bilinmagy bir larga tasodif nomini berishgan. Va hikmatlari ihota etilmagan ba'zi af'oli Ilohiyaning qonunlarini -tabiat pardasi ostida yashiringan- koÀrolmaganlar, tabiatga murojaat etishgan.

Ikkinchisi, xususiy rububiyatidir va xos iMa'nol va imdodi Rahmoniysi boÀlib, umumiy qonunlarning tazyiqoti ostida tahammul etolmagan fardlarning imdodiga RahmonirRahim ismlari imdodga yetishadilar. Xususiy bir suratda muovanat etadilar, u tazyiqotdan dek, tadilar. Shuning uchun, har zihayot, xususan inson har onda undan istimdod etadi va madad olishi mumkin.

Xullas, bu xususiy rububiyayaga v ehsonoti, ahli gÀaflatga qarshi ham tasodif ostiga yashirilmaydi va tabiatga havola etilmaydi.

Shu sirga binoan; I'jozi Qur'on va MoÀ'jizoti Ahmadiyadagi ishoroti gÀaybiyani xususiy bir isayzdordeb qabul qilamiz va e'tiqod etganmiz. Va bir imdodi xususiy va muannidlarga qarshi oÀzini koÀrsatadigan bir inoyati xossa ekanini qat'iyan bildik. Va yolgÀiz lilloh uchuoÀrishn qildik. Qusur etgan boÀlsak, Alloh avf etsin. Omin.

"QoÀlda Qur'on kabi burhoni haqiqat bor ekan

Munkirlarni ilzom uchun koÀnglimga siqlat-mi kelar".

SoÀzing oÀzdir ey jon, takalluf emas

Ladun ilmining zubda-i pokidir

Bu, summattadorik tasannan ba's

Bu bir hikmati nuri irfondir

Ki ahva va lagÀv va tafalsuf emas

Muzakki-i nafs va musaffi-i ruh

Murabbi-i dildir, tasavvuf emas

U SoÀzlar butun ma'rimni vaamsidir

SoÀzim toÀgÀridir, bir taalluf emas

Ichning nuridir, lafzga aks aylamish

Bir-ikki satrda taroduf emas

Mutobiq lafzlar inchi riga

Bu aslo tasannu', tasoduf emas

Tizilgan nizom bilan butun harflari

Tavofuqdir, aslo taxoluf emas

Bu bir jilva-i sirri i'jozdir

Ki Qur'ondandir, tajavvuf emas

Bu husni tasodif goÀzaldiriladill

Bu bobda nima deyilsa tazo'uf emas

Said-i Badiuzzamon-i Nursiy

Bayoni badi'dir, ta'attuf emas

Tasalliga yetishmagan qoÀlida qalam

Etar arzi diydor, taharruf emas

Isobat bunga savbi Haqdan kelar

Bu qasdiyar ichir, tasarruf emas

Buni koÀrmagan bad nazarlar uchun

Talahhuf derman men, taassuf emas

Ki bor ma'naviy hayratim gÀoliban

Bayonim bu yoÀlda tazarruf emas

Tavofuq, soÀzida unga koÀpmi

Tafavvuq, u uchun tasharruf ema ibraKoÀp ishda Haq uni muvaffaq etsin

Tavofuq, maqomi tavaqquf emas!

Qasam ichaman, toÀgÀridir soÀzi oÀzi bilan birga

Bu haqiqatni qabul va tasdiq qilmagan badmoyalar

rakati zalolat va vodiyi xusronda necha sanalar

Bularni irshod etib qutqarishdir hunar

Hidoyat erishsa agar, u vaqt boÀyin egar

Hammaning islohini niyoz etib Xoliqqa yolvoraylik

Umumi anvori Qur'oniya boÀlgan Sodor tai oÀqib anglataylik

Bu yoÀlda bizlar ham fayz olib dilshod boÀlaylik

Fanoni baqoga tabdilda rizo-i Bariga qovushaylik

Sad hazor tahsinga loyiq bebaho fikra-i GÀolib

roÀziqiqatlarni soÀylash bilan boÀlar shubhasiz gÀolib.

Sakkizinchi Risola boÀlgan Sakkizinchi Masala

Birinchi Nukta: Bir dasti inoyat ostida xizmati Qur'oniyada istihdom etilganimizga doir koÀprzida-i ishoroti gÀaybiyani his etdik va ba'zilarini koÀrsatdik. Hozir u ishorotning yana yangisi shuki: Aksar SoÀzlarda tavofuqoti gÀaybiya bor.

{(Hoshiya) Tavofuqot esa, itshorata ishoratdir; ittifoq esa, ittihodga nishondir, vahdatga alomatdir; vahdat esa, tavhidni koÀrsatadi; tavhid esa, Qur'onning toÀrt asosidan eng katta asosidir.}

Azjumla: Rasuli Akramassalaasida va Alayhissalotu Vassalam iborasida va Qur'on lafzi muboragida bir navi jilva-i i'joz tamassul etganiga bir ishorat bor. Ishoroti gÀaybiya naqadar yashirinoÀrsatif boÀlsa ham, xizmatning maqbuliyatiga va masalalarning haqqoniyatiga dalolat qilgani uchun, mening nazdimda juda ahamiyatlidir va juda quvvatlidir. Ham gÀururimni sindiradi va yzifasi bir tarjimon boÀlganimni menga qat'iyan koÀrsatdi. Ham hech men uchun madori iftixor bir narsa qoldirmaydi, yolgÀiz madori shukron boÀlgan narsalarniym ahsatadi. Ham modomiki Qur'onga oiddir va i'jozi Qur'on hisobiga oÀtadi va qat'iyan juzi ixtiyorimiz qoÀshilmaydi va xizmatda tanballik qilganlarni tashviq etadi va risolaning haq boÀlganiga qanoat beradi yarimzlarga bir navi ikromi Ilohiydir va izhori tahdisi ne'matdir va aqli koÀziga tushgan mutamarridlarni isqot etyapti; albatta izhori lozimdir, inshaalloh zararsizdir.

qarindas, shu ishoroti gÀaybiyaning biri shuki: Janobi Haq kamoli rahmat va karamidan, Qur'onga va iymonga xizmat bilan mashgÀul boÀlgan bizlboÀlgaashviq va qulubimizni tatmin uchun; bir ikromi Rabboniy va bir ehsoni Ilohiy suratida xizmatimizning maqbuliyatiga alomat va yozganimizning haqligiga ishorati gÀaybiya navidan, butun risolalarimizda va xususan MoÀ'jizoti Ahmadia'nolaI'jozi Qur'on va Derazalar Risolalarida tavofuqoti gÀaybiya navidan latofat ehson etgandir. Ya'ni, bir sahifada misl boÀlib kelgan kalimalarni bir-biriga qaratadi. Bunda bir ishorati gÀaybiya beriladiki: "Bir iroda-i gÀaybiy tidan tanzim etiladi. Ixtiyoringizga va shuuringizga ishonmanglar. Ixtiyoringiz xabari boÀlmasdan va shuuringiz yetishmasdan, horiqo naqshlar va intizomlar qilinyapti". Xususan MoÀ'jizoti Ahmadiya Risolasida lafzi Rasuli Akram va lafzi Salovot bijihati hukmiga oÀtib, u tavofuqoti gÀaybiya ishoratini sarih koÀrsatadi. Yangi, tajribasiz bir mustansixning yozuvida, besh sahifa mustasno, mutaboqiy ikki yuzdan ortiq salovotochiqcifa bir-biriga muvoziy boÀlib qarayaptilar. Shu tavofuqot esa; shuursiz yolgÀiz oÀn adadda bir-ikki tavofuqqa sabab boÀla oladigan tasodifning ishi boÀlmagani kabi, san'atda mahoratsiz, yolgÀiz ma'noga hasri nazar qilib gil-oxisur'at bilan bir-ikki soatda oÀttiz-qirq sahifani ta'lif etgan va oÀzi yozmagan va yozdirgan men kabi bir bechoraning oÀylashi ham albatta emasdir.

Xullas, olti yil soÀngra, yana Qur'onning irshodi bilan va Ishorot-ul I'joz boÀlgan tafsirnion deyqqiz اِنَّا ning tavofuq surati bilan kelgan irshodi bilan soÀngra muttali' boÀlganman. Mustansixlar esa mendan eshitgan vaqtlari, hayrat ichida hayratda qoldilar. Qandayki lafzi Rasuli Akram va lafzi salovot; OÀn ToÀqqiztifoqqMaktubda, MoÀ'jizoti Ahmadiyaning bir navining bir navi kichik oynasi hukmiga oÀtdi. Shunga oÀxshab: Yigirma Beshinchi SoÀz boÀlgan i'jozi Qur'odarga OÀn ToÀqqizinchi Maktubning OÀn Sakkizinchi Ishoratida lafzi Qur'on ham; qirq tabaqadan yolgÀiz koÀziga e'timod etgan tabaqasiga qarshi, bir navi moÀ'jizoti Qur'oniyaning, u navning qirqu qishan bir juzi, tavofuqoti gÀaybiya suratida butun risolalarda tajalliy etish bilan birga, u juzning qirq juzidan bir juzi, lafzi Qur'on ioati Ntazohur etgan:

Yigirma Beshinchi SoÀzda va OÀn ToÀqqizinchi Maktubning OÀn Sakkizinchi Ishoratida; yuz marta Qur'on lafzi takarrur etgan; juda no bir qÀlib bir-ikki kalima xorij qolgan, mutaboqiysi butun bir-biriga qarayapti. Mana masalan: Ikkinchi Shuaning qirq uchinchi sahifasida yettita "Qur'on" lafzi bor, b

Fiiga qarayapti. Va sahifa ellik oltida sakkiztasi bir-biriga qarayapti, yolgÀiz toÀqqizinchi mustasno qolgan. Xullas shu -hozir koÀz oÀ يَصِفda- oltmish toÀqqizinchi sahifadagi beshta lafzi Qur'on bir-biriga qarayapti. Va hokazo... Butun sahifalarda kelgan mukarrar lafzi Qur'on bir-biriga qarayapti. Besh-olti lan qan juda kamyob bir donasi tashqarida qolyapti. Boshqa taofuqot esa, -mana koÀzimizning oÀngida- sahifa oÀttiz uchda, oÀn besh adad اَمْ lafzi bor; oÀn toÀrtasi bir-biriga qarayapti. Ham koÀz oÀngikr etgshu sahifada toÀqqiz iymon lafzi bor, bir-biriga qarayapti; yolgÀiz bittasi, mustansixning oraliq berishi bilan oz inhirof etgan. Ham shu -koÀzimizning oÀngidagi- sahifada ikki "mahbub" bor, i biliuchinchi satrda, biri oÀn beshinchi satrdadir- kamoli mezon bilan bir-biriga qarayapti. Ularning oÀrtasida toÀrtta "ishq" tizilgan, bir-biriga qarayaptilar. Yana boshqa tavofuqoti gÀaybikoÀrinarga qiyos qilinsin. Qaysi mustansix boÀlsa boÀlsin; satrlari, sahifalari qay shaklda boÀlsa boÀlsin, muhaqqaq bu tavofuqoti gÀaybiya shunday darajada borki; na tasodifning ishi va na muallifning va msrav, ixlarning oÀylovi ekaniga shubha qoldirmaydi. Faqat ba'zi xatlarda yanada koÀproq tavofuq koÀzga tushadi. Demak, bu risolalarga maxsus bir xatti haqiqiy bor. Ba'zilari u xatga yaqinlashadi. GÀaroibdandirki, eng mohir mustanusan bning emas, balki yangilarning yozuvlarida yanada ziyoda koÀriladi. Bundan anglashiladiki; Qur'onning bir navi tafsiri boÀlgan SoÀzlardagi hunar t va mofat va maziyat hech kimniki emas; balki muntazam, goÀzal haqoiqi Qur'oniyaning muborak qomatlariga yarashadigan mavzun, muntazam uslub liboslari hech kimning ixtiyor va shuuri bilan bichilmaydi va kesilmaydi; balki ularning vujudimon xiday istaydi va bir dasti gÀaybiydirki, u qomatga koÀra kesadi, bichadi, kiydiradi. Biz esa ichida bir tarjimon, bir xizmatkormiz.

ToÀrtinchi Nukta: Besh-olti savolni tazammun etgan birinchi savolingizda: "Maydoni hma'nav jamlanish va ahvol qanday va kiyimsiz boÀladimi? Va doÀstlar bilan koÀrishish uchun va Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamni shafoat uchun qanday topamiz? Hadsiz insonlar bilan birgina zot qanday koÀrishadi? Ahli Jannat va Jahannamn boshqboslari qanday boÀladi? Va bizga kim yoÀl koÀrsatadi" deyapsiz.

Aljavob: Shu savolning javobi gÀoyat mukammal va vazih boÀlib kutubi ahodisiyada bor. Mashrab va maslagimizga oid yolgÀiz bir-ikki nuktani aytamiz anvo'vvalo:>Bir maktubda; maydoni hashr, Kura-i Arzning madori sanaviysida boÀlganini va Kura-i Arz hozirdan ma'naviy mahsulotini u maydonning alvohlariga yuborgani kabi; yillik harakati bilan, doira-i vujudning tamassul va u doira-i Àlgan ing mahsuloti bilan bir maydoni hashrning tashakkuliga bir mabda boÀlgani va Kura-i Arz deyilgan shu safina-i Rabboniyaning markazidagi Jahannami SugÀroni Jahannami Kubroga boÀshatgani kabi, sakanamutolaam maydoni hashrga boÀshatishi bayon etilgan.

Soniyan: OÀninchi va Yigirma ToÀqqizinchi SoÀzlar boshda-boshqa SoÀzlarda, gÀoyat qat'iy suratda hashrning maydoni bilan birga vujudi qat'iy isbot etilgan.

Sola umumKoÀrishish esa, OÀn Oltinchi SoÀzda va OÀttiz Bir va OÀttiz Ikkida qat'iyan isbot etilgandirki; bir zot nuroniyat sirri bilan, bir daqiqida minglab yerda boÀlib, millionlab odamlar bilan kllarina oladi.

Robian: Janobi Haq insondan boshqa ziruh maxluqotiga fitriy bittadan libos kiydirgani kabi; maydoni hashrda sun'iy liboslardan kiyimsiz, fitriy bir libos kiydirishi, ismi Hakimning muqtazosidir. DunyodaboÀlsay libosning hikmati, yolgÀiz sovuq va issiqdan muhofaza va ziynat va satri avratga munxasir emas; balki muhim bir hikmati, insonning boshqa navlardagi tasarruf va munosabatiga vaÀrardindonligiga ishorat qilgan bir mundarija va bir roÀyxat hukmidadir. YoÀqsa oson va arzon, fitriy bir libos kiydira olar edi. Chunki bu hikmat boÀlmasa; muxtalif latta-puttaarni vujudiga oÀrلْحَك۪gan inson, shuurli hayvonotning nazarida va ularga nisbatan masxara boÀladi, ma'nan ularni kuldiradi. Maydoni hashrda u hikmat va munosabat yoÀq. U roÀyxat ham boÀlmasligi lozilas, xadi.

Xomisan: Rahbar esa, sen kabi Qur'onning nuri ostiga kirganlarga, Qur'ondir. الٓمٓ larning الٰرٓ larning حٰمٓ larning boshlariga qara, anglaki; Qur'on nsh oÀr maqbul bir shafoatchi, naqadar toÀgÀri bir rahbar, naqadar qudsiy bir nur ekanini koÀr!

Sodisan: Ahli Jannat va Ahli Jahannamning liboslari esa, Yigirma Sakkizinchi, u haa huriylarning yetmish xulla kiyishiga doir bayon etilgan dastur bu yerda ham joriy:

Ahli Jannat bir inson, Jannatning har navidan har doim istifoda etishni, albatta orzu qiladi. Jannatning gÀoyat muxtalif anvo'i mahosinRamazo Har vaqt butun Jannatning anvo'i bilan mubosharat qiladi. Shunday ekan, Jannatning mahosinining namunalarini, kichik bir miqyosda oÀziga va huriylariga kiydiradi. OÀzi va huriylari bittadan kichik Jannat hukmiga oÀtadi. Qandaishi mr inson, bir mamlakatda muntashir boÀlgan gullar anvo'ini, namunagoh kichik bir bogÀida jam qiladi va bir doÀkondor butun mollaridagi namunalarni bir roÀyxatda jam qila shukrbir inson tasarruf qilgan va hukm qilgan va munosabatdor boÀlgan anvo'i maxluqotning namunalarini oÀziga bir koÀylak va lavozimoti baytiya qiladi, shunga oÀxshab: Ahli Jannat boÀlgan bir inson, xususan butun tuyil:

اَi bilan va jihozoti ma'naviyasi bilan ubudiyat qilgan va Jannatning lazoiziga istihqoq kasb etgan boÀlsa; har bir tuygÀusini mamnun etadigan, har bir jihozotini erkalaydigan, har bir latoifini zavqlantiradigan tarzda; Jannatning har bing vujdan bittadan mahosinni koÀrsatadigan tarzi libosi, oÀzlariga va huriylariga rahmati Ilohiya tarafidan kiydiriladi. Va u mutaaddid hullalar bir jinsdan, bir navdan boÀlmaganiga dalil: "Huriylar yetmish hulla kiyganlari holda, oyk va mdagi iliklari koÀrinadi, toÀsmaydi", shu ma'nodagi hadisdir. Demak, eng ustidagi hulladan to eng ostdagi hullaga qadar boshqa-boshqa mahosin adi.

boshqa-boshqa tarzda, hissiyotni va tuygÀularni zavqlantidigan, mamnun qiladigan martabalar bor. Ahli Jahannam esa; qandayki dunyoda koÀzi bilan, qulogÀi bilan, qalbi bilan, qoÀli bilan, aqli bilan va hokazo butun jihozoti bilan gunoYusufnilgan; albatta Jahannamda ularga koÀra alam beradigan, azob chektiradigan va kichik bir Jahannam hukmiga oÀtadigan muxtalif-ul jins parchalardan qilingan koÀylak kiydirilish, hikmatga va adoln qilaunofiy emas.

Beshinchi Nukta: Savol soÀrayapsizki: Zamoni fatratda Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning ajdodi bir din bilan mutadayyin edimi?

Aljavob: Hazrat Ibrohim Alayhissalomning keyinchalik gÀaflatning a'naviy zulumot pardalari ostida qolgan va xususiy ba'zi insonlarda jarayon etgan boqiya-i dini bilan mutadaayin ekaniga rivoyat bor. Albatta, Hazrat Ibrohimkiyat issalomdan kelgan va Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamni natija bergan bir silsila-i nuroniyani tashkil etgan afrod, albatta dini haq nuridan loqayd qolishmagan va zulumoti kufrga magÀlub boÀlishmagan. Faqat zamoni fatratda وَمَا كُنَّا مُng yon۪ينَ حَتّٰى نَبْعَثَ رَسُولً sirri bilan; ahli fatrat, ahli najotdirlar. Bil-ittifoq, tafarruotdagi xatiotlardan muohazalari yoÀq. Imom Shofe'iy va Imom an zaviylarninig fikricha; kufrga kirsa ham, usuli iymoniyda boÀlmasa, yana ahli najotdir. Chunki taklifi Ilohiy irsol bilan boÀladi va irsol ham ittilo' bilan taklif taqarrur etadi. Modomiki gÀaflat va mururi zamon, anbiyo-i salifaning dinlarini smoniyagan; u ahli fatrat zamoniga hujjat boÀlolmaydi. Itoat qilsa savob koÀradi, qilmasa azob koÀrmaydi. Chunki maxfiy qolgani uchun hujjat boÀlolmaydi.

Oltinchi Nukta: Aytasizki: Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning ajdodlaridani bila kelganmi?

Aljavob: Hazrat Ismoil Alayhissalomdan soÀngra bir nassi qat'iy yoÀq. Ajdodlaridan boÀlmagan, yolgÀiz Xolid Ibn Sinon va Hanzala ismli ikki nabiy kelgandir. Lekin ajdodi Nabiydan Ka'b Ibn Luayning mai dunyva sarih va tansis tarzidagi bu she'rida:

deyishi, moÀ'jizakorona va nubuvvatdorona soÀzga oÀxshaydi. Imom Rabboniy ham dalilga, ham kashfga istinoda har kanki: Hindistonda koÀp nabiylar kelgan. Lekin ba'zilarining yo hech ummati boÀlmagan yoxud mahdud bir nechta odamga munxasir qolgani uchun, mashhur boÀlmagan yoxud nabiy ismi berilmagan.

Defun almomning bu dasturiga binoan, ajdodi Nabiydan bu navi nabiylarning boÀlishi mumkin.

Yettinchi Nukta: Aytasizki: Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning padar va volidalari va bobolari Abdulmuttolibning iymonlari haqida amatlar asahh boÀlgan xabar qaysisi?

Aljavob: Yangi Said oÀn yildir yonida boshqa kitoblarni saqlamayapti, menga Qur'on yetadi deydi. Bunday tafarruot masoilidaُلُوبِ kutubi ahodisni tadqiq qilib, eng aqvosini yozishga vaqtim muso'ada etmaydi. YolgÀiz bu qadar deymanki: Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning padhni bivolidalari ahli najotdir va ahli Jannatdir va ahli iymondir. Janobi Haq Habibi Akramining muborak qalbini va u qalb tashigan farzandona shafqatz milllbatta ranjida etmaydi.

Agar: Modomiki shunday ekan; nimaga ular Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamga iymon keltirishga muvaffaq boÀlolmadilar? Nimaga bi'satiga yetisholmadilar? deyilsa.

Aljavob: Janobi Haq Habibi Akramining pada bilanolidasini, oÀz karami bilan, Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning farzandona hissini mamnun etish uchun, volidaynini minnat ostida saqlamagan. Volidaynlik mai ziyoidan ma'naviy avlod martabasiga keltirmaslik uchun; xolis oÀz minnati rububiyati ostiga olib, ularni ma'sud etish va Habibi Akramini ham mamnun etishni rahmati iqtizo etganki, volidayni, mas bobosini unga zohiriy ummat qilmagan. Faqat ummatning maziyatini, fazilatini, saodatini ularga ehson etgan. Ha, oliy bir mushirning yuzboshi rutbasida boÀlgnlar bari huzuriga kirishi; bir-biriga zid ikki hisning taxti ta'sirida boÀladi. Podshoh u mushir boÀlgan Yovari Akramiga marhamatan, padarini uning ma'iyatiga bermayشَىْءٍ88

Sakkizinchi Nukta: Aytyapsizki: Amakisi Abu Tolibning iymoni haqida asahh nima?

Aljavob: Ahli Tashayyu', iymoniga qoil; Ahli Sunnatning aksari iymoniga qoil an jimLekin qalbimga kelgan narsa shuki: Abu Tolib Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning risolatini emas; shaxsini, zotini gÀoyat jiddiy sevardi. Uning gÀoyat jiddiy shaxsiy shaonni Hva muhabbati, albatta zoye boÀlmaydi. Ha, jiddiy bir suratda Janobi Haqning Habibi Akramini sevgan va himoya qilgan va tarafdorlik koÀrsatgan navi libning; inkorga va inodga emas, balki hijob va asabiyati qavmiya kabi hissiyotga binoan, maqbul bir iymon keltirmasligi sababli Jahannamga tushsa ham; Jahannam ichida bir navi xususiy Jannadi. Vaning hasanotiga mukofot sifatida yarata oladi. Qishda ba'zi yerlarda bahorni xalq etgani va zindonda -uyqu vositasida- ba'zi odamlarga zindonni saroyga aylantirgani kabi, xususiy Jahannamni bir nav xususiy Jannatga aylanhoniy ladi...

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّortadiْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

YIGIRMA TOÀQQIZINCHI MAKTUB

وَ اِنْ مِنْ r oyna اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه۪

Aziz, siddiq qardoshim va xizmati Qur'oniyada juda jiddiy bir birodarim!

Bu safargi maktubingda vaqtim va holim muso'ada etmagan muhim bir masalaga doir jaymatlitayapsan.

Qardoshim, bu yil, alhamdulilloh, risolalarni yozadiganlar juda koÀpaygan. Ikkinchi tasxix menga kelyapti. Ertalabdan kechga qadar sur'atli bir tarzda mashgÀul boÀlyapman. Juda muhim ishlarim ham orqaay ekapti va bu vazifani yanada azim koÀryapman. Xususan, sha'bon va ramazonda, aqldan ziyoda qalb hissadordir, ruh harakat qiladi. Shu masala-i azimani boshqa vaqilmaydldirib, qachon Janobi Haqning rahmatidan qalbga sunuhot kelsa, tadrijan sizga yoziladi. Hozircha "Uch Nukta"ni {(Hoshiya) Oxiri toÀqqiz nuktada tamomlangan.} bayon qilaman:

Birinchi Nukta: "Qur'oni Hakimning asrori bradimkydi, mufassirlar haqiqatini anglamaganlar" deya bayon qilingan fikrning ikki yuzi bor va uni degan ikki toifadir.

Birinchisi: Ahli haq va ahli tadqiqdir. Aytishadiki: "Qur'on bitmas va tuganmas bir xazinadiarvat; asr nusus va muhkamotini taslim va qabul qilish bilan barobar, tatimmot qobilidan haqoiqi xofiyasidan ham hissasini oladi; boshqasining yashirin qolgan hissasiga tegilmaydi". "Ha, zamon oÀtgan sari, Qur'oni Hakimning yanada ziyoda haqoiqiqiyga hof etadi" deganidir. BoÀlmasa, xosho va kallo, salafi solihin bayon qilgan haqoiqi zohiriya-i Qur'oniyaga shubha keltirish emas. Chunki odumdi iymon lozim. Ular nassdir, qat'iydir, asosdirlar, poydevordirlar. Qur'on عَرَبِىٌّ مُب۪ينٌ farmoni bilan ma'nosi vazih boÀlganini bildiradi. Boshdan oyoq xitobi Ilohiy u ma'nolar ustida aylanadi, taqviya etadi, badohat darajasiga keltiradiف۪ى قَnsus ma'nolarni qabul etmaslikdan, xosho summa xosho, Janobi Haqni takzib va Hazrat Risolatning fahmini tazyif etish chiqadi. Demak, ma'oni-i mansusa, mutasalsilion ynba-i Risolatdan olingan. Hatto Ibn Jariri Tabariy butun ma'oni-i Qur'onni muan'an sanad bilan mutasalsilan manba-i Risolatga isol etgan va oÀsha tarza'nolaim va buyuk tafsirini yozgan.

Ikkinchi Toifa: Yo aqlsiz bir doÀstdir, qosh qoÀyaman deb koÀz chiqaradi yoki shayton aqlli bir dushman boÀlib, ahkomi Islomiya va haqoiqi iymoniyaga qarshi m, Ibnni istaydi. Qur'oni Hakimning -sening ta'biring bilan- bittadan poÀlat qal'asi hukmida boÀlgan devorli suralari ichida yoÀl topishni istaydi. Bundaylar, xosho, haqoiqi iymoniya va Qur'oniyaga shubha iyros etish uchun bu navi soÀzlarZoti Za'a etadilar.

Ikkinchi Nukta: Janobi Haq Qur'onda koÀp narsalarga qasam ichgan. Qasomoti Qur'oniyada juda buyuk nuktalar bor, koÀp sirlar bor.

Masalan: وَالشَّمْسِ وَضki yanا da qasam, OÀn Birinchi SoÀzdagi muhtasham tamsilning asosiga ishorat qiladi. Koinotni bir saroy va bir shahar suratida koÀrsatadi.

Ham يٰسٓ ٭ وَالْقُرْاٰنِ الْحَك۪يمِ dagi qasam bilan, i'jozoti Qur'oniyaning qudsihorat va unga qasam qilinadigan bir daraja-i hurmatda boÀlganini ixtor etadi.

dagi qasam; yulduzoÀliq g tushishi bilan vahiyga shubha iyros etmasligi uchun jin va shaytonlarning gÀaybiy xabarlardan kesilganliklariga alomat boÀlganiga ishkkinchtish bilan barobar; yulduzlarni dahshatli azamatlari bilan va kamoli intizom bilan joylariga joylashtirish va sayyorotlarni hayrat-angiz bir suratda aylantirishdagi azamati qudrat va kaulotniikmatni u qasam bilan ixtor etadi.

dagi qasamda; havoning tamavvujoti va tasrifoti ichida muhim hikmatlarni ixtor etish uchun, shamollarga ma'mur maloikalarga qasam bilan nazari diqqatni jalb etadiki, tasing as deb oÀylangan unsurlar juda nozik hikmatlarni va ahamiyatli vazifalarni bajaradilar. Va hokazo... Har bir mavqening boshqa-boshqa nuktasi va foydasi bor. Vaqt muso'id boÀlmagani uchun, yolgÀiz ijm OÀzinَ التّ۪ينِ وَ الزَّيْتُونِ qasamidagi koÀp nuktalaridan bir nuktaga ishorat qilamiz. Shundayki:

Janobi Haq, tiyn va zaytun bilan qasam inchi si bilan, azamati qudratini va kamoli rahmatini va buyuk ne'matlarini ixtor etib, asfali sofiliyn tarafiga ketgan insonning yuzini u tarafdan oÀgirib, shuemak, firk va iymon va amali solih bilan to a'loyi illiyinga qadar taraqqiyoti ma'naviyaga mazhar boÀla olishiga ishorat qiladi. Ne'matlar ichida tiyn va zaytunning taxsisining sababi; u ikki mevaning juda muborak va na" lafzÀlishi va xilqatlarida ham madori diqqat va ne'mat koÀp narsalar boÀlishidir. Chunki hayoti ijtimoiya va tijoriya va tanviriya va gÀido-i insoniya uchun zaytun eng katta bir asos tashkil etgani kabi; anjirning xilqati, zarra kabi bir von ola katta anjir daraxtining jihozotini saqlab darj etish kabi, bir horiqo moÀ'jiza-i qudratni koÀrsatgani kabi; taomida, manfaatida va aksar mei kor.a muxolif boÀlib davomida va yana boshqa manofi'idagi ne'mati Ilohiyani qasam bilan xotirga keltiradi. Bunga muqobil insonni iymon va amali solihga chiqarish vai bilai sofiliynga tushirmaslik uchun bir dars beradi.

Uchinchi Nukta: Suralarning boshlaridagi hurufi muqatto'a Ilohiy bir kalit soÀzdir. Xos abdiga, ular bilan ba'zi ishorati gÀaybiya beradi. U kalit soÀzning mifing as abdi xosdadir, ham uning varosasidadir. Qur'oni Hakim modomiki har zamon va har toifaga xitob etadi; har asrning har tabaqasining hissasini jome' juda mutanavvi' vujuhlari, ma'nolari boÀlishi mumkin. lazza Solihin esa, eng xolis parcha ularnikidirki, bayon etganlar. Ahli valoyat va tahqiq sayri suluki ruhoniyaga oid koÀp muomaloti gÀaybiya ishorotini ularda topganlar. Ishorot-ul I'joz Tafsirida, "Al-Baqara" Surasining b xayol, i'jozi balogÀat nuqtasida bir nabza ulardan bahs etganmiz; murojaat etilsin.

ToÀrtinchi Nukta: Qur'oni Hakimning haqiqiy tarjimasi mumkin boÀlmaganini Yigirma Beshinchi SoÀz isbot etgan. Hamt toboviy i'jozidagi ulviyati uslubni esa, tarjima qilib boÀlmaydi. Ma'naviy i'jozida boÀlgan ulviyati uslub jihatidan kelgan zavq va haqiqatni bayon va ifhom etish juda mushkul. Faqat yoÀt NuktÀrsatish uchun bir-ikki jihatga ishorat qilamiz. Shundayki:

Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayon

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْaqiqatكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْ ٭ وَالسَّمٰوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَم۪ينِه۪ ٭ يَخْلُقُكُمْ ف۪ى بُطُونِ اُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ ف۪ى ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ ٭ خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَاrga yaضَ ف۪ى سِتَّةِ اَيَّامٍ ٭ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِه۪ ٭ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ ٭ يُولِجُ الَّيْلَ فِى النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِى الَّيْلِ وَ هُوَ عَل۪يمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

kabi oyatlar bilan, shu daraja hor Boshr ulviyati uslub va i'jozkorona bir jam'iyat ichida xalloqiyatning haqiqatini xayolga tasvir etadi, koÀrsatadiki: "Sone'-i Olam boÀlgan shu koinotning ustasi, ish boshida boÀlib Shams va Qisi:>V qaysi bolgÀa bilan joylariga urayotgan boÀlsa; ayni bolgÀa bilan, ayni onda zarralarni joylariga -masalan zihayotlarning koÀz qorachiqlarida- joylashtiryapti. Samovotni qaysi oÀlchov laqa b qaysi ma'naviy asbob bilan tartib etib ochayotgan boÀlsa; ayni onda, ayni tartib bilan koÀzning pardalarini ochadi, yaratadi, tanzim etadi, joylashti kubroHam Sone'-i Zuljalol ma'naviy qudratning qaysi ma'naviy bolgÀasi bilan yulduzlarni koÀklarga urayotgan boÀlsa, ayni ma'naviy bolgÀa bilan basharning siymosidagi hadsiz alomati fariqa nuqtalabunga a zohiriy va botiniy tuygÀularini joylariga naqsh etadı" deya ifoda etmoqda. Demak, u Sone'-i Zuljalol ish boshida... Ishlarini ham koÀzga, ham quloqqa rini vtish uchun, oyoti Qur'oniya bilan, bir bolgÀani zarraga uryapti; ayni oyatning boshqa kalimasi bilan, u bolgÀani Shamsga uryapti; markaziga urgandek ulviy uslub bilan vahdoniyatni ayni ahadiyat ichida va nihoyat jalolni nihoyazta jil ichida va nihoyat azamatni nihoyat xofa ichida va nihoyat vus'atni nihoyat diqqat ichida va nihoyat hashmatni nihoyat rahmat ichida va nihoyat bu'diyatni nihoyat qurbiyat ichida koÀrsatadi. Mahol deb oÀylangan jam'i azdodninhun, uuzoq martabasini, vojib darajasidagi bir suratini ifoda etadi, isbot etib koÀrsatadi. Xullas, bu tarz ifodasi va uslubidirki; eng horiqo adiblarni balogÀham sesajda ettiradi.

Ham masalan

oyati bilan, shunday bir uslubi oliy bilan saltanati rububiyatidagi hashmatni koÀrsatadi. Shundayki:

"Osmonlar va zamin; ikki itoatkor qarorgoh hukmida va ikki muntazam qoÀshin markazi suratida birgina amr bilen hami karnay kabi bir ishorat bilan, oÀsha ikki qarorgohda fano va adam pardasida yotgan mavjudot u amrga kamoli sur'at va itoat bilan "Labbayk!" deb, maydoni hashr va imtihonga chiqadilar".

Xullas, hashr va qiyomatni natavassmoÀ'jizona bir uslubi oliy bilan ifoda qilib va u da'voning ichida bir dalili iqno'iyga ishorat qiladiki: Bilmushohada qandayki zaminning javfida saqlangan va oÀlgan hukmidagi danaklar va javvi samoda, adamda va kul boÀlavoiyada tarqalgan, saqlangan qatralar; qanday kamoli intizom va sur'at bilan hashr boÀlib har bahorda maydoni tajriba va imtihonga chiqishsa; zaminda hububot, samoda qatarot har vaqt bir mahshar-aqoiqqsuratini oladilar; shunga oÀxshab, hashri akbar ham shunday oson zuhur etadi. Modomiki buni koÀryapsiz, uni ham inkor etolmaysiz. Va hokazo... Shu oyatlarga boshqa oyatlardagi daraja-i balogÀatni qiyos eta olasiz. Ajabo, shsuratddagi oyotning haqiqiy tarjimasi mumkinmi? Albatta, mumkin emas! KoÀpi bilan, yo qisqa bir maoli ijmoliy yoki oyatning har jumlasi uchun besh-olti satr tafsir yozish lozim boÀladi.

اهُ dehinchi Nukta:>Masalan "Alhamdulilloh" bir jumla-i Qur'oniyadir. Buning eng qisqa ma'nosi, ilmi Nahv va Bayon qoidalari iqtizo etgan shudir:

كُلُّ فَرْدٍ مِنْ اَفْرَادِ الْحَمْدِ مِنْ اَىِّ حَامِدٍ صَدَرَ وَع ahli َىِّ مَحْمُودٍ وَقَعَ مِنَ الْاَزَلِ اِلَى الْاَبَدِ خَاصٌّ وَمُسْتَحِقٌّ لِلذَّاتِ الْوَاجِبِ الْوُجُودِ الْمُسَمّٰى بِاللّٰهِ

Ya'ni: "Naqadar hamd va madh boÀlsa, kimdr ham sa, kimga qarshi ham boÀlsa, azaldan abadga qadar xosdir va loyiqdir u Zoti Vojib-ul Vujudgaki, Alloh deyiladi". Xullas "naqadar hamd boÀlsa", "al-i istigÀroq"dan chiqyapti. "Har kimdan kelsa" qaydi eli hayamd" masdar boÀlib, foili tark etilganidan, bunday maqomda umumiyatni ifoda qiladi. Ham maf'ulning tarkida, yana maqomi xitobiyda kulliyat va umumiyatni ifoda qilgani uchun, "har kimga qarshi boÀِ اللّaydini ifoda etadi. "Azaldan abadga qadar" qaydi esa; fe'liy jumlasidan ismiy jumlasiga intiqol qoidasi, sabot va davomga dalolat etgani uchun, oÀsha ma'nonilimasi qiladi. "Xos va mustahaq" ma'nosini "Lilloh"dagi "lom-i jar" ifoda qiladi. Chunki u "lom", ixtisos va istihqoq uchundir. "Zoti Vojib-ul Vujud" qaydi esa; vujubi vujud, uluhiyatning lozimi zaruriysi va Zoti Zuljalolga qarshi bir unvoni muloh qism,Àlgani uchun, "Lafzulloh" boshqa asmo va sifotga jome'iyati va ismi a'zam boÀlgani e'tibori bilan, dalolati iltizomiya bilan dalolat qilgani kabi; Vojib-ul Vujud unvoniga ham u dalolati il Bu taya bilan dalolat qiladi.

Xullas, "Alhamdulilloh" jumlasining eng qisqa va ulamo-i Arabiya fikricha muttafaq-un alayh bir ma'no-i zohiriysi shunday boÀlsa, boshqa bir lisonga u i'joz va quvvat bilan qanday tarjima qiliniga odumkin?

Ham alsina-i olam ichida lisoni nahviy Arabiydan boshqa birgina lison bor; u ham hech vaqt Arab lisonining jome'iyatiga yetisholmaydi. Ajabo, u jome' va i'jozdorona boÀlgan lisoni nahviy bilan moÀ'jizakorona bir s bilan va har jihatni birdan biladigan, iroda qiladigan bir bepoyon ilm ichida zuhur etgan kalimoti Qur'oniya; boshqa alsina-i tarkibiya va tasrifiya vosit biz tlan, zehni juz'iy, shuuri qisqa, fikri mushavvash, qalbi qorongÀi ba'zi insonlarning kalimoti tarjimiyasi qanday qilib oÀsha muqaddas kalimot oÀrnini tuta oladi? Hatto deya olaman va balki isb اَيُّa olamanki: Har bir harfi Qur'on bir haqoiq xazinasi hukmiga oÀtadi; ba'zan birgina harf bir sahifa qadar haqiqatlarni dars beradi.

Oltinchi Nukta: Bu ma'noni tanvir uchun oÀz boshimdan oÀtgan nurli bir holni va haqiqatli bir xayolni aytamsa hamundayki:

Bir vaqt اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ dagi nuni mutakallimi ma'algÀayrni oÀyladim va mutakallimi vahda siygÀasidan "Na'budu" siygÀasiga intiqolninghofizlini qalbim qidirdi. Birdan namozdagi jamoatning fazilati va siri oÀsha nundan inkishof etdi. KoÀrdimki: Men namoz oÀqigan u Boyazid Masjididagi jamoatga ishtirokibodati har biri mening bir navi shafoatchim hukmiga va qiroatimda izhor etganim hukmlarga va da'volarga bittadan shohid va bittadan muayyid koÀrdim. Noqis ubudiyatimni u jamoatning buyuRamz:>asratli ibodoti ichida dargohi Ilohiyaga taqdimga jasorat keldi. Birdan bir parda yana inkishof etdi: Ya'ni, Istanbulning butun masjidlari ittisol paydo etdi. U shahar oÀsha Boyazid Masjidi hukmiga oÀtdi. Birdan ularning , shubiga va tasdiqlariga ma'nan bir navi mazhariyat his qildim. Unda ham; roÀyi zamin masjidida, Ka'ba-i Mukarrama atrofida doiraviy saflar ichida oÀzimni koÀrdim. اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ dedim. Mening bu qadar shafoatchilaryini t; men namozda aytgan har bir soÀzimni aynan aytyaptilar, tasdiq qilyaptilar. Modomiki xayolan bu parda ochildi; Ka'ba-i Mukarrama mehrob hukmigairma U. Men bu fursatdan istifoda etib u saflarni ishhod etib, tahiyyotda aytganim,

boÀlgan iymonning tarjimonini muborak Hojar-ul Asvadga tavdi' etib amonat Àp ahaaman derkan, birdan bir vaziyat yana ochildi. KoÀrdimki: Dohil boÀlgan jamoatim uch doiraga ayrildi:

Birinchi Doira: RoÀyi zaminda moÀ'minlar va muvahhidindagi jamoati uzmo.

Ikkinchi Doira: Qaradim, umum mavjudot bir saloti-us Suda, bir tasbehoti uzmoda, har toifa oÀziga maxsus salovot va tasbehot bilan mashgÀul bir jamoat ichidaman. "Vazoifi ashyo" tabir etilgan xizamoti mashhuda, ularning ubuuq etiarining unvonlaridir. U holda "Allohu Akbar" deb hayratdan boshimni egdim, nafsimga qaradim:

Uchinchi bir doira ichida, hayrat-angiz koÀrinishdan va xususiyat jihatidan kichik, haqiqat butun vazifa jihatidan va son jihatidan katta, bir kichik olamni koÀrdimki zarroti vujudiyamdan to havassi zohiriyamga qadar, toifa-toifa vazifa-i ubudiyat bilan va shukroniya bilan mashgÀul bisalar at koÀrdim. Bu doirada qalbimdagi latifa-i Rabboniyam اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ oÀsha jamoat nomidan aytmoqda. Qandayki avvalgi ikki jamoatda ham lisona xoshha ikki jamoati uzmoni niyat qilib aytgan edi.

Alhosil: "Na'budu"ning~Nuni>shu uch jamoatga ishorat qiladi. Xullas, bu holatda ekan, birdan Qur bir jakimning tarjimoni va muballigÀi boÀlgan Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning Madina-i Munavvara deyilgan ma'naviy minbarida, shaxsiyati ma'naviyasi, hashmati bilan tamassul etib, يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوlaydi.َكُمْ xitobini, ma'nan harkas kabi men ham eshitib; u uch jamoatda harkas men kabi اِيَّاكَ نَعْبُدُ bilan muqobala etmoqda taxayyul etdim. اِذَا ثَبَتَ الشَّىْءُ ثَبَتَ بِلَوَازِمِه۪ qoidasicha, shunday bir haqiqat fikrga koÀrirga GÀ

Modomiki butun Olamlarning Robbi, insonlarni muxotob ittihoz etib, umum mavjudot bilan gaplashadi va shu Rasuli Akram Alayhissalotu V kabi,m u xitobi izzatni navi basharga, balki umum ziruhga va zishuurga tabligÀ etadi. Xullas, butun moziy va mustaqbal zamoni hozir hukmiga oÀtdi; butun navi bashar bir majlisda, saflari muxtalif bir jamoat shaklida boÀlib; u xitob oÀsh maktut bilan ularga qilinyapti. U vaqt har bir oyoti Qur'oniya; gÀoyat hashmatli va vus'atli bir maqomdan, gÀoyat kasratli va muxtalif va ahamiyatli muxoonalarn, nihoyatsiz azamat va jalol sohibi Mutakallimi Azaliydan va maqomi mahbubiyati uzmo sohibi Tarjimoni Oliyshondan olgan bir quvvati, ulviyati, jazolati va balogÀati ichidyil muloq, ham juda porloq bir nuri i'jozni ichida koÀrdim. OÀshanda umum Qur'on; yo bir sura, yoxud bir oyat emas, balki har bir kalimasi bittadan moÀ'jiza hukimga oÀtdi: "Alhamdulillahi a'la nuril iyman val Qur'a mantiim. U ayni haqiqat boÀlgan xayoldan "Na'budu" nuniga kirganim kabi chiqdim va angladimki: Nafaqat Qur'onning oyatlari, kalimalari, balki Nuni Na'budu kabi ba'zi harflari ham muhim haqiqatlarning nurli kalitlaridir.

Qalb va xayol , oÀzi Na'bududan chiqqandan soÀng, aql qarshilariga chiqdi, dedi: "Men ham hissa istayman. Siz kabi ucholmayman. Oyoqlarim dalildir, hujjatdir. Ayni نَعْبُiqat vنَسْتَع۪ينُ da Ma'bud va Musta'an boÀlgan Xoliqqa ketgan yoÀlni koÀrsatish lozimki, siz bilan kela olay". U vaqt qalbga shunday keldiki: Ayt u mushmanlir aqlga:

Qara koinotdagi butun mavjudotga; zihayot boÀlsin, jomid boÀlsin, kamoli itoat va intizom bilan vazifa suratida ubudiyatlari bor. Bir qismi shuam ish hissiz boÀlganlari holda, gÀoyat shuurkorona, intizomparvarona va ubudiyatkorona vazifa bajaryaptilar. Demak, bir Ma'budi Bilhaq va bir Amiri Mutlaq borki, bularni ibodatga yoÀnaltirib istihdom etyapti.

Ham qara, butun mavdoÀstla, xususan zihayot boÀlganlarga.. har birining gÀoyat kasratli va gÀoyat mutanavvi' ehtiyojoti bor va vujud va baqosiga lozim juda kasratli, muxtalif matlublari bor; eng kichigiga qoÀllari yetisholmaydi, qudr, oÀzi yetishmaydi. Holbuki u hadsiz matlablari, kutmagan yerlaridan, vaqti munosibda, muntazaman ularning qoÀllariga berilyapti va bilmushohada koÀrinyapti.

Xuhv boÀshu mavjudotning bu hadsiz faqru ehtiyojoti va bu favquloda i'onati gÀaybiya va imdodoti Rahmoniya bilbedaho koÀrsatadiki: Bir GÀaniyyi Mutlaq va Karimi Mutlaq va Qodiri Mutlaq boÀlgan bir hamiy va roziqlari borki, hamma narsa va har zihayotdatull istio'na etadi, madad kutadi. Ma'nan اِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ deydi. U payt aql "Amanna va soddaqna" dedi.

Yettinchi Nukta: SoÀngra oÀsha holda

degan vaqtim, qaa uni i: Moziy tarafiga koÀchib ketgan qofila-i bashar ichida gÀoyat nuroniy, porloq anbiyo, siddiqiyn, shuhado, avliyo, solihin qofilalarini koÀrdimki, istiqbol zulumotini tarqatib, abadga ketgan yoÀlda bir jadd يُحِبbro-i mustaqimda ketyaptilar. Bu kalima meni u qofilaga iltihoq etish uchun yoÀl koÀrsatyapti, balki iltihoq ettiryapti. Birdan, fasubhanalloh dedim. Zulumoti istiqbolni اَجَاب etgan va kamoli salomat bilan ketgan bu nuroniy qofila-i uzmoga iltihoq etmaslik naqadar xasorat va halokat boÀlganini zarra miqdor shuuri boÀlgan bilishi lozim. Ajabo, bid'a "Besh ijod etish bilan u qofila-i uzmodan inhirof etgan; qayerdan nur topa oladi, qaysi yoÀldan keta oladi? Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam, rahbarimiz farmon etganki:

كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَكُلُّ ضَل qolya فِى النَّارِ

Ajabo, bu farmoni qat'iyga qarshi ulamo-i su' ta'biriga loyiq ba'zi badbaxtlar qaysi foydani topyaptilar, qaysi fatvoni beryaptilarki; luzumsiz, zararli bir suratda shao'iri Islomiyaning badihiyotiga qarshi kelyaptchik vtabdilni qabul koÀryaptilar? KoÀpi bilan, muvaqqat bir jilva-i ma'nodan kelgan bir intibohi muvaqqat, u ulamo-i su'ni aldagan. Masalan: Qandayki bir hayvonning yoxud bir mevaning terisi ol'iy vamuvaqqat bir zarofat koÀrsatadi; faqat oz bir zamonda u zarif goÀsht va u goÀzal meva, u begona va zanglagan va kasif va ariziy teri ostida qora boÀladi, taaffun etadi. Shunga oÀxshab, shao'iri Islomiyadagi ta'biroti Nabaviya va Ilohit berayotdor va savobdor bir jild, bir teri hukmidadir. Ularning olinishi bilan, ma'oniydagi bir nuroniyat, muvaqqatan kiyimsiz -bir daraja- koÀrinadi; faqat jilddan judo boÀlgan bir meva kabi, oÀsha muborak ma'nolarning mning i uchadi, zulmatli qalb va boshlarda bashariy poÀstini tashlab ketadi.. nur uchadi, tutuni qoladi. Nima boÀlganda ham...

Sakkizinchi Nuk وَالْnga doir bir dasturi haqiqatni bayon etish lozim. Shundayki:

Qandayki "huquqi shaxsiya" va bir navi huququlloh sanalgan "huquqi umumiya" nomi bilan ikki xil huquq bor; shunga oÀxshab: Masoili shar'iyada bir qism masoil ashxasCHI NUlluq etadi; bir qismi umumga, umumiyat e'tibori bilan taalluq etadiki, ularga "Shao'iri Islomiya" ta'bir etiladi. Bu shao'irning umumga taalluqi jihati bilan umum unda hissadordir. Umumning rizosi boÀlmasrmati ga tegish, umumning huquqiga tajovuzdir. U shao'irning eng juz'iysi (sunnat turidan bir masalasi) eng katta bir masala hukmida nazari ahamiyatdadir. ToÀgÀridan-toÀgÀri umum olami Islomga taalluq etgani oyat qAsri Saodatdan hozirgacha butun a'ozimi Islom bogÀlangan u nuroniy zanjirlarni uzishga, taxrib va tahrif etishga uringanlar va yordam berganlar oÀylasinki, naqadar dahshatli bir xato qilishyapti. Va zarra miqdor shuurlari boÀlsa, ti; mamllar!..

ToÀqqizinchi Nukta: Masoili shariatdan bir qismiga "ta'abbudiy" deyiladi; aqlning muhokamasiga bogÀliq emas; amr boÀlgani uchun qilinad va amati, amrdir.

Bir qismiga "Ma'qul-ul ma'no" ta'bir etiladi. Ya'ni: Bir hikmat va bir foydasi borki, u hukmning tashri'iga murajjih boÀlgan; faqat sababmagan lat emas. Chunki haqiqiy illat, amr va nahyi Ilohiydir.

Shao'irning ta'abbudiy qismi; hikmat va foyda uni tagÀyir etolmaydi, ta'abbudiylik jihati tarajjuh etadi, unga tegib boÀlmaydi. Yuz ming foyda kelsa, uni tagÀyir etolmavasvashuning kabi: "Shao'irning foydasi, yolgÀiz ma'lum foydalar" deyilmaydi va unday bilish xatodir. Balki u foydalar, koÀp hikmatlaridan bir foydasi boÀlishi mumkin. Masal yoÀq. odam: "Azonning hikmati, musulmonlarni namozga chaqirishdir; shu holda bir miltiq otish kifoyadir", desa. Holbuki u devona bilmaydiki, azonning minglab foydalari ichida u bir foydad unga ltiq ovozi u foydani bersa; ajabo navi bashar nomidan, yoxud u shahar aholisi nomidan xilqati koinotning natija-i uzmosi va navi basharning natija-i xilqati boÀlgan e'loni tavhid va rubui va n Ilohiyaga qarshi izhori ubudiyatga vosita boÀlgan azonning oÀrnini qanday egallaydi?

Alhosil: Jahannam luzumsiz emas; koÀp ishlar borki, butunboÀlgati bilan "Yashasin Jahannam!" deydi. Jannat ham arzon emas, muhim narx istaydi.

لَا يَسْتَو۪ٓى اَصْحَابُ النَّارِ وَاَصْحَابُ الْجَنَّةِ اَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفَٓائِزُونَ ilx...

as; ni*

Ikkinchi Risola BoÀlgan Ikkinchi Qism

[Birinchi qismning oxirida shao'iri Islomiyadan bir oz bahs etilganidan, shao'ir ichida eng porloq va muhtasham boÀlgan Ramazoni Sharifga doir boÀlgan bu iy komii qismda bir qism hikmatlari zikr qilinadi.

Bu Ikkinchi Qism Ramazoni Sharifning juda koÀp hikmatlaridan toÀqqiz hikmatni bayon etgan "ToÀqqiz Nukta"dir.]

شَهْرُ رَمَضberadiلَّذ۪ٓى اُنْزِلَ ف۪يهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدٰى وَ الْفُرْقَانِ

BIRINCHI NUKTA. Ramazoni Sharifdagi roÀza, Islomiyatning arkoni xamsasining dastlabkilaridandir. Ham shao'iri Islomiyaning qalbdaaridandir.

Xullas Ramazoni Sharifdagi roÀzaning koÀp hikmatlari; ham Janobi Haqning rububiyatiga, ham insonning hayoti ijtimoiyasiga, ham hayoti shaxsiyasiga, ham nafsning tarbiyasiga, ham ni'omi Ilohiyaning shukriga qaragan ichigtlari bor.

Janobi Haqning rububiyati nuqtasida roÀzaning koÀp hikmatlaridan bir hikmati shuki:

Janobi Haq zamin yuzini bir dasturxoni ne'mirrigaatida xalq etgani va barcha anvo'i ne'matni u dasturxonda مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ bir tarzda u dasturxonga tortgani jihati bilan, kamoli rububiyatini va qilmaniyat va rahimiyatini oÀsha vaziyat bilan ifodalaydi. Insonlar gÀaflat pardasi ostida va sabablar doirasida u vaziyat ifoda qilgan haqiqatni toÀliq koÀy kelgdi, ba'zan unutadi. Ramazoni Sharifda esa, ahli iymon birdan muntazam bir qoÀshin hukmiga oÀtadi. Sultoni Azaliyning ziyofatiga da'vat etilgan bir suratda sh va xoaqin "Marhamat qilinglar" amrini kutayotganday, bir tavri ubudiyatkorona koÀrsatishlari, u shafqatli va hashmatli va kulliyatli rahmoniyatga qarshi vus'atli va azamatli va intizomli bir ubudiyat bilan muqobala etadilar. Ajabo, bunday ulviyartaniyatga va sharafi karomatga ishtirok etmagan insonlar, inson ismiga loyiqmilar?

IKKINCHI NUKTA. Ramazoni Muborakning roÀzasi, Janobi Haqning ne'matlaringa yorukriga qaragan jihatidan, koÀp hikmatlaridan bir hikmati shuki: Birinchi SoÀzda aytilganidek, bir podshohning matbaxidan bir vositachi dallol keltirgan taomlari bir haq istaydi. Vositachi dallolga baxshish berilgani holda, koÀp qi va ta boÀlgan u ne'matlarni qiymatsiz hisoblab, uni in'om qilganni tanimaslik nihoyat darajada bir axmoqlik boÀlgani kabi, Janobi Haq hadsiz anvo'i ne'matini navi basharga zamin yuzida nashr etgan. Unga muqobil u ne'matlarning haqqi sifatida shodiyantaydi. U ne'matlarning zohiriy sabablari va sohiblari, vositachi dallol hukmidadirlar. Shu vositachi dallolarga bir haq toÀlaymiz, ulardan minnatdor boÀlamiz; hatto mustahaq boÀlmagan juda koÀp hurmatni koÀrsatamiz va tashakkur aytamiانِيًاbuki, Mun'imi Haqiqiy u sabablardan hadsiz darajada u ne'mat vositasi bilan shukrga loyiqdir. Demak, unga tashakkur aytish; u ne'matlarni toÀgÀridan-toÀgÀri undan deb bilish, u ne'matlarning qiymatini taqding ik va u ne'matlarga oÀz ehtiyojini his etish bilan boÀladi.

Xullas, Ramazoni Sharifdagi roÀza, haqiqiy va xolis, azamatli va umumiy bir shukrning kalo OÀni. Chunki boshqa vaqtlarda majburiyat ostida boÀlmagan insonlarning koÀpi, haqiqiy ochlikni his qilmagan paytlari, koÀp ne'matning qiymatini idrok ehlar qdi. Qotgan ozgina nonning, toÀq odamga, ayniqsa boy boÀlsa, undagi daraja-i ne'mat tushunilmaydi. Holbuki, iftor vaqtida u qotgan non, bir moÀ'minning nazarida juda qimmatli bir ne'mati Ilohiya ekaniga quvvautun kqasi shahodat qiladi. Podshohdan to eng kambagÀal odamgacha hamma Ramazoni Sharifda u ne'matlarning qiymatlarini anglab shukri ma'naviyga sazovor boÀladi. Ham kun deyaryeyishdan mamnu'iyati jihati bilan; "U ne'matlar mening mulkim emas. Men bularning tanovulida hur emasman; demak, boshqasining moli va in'omidir. Uning amrini oÀldirman", deb ne'matni ne'mat biladi; bir shukri ma'naviy qiladi. Bu suratda roÀza koÀp jihatlar bilan haqiqiy vazifa-i insoniya boÀlgan shukrning kaliti hukmiga oÀtadi.

UCHINCHI NUKTA. RoÀza, hayoti ijtimoiya-i insoniyaga qaragan jihatiniْ وَيُp hikmatlaridan bir hikmati shuki: Insonlar maishat jihatidan muxtalif suratda xalq etilganlar. Janobi Haq u ixtilofga binoan boylarni kambagÀallarning muovanatiga ddan orqiladi. Holbuki boylar kambagÀallarning achinadigan ayanchli hollarini va ochliklarini roÀzadagi ochlik bilan toÀliq his qila oladilar. Agar roÀza boÀlmasa, nafsparast koÀp boylar topilishi mumkinki, ochlik va kambagÀallik na? Bu qaliym va ular shafqatga naqadar muhtoj ekanini idrok eta olmaydi. Bu jihatdan, insoniyatdagi hamjinsiga shafqat esa, shukri haqiqiyning asosidir. Qaysi kishi boÀlmgan maoÀzidan bir jihatda yanada kambagÀalroq odamni topa oladi. Unga nisbatan shafqatga mukallafdir. Agar nafsiga ochlik tortirish majburiyati boÀlmasa, shafqat vositasida muovanatga mukallaf boÀlgan ehsonni va yordaَمُ الla olmaydi; qilsa ham, toÀliq boÀlolmaydi. Chunki haqiqiy u holatni oÀz nafsida his qilmaydi.

TOÀRTINCHI NUKTA. Ramazoni Sharifdagi roÀzaavosi ing tarbiyasiga qaragan jihatidan koÀp hikmatlaridan bir hikmati shuki: Nafs oÀzining hur va erkin boÀlishini istaydi va shunday deb oÀylaydi. Hatto mavhum bir rububiyat va oÀzi istagan harakatni fitriy shaklda orzu qiladi. Hadsiz ne'matlar binishi rbiya qilinganini oÀylashni istamaydi. Xususan, dunyoda sarvat va iqtidori ham boÀlsa, gÀaflat ham yordam bergan boÀlsa; tamomila gÀosibona, oÀgÀri kabi ne'mati Ilohiyani hayvon kabi yutadi.

Xullas, Ramazoni Sharifda eng boydan eng kambagÀaoki ma hammaning nafsi anglaydiki: OÀzi molik emas, mamlukdir; hur emas, quldir. Amr qilinmasa, eng oddiy va eng yengil narsani ham qila olmaydi, qoÀlini suvga uzata olmaydi deya mavhum rububiyati sinadi, ubudiyatni boÀyniga oladi, haqiqiy vَلٰى كi boÀlgan shukrga kiradi.

BESHINCHI NUKTA. Ramazoni Sharifning roÀzasi, nafsning tahzibi axloqiga va sarkashona muomalalaridan voz kechishi jihatiga qarash nuqtasidadayki:p hikmatlaridan biri shuki: Nafsi insoniya gÀaflat bilan oÀzini unutadi. Mohiyatidagi hadsiz ojizligini, nihoyatsiz faqirligini, gÀoyat darajadagi qusurini koÀrolmaydi va koÀrishni istamaydi. amarniqadar zaif va zavolga duchor va musibatlarga nishon boÀlganini va tez buzilib parchalanadigan goÀsht va suyakdan iborat ekanini oÀylamaydi. Xuddi poÀlatdan bir bir q borday, loyamutona oÀzini abadiy taxayyul etgandek dunyoga tashlanadi. Shiddatli bir hirs va tama' bilan va shiddatli aloqa va muhabbat bilan dunyoga otiladi. Har lazzatli va manfaatli narsalarga bogÀlanadi. Ham oantirgkamoli shafqat bilan tarbiya qilgan Xoliqini unutadi. Ham natija-i hayotini va hayoti uxroviyasini oÀylamaydi; axloqi sayyia ichida qulaydi.

Xullas, Ramazoni Sharifdagi roÀza; eng gÀofillarga va qaysarlarga zaifligini va ojizlifani va faqirligini his ettiradi. Ochlik vositasi bilan me'dasini oÀylaydi. Me'dasidagi ehtiyojini tushunadi. Zaif vujudi qay daraja chirik ekanini eslaydi. Qay daraja marhamatga va shafqatga muhta Ixtinini idrok etadi. Nafsning fir'avnligini tashlab, mukammal ojizlik va faqirlik bilan dargohi Ilohiyaga iltijoga bir orzu his qiladi va bir shukri ma'naviy qoÀli bilan rahmat eshigini qoqishga tayyorlanadi. Agar gÀaf Qanoalbini buzmagan boÀlsa...

OLTINCHI NUKTA. Ramazoni Sharifning roÀzasi, Qur'oni Hakimning nuzuliga qarash jihatidan va Ramazoni Sharif Qur'oni Hakimning eng muhim zamoni nuzuli boÀlish jihatidagi koÀp hikmparchadan biri shuki: Qur'oni Hakim modomiki Shahri Ramazonda nozil boÀlgan, u Qur'onning zamoni nuzulini istihzor bilan u samoviy xitobni husni istiqbol etish uchun Ramazoni Sharifda nafsning hojoti sufusbat dan va moloyoniyot holotdan tajarrud hamda akl va shurubning tarki bilan malakiyat vaziyatiga oÀxshash va bir suratda u Qur'onni yangi nozil boÀlayotganday oÀqish va tinglash va undagi xitoboti Ilohiyani goÀyo kelgan onixtilofida tinglash va u xitobni Rasuli Akramdan (S.A.V.) eshitayotganday tinglash, balki Hazrat Jabroildan, balki Mutakallimi Azaliydan tinglayotganday bir qudsiy holatga sazovor boÀladi. Va oÀzi tarjimonlik qilib boshqasiga bilantirish va Qur'onning hikmati nuzulini bir daraja koÀrsatishdir.

Ha, Ramazoni Sharifda goÀyo olami Islom bir masjid hukmiga oÀtadi; shunday bir masjidki, millionlab qling ar u masjidi akbarning burchaklarida u Qur'onni, u xitobi samoviyni Arzlilarga eshittiradilar. Har Ramazon

oyatini nuroniy, porloq shaklda koÀrsatadi. Ramazon Qur'ot bilaekanini isbot qiladi. U jamoati uzmoning boshqa a'zolari, ba'zilari xushu' bilan u qorilarni tinglaydilar. Boshqalari oÀzilariga oÀzlari oÀqiydilar. Shunday bir vaziyatdagi bir masjidi muqaddasoyi Mfsi sufliyning havasotiga tobe boÀlib, yeb-ichish bilan u vaziyati nuroniydan chiqish naqadar xunuk boÀlsa va u masjiddagi jamoatning ma'naviy نِ ٭ وiga naqadar nishon boÀlsa; shunga oÀxshab, Ramazoni Sharifda ahli siyomga muxolafat etganlar ham shu daraja umum u olami Islomning ma'naviy nafratiga va tahqiriga nishondir.

YETTINCHI NUKTA. Ramng shang roÀzasi, dunyoda oxirat uchun ziroat va tijorat qilishga kelgan navi insonning daromadiga qaragan jihatdagi koÀp hikmatlaridan bir hikmati shuki: Ramazoni Sharifda savobi a'mol birga mingdir. Qur'oni Hakimning, nasu chiqis bilan, har bir harfining oÀn savobi bor; oÀn hasana hisoblanadi, oÀn meva-i Jannat keltiradi. Ramazoni Sharifda har bir harfning oÀn emas, ming va Oyat-ul Kursiy kabi oyatlarning har bir harfi minglab vaمَج۪يدoni Sharifning Jumalarida yanada ziyodadir. Va Layla-i Qadrda oÀttiz ming hasana hisoblanadi. Ha, har bir harfi oÀttiz ming boqiy mevalar bergan Qur'oni Hakim shunday bir nuroniy shajara-i tubo hukmiga oÀtadiki; millionlab u boqiy mevalarni ndan hni Sharifda moÀ'minlarga qozontiradi. Xullas kel, bu qudsiy, abadiy, foydali tijoratga qara, tomosha qil va oÀylaki: Bu hurufotning qiymatini taqdir etmaganlar qay daraja hadsiz bir xasoron senianligini angla!

Xullas, Ramazoni Sharif goÀyo bir oxirat tijorati uchun gÀoyat foydali bir mashhar, bir bozor. Va uxroviy hosilot uchuiyaga at munbit bir zamin. Va nashvu namo-i a'mol uchun bahordagi aprel oyidir. Saltanati rububiyati Ilohiyaga qarshi ubudiyati bashariyaning namoyish koÀrsatishiga eng porloq, qudsiy bir bayram hukmidadir. Va shunday biz biri uchun, yeb-ichish singari nafsning gÀaflat bilan hayvoniy hojotiga va moloyani va havoparastona mushtahiyotga kirmasligi uchun, roÀza bilan mukallaf boÀlgan. GoÀyo muvaqqatan hayvoniyatdan chiqib, malaushmanvaziyatiga yoxud oxirat tijoratiga kirgani uchun, dunyoviy hojotini muvaqqatan tashlash bilan, uxroviy bir odam va tajassuddan tazohur etgan bir ruh vazi ma'ri kirib; roÀzasi bilan Samadiyatga bir navi oynadorlik qilishdir. Ha, Ramazoni Sharif; bu foniy dunyoda, foniy umr ichida va qisqa bir hayotda boqiy bir umr va uga sodr hayoti boqiyani tazammun etadi, qozontiradi.

Ha, birgina Ramazon sakson yillik umr samarotini qozontirishi mumkin. Layla-i Qadr esa, nassi Qur'on bn avvaming oydan yanada xayrli ekani bu sirga bir hujjati qat'iyadir. Qandayki bir podshoh, muddati saltanatida, balki har yili yo julusi humoyun nomi bilan yoom etihqa bir dabdabali jilva-i saltanatiga sazovor ba'zi kunlarni bayram qiladi. Raiyatini u kuni umumiy qonunlar doirasida emas; balki xususiy ehsمِ

اِمa va pardasiz huzuriga va xos iltifotiga va favquloda ijrootiga va toÀgÀridan-toÀgÀri loyiq va sodiq millatini xos tavajjuhiga sazovor qiladi. Xuddi shuningdek: Azal va Abad Sultoshukr lgan oÀn sakkiz ming olamning Podshohi Zuljaloli; u oÀn sakkiz ming olamga qaragan, tavajjuh etgan farmoni oliyshoni boÀlgan Qur'oni Hakimni Ramikoya Sharifda inzol aylagan. Albatta, u Ramazon maxsus bir bayrami ilohiy va bir mashhari Rabboniy va bir majlisi ruhoniy hukmiga oÀtishi, muqtazo-i hikmatdir. Modomiki Ramazon u bayramdir; albatta bir daraja sufliy va hayvonndiqqahogÀildan insonlarni tortish uchun roÀzaga buyuriladi. Va roÀzaning akmali esa: Me'da singari barcha tuygÀularni; koÀzi, qulogÀi, qalbi, xayoli,i ular kabi jihozoti insoniyaga ham bir navi roÀza tuttirishdir. Ya'ni: Muharramotdan, moloyoniyotdan tortish va har birisini maxsus ubudiyatga yoÀllashdir. Masadim: Bilini yolgÀondan, gÀiybatdan va gÀaliz ta'birlardan qaytarib unga roÀza tuttirish. Va u lisonni tilovati Qur'on va zikr va tasbeh va salovot va istigÀfor kabi nsbot qr bilan mashgÀul qilish... Masalan: KoÀzini nomahramga qarashdan va qulogÀini yomon narsalarni eshitishdan man etib, koÀzini ibratga va qulogÀini haq soÀz va Qur'on eshitishga sarf qilish kabi, boshqa jihozotga ham bir navi roÀasosi;tirishdir. Zotan, me'da eng katta fabrika boÀlgani uchun, roÀza bilan unga ta'tili ashgÀal ettirilsa, boshqa kichik dastgohlar osongina unga ittibo ettirilishi mumkin.

SAKKaqirliI NUKTA. Ramazoni Sharif insonning hayoti shaxsiyasiga qaragan jihatidan koÀp hikmatlaridan bir hikmati shuki: Insonga eng muhim bir dori navidan moddiy va ma'naviy bir parhez va tib jihatidan bir himyadirki: Insonning nafsi yeb-ichish xususidasarru istagandek harakat qilgani sari, ham shaxsning moddiy hayotiga tib jihatidan zarar bergani kabi; ham halol-harom demasdan duch kelgan narsaga hujum qayotga goÀyo ma'naviy hayotni ham zaharlaydi. Ortiq qalbga va ruhga itoat etish u nafsga ogÀir keladi. Sarkashona tizginini qoÀliga oladi. Ortiq inson fikriminolmaydi, u insonga minadi. Ramazoni Sharifda esa roÀza vositasida bir navi parhezga koÀnikadi; riyozatga intiladi va amr tinglashni oÀrganadi. Bechora zaif me'dani ham hazmdaنَاحَ l ovqat ustiga ovqat bilan toÀldirib, xastaliklarni jalb etmaydi. Va amr vositasida halolni tark etganidek, haromdan saqlanish uchun aql va shariatdan kelgan amrni tinglashga qobiliyat paydo qiladi. Hayoti ma'naviyani buzmaslikka harasitasiladi.

Ham insonlarning aksariyati mutlaqasi ochlikka koÀp marta mubtalo boÀladi. Sabr va tahammul uchun bir mashq boÀlgan ochlik riyozatga muhtojdir. Ramazoni Sharifdagi roÀza oÀn besh ٰوةٍ فsaharliksiz esa yigirma toÀrt soat davom etadigan bir muddati ochlikka sabr va tahammul bir riyozat va bir mashqdir. Demak, basharning musibatini ikki baravarga oshirgan sabrsizlikning va tahammi Qur'ikning bir dorisi ham roÀzadir.

Ham u me'da fabrikasining xodimlari koÀp. Ham u bilan aloqador koÀp jihozoti insoniya bor. Nafs agar muvaqqat bir oyning kunduz vaqtida ta'tili ashgÀal etmasa; u fabrika xodimlarining va u jihozoavom uxususiy ibodatlarini ularga unuttiradi, oÀzi bilan mashgÀul qiladi, tahakkumi ostida qoldiradi. U boshqa jihozoti insoniyani ham, u ma'naviy fabrika charxlarining shovqini va tutunlari bilalutiyhavvash etadi. Nazari diqqatlarini doimo oÀziga jalb qiladi. Ulviy vazifalarini muvaqqatan unuttiradi. Shuning uchun eski vaqtlar koÀp ahli valoyat takammul uchun riyozatga, kam yeyish va ichishga oÀzlarini koÀniktirishgan. Lekin Ramazoliqinirif roÀzasi bilan u fabrikaning xodimlari tushunadilarki; faqatgina u fabrika uchun yaratilmaganlar. Va boshqa jihozot, oÀsha fabrikaning tuban ermaklarigar: Qan, Ramazoni Sharifda malakiy va ruhoniy zavqlar bilan talazzuz etadilar, nazarlarini ularga tikadilar. Shuning uchun; Ramazoni Sharifda moÀ'minlar, darajotiga koÀra boshqa-boshqa nurlarga, fayzlarga, ma'naviy sururlargursiz,vor boÀladilar. Qalb va ruh, aql, sir kabi latoifning u muborak oyda roÀza vositasi bilan koÀp taraqqiyot va tafayyuzlari bor. Me'daning yigÀisiga qaramay, ular ma'sumona kuladilar.

TOÀQQIZINCHI NUKTA. Ramazoni Sh koÀrang roÀzasi, toÀgÀridan-toÀgÀri nafsning mavhum rububuyatini sindirish va ojizligini koÀrsatish bilan ubudiyatini bildirgan koÀp hikmatlaridan bir hikmati shuki:

Nafs Robbisini tanishni istamaydi, fir'aiymon i oÀzi rububiyat istaydi. Qancha azoblar berilsa ham, unda oÀsha his qoladi. Lekin ochlik bilan oÀsha hissi sinadi. Xullas, Ramazoni Sharifdagi roÀza toÀgÀridan-toÀgÀri nafsning fir'avnligiga zarba uradi, sindiradi. Ojizligi, zaifligi, ftyapsigini koÀrsatadi. Qul ekanini bildiradi.

Hadis rivoyatlarida borki: Janobi Haq nafsdan soÀragan: "Men kimman, sen kimsan?" Nafs: "Men menman, sen sensan", degan. Azob bergan, falsafamga tiqqan, yana soÀragan. Yana: "Ana ana, anta anta", degan. Har qanaqa yoÀl bilan azob bermasin, anoniyatdan voz kechmagan. SoÀngra ymon s bilan azob bergan, ya'ni och qoldirgan. Va soÀragan: "Man ana va ma anta?" Nafs: اَنْتَ رَبِّى الرَّح۪يمُ ٭ وَاَنَا عَبْدُكَ الْعَاجِزُ Ya'ni: "Sen mening Robbi Rahimimsan, men sening ojizq bilaulingman", degan.

سُlimalaَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَل۪ينَ وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ اٰم۪ينَ

I'tizor: Shu ikkinchi qism, qirq daqiqada tez yozilganligi uchun, men va mustavhidyozgan kotib ikkovimiz ham xasta boÀlganimizdan, albatta ichida mushavvashiyat va qusur boÀlishi mumkin. Ixvonlarimizdan kechirimli koÀz bilan qarashlarini kutamiz. Munosib topganlarini tasxix etishlari mumkin.

Uchinchi Risollishi gan Uchinchi Qism

[Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayonning ikki yuz aqsomi i'joziyasidan naqshiy bir qismini koÀrsatadigan tarzda, Qur'oni Azimushshni ishofiz Usmon xati bilan taayyun etgan va Oyati Mudoyana miqyos tutilgan sahifalarni va Sura-i Ixlos vohidi qiyosiy qilib olingan satrlarni muhofaza etish bilan barobar, u naqshi i'jozni koÀriqat,h tarzida bir Qur'on yozishga doir muhim niyatimni; xizmati Qur'ondagi qardoshlarimning nazarlariga arz etib mashvarat etish va ularning fikrlarini istimzoj etish va oÀzimga tanbeh berish uchun shu qismni yozdiMazhabrga murojaat qilaman. Shu uchinchi qism "ToÀqqiz Masala"dir.]

Birinchi Masala: Qur'oni Azimushshonning anvo'i i'jozi qirqqa yetgani, I'jozi Qur'on nomidagi Yigirma Beshi hojatoÀzda burhonlari bilan isbot qilingan. Ba'zi anvo'i tafsilan, bir qismi ijmolan qaysarlarga qarshi ham koÀrsatilgan.

Ham Qur'onning i'jozi, tabaqoti insoniyada qirq tabaqaga qarshi boshqa-boshqa i'jozinigan maatgani, OÀn ToÀqqizinchi Maktubning OÀn Sakkizinchi Ishoratida bayon etilgan va u tabaqotning oÀn qismining boshqa-boshqa hissa-i i'joziyalarini isbot etgan. QoMahzi Àttiz tabaqa-i oxar, ahli valoyatning muxtalif mashrablar asxobiga va ulumi mutanavvi'aning boshqa-boshqa asxoblariga boshqa-boshqa i'jozini koÀrsatganini, ularning ilmalyaqiyn, aynalyaq haqidaqqalyaqiyn darajasida Qur'on haq Kalomulloh ekanini, iymoni tahqiqiylarni koÀrsatishgan. Demak, har biri boshqa-boshqa bir tarzda bir vajhi i'jozini koÀrishgan. Ha, ahli ma'rifat boÀlgan bir valiy fahm etgan i'joz bilan ahli ishq bir valiy muiga moa etgan jamoli i'joz bir boÀlmagani kabi; muxtalif mashoribga koÀra jamoli i'jozining jilvalari oÀzgaradi. Bir Ilmi Usuli Din allomasi va bir imom koÀrgan vajhi i'joz bilan furu'oti shariatdagi bir mujtahid boqiyn vajhi i'joz bir emas va hokazo... Bularning tafsilan boshqa-boshqa vujuhi i'jozini koÀrsatish qoÀlimdan kelmaydi. Tushuncham tor, ihota etolmayshr etzarim qisqa, koÀrolmaydi. Shuning uchun yolgÀiz oÀn tabaqa bayon etilgan, mutaboqiysiga ijmolan ishorat etilgan. Hozir u tabaqalardan ikki tabaqa, MoÀ'jizoti Ahmadiya Risolasida koÀp izohga tda da ekan, oÀshanda juda nuqsonli boÀlib qolgan edi.

Birinchi Tabaqa: "Quloqli tabaqa" ta'bir etganimiz omi avom; yolgÀiz quloq bilan Qur'onni tinglaydi, quloq vositasi bilan i'jozini anglaydi. Ya'ni deydi: "BChunkitganim Qur'on boshqa kitoblarga oÀxshamaydi. Yo umumining ostida boÀladi yoki umumining ustida boÀladi. Umumining ostidagi qism esa, hech kim aytolmaydi va aytmagan, shayton ham aytolmaydi. Shunday ekan, umuan kar ustidadir". Xullas, bu qadar ijmol bilan OÀn Sakkizinchi Ishoratda yozilgan edi. SoÀngra uni izoh uchun Yigirma Oltinchi Maktubning "Hujjat-ul Qur'on Ala Hizb-ush Shayton" nomli Birinchi Mabhasi, oÀsha nzim ening i'jozdagi fahmini tasvir va isbot qiladi.

Ikkinchi Tabaqa: "KoÀzli tabaqa". Ya'ni: Omi avomdan yoxud aqli koÀziga tushgan moddiyunlar tabaqasiga qarshi Qur'onning koÀz bilan koÀrinadigan bir iday koi i'joziyasi boÀlgani OÀn Sakkizinchi Ishoratda da'vo etilgan. Va u da'voni tanvir va isbot etish uchun koÀp izohga ehtiyoj bor edi. Hozir anglaganimiz muhim bir hikmati Rabboniya jihati bilan oÀsshaxsah berilmadi. Juda juz'iy bir qancha juz'iyotiga ishorat etilgan edi. Hozir u hikmatning sirri anglashildi va ta'xiri yanada yaxshi boÀlganiga qat'iy qanoatimiz keldi. Hozir oÀsha tabaqaning fahmini eri maqini tasxil etish uchun; qirq vujuhi i'jozdan koÀz bilan koÀrilgan bir vajhini, bir Qur'onni yozdirdikki, u yuzni koÀrsatsin.

(Bu uchinchi qismning mutaboqiy masalalari bilan ToÀrtinchi Qism tavooÀgÀildoir boÀlgani uchun; tavofuqotga doir boÀlgan mundarija bilan iktifo etilib, bu yerda yozilmaganlar. YolgÀiz ToÀrtinchi Qismga oid bir ixtor bilan Uchinchi Nukta yozilgan.)

IXTOR: Lafzi RasToÀrti nukta-i azimaning bayonida bir yuz oltmish oyat yozildi. Ushbu oyatlarning xosiyati juda azim boÀlish bilan barobar; ma'no jihati bilan bir-birini isbotiyosiykmil etganidan, juda ma'nodor boÀlgani uchun, muxtalif oyotni hifz etish yoki oÀqish orzusida boÀlganlarga bir hizbi Qur'oniy boÀlgani kabi; Qur'on kalimasidagi nukta-i azimaning bayonida, oltmish toÀqqiz oyoti azimaaytoniaraja-i balogÀati juda favquloda va quvvati jazolati juda ulviydir. Bu ham ikkinchi bir hizbi Qur'oniy boÀlib ixvonga tavsiya etiladi. YolgÀiz Qur'on kalimasi, yetti silsila-i Qur'onda mavjud boÀlib, umum kaliboÀlisi tutgan, ikkitasi xorij qolgan. U ikkita ham qiroat ma'nosida boÀlganidan; u xuruj nuktaga quvvat bergan. Rasul lafzi esa, u kalima bilan eng ziyoda munosabatdor suralng bahida Sura-i Muhammad bilan Sura-i Fath boÀlganidan, u ikki suradan chiqqan silsilalarga hasr etganimizdan, xorij qolgan Rasul lafzi hozircha kirgizilmagan. Vaqt muso'ada etsa, bundagi asror yoziladi, inshaalloh.

Uchinchi Nukta: "ToÀrafzi Ra"dir.

Birinchi Nukta: Lafzulloh majmu'i Qur'onda ikki ming sakkiz yuz olti marta zikr etilgan. Bismillohdagilar bilan barobar Lafzi Rahmon, bir yuz ellik toÀqqiz marta; Lafzi smi a'ikki yuz yigirma; Lafzi GÀofur oltmish bir; Lafzi Rob sakkiz yuz qirq olti; Lafzi Hakim sakson olti; Lafzi Alim bir yuz yigirma olti; Lafzi Qodir oÀttiz bir; La Ilaha Illng va gi Hu yigirma olti marta zikr qilingan.

{(Hoshiya) Qur'ondagi oyotning majmu'i adadi 6666 boÀlishi va shu sahifada mazkur asmo-i husnaning adadi 6 raqami bilan aloqador boÀlishi; ahamiyatli bir sirga ishorat qiladi. Ho holda muhmal qoldi.}

Lafzulloh adadida koÀp asror va nuktalar bor. Azjumla: Lafzulloh va Robdan soÀngra eng ziyoda zikr qilingan Rahmon, Rahim, GÀofur va Haa-i kulan barobar Lafzulloh Qur'on oyatlarining yarmidir. Ham Lafzulloh va Alloh lafzi oÀrnida zikr etilgan Lafzi Rob bilan birga, yana yarmi boÀladi. Garchi Rob lafzi sakkiz yuz qirqzal vamarta zikr etilgan, faqat diqqat qilinsa, besh yuzdan ortigÀi Alloh lafzi oÀrnida zikr etilgan, ikki yuzdan ortigÀi unday emas.

Ham Alloh, Rduolar Rahim, Alim va La Ilaha Illa Hudagi~Hu>adadi bilan barobar yana yarmi boÀladi. Farq yolgÀiz toÀrtdir. Va~Hu>oÀrnida Qodir bilan barobar, yana majmu'i oyotning yarmidir. Farq toÀqqizdir. Lafzi Jalolning majmuidari biktalar koÀp. YolgÀiz hozircha bu nukta bilan iktifo etamiz.

Ikkinchi Nukta: Suralar e'tibori bilandir. Uning ham koÀp nuktalari bor. Bir intizom, bir qasd va bir irodaniari naatadigan tarzda tavofuqoti bor.

Sura-i Baqarada oyotning adadi bilan Lafzi Jalolning adadi birdir. Farq toÀrt boÀlib, Alloh lafzi oÀrnida toÀrtta Hu lafzi i gÀurasalan: La Ilaha Illa Hudagi Hu kabi. U bilan muvofaqat toÀliq boÀladi. Oli Imronda yana oyoti bilan Lafzi Jalol tavofuqdadir, musoviydirlar. YolgÀiz Lafzi Jalol ikki yuz toÀqqizta, oyat ikkigi Laf. Farq toÀqqizta. Bunday maziyoti kalomiyada va balogÀat nuktalarida kichik farqlar zarar bermaydi, taqribiy tavofuqot kifoyadir. Sura-i Niso, Moida, An'om uchchovining majmu'i oyatlari majmuidagi Lafzi Jalolning adadiga tavofuqdadir. Oha bilning adadi toÀrt yuz oltmish toÀrt, Lafzi Jalolning adadi toÀrt yuz oltmish bir; Bismillohdagi Lafzulloh bilan barobar toÀliq tavofuqdadir. Ham masalan: Boshdagi besh suraning Lafzi Jalol adadi; Sura-i A'rofga taal, Tavba, Yunus, Huddagi Lafzi Jalol adadining ikki mislidir. Demak bu oxirdagi besh avvalgi beshning yarmidir. SoÀngra kelgan Sura-i Yusuf, Ra'd, Ibrohim, Hijr, Nahl suralaridayo-i mzi Jalol adadi u yarimning yarmidir. SoÀngra Sura-i Isro, Kahf, Maryam, Toho, Anbiyo, Haj;

{(Hoshiya1) Bu beshtalik taqsimotda bir sir inkirri getgan edi. Hech birimizning xabari boÀlmasdan shu yerda olti sura qayd etilgan edi. Shubhamiz qolmadiki gÀaybdan, ixtiyorimiz xorijida oltinchisi kirgan; toki buvadda lik sirri muhimi yoÀqolmasin.}

u yarimning yarmining yarmidir. SoÀngra kelgan beshtadan-beshtadan, taqriban oÀsha nisbat bilan ketadi; yolgÀiz ba'zi qoldiqlar bilib isrq bor. Unday farqlar bunday maqomi xitobiyda zarar bermaydi. Masalan: Bir qismi bir yuz yigirma bir, bir qismi bir yuz yigirma besh, bir qismriga myuz ellik toÀrt, bir qismi bir yuz ellik toÀqqizdir. SoÀngra Sura-i Zuxrufdan boshlagan besh sura; u yarim yarim yarmining yarmiga tushadi. Sura-i Najmdan boshlagan besh; u yarim yarim yarim yarmining yarmidir; faqat taqribiydir. surat qoldiqlarning farqlari bunday maqomoti xitobiyada zarar bermaydi. SoÀngra kelgan kichik beshlar ichida uch beshlarning yolgÀiz uchtadan adad Lafzi Jaloli bor. Xullas, bu vaziyat koÀrsatadiki: Lafzi Jalolning adadiga tasodif sanalilmagan, bir hikmat va intizom bilan adadlari tayin etilgan.

Lafzullohning Uchinchi Nuktasi: Sahifalar nisbatiga qaraydi. Shundayki:

Bir sahifada boÀlgan Lafzi Jalol adadi, u sahifaning oÀng yuzi va u yuzning qarshlloh di sahifaga va ba'zan chapdagi qarshisidagi sahifa va qarshisidagining orqa yuziga qaraydi. Men oÀz nusxa-i Qur'oniyamda bu tavofuqni tadqiq etdim. Aksariyat bilan gÀoyat goÀzal bir nisbati adadiya bilan bir t kashf koÀrdim. Nusxamga ham ishoratlar qoÀydim. KoÀp marta teng boÀladi. Ba'zan yarim yoxud uchdan bir boÀladi. Bir hikmat va intizomni sezdirgan bia karoyati bor.

ToÀrtinchi Nukta: Sahifa-i vohiddagi tavofuqotdir. Qardoshlarim bilan uch-toÀrt boshqa-boshqa nusxalarni solishtirdik. Barchasida laydilqot matlub boÀlganiga qanoat hosil qildik. YolgÀiz, matbaa mustansixlari boshqa maqsadlarni ta'qib etgani uchun, bir daraja tavofuqotd(R.A.)zomsizlik boÀlgan. Tanzim etilsa, juda nodir istisno bilan, majmu'i Qur'onda ikki ming sakkiz yuz olti Lafzi Jalolning adadida tavofuqot koÀrinadi. Va bunda bir shu'la-i ilolat orlaydi. Chunki fikri bashar bu juda keng sahifani ihota etolmaydi va qoÀshilolmaydi. Tasodifning esa bu ma'nodor va hikmatdor vaziyatga qoÀli yetisha olmaydi.

ToÀrtinchi Nuktani bir daraja koÀrsatish uchun yangi bir Musxning mdiryapmizki; eng muntashir Musxaflarning ayni sahifa, ayni satrlarini muhofaza etish bilan barobar, ustalarning loqaydligi ta'siri bilan adami intizomga ma'ruz qolgan yerlarni tanzعْمَ اb, tavofuqotning haqiqiy intizomi inshaalloh koÀrsatiladi.. va koÀrsatildi.

اَللّٰهُمَّ يَا مُنْزِلَ الْقُرْاٰنِ بِحَقِّ الْقُرْاٰنِ فَهِّمْنَا اَسْرَارَ الْقُرْاٰنِ مَادَارَ الْقَمَرَانِ وَ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى مَنْ اَنْزَلْتَ عَلَilgan لْقُرْاٰنَ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ اَجْمَع۪ينَ اٰم۪ينَ

Beshinchi Risola BoÀlgan Beshinchi Qism

اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِiyinchاَرْضِ

oyati pur-anvorining koÀp anvori asroridan bir nurini Ramazoni Sharifda, bir holati ruhoniyada his etdim, xayol-mayol koÀrdim. Shundayki:

Uvays Qaroniyning:

اِلٰه۪ى اَنْتَ رَ kalimَ اَنَا الْعَبْدُ ٭ وَ اَنْتَ الْخَالِقُ وَ اَنَا الْمَخْلُوقُ ٭ وَ اَنْتَ الرَّزَّاقُ وَ اَنَا الْمَرْزُوقُ ٭ الخ

munojoti mashhurasi navidan butun mlgachati zavilhayot Janobi Haqqa qarshi ayni munojotni qilganlarini va oÀn sakkiz ming olamning har birining yorugÀligi bittadan ismi Ilohiy ekanini menga qanoat beradigan bir voqeamen fobiya-i xayoliyani koÀrdim. Shundayki:

Bir-biriga oÀralgan koÀp yaproqli bir gul gÀunchasi kabi, bu olam minglab parda-parda ichida oÀralgan, bir-biri azoni saqlangan olamlarni bu olam ichida koÀrdim. Har bir parda ochilgan sari, boshqa bir olamni koÀrar edim. U olam esa, oyati Nurning orqasidagi

اَوْ كَظُلُمَاتٍ ف۪ى بَحْرٍ لُجِّىٍّ يَغْشٰيهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِه۪ مَوib, u نْ فَوْقِه۪ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ اِذَٓا اَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرٰيهَا وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللّٰهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِنْ نُورٍ

oyati tasvir etgani kabi; bir zulumot, bir vahshat, bir dahshat qorongÀiligiyatnida menga koÀrinar edi. Birdan bir ismi Ilohiyning jilvasi, bir nuri azim kabi koÀrinib yoritayotgan edi. Qaysi parda aqlga qarshi ochilgan boÀlsa, xayolga qarshi boshqa bga, sim faqat gÀaflat bilan qorongÀi bir olam koÀrinayotgan ekan, quyosh kabi bir ismi Ilohiy tajalliy etar, boshdan oxirgacha u olamni tanvir etar va hokazo... Bu sayri qalbiy va sayohati xay "JamokoÀp davom etdi. Azjumla:

Hayvonot olamini koÀrgan vaqtim, hadsiz ehtiyojot va shiddatli ochliklari bilan barobar zaiflik va ojizliklari u olamni menga juda qorongÀi eng kiin koÀrsatdi. Birdan Rahmon ismi Razzoq burjida (ya'ni ma'nosida) bir shamsi tobon kabi tulu' etdi; u olamni boshdan oxir rahmat ziyosi bilan yoritdi. SoÀngra u olami hayvonot ichida bolalar va chaqalÀttiz ing zaiflik va ojizlik va ehtiyoj ichida tipirchilashlari, hazin va harkasni achintiradigan bir qorongÀilik ichida boshqa bir olamni koÀrdim. Birdan Rahim ismi shafqat burjida tulu' etdi, shunchalik, uygÀl va shirin bir suratda u olamni yoritdiki; shikoyat va achinish va huzundan kelgan yosh tomchilarini sevinch va sururga va shukrning lazzatidan kelgan tomchilarga aylantirdi. Sonfiy mkino pardasi kabi yana bir parda ochildi, olami insoniy menga koÀrindi. U olamni shunchalik qorongÀi, shu qadar zulumotli, dahshatli koÀrdimki; dahshatitasi earyod etdim, "Eyvoh!" dedim. Chunki koÀrdimki: Insonlarning abadga uzanib ketgan orzulari, istaklari va koinotni ihota etgan tasavvurot va afkorlari va abadiy baqo va saodati abadiyanٰهُ وَannatni gÀoyat jiddiy istagan himmatlari va iste'dodlari va hadsiz maqosidga va matolibga mutavajjih faqirlik va ehtiyojotlari va zaiflik va ojizligiga sod barobar, hujumga ma'ruz qolgan hadsiz musibatlari va dushmanlari bilan barobar; gÀoyat qisqa bir umr, gÀoyat sertashvish bir hayot, gÀoyat parishon bir maishat ichida, qalbga eng aliym va eng mudhish holat boÀlda bu tamodiy zavol va firoq balosi ichida, ahli gÀaflat uchun zulumoti abadiy eshigi suratida koÀringan qabrga va qabristonga qarayaptilar, bir-bir va toifa-toifa oÀsha zulumot qudugÀiga tashlanyaptilar. Xullas, bu olamni bu zulumot ichida ko nechaonimda, qalb va ruh va aqlim bilan birga butun latoifi insoniyam, balki butun zarroti vujudim faryod qilib yigÀlashga tayyor ekan; birdan Janobi Haqningng koÀismi Hakim burjida, Rahmon ismi Karim burjida, Rahim ismi GÀofur burjida (ya'ni ma'nosida), Bois ismi Voris burjida, Muhyi ismi Muhsin burjida, Rob ismi Molik burjida tulu' etdilar. U olami insohli tahidagi koÀp olamlarni tanvir etdilar, yoritdilar va nuroniy oxirat olamidan derazalar ochib, u qorongÀi inson dunyosiga nurlar sochdilar.

ochildi, olami Arz koÀrindi. Falsafaning qorongÀi qavonini ilmiyalari xayolga dahshatli bir olamni koÀrsatdi. Yetmish marta zambarak oÀqidanda tez bir harakat bilanta esama besh ming yillik masofani bir yilda aylangan va har doim tarqalishga va parchalanishga musta'id va ichi zilzilali, keksa va juda qari Kura-i Aladi. ida, olamning hadsiz fazosida sayohat etgan bechora navi inson vaziyati, menga vahshatli bir qorongÀilik ichida koÀrindi. Boshim aylandi, koÀzim qoraydi. Birdan Xoliqi Arz va Samovotning Qodir, Alim, Rob, Alloh va Robbus Samavatiamaat"rz va Musahhir-ush Shamsi Val Qomar ismlari; rahmat, azamat, rububiyat burjida tulu' etdilar. U olamni shunday nurlantirdilarki; u holatda menga Kura-i Arz gÀoyat muntazam, musahhar, mukammal, xush, ishonchli bir sayohat kemasi ttobidah va kayf va tijorat uchun muhayyo etilgan bir shaklda koÀrdim.

Alhosil: Ming bir ismi Ilohiyning koinotga mutavajjih boÀlgan u asmodan har biri bir olamni va u olam ichidagi olamlarnemas, ir etgan bir quyosh hukmida va sirri ahadiyat jihati bilan, har bir ismning jilvasi ichida boshqa ismlarning jilvalari ham bir daraja koÀrinayotgan edi. SoÀngra qalb umid elumot orqasida boshqa-boshqa nurni koÀrgani uchun, sayohatga ishtahasi ochilayotgan edi. Xayolga minib, samoga chiqishni istadi. Shunda gÀoyat keng bir parda yana ochildiat yen samovot olamiga kirdi, koÀrdiki: U nuroniy tabassum etgan suratida koÀringan yulduzlar, Kura-i Arzdanda katta va undan yanada tez bir suratda bir-biri ichida kemunosiari, aylanyaptilar. Bittasi bir daqiqa yoÀlini adashtirsa, boshqasi bilan musodama etadi, shunday bir portlash boÀladiki, koinotning oÀti yorilib olamni tarqatib yuboradi. Nur emas, otash sochadilar; tabassum bilan emza tuthshat bilan menga qaradilar. Hadsiz katta, keng, xoli, boÀsh, dahshat, hayrat zulumoti ichida samovotni koÀrdim. Kelganimga ming pushaymon boÀldim. Birdan

nqiqat mo-i husnasi,

burjida jilvalari bilan zuhur etdilar. OÀsha ma'no jihati bilan qorongÀilik ustiga choÀkkanmahol,zlar, u anvori azimadan bittadan lam'a olib, yulduzlar adadicha elektr chiroqlari yoqilgandek, u olami samovot nurlandi. U boÀsh va xoli deb oÀylangan samovot ham maloikalar bilan, ruhoniylar bilan toÀldi, etadikdi. Sultoni Azal va Abadning hadsiz qoÀshinlaridan bir qoÀshin hukmida harakat qilgan quyoshlar va yulduzlar yuksak harakat qilayotgan shaklda, u Sultoni Zuljalolning hashmatini va dabdaba-i rububiyatini koÀrsatayotganla farqioÀrdim. Butun quvvatim bilan va mumkin boÀlsaydi butun zarrotim bilan va meni tinglasalar edi, butun maxluqotning lisonlari bilan aytar edim, va ularning umumining nomidan aytdim:

اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ مَثَلُ نُورِه۪ كَمِشْكirot j۪يهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ ف۪ى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُض۪ٓىءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نir.

ُورٌ عَلٰى نُورٍ يَهْدِى اللّٰهُ لِنُورِهq9Vَنْ يَشَٓاءُ

oyatini oÀqidim; qaytdim, tushdim, oÀzimga keldim. "Alhamdulillahi ala nur-il iyman val Qur'an" dedim.

Oltinclohiyaola BoÀlgan Oltinchi Qism

وَلَا تَرْكَنُٓوا اِلَى الَّذ۪يa umumَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ

Shu Oltinchi Qism ins va jin shaytonlarining olti xil dasisalarini inshaalloh natijasiz qoldiradi va hujum yoÀllarining oltitasini toÀsadi.

Birinchi Dasirafidaaytoni ins, shaytoni jinniydan olgan darsiga binoan, hizb-ul Qur'onning fidokor xodimlarini hubbu joh vositasi bilan aldash va u qudsiy xizmatdan va u ma'naviy ulviy jihoddan voz kechirishni istaydilar. Shun mador

Insonlarning koÀpchiligida hubbu joh deb ataluvchi hirsi shuhrat va xudfurushlik va shonu-sharaf deyilgan riyokorona odamlarga koÀrinish va nAkram ommada mavqe egasi boÀlishga, ahli dunyoning har birida juz'iy-kulliy orzu bor. Hatto oÀsha orzu uchun hayotini fido qilish darajasida shuhratparastlik hissi uni yoÀnaltiradi. Ahli oxirat uchun bu his gÀoyat tahlikalidir, ahli dunyo uchi qiam gÀoyat sertashvishdir; koÀp axloqi sayyianing ham mansha'idir va insonlarning eng zaif tomonidir. Ya'ni: Bir insonni ushlab olish va oÀziga tortish; uning oÀsha hissini shishirib oÀziga bogÀlaydi, ham shu bilan uni m (Bu M qiladi. Qardoshlarim haqida eng koÀp qoÀrqqanim, bularning bu zaif hissidan ahli ilhodning istifoda etish ehtimolidir. Bu hol meni koÀp oÀylantiradi. Haqiqiy boÀlmagan ba'zi bechora doÀstlarimni oÀsha tarzda tortdilir zam'nan ularni tahlikaga otdilar.

{(Hoshiya) U bechoralar, "Qalbimiz ustoz bilan birgadir" degan fikr bilan oÀzlarini tahlikasiz deb oÀylaydilar. Holbuki ahli ilhodninson boyoniga quvvat bergan va tashviqotlariga aldangan, balki oÀzi bilmay josuslikda iste'mol etilish tahlikasi boÀlgan bir odamning, "Qalbim pok. Ustozimning maslagi, hadsiq." deyishi shu misolga oÀxshaydiki: Bir odam namoz oÀqiyotganda qornidagi yelni tutolmaydi, chiqadi; tahorati sinadi. Unga: "Namozing buzildi" deyilganda, u: "Nega namozim buzilsian mukbim pok", deydi.}

Ey qardoshlarim va ey xizmati Qur'onda birodarlarim! Bu hubbu joh tomonidan kelgan dassos ahli dunyoning josuslariga yoki ahli zalolatning tashviqotchilariga yoki shayta-i mi shogirdlariga aytingki: "Avvalo rizo-i Ilohiy va iltifoti Rahmoniy va qabuli Rabboniy shunday bir maqomki; insonlarning tajavvuhi va istehsoni unga nisbatan bir zarra hukmidadir. Agar tavajjuhi rahmat bysi ta yetadi. Insonlarning tavajjuhi; u tavajjuhi rahmatning in'ikosi va soyasi boÀlish jihati bilan maqbul, boÀlmasa orzu qilinadigan narsa emas... chunki qabr eshigida soÀnadi, besh tiyinga arzimaydi!"

Hubbu joh hissi agar jim qilinmasa ar. Sekazilmasa, yuzini boshqa tomonga burish lozim. Shundayki:

Savobi uxroviy uchun, duolarini qozonish niyatida va xizmatning husni ta'siri nuqtasida, keladigan tamsildmz:>Harga binoan, balki u hisning mashru' bir tomoni topiladi. Masalan: Ayasofya Masjidi, ahli fazl va kamoldan muborak va muhtaram zotlar bilan toÀlib turgan bir paytda, bitta-yarimtniyan:lizda va eshikda yaramas bolalar va bebosh axloqsizlar bor boÀlib, masjid derazalarining ustida va yaqinida ajnabiylarning oÀyin-kulgiga ishqiboz tomoshabinlari boÀlsa, bir odam u masjid ichiga kirib jamoatoli uxa dohil boÀlsa; agar goÀzal ovoz bilan shirin tarzda Qur'ondan bir ashir oÀqisa, u vaqt minglab ahli haqiqatning nazarlari unga oÀgiriladi; husni tavajjuh bilan, ma'naviy bir duo bilan u odamga savob qozontiradilar. Lekin yaramas chekirga va bebosh mulhidlarga va bitta-yarimta ajnabiylarga yoqmaydi. Agar u muborak masjidga va u muazzam jamoat ichiga u odam kirgan vaqti, sufliy va beadablarcha fahshga oid qoÀshiqlarni aytib baqiishtiraqirsa, raqsga tushib sakrasa, u payt yaramas bolalarni kuldiradi, u bebosh axloqsizlarni fuhshiyotga tashviq qilgani uchun, ularga yoqadi va Ihaqiqaatning qusurini koÀrish bilan mutalazziz boÀlgan ajnabiylarning masxaraomuz tabassumlarini jalb qiladi. Lekin umum u muazzam va muborak jamoatning barcha a'zolaridan bir naz oyna-frat va tahqir jalb etadi. Asfali sofiliynga sukut darajasida nazarlarida pastkash boÀlib koÀrinadi.

Xullas aynan bu misol kabi; olami Islom va Osiyo, muazzatda b masjiddir. Va ichidagi ahli iymon va ahli haqiqat, oÀsha masjiddagi muhtaram jamoatdir. U yaramas bolalar esa, bola aqli saviyasidagi laganbardorlardir. U bebosh axloqsizlar, farang-mashrablomatniyatsiz, dinsiz nusxalardir. Ajnabiy tomoshabinlari esa, ajnabiylar noshiri afkori boÀlgan gazetachilardir. Har bir musulmon, xususan ahli fazl va kamol boÀlsa, bu masjidda darajasiga koÀra bir mavqei boÀladi, Odil adi, nazari diqqat unga oÀgiriladi. Agar Islomiyatning bir sirri asosi boÀlgan ixlos va rizo-i Ilohiy jihatida, Qur'oni Hakim dars bergan ahkom va haqoiqi qudsiyaga doir harakot va ri uniundan sudur esa, lisoni holi ma'nan oyoti Qur'oniyani oÀqisa; u vaqt ma'nan olami Islomning har bir a'zosining virdi zaboni boÀlgan اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِن۪ينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ duosida dohil usiy i hissador boÀladi va hammasi bilan uxuvvatkorona aloqador boÀladi. Faqat hayvonoti muzirra navidan ba'zi ahli zalolatning va soqolli bolalar hki, oÀgi ba'zi ahmoqlarning nazarlarida qiymati koÀrinmaydi. Agar u odam, madori sharaf deb bilgan barcha ajdodini va madori iftixor deb bilgan barcha oÀtib ketganlarni va ruhan nuqta-i istinod deb hisoblagan salafi soXullasing jadda-i nuroniylarini tark qilib, havaskorona, havoparastona, riyokorona, shuhratparvarona, bid'atkorona ishlarda va harakotda boÀlsa; ma'nan barcha ahli haqiqat va ahli iymonning nazar vujudg past mavqega tushadi.

sirriga koÀra; ahli iymon naqadar omi va johilr vazia ham, aqli idrok etmagani holda, qalbi unday xudfurush odamlarni koÀrsa, yoqtirmaydi, ma'nan nafratlanadi.

Xullas, hubbu johga maftun va shuhratparastlikka mubtalo odam -ikkinchi odam- hadsiz bir jamoatning nazarida asfali sofiliynn hamihadi. Ahamiyatsiz va mazaxchi va safsatachi ba'zi beboshlarning nazarida muvaqqat va manhus bir mavqe qozonadi.

sirriga koÀrakoÀp moda zarar, barzohda azob, oxiratda dushman ba'zi yolgÀonchi doÀstlarni topadi.

Birinchi suratdagi odam, deylikki hubbu johni qalbidan chiqarmasa, faqatir-birni va rizo-i Ilohiyni asos tutish va hubbu johni hadaf qilib olmaslik sharti bilan; bir navi mashru' maqomi ma'naviy, ham muhtasham bir maqom qozonadiki, u hubbu joh hissini kamoli bilan qondiradi. Bu odam oz,siy mauda oz va ahamiyatsiz narsani yoÀqotadi; uning oÀrniga koÀp, ham juda koÀp qiymatli, zararsiz narsalarni topadi. Balki bir nechta ilonni oÀzidan qochiradi; unga badal koÀp muborak maxluqlardan doÀst topadi, ular bilan u Sulay etadi. Yoki chaquvchi yovvoyi qovogÀarilarini qochirib, muborak rahmat sharbatchilari boÀlgan arilarni oÀziga jalb qiladi. Ularning qoÀllaridan asal uhimmaek, shunday doÀstlar topadiki; doimo duolari bilan obi kavsar kabi fayzlar, olami Islomning atrofidan uning ruhiga ichiriladi va daftari a'moliga oÀtkaziladi.

Bir zamon dunyoning dlari maqomini egallagan kichik inson, shuhratparastlik yoÀlida buyuk qabohat qilib, olami Islomning nazarida masxara boÀlganda, oÀtgan tamsilning maolini unga dars berdim, boshiga urdim. Yaxshinotlarilkitdi, lekin oÀzimni hubbi johdan qutqarolmaganim uchun, u tanbehim ham uni uygÀotmadi.

Ikkinchi Dasisa: Insondagi eng muhim va asosli bir his, hissi xavfdir. Dassos zolimlar buoÀlsa,uv hissidan koÀp foydalanishyapti. U bilan qoÀrqoqlarni toÀxtatyaptilar. Ahli dunyoning josuslari va ahli zalolatning tashviqotchilari avomning va ayniqsa ulamoning ushbu hissidan ga taroydalanyaptilar. QoÀrqityaptilar, avhomlarini tahrik etyaptilar. Masalan: Tomda bir odamni tahlikaga solish uchun, bir dassos odam, oÀsha avhomlining nazarida zararli koÀringan narsani koÀng toÀ, vahmini tahrik etib, quva-quva tomning chetigacha keladi, boshi bilan yerga yiqitadi, boÀyni sinadi. Aynan shuning kabi; juda ahamiyatsiz avhom bilan, juda ahamiyatli nar va uli fido ettiryaptilar. Hatto bir chivin meni chaqmasin deb, ilonning ogÀziga kirishyapti.

Bir vaqt -Alloh rahmat qilsin- muhim bir zot qayiqqa minishdan qoÀrqar edi. U bilan birga shom vaqtidava zarbuldan koÀprikka keldik. Qayiqqa minish lozim boÀldi. Ot-arava yoÀq. Sulton Ayyubga ketishga majburmiz. Uni qistadim, aytdiki: " QoÀrqyapman, balki choÀkib ketamiz!" Unga: "Bu koÀrfazda taxminan nechta َ بَيْbor?", dedim. U: "Mingtacha bor", dedi. Men: "Bir yilda nechta qayiq gÀarq boÀladi?", dedim. U: "Bir-ikki dona, ba'zi yillar hech choÀkmay gÀaroedi. Men: "Bir yil necha kun?", dedim. U: "Uch yuz oltmish kun", dedi. Men: "Seni vahimaga solgan va qoÀrqitayotgan choÀkish ehtimoli, uch yuz oltmish ming ehtimoldan bitta ehtimoldir. Bunday ehtimoldan qoÀrqqan; inson eamm vaayvon ham boÀlolmaydi! Yana unga: "Ajabo, necha yil yashashni taxmin qilyapsan?", dedim. U: "Keksayib qoldim, balki yana oÀn yil yashash ehtimolim bor", dedi. Men: "Ajal yashirin boÀlganidan, har kuni oÀlish ehtَقَدْ bor; shunday ekan, uch ming olti yuz kunda har kuni vafot etishing muhtamal. Qayiq kabi uch yuz mingdan bir ehtimol emas, balki uch mingdan bir ehtimol bilan bugun oÀlis, baluhtamaldir, titra va yigÀla, vasiyat qil!", dedim. Aqli joyiga keldi, titragan holida qayiqqa mindirdim. Qayiq ichida unga dedim: "Janobi Haq xavf hissini hifzi hayot uchun bergan, hayma kecaxrib uchun emas! Ham hayotni ogÀir va mushkul va aliym va azobga aylantirish uchun bermagan. Xavf ikki, uch, toÀrt ehtimoldan bir boÀlsa.. hatto besh-olti ehtimoldan bir boÀlsa, ehtiradli bir xavf mashru' boÀlishi mumkin. Lekin yigirma, oÀttiz, qirq ehtimoldan bir ehtimol bilan xavf etish avhomdir, hayotni azobga aylantiradi".

Xullas, ey qardoshlarim! Agar ahli ilhodning laganbadorlari sizni qoÀrqitib qudsiy jihonafratnaviyingizdan voz kechirish uchun sizga hujum qilishsa, ularga aytingiz: "Biz hizb-ul Qur'onmiz.

sirri bilan, Qur'onning qal'asidamiz. حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِlar diلْوَك۪يلُ atrofimizda oÀralgan mustahkam bir qal'adir. Minglab ehtimoldan bir ehtimol bilan, shu qisqa hayoti foniyaga kichik bir zarar kelishi qoÀrquvidan, hammadiabadiyamizga yuzdan yuz minglab zarar beradigan bir yoÀlga bizni ixtiyorimiz bilan yoÀllay olmaysiz!" Va ayting: "Ajabo, xizmati Qur'oniyada birodarimiz va u xizmati qudsiyaning tadbirida ustozimiz va ishboshimiz boÀlgan Said Nursiy sibatni, biz kabi haq yoÀlida unga doÀst tutingan ahli haqdan kim zarar koÀrgan? Va uning xos talabalaridan kim balo koÀrganki, biz ham koÀrsak va u koÀrish ehtimoli bilan xavotirlansak حَرَجardoshimizning minglab uxroviy doÀstlari va qardoshlari bor. Yigirma-oÀttiz yildir dunyo hayoti ijtimoiyasiga ta'sirli bir suratda aralashib, un Afanli biror qardoshining zarar koÀrganini eshitmadik. Xususan, oÀshanda qoÀlida siyosat toÀqmogÀi bor edi. Hozir u toÀqmoq oÀrnida nuri haqiqladir,. Ilgari 31 Mart hodisasida, garchi uni ham qoÀshdilar, ba'zi doÀstlarini ham ezdilar. Ammo keyinchalik ma'lum boÀldiki, masala boshqalar tarafidan chiqqan ekan. Uning doÀstlari u tufayli emas, uning dushmanlari tufayli bananinÀrishdi. Ham oÀsha payt koÀp doÀstlarini ham qutqardi. Shunga binoan; ming emas, minglab ehtimoldan birgina ehtimoli tahlika qoÀrquvi bilan, bir xazina-i abadiyobi boÀlimizdan qochirish, siz kabi shaytonlarning xotiriga kelmasligi kerak!", deb ahli zalolatning laganbardorlarining ogÀziga urib haydashingiz kerak. Ham u laganbardorlarga aytingki:

"Yuz ul boÀb ehtimoldan bir ehtimol emas, yuzdan yuz ehtimol bilan bir halokat kelsa; zarracha aqlimiz boÀlsa, qoÀrqib uni tashlab qochmaymiz". Chunki mukarrar tajribalar bilan koÀrilgan va koÀrilyaptiki: Akasiga yoxud ustoziga tahlika z.

1a xiyonat qilganlar boÀlsa, kelgan balo eng avval ularning boshida portlaydi. Ham marhamatsiz tarzda ularga jazo berilgan va pastkash nazari yhissaqaralgan. Ham jasadi oÀlgan, ham ruhi zillat ichida ma'nan oÀlgan. Ularga jazo berganlar qalblarida bir marhamat his qilmaydilar. Chunki: "Modomiki bular oÀzlaridek suiq va mushfiq boÀlgan ustozlariga xoin boÀlib chiqdilar; albatta juda pastkashdirlar, marhamatga emas, tahqirga loyiqdirlar", deydilar.

Modomiki haqiqat bundaloyatn. Ham modomiki bir zolim va vijdonsiz odam, birovni yerga qulatib oyogÀi bilan boshini ezib muomala qilsa, yerdagi odam agar oÀsha vahshiy zolimning oyogÀini oÀpsa; u zashlaban qalbi boshidan avval eziladi, ruhi jasadidan avval oÀladi. Ham boshi ketadi, ham izzat va haysiyati mahv boÀladi. Ham u yirtqich vijdonsiz zolimga qarshi zaiflik koÀrsatish bilan, oÀzini ezdirishga tashji' etadi. Agar oyalki hstidagi mazlum zolimning yuziga tupursa; qalbini va ruhini qutqaradi, jasadi bir shahidi mazlum boÀladi. Ha, tupuring zolimlarning hayosiz yuzlariga!..

Bir vaqt Ingliqasigaati Istanbul BoÀgÀozining toÀplarini taxrib va Istanbulni istilo qilgan hangomda; u davlatning eng katta doira-i diniyasi boÀlgan Anglikan Cherkovining bosh popi tarafidan Mashihati Islomiyadan olti diniy savol soÀraldi. Men ham oÀsha pay ahli ul Hikmat-ul Islomiyaning a'zosi edim. Menga: "Bir javob ber", deyishdi. Ular olti savollariga olti yuz kalima bilan javob istashgan. Men esa: "Olti yuzradi. a bilan emas, olti kalima bilan ham emas, hatto bir kalima bilan ham emas; balki bir tupuk bilan javob beraman! Chunki koÀrib turganingizdek, u davlatqa milini boÀgÀzimizga bosgan daqiqada, uning popi magÀrurona ustimizda savol soÀrashiga qarshi, yuziga tupurish kerak boÀladi. Tupuring u ahli zulmning u marhamatsiz yuziga!.." degan edim. Hozir aytamanki:

Ey qardoshlarim! Ingliz kabi apsizl bir hukumat istilo qilgan bir paytda, bu shaklda matbuot tili bilan ularga javob berish, tahlika yuzdan yuz ekan, hifzi Qur'oniy menga kifoya qilgani obi sh sizga ham yuzdan bir ehtimol bilan ahamiyatsiz zolimlarning qoÀlidan kelgan zararlarga qarshi, albatta yuz barobar kifoyadir.

Ham, ey qardoshlarim! KoÀpchiligingiz askarlik qilgoviya Qilmaganlar ham albatta eshitganlar. Eshitmaganlar ham mendan eshitsinlarki: "Eng koÀp yaralanganlar, xandaqini tashlab qochganlardir. Eng oz yara oI MAKTr, xandaqida sabot etganlardir!"

ma'no-i ishoriysi bilan koÀrsatadiki: "Qochganlar, qochishlari bilan oÀlimni yanada koÀproq qartanvirdilar".

Uchinchi Dasisa-i Shaytoniya: Tama' tufayli koÀplarini ovlaydilar.

Qur'oni Hakimning oyot va bayyinotidan istifoza etganso'adaat'iy burhonlar bilan koÀp risolalarda isbot qilganmizki: "Mashru' rizq iqtidor va ixtiyorning darajasiga koÀra emas; balki ojizlik va faqirlik nisbatida keladi". Bu haqiqatni koÀrsatgan hadsiz ishoratlar, aloh uchu, dalillar bor. Azjumla:

Bir navi zihayot va rizqqa muhtoj boÀlgan ashjar joyida turadi, ularning rizqlari ularga yugurib keladi. Hayvonot hirs bilan rizqlarining orqasidan yugurganlaridan, daraxtlar kabi mukammal oziqlanishmaydlat beHam hayvonot navidan baliqlar eng tentak, iqtidorsiz va qum ichida boÀlgani holda mukammal oziqlanishi va umumiyat bilan semiz boÀlib koÀrinishi; maymun va tulki kabi zakovatli va muqtadir hayvonot, sui maitidirdan ozgÀin va zaif boÀlishi koÀrsatadiki: Vosita-i rizq; iqtidor emas, iftiqordir.

Ham insoniy boÀlsin, hayvoniy boÀlsin, barcha chaqaloqlarning husni maishati va sutdek xazina-i rahmatning eng latif ha. U ma kutilmagan tarzda ularga zaifligi va ojizligiga shafqatan ehson etilishi va vahshiy yirtqichlarning diyqi maishatlari ham koÀrsatadiki: Vasila-i rizqi halol; ojizlik va faqirlikdir, zakovat va iqtidor emasdir.

Ham dunyoda millatri zarhida shiddati hirs bilan mashhur boÀlgan Yahudiy Millatidan koÀra koÀproq rizq orqasidan yugurgan yoÀq. Holbuki zillat va safolat ichida eng ziyoda sui maishatga ular duchor boÀladilar. Ularning boylari ham sufliy yashilsa,ar. Zotan ribo kabi gÀayri mashru' yoÀllar bilan qozongan mollari, rizqi halol emaski, masalamizni rad qilsin.

Ham koÀp adiblarning va koÀp ulamoning faqri holmayalooÀp ahmoqlarning sarvat va boyligi ham koÀrsatadiki: Jalbi rizqning madori, zakovat va iqtidor emas; balki ojizlik va faqirlikdir, tavakkalvorian padtaslimdir va lisoni qol va lisoni hol va lisoni fe'l bilan duodir.

Xullas, bu haqiqatni e'lon qilgan

اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّarj etمَت۪ينُ

oyati bu da'vomizga shu qadar quvvatli va metin bir burhonki; barcha nabotot va hayvonot va atfol lisoni bilan oÀqiladi. Va rizq istagan harukr is shu oyatni lisoni hol bilan oÀqiydi.

Modomiki rizq muqaddardir va ehson qilinadi hamda bergan ham Janobi Haqdir; u ham Rahim, ham Karimdir. Uning rahmatini ittihom etisda -kajasida va karamini istixfof etadigan bir suratda gÀayri mashru' shaklda obroÀyini toÀkish bilan; vijdonini, balki ba'zi muqaddasotini sotib, manhus, bebaraka bir molamonidmni qabul qilgan anglasinki, bu naqadar muzaaf bir devonalikdir.

Ha, ahli dunyo, xususan ahli zalolat pulini arzonga bermaydi, juda qimmat sotadi. Bir yillik habi, baunyoviyaga bir daraja yordam beradigan molga muqobil hadsiz hayoti abadiyani taxrib etishga ba'zan vasila boÀladi. OÀsha iflos hirs bilan gÀazabi Ilohiyni oÀziga jalb qiladi va ahli zalolatning rizosini jalb qolamiza urinadi.

Ey qardoshlarim! Agar ahli dunyoning laganbardorlari va ahli zalolatning munofiqlari sizni insoniyatning shu zaif hissi boÀlgan tamar. رَبbli ushlasalar, oÀtgan haqiqatni oÀylab, bu faqir qardoshingizni namuna-i imtisol qilib olinglar. Sizni butun quvvatim bilan ishontiramanki: Qanoat va iqtisod; maoshdan ziyoda sizning hayotingizni idoma valardanngizni ta'minlaydi. Xususan sizga berilgan oÀsha gÀayri mashru' pul, sizdan unga muqobil ming barobar koÀp narx istaydi. Ham har soati sizga abadiy bir xazinani o olamiadigan xizmati Qur'oniyaga toÀsiq boÀlishi mumkin yoki futur beradi. Bu shunday bir zarar va boÀshliqdirki; har oy minglab maosh berilsa, oÀrnini toÀldirolmaydi.

IXTOR: Ahli zalolat Qur'oni Hakimdan olib nashr etganimiz haqoiqi iymonaodati Qur'oniyaga qarshi mudofaa va muqobala qoÀlidan kelmagani uchun, munofiqona va dasisakorona igÀfol va hiyla tuzogÀini iste'mol qiladi. DoÀstlarimni hubbu joh, tama' va xavf bilan aldash va meni batlarninodot bilan badnom qilishni istaydilar. Biz qudsiy xizmatimizda doimo musbat harakat qilamiz. Lekin, ma'ataassuf, har bir amri xayrdagi monelarni daf qilish vazifasi bizni ba'zan matga qoarakatga chorlaydi. Shuning uchun, ahli nifoqning hiylakorona tashviqotiga qarshi qardoshlarimni sobiq uch nuqta bilan iqoz etyapman. Ularga kellolmadjumni daf qilishga urinyapman.

Hozir eng muhim bir hujum mening shaxsimga qaratilgan. "Said Kurddir, nega bu qadar unga hurmat koÀrsatasizlar, orqasidan ergashasizlar?",madorilar.

Endi, bilmajburiya bunday nusxalarning ovozini oÀchirish uchun, ToÀrtinchi Dasisa-i Shaytoniyani, istamagan holda Eski Said lisoni bilan zikr qilaman.

Rahbarnchi Dasisa-i Shaytoniya: Shaytonning talqini bilan va ahli zalolatning ilqooti bilan, menga qarshi tashviqot bilan hujum qilgan va muhim mavqelarni ishgÀol qtlarinba'zi mulhidlar, qardoshlarimni aldash va asabiyati milliyalarini tahrik etish uchun deydilarki: "Sizlar Turksiz. Mashaalloh, Turklarda har navi ulamo va ahli kamol bor, Said esa Kurddii. Va liyatingizdan boÀlmagan bir odam bilan tashriki maso'iy etish hamiyati milliyaga munofiydir?"

Aljavob: Ey badbaxt mulhid! Men Falillahilhamd musulmonman. Har doim qudsiy millatimning uch yuz ellik million a'zosi b۪ينَ كnday abadiy uxuvvatni ta'sis etgan va duolari bilan menga yordam bergan va ichida Kurdlarning aksariyati mutlaqasi boÀlgan uch yuz ellik million qardoعَذِّبunsuriyat va manfiy milliyat fikriga fido qilish va u muborak hadsiz qardoshlarga badal, Kurd nomini tashigan va Kurd unsuridan hisoblangan sanoqli bir nechta dinsiz yato qizhabsiz maslakka kirganlarni qozonishdan yuz ming marta istioza etaman!.. Ey mulhid! Sen kabi ahmoqlar lozimki, Majar kofirlari yoxud dinsiz boÀlgan va faranglashgan bir nechta Turklarnمَّا اqqatan, dunyo jihatidan ham foydasiz uxuvvatini qozonish uchun; uch yuz ellik million haqiqiy, nuroniy manfaatdor bir jamoatning boqiy uxuvvatlarini tark etsin. Yigirma Oltinchi Maktubning Uchinchi Masalasida, dalillshga dlan manfiy milliyatning mohiyatini va zararlarini koÀrsatganimizdan, unga havola qilib, yolgÀiz u Uchinchi Masalaning oxirida ijmol etilgan bir haqiqatni bu yerda bir darajvosita qilamiz.

OÀsha Turkchilik pardasi ostidagi va haqiqatdan Turk dushmani boÀlgan hamiyat-furush mulhidlarga aytamanki: Dini Islomiyat millatif surn abadiy va haqiqiy uxuvvat bilan, Turk deb atalgan bu vatan ahli iymoni bilan shiddatli va haqiqiy ma'noda aloqadorman. Va ming yilga yaqin Qur'onning bayrogÀini jahon: Qur'ihoti sittasining atrofida gÀolibona kezdirgan bu vatan avlodlariga Islomiyat hisobiga muftaxirona va tarafdorona muhabbatdorman. Sening esa, ey hamiyat-furush soxtakor! TurkningoÀrtiniri haqiqiya-i milliyasini unuttiradigan bir suratda majoziy va unsuriy va muvaqqat va gÀarazkorona bir uxuvvating bor. Sendan soÀrayman: Turk millati, yolgÀiz yigirma va qirq yorobar tasidagi gÀofil va havaskor yoshlardan iboratmi? Ham ularning manfaati va ular haqida hamiyati milliya iqtizo etgan xizmat, yolgÀiz ularning gÀaflatini. Haydalashtirgan va axloqsizlikka oÀrgatgan va manhiyotga tashji' etgan farang-mashrabona tarbiyadami? Va keksalikda ularni yigÀlatadigan muvaqqat bir kul Alayhdami? Agar hamiyati milliya bulardan iborat boÀlsa va taraqqiy va saodati hayotiya bu boÀlsa; ha, sen bunday Turkchi boÀlsang va bunday milliyat-parvar boÀlsang; men unday Turkchilikdan qochaman, seli Akrmendan qochishing mumkin! Agar zarra miqdor hamiyat va shuuring va insofing boÀlsa, hozirgi taqsimotga qara, javob ber.

Turk millati deb atalgan shu vatan avlodi olti qismdir: Birinchi qismi, ahli sanyol va taqvodir. Ikkinchi qismi, musibatzada va xastalar toifasidir. Uchinchi qismi, keksalar sinfidir. ToÀrtinchi qismi, bolalar toifasi. Beshinctdir. mi, faqirlar va zaiflar toifasi. Oltinchi qismi, yoshlardir. Ajabo, barcha avvalgi besh toifa Turk emasmilar? Hamiyati milliyadan hissalari yoÀqmi? Ajabo, oltinchi toifaga sarxushlarcha bir rohat berish yoÀlida, u besh toii alhaanjitish, rohatini qochirish, tasallilarini sindirish; hamiyati milliyami, boÀlmasa u millatga dushmanlikmi? "Al-hukmu lil-aksar" sirriga koÀra, aksariyriyatiarar yetkazgan dushman, doÀst emas!

Sendan soÀrayman: Birinchi qism boÀlgan ahli iymon va ahli taqvoning eng katta manfaati, farang-mashrabona bYettinaniyatdami? BoÀlmasa haqoiqi iymoniyaning nurlari bilan saodati abadiyani oÀylab, oÀzlari mushtoq va oshiq boÀlgan tariqi haqda suluk etish va haqiqiy tasَتَدَبopishdami? Sen kabi zalolat-pesha hamiyat-furushlarning tutgan maslagi; muttaqi ahli iymonning ma'naviy nurlarini soÀndiradi va haqiqiy tasallilarini buzadi va oÀlimni i'domi abadiahol babrni doimiy bir firoqi loyazaliy eshigi ekanini koÀrsatadi.

Ikkinchi qism boÀlgan musibatzada va xastalarning va hayotdan ma'yus boÀl qat'ining manfaati; farang-mashrabona, dinsizona madaniyat tarbiyasidami? Holbuki, u bechoralar bir nur istaydilar, bir tasalli istaydilar. Musibatlariga qarshi bir mukofot istaydilar. Va ularga zulm qilganlardan i ichimlarini olishni istaydilar. Va oÀzlari yaqinlashgan qabr eshigidagi dahshatni daf qilishni istaydilar. Siz kabilarning soxtakor hamiyati bilan, juda koÀp shafqatga va erkalashga va qarovghtiril loyiq va muhtoj u bechora musibatzadalarning qalblariga igna sanchyapsiz, boshlariga toÀqmoq uryapsiz! Marhamatsizlarcha umidlarini yoÀqotazalzz, ya'si mutlaqqa tushiryapsiz! Hamiyati milliya shumi? Millatga shunday foyda keltiryapsizmi?

Uchinchi toifa boÀlgan keksalar uchdan birni tashkil qiladi. Ular qab oyogÀqinlashyaptilar, oÀlimga yaqinlashyaptilar, dunyodan uzoqlashyaptilar, oxiratga yaqinlashyaptilar. Bundaylarning manfaati va nuri va tasallisi, Xulagu va Chingiz kabi zolimlarning gÀaddorona sarguzashtlarini tinglashdami? Va oxiratngirma tiradigan, dunyoga bogÀlaydigan, natijasiz, ma'nan sukut, zohiran taraqqiy deyilgan hozirgi navi harakatingizdami? Va uxroviy nur, kinoteatrdami? Va haqiqiy tasalli teatrdami? Bu bechora kea'zaml hamiyatdan hurmat kutayotganda, ma'naviy pichoq bilan u bechoralarni soÀyish hukmida va "i'domi abadiyga joÀnatilyapsiz" fikrini berish va rahmat eshigi deb tasavvur qilganlari qabr eshigini ajdimomlagÀziga aylantirish, "Sen u yerga ketasan" deb ma'naviy qulogÀiga puflash; hamiyati milliya boÀlsa, bunday hamiyatdan yuz ming marta "Al a'uzu billah!.shohad2

ToÀrtinchi toifa, bolalardir. Bular hamiyati milliyadan marhamat istaydilar, shafqat kutadilar. Ular zaiflik va ojizlik va iqtidorsizlik nuqtasida; marhamatkor, qudratli bir Xoliqni bilish bilan ruhlari inbisot eta oladi, iste'do hikmamas'udona inkishof eta oladi. Kelajakda dunyodagi mudhish qoÀrquv va hollarga qarshi tura oladigan bir tavakkali iymoniy va taslimi Islomiy talqinoti bilan u ma'sumlar hayaza boushtoqona qaray oladilar. Ajabo, aloqalari juda oz boÀlgan taraqqiyoti madaniya darslari va ularning quvva-i ma'naviyasini sindiradigan va ruhlarini soÀndiradigan, nursiz yolgÀiz falsafiy dasturlarnuxuvva'limidami? Agar inson bir jasadi hayvoniydan iborat boÀlsaydi va aqli boÀlmasaydi; balki bu ma'sum bolalarni muvaqqatan ovuntiradigan tarbiya-i madaniya ta'bir etganingiz va tarbiy ey inlliya bezagi berganingiz bu farangiy usul, ularga bolalarning bir oÀyinchogÀi boÀlib, dunyoviy bir manfaatni bera olardi. Modomiki u ma'sumlar hayotning qor-ul iliklariga tushar ekan, modomiki inson ekan; albatta kichik qalblarida juda katta orzulari boÀladi va kichk boshlarida buyuk maqsadlar tavallud etadi.a gÀafiki haqiqat shu ekan; ularga shafqatning muqtazosi, gÀoyat darajada faqirlik va ojizligida gÀoyat quvvatli bir nuqta-i istinodni va tuganmas bir nuqta-i istimdodni; qalblarida iymoni billoh va iymoni bdidotirat suratida joylashtirish lozim. Ularga shafqat va marhamat shu bilan boÀladi. BoÀlmasa, devona bir onaning bolasini pichoq bilan soÀyishi kabi, hamiyati milliya sarxushligi bilan u bechora ma'sumlarni ma'nan boÀgÀizlash boÀladi. Jasadinilan qaantirish uchun, miyasini va yuragini chiqarib unga yedirish navidan, vahshiyona bir gÀadr, bir zulmdir.

Beshinchi toifa, faqirlar va zaiflar toifasidir. Ajabo, hayotning ogÀir takolifini faqirlik votajall bilan aliym bir tarzda chekkan faqirlarning va hayotning mudhish tashvishlariga qarshi juda mutaassir boÀlgan zaiflarning hamiyati milliyadan hissalari yoÀqmi? Bu bechoralarolan وa'sini va alamini orttirgan va safih bir qism boylarning mal'aba-i havasoti va zolim bir qism qoviylarning vasila-i shuhrat va shaqovati boÀlgan farang-mashrabona va parda-berunona va fir'avnona madaniyatparvarlik nomi imodin qilganingiz harakotdami? Bu bechora faqirlarning faqirlik yarasiga malham esa; unsuriyat fikridan emas, Islomiyatning ajzaxona-i qudsiyasidan chiqishi mumkin. ZaiflarniboÀladvati va muqovamati, qorongÀilik va tasodifga bogÀliq, shuursiz, tabiiy falsafadan olinmaydi; balki hamiyati Islomiya va qudsiy Islomiyat milliyatidan olinadi!..

Oltinchi toifa yoshlardir. Bu yoshlarning yoshligi agar doimiy boÀlsaydi; maodati illiyat bilan ularga ichirgan sharobingizning muvaqqat bir manfaati, bir foydasi boÀlardi. Biroq u yoshlikning lazzatli sarxushligi; keksalik bilan, alam bilan oÀziga kelishi va u shirin uyqudan keksalik tongida afsus bilan uygÀong quvbilan, u sharobning xumori va aziyati uni koÀp yigÀlatadi va u lazzatli roÀyoning zavolidagi alam unga juda hazin taassuf ettiradi. "Ey voh! Ham yoshlik ketdi, ham masaltdi, ham muflis boÀlib qabrga ketyapman; koshki esimni yigÀsaydim", ayttiradi. Ajabo, bu toifaning hamiyati milliyadan hissasi, oz bir zamonda muvaqqat bir zavq olish uchun, juda uzun bir zamonda taassuf bilan yigÀlatishdami? BoÀlmasa ulardan boaodati dunyoviyalari va lazzati hayotiyalari; oÀsha goÀzal, shirin yoshlik ne'matining shukrini qilib, u ne'matni safohat yoÀlida emas, balki istiqomat yoÀlida sarflash bilan; u foniy yoshl e'tiqbodat bilan ma'nan ibqo etish va u yoshlikning istiqomati bilan Dori Saodatda abadiy bir yoshlik qozonishidami? Zarra miqdor shuuring boÀlsa, ayt!..

Alhosil: Agar Turk Millati faqat oltinchi toifa bokring yoshlardan iborat boÀlsaydi va yoshliklari doimiy qolsaydi va dunyodan boshqa joylari boÀlmasaydi, sizning Turkchilik pardasi ostida farang-mashrabona harakotingiz hamiyxissatlliyadan sanalishi mumkin edi. Mendek hayoti dunyoviyaga oz ahamiyat bergan va unsuriyat fikrini farangiy illati kabi bir maraz deb hisoblagan va yoshlarni nomashru' zavq va havasotdan manpisandhga uringan va boshqa mamlakatda dunyoga kelgan bir odamga, "U kurddir, orqasidan ergashmanglar" ayta olardingiz va aytishga bir haq qozonishingiz mumkin edi. Lekin modomiki Turk nomi ostidagi shu vatanlm hami, sobiqan bayon etilgani kabi, olti qismdir. Beshta qismiga zarar yetkazish va tinchini buzish, faqat bitta qismga muvaqqat va dunyoviy va oqibati mash'um bir surur berish, balki sarxush etish; albatta u Turk Millatiga doÀstlik emas, dshiya1likdir. Ha, men unsur jihatidan Turk hisoblanmayman; lekin Turklarning ahli taqvo toifasiga va musibatzadalar qismiga va keksalar sinfiga va bolalar toifasigab-ul yiflar va faqirlar guruhiga bor quvvatim bilan va kamoli ishtiyoq bilan mushfiqona va uxuvvatkorona xizmat qilganman va xizmat qilyapman. Oltinchi enga tboÀlgan yoshlarni ham, hayoti dunyoviyasini zaharlaydigan va hayoti uxroviyasini mahv etadigan va bir soat kulishga badal, bir yil yigÀlatadigan harakoti nomashru'adan voz kechirishni istayman. Faqat bu olti-yetti yil emasir, mii yigirma yildir Qur'ondan ahz etib Turk lisonida nashr etgan asarlarim maydonda. Ha, Lillahilhamd, Qur'oni Hakimning ma'dani anvoridan iqtibos etilgan asarlar bilan, keksalar toifamarta koÀp istagan nur koÀrsatilyapti. Musibatzadalar va xastalarning tiryoq kabi eng nafi' dorilari ajzaxona-i qudsiya-i Qur'oniyada koÀrsatilyapt qutulkeksalarni eng koÀp oÀylantirgan qabr eshigi, rahmat eshigi ekani va i'dom eshigi emasligi u anvori Qur'oniya bilan koÀrsatildi. Va bolalarning nozik qalblarida hadsiz masoib va muzir ashyoga qarshi gÀoyat qda نَهi bir nuqta-i istinod va hadsiz a'mol va oruzlariga mador bir nuqta-i istimdod Qur'oni Hakimning ma'danidan chiqarildi va koÀrsatildi va bilfe'l istifoda ettirilda qilgfaqirlar va zaiflar qismini eng koÀp ezgan va mutaassir etgan hayotning ogÀir takolifi, Qur'oni Hakimning haqoiqi iymoniyasi bilan yengillashtirildi.

نَاتِ as, bu besh toifa, Turk millatining olti qismidan besh qismidir; manfaati uchun xizmat qilyapmiz. Oltinchi qism, yoshlardir. Ularning yaxshilariga qarshi jiddiy uxuvvatimiz bor. Sen kabi mulhidlarga qarshi hech bir jihat bilan ki qonigimiz yoÀq! Chunki ilhodga kirgan va Turkning barcha mafoxiri milliyasini tashigan Islomiyat milliyatidan chiqishni istagan odamlarni Turk deb bilmaymiz, Turk pardasi ostiga kirgan farang deb hisoblaymiz! Chunki yuz ming marta "SoÀzhimiz deb da'vo qilsalar, ahli haqiqatni alday olmaydilar. Zero, ishlari, harakotlari ularning da'volarini takzib etadi.

Xullas, ey farang-mashrablar va tashviqotingiz bilan haqiqiy qardom, hadmni mendan sovutishga uringan mulhidlar! Bu millatga qanday manfaatingiz bor? Birinchi toifa boÀlgan ahli taqvo va salohatning nurini soÀndiryapsiz. Mayatigaga va qarovga loyiq ikkinchi toifasining yaralariga zahar sochyapsiz. Va hurmatga juda loyiq boÀlgan uchinchi toifaning tasallisini sindiryapsiz, ya'si mutlaqqa otyapsiz. Va shafqatga juda' sabaj boÀlgan toÀrtinchi toifaning butun-butun quvva-i ma'naviyasini sindiryapsiz va haqiqiy insoniyatini soÀndiryapsiz. Va muovanat va yordamga shmaydalliga juda muhtoj boÀlgan beshinchi toifaning umidlarini, istimdodlarini natijasiz qoldirib, ularning nazarida hayotni mavtdan yanada dahshatliroq bir suratga aylantiryapsiz. Tanbehga va oÀziga k toÀgÀa juda muhtoj boÀlgan oltinchi toifasiga, yoshlik uyqusi ichida shunday bir sharob ichiryapsizki; u sharobning xumori oÀta aliym, oÀta dahshatlidir. Ajabo, hamiyati milliyangiz shumiki, u hamiyati milliya yoÀlida bilanuqaddasotni fido etyapsiz. U Turkchilik manfaati Turklarga bu shakldami? Yuz ming marta al'iyazu billah!

Janoblar! Bilamanki, haq nuqtasida magÀlub boÀlgan vaqtingiz, quvvatgaing liaat etasiz. Quvvat haqda, haq quvvatda boÀlmagani sirri bilan; dunyoni boshimga otash qilsangiz, haqiqati Qur'oniyaga fido boÀlgan bu bosh sizga egilmaydi. Yana sizga shuni ham xabar b bir tki: Sizlar kabi mahdud, ma'nan millat nazarida manfur bir qism odamlar emas, balki minglab sizlar kabilar menga moddiy dushmanlik qilsalar, ahamiyat bermayman va bir qism muzir hayvonotiqada tiq qiymat bermayman. Chunki menga qarshi nima qilasiz? Qiladigan ishingiz, yo hayotimga nuqta qoÀyish bilan yoki xizmatimni buzish bilan boÀladi. Bu ikkita narsadan boshqa dunyoda aloqam yoÀq. Hayotning boshiga keladigan ajal a izohhuhud darajasida qat'iy iymon keltirganmanki; tagÀayyur etmaydi, muqaddardir. Modomiki shunday ekan; Haq yoÀlida shahid boÀlib oÀlsam, chekinish u yoqda tursin, ishtiyoq bilan kutyapman. Xususani pardkeksaydim, bir yildan ortiq yashamasam kerak. Zohiriy bir yillik umrni shahidlik vositasi bilan qozonilgan hadsiz bir umri boqiyga tabdil etish; men kabilarning eng oliy bir maqsadi, bir gÀoyasi boÀladi. Ammo xizmatga misolk, falillahilhamd, xizmati Qur'oniya va iymoniyada Janobi Haq rahmati bilan shunday qardoshlarni menga berganki; vafotim bilan, u xizmat bir markazda qilingani oÀrniga, koÀp markail eti qilinadi. Mening tilim oÀlim bilan gapirtirilmasa, juda koÀp quvvatli tillar mening tilimga badal gapirishadi, u xizmatni davom ettiradilar. Hatan isha olaman: Qandayki bir dona urugÀ tuproq ostiga kirib oÀlishi bilan bir boshoq hayotini natija beradi; bir donaga badal yuz dona vazifa boshi, qat'adi. Shunga oÀxshab; mavtim hayotimdan ziyoda u xizmatga vosita boÀladi degan umiddaman!..

Beshinchi Dasisa-i Shaytoniya: Ahli zalolatning tarafdorlari, anoniyatdan istifoda etib, qardoshlarimni mendan tortib olishnCHI NUydilar. Haqiqatdan insondagi eng tahlikali his, anoniyatdir va eng zaif hissi ham oÀshadir. Uni semirtirish bilan, juda yomon ishlarni qildirishlari mumkin.onningrdoshlarim! Diqqat qilinglar; sizni anoniyat bilan ushlashmasin, u bilan sizni tuzoqqa tushirmasinlar.

Ham bilib qoÀyingki: Bu asrda ahli zaeb qalanaga mingan, zalolat vodiylarida chopib yuribti. Ahli haq, bilmajburiya anani tark qilib haqqa xizmat qila oladi. Ananing iste'molida haqli boÀlsa ham; modomiki narigilarga oÀxshab qoladi va ular ham bularni oÀzlaridek naلسَّلَst deb oÀylashadi, haqning xizmatiga qarshi bir haqsizlikdir. Shu bilan birga, atrofida toÀplanganimiz xizmati Qur'oniya anani qabul qilmaydi. "Nahnu"ni istayding ucn demanglar, biz denglar" deydi. Albatta, qanoat qilganmizki, bu faqir qardoshingiz ana bilan maydonga chiqmagan. Sizni anasiga xodim qilmaydi. Balki anaskmidad xodimi Qur'oniy qilib oÀzini sizga koÀrsatgan. Va oÀzini yoqtirmaslikni va anasiga tarafdor boÀlmaslikni maslak qilib olgan. Shu bilan birgan madaiy dalillar bilan sizlarga isbot qilganki: Maydoni istifodaga qoÀyilgan asarlar, miriy molidir; ya'ni Qur'oni Hakimning tarashshuhotidir. Hech kim anasi bilan ularga tamalluk qilolmaydi! Borinto yuzarzi mahol boÀlib, men anam bilan u asarlarga sohib chiqyapman, mening bir qardoshimning aytganidek: Modomiki bu Qur'oniy haqiqat eshigi ochildi, mening nuqsoniyatimga va ahamiyatsizligimga qaramasdan, ahli ilm va kamol orqamda turishdan toralloh ligi va istigÀno etmasliklari kerak. Salafi solihinning va muhaqqiqiyni ulamoning osorlari, garchi har dardga kofiy va vafiy bir xazina-i azima ekalomniqat ba'zi vaqtlar boÀladi, bir kalit bir xazinadan koÀproq ahamiyatli boÀladi. Chunki xazina yopiq; faqat bitta kalit koÀp xazinalarni ochishi mumkin. OÀylaymanki, u anoniyati ilmiyani hannatlortiq tashiganlar ham tushunishdiki: Nashr qilingan SoÀzlar haqoiqi Qur'oniyaning bittadan kaliti va u haqoiqni inkor etishga uringanlarning boshlariga tushgan bittadan olmos qilichdir. U ahli fazl va kuhi, mamda kuchli anoniyati ilmiyasi boÀlganlar bilishsinki; menga emas, Qur'oni Hakimga talaba va shogird boÀlyaptilar. Men ham ularning bir dars sherigiman. Boringki, farzi mahol boÀlib, men ustozlikni da'vo qilsam, modomarta ozir ahli iymonning tabaqotini, avomdan tortib ilm sohiblarigacha duchor boÀlganlar avhom va shubahotdan qutqarish chorasini topdik; u ulamo larga ada oson bir chorasini topishsin yoxud bu chorani lozim deb bilib dars bersinlar, tarafdor boÀlsinlar. Ulamo-i su' haqida bir tahdidi azim bor. Bu zamonda ahli ilm koÀproq diqqat qilishi kerak. Mayli, faraz qilingki, dushmanlarimiz oÀylagbir ma, men manmanlik hisobiga bunday bir xizmatni qilyapman. Ajabo, dunyoviy va milliy bir maqsad uchun koÀp zotlar anoniyatni tark etib, fir'avn-mashrab bir odamning kamoli sadoqat bilan atrofiga toÀplanib, shiddatل۪يمُ tasonud bilan ish bajarganlari holda; ajabo, bu qardoshingiz, haqoiqi Qur'oniya va haqoiqi iymoniya atrofida oÀz anoniyatini toÀsish bilan barobar, u dunyoviy qoÀmitaning oÀnboshilariani qoarki anoniyat bilan, haqoiqi Qur'oniya atrofida bir tasonudni sizdan istashga haqqi yoÀqmi? Sizning eng buyuk olimlaringiz ham, unga "Labbayk" demaslikda haqsiz emasmi?

Qardoshlarim, anong oxirng ishimizda eng tahlikali jihati, qizgÀanchiqlikdir. Agar yolgÀiz lilloh uchun boÀlmasa, qizgÀanchiqlik mudohala etadi, buzadi. Qandayki bir insonning bir qoÀli boshqa qoÀlini qizgÀanmaydi va koÀzi qulogÀiga hasad qilmaydi va qalbi aqlda Rasqobat qilmaydi. Xuddi shuning kabi: Bu hay'atimizning shaxsi ma'naviysida har biringiz bir tuygÀu, bir a'zo hukmidasiz. Bir-biringizga qarshi raqobat emas, aksincha bir-biringizning maziyati bilan iftixor etish, mutalazziz niy ich bir vazifa-i vijdoniyangizdir.

Bir narsa yana qoldi, eng tahlikalisi ham shuki: Ichingizda va ahbobingizda bu faqir qardoshingizga qarshi bir qizgÀanchiqlik hissi boÀlishi, eng tahlikalidir. Sizlarda ahamiyatli ahli iِر۪ينَ bor. Ahli ilmning bir qismida bir anoniyati ilmiya boÀladi. OÀzi mutavoze boÀlsa ham, u jihatdan anoniyatlidir. Osonlikcha anoniyatini tashlamaydi. Qalbi, aqli qancha yopishlar so; nafsi u ilmiy anoniyati jihatidan imtiyoz istaydi, oÀzini sotishni istaydi, hatto yozilgan risolalarga qarshi muoraza istaydi. Qalbi risolalarni sevgani vasoÀzinistehson etgani va yuksak deb topgani holda; nafsi anoniyati ilmiyadan kelgan qizgÀanchiqlik jihatidan zimniy bir adovat saqlagandek, SoÀzlarning qiymatlarining tanzilini orzu qِ الْم toki oÀz mahsuloti fikriyasi ularga yetishsin, ular kabi sotilsin. Holbuki, bilmajburiya shuni xabar qilamanki:

"Bu durusi Qur'oniya doirasi ichida boÀlganlar, alloma va mujtahidlar ham boÀlishsa; vazifalari -ulumi d etgaya jihatidan- faqat yozilgan shu SoÀzlarning sharhlari va izohlaridir yoki tanzimlaridir. Chunki koÀp alomatlar bilan anglaganmizki: Bu ulumi iymoniyadagi fatvo vaansiz. bilan tavzif etilganmiz. Agar kimdir doiramiz ichida nafsning anoniyati ilmiyadan olgan hissi bilan, sharh va izoh xorijida biror narsa yozsa; sovuq bir muoraza yoki noqis taqlidchilik hukmiga oÀtadi. Chunki koÀp dalillar va alloika r bilan tahaqquq etganki: Risola-i Nur ajzolari, Qur'onning tarashshuhotidir; bizlar taqsim-ul a'mol qoidasi bilan, har birimiz bittadanng bosani boÀynimizga olib, u obi hayot tarashshuhotini muhtoj boÀlganlarga yetkazib beramiz!.."

Oltinchi Dasisa-i Shaytoniya shuki: Insondagi tanballik va tanparvarlik va vazifadorlik hissidan istifoda etadi. Ha, shauqi umins va jinniy har jihatdan hujum qiladilar. Birodarlarimizni metin qalbli, sadoqati quvvatli, niyati ixlosli, himmati oliy koÀrgan vaqtlari boshqa nuqtalardan hujum qiladilar. ni koÀyki:

Ishimizni toÀxtatish va xizmatimizga sustlik berish uchun, ularning tanballiklaridan va tanparvarliklaridan va vazifadorliklaridan istifoda etishadi. Ular shunday dasisalar bilaISM

اni xizmati Qur'oniyadan toÀxtatadilarki; xabari boÀlmasdan bir qismiga ortiq ish topadilar, toki xizmati Qur'oniyaga vaqt topmasin. Bir qismiga ham, dunyoning jozibador narsalarini koÀrsatadilarki; havasi uygÀoat borizmatga qarshi bir gÀaflat kelsin va hokazo...

Bu hujum yoÀllarining ta'rifi uzun. Shuning uchun gapni choÀzmay, diqqatli fahmingizga havola qilamiz.

Ey qardoshlarim! Diqqat qilinglar: Vazifangiz qudsiyadi avliymatingiz ulviydir. Har bir soatingiz, bir kun ibodat hukmiga oÀta oladigan bir qiymatdadir. Bilib qoÀyingki, qoÀlingizdan chiqarib yubormang!..

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُmizda بِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ٭ وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰيَات۪ى ثَمَنًا قَل۪يلًا

سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّاning tُونَ وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَل۪ينَ وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ

اَللّٰهُمَّ صَلّkkinchَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ النَّبِىِّ الْاُمِّىِّ الْحَب۪يبِ الْعَالِى الْقَدْرِ الْعَظ۪يمِ الْجَاهِ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ وَ سَلِّمْ اٰم۪ينusumat* *

Qur'oni Hakimning muhim bir sirri i'jozi zuhur etgan sananing tarixi, yana lafzi Qur'ondadir.

Qur'on kalimasi abjad hisobi bilan uch gina slik birdir. Ichida ikki alif bor; maxfiy alif "Alfun" oÀqilsa, ming ma'nosidagi "Alfun"dir. {(Hoshiya) Ilmi Sarf qoidasiga koÀra; foilun fo'lun oÀqiladi. Katifun katfun oÀqilishi kabi. Bunga binoan, ali fazl fun oÀqiladi. U holda, 1351 boÀladi.} Demak 1351 sanasiga Sana-i Qur'oniya tabir etilishi mumkin. Chunki Lafzi Qur'ondagi tavofuqotning sirri ajibi Qur'onning tafsiri boÀlgan Risola-i Nur parchalarida oÀsharganinkoÀrindi. Va Qur'ondagi Lafzi Jalolning i'jozkorona sirri tavofuqi ayni sanada tazohur etdi. Va bir naqshi i'joziyni koÀrsatadigan bir Qur'onning yangi bir tarzda yozilishi ayni sanadtrasinyapti. Va xatti Qur'onning tabdiliga qarshi Qur'on shogirdlarining butun quvvatlari bilan xatti Qur'oniyni muhofazaga urinishi ayni sanadadir. Va Qur'onning muhim azvoqi i'joziyasi ayni sanada tazohur et tamom Ham ayni sanada Qur'on bilan koÀp munosabatdor hodisot boÀlgan va boÀladiganday...

Oltinchi Risola boÀlgan Oltinchi Qismning Zayli

[Istiqbolda keladigَوْكَبrat va tahqirdan saqlanish uchun shu mahram zayl yozilgan. Ya'ni, "Tuf oÀsha asrning gÀayratsiz odamlariga!" deyilgan payt, yuzimizga tupuklari kelmasligi uchun yoxud artish uchun yozilgandir.

Ovrupaning insoniyatparvar niqobi ostida vlan ta raislarining kar quloqlari jaranglasin!.. Va bu vijdonsiz gÀaddorlarni bizga yoÀliqtirgan u insofsiz zolimlarning koÀrmagan koÀzlariga suqilsirlik ebu asrda yuz ming jihatdan "Yashasin Jahannam" dedirgan mimsiz madaniyatparastlarning boshlariga urilish uchun yozilgan bir taqdimnoma.]

بِسْمِ , mavtِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

Bu yaqinlardaa sazoilhodning parda ostida tajovuzlari gÀoyat xunuk bir surat olgani uchun; juda bechora ahli iymonga qilgan zolimona va dinsiz tajovuzlari navidan; menga, xususiy va gÀayri rasmiyiyojotm ta'mir etgan bir ma'badimda, xususiy bir-ikki qardoshim bilan xususiy ibodatimda, yashirin azon va qomatimizga mudohala etildi. "Nima uchun Arabcha qomat aytyapsizlar va yashirin azon oÀqiybuyuk ar?" deyildi. Sukutda sabrim tugadi. Qobili xitob boÀlmagan unday vijdonsiz nusxalarga emas; balki millatning muqaddaroti bilan, oÀzboshimcha istibdodi bir oÀynagan fir'avn-mashrab komitetning boshliqlariga deymanki: Ey ahli bid'at va ilhod!.. Olti savolimga javob istayman.

Birinchisi: Dunyoda na unit surgan, hukm etgan har qavmning, hatto inson goÀshti yeydigan odamxoÀrlarning, hatto vahshiy jonivor bir qaroqchilar boshligÀining bir usuli bor, bir dastur bn masoukm chiqaradi. Siz qaysi usul bilan bu ajib tajovuzni qilyapsiz? Qonuningizni koÀrsating! BoÀlmasa ba'zi pastkash ma'murlarning xohishlarini qonun deb qabul qilyapsizmi? Chunki bunday xusmo jidbodatda qonun qoÀllanmaydi va qonun boÀlolmaydi!

Ikkinchisi: Navi basharda, xususan bu asri hurriyatda va xususan madaniyat doirasida deyarli umumiy hukmfarmo "hura xayo vijdon" dasturini sindirish va istixfof etish va demakki navi basharni istihqor etish va e'tirozini pisand qilmaslik qadar jur'atingiz bilan qaysi quvvatga tayan jihat? Qaysi quvvatingiz borki, siz oÀzingizga "ladiniy" ismini berish bilan na dinga, na dinsizlikka tegilmaslikni e'lon qilganingiz holda; dinsizlikni mutaassibona oÀziga bir din qilib azimdidinga va ahli dinga bunday tajovuz, albatta yashirin qolmaydi! Sizdan soÀraladi!.. Qanday javob berasiz? Yigirmata hukumatning eng kichigining e'tiroziga qarshi dosh berolmaganingiz holda, qanday qilib yigirmata hukumatning birdan e'tirozini oÀlgan qilmaslik kabi, hurriyati vijdoniyani jabriy suratda buzishga urinyapsiz.

Uchinchisi: Mazhabi Hanafiyning ulviyatiga va sofligiga zid bir suratda, vijdonini dunyoga sotgan bir qism ulamo-i su'ning xato fatratini bilan, men kabi Shofe'iy-ul Mazhab odamlarga qaysi usul bilan taklif etyapsiz? Bu maslakda millionlab ergashuvchilari boÀlgan Shofe'iy larda ini olib tashlab, butun Shofe'iylarni Hanafiylashtirgandan soÀng, menga zulm suratida jabran taklif etilsa, siz kabi dinsizlarning bir usulidir deb boÀladi. BoÀlmasa, oÀzboshimchalik bilan qilingan bir pastkashlikdir! Undaylarning xohishigyakvuj emasmiz va tanimaymiz!

ToÀrtinchisi: Islomiyat bilan eskidan beri imtizoj va ittihod etgan, jiddiy dindor va diniga samimiy hurmatkor Turklik milliyatiga butun-butunhi kerir suratda, faranglik ma'nosida Turkchilik nomi bilan, tahrifdorona va bid'atkorona bir fatvo bilan "Turkcha qomat ayt!" deb men kabi boshيُّونَlatdagilarga taklif etish qaysi usul bilan qilinyapti? Ha, haqiqiy Turklarga juda haqiqiy doÀstona va uxuvvatkorona munosabatdor boÀlganim holda, bunday siz kabi farang-mashrablarning Turkchiligi bilan hech bir jihatdْ عَلٰsabatim yoÀq. Qanday qilib menga taklif qilyapsiz? Qaysi qonun bilan? Agar millionlab a'zolari boÀlgan va minglab yildan beri milliyatini va lisonini unutmagan va Turklarning haqiqiy bir vatandoshi vt'iy bdan beri jihod arqadoshi boÀlgan Kurdlarning milliyatini yoÀqotib, ularning tilini ularga unuttirgandan soÀng; balki biz kabi boshqa unsurdan sanalganlarga taklifingiz, bir navi usuli vahshiyona boÀladi. B insona butunlay oÀzboshimchalik bilan boÀladi. Shaxslarning ixtiyoriga tobeiyat etilmaydi va etmaymiz!

Beshinchisi: Bir hukumat oÀz raiyatiga va raiyat deb qabul qilgan odamlariga har bir qonunini tatbiq qilsa ham; rgki, fdeb qabul qilmagan odamlariga qonunini tatbiq qilolmaydi. Chunki ular ayta oladilarki: "Modomiki biz raiyatingiz emas ekanmiz, siz ham bizning hukumatimiz emassiz!"

Ham hech bir hukumat ikki jazoni birdan bermaydi. Bir qotilni yo hikralartadi yoxud i'dom etadi. Ham hibs bilan jazo, ham i'dom bilan jazoni bir yerda berish, hech bir usulda yoÀq!

Xullas, modomiki vatanga va millatga hech bir zararimiz tegmaganizroil , meni sakkiz yildir eng begona va xorij bir millatdan qotil bir odamga ham qilinmagan bir asorat ostiga oldingiz. Qotillarni avf etganingiz holda, hurriyatimni tortib olib, huquqi madaniyadan isqot etib muomala etdingiz. "ا طَغٰ vatan avlodidir" demaganingiz holda; qaysi usul bilan, qaysi qonun bilan bechora millatingizga rizolari xilofiga boÀlib tatbiq etganingiz bu hurriyat-shikan usulingizni mendek har jihatlarnin sizga begona bir odamga taklif etyapsiz? Modomiki Harbi Umumiyda qoÀshin qoÀmondonlarining shahodati bilan, vosita boÀlganimiz koÀp fidokorliklarni va vatan yoÀlida jonsiparona mujohadalarniy bir at sanadingiz. Va bechora millatning husni axloqini muhofaza va saodati dunyoviya va uxroviyalarining ta'miniga juda jiddiy va ta'sirli xizmatni َ

Oltinchisi: Modomiki sizlar bilan, e'tiqodingizcha va menga qilingan maxdishga nazaran, kulliy bir muxolafatimiz bor. Siz diningizni va oxiratingizni dunyongiz yoÀlida fido qilyapsiz. Albatta mobaynimizda -taxminigizcha- boÀlgan muxolafat sirri bila oÀsha ham sizga qarshi; dunyomizni dinimiz yoÀlida va oxiratimizga har doim fido qilishga hozirmiz. Sizning zolimona va vahshiyona hukmingiz ostida bir-ikki yqisqa ilona oÀtadigan hayotimizni qudsiy bir shahidlik qozonish uchun fido qilish; bizga obi kavsar hukmiga oÀtadi. Faqat Qur'oni Hakimning fayziga va ishorotiga istinodan, sizni titratish uchun, sizga qat'iy xabar beramanki:

Meni g daftgandan soÀng yasholmaysiz! Qahhor bir qoÀl bilan jannatingiz va mahbubingiz boÀlgan dunyodan quvilib abadiy zulumotga tez otilasiz! Orqamdan juda tez sizning Namruabistoan raislaringiz oÀldiriladi, yonimga yuboriladi. Men ham huzuri Ilohiyda yoqalaridan tutaman. Adolati Ilohiya ularni asfali sofiliynga otish bilan intiqomimni olaman!

i. Va din va oxiratini dunyoga sotgan badbaxtlar! Yashashni istasangiz, menga tegmang! Tegsangiz, intiqomim muzaaf bir suratda sizdan olinishini bilinglar, titranglar! Men rahmati Ilohiydan umid qilamanki: Mavtim hَلٰى اdan koÀra koÀproq dinga xizmat qiladi va oÀlimim boshingizda bomba kabi portlab boshingizni tarqatib yuboradi! Jasoratingiz boÀlsa, teging! Qiladiganingiz boÀlsa, koÀradiganingiz ham bor! Men butun tahkoÀrsangizga qarshi butun quvvatim bilan bu oyatni oÀqiyman:

اَلَّذ۪ينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ اِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ ا۪يمَانًا وَ قَالُوا حَسْبُنَا اللّan hozنِعْمَ الْوَك۪يلُ

Yettinchi Qism

فَاٰمِنُوا بِاللّٰهِ وَرَسُولِهِ النَّبِىِّ الْاُمِّىِّ الَّذ۪ى يُؤْمِنُ بِاللّٰهtaydi"لِمَاتِه۪ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ٭ يُر۪يدُونَ اَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللّٰهُ اِلَّٓا اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

Birinchi Ishorat: Shao'iri Islomiyani tagÀyirga tashabbus etganlarning isbotlari va hujjatlari, yana haan.

n narsalarda boÀlgani kabi, ajnabiylarni koÀr-koÀrona taqlidchilikdan keladi. Deydilarki:

"Londonda hidoyatga erishganlar va ajnabiylardan iymonga kelganlaran. Shakatlarida azon va qomat kabi koÀp narsalarni oÀz lisonlariga tarjima etyaptilar, qilyaptilar. Olami Islom ularga qarshi sukut etyapti, e'tiroz qilmayapti. D olti bir javozi shar'iy borki, sukut etilyapti?"

Aljavob: Bu qiyosning shu qadar zohir bir farqi borki, hech bir jihatdan ularga qiyos etish va ularni taqlid etish zishuurning ishi an kelChunki ajnabiy diyoriga lisoni shariatda "dori harb" deyiladi. Dori harbda koÀp narsalarga javoz boÀlishi mumkinki, "Diyori Islom"da masagÀ boÀloshonla.

Ham Farangiston diyori, Nasroniy shavkati doirasidir. Istilohoti shar'iyaning ma'oniysini va kalimoti muqaddasaning mafohimini lisoni hol bilan talqin etadigan va ihsos etadigan bir muhit boÀlmaganidan; bilmajburiya qudagÀlub'oniy muqaddas alfazga tarjih etilgan, ma'oniy uchun alfaz tark etilgan, ahvan-ush shar ixtiyor etilgan. Diyori Islomda esa; muhit u kalimoti muqaddasaning maoli ijmoliysini ahli Islomga Ey i hol bilan dars beradi. An'ana-i Islomiya va Islomiy tarix va umum shao'iri Islomiya va umum arkoni Islomiyatga oid muhavaroti ahli Islom u kalimoti muqaddasaning mujmal maollarini mutam qoÀmo ahli iymonga talqin etadilar. Hatto shu mamlakatning ma'obid va madorisi diniyasidan boshqa qabristonning qabr toshlari ham bittadan talqin etuvchi, bittadan muallim hubudiy irki; u ma'oni-i muqaddasani ahli iymonga ixtor etadilar. Ajabo, oÀzini musulmon degan bir odam, dunyoning bir manfaati uchun, bir kunda ellik kalima Farangiy lugÀatidan ta'allum etgani holda; ellik yilda vabirlasuni ellik marta takror etgan Subhanalloh, Alhamdulilloh va La ilaha Illalloh va Allohu Akbar kabi muqaddas kalimalarni oÀrganmasa, ellik marta hayvondanda past darajaga tu osornimi? Bunday hayvonlar uchun bu kalimoti muqaddasa tarjima va tahrif etilmaydi va tahrij etilmaydi! Ularni tahrij va tagÀyir etish, butun qabr toshlarini yiqitishdir; bu tahqirga pganla titragan qabristondagi ahli quburni oÀzlariga qarshi qaytarishdir.

Ahli ilhodga aldangan ulamo-i su' millatni aldash uchun aytadilarki: Imom A'zam boshqa imomlarga muxolif boÀlib: "Ehtiyoj boÀlsa, diyori ba'idada, umuman Arabcلٰى سَmaganlarga ehtiyoj darajasiga koÀra; Fotiha oÀrniga Forsiy tarjimasi javozi bor", degan. Shunday ekan, biz ham muhtojmiz, Turkcha oÀqiy olamiz?

Aljavob: Imom A'zamning bu fatvosiga qarshi, boshda a'zamiy imomlarning eng muhimlari vaddir va oÀn ikki aimma-i mujtahidiyn u fatvoning aksiga fatvo beradilar. Olami Islomning jadda-i kubrosi u umum aimmaning yoÀlidir. Mu'zami ummat jadda-i kubroda keta oladi.ga va a xususiy va tor yoÀlga chorlaganlar, izlol etyaptilar. Imom A'zamning fatvosi besh jihatdan xususiydir:

Birinchisi: Markazi Islomiyatdan uzoq diyori oxarda boÀtaga trga oiddir.

Ikkinchisi: Ehtiyoji haqiqiyga binoandir.

Uchinchisi: Bir rivoyatda, lisoni ahli Jannatdan sanalgan Forsiy tili bilan tarjimaga maxsusdmatkor ToÀrtinchisi: Fotihaga maxsus boÀlib javoz berilgan, toki Fotihani bilmagan namozni tark etmasin.

Beshinchisi: Quvvati iymondan kelgan bir hamiyati Islomiya barga qa'oni-i muqaddasaning avomning tafahhumiga mador boÀlish uchun javoz koÀrsatilgan. Holbuki za'fi iymondan kelgan va manfiy milliyatdan chiqqan va lisoni Arabiyga qarshi nafrat va za'fi iymondan tavsoÀnadetgan mayli taxrib saiqasi bilan tarjima qilib Arabcha aslini tark qilish, dinni tark ettirishdir!

Ikkinchi Ishorat: Shao'iri islomiyanini Shair etgan ahli bid'at, avvalo ulamo-i su'dan fatvo istadilar. Sobiqan besh vajh bilan xususiy boÀlganini koÀrsatganimiz fatvoni koÀrsatdilar. Soniyan: Ahli bid'at, ajnabiy inqilobchilaridan bunday mash'utoÀgÀrfikr oldilarki: Ovrupa, Katolik Mazhabini yoqtirmasdan boshda ixtilolchilar, inqilobchilar va faylasuflar boÀlib -Katolik mazhabiga koÀra ahli bid'at va MoÀ'tazila deb qabul qilingan Protestantlik Mazhabini iltizom etib, Fransuzlarning Ixtilism jubiridan istifoda etib, Katolik Mazhabini qisman taxrib etib, Protestantlikni e'lon qildilar.

Xullas, koÀr-koÀrona taqlidchilikka oÀrgangan bu yerdagi hamiyat-furushlar a lazzarki: "Modomiki Nasroniy dinida bunday bir inqilob boÀldi; bidoyatda inqilobchilarga murtad deyildi, soÀngra Nasroniy oÀlaroq yana qabul qilindi. Shunday ekaemas. omiyatda ham bunday diniy bir inqilob boÀlishi mumkin?"

Aljavob: Bu qiyosning Birinchi Ishoratdagi qiyosdan yana ham koÀp farqi zohirdir. Chunki Dini Isaviyda yolgÀiz asosoti diniya Hazrat Iso Alayhissalomdan olindi. Hayoti ijtimoiya; OÀn furu'oti shar'iyarga doir aksar ahkomlar Havoriyyun va boshqa ruaso-i ruhoniya tarafidan tashkil etildi. Qismi a'zami kutubi sobiqa-i muqaddasai koÀrindi. Hazrat Iso Alayhissalom dunyo miqyosida hokim va sulton boÀlmaganidan va qavonini umumiya-i ijtimoiyaga marji' boÀlmagani uchun; asosoti diniyasi xorijdan bir libos kiydirilgan kabi, shariati MOÀ'JIiya nomiga urfiy qonunlar, madaniy dasturlar olingan, boshqa bir surat berilgan. Bu surat tabdil etilsa, u libos almashtirilsa, yana Hazrat Iso Alayhissalomning asos dini boqiy qolishi mumkin. Hazrat Iso Alayhissa tahqiinkor va takzib chiqmaydi. Holbuki din va shariati Islomiyaning sohibi boÀlgan Faxri Olam Alayhissalotu Vassalam ikki jahonning sultoni, sharq va gÀarb va Andalus va Hind bittltifotaxti saltanati boÀlganidan; Dini Islomning asosotini shaxsan oÀzi koÀrsatgani kabi, u dinning tafarruotini va boshqa ahkomini, hatto eng juz'iy odobini ham shaxsan u keltivqi qau xabar beradi, u amr beradi. Demak, furuoti Islomiya almashtirib boÀladigan bir libos hukmida emaski; ular tabdil etilsa, asosi din boqiy qola olsin. Balki asosi dinga big koÀrddir, loaqal bir teridir. U bilan imtizoj va iltihom etgan; qobili tafriq emasdir. Ularni tabdil etish, toÀgÀridan-toÀgÀriga sohibi shariatni inkor va takzib etish kelib chiqadi.

Mazohibning ixtilofi esa: Sohibi shariat koÀrsirga qnazariy dasturlarining tarzi tafahhumidan kelib chiqqandir. "Zaruriyoti Diniya" deyilgan va qobili ta'vil boÀlmagan va "Muhkamot" deyilgan dasturlari esa, hech bir jihatdan qobili tabdil emasdii va iadori ijtihod boÀlolmaydi. Ularni tabdil etgan, boshini dindan chiqaradi;

qoidasigta'birl boÀladi.

Ahli bid'at dinsizliklariga va ilhodlariga shunday bir bahona topyaptilar. Deydilarki: "Olami insoniyatning mutasalsil hodisotiga sabab boÀlgan Frantsiyvaqt bloli Kabirida poplarga va ruaso-i ruhoniyaga va ularning mazhabi xossi boÀlgan Katolik mazhabiga hujum qilindi va taxrib etildi. SoÀngra koÀplari tarafidan tasvib etildi. Faranglaababiyundan soÀngra yanada ziyoda taraqqiy etdilar?"

Aljavob: Bu qiyosing ham, avvalgi qiyoslar kabi farqi zohirdir. Chunki Fransuzlarda xoslar va hukumat odamlari qoÀlida koÀp vaqt Dini Nasronchun b xususan Katolik Mazhabi; bir vosita-i tahakkum va istibdod boÀlgan edi. Xoslar u vosita bilan nufuzlarini avom ustida davom ettirar edi. Va "sarsari" degan avom tabaqasida intibohga kelgan hiddaatparvarlarini va boy zolimlarning istibdodiga qarshi hujum etgan hurriyatparvarlarning mutafakkir qismlarini ezishga vosita boÀlganidan va toÀrt yuz yilga yaqin Failish,tonda ixtilollar bilan istirohati bashariyani buzishga va hayoti ijtimoiyani chil-parchin qilishga bir sabab deb qabul qilingani uchun; u mazhabga dinsizlik nomidan emas, balki Nasroniylikning boshqa bir mazhabi nomidan hujum qilindi. Va tabaatlarivomda va faylasuflarda bir ranjish, bir adovat hosil boÀlgan ediki; ma'lum hodisa-i tarixiya sodir boÀlgan. Holbuki Dini Muhammadiy (Satiga va shariati Islomiyaga qarshi; hech bir mazlumning, hech bir mutafakkirning haqqi yoÀqki, undan shikoyat qilsin. Chunki ularni ranjitmaydhatidarni himoya qiladi. Tarixi Islom maydondadir. Musulmonlar ichida bir-ikki hodisadan boshqa dohiliy muhoraba-i diniya boÀlmagan. Katolik Mazhabi esa, toÀrt yuz yil ixtiloloti dohiliyaga sabab boÀlgan.

Ham Islomiyat, xosning d ziyoda avomning tahassungohi boÀlgan. Zakotning farzligi va foiz olishning haromligi bilan; xoslarni avomning ustida mustabid qilish emas, bir jihatdan xizmat boÀlsladi.

deydi.

Ham Qur'oni Hakim lisoni bilan

kabi qudsiy havolalar bilan aqlni istishhod etadr shukqoz etadi va aqlga havola etadi, tahqiqqa chorlaydi. U bilan ahli ilm va asxobi aqlga din nomidan maqom beradi, ahamiyat beradi. Katolik mazhabi kabi aqlni azl etmaydi, ahli tafakkurni jim qilmaydi, koÀr-koÀrona taqlid istamaydi.

Haqiqitgan moniylik emas, balki hozirgi Nasroniy dinining asosi bilan Islomiyatning asosi muhim bir nuqtadan ayrilgani uchun; sobiq farqlar kabi koÀp jihatlardan boshqa-boshqa ke etdi;r. U muhim nuqta shu:

Islomiyat, tavhidi haqiqiy dini boÀlib; vositalar, sabablarni isqot etadi. Anoniyatni sindiradi, ubudiyati xolisani ta'sis etadi. Nafsning rububiyatidan boshlab har qanday rububiyati botilani kesadi, rad etadi. lohni uchun; xoslardan katta inson toÀliq dindor boÀlsa, anoniyatni tark etishga majbur boÀladi. Anoniyatni tark etmagan, salobati diniyani va qisman dinini ham tark qiladi.

Hozirgi Nasroniylik dini esa; "Valadiyat Aqidasi"ni qabul qilgani uybiy Mvositalar va sabablarga ta'siri haqiqiy beradi. Din nomidan anoniyatni sindirmaydi, balki Hazrat Iso Alayhissalomning muqaddas vakili deb u anoniyatga bir qudsiyat beradi. Shuning uchun, dunyoda eng buyuk maqom ishgÀol etgan Nasroniy xoslari t emasddindor boÀla oladilar. Hatto Amerikaning sobiq Raisi Jumhuri Vilson va Angliyaning sobiq Raisi Vukalosi Loyd Jorj kabi koÀplar borki, mutaassib bittadan pop hukmida dindor boÀldilar. Musulmtufayla esa unday maqomlarga kirganlar nodiran toÀliq dindor va salobatli qoladilar. Chunki gÀururni va anoniyatni tashlolmaydilar. Taqvo-i haqiqiy esa, gÀurur va anoniyat bilan mak, Iholmaydi.

Ha, qandayki Nasroniy xoslarining taassubi, musulmon xoslarining adami salobati muhim bir farqni koÀrsatadi; shunga oÀxshab: Nasroniydan chiqqan faylasuflar dinlariga qarshi loqayd yoki muoriz vaziyatini olishi va Islomt joiziqqan hukamolarning qismi a'zami hikmatlarini asosoti Islomiyaga bino etishi; yana muhim bir farqni koÀrsatadi.

Ham aksariyat bilan zindonlarga va musibatlarga tushgan omi Nasroniy jamolndan madad kutmaydilar. Ilgarilari koÀplari dinsiz boÀlar edilar. Hatto Fransiyaning Ixtiloli Kabirini chiqargan va "Sarsari Dinsiz" ta'bir etilgan tarixda mashhur inqilobchilar, oÀsha musibatzada avom qismidir. Islomiyatda esa, aksariyati mutdan tailan hibsga va musibatga tushganlar dindan madad kutadilar va dindor boÀladilar. Xullas, bu hol ham muhim bir farqni koÀrsatadi.

Uchinchi Ishorat: Ahli bid'at adir. Yi: "Bu taassubi diniy bizni orqada qoldirdi. Bu asrda yashash taassubni tashlash bilan boÀladi. Ovrupa taassubni tashlagandan soÀng taraqqiy etdi?"

Aljavob: Xato qilyapsiz va aldangansiz yoki aldayapsiz. Chunki Ovrupa diniga mut bir ddir. Hatto bir oddiy Bolgarga yoki bir Ingliz askariga yoki bir sarsari Fransuzga "Salla kiy. Kiymasang, hibsga tashlanasan!" deyilsa,kat qiublari muqtazosiga koÀra: "Hibsga emas, oÀldirsangiz ham, dinimga va milliyatimga bu haqoratni qilmayman!", deydi.

Ham tarix shohidki: Ahli Islom qachon diniga toÀliq tamassuk etgan bidan c oÀsha zamonga nisbatan taraqqiy etgan. Qachon salobatni tark qilgan boÀlsa, tadanniy etgan. Nasroniylik esa, aksincha. Bu ham muhim birqarshi asosiydan nash'at etgan.

Ham Islomiyat boshqa dinlarga qiyos etilmaydi. Bir musulmon Islomiyatdan chiqsa va dinini tark etsa, boshqa hech bir paygÀambarni 'dir; qilolmaydi; balki Janobi Haqni ham tan ololmaydi va balki hech qanday muqaddas narsani tanimaydi; balki oÀzida kamolotga mador boÀladigan bir vijdon topilmaydi, tafassuh etadi. Shuning uchun Islomiyat nazarida, harbiyi. Undning haqqi hayoti bor. Xorijda boÀlsa musolaha etsa, dohilda boÀlsa jizya bersa; Islomiyatga koÀra hayoti mahfuzdir. Faqat murtadning haqqi hayotir mar. Chunki vijdoni tafassuh etadi, hayoti ijtimoiyaga zahar hukmiga oÀtadi. Holbuki Nasroniy bir dinsiz yana hayoti ijtimoiyaga foydali bir vaziyatda qola oladi. Ba'zi muqaddasotni qabul qiladi va ba'zi paygÀambarlarga ishona oladi va Janobi Hyat muir jihatdan tasdiq eta oladi.

Ajabo, bu ahli bid'at va toÀgÀrisi ahli ilhod, bu dinsizlikda qaysi manfaatni topyaptilar? Agar idora va osoyishni oÀylayotgan boÀlsalarabi bihni bilmagan dinsiz oÀnta sarsarining idorasi va sharlarini daf etishi, mingta ahli diyonatning idorasidanda mushkuldir. Agar taraqqiyni oÀylayotgan boÀlsalar; unday dinsizlar idora-i huky va b zararli boÀlganlari kabi, taraqqiyga ham monedirlar. Taraqqiy va tijoratning asosi boÀlgan amniyat va osoyishni buzadilar. ToÀgÀrisi, ular maslak jihatidan buzgÀunchidir. Dunyoda eng katta ahmoq oÀshaki, bunday dinsiz sarsarilar tao'rraqqiy va saodati hayotiyani kutsin. Bunday ahmoqlardan muhim bir mavqeni ishgÀol etgan birov aytganki: "Biz Alloh Alloh deya-deya orqada qoldik. Ovrupa toÀp miltiq deya-deya oldinga ketdi".

"Javob-ul ahmaq as sung alooidasiga koÀra, bundaylarga qarshi javob, sukutdir. Lekin ba'zi ahmoqlarning orqasida badbaxt aqllar boÀlganidan aytamiz:

Ey bechoralar! Bu dunyo bir musofirxonadir. Har kuni oÀttiz ming shohid janozhokazobilan "Al-mavtu haq" hukmini tasdiqlaydilar va bu da'voga guvohlik qiladilar. OÀlimni oÀldira olasizmi? Bu shohidlarni takzib eta olasizmi? Modomiki qilolmas ekansiz; mavt Alloh Alloh dediradi. Sakarotda Alloh Allohning oÀrniga; qari jasyogÀingiz, qaysi miltigÀingiz zulumoti abadiyni u sakarotdagining qarshisida yoritadi, ya'si mutlaqini umidi mutlaqqa aylantira oladi? Modomiki oÀlim bor, qabrga kiriladi; bu hayot oÀtyapti, boqiy bir hayot kelyapti.i Lam'arta toÀp miltiq deyilsa, ming marta Alloh Alloh deyish lozim boÀladi. Ham Alloh yoÀlida boÀlsa; miltiq ham Alloh deydi, toÀp ham Allohu Akbar deya baqiradi, Alloh bilan iftor qiladi, saharlik qiladi.

ilar; inchi Ishorat:>Taxribotchi ahli bid'at ikki qismdir.

Bir qismi -goÀyo din hisobiga, Islomiyatga sadoqat nomiga- goÀyo dinni milliyat bilan taqviya etish uchun, "Zaif boÀlgan din shajara-i nuroniyasini milliyat tuprogÀida ekishni, quvvatlann ham ni istaymiz" deya, dinga tarafdor vaziyatni koÀrsatadilar.

Ikkinchi qism millat nomiga, milliyat hisobiga, unsuriyatga quvvat berish fikriga binoan, "Millatni Islomiyat bilan tarbiyalashni istaymٌ اِلّya bid'atlarni ijod qiladilar.

Birinchi qismga deymizki: Ey "sodiq ahmoq" itloqiga masadaq bechora ulamo-i su' yoki majzub, aqlsiz, johyati bfiylar! Haqiqati koinot ichida ildizi joylashgan va haqoiqi koinotga ildiz otgan shajara-i Tubo-i Islomiyat; mavhum, muvaqqat, juz'iy, xususiy, manfiy, balki asossiz, gÀarazkor, zulmkor, zulmoniy un bir qt tuprogÀiga ekilmaydi! Uni u yerga ekishga urinish, ahmoqona va taxribkorona, bid'atkorona bir tashabbusdir.

Ikkinchi qism milliyatchilarga deymizki: E "Senush hamiyat-furushlar! Bir asr avval milliyat asri boÀlishi mumkin edi. Bu asr unsuriyat asri emas! Bolshevizm, sotsializm masalalari istilo etyapSAKKIZsuriyat fikrini sindiryapti, unsuriyat asri oÀtyapti. Abadiy va doimiy boÀlgan Islomiyat milliyati; muvaqqat, sertashvish unsuriyat bilan bogÀlanmaydi va tarbiyalanmr'on oVa tarbiyalash boÀlsa ham; Islom millatini ifsod etgani kabi, unsuriyat milliyatini ham isloh etolmaydi, ibqo etolmaydi. Ha, muvaqqat tarbiyalashda bir zavq va bir muvaqqat quvvat koÀrinadi, faqat juda muvaqqat va oqibati xatarlidir.

Ham htiyotnsurida abadiy qobili iltiyom boÀlmaslik suratida bir inshiqoq chiqadi. OÀsha vaqt millatning quvvati, bir qism bir qismning quvvatini sindirgani uchun, qolmaydi. Ikki togÀ bir-biriga qarshi bir mezonning ikki pallasida dan ke; bir botmon quvvat u ikki quvvat bilan oÀynay oladi; yuqori koÀtaradi, pastga tushiradi.

Ikkinchi Savol, ikki ishoratdir:

Birinchi Ishoratki: "Beshinchi Ishorat"dir. Muhim bir savolning gÀoyat muxtatdir!

r javobidir.

Savol: Oxirzamonda Hazrat Mahdiy kelishiga va fasodga kirgan olamni isloh qilishiga doir mutaaddid rivoyoti sahiha bor. Holbuki bu zamon, jamoat zamonidir; shaxs zamoni emas! Shaxs naqadar dohiy va hatida za dohiy darajasida boÀlsa ham, bir jamoatning mumassili boÀlmasa, bir jamoatning shaxsi ma'naviysini tamsil etmasa, muxolif bir jamoatning shaxsi ma'naviysiga qarshi magÀlub boÀar birBu zamonda -quvvati valoyat naqadar yuksak boÀlsa boÀlsin- bunday bir jamoati bashariyaning ifsodoti azimasi ichida qanday isloh qiladi? Agar Mahdiyning butun ishlari horiqo boÀlsa, bu dunyodagi hikmati Ilohiyaga va qavonini oت۪ى تَohga muxolif boÀladi. Mahdiy masalasining sirrini anglashni istaymiz?

Aljavob: Janobi Haq kamoli rahmatidan, shariati Islomiyaning abadiyatiga bir asari himoyat sifatida, har bir fasodi ummat zamonida bir muslih yoki bir mujaddid yoki bir ding.

-i zishon yoki bir qutbi a'zam yoki bir murshidi akmal yoxud bir navi Mahdiy hukmida muborak zotlarni yuborgan; fasodni izola etib, millatni isloh etgan; Dini Ahmadiyni (S.A.V.) muhofaza etgan. Modomiki odati shunday jarayon etar ekan, oxiryasi ding eng ulkan fasodi zamonida; albatta eng buyuk bir mujtahid, ham eng buyuk bir mujaddid, ham hokim, ham mahdiy, ham murshid, ham qutbi a'zam ki bosda bir zoti nuroniyni yuboradi va u zot ham Ahli Bayti Nabaviydan boÀladi. Janobi Haq bir daqiqa mobaynida yer va osmon oÀrtasidagi olamni bulutlar bmiz: UoÀldirib boÀshatgani kabi, bir soniyada dengizning toÀfonlarini tinchitadi va bahor ichida bir soatda yoz mavsumining namunasini va yozda bir soatda qish toÀfonini ijod etgan Qodiri Zuljalol; Mahdiy bilan ham olami Islomning zulumotini tarqani va di. Va va'da bergan, va'dasini albatta bajaradi. Qudrati Ilohiya nuqtasidan qaralsa, gÀoyat oson. Agar doira-i asbob va hikmati Rabboniya nuqtasidan oÀylansa, yana shu qadar aqlga uygÀun va boa chiqa loyiqki; agar Muxbiri Sodiqdan rivoyat boÀlmasa ham, har holda shunday boÀlishi lozim boÀlar va boÀladi deya ahli tafakkur hukm qiladi. Shundayki: Falillahilhamd

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَVA OLTيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلٰى اٰلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى اِبْرَاه۪يمَ وَ عَلٰى اٰلِ اِبْرَاه۪يمَ فِى الْعَالَم۪ينَ اِchisi:حَم۪يدٌ مَج۪يدٌ

duosi -umum ummat, umum namozida, kunda besh marta takror etgan bu duolari- bilmushohada qabul boÀlganki; Oli Muhammad Alayhissalotu Vassalam, Oliari, iim Alayhissalom kabi shunday bir vaziyat olganki; umum muborak silsilalarning boshida, har aqtor va a'sorning majma'larida u nuroniy zotlar qoÀmondonlik qiladilar.

{(Hoshiya) Hatto ulardan bittasi boÀlgan Sayyid Ahmadikki jnusiy millionlab muridga qoÀmondonlik qiladi. Sayyid Idris kabi boshqa bir zot yuz mingdan ortiq musulmonlarga qoÀmondonlik qiladi. Sayyid Yahyo kabi bir boshqauzada d yuz minglab odamlarga amrlik qiladi va hokazo‌ Bu sayyidlar qabilasining a'zolarida bunday zohiriy qahramonlar koÀp boÀlgani kabi; Sayyid Abdulqodir Jiyloniy, Sayyid Abulhasan Shozaliy, Sayyid Ahmad Badaviy kabi ma'naviy qahramonlarnia va uramonlari ham bor ekan.}

Va shunday bir kasratdadirlarki, u qoÀmondonlardan majmui muazzam bir qoÀshin tashkil qiladilar. Agar moddiy shaklga kirsa va bir tasonud bilan bir qoÀshin vaziyatini olsalar, Islomiyat dinini mill MoÀ'jmuqaddasa hukmida robita-i ittifoq va intiboh qilsalar, hech bir millatning qoÀshini ularga qarshi dosh berolmaydi! Xullas, u juda kasratli oÀsha muqtadir qoÀshin, Oli Muhammad Alayhissalotu Vassalamdir va Hazrat Mahdiyning eng xos qtsiz bidir.

Ha, bugun tarixi olamda hech bir nasl shajara bilan va hujjatlar bilan va an'ana bilan bir-biriga muttasil va eng yuksak sharaf va oliy hasab va asl nasab bilan mumtoz hech bga masl yoÀqdirki, Oli Baytdan kelgan sayyidlar nasli qadar quvvatli va ahamiyatli boÀlsin. Eski zamondan beri butun ahli haqiqatning qoÀshinlari bosnosabalar va ahli kamolning nomdor raislari yana ulardir. Hozir ham, kammiyatan millionlarni oÀtgan bir nasli muborakdir. Mutanabbih va qalblari iymonli va muhabbati Nabaviy bilan toÀla va jahonqiymatn gÀoyfi intisobi bilan sarfarozdirlar. Bunday bir jamoati azima ichidagi muqaddas quvvatni tahyij etadigan va uygÀotadigan hodisoti azima vujudga kelyapti. Albatta u quvvatiabadirdagi bir hamiyati oliya joÀsh uradi va Hazrat Mahdiy boshiga oÀtib, tariqi haq va haqiqatga yoÀllaydi. Bunday boÀlish va bunday boÀlishini; bm, uladan soÀngra bahorning kelishi kabi, odatullohdan va rahmati Ilohiyadan kutamiz va kutishda haqlimiz.

Ikkinchi Ishorat, ya'ni Oltinchi Ishorat: Hazrat Mahbonimig jamiyati nuroniyasi Sufyon komitetining taxribotchi rejimi bid'atkoronasini ta'mir etadigan, Sunnati Saniyani ihyo etadigan; ya'ni olami Islomiyatda risolati Ahmadiyani (S.A.V.) inkor niyati bilan shariati Ahmadiyani (S.A.V qusurribga uringan Sufyon komiteti Hazrat Mahdiy jamiyatining moÀ'jizakor ma'naviy qilichi bilan oÀldiriladi va tarqatiladi.

Ham olami insoniyatda inkori uluhiyat niyati bilan zalolayat va muqaddasoti bashariyani chil-charchin qilgan Dajjol komitetini, Hazrat Iso Alayhissalomning dini haqiqiysini Islomiyatning haqiqati bilan birlashtirishga uringaam bosyatkor va fidokor bir Isaviy jamoati nomi ostida va "Musulmon Isaviylari" unvoniga loyiq bir jamiyat, u Dajjol komitetini Hazrat Iso Alayhissalomning rayosati ostida oÀldiradi vailishitadi; basharni inkori uluhiyatdan qutqaradi.

Bu muhim sir juda uzundir. Boshqa yerlarda biroz bahs etganimizdan, bu yerda bu qisqa ishorat bilan kifoyalanamiz.

Yettinchi Ishlomiyaya'ni Uchinchi Savol: "Sening eski zamondagi mudofaoting va Islomiyat haqidagi mujohadoting hozirgi tarzda emas. Ham Ovrupaga qarshi Islomiyatni muilinmaetgan mutafakkiriyn tarzida ketmayapsan. Nima uchun Eski Said vaziyatini oÀzgartirding? Nima uchun ma'naviy mujohidiyni Islomiya tarzida harakat etmayapsan?", deydilar.

Aljavob: Eski Said bilan mutafakkiriyn qismi, yapsiza-i bashariyaning va hikmati Ovrupaning dasturlarini qisman qabul qilib, ularning qurollari bilan ular bilan muboraza etadilar; bir daraja ularni qabul qiladilar. Bir qism dasturlarini fununi musbata suratida loyaOL:>"Sal taslim etadilar, bu shaklda Islomiyatning haqiqiy qiymatini koÀrsatolmaydilar. GoÀyo ildizlari juda chuqur deb oÀylagan hikmatlarining shoxlari bilan Islomiyatni tarbiyalaydilar, goÀyo tqilayi etadilar. Bu tarzda gÀalaba oz va Islomiyatning qiymatini bir daraja tanzil etish boÀlgani uchun, u maslakni tark etdim. Ham fe'lan koÀrsatdimki: Islomiyatningِّجَالari shu qadar chuqurki; falsafaning eng chuqur asoslari ularga yetishmaydi, balki sathiy qoladi. OÀttizinchi SoÀz, Yigirma ToÀrtinchi Maktub, Yigirma ToÀqqizinchi SoÀz bu haqiqatni burhonlari bilana dohi qilib koÀrsatgan. Eski maslakda, falsafani chuqur deb oÀylab, ahkomi Islomiyani zohiriy deb oÀylab falsafaning shoxlari bilan bogÀlab 3. Msh va muhofaza etilish oÀylanar edi. Holbuki falsafaning dasturlarining qanday haddi borki, ularga yetishsin?

اَلْحَمْدُ iqatigِ الَّذ۪ى هَدٰينَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْلَٓا اَنْ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَٓاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سga dar عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلٰى اٰلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى سَيِّدِنَا اِبْرَاه۪يمَ وَ عَلٰى اٰلِ اِبْرَاه۪يمَ فِى الْعَالَم۪ينَ اِنَّكَ حَم۪يدٌ Àzgartٌ

Sakkizinchi Qism boÀlgan Rumuzoti Samoniya

"Sakkiz Ramz"dir, ya'ni sakkiz kichik risoladir. Shu ramzlarining asosi, Ilmi Jifrning muhim bir dasturi va ulumi xofiyaning muhiuomalakaliti va bir qism asrori gÀaybiya-i Qur'oniyaning muhim bir miftahi boÀlgan tavofuqdir.

Kelajakda mustaqil tarzda nashr etilishidan, bu yerga kiritilmadi.

ToÀqqizinchi Qism

بِسْمِm bir هِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

BIRINCHI TALVIH: "Tasavvuf", lariniat", "valoyat", "sayri suluk" nomlari ostida shirin, nuroniy, nash'ali, ruhoniy bir haqiqati qudsiya borki; u haqiqati qudsiyani e'lon qilgan, dasr bergan, tavsif etgan minglab jild kitoblarni ahli zavq vi tanvfning muhaqqiqlari yozishgan, u haqiqatni ummatga va bizga aytganlar. جَزَاهُمُ اللّٰهُ خَيْرًا كَث۪يرًا Biz u bepoyon dengizdan bir qancha qatra hukmida bir qancha rashhalaasodnihu zamonning ba'zi iljootiga binoan koÀrsatamiz.

Savol: Tariqat nima?

Aljavob: Tariqatning gÀoya-i maqsadi, ma'rifat va inkishofi haqoiqi iymoniya bo sayyiMe'roji Ahmadiyning (S.A.V.) koÀlankasida va soyasi ostida qalb oyogÀi bilan bir sayri suluki ruhoniy natijasida zavqiy, holiy va bir daraja shuhudiy haqoiqi iymoniya va Qur'oniyaga mazhariyat; "tariqat", Ibrohvuf" nomi bilan ulviy bir sirri insoniy va bir kamoli bashariydir.

Darhaqiqat, shu koinotda inson bir fihrista-i jome'a boÀlganidan, insonning qalbi minglab olamning xarita-i ma'naviyasi hukmidadir. Ha, insonninbsga oidagi miyasi hadsiz simsiz telegraf va telefonlarning stantsiyasi deyilgan markazi kabi, koinotning bir navi markazi ma'naviysi ekanini koÀrsatgan hadsiz funun va ulumi bashariya boÀlgani kabi, insonning mohiyatidagi qalbi haa eskisiz haqoiqi koinotning mazhari, madori, urugÀi boÀlganini; son-sanoqsiz ahli valoyat yozgan millionlab nuroniy kitoblari koÀrsatadilar.

Modomiki qalb va miya-i insoniy bu markazda ekan; urugÀ holatida bir shajara-i azimga va jihozotini tazammun etadi va abadiy, uxroviy, hashmatli bir uskunaning asboblari va charxlari ichida joylashtirilgan. Albatta va har holda u qalbning Fotiri, u qalbni ishlattirishini va bilquvva holdan bilatdan aziyatiga chiqarishini va inkishofini va harakatini iroda etganki, shunday qilgan. Modomiki iroda qilgan, albatta u qalb ham aql kabi ishlaydi. Va qalbni ishlattirish uchun eng larinivosita, valoyat marotibida zikri Ilohiy bilan tariqat yoÀlida haqoiqi iymoniyaga tavajjuh etishdir.

IKKINCHI TALVIH: Bu sayri suluki qalbiyning va ha zid b ruhoniyaning miftahlari va vasilalari, zikri Ilohiy va tafakkurdir. Bu zikr va fikrning mahosini, sanash bilan tugamaydi. Hadsiz favoidi uxroviya va kamoloti insoniyani nazarga olmasdan, yolgÀiz shu sertashvish hayoti dunyovrdi oxoid juz'iy bir foydasi shuki: Har bir inson hayotning tashvishidan va ogÀir takolifidan bir daraja qutulish va tanaffus etish uchun; har holda bir tasalli istaydi, bir zavqni qidiradi va vahshatni izola etadigan bir unsiyatni tahar muqadadi. Madaniyati insoniya natijasidagi ijtimo'oti unsiyatkorona oÀn insondan bir ikkisiga muvaqqat boÀlib, balki gÀaflatkorona va sarxushchasiga bir unsiyat va bbilan at va bir tasalli beradi. Faqat yuzdan saksoni yo togÀlarda, daralarda munfarid yashaydi, yo dardi maishat uni uzoq burchaklarga yoÀllaydi, yo musibatlar va keksalik kabi لِّمْ ni oÀylattirgan vositalar jihati bilan insonlarning jamoatlaridan kelgan unsiyatdan mahrumdirlar. U hol ularga unsiyat berib tasalli bermaydi.

Xullas, bundaylarning haqiqiy tasallisi va jiddiy unsiyati va sr va szavqi; zikr va fikr vositasida qalbni ishlatish, u uzoq burchaklarda, u vahshatli togÀ va mashaqqatli daralarda qalbiga mutavajjih boÀlib "Alloh!" daqviyabi bilan unsiyat etib, oÀsha unsiyat bilan atrofida vahshat bilan unga qaragan narsalarni unsiyatkorona tabassum vaziyatida oÀylab, "Ziْمِه۪ an Xoliqimning hadsiz ibodi har tarafda boÀlgani kabi, bu vahshatgohimda ham koÀpdirlar. Men yolgÀiz emasman, tavahhush ma'nosizdir!" deb, iymonli hayotdan unsiyatli zavq oladi. Saodati hayotiya ma'nosiri haylaydi, Allohga shukr qiladi.

UCHINCHI TALVIH: Valoyat, bir hujjati risolatdir; tariqat, bir burhoni shariatdir. Chunki risolat tabligÀ etgan haqoiqi iymoniyani valoyat bir navi shuhudi qalbiy va zavqi ruahim bbilan aynalyaqiyn darajasida koÀradi, tasdiq qiladi. Uning tasdigÀi, risolatning haqqoniyatiga qat'iy bir hujjatdir. Shariat dars bergan ahkomning haqoiqini tariqat zavqi bilan, kashfi bilan va undan istifoda BoÀlmistifozasi bilan u ahkomi shariatning haq ekaniga va Haqdan kelganiga bir burhoni bahirdir. Qandayki valoyat va tariqat, risolat va shariatning hujjati va dalilidir; shuning kabi, Islomiyatning bir sirri kamoli va ul bir anvori va insoniyatning Islomiyat sirri bilan ma'dani taraqqiyoti va bir manba-i tafayyuzotidir.

Xullas, bu sirri azimning bu daraja ahamiyati bilan birga, ba'zi zalolat firqalari uni inkor qilishgacha borishgan. OÀzlari mahbaqa-ilgan anvordan, boshqalarining mahrumiyatiga sabab boÀlishgan. Eng koÀp madori taassuf shuki: Ahli Sunnat va Jamoatning bir qism zohiriy ulamosi va Ahli Sunnat va Jamoatga mansub bir qism ahli siyosat gÀofil insonlar; uf emaariqat ichida koÀrgan ba'zi suiste'molotni va bir qism xatiotni bahona qilib, u xazina-i uzmoni yopish, balki taxrib etish va bir navi obi hayotni tarqatgan u kavsar manbaini quritish uchun harakat qilyaptilar. Holbuki ashyodaomoni siz va har jihati xayrli narsalar, mashrablar, maslaklar juda oz. Baribir ba'zi qusurlar va suiste'molot boÀladi. Chunki loyiq boÀlmaganlar bir ishga kirishsalar, albatta suiste'mol qiladilaratiga n Janobi Haq oxiratda muhosaba-i a'mol dasturi bilan, adolati Rabboniyasini hasanot va sayyiotning muvozanasi bilan koÀrsatadi. Ya'ni hatdi.. rojih va ogÀir kelsa, mukofotlaydi, qabul qiladi; sayyiot rojih kelsa jazolaydi, rad qiladi. Hasanot va sayyiotning muvozanasi miqdorga qaramaydi, sifatgada yaydi. Ba'zan bitta hasana mingta sayyiotga tarajjuh etadi, avf ettiradi. Modomiki adolati Ilohiya shunday hukm qilar ekan va haqiqat ham buni haq koÀrar ekan; tadir.

ya'ni Sunnati Saniya doirasida tariqatning hasanoti, sayyiotiga qat'iyan murajjah boÀlganiga dalil: Ahli tariqat ahli zalolatning hujumi zamonida iymonlarinlganlafaza etishidir. Oddiy bir samimiy ahli tariqat; suriy, zohiriy bir mutafannindan koÀproq oÀzini muhofaza qiladi. U zavqi tariqat vositasi bilan va u muhabbati avliyo jihati bilan iymonini qutqaradi. Kaboir b nabiyosiq boÀladi, faqat kofir boÀlmaydi; osonlik bilan zindiqoga kirmaydi. Shadid bir muhabbat va metin bir e'tiqod bilan aqtob deb qabul qilgan bir silsila-i mashoyixni uning nazarida hech qanday quvva kashgolmaydi. Yengolmagani uchun, ulardan e'timodini kesolmaydi. Ulardan e'timodi kesilmasa, zindiqoga kirolmaydi. Tariqatda hissasi boÀlmagan va qalbi harakatga kelmagan, bir muhaqqiq olim zot boÀlsa ham, hozirgi zindiqlarning dasisalarigalmatdii oÀzini toÀliq muhofaza etishi mushkullashgan.

Yana bir narsa borki: Doira-i taqvodan xorij, balki doira-i Islomiyatdan xorij surat olgan ba'zi mashrablarning Bu hariqat nomini haqsiz boÀlib oÀziga taqqanlarning sayyioti bilan tariqat mahkum boÀlolmaydi. Tariqatning diniy va uxroviy va ruhoniy juda muhim va ulviy natijalarini nazarga olmasdan, yolgÀiz olami Islom ichidagi qudsiy bir robita boÀlgan Agatning inkishofiga va inbisotiga eng birinchi, ta'sirli va haroratli vosita tariqatlar boÀlgani kabi; olami kufrning va siyosati Nasroniyaning, nuri Islomiyatni soÀndirish uchun mudhish hujumlariga qarshi hamimdir.muhim va tebranmas qal'a-i Islomiyatning bir qal'asidir. Markazi Xilofat boÀlgan Istanbulni besh yuz ellik yil butun olami Nasroniyaning qarshisida muhofaza ettirgan, Istanbulda besh yuz yerda joÀsh urgan anvori ِ وَ س va u markazi Islomiyadagi ahli iymonning muhim bir nuqta-i istinodi, u ulkan masjidlarning orqalaridagi takyalarda "Alloh Alloh!" deganlarnot qilvvati iymoniyalari va ma'rifati Ilohiyadan kelgan bir muhabbati ruhoniy bilan joÀshu xurushlaridir.

Xullas, ey aqlsiz hamiyat-furushlar va soxtakor milorat, parvarlar! Tariqatning hayoti ijtimoiyangizda bu hasanasini yenga oladigan qaysi sayyiotlar bor, aytinglar?

TOÀRTINCHI TALVIH: Maslagi valoyat juda oson boÀlish bilan barobar juda mushkulotlidir, juda rtabasboÀlish bilan birga juda uzundir, juda qiymatli boÀlish bilan birga juda xatarlidir, juda keng boÀlish bilan birga juda tordir.

Xullas, bu sir uchun; u yoÀlda suluk etganlar ba'zan bimoli adi, ba'zan zarar koÀradi, ba'zan qaytib boshqalarini yoÀldan chiqaradi.

Azjumla: Tariqatda "sayri anfusiy" va "sayri ofoqiy" ta'birlari ostida ikki mashrab bor.

Birinchi mashrab, anfusiy mashra380

nafsdan boshlaydi, xorijdan koÀzini chekadi, qalbga qaraydi, anoniyatni teshib oÀtadi, qalbidan yoÀl ochadi, haqiqatni topadi. SoÀngra ofoqqa kiradi. OÀshanda ofoqni nuroniy koÀradi. Sayrni tezda tugatadi. Anfusiy dolar ica koÀrgan haqiqatini buyuk bir miqyosda unda ham koÀradi. Turuqi xofiyaning koÀpchiligi bu yoÀldan ketadi. Buning ham eng muhim asosi; anoniyatni sindirish, havoni tark etish, nafsni oÀldirishdir.

Ikkinchi mashr juzi oqdan boshlaydi, u doira-i kubroning mazohirida jilva-i asmo va sifotni tomosha qilib, soÀngra doira-i anfusiyaga kiradi. Kichik bir miqyosda, doira-i qalbida u anvorni mushohada etib, unda eng y masaloÀlni ochadi. Qalb, oyna-i Samad boÀlganini koÀradi, qidirgan maqsadiga vosil boÀladi.

Birinchi martabada suluk etgan insonlar nafsi ammorani oÀldirishga muvaffaq boÀlmasa, havoni tark etib anoniyatni sindirmasa; shukr maqomidanhyosi,maqomiga tushadi.. faxrdan gÀururga yiqiladi. Agar muhabbatdan kelgan bir injizob va injizobdan kelgan bir navi sakr birga boÀlsa, undan "shatohat" nomi bilan haddidan oshgan da'volar chiqadi. Ham oÀzi ma'no qiladi, ham boshqasining zarariga sabab boÀladi. Masalan: Qandayki bir mulozim oÀzidagi qoÀmondonlik zavqi bilan va nash'asi bilan gÀururlansa, oÀzini bir mushir deb oÀylaydi. Kichkina doirasini u kulliy doira bilan iltibos etadi. Va bir kich kiribada koÀringan bir Quyoshni dengizning yuzida hashmati bilan jilvasi koÀringan Quyosh bilan bir jihati mushobahat bilan iltibosga sabab boÀladi; shuning kabi: Koٰذِهِ i valoyat borki; bir chivinning bir tovus qushiga nisbati kabi, oÀzidan shu daraja katta boÀlganlardan oÀzini katta koÀradi va shunday ham mushohada etadi, oÀzini haqliiriga opadi. Hatto men koÀrdimki: YolgÀiz qalbi intibohga kelgan, uzoq-uzoqlardan valoyatning sirrini oÀzida his etgan, oÀzini qutbi a'zam deb oÀylab, oÀsha vaziyatni olardi. Men dedim: "Qardoshim! Qandaynh Siruni saltanatning bosh vazir doirasidan to nohiya mudiri doirasiga qadar bir tarzda juz'iy-kulliy jilvalari bor; shunga oÀxshab valoyatning va qutbi. Hozig ham shunday muxtalif doira va jilvalari bor. Har bir maqomning koÀp pardalari va soyalari bor. Sen bosh vazir-misol qutbiyatning a'zam jilvasini bir mudir doirasi hukmida boÀlgan oÀz doirangdan oÀsha jilvani koati Quan, aldangansan. KoÀrganing toÀgÀri, faqat hukming xato. Bir chivinga bir idish suv, bir kichik dengizdir". U zot shu javobimdan inshaalloh uygÀondi va u vartadan qutuldi.

Ham men mutaaddid insonlarni koÀrdimki, oÀzlarinsofistnavi Mahdiy deb bilar va "Mahdiy boÀlaman" der edilar. Bu zotlar yolgÀonchi va aldovchi emaslar, balki aldanadilar. KoÀrganlarini haqiqat deb oÀy boÀlmar. Asmo-i Ilohiyaning qandayki tajalliyoti, Arshi A'zam doirasidan bir zarraga qadar jilvalari bor va u asmoga mazhariyat ham oÀsha nisbatda tafovut etadi. Xuddi shuningdek, mazhariyati asmodan iborat boÀlgan marotibi valoyat hammlidiray mutafovitdir. Shu iltibosning eng muhim sababi shu:

Maqomoti avliyodan ba'zi maqomlarda Mahdiy vazifasining xususiyati boÀlgani va qutbi a'zamga xos bir nisbati koÀringani va Hazrat Hizrning bir munosabati xossasi ning uni kabi, ba'zi mashohir bilan munosabatdor ba'zi maqomot bor. Hatto u maqomlar "Maqomi Hizr", "Maqomi Uvays", "Maqomi Mahdiyat" deb ta'bir qilinadi.

Xullas, shu sirga binoan, u maqomga va u maqomning taz'iy bir namunasiga yoki bir soyasiga kirganlar, oÀzlarini oÀsha maqom bilan xos munosabatdor mashhur zotlar deb oÀylaydilar. OÀzini Hizr deb oÀylaydi yoki Mahdiy deb e'tiqsifatiadi yoki qutbi a'zam deb xayol qiladi. Agar hubbu johga tolib anoniyati boÀlmasa, u holda mahkum boÀlmaydi. Uning haddidan ortiq da'volari shatohatdarajaadi. U bilan balki mas'ul boÀlmaydi. Agar anoniyati parda ortida hubbu johga mutavajjih boÀlsa; u zot anoniyatga magÀlub boÀlib, shukrni tashlab faxrga kirsa, faxrdan bora-bora gÀururga yiqiladi. Yo devonalik daradi.

ga sukut etadi yoxud tariqi haqdan chiqadi. Chunki buyuk avliyoni oÀzi kabi talaqqiy etadi, haqlaridagi husni zoni sinadi. Zero nafs naqadar magÀrur boÀlsa ham, oÀzi oÀz qusurini idrok etadi. U buyuklarni hq muxoiga qiyos qilib, qusurli tavahhum etadi. Hatto anbiyolar haqida ham hurmati nuqsonlashadi.

Xullas, bu holga giriftor boÀlganlar, mezoni shariatni qoÀlda tutish va Usul-ud Din ulamosining dasturng va oÀziga oÀlchov qilib olish va Imom GÀazzoliy va Imom Rabboniy kabi muhaqqiqiyni avliyoning ta'limotlarini rahbar qilishi kerak. Va doimo nafsini ittihom etishi hamda qusurdan, ojizlgan dafaqirlikdan boshqa nafsning qoÀliga bermasligi kerak. Bu mashrabdagi shatohat hubbu nafsdan nash'at etadi. Chunki muhabbat koÀzi qusurni koÀrmaydi. Nafsiga muhabbati uchun, u qusurli va layoqatsiz bir shisha parchadi. Dei nafsini bir brilliant, bir olmos deb oÀylaydi. Bu tur ichidagi eng tahlikali bir xato shuki; qalbiga ilhomiy bir tarzda kelgan juz'iy ma'nolarni "Kalomulloh" taxayyul etib, oyat deb ta'bir etishlaridirÀngra bilan vahiyning martaba-i ulyo-i aqdasiga bir hurmatsizlik keladi. Ha, asal arisining va hayvonotning ilhomotidan tut, to avomi nosning va xavassi bashariyaning ilhomotiga qadar va avomi maloikaning ilhomotidan to xavassi karrobiyunchun, lhomotiga qadar butun ilhomot, bir navi kalimoti Rabboniyadir. Faqat mazharlarning va maqomlarning qobiliyatiga koÀra kalomi Rabboniy; yetmish ming pardada talammu' etgan boshqa-boshqa jilva-i xitob qarshoniydir.

Ammo vahiy va kalomullohning ismi xossi va uning eng bahir misoli mushaxxasi boÀlgan Qur'onning najmlariga ismi xos boÀlgan "oyat" nomi shunday ilhomotga kanki,shi, xato-i mahzdir. OÀn Ikkinchi va Yigirma Beshinchi va OÀttiz Birinchi SoÀzlarda bayon va isbot etilgani kabi, qoÀlimizdagi ranglangan oynada koÀringan kichik va soÀniq va pardali Quyoshning misoli, samoda!

سُبْoshga qanday nisbati boÀlsa; xuddi shuning kabi u mudda'ilarning qalbidagi ilhom ham, toÀgÀridan-toÀgÀriga kalomi Ilohiy boÀlgan Qur'on Quyoshining oyatlariga nisbati oÀsha darajadadir. Ha, har bir oynada koÀringan quyoshning misollari, quyorda ah va u bilan munosabatdor deyilsa, haqdir; faqat u Quyoshchalarning oynasiga Kura-i Arz taqilmaydi va uning jozibasi bilan bogÀlanmaydi!

%savvufINCHI TALVIH:>Tariqatning gÀoyat muhim bir mashrabi boÀlgan "Vahdat-ul Vujud" nomli Vahdat-ush Shuhud, ya'ni Vojib-ul Vujudning vujudiga hasri nazar etib, boshqa mavjudotni u vujudi Vojibga nisbatan shu qadar zaif va koÀlankatashakdiki, vujud ismiga loyiq boÀlmaganiga hukm etib, xayol pardasiga oÀrab, tarki mosivo maqomida ularni qiymatsiz deb qarash, hatto ma'dum deya tasavvur qilish, yolgÀiz jilva-i asmo-i Ilohiyaga xayoliy bir oyna vaziyati berishgacha boradi.

X Zulja bu mashrabning ahamiyatli bir haqiqati borki: Vojib-ul Vujudning vujudi, iymon quvvati bilan va yuksak bir valoyatning haqqalyaqiyn darajasida inkishofi b taassvujudi mumkinot shu daraja pastga tushadiki, xayol va adamdan boshqa uning nazarida maqomlari qolmaydi; goÀyo Vojib-ul Vujudning hisobiga koi tagÀyinkor qiladi.

Lekin bu mashrabning tahlikalari bor. Eng birinchisi shuki: Arkoni iymoniya oltita. Iymoni billohdan boshqa iymoni bil-yavmil axir kabi ruknlar bor. Bu ruknlar esa, mumkinotning vujudlarini istaydi. U muhkam arkoni iymoniya Bir m ustida bino etilmaydi! Shuning uchun, u mashrab sohibi olami istigÀroq va sakrdan olami sahvga kirgan payti, u mashrabni birga olmasligi kerak va kiydirabning muqtazosi bilan amal qilmasligi lozim. Ham qalbiy va holiy va zavqiy boÀlgan bu mashrabni aqliy va qovliy va ilmiy suratiga aylantirmasligi kerak. Cuz emaKitob va Sunnatdan kelgan dasotiri aqliya va qavonini ilmiya va usuli kalomiya u mashrabni koÀtarolmaydi; qobili tatbiq boÀlolmaydi. Shuning uchun, Xulafo-i Roshidindan va Aimma-i Mujtahidindan va salafi solihinning buyuklaridan u mashrab oÀtdihasiga koÀrinmaydi. Demak, eng oliy mashrab emas. Balki yuksak, faqat noqis. Juda ahamiyatli, faqat juda xatarli. Juda ogÀir, faqat juda zavqli. U zavq uchun unga kirganlar undan chiqishni istashmaydi, xudgamlik bilan eng yuksak martz Davlb oÀylaydilar. Bu mashrabning asosini va mohiyatini Nuqta Risolasida va bir qism SoÀzlarda va Maktubotda bir daraja bayon qilganimizdan,an.

bilan kifoyalanib, shu yerda u muhim mashrabning ahamiyatli bir vartasini bayon qilamiz.

U mashrab sabablar doirasidan oÀtib, tarki mosivo sirri bilan mumkinotdan aloqasini kesgan axassi xavas istigÀroqi mutlaq holatida mazhar boÀlgasani mh bir mashrabdir. Bu mashrabni sabablar ichida boÀgÀilganlarning va dunyoga oshiq boÀlganlarning va falsafa-i moddiya bilan tabiatga botganlarning nazariga ilmiy bir suratda talqin etish, tabiat va moddada ularni boÀgÀdirishdir va haqii istaslomiyadan uzoqlashtirishdir. Chunki dunyoga oshiq va sabablar doirasiga bogÀliq bir nazar bu foniy dunyoga bir navi baqo berishni istaydi. U dunyo mahbubini qoÀlidan qochirishni istamaydi; vahdat-ul vua ularhonasi bilan unga bir boqiy vujud tavahhum etadi, u mahbubi boÀlgan dunyo hisobiga va baqo va abadiyatni unga toÀliq mol etishiga binoan, bir ma'budiyat darajasiga chiqaradi. -Na'uzu billah- Alhi, qainkor etish vartasiga yoÀl ochadi. Bu asrda moddiyunlik fikri shu daraja istilo etganki, moddiyotni hamma narsaga marji' deb biladilar. Bunday bir asrda xos ahli iymon moddiyotni i'dom darajasida ahamiyatsiz koÀrganlaridan; Vahdala-i Nujud mashrabi oÀrtaga chiqsa balki moddiyunlar sohib chiqadilar, "Biz ham shunday deymiz" deydilar. Holbuki dunyoda mashorib ichida moddiyunlachi- zva tabiatparastlarning maslagidan eng uzoq mashrab, Vahdat-ul Vujud mashrabidir. Chunki ahli Vahdat-ul Vujud, shu qadar vujudi Ilohiyga quvvati iymon bilani muhoyat beradilarki, koinotni va mavjudotni inkor qiladilar. Moddiyunlar esa, shu qadar mavjudotga ahamiyat beradilarki; koinot hisobiga Allohni hun, mqiladilar. Xullas bular qayerda? Ular qayerda?

OLTINCHI TALVIH: "Uch Nuqta"dir.

Birinchi Nuqta: Valoyat yoÀllari ichida eng goÀzali, eng mustaqimi, eng porlogÀi, eng boyi; Sunnati Saniyaga ittibodir. Ya'ni: A'mol va harakoti. Ominnati Saniyani oÀylab unga tobe boÀlish va taqlid etish va muomalot va af'olida ahkomi shar'iyani oÀylab rahbar qilib olishdir.

Xullas, bu ittibModomiqtido vositasi bilan oddiy ahvoli va urfiy muomalalari va fitriy harakatlari ibodat shakliga kirish bilan barobar; har bir amali, sunnatni va shariatni u ittibo nuqtasida oÀylatish bilan, bir taxatturi hukmi shaqilganeradi. U taxattur esa, sohibi shariatni oÀylattiradi. U oÀylash esa, Janobi Haqni xotirga keltiradi. U xotira bir navi huzur beradi. U holdaنَّكَ odiyan umr daqiqalari huzur ichida bir ibodat hukmiga keltirilishi mumkin. Xullas, bu jadda-i kubro, valoyati kubro boÀlgan ahli varosati nubuvvat boÀlgan sahoba va salafi solihinning yoÀlidir.

Ikkinchi Nuqta: Valoyat yoÀllarinii qismtariqat shoÀbalarining eng muhim asosi, ixlosdir. Chunki ixlos bilan xofiy shirklardan xalos boÀladi. Ixlosni qozonmagan, u yoÀllarda kezolmaydi. Va u yoÀllarning eng keskin quvvati, muhabbatdir. Ha, muhabbat mahbubida bahashaal qidirmaydi va qusurlarini koÀrishni istamaydi. Va kamoliga dalolat etgan zaif nishonlarni kuchli hujjatlar hukmida koÀradi. Doimo mahbubirni; aafdordir.

Bu sirga binoan, muhabbat oyogÀi bilan ma'rifatullohga tavajjuh etgan zotlar; shubahotga va e'tirozotga quloq solmaydilar, arzon xalos boÀladilar. Minglab sbilan, toÀplansa, ularning mahbubi haqiqiysining kamoliga ishorat qilgan bir nishonni ularning nazarida yoÀq qilolmaydi. Agar muhabbat boÀlm boÀlg vaqt oÀz nafsi va shaytoni va xorijiy shaytonlarning qilgan e'tirozoti ichida koÀp tipirchilaydi. Qahramonona bir matonat va quvvati iymon va diqqati nazar lozimki, oÀzini qutqarsin.

Shu sirga binoan; umum marotibi valoyatda ma'rifgÀularhdan kelgan muhabbat eng muhim moya va iksirdir. Faqat muhabbatning bir vartasi borki: Ubudiyatning sirri boÀlgan niyozdan, mahviyatdan nozga va da'voga hatlaydi, mezonsiz harakat qiladi. Mosivo-i Ilohiyaga tavajjuhi hangomida ma'no-i harfiyolda; 'no-i ismiyga oÀtishi bilan; tiryoq ekan, zahar boÀladi. Ya'ni; gÀayrullohni sevgan vaqti, Janobi Haq hisobiga va uning nomiga, uning birshosidi asmosi boÀlish jihati bilan rabti qalb etish lozim ekan; ba'zan u zotni u zot hisobiga, oÀz kamoloti shaxsiyasi va jamoli zotiysi nomiga oÀylab, ma'no-i ismiy bilan sevadi. Allohni va paygÀambarlarni oÀylamasddan qua ularni seva oladi. Bu muhabbat muhabbatullohga vasila emas, parda boÀladi. Ma'no-i harfiy bilan boÀlsa, muhabbatullohga vasila boÀladi, balki jilvasi desa boÀladi.

Uchinchi Nuqta: Bu dunyo dتَ اللhikmatdir, dor-ul xizmatdir; dor-ul ujrat va mukofot emas. Bu yerdagi a'mol va xizmatlarning ujratlari barzohda va oxiratdadir. Bu yerdagi a'mol barzohda va oxiratda meva ilhom. Modomiki haqiqat shu ekan, a'moli uxroviyaga oid natijalarni dunyoda istamaslik kerak. Berilsa ham, mamnunona emas, mahzunona qabul qilish lozim. Chunki Jannatning mevalari kabi, uzgan sarya boÀiga aynisi kelish sirri bilan, boqiy hukmida boÀlgan amali uxroviy mevasini bu dunyoda foniy suratda yeyish, kori aql emas. Boqiy chiroqni bir daqiqa yashaydigan va a; porigan chiroq bilan mubodala etish kabidir.

Xullas, bu sirga binoan; ahli valoyat, xizmat va mashshaqqat va musibat va kulfatni xush koÀradilar, nozlanmaydilar, shikoyat qilmaydilar. "Alhamdulillahi alakullihal" da haror. Kashf va karomat, azvoq va anvor berilgan vaqti, bir iltifoti Ilohiy navidan qabul etib satriga urinadilar. Faxrga emas, balki shukrga, ubudiyatga yanada ziyoda kiradilar. KoÀplari u ahvolning istitor vaparda o'ini istaganlar, toki amallaridagi ixlos zadalanmasin. Ha, maqbul bir inson haqida eng muhim bir ehsoni Ilohiy, ehsonini unga sezdirmasl vazif toki niyozdan nozga va shukrdan faxrga kirmasin.

Xullas, bu haqiqatga binoan, valoyatni va tariqatni istaganlar; agar valoyatning ba'zi tarashshuhoti boÀlgan azvoq va karomotni istasalar va ularga mutavajjih boÀlsa va ulardan xus UCH; boqiy uxroviy mevalarni foniy dunyoda, foniy bir suratda yeyish kabi boÀlish bilan barobar; valoyatning moyasi boÀlgan ixlosni yoÀqotib, valoyatning qochishiga yoÀl ochadi.

YETTINCHI TALVIH: "ToÀrsan.

a"dir.

Birinchi Nukta: Shariat toÀgÀridan-toÀgÀriga, koÀlankasiz, pardasiz, sirri ahadiyat bilan rububiyati mutlaqa nuqtasida xitobi Ilohiyning natijasidir. Tariqatning va hakulliying eng yuksak martabalari, shariatning juzlari hukmiga oÀtadi. BoÀlmasa doimo vasila va muqaddima va xizmatchi hukmidadirlar. Natijalari, shariatning muhkamotidir. Ya'ni: Haqoisalar riatga yetishish uchun, tariqat va haqiqat maslaklari, vasila va xizmatchi va zinalar hukmidadir. Bora-bora eng yuksak martabada, nafsi shariatda boÀlgan ma'nhaydilqiqat va sirri tariqatga inqilob etadilar. U vaqt shariati kubroning juzlari boÀladilar. BoÀlmasa ba'zi ahli tasavvufning oÀylaganlari kabi, shariatni zohiriy bir qobiq, haqiqatni uning ichi va natijasi va gÀoanidekeb tasavvur etish toÀgÀri emas. Ha, shariatning tabaqoti nosga koÀra inkishofoti boshqa-boshqadir. Avomi nosga koÀra zohiri shariatni haqiqati shariat deb oÀylab, xoslarga munkashif boÀlgan shariat martabasiga "haqَالَةٍa tariqat" nomini berish xatodir. Shariatning umum tabaqotga qaraydigan marotibi bor.

Shu sirga binoan: Ahli tariqat va asxobi haqiqat oldin borgan sari, haqoiqi shariatga qarshi injizoblari, ishtiyoqla irodttibolari ziyodalashadi. Eng kichik bir Sunnati Saniyani eng buyuk bir maqsad kabi qabul qilib, uning ittiboiga harakat qiladilar, uni taqlid qiladilar. Chunki vahiy naqadar ilhomdan yuksak boÀlsa, samara-i vahiy boÀlgan odِ

اِنّar'iya shu daraja samara-i ilhom boÀlgan odobi tariqatdan yuksak va ahamiyatlidir. Shuning uchun tariqatning eng muhim asosi, Sunnati Saniyaga ittibo etisilishg Ikkinchi Nukta: Tariqat va haqiqat, vasilalikdan chiqmasligi kerak. Agar maqsudi bizzot hukmiga oÀtsalar; u vaqt shariatning muhkamoti va amaliyoti va Sunnati Saniyaga ittibo, rasmiy hukmida qoladi; qalb narigi taraa-i shtavajjih boÀladi. Ya'ni: Namozdan ziyoda halqa-i zikrni oÀylaydi; faroizdan ziyoda avrodiga munjazib boÀladi; kaboirdan qochishdan ziyoda odobi tariqatning muxolafatidan qochadi. Holbuki muhkamoti shariat boÀlgan farzlarning ning; nasiga avrodi tariqat muqobil kelolmaydi; oÀrnini toÀldirolmaydi. Odobi tariqat va avrodi tasavvuf u faroizning ichidagi haqiqiy zavqqa madori tasalli boÀlishi kerak, mansha' bo shaxsigi kerak. Ya'ni: Takyasi masjiddagi namozning zavqiga va ta'dili arkoniga vasila boÀlishi kerak; boÀlmasa masjiddagi namozni tez rasmiy oÀqib, haqiqiy zavqinÀN BESamolini takyada topishni oÀylagan, haqiqatdan uzoqlashadi.

Uchinchi Nukta: "Sunnati Saniya va ahkomi shariat xorijida tariqat boÀlishi mumkinmi?" deya savol soÀralyapti.

Aljavob: Ham bor, ham yoÀq. Bor, chunki ba'zifani ro-i komiliyn shariat qilichi bilan i'dom etilganlar. Ham yoÀq, chunki muhaqqiqiyni avliyo Sa'di Sheroziyning bu dasturida ittifoq etganlar:

Ya'ni: Ra, birgkram Alayhissalotu Vassalamning yoÀlidan xorij va uning orqasidan ketmagan maholdirki; haqiqiy anvori haqiqatga vosil boÀla olsin". Bu masalaning sirri shuki: Modomiki Rasuli lgan hAlayhissalotu Vassalam Xotam-ul Anbiyodir va umum navi bashar nomiga muxotobi Ilohiydir; albatta navi bashar uning yoÀli xorijida ketolmaydi va bayrogÀi ostida boÀlish zaruriydir. Va modomiki ahli jazba va ahli istigÀroikdir;lafatlaridan mas'ul boÀlolmas ekan; va modomiki insonda ba'zi latoif borki, taklif ostiga kirolmaydi; u latifa hokim boÀlgan vaqt, takolifiذَا مِiyaga muxolafati bilan mas'ul qilinmaydi; va modomiki insonda ba'zi latoif borki, taklif ostiga kirmagani kabi, ixtiyor ostiga ham kirmaydi; hatto aqlning tadbiri ostiga ham kirلَةً ا u latifa qalbni va aqlni tinglamaydi; albatta u latifa bir insonda hokim boÀlgan paytda -faqat u zamonga maxsus boÀlib- u zot shariatga htiyojfatda valoyat darajasidan sukut etmaydi, ma'zur sanaladi. Faqat bir shart bilanki, haqoiqi shariatga va qavoidi iymoniyaga qarshi bir inkor, bir tazyif, bir istixfof boÀlmasin. Ahkomni qilmasa ham, ahkomnihaqiqailish kerak. BoÀlmasa u holga magÀlub boÀlib, na'uzu billah, u haqoiqi muhkamaga qarshi inkor va takzibni ishmom etadigan bir vaziyat, alomati sukuquchoq#332

Alhosil: Doira-i shariatning xorijida boÀlgan ahli tariqat ikki qismdir:

Bir qismi: -Sobiqan oÀtgani kabi- yo holga, istigÀroqqa, jazbaga va sakrga magÀl, milllib yoki taklifni tinglamagan yoki ixtiyorni eshitmagan latifalarning mahkumi boÀlib, doira-i shariatning xorijiga chiqadi. Faqat u chiqish, ahkomi shariatni yoqtirmaslikdan yoki istamaslikdan emas; balki majburiyat bilan ixtiyorsiz tark etaini va qism ahli valoyat bor. Ham muhim valiylar bularning ichida muvaqqatan boÀlgan. Hatto bu navidan; yolgÀiz doira-i shariatdan emas, balki doira-i Islomiyat xorijida boÀlganini ba'zi muhaqqiqiyni avliyo hukm etganlar. Faqat bir sharsus bon: Muhammad Alayhissalotu Vassalam keltirgan ahkomning hech birini takzib etmaslikdir. Balki, yo oÀylamaydi yoki mutavajjih boÀlolmaydi yoxud bilolmaydi va bilmaydi. Biloqli abul qilmasa, boÀlmaydi!

Ikkinchi qism esa: Tariqat va haqiqatning porloq azvoqlariga berilib, mazoqidan juda yuksak boÀlgan haqoiqi shariatning daraja-i zavqiga yetisholma koÀruchun; zavqsiz, rasmiy bir narsa deb oÀylab, unga qarshi loqayd qoladi. Bora-bora shariatni zohiriy bir qobiq deb oÀylaydi. Topgan haqiqatini asos va maqsud deb oÀylaydi. "Men uni topdim, u menga ye ixlosdeydi, ahkomi shariatga muxolif harakat qiladi. Bu qismdan aqli joyida boÀlganlar mas'uldirlar, sukut etadilar, balki qisman shaytonga masxara boÀ tafsir.

ToÀrtinchi Nukta: Ahli zalolat va bid'at firqalaridan bir qism zotlar ummat nazarida maqbul boÀladilar. Aynan ular kabi zotlar bor; zohiriy hech bir farq ytub taan, ummat rad qiladi. Bunga hayrat qilar edim. Masalan: MoÀtazila mazhabida Zamaxshariy kabi, I'tizolda eng mutaassib bir kishi boÀlgani holda, muhaotni tni Ahli Sunnat uning u shiddatli e'tirozotiga qarshi uni takfir va tadlil etmaydilar, balki bir rohi najot u uchun qidiradilar. Zamaxshariyning daraja-i shiddatidan koÀp past Abu hun bobbaiy kabi moÀtazila imomlarini mardud va matrud sanaydilar. KoÀp vaqt bu sir meni qiziqtirar edi. SoÀngra lutfi Ilohiy bilan angladimki: ZamaxshariynioÀrnidi Sunnatga e'tirozoti, haq deb oÀylagan maslagidagi muhabbati haqdan kelib chiqayotgan edi. Ya'ni, masalan: Tanzihi haqiqiy; uning nazarida, hayvonlar kabi; 'oliga xoliq boÀlishi bilan boÀladi. Shuning uchun, Janobi Haqni tanzih muhabbatidan, Ahli Sunnatning xalqi af'ol masalasida dasturini qabul qilmaydi. Mardud i Hakin boshqa MoÀtazila imomlari muhabbati haqdan ziyoda, Ahli Sunnatning yuksak dasturlariga qisqa aqllari yetisholmagani uchun va keng qavonini Ahli Sunnat ularning tor fikrlariga yetishmaganidan, inkor qilganlaridan tarauddirlar. Aynan bu Ilmi Kalomdagi Ahli I'tizolning Ahli Sunnat va Jamoatga muxolafati boÀlgani kabi, Sunnati Saniya xorijidagi bir qism ahli tariqatning muxolafati ham mning ihatdan:

Biri: Zamaxshariy kabi; holiga, mashrabiga maftuniyat jihatida hali daraja-i zavqiga yetisholmagan odobi shariatga qarshi bir daraja loqayd qoladi.

Boshqa qismi esa; Xosho odobi shariatga, dasotiri tariqatga nisavhomnahamiyatsiz qaraydi. Chunki tor tushunchasi u keng azvoqni ihota etolmaydi va qisqa maqomi u yuksak odobga yetisholmaydi.

SAKKIZINCHI TALVEH: Sakkizta vn

bayon qiladi:

Birinchisi: Sunnati Saniyaga toÀliq ittiboga rioya qilmagan bir qism ahli suluk; valoyatni nubuvvatga tarjih etish bilan varan imtushadi. Yigirma ToÀrtinchi va OÀttiz Birinchi SoÀzlarda nubuvvat naqadar yuksak boÀlgani va valoyat unga nisbatan naqadar soÀniq boÀlgani isbot etilgan.

Ikkinchisi: Ahli taridi. Qog bir qism mufrit avliyosini Sahobaga tarjih, hatto Anbiyo darajasida koÀrish bilan vartaga tushadi. OÀn Ikkinchi va Yigirma Yettinchi SoÀzlarda va Sahobalar haqidagi zaylida qat'iy isbot etortmaki: Sahobalarda shunday bir xossa-i suhbat borki, valoyat bilan yetishilmaydi va Sahobalarga tafavvuq etilmaydi va Anbiyoga hech bir vaqt avliyo yetishmaydi.

Uchinchisi: Ifrot bilan tariqat taassubi tashiganlarning bir qilan jodob va avrodi tariqatni Sunnati Saniyaga tarjih etish bilan Sunnatga muxolafat etib, Sunnatni tark etadi, faqat virdini tashlamaydi. Shu surat bilan o عَلَىhar'iyaga bir loqaydlik vaziyati keladi, vartaga tushadi.

KoÀp SoÀzlarda isbot qilingani kabi va Imom GÀazzoliy, Imom Rabboniy kabi muhaqqiqiyni adaningriqat deydilarki: "Birgina Sunnati Saniyaga ittibo nuqtasida hosil boÀlgan maqbuliyat, yuz odob va navofili xususiyadan kelolmaydi. Bitta farz mingta Sunnatga murajjah boÀlgani kabi; bitta Sunnati Saniya ammulingta odobi tasavvufga murajjahdir" deyishgan.

ToÀrtinchisi: Mufrit bir qism ahli tasavvuf; ilhomni vahiy kabi deb oÀylaydi va ilhomni vahiy navidan deb qabul qiladi, vartaga tushadi. lan aking darajasi naqadar yuksak va kulliy va qudsiy boÀlgani va ilhomot unga nisbatan qay daraja juz'iy va soÀniq boÀlgani; OÀn Ikkinchi SoÀzda va i'jozi Qur'onga doir Yigirma Beshinchi SoÀzda va boshqa risolalarda gÀoyat da ikk isbot etilgan.

Beshinchisi: Sirri tariqatni anglamagan bir qism mutasavvifa zaiflarni taqviya etish va zaiflarni tashji' etish va shiddati xizmatdan kelgan zerikish va mashaqqatni tl boÀletish uchun, istanilmasdan berilgan azvoq va anvor va karomotni xush koÀrib maftun boÀladi; ibodotga, xizamotga va avrodga tarjih etish bilan vartagaing Todi. Shu risolaning Oltinchi Talvihining Uchinchi Nuqtasida ijmolan bayon boÀlgan va boshqa SoÀzlarda qat'iyan isbot etilganki: Bu dori dunyo, dor-ul xizmatdir, dor-ul ujrat emas! Bu yerda ujoda ar istaganlar; boqiy, doimiy mevalarni, foniy va muvaqqat bir suratga oÀgirish bilan barobar, dunyodagi baqo unga yoqadi, mushtoqona barzohga qarolmaydi; goÀyo bir jihatda dunyo hayotini sevadi, chunki ichida bialolat oxiratni topadi.

Oltinchisi: Ahli haqiqat boÀlmagan bir qism ahli suluk, maqomoti valoyatning koÀlankalarini va pardalarini va juz'iy namunalarini maqomoti asli istikulliya bilan chalkashtirish bilan vartaga tushadi. Yigirma ToÀrtinchi SoÀzning Ikkinchi Shoxida va boshqa SoÀzlarda qat'iyan isbot etilganki: Qandayki Quyosh oynalar vositasi bilan taaddud etadi; minglab misoliy Quyosh ayni Quyosh kabi ziyo v balkirat sohibi boÀladi. Faqat u misoliy Quyoshlar haqiqiy Quyoshga nisbatan juda zaifdirlar. Aynan shuning kabi: Maqomoti Anbiyo va a'ozimi avliyoning maqomotining bai oÀrnÀlankalari va pardalari bor. Ahli suluk ularga kiradi; oÀzini u avliyo-i azimadan yanada azim koÀradi; balki Anbiyodan oldin oÀtganman deb oÀylaydi, vartaga tushadi. Faqat bu oÀtgan umum vartaamga, zarar koÀrmaslik uchun, usuli iymoniyani va asosoti shariatni doimo rahbar va asos tutish va mashhudini va zavqini ularga qarshi muxolafatida ittَارٌ نtish bilan boÀladi.

Yettinchisi: Bir qism ahli zavq va shavq, sulukida faxrni, nozni, shatohatni, tavajjuhi nosni va marji'iyatni; shukrga, niyozga, tazarruotga va insonlaan'atkstigÀnoga tarjih etish bilan vartaga tushadi. Holbuki eng yuksak martaba esa, ubudiyati Muhammadiyadirki, "Mahbubiyat" unvoni bilan ta'bir etiladi. Ubudiyatning esa sirri ahami niyoz, shukr, tazarru, xushu', ajz, faqr, xalqdan istigÀno jihati bilan u haqiqatning kamoliga mazhar boÀladi. Ba'zi avliyo-i azima faxr va noz va shatohatga muvaqqatan, ixtiِ نَزْ kirganlar; faqat u nuqtada, ixtiyoriy boÀlib ularga iqtido etilmaydi; hadiydirlar, muhdiy emaslar; orqalaridan ketilmaydi!

Sakkizinchi Varta: Xudgam, shoshqaloq bir qismalaba suluk; oxiratda olinadigan va uziladigan valoyat mevalarini dunyoda yeyishni istaydi va sulukida ularni istash bilan vartaga tushadi. Holbukَّالَةا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَٓا اِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

kabi oyatlar bilan e'lon qilingani kabi, koÀp SoÀzlarda qat'iyan isbot qilinganki: Olami baqoda birgina meva, foniy dunyoning mingta bogÀidan murajjahdir. Shunk; xushun u muborak mevalarni bu yerda yemaslik kerak. Agar istanilmasdan yedirilsa, shukr qilish kerak; mukofot uchun emas, balki tashviq uchun bir ehsoni Ilohiy sifatida qabul qilinishi kerak.

TOÀQQIZINCHI TALVIH: Tariqatning juda koÀp sJahannidan va foydalaridan yolgÀiz bu yerda "ToÀqqiz Adadi"ni ijmolan bayon qilamiz:

Birinchisi: Istiqomatli tariqat vositasi bilan, saodati abadiyadagi abadiy xazinalarning kalitlari va mansha'lari va ma'drhamat boÀlgan haqoiqi iymoniyaning inkishofi va vuzuhi va aynalyaqiyn darajasida zuhurlaridir.

Ikkinchisi: Uskuna-i insoniyaning markazi va charxi boÀlgan qalbni, tariqat vosita boÀy Nasrhlatishi bilan va u ishlatish bilan boshqa latoifi insoniyani harakatga keltirib, natija-i fitratlariga yoÀnaltirib haqiqiy inson boÀlishdir.

Uchinchisi: Olan aytrzoh va oxirat safarida, tariqat silsilalaridan bir silsilaga iltihoq etib va u qofila-i nuroniya bilan abad-ul abad yoÀlida doÀst boÀlish vahatli izlik vahshatidan qutulish va ular bilan dunyoda va barzohda ma'nan unsiyat etish va avhom va shubahotning hujumlariga qarshi ularning ijmo'iga va ittifogÀiga istinod etib, har bir ustozini kuchli iz birjjat va quvvatli bir burhon darajasida koÀrib, ular bilan u xotirga kelgan zalolat va shubahotni daf etishdir.

ToÀrtinchisi: Iymondagi ma'rifatulloansiz. ma'rifatdagi muhabbatullohning zavqini sof tariqat vositasi bilan anglash va u anglash bilan dunyoning vahshati mutlaqasidan va insonning k anoniagi gÀurbati mutlaqasidan qutulishdir. KoÀp SoÀzlarda isbot etganmizki: Saodati dorayn va alamsiz lazzat va vahshatsiz unsiyat va haqiqiy zavq va jiddiy saodat, iymon va Islomiyatning haqiqatidadir. Ikkinchi SoÀzda bayon qilingani kabi: si eng shajara-i tubo-i jannatning bir urugÀini tashiydi. Xullas, tariqatning tarbiyasi bilan oÀsha urugÀ nashvu namo topadi, inkishof etadi.

Beshinchisi: Takolifi shar'iyadagi haqoiqi latifani tariqatdan va zikri Ilohiydga qalgan bir intibohi qalbiy vositasida his etish, taqdir etish... U vaqt toatga majburan kabi emas, balki ishtiyoq bilan itoat etib ubudiyatni ado qiladi.

Oltinchisi: Hasin v zavqqa va jiddiy tasalliga va gÀamsiz lazzatga va vahshatsiz unsiyatga haqiqiy mador va vosita boÀlgan tavakkal maqomini va taslim rutbasini va rizo darajasini qozonishdir.

Yettinchisi: Suluki tariqatxilot ng muhim sharti, eng ahamiyatli natijasi boÀlgan ixlos vositasi bilan, shirki xofiydan va riyo va tasannu' kabi razoildan xalos boÀlish va tariqatniniladi,yati amaliyasi boÀlgan tazkiya-i nafs vositasi bilan nafsi ammoraning va anoniyatning tahlikalaridan qutulishdir.

Sakkizinchisi: Tariqatda zikri qalbiy bilan va tafa olganaqliy bilan qozongan tavajjuh va huzur va quvvatli niyatlar vositasi bilan odatlarini ibodat hukmiga oÀgirmoq va muomaloti dunyoviyasini a'moli uxratrda,hukmiga keltirib sarmoya-i umrini husni iste'mol etish jihati bilan, umrining daqiqalarini hayoti abadiyaning boshoqlarini beradigan urugÀlar hukmiga keltirishdir.

ToÀqqizinchisi: Sayri suluki qalbiy bilan va mujohada-i ruht-ul Van va taraqqiyoti ma'naviya bilan, insoni komil boÀlish uchun harakat qilish; ya'ni haqiqiy moÀ'min va toÀliq bir musulmon boÀlish; ya'ni yolgÀiz suriy emas, bg jaraaqiqati iymonni va haqiqati Islomni qozonish; ya'ni, shu koinot ichida va bir jihatda koinot mumassili boÀlib, toÀgÀridan-toÀgÀriga koinotning Xoliqi Zuljaloliga abd boÀlish va muxotob boÀlish va doÀst boÀlish va halil boÀlisir suryna boÀlish va ahsani taqvimda boÀlganini koÀrsatish bilan, bani Odamning maloikaga rujhoniyatini isbot qilish va shariatning iymoniy va amaliy janohlari bilan maqomoti oliyada uchish va bu dunyoda saqatninabadiyaga qarash, balki da u saodatga kirishdir.

اَللّmiy va صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلَى الْغَوْثِ الْاَكْبَرِ ف۪ى كُلِّ الْعُصُورِ وَ الْقُطْبِ الْاَعْظَمِ ف۪ى كُلِّ الدُّهُورِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ الَّذ۪ى تَظَاهَرَتْ حِشْمَةُ وَلَايَتِه۪ وَ مَقَامُ مَحْبُوبِيَّتِه۪ ف۪ى مِعْرَاجِه۪ وَ اِنْدَرَجَ كُلُّ الn! Va يَاتِ ف۪ى ظِلِّ مِعْرَاجِه۪ وَ عَلٰى اٰلِه۪ وَ صَحْبِه۪ اَجْمَع۪ينَ اٰم۪ينَ وَ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ

Zayl

Janobi Haqqa vosil boÀladigan tariqlar juda koÀp. Butun haq tariqlar Qur'ondan olingan. Faqat tariqatlarning ba'zisi ba'zisidan yanada qisqa, yanada salaqsimo, yanada umumiyatli boÀladi. U tariqlar ichida qisqa fahmim bilan Qur'ondan istifoda etganim "Ajz va faqr va shafqat va tafakkur" tariqidir. Ha, ajz htira oq kabi, balki yanada aslam bir tariqdirki; ubudiyat tariqi bilan mahbubiyatga qadar ketadi. Faqr ham Rahmon ismiga iysol etadi. Ham shafqat ham ishq kan, senlki yanada keskin va yanada keng bir tariq boÀlib, Rahim ismiga isol etadi. Ham tafakkur ham ishq kabi, balki yanada boy va yanada porloq bir tariq boÀlib, Hakim ismiga isol etadi. Shu tariq xofiy tariqlar kabi "Latoifi Ashara" kabi ir ulftva emas va tariqi jahriya kabi "Nufusi Sab'a" yetti martabaga otilgan qadamlar emas, balki "ToÀrt Xatva"dan iboratdir. Tariqatdan ziyoda haqiqatdir, shariatdir. Xato tushunilmasin: Ajz va faqr va qusurini Janumr keqqa qarshi koÀrish deganidir. BoÀlmasa ularni qilish yoki xalqqa koÀrsatish degani emasdir. Shu qisqa tariqning avrodi: Ittibo-i sunnatdir, faroizni bajarish, kaboirni tark etishdir. Va xususan namoznani baili arkon bilan oÀqish, namozning orqasidagi tasbehotni qilishdir.

Birinchi xatvaga فَلَا تُزَكُّٓوا اَنْفُسَكُمْ oyati ishorat qiladi.

Ikkinchi xatvaga وَلَا تَكُونُوا كَالَّذ۪ينَ نَسُوا اللّٰهَ فَاَنْسٰيهُمْ اَنْفُسَهُمْ oyar jasaorat qiladi.

Uchinchi xatvaga مَٓا اَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّٰهِ وَمَٓا اَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ oyati ishorat qiladi.

ToÀrtinchi Xatvaga كُلُّ شَىْءٍ هَالِك shar'َا وَجْهَهُ oyati ishorat qiladi. Shu toÀrt xatvamning qisqa bir izohi shuki:

Birinchi xatvada فَلَا تُزَكُّٓوا اَنْفُسَكُمْ oyati ishorat qilgani kabi: Tazkiya-i nafs َ۪ةmaslik. Zero inson jibilliyati va fitrati jihatidaoÀlsa,ini sevadi. Balki avvalo va bizzot yolgÀiz zotini sevadi, boshqa hamma narsani nafsiga fido qiladi. Ma'budga loyiq tarzda nafsini madh etadi. Ma'budga loyiq bir tanzih bilan nafsini ma'oyibdan tanzih va tabria etaga derÀldan kelganicha qusurlarni oÀziga loyiq koÀrmaydi va qabul qilmaydi. Nafsiga parastish etish tarzida shiddat bilan mudofaa qiladi. Hatto fitratida tavdi' etilgan va Ma'buخَاسِرiqiyning hamd va tasbehi uchun unga berilgan jihozot va iste'dodni oÀz nafsiga sarf etib مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ sirriga mazhar boÀladi. OÀzini koÀradi, oÀziga ishonadi, oÀzini yoqtiradi. Mana shu martabada, shu xat ozuqlazkiyasi, tathiri: Uni tazkiya etmaslik, tabria etmaslikdir.

Ikkinchi Xatvada

darsini bergani kabi: OÀzini unutgan, oÀzidan xabari yoÀq. Mavtni oÀylasa, boshrasida beradi. Fano va zavolni koÀrsa, oÀziga olmaydi va zahmat va xizmat maqomida nafsini unutish, faqat ahzi ujrat va istifoda-i huzuzot maqomida nafsini oÀylash, shiddat bilan iltizom etish, nafat suroraning muqtazosidir. Shu maqomda tazkiyasi, tathiri, tarbiyasi; shu holning aksidir. Ya'ni, nisyoni nafs ichida nisyon etmaslik. Ya'ni huzuzot va ehtirosotda unutish va mavtda va xizmatda oÀylash.

Uchinchi Xatvmin boمَٓا اَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّٰهِ وَمَٓا اَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ

darsini bergani kabi: Nafsning muqtazosi, doimo yaxshilikni oÀzidan bilib, faxr va ujbbera oadi. Bu xatvada, nafsida yolgÀiz qusurni va naqsni va ajzni va faqrni koÀrib, butun mahosin va kamolotini Fotiri Zuljalol tarafidan unga ehson etilgan ne'matlar boÀlganini anglab,jih etoÀrniga shukr va tamadduh oÀrniga hamd etishdir. Shu martabada tazkiyasi, قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَا sirri bilan shuki: Kamolini kamolsizlikda, qudratinkorinia, gÀinosini faqrda bilishdir.

ToÀrtinchi Xatvada: كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ darsini bergani kabi: Nafs oÀzini erkin va mustaqil va bizzot mavjud deb bilad۪يبٌ عan bir navi rububiyat davo qiladi. Ma'budiga qarshi adovatkorona bir isyonni tashiydi. Xullas, keladigan shu haqiqatni idrok etish bilan undan, men adi. Haqiqat shuki: Hamma narsa nafsida ma'no-i ismiy bilan foniydir, mafquddir, hodisdir, ma'dumdir. Faqat ma'no-i harfiy bilan va Sone'-i Zuljalolning asmosiga oynadorlik jihati bilan va vazifadokkuri 'tibori bilan shohiddir, mashhuddir, vojiddir, mavjuddir. Shu maqomda tazkiyasi va tathiri shuki: Vujudida adam, adamida vujudi bor. Ya'ni, oÀzini bilsa, vujud bersa; koinot qadar bir zulumoti adam ichidadir. Ya'ni, vujudi shaxsiysonotighonib Mujidi Haqiqiydan gÀaflat etsa; tilla qoÀngÀiz kabi bir shaxsiy ziyo-i vujudi; nihoyatsiz zulumoti adam va firoqlar ichida boÀladi, boÀgÀiladi. Faqat anoniyatni tashlab, bizzot nafsi hech boÀlganini va Mujidi Haqiqiyning bir oyna-i obi Haiysi boÀlganini koÀrgan vaqti, butun mavjudotni va nihoyatsiz bir vujudni qozonadi. Zero butun mavjudot, asmosining jilvalariga mazhar boÀlgan Zoti Vojib-ul Vujudni topgan bmaydi,b hamma narsani topadi.

Shu ajz, faqr, shafqat, tafakkur tariqidagi toÀrt xatvaning izohoti; haqiqatning ilmiga, shariatning haqiyatgaa, Qur'onning hikmatiga doir yigirma olti adad SoÀzlarda oÀtgan. YolgÀiz shu yerda bir-ikki nuqtaga qisqa bir ishorat qilamiz. Shundayki:

Ha, shu tariq qisÀlsaydir. Chunki toÀrt xatvadir. Ajz qoÀlini nafsdan tortsa, toÀgÀridan-toÀgÀri Qodiri Zuljalolga beradi. Holbuki eng keskin tariq boÀlgan ishq nafsidan qoÀlini tortadi, lekin ma'shuqi majoziyga yopishadi. Uning zavolini topgandan soÀng Mahbubi Haqihida kketadi. Ham shu tariq yanada aslamdir. Chunki nafsning shatohat va bolo-parvozona da'volari boÀlmaydi. Chunki ajz va faqr va qusurdan boshqa narsa nafsida topmaydiki, haddidan oshsin. Ham bu tariq adir. umumiy va jadda-i kubrodir. Chunki koinotni ahli vahdat-ul vujud kabi, huzuri doimiy qozonish uchun i'domga mahkum deb oÀylab, "La mavjuda illa Hَرُّواm qilishga yoxud ahli vahdat-ush shuhud kabi, huzuri doimiy uchun koinotni nisyoni mutlaq hibsida hibsga mahkum taxayyul etib, "La mashhuda illa Hu" deyishga majbur boÀlmaydi. Balki i'domdan va chi Yun gÀoyat zohir boÀlib Qur'on avf etganidan, u ham sarfi nazar etib va mavjudotni oÀzlari hisobiga xizmatdan azl etib Fotiri Zuljalol hisobiga istihdom etib, asmo-i husnasining mazhariyat va oynadorlik vazifasida iste tufaytib ma'no-i harfiy nazari bilan ularga qarab, mutlaq gÀaflatdan qutulib huzuri doimiyga kirishdir; hamma narsada Janobi Haqqa bir yoÀl topishdir.

Alhosil: Mavjudotni mavjudot hisobiga xizmatdan azl etib, ma'no-i ismiy bilan qaramaslikuz'iyo * * *

OÀTTIZINCHI MAKTUB

OÀTTIZ BIRINCHI MAKTUB

OÀTTIZ IKKINCHI MAKTUB

OÀTTIZ UCHINCHI MAKTUB

Ishoroti GÀaybiya haqida bir taqriz

[Imom Ali Roziyallohu Anhning Risola-i Nur haqida ixbori gÀaybiysidan bir parcha boÀlgan bu qism; Sikka-i Tasdiqi GÀazina-iajmuasida kiritilgan Ishoroti Qur'oniya va uch karomati Alaviya va Karomati GÀavsiya risolalari bilan birlikda, ahli vuquflarning taqdirkor r koÀrsariga tayangan holda, mahkamalar tomonidan sohiblariga qaytarib berilgan.

Imom Alining (R.A.) Jaljalutiyada Risola-i Nur haqidagi uch karomatidan bir va biatining sakkiz ramzidan Yettinchi va Sakkizinchi Ramzning bir parchasidir. Sikka-i Tasdiqi GÀaybiy Majmuasining bir yuz yigirma beshinchi sahifasidan bir yuz oÀttizinchi sahifasiga qadar boÀlgan qismida kirgizilgan.]

Yettinchi Raahshiyzrat Imom Ali Roziyallohu Anh qandayki

حُرُوفnumun هْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ

deya birinchi fikrasi bilan Yettinchi Shuaga ishorat etgan; shuning kabi:ldi" dfikra bilan oliy bir tafakkurnoma va tavhidga doir yuksak bir ma'rifatnoma nomli boÀlgan Yigirma ToÀqqizinchi Arabcha Lam'aga ham ishorat qiladi. Ikkinchi fikrasi bilan Ismi A'zam vaqi shaa deyilgan Asmo-i Sitta-i Mashhuraning haqiqatlarini gÀoyat oliy bir tarzda bayon va isbot qilgan va Yigirma ToÀqqizinchi Lam'ani taqib qilgan OÀttizinchi Lam'a nomli Olti Nukta-i Asmo Risolasiga بِاَسْمَائِكَ الْحُسْنٰى اَجِرْن۪ى مِنَ a isboَتْ jumlasi bilan ishorat qilganidan; soÀngra orqasida Risola-i Asmoni ta'qib etgan OÀttiz Birinchi Lam'aning Birinchi Shuasi boÀlib, oÀttiz uch oyati Qur'oniyaning Risola-i Nurga ishorotini qayd eti۪يرًا

obi jifriy munosabati bilan, boshdan oxirigacha Ilmi Huruf Risolasi kabi koÀringan va bir moÀ'jiza-i Qur'oniya hukmida boÀlgan risolaga

kalimasi bilan ishorat qilib, ortidan

kalomi bilan ham Risola-i Hurufiyani ta'qib etgan va Al-Oyat-ul Kubrodan va bosiyat vsoili Nuriyadan tarakkub etgan va Asoyi Muso nomini olgan va Asoyi Muso kabi zalolatning va shirkning sehrlarini yoÀqotgan Risola-i Nurning hozircha eng soÀnggi va oxir risolasiga Aِلٰهَ uso nomini berib ishorat qilib, ma'naviy zulmatlarni tarqatishini xushxabar beryapti. Darhaqiqat, وَ بِالْاٰيَةِ الْكُبْرٰى kalimasi bilan Yettinchi Shuaga ishorati quvvatli ishoratlar bilan isbot qig uch i kabi; ayni kalima boshqa bir ma'no bilan alhaq Risola-i Nurning oyati kubrosi hukmida va aksar risolalarning ruhlarini jam etgan va Arabiy Yigichi MaÀqqizinchi Lam'aga bu kalom "mustatba'ot-ut tarokib" qoidasi bilan unga qaraydi, afrodiga dohil etadi. Shunday ekan; Hazrat Imom Ali Roziyallohu anhu ham bu fikradan unga qarab ishorat qiladi deya olamiz. Ham boshqa ishorotniashrgamati bilan, ham Maktubotdan soÀngra Lam'alarga boshqa bir tarzi ibora bilan ishorat qilib; Lam'alarning eng porlogÀining ta'lifi, dahshatli bir zamonda va hibs va i'domdan qutulishsligi niyat va salomat topish uchun, ma'no-i majoziy va mafhumi ishoriy bilan Hazrat Ali Roziyallohu Anh oÀz lisonini buyuk tahlikalarda boÀlgan muallifning hisobiga iste'mol etib;

وَ ب"Buninيَةِ الْكُبْرٰى اَمِنّ۪ى مِنَ الْفَجَتْ

ya'ni: "Ey Robbim! Meni qutqar. Omonlik va amniyat ber!" deya duo qilgani, aynan Eskishahar qamoqxonasida i'dom va uzun hibs tahlikasi ichida ta'lif etilgan Yigirma ToÀqqizinchi Lamslomiy va sohibining vaziyatiga tavofuq ishorati bilan, kalom zimniy va ishoriy dalolat etgani uchun Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anh ham unga ishorat qiladi, deya olamiz. Ham OÀttizinchi Lam'a nomli va olti nuktali Risola-i Asmoga qarab بِuratdaائِكَ الْحُسْنٰى deb, boshqa ishorotning alomatlari bilan, ham Yigirma ToÀqqizinchi Lam'aga ta'qib ishorati bilan, ham ikkisining ismda va asmo lafziga n muboq ishorati bilan, ham tashattuti holga va mashaqqatli bir gÀurbatga va parishoniyatga tushgan muallifni, uning ta'lifining barakasidan tasalli va tahammul topishiga va ma'no-i majoziy jihatida, Hafuqqa mom Ali Roziyallohu Anh lisoni bilan oÀziga duo boÀlgan وَبِاَسْمَائِكَ الْحُسْنٰى اَجِرْن۪ى مِنَ الشَّتَتْ ya'ni "Ismi A'zam boÀlgan u Asmo Risolasining bti aqli bilan, meni tashattutdan, parishoniyatdan hifz ayla ey Robbim!" ma'nosi; aynan u risola va sohibining vaziyatiga tavofuq ishorati bilan kalom majoziy dalolat va Imom Ali Roziyallohu Anh esa, gÀaybiy ishorat qiladi, deya gan", . Ham modomiki Jaljalutiyaning asli vahiy va asrorli va kelasi zamonga qaraydi va gÀaybiy umuri istiqboliyadan xabar beradi va modomiki Qur'on jihatidan bu asr dahshatli va Qur'on hisobi bilan Risola-i Nur bu zulmatli asvujudiamiyatli bir hodisadir. Va modomiki sarohat darajasida koÀp ishorat va alomatlar bilan; Risola-i Nur Jaljalutiyaning ichiga kirgan, eng muhim joyida joylashgan.

Va modomiki Risolaujudi va parchalari bu mavqega loyiq va Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anhning nazari taqdiriga va tahsiniga va ulardan xabar berishiga layoqatlari va qiymatlari bor. Va modomiki Hazrat Imom Ali Roziyallohu Aan shuojinnurdan zohir bir suratda xabar berganidan soÀng, ikkinchi darajada, pardali bir tarzda SoÀzlardan, soÀngra Maktublardan, soÀngra Lam'alardan, risolardagi ayni tartibu sahk maqom, ayni raqam ostida quvvatli ishoratlar koÀrsatgan kalom dalolat va Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anhning ishorat etganini isbot qilgan. Va modomiki boshda

بَدَئْتُ بِبِسْمloliniٰهِ رُوح۪ى بِهِ اهْتَدَتْ اِلٰى كَشْفِ اَسْرَارٍ بِبَاطِنِهِ انْطَوَتْ

risolalarning boshi va Birinchi SoÀz boÀlgan Bismilloh Risolasiga qaragani kabi; Qasami Jome'-i Muishuurning oxirida, risolalarning qismi oxirlari boÀlgan oxirgi Lam'alarga va Shualarga; xususan bir oyati kubro-i tavhid boÀlgan Yigirma ToÀqqizinchi Lam'a-i Horiqo-i Arabiya va Risola-i Asmo-i Sitta va Risola-i Ishoroti Hurufi Qur'oniya va xususjonlanircha eng oxirgi Shua va Asoyi Muso kabi zalolatlarning butun ma'naviy sehrlarini yoÀq qila oladigan mohiyatdagi va ma'nodagi Oyat-ul Kubro nomini olgan risola-i horiqoga qarayol va tk bir tarzi ifoda koÀrinyapti. Va modomiki birgina masalada boÀlgan alomatlar va ishoratlar, masalaning vahdati e'tibori bilan bir-biriga quvvakoÀrgadi, zaif bir munosabat bilan bir tarashshuh ham manbaiga ilhoq etiladi. Albatta, bu yetti adad asoslarga istinodan deymiz: "Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anh, qandayki mashhur SoÀzlarga tartiblari asosida ishorainsa, an va Maktubotdan bir qismiga va Lam'alardan eng muhimlariga tartib bilan qaragan; shuning kabi:

jumlasi bilan OÀttizinch

Biaga, ya'ni mustaqil Lam'alarning eng oxirgisi boÀlgan Asmo-i Sitta Risolasiga tahsin etib qarayapti. Va

kalomi bilan ham OÀttizinchi Lam'ani terib, etgan Ishoroti Hurufi Qur'oniya risolasini taqdir etib, ishorat bilan tasdiq qiladi.

kalimasi bilan ham hozircha eng oxirgtabibila va tavhid va iymonning qoÀlida asoyi Muso kabi horiqoli, eng kuchli burhon boÀlgan majmua risolasini sanokorona ramzan koÀrsatyotgandek bir tarzi ifodadan qo inqitdan hukm etamizki: Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anh ham Risola-i Nurdan, ham juda ahamiyatli risolalaridan ma'no-i haqiqiy va majoziy bilan; ishoriy va ramziy va imoiy vaqtilvihiy bir suratda xabar beradi. Kimning shubhasi boÀlsa, ishorat qilingan risolalarga bir marta diqqat bilan qarasin. Insofi boÀlsa, shubhasi qolmaydi deb oÀylayman. Bu yerdagi ma'no-i ishoriy va madluli majoziylarga irni kalarning eng goÀzali va latifi; ayni tartibni muhofaza bilan berilgan ismlarning munosabatidir. Masalan: Yigirma ToÀqqiz va OÀttiz va OÀttiz Bir va OÀttiz Ikki martaba-i ta'dadda Yigirma ToÀqqiz va OÀttiz va OÀttiz Bir va OÀttiz Ikkina boÀlÀzlarga gÀoyat munosib ismlar bilan; boshda SoÀzlarning boshi boÀlgan Birinchi SoÀzga, ayni Basmala sirri bilan va oxirda hozirgi risolalarning oxirtoÀqqihiyatini koÀrsatadigan bittadan loyiq ism berib ishorat qilishi garchi yashirin boÀlsa ham, juda goÀzal va latofatlidir.

Men e'tirof etamanki: Bunday maqbul bir asarning mazhari boÀlish, hech bir jihat bilan u maqomga layoqatim yoÀq. Fi.

ichik ahamiyatsiz bir urugÀdan ulkan togÀ kabi bir daraxtni xalq etish; qudrati Ilohiyaning sha'nidan va odatidan va azamatiga dalildir. Men qasam bilan ishontiramanki: Risorma Tourni maqtashdan maqsadim, Qur'oning haqiqatlarini va iymonning ruknlarini tayid va isbot va nashrdir. Xoliqi Rahimimga yuz minglab shukr boÀkinchi; oÀzimni oÀzimga sevdirmagan, nafsimning ayblarini va qusurlarini menga koÀrsatgan va u nafsi ammorani boshqalarga sevdirish orzusi qolmagan. Qabr eshigida kutgan bir odam orqasidagi foniy dunyoga riyokorona qarashi, amozga igan bir ahmoqlikdir va dahshatli bir xasoratdir. Xullas, bu holati ruhiya bilan yolgÀiz haqoiqi iymoniyaning tarjimoni boÀlgan Risola-i Nurning toÀgÀri va haq boÀlganiga latif bir munosabat bildiraman. Shundayki:

JaljkoÀp fa, Suryoniy tilida badi' degani va badi' ma'nosidadir. Iboralari badi' boÀlgan Risola-i Nur Jaljalutiyada muhim bir mavqe tutib aksar yerlarida tarashshuhoti koÀringanidan, qasiini, a ismi unga qaraydi kabi berilgan. Ham hozir anglayapmanki, eskidan beri mening layoqatim boÀlmagani holda, menga berilgan Badiuzzamon laqabi meniki emas edi; balki Risola-i Nurning ma'nomiyatir ismi edi. Zohir bir tarjimoniga a'riyatan va omonatan taqilgan. Hozir u omonat ism haqiqiy sohibiga qaytarib berilgan. Demak, Suryoniy tilida badi' ma'nosida va imib oda takarruriga binoan qasidaga berilgan Jaljalutiya ismi ishoriy bir tarzda bid'at zamonida chiqqan badiulbayon va badiuzzamon boÀlgan Risola-i Nurtida nham ibora, ham ma'no, ham ism nuqtalari bilan badi'ligiga munosabatdorlikni sezdirishiga va bu ism bir parcha unga ham qarashiga va bu ismning musammosida, Risola-i Nur kar va r olgani uchun, haq qozonganini taxmin qilaman.

Sakkizinchi Ramz:

Savol: Butun imiz qli kitoblar ichida Risola-i Nur Qur'onning ishoratiga va iltifotiga va Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anhning taqdir va tahsiniga va GÀavsi A'zamning (Q.S.) tavajjuh va tabshiriga vajhi ixtisosi nima? U ikki zotning karomat bilr'ondaola-i Nurga bu qadar qiymat va ahamiyat berishining hikmati nima?

Aljavob: Ma'lumki, ba'zi paytlar boÀladi, bir daqiqa; bir soat va bigini ir kun, balki yillar qadar va bir soat; bir yil, balki bir umr qadar natija beradi va ahamiyatli boÀladi. Masalan: Bir daqiqada shahid boÀlgan bir odam, bir valoyat qozonadi; va sovuqning shiddatidan moddan qoladigan paytda va dushmanning dahshati hujumida bir soat soqchilik, bir yil ibodat hukmiga oÀtadi. Aynan shuning kabi: Risola-i Nurga berilg mahsumiyat ham, zamonning ahamiyatidan, ham bu asrning shariati Muhammadiyaga (S.A.V.) va shao'iri Ahmadiyaga qilgan taxribotning dahshatidan, ham bu oxirzamonning fitna muhi eski zamondan beri butun ummat istioza etgani uchun, ham oÀsha fitnalarning savlatidan moÀ'minlarning iymonlarini qutqarishi nuqtasidan Risola-i Nur shunday muhimki: Qur'on u umrdavvatli ishorat bilan iltifot etgan va Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anh uch karomat bilan unga bashorat bergan va GÀavsi A'zam (Q.S.) undan karomatkorona xabar berib, tarjimonini tashihom egan. Ha, bu asrning dahshatiga qarshi taqlidiy boÀlgan e'tiqodning istinod qal'alari buzilgan va uzoqlashgan va pardalangan boÀlganidan; har moÀ'min, bir oÀzi zalolatning jamoat bilan hujumiga muqovamat ettiradigan gÀoyat quvvatli bir iyqabul ahqiqiy lozimki, turib bersin. Risola-i Nur bu vazifani; eng dahshatli bir zamonda va eng luzumli nozik bir vaqtda, harkas tushunadigan bir tarzda; haqoiqi Qur'oniya va iymoniyaning eng chuqur va eng yashirinlarini gÀoyat quvvaJanobirhonlar bilan isbot qilib; u iymoni tahqiqiyni tashigan xolis va sodiq shogirdlari ham, boÀlgan tuman va qishloq va shaharlarida -xizmati iyرِ، تَ e'tibori bilan- goÀyo bittadan yashirin qutb kabi, moÀ'minlarning bir bir ma'naviy nuqta-i istinodi boÀlib, bilinmaganlari va koÀrinmaganlari va koÀrishilmaganlari holda, quvva-i ma'naviya-i e'tiqodlaa tajaur bittadan zobit kabi; ahli iymonning qalblariga quvva-i ma'naviya berib, moÀ'minlarga ma'nan muqovamat va jasorat beradilar.

Agar bir muannid tarafidan: "Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anh bu umum mailvasima'nolarni iroda qilmagan", deyilsa: aytamiz: Farazan Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anh iroda qilmasa, faqat kalomi dalolat qiladi va ishoratlarning quvvati bilan, ishoriy va zimniy dalolat bilan ma'nolarni ichiga dohil qiladi. Ham mod oz you majoziy ma'no va ishoriy mafhumlar haq, toÀgÀri va voqe'ga mutobiq va bu iltifotga loyiq va ishoratlari quvvatli ekan, albatta Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anhnur'oninday barcha ishoriy ma'nolarni iroda qiladigan kulliy bir tavajjuhi farazan boÀlmasa; Jaljalutiya vahiy boÀlish jihatidan haqiqiy sohibi, Hazrat Imom Ali Roziyallohu Anhning ustozi boÀlgan PaygÀambari Zishon Alayhisasosla Vassalamning kulliy tavajjuhi va ustozining Ustozi Zuljalolining ihotali ilmi ularga qaraydi, iroda doirasiga oladi. Bu xususda qat'iy va yaqiyn darajasidagi qanjoziy ing bir sababi shuki: Mushkuloti azima ichida, Al-Oyat-ul Kubroning tafsiri akbari boÀlgan Yettinchi Shuani yozishda koÀp zahmat chekkanim uchun, bir qudsiy tasalli va tavshiqqa haqiqatdan juda muhtoj edim karomrga qadar mukarrar tajribalar bilan bu kabi holatlarimda inoyati Ilohiya yordam qilar edi. Risolani tugatgan ayni vaqtimda -hech esimga kelmagan holda- birdan bu karomati Alaviyaning zuhusillarda hech bir shubha qoldirmadiki; bu ham mening imdodimga kelgan boshqa inoyati Ilohiya kabi, Robbi Rahimning bir inoyatidir. Inoyat esa aldamaydi, haqiqaoyat loÀlmaydi.

Haqiqat UrugÀlari

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلٰىrz ich۪ وَ صَحْبِه۪ اَجْمَع۪ينَ

1- Mariz bir asrning, xasta bir unsurning, aliyl bir a'zoning retsepti; ittibo-i Qur'ondir.

2- Azamatli baxtsiz bir qit'aning, shonli tolesiz bir davlatning, qiymatli sohibsiz bir qavmning retsepti; ittihodi Isliya-i

3- Arzni va barcha nujum va shumusni tasbeh donalari kabi koÀtaradigan va aylantiradigan kuchli bir qoÀlga molik boÀlmagan zot, koinoi. U m'vo-i xalq va iddi'oyi ijod qilolmaydi. Zero hamma narsa hamma narsa bilan bogÀliqdir.

4- Hashrda barcha zavil arvohning ihyosi; mavt-olud bir navm bilan qishda uvushgan chivinning bahorda ihyo va inaydi. an qudratga ogÀir boÀlmaydi. Zero qudrati azaliya zotiya, tagÀayyur eta olmas, ajz taxallul eta olmas, avoiq tadoxul eta olmas. Unda marotib boÀla olmas, hamma narsa unga nisbatan birdir.

5- Chivinning koÀzini xalq etgan, m Alayni ham u xalq etgan!

6- Burganing me'dasini tanzim etgan, Manzuma-i Shamsiyani ham u tanzim etgan.

7- Koinotning ta'lifida shunday bir i'joz borki; barcha tabiatdagi sabablar, farzi mahol boÀlib muqtadir bomdir.n foili muxtor boÀlsalar, yana kamoli ajz bilan u i'jozga qarshi sajda qilib

سُبْحَانَكَ لَا قُدْرَةَ لَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَز۪يزُ ا kalimيمُ

deydilar.

8- Sabablarga ta'siri haqiqiy berilmagan, vahdat va jalol shunday istaydi. Lekin mulk jihatida sabablar dasti qudratga parda boÀlgan, izzat va azamat shunday istaydi. Toki nazari zohiriyda a gapiqudrat mulk jihatidagi umuri xasisa bilan mubashir koÀrinmasin.

9- Mahalli taalluqi qudrat boÀlgan hamma narsadagi malakutiyat jihati shaffofdir, nazihdir va i'0- Olami shahodat avolim-ul gÀuyub ustida tantanali pardadir.

11- Bir nuqtani aynan oÀrnida ijod etish uchun butun koinotni ijod etadigan bir qudrati gÀayri mutanohiy lozim. Zero shu kitobi kabiri koinotning har bir harfininy va qusan zihayot har bir harfining har bir jumlasiga mutavajjih bittadan yuzi, nozir bittadan koÀzi bor.

12- Mashhur voqe'a bor: Odamlar hiloli iycha dorashdi. Lekin hech kim hech narsa koÀrmadi. Keksa odam qasam bilan "Hilolni koÀrdim!" dedi. Holbuki koÀrgani hilol emas, kiprigining taqavvus etgan bir oq Eski zdi. U qil qayerda? Qamar qayerda? Harakoti zarrot qayerda? Foili tashkili anvo' qayerda?

13- Tabiat bamisoli bir matbaadir, tabi' emas; naqshdir, naqqosh emas; qobildir, foil emas; mistardir, masdar emari bizomdir, nozim emas; qonundir, qudrat emas; shariati irodiyadir, haqiqati xorijiya emas!

14- Fitrati zishuur boÀlgan vijdondagi injizob va jazba, bir haqiqati يَّةِ

dorning jazbasi bilan boÀladi.

15- Fitrat yolgÀon gapirmaydi. Bir danakdagi mayaloni numuvv: "Men unib chiqaman, meva beraman", deydi. Rost aytadi. Tuxumda bir yegandni hayot bor. Deydi: "JoÀja boÀlaman". Biiznilloh boÀladi. Rost aytadi. Bir hovuch suv mayaloni injimod bilan: "KoÀproq joy egallayman", deydi. Metin temir uni yolgÀonga chiqarolmaydi; soÀzining toÀgÀriligianlarini parchalaydi. Shu mayalonlar, irodadan kelgan avomiri takviniyaning tajalliylari, jilvalaridir.

16- Chumolini amirsiz, arini ya'subsiz qoldirmagan qudrati azaliya; albatta basharni nabiysiz qoldirmaydi. Olan: Thahodatdagi insonlarga inshiqoqi Qamar, bir moÀ'jiza-i Ahmadiya (S.A.V.) boÀlgani kabi, me'roj ham olami malakutdagi maloika va ruhoniyotga qarshi bir moÀ'jiza-i kubro-i Ahmadiga yorlib; nubuvvatning valoyati bu karomati bahira bilan isbot etilgan va oÀsha taniqli kishi chaqmoq va Qamar kabi malakutda shu'la-fashon boÀlgahirin 17- Kalima-i shahodatning ikki kalomi bir-biriga shohiddir. Birinchisi ikkinchisiga burhoni limmiydir; ikkinchisi birinchisiga burhoni inniydir.

18- Hayot, kasratda bir tur tajalli-i vahdatdir. Shuning uchun ittihodga chorlaydam ixlot bir narsani hamma narsaga molik qiladi.

19- Ruh, qonuni zivujudi xorijiydir, nomusi zishuurdir. Sobit va doimiy fitriy qonunlar kabi, ruh ham olami amrdan, sifati irodadan kelgan, qudrat unga vujudi hissiy kiydirgan. Bir si Rabb-i latifani u gavharga sadaf qilgan. Mavjud ruh, ma'qul qonunning qardoshidir. Ikkisi ham doimiy, ham olami amrdan kelganlar. Agar navlardagi qonunlarga qudrati azaliya bir vujudi xorijiy kiydirsaydi, ruh boÀlardi. Agar ruh v mushi chiqarsa, shuurni boshidan tushirsa, yana loyamut bir qonun boÀlardi.

20- Ziyo bilan mavjudot koÀrinadi, hayot bilan mavjudotning borligduo qinadi. Har biri bittadan kashshofdir.

21- Nasroniyat yo intifo yoki istifo etib Islomiyatga qarshi tarki siloh etadi. Nasroniyat bir necha Zakotnyirtildi, protestantlikka keldi. Protestantlik ham yirtildi, tavhidga yaqinlashdi. Takror yirtilishga tayyorlanyapti. Yo intifo topib soÀnadi yoki haqiqiy Nasroniyatning َالْقَi jome' haqoiqi Islomiyani qarshisida koÀradi, taslim boÀladi.

Shu sirri azimga Hazrat PaygÀambar Alayhissalotu Vassalom ishorat qilganlarki: "Hazrat Iso nozil boÀlib keladi, ummatimdan boÀladi, shariatim bilan aqoldirladi".

22- Jumhuri avomni burhondan ziyoda ma'hazdagi qudsiyat imtisolga yoÀllaydi.

23- Shariatning yuzdan toÀqsoni -zaruriyot va musallamoti diati bobittadan olmos ustundir. Masoili ijtihodiya-i xilofiya, yuzdan oÀndir. ToÀqson olmos ustun oÀn oltinning himoyasiga berilmaydi. Kitoblar va ijtihodlar Qur'onga durbin boÀlishi kerak, oyna boÀlomni kerak; soya va vakil boÀlmasligi kerak.

24- Har musta'id; nafsi uchun ijtihod qilishi mumkin, tashri' etolmaydi.

25- Bir fikrga da'vatÀ'jizouri ulamoning qabuliga vobastadir. BoÀlmasa da'vat bid'atdir, rad qilinadi.

26- Inson fitratan mukarram boÀlgani uchun, haqni izlaydi. Ba'zan botir koÀriga keladi; haq deb oÀylab qoÀynida saqlaydi. Haqiqatni qazar ekan, ixtiyorsiz zalolat boshiga tushadi; haqiqat deb oÀylab boshiga kiydiradi.

27- Biri-biridan ashaff va altaf, qudratning koÀp oynalari bor; suvdan havoga, dir. Sn efirga, efirdan olami misolga, olami misoldan olami arvohga, hatto zamonga, fikrga tanavvu' etadi. Havo oynasida bir kalima millionlab kalimot boÀladi. Qalami qudrat, shu sirri tanosulni ajib istinsoh etadi. In'ikos, y Ham Iyatni yoki huviyat bilan mohiyatni saqlaydi. Kasifning timsollari bittadan mayyiti mutaharrikdir. Bir ruhi nuroniyning oynalaridagi timsollari, bittadan hayyi murtabitdir; ayni boÀlmasa ham, gÀayri ham emas!

28- Shams harakati mihraviyAli Julan silkinsa, mevalari toÀkilmaydi; silkinmasa, yemishlari boÀlgan sayyorot tushib tarqaladi.

29- Nuri fikr, ziyo-i qalb bilan yorishib mazj boÀlmasa, zu quvvar, zulm joÀsh uradi. KoÀzning muzlim nahori abyozi, muzii {(Hoshiya) Maoli: KoÀzning kunduzga oÀxshagan oqi, kechaga oÀxshagan qoraligi bilan birga qatmasa, koÀz koÀz boÀlmaydi.} layla-i suvaydo bilan mazj boÀlmasa, basarsiz boÀlgani kabi, fikrati bayzoda suvaydo-i qalb boÀlmasa, basiratsizdir.

30- Ilmda iz'oni qalb boÀlmasa, jahldir. Iltizom boshqa, e'tiqod boshqadiida en31- Botil narsalarni yaxshigina tasvirlash, sof zehnlarni izloldir.

32- Olimi murshid qoÀy boÀlishi kerak; qush boÀlmasligi kerak. QoÀy qoÀzisiga sut; qush bolasiga qayt beradi.

33- Bir narsaning vujudi, barcha ajzosining vujudiga vobastda SunAdami esa, bir juzining adami bilan boÀlgani uchun; zaif odam iqtidorini koÀrsatish uchun taxrib tarafdori boÀladi, musbat oÀrniga manfiy tarzda harakat qiladi.

34- Dasotiri hikmat, navomisi hukumat bilan; qavonini haq, ravobiti quvvat biloÀn xaizoj etmasa, jumhuri avomda musmir boÀlolmaydi.

35- Zulm boshiga adolat kulohini oÀtkazgan; xiyonat hamiyat libosini kiygan; jihodga bagÀy ismi taqilgan; asoBu sirhurriyat nomi berilgan. Azdod suratlarini mubodala etgan!

36- Manfaat ustida aylangan siyosat, jonivordir!

37- Och jonivorga qarshi tahabbub; marhamatini emas, ishtahasini ochadi. Hamdatahi uva tirnogÀining kirosini ham istaydi.

38- Zamon koÀrsatdiki: Jannat arzon emas, Jahannam ham luzumsiz emas.

39- Dunyoda xoslar deb tanilgan insonlardagi maziyat, sababimas, hu va mahviyat ekan; tahakkum va takabburga sabab boÀlgan. KambagÀallarning ojizligi, avomning faqirligi sababi marhamat va ehson ekan; asorat va mahkumiyatlariga munjar boÀlgan.

40- Bir narsada mahosin va sharaf hosichon mgan sari, xoslarga peshkash qiladilar; sayyiot boÀlsa, avomga taqsim qiladilar.

41- GÀoya-i xayol boÀlmasa yoxud nisyon yoki tanosiy etilsa; azhon analarga aylanib atrofida aylanadi.

42- Barcha ixtilolot va farininng asl ma'dani va barcha axloqi razilaning muharrik va manbai ikki kalimadan iborat:

Birinchi Kalima: "Men toÀq boÀlsam, boshqalar ochlikdan oÀlsa, menga nima!"

Ikkinchi Kalima: "Istirohatim uchun zahmat chek; sen ishla, men yey".

Birinkor kalimaning ildizini kesadigan yagona davosi bor, u ham vujubi zakotdir.

Ikkinchi kalimaning davosi, hurmati ribodir. Adolati Qur'oniya olam eshigida turib, riboga: "Mumkin emas, kirishga haqqing yoÀq!" deydi. Bashar bu amrni tinglamadi,boÀlga ta'zir yedi. Yanada mudhishini yemasdan, quloq solishi kerak!..

43- Davlatlar, millatlar muhorabasi; tabaqoti bashar muhorabasiga tarki mavqe etyapti. Zero bashar asir boÀlishnborki;magani kabi, ajir boÀlishni ham istamaydi.

44- Tariqi gÀayri mashru' bilan bir maqsadni ta'qib etgan, koÀpincha maqsudining ziddi bilan jazo koÀradi. Ovrupa muhabbati kabi gÀayri mashru' muhabbat oqibatining mukofotlari, mahbubning gÀaddogan. Udovatidir.

45- Moziyga, masoibga qadar nazari bilan va mustaqbalga, ma'osiyga taklif nuqtasida qarash lozim. Jabr va I'tizol bu yerda kelishadilar.

46- Chorasi boÀlgan narsada ajzga, chorasi boÀlan birnarsada jaz'ga iltijo qilmaslik kerak.

47- Hayotning yarasi iltiyom topadi. Izzati Islomiyaning va nomusning va izzati milliyaning yaralari juda chuqurdir.

48- Shunday payt boÀladiki; bir kalima bir qoÀshinni xarob qiladi, bir oÀq oÀttiqsizliionning mahv boÀlishiga sabab boÀladi. {(Hoshiya) Bir serb askarining Avstriya Valiaxdiga otgan bir oÀqi; eski harbi umumiyni portlatdi, oÀttiliyasiion nufusning mahv boÀlishiga sabab boÀldi.} Shunday sharoitda; kichik bir harakat insonni a'loyi illiyinga chiqaradi va shunday hol boÀladiki; kichik bir fe'l insonni asfali sofiliynga tushilar uc 49- Bir dona sidq bir xirmon yolgÀonni yoqadi. Bir dona haqiqat bir xirmon xayolotga murajjahdir.

لَا يَلْزَمُ مِنْ لُزُومِ صِدْقِ كُلِّ قَوْلٍ قَوْلُ كُلِّ صِدvn kabr soÀzing toÀgÀri boÀlishi kerak; lekin har toÀgÀrini aytish, toÀgÀri emas.

50- GoÀzal koÀrgan goÀzal fikrlaydi. GoÀzal fikrlagan, hayotidan lazzat oladi.

51- Insonlarni jonlan biran umiddir; oÀldiruvchi umidsizlikdir.

52- Qadimdan beri i'loyi Kalimatulloh va baqo-i istiqloliyati Islom uchun farzi kifoya-i jihodni boÀyniga olish bilan oÀzini ir nasud boÀlgan olami Islomga fido qilishga vazifador va xilofatga bayroqdor koÀrgan bu davlati Islomiyaning falokati; olami Islomning saodat va hurriyati mustaqbalasila qad talofiy etiladi. Zero shu musibat, moya-i hayotimiz boÀlgan uxuvvati Islomiyaning inkishofini horiquloda ta'jil etdi.

53- Xristianlikning moli boÀlmaa, mazhosini madaniyatni unga mol qilish va Islomiyatning dushmani boÀlgan tadanniyni unga doÀst koÀrsatish, falakning teskari aylanishiga dalildir.

54- Ustini kir qoplagan mislsiz olmos doim mujallo shishadan murajjahdir.

55- Hamma narlganlaoddada qidirganlarning aqllari koÀzlaridadir, koÀz esa ma'naviyatda koÀrdir.

56- Majoz ilmning qoÀlidan jahlning qoÀliga tushsa, haqiqatga inqilob qiladi; xurofotga eshik ochadi.

57- Ehsoni Ilohiydan ortiq ehson, ehson emas. Hamma naryiladioricha tavsif etish kerak.

58- Shuhrat, insonning moli boÀlmaganni ham insonga mol qiladi.

59- Hadis, ma'dani hayot va mulhimi haqiqatdir.

60- Ihyo-i din, ihsa:>Shillatdir. Hayoti din, nuri hayotdir.

61- Navi basharga rahmat boÀlgan Qur'on; faqat umumning, loaqal aksariyatning saodatini tazammun etn aytgdaniyatni qabul qiladi. Madaniyati hozira besh manfiy asos ustiga taassus etgan:

1- Nuqta-i istinodi, quvvatdir. U esa, sha'ni tajovuzdir.

2- Hadafi qasdi, manfaatdir. U esa, sha'ni, tazohumdira, dah- Hayotda dasturi, jidoldir. U esa, sha'ni, tanozu'dir.

4- Jamoatlar mobaynidagi robitasi, boshqani yutish bilan oziqlanuvchi unsuriyat va manfiy milliyatdir. U esa, sha'ni mudhish tasHakimnr.

5- Jozibador xizmati, havo va havasni tashji' va orzularini qondirishdir. U havo esa, insonning masxi ma'naviysiga sababdir.

Shariati Ahmadiya (S.A.V.) tazammun etgan va amr etgan madaniyat:anidan-i istinodi, quvvat oÀrniga haq boÀlib; sha'ni adolat va tavozundir. Hadafi, manfaat oÀrniga fazilat boÀlib, sha'ni muhabbat va tajozubdir. J boÀlgl vahdat esa, unsuriyat va milliyat oÀrniga, robita-i diniy va vataniy va sinfiy boÀlib; sha'ni samimiy uxuvvat va musolamat va xorijning bilanuziga qarshi faqat tadofu'dir. Hayotda dasturi jidol oÀrniga dasturi taovun boÀlib; sha'ni ittihod va tasonuddir. Havo oÀrniga huda boÀlib, sha'ni insoniyatan taraqqiy di va an takomuldir.

Mavjudiyatimizning homiysi boÀlgan Islomiyatdan qoÀlingni tortma, toÀrt qoÀl bilan yopish, boÀlmasa mahv boÀlasan.

62- Musibati omma, aksarujudning xatosidan tarattub etadi. Musibat; jinoyatning natijasi, mukofotning muqaddimasidir.

63- Shahid oÀzini hayy deb biladi. Fido qilgan hayotini sakarotni totmagani uchun, gÀayri mlni ko' va boqiy holda koÀradi. Lekin yanada nazih deb biladi.

64- Adolati mahza-i Qur'oniya; bir ma'sumning hayotini va qonini, hatto umum bashar ucolgÀizÀlsa ham, hadar etmaydi. Ikkisi nazari qudratda bir boÀlgani kabi, nazari adolatda ham birdir. Xudgamlik bilan, shunday inson boÀlib; ehtirosiga mone hamma narsani, hatto qoÀlidan keiyati unyoni xarob va navi basharni mahv etishni istaydi.

65- Xavf va za'f, ta'siroti xorijiyani tashji' etadi.

66- Muhaqqaq foyda mavhum mazarrotga fido qilinmaydi.

67- Hozirgi Istanbulning siyosati, Ispni olixastaligi kabi bir xastalikdir.

68- Telba odamga "Yaxshisan, yaxshisan" deyilsa yaxshilanishi, yaxshi odamga "yomonsan, yomonsan" deyilsa yomonlashishi nodir emas.

69- Dushmanning dushmani, dushman qolgun hozirÀstdir; dushmanning doÀsti, doÀst qolguncha dushmandir.

70- Inodning ishi; shayton biriga yordam bersa; "Malak" deydi, rahmat aytadi; muxolifida mainchi Àrsa, "libosini oÀzgartirgan shayton" deydi, la'nat aytadi.

71- Bir dardning darmoni, boshqa dardga zahar boÀlishi mumkin. Bir darmon haddidan oshsa, dard keltiradi.

72-

اَلْجَمْعِيَّةُ اmonini ف۪يهَا التَّسَانُدُ اٰلَةٌ خُلِقَتْ لِتَحْر۪يكِ السَّكَنَاتِ وَالْجَمَاعَةُ الَّت۪ى ف۪يهَا التَّحَاسُدُ اٰلَةٌ خُلِقَتْ لِتَسْك۪ينِ الْحَرَكَاتِ

73. Jamoatda vohidi sahih boÀlmasa, qoÀganigava orttirish, kasrda koÀpaytirish kabi kichraytiradi.

{(Hoshiya) Hisobda ma'lumki; koÀpaytirish va qoÀshish sonlarni ziyodalashtiradi. ToÀrt kadiyatlÀrt, oÀn olti boÀladi. Faqat kasrlarda koÀpaytirish va qoÀshish, aksincha kichraytiradi. Sulusni sulus bilan koÀpaytirish, tusu' boÀladi; ya'ni, lar bezdan bir boÀladi. Aynan shuning kabi, insonlarda sihat va istiqomat bilan vahdat boÀlmasa; koÀpaygan sari kichrayadi, buzuq boÀladi, qiymatsiyani sadi.}

74. Adami qabul, qabuli adam bilan iltibos etiladi. Adami qabul; adami dalili subut, uning dalilidir. Qabuli adam, dalili adam istaydi. Bva ketak, biri inkordir.

75- Iymoniy masalalarda shubha bir dalilni, hatto yuz dalilni otsa ham, madlulga iyrosi zarar qilolmaydi. Chunki minglab dalil bor.

76- Savodi a'zamga ittibo etish kerak. Aksariyatga va savodi a'zamga tayanganasidan, loqayd Ummaviylik oxiri Ahli Sunnat jamoatiga kirdi. Son jihatidan kam boÀlgan salobatli Alaviylik eng oxiri oz bir qismi Rofiziylikka tayandi.

77- Haqda ittifoq, ahaqda ixtilof boÀlganidan, ba'zan haq ahaqdan aha unsurhasan ahsandan ahsandir. Har kim oÀz maslagini "Huva haq" deyishi kerak, "Huval haq" demasligi kerak. Yoki "Huva hasan" deyishi kerak, "Huval hasan" demasligi kerak.

78- Jannat boÀlmasagan munnam ta'zib etmaydi.

79- Zamon keksaygan sari, Qur'on yosharib boryapti; rumuzi tavazzuh etyapti. Nur nor koÀringani kabi; ba'zan shiddati balogÀat ham mubolagÀa koÀrinadi.

80- Haroratdagishinitib, burudatning taxalluli bilandir; husndagi darajot, qubhning tadoxuli bilandir. Qudrati Azaliya zotiyadir, lozimadir, zaruriyadir; ajz taxallul etolmaydi, marotib boÀlolmaydi, hamma narsa unga nisbatan musoviydir.

81- Shamsning fayzi tava ma'si boÀlgan timsoli, dengizning sathida va dengizning qatrasida ayni huviyatni koÀrsatadi.

82- Hayot, jilva-i tavhiddandir, muntahosi ham vahdat kasb etadi.

83- Insonlarda valiy, Jumada daqiqaichidaba, Ramazonda Layla-i Qadr, Asmo-i Husnada Ismi A'zam, umrda ajal majhul qolar ekan; boshqa afrod ham qiymatdor qoladi, ahamiyat beriladi. Yigirma yillik mubham bir umr oxiri muayyan ming yillikboÀlsan murajjahdir.

84- Dunyoda ma'siyatning oqibati, i'qobi uxroviyga dalildir.

85- Rizq, hayot qadar qudrat nazarida ahamiyatlidir. Qudrat chiqaradi, qadar kiydiradi, inoyorat eqlantiradi. Hayot; muhassali mazbutdir, koÀrinadi. Rizq; gÀayri muhassal, tadrijiy muntashirdir, oÀylatadi. Ochlikdan oÀlish yoÀq. Zero badanda shahm va boshqa koÀrinishda iddixor boÀlgan gÀido tugamasdanajjuhi oÀladi. Demak, tarki odatdan nash'at etgan maraz oÀldiradi; rizqsizlik emas.

86- Akl-ul lahm yirtqichlarning halol rizqlari, hayvonotning hadsiz janozalaridir; ham roÀyi zaminni tozalaydilar, ham rizqlarini topadilar.

87- Bir luqma eshiturush, boshqa bir luqma oÀn kurush. OgÀizga kirmasdan va tomoqdan oÀtgandan keyin birdirlar. Faqat bir necha soniya ogÀizda bir farq bor. Mufattish va darvozabon boÀlgan quvva-i zoiqani taltif va mamnun etish uchun birdan oÀnga ketish, isn" dedg eng safihidir.

88- Lazoiz chaqirgan sari, "yegandek boÀldim" deyish kerak. "Yegandek boÀldim"ni dastur qilgan odam; "Yegandek boÀldim" nomli bir masjidni yeyishi mumkin edi, yemadi.

89- Avvallari aksar musulmonlar och emas ةِ، لَaraffuhga ixtiyor bor edi. Hozir esa och, talazzuzga ixtiyor yoÀq!

90- Muvaqqat lazzatdan ziyoda muvaqqat alamga tabassum qilish kera. Yo ah kelding deyish kerak. OÀtib ketgan lazoiz "eh afsus" dediradi. "Eh!" mustatir alamning tarjimonidir. OÀtgan alom "oh!" dediradi. U "Oh!" muzmar bir lazzat va ne'matning muxbiridir.

91- Nisyon ham bir ne'mas, shuFaqat har kunning alamlarni chektiradi, mutarokimni unuttiradi.

92- Daraja-i harorat kabi, har bir musibatda bir daraja-i ne'mat bor. Yanada kattas boÀloylab, kichikdagi daraja-i ne'matni koÀrib, Allohga shukr qilishi kerak! BoÀlmasa isti'zom bilan puflansa, shishadi; maroq etilsa, ikkilashadi; qalbdagi misoli, xayoli haqiqatga inqilob etadi.. u ham qalbni kaltaklaydi.

93- Har bir odَيُحِبhay'ati ijtimoiyada koÀrish va koÀrinish uchun martaba deyilgan derazasi bor. U deraza qomati qiymatidan yuksak boÀlsa, takabbur bilan tatovul etadi; agar qomati qiymatidan past boÀlsa, tavozu bilan taqavvus etadi va egiladi... toonga xsha saviyada koÀrsin va koÀrinsin. Insonda buyuklikning miqyosi; kichiklikdir, ya'ni tavozudir. Kichiklikning mezoni; buyuklikdir, ya'ni takabburdir.

bir doifning qoviyga qarshi izzati nafsi, qoviyda takabbur boÀladi; qoviyning zaifga qarshi tavozui, zaifda talazzuz boÀladi. Bir ulul amrning maqomidagi jiddiyati viqordir; mahviyati, zillatdir.. xonasidagi jiddiQuyoshkibrdir; mahviyati tavozudir. Shaxs mutakallimi vahda boÀlsa, musomahasi va fidokorligi amali solihdir; mutakallimi ma'algÀayr boÀlsa, xiyonatdir, amali tolihdir. Bir shaxs oÀz nomidan hazmi nafs qiladi, tafoxur qilolmaydi; millat nomidan ir boÀr qiladi, hazmi nafs qilolmaydi.

95- Tartibi muqaddamotda "tafviz" tanballikdir; tarattubi natijada tavakkaldir. Samara-i sa'yingga va qismatingga rizo; qanoatdir, mayli sa'yni quvvatlantiradi. Boriga ig bosh duni himmatlikdir.

96- Avomiri shar'iyaga qarshi itoat va isyon boÀlgani kabi, avomiri takviniyaga qarshi ham itoat va isyon bor. Birinchisida mukofoning sujozotning aksari oxiratda; ikkinchisinikining, agÀlabi dunyoda beriladi. Masalan: Sabrning mukofoti zafardir, atolatning mujozoti safolatdir, sa'yning savobi sarvatdir, sabotning mukofoti gÀaltidagi. Musavotsiz adolat, adolat emas.

97- Tamosul tazodning sababi, tanosub tasonudning asosi, sigÀari nafs takabburning manbai, za'f gÀururning ma'dani, ajz muxolafatning mansha'i, maroq ilmnin noma'zidir!

98- Qudrati Fotira ehtiyoj bilan, xususan ochlik ehtiyoji bilan, boshda inson butun hayvonotni jilovlab, nizomga solgan. Ham olamni harju-marjdan xalos qilib, ham ehtiyojni madanmadani ustoz qilib, taraqqiyotni ta'min etgan!

99- Siqilish, safohatning muallimidir. Ya's, zalolati fikrning, zulmati qalb, ruh siqilishining manbaidir.

100-

اِذَا تَاَنَّثَ الرildiriُ بِالتَّهَوُّسِ تَرَجَّلَ النِّسَاءِ بِالتَّوَقُّحِ

Bir majlisi ixvonga goÀzal bir ayol kirsa; riyo, raqobat, hasad tuygÀusi intiboh etadi. Demak, inkishofi nisvondan, madaniy basharda axloqi sayyia inkishof etadi.

quvvat- Basharning hozirgi sayyiot-olud dargÀazab ruhida mutabassim kichik janozalar boÀlgan suratlarning roli ahamiyatlidir.

102- Mamnu' haykal; yo g oxirlmi mutahajjir, yo bir havasi mutajassim yoki bir riyo-i mutajassiddir.

103- Islomiyatning musallamotini tamoman imtisol etsa, bihaqqin doira-i dohiliga kirgan zotda; mayl-ut tavsi', mayl-ut takammuldir. Loqaydlik bilan xorijdaiyatingan zotda mayl-ut tavsi', mayl-ut taxribdir. BoÀron va zilzila paytida; ijtihod eshigini ochish tugul, balki derazalarini ham berkitish foydadir. Laubalilar ruxsatlar bilan erkalanmaydi; azimatlar bilan, shiddat bilan iqoz at:>Hoi.

104- Bechora haqiqatlar, qiymatsiz qoÀllarda qiymatsiz boÀladi.

105- Kuramiz hayvonga oÀxshaydi, osori hayot koÀrsatadi. Ajabo, tuxum qadar kichhiya1) bir navi hayvon boÀlmaydimi? Yoki bir mikrob kuramiz qadar kattalashsa, unga oÀxshamaydimi? Hayoti boÀlsa, ruhi ham bor. Olam inson qadar kicُحٰيهَ, yulduzlari zarrot va javohiri fardiya hukmiga oÀtsa; u ham bir hayvoni zishuur boÀlmaydimi? Allohning bundayin koÀp hayvonlari bor.

106- Shariat ikki xildir:

Birinchisi: Olami asgÀar boÀlgan insonning af'ol va ahvolini taida, ttgan va sifati kalomdan kelgan biz bilgan shariatdir.

Ikkinchisi: Insoni akbar boÀlgan olamning harakot va sakanotini tanzim etgan, sifati irodadan kelgan shariati kubro-i fitriyadirki; ba'zan yanglish oÀlaroq tabiat deb nomyapti.. Maloika bir ummati azimadirki, sifati irodadan kelgan va shariati fitriya deyilgan avomiri takviniyasining hamalasi va mumassili va mutamassillaridir.

107-

اِذَا وَازَنْتalliy نَ حَوَاسِّ حُوَيْنَةٍ خُرْدَب۪ينِيَّةٍ وَحَوَاسِّ الْاِنْسَانِ تَرٰى سِرًّا عَج۪يبًا اِنَّ الْاِنْسَانَ كَصُورَةِ يٰسٓ كُتِبَ ف۪يهَا سُورَةُ يٰسٓ

108- Moddiyunlik mailaydi vabo boÀlib, basharga bu mudhish bezgakni tuttirdi, gÀazabi Ilohiyga duchor qildi. Talqin va tanqid qobiliyati tavassu' etgan sari, u vabo ham اَسْمَu' etadi.

109- Eng badbaxt, eng muztarib, eng muammoli; ishsiz odamdir. Zero atolat adamning jiyanidir; sa'y, vujudning hayoti va hayotning yaqazosidir.

110- Riboning idish va eshiklari boÀlgan banklarning foydasi; basharning ylganinboÀlgan gÀavurlarga va ularning eng zolimlariga va bularning eng safihlarigadir. Olami Islomga zarari mutlaqdir; mutlaq basharning rafohi nazarga olinmaydi. Chunki gÀavur harbiy va mutajoviz boÀlsa, hu, jumhyoq va ismatsizdir.

111- Jumada xutba; zaruriyot va musallamotni tazkirdir, nazariyotni ta'lim emasdir. Ibora-i Arabiya yanada uyviy ixtor etadi. Hadis bilan oyat muvonaza qilinsa,alki bnadiki; basharning eng baligÀi ham oyatning balogÀatiga yetisholmaydi, unga oÀxshamaydi.

[Madina-i Munavvarada boÀlgan muhim bir olimning Risola-i Nur haqida yozga; umummanzumasidir.]

KoÀngillar Fotihi Buyuk Ustozga

Nuri ila butun koÀnglimni fath aylagan ustoz

KoÀnglim sizni, qudsiy hayajonlar ila etar yod

Ilhomimga jon keldi baroat xabaring ila

MoÀ'minlarni shod aylagan yuksak zafaring اٰم۪ي Shilindi ufuqlardan u zim-ziyo bulutlar

KoÀklarda malaklar, bu buyuk bayramni qutlar

Millionlarning iymonini qutqardi jihoding

Gur-gur yonar iymonli koÀngillardagi yoding

JoÀshtirmoqda abningarni, minglab vajizang

Tarixini qudsiy hayajonlar bilan suzarkan

Ilhomimni mast etdi tajallo-i jamoling

"Fotih" kabi rahbarlarni eslatmoqda holing

TogÀlar kabi tebranmading ennday uquvli kunlarda

Har oniy oÀlimlar toÀla tazyiqning oÀngida

Dunyolarga dahshat soladi sendagi iymon

Metin iymoningga dushman ham hayron

sda na senga zero "UlugÀ PaygÀambarimiz"dir

OÀlmas asaring: Yoshlarga koÀrsatganing izdir

Qur'oni Karimning azaliy fayziga yetding

Insoniyatga iymon va kamol darsini berding

Ey boshlarga J Ham sarning ufqidan tushgan toj

Olam sening irfoningga, irshodingga muhtoj

Daryo kabi nurlar tashiydi har asaridan

"Alloh"ga ketgan Nurchilarning rahbarisan sen

Millionlarni daryo kabi joÀshtirmoqda etmaslar"

Jannatdagi olamlarni sayr etmoqda koÀzlar

Hikmat toÀla har jumlada, Qur'ondagi nur bor

Har lam'ada ming bir quyoshning shu'l وَ اِÀsh urar

"Nur yoÀlchisi" insoniyatga oÀrnak boÀlajakdir

Qudsiy hayajonlar ila koÀngillar toÀlajakdir

Mafkurasi kundan kung Ahltishganda kamolga

GÀarq boÀlmoqda ich olami, eng shirin visolga

JoÀshganda dengizlar kabi qalbidagi iymon

Ming darsi haqiqat beradi ruhiga Qur'on

Erkindir Islomni oÀragan tahlikalardan

Dchgan.toza chunki siyosiy dogÀlardan

Har hamlasining quvva-i qudsiyasi bordir

Vijdonlarni mast aylagan ulviy ovozi bordir

Ishqning azaliy siriga yetishdikcha koÀngillar

Yer-yer bezatar ufqini savminingla ranglar

Bir oÀlkani boshdan oxir fath aylading, ey Nur

Nuring boÀlajakdir butun insoniyatga dastur

Qur'on seni dastaklaydi moÀ'jizalar ila

Ey shonli koÀngil fotihi hech turmasdan oldinla

Tarixi hayoting toÀladingan, qolar ila

Hech soÀnmasdan olamda quyoshlar kabi porla

Manzuma-i Shamsiyani tamsil etyapsan

Haybatli fazolarda tezlik olib ketyapsan

Iymonli nasllar seni ta'qib etajakdir

va tablarcha, asrlarcha orqangdan ketajakdir

Tarixni osharkan sen u iymon toÀla tezlik ila

Millionlarni oshgan butun avlodlaringiz ila

Birdan chun hr ruhimga asrorli bir olam

Vasf eta olmas ishqimni she'rimdagi nolam!

[Bu maktub oÀn ikki yil avval yozilgan va Sikka-i Tasdiqi GÀaybiy majmuasida kiritilgan bira eng bdan bir parchadir.

Bu maktub Risola-i Nurning bu vatan va millatga qozontirgan buyuk va juda muqaddas ikki natijani bayon etishi, filhaqiqa aynan bu ikki natijaning tazohuri va bu mamlakatda va olami Islomda kritishani sababli juda ahamiyatlidir.]

Risola-i Nur bu muborak vatanning ma'naviy bir xaloskori boÀlgani uchun hozir ikki dahshatli ma'naviaddan ni daf qilish uchun matbuot olami bilan tazohurhni boshlash, dars berish zamoni keldi yoki keladi deb oÀylayman.

U dahshatli baloning biri: Xristian Dinini magÀlub qilgan va anarxistlikni yetishtirgan, shimolda chiqqan dahshatli dinsizt Usmorayoni bu vatanni ma'naviy istilosiga qarshi Risola-i Nur bir saddi Zulqarnayn kabi bir saddi Qur'oniy vazifasini bajaradi.

Ikkinchisi: Olami Islomning bu muborak vatanning aholisiga qarshi juda shiddatli e'tiroz va ittihomlarini izola etisr. Miln matbuot lisoni bilan gapirish lozim kelgan deya qalbimga ixtor etildi.

Men dunyoning holini bilmayman, faqat Ovrupada istilokorona hukm qilgan va adyoni samoviyaga tayanmagan dahshatli jarayonn emas,tilosiga qarshi Risola-i Nur haqiqatlari bir qal'a boÀlgani kabi, olami Islomning va Osiyo Qit'asining holi hozirdagi e'tiroz va ittihomini izola va eskidagi muhabbat va uxuvvatini qaytarishga vasila boÀlgan bir moÀ'jiza-i Qur insondir.

Bu mamlakatning vatanparvar siyosiylari tez aqlini boshiga olib Risola-i Nurni chop etib rasman nashr etishlari lozimki, bu ikki baloga qarshi qalqon boÀlsin.

Ajabo, bu yi mamlayil mobaynida iymoni tahqiqiyni juda quvvatli bir suratda bu vatanda nashr etgan Risola-i Nur boÀlmasaydi; bu dahshatli asrda, ajib inqilob va infiloqlarda bu muborak vatan Qur'onini va iy.

Y dahshatli zarbalardan toÀliq muhofaza qila olarmidi?

Mundarija-i Maktubot

ToÀrt savolning javobidir.

BIRINCHI SAVOL: Hazrat Hizrning hayoti haqida va u munosabat bilan hayothukumaesh martabasini gÀoyat goÀzal va muqni' bir tarzda bayon qiladi.

IKKINCHI SAVOL: اَلَّذ۪ى خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيٰوةَ oyatidagi mavtni ne'mat suratida va maxluq boÀlganining sirrini gÀoyat goÀzal suratda isbot qil Birda mavt ham hayot kabi bir ne'mat va hayot kabi maxluqdir.

UCHINCHI SAVOL: "Jahannam qayerda?" javobida gÀoyat ma'qul bir suratda oÀrnini bayon qiladi va koÀrsatadi. Jahannami SugÀro va Kubroni tafriq qilib, fanniy bir tarzda valariniqiy suratda isbot qilish bilan birga; oxiratda gÀoyat muhtasham va porloq bir suratda azamat va rububiyati Ilohiyaning bir sirri aziminiminglahannami Kubroning bir hikmati xilqatini koÀrsatgani kabi; Jannat va Jahannam shajara-i xilqatning ikki mevasi va silsila-i koinotning ikki natijasi va si.

huunotning va mahsuloti ma'naviya-i Arziyaning ikki mahzani, lutf va qahrning ikki tajalliygohi boÀlganini koÀrsatadi.

TOÀRTINCHI SAVOL ning javobida; mahbublarga bouruvvaishqi majoziy ishqi haqiqiyga inqilob etgani kabi, ulkan dunyoga qarshi insonning ishqi majoziysi ham, sirri iymon bilan maqbul bir ishqi haqiqiyga inqilob eta olishini gÀoyat goÀzal va ishontiradigan suratda isbot qiladi.

Bu zamonda zarurat boÀlmasdan, irshodi nosga va nashri dinga harakat qilganlarning sadaqalarni va hadyalarni qabul qilmasliklari lozim boÀlganining sirrini toÀrt sabab bilan bayon qiladi.

اِنْ اَجْرِىَ اِلَّا, ular اللّٰهِ

oyati bilan

oyati kabi insonlardan istigÀno haqidagi oyatning muhim bir sirrini tafsir qiladi. Va ilm va dinni nashrga harakat qilgan insonlar mumkin qadar istigÀno va qanoat bilan haraism eslmasa; ham ahli zalolatning ittihomiga hadaf boÀladi, ham izzati ilmiyani muhofaza qilolmaydi. Ham salohat va nashri din kabi umuri uxroviyaga muqobil hadyalarni olish, oxirat mevalarini dunyoda fhatgohir suratda yeyish deganidir.

qasami va ondidagi ulviy bir nuri i'joziyni va

وsa, unمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتّٰى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَد۪يمِ

oyatining tashbehidagi porloq bir lam'a-i i'joziyani va

هُوَ الَّذ۪ى جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا ف۪ى مَنiyatsiهَا

oyatida Kura-i Arzni fazo-i koinotda suzgan bir safina-i Rabboniya ekanini koÀrsatgan porloq bir haqiqatni tasvirlab, Kura-i Arzdan Jahannamga koÀchish uchun ahli zalolatning sayohatini va butun ashyo birginb, bira isnod etilsa, vujub darajasida suhulat va osonlik ekanini; ashyoning ijodi mutaaddid sabablarga isnod etilsa, imtino' darajasida bir suubat va mushkulot ekanini gÀoyat goÀzal va muqni' va muxtasarim! Yoda bayon qilib ikki nukta-i muhimma-i i'joziyani tafsir qiladi.

وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِىَ خَيْرًا كَثalabaloyatining bir sirri Risola-i Nur haqida tajalliy etganini bayon qiladi.

Ham:

Tarki dunyo, tarki uqbo, tarki hasti, tarr.

k"

dasturiga muqobil, ajz-mandiy tariqida juda muhim bir dasturni bayon qiladi.

Va

oyatining bir sirrini; she'rga oÀxshash faqat she'r boÀlmagan, muntazam faqat manzum bsalarnan, gÀoyat porloq faqat xayol boÀlmagan, yulduzlarni gapirtirgan yulduznoma bilan tafsir qiladi.

Shariatning bir xodimi va bir vasilasi boÀlgan tariqatga mansub ba'zi kishilarning tariqatga kohundaymiyat berib unga qanoat qilib haqoiqi iymoniyaning nashrida tanballik va loqaydlik koÀrsatganlari munosabati bilan yozilgan. Va valoyatning uch qismini bayon qilib, eng muhim tariqat boÀlgan valoyati kubro, sirri va va zabilan Sunnati Saniyaga ittibo va nashri haqoiqi iymoniyada ihtimom ekanini isbot qiladi. Va tariqatlarning eng muhim gÀoyasi va foydasi va muntahoorqasilgan inkishofi haqoiqi iymoniya, Risola-i Nur bilan ham boÀla olishini va Risola-i Nurning parchalari u vazifani tariqat kabi, faqat yanada qisqa bir zamonda bajaish kai koÀrsatadi.

oyatlarina ungar sirrini, bir biri ichida his etilgan besh navi hazin gÀurbatlar zulmatida nuri iymon va fayzi Qur'on va lutfi Rahmondan kelgan nuri tasallini bayon qilib u sirnichinadr qiladi. Bu maktub eng qattiq qalbni ham yigÀlatadigan darajada riqqatlidir. Va eng ma'yus va mukaddar qalbni ham sevintiradigan darajada nurlidir.

Munofiqlarning ittihomidan bar murojabaviya haqida kelgan

مَا كَانَ مُحَمَّدٌ اَبَٓا اَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلٰكِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خَاتَمَ النَّبِيّ۪نَ ٭ فَلَمَّا قَضٰى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَىْ لَا يَكُونُ عَلَى الْمُؤْمِن۪ينَsratliٌ ف۪ٓى اَزْوَاجِ اَدْعِيَٓائِهِمْ

oyatlarining muhim sirrini tafsir qiladi. Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamning kasrati izdivoji nafsoniy boÀlmaganini; balki aqvol va af'olqilish ahvol va atvoridan tazohur etgan ahkomi shariatga vosita boÀlish uchun xususiy doirasida ziyoda shogirdlari boÀlishidir. Va Hazrat Zaynabga tazavvujlari, faqat amri Ilohiy va qadari Rabboniy bilan boÀlganurga, yon qiladi. Eski zamon munofiqlari kabi, yangi zamon zindiqlarining tanqidlarini qat'iy bir suratda sindiradi.

فَاللّٰهُt Nuktٌ حَافِظًا وَهُوَ اَرْحَمُ الرَّاحِم۪ينَ

degan Hazrat Yoqub Alayhissalomning Hazrat Yusuf Alayhissalomga hissi ishq boÀlmaganini, balki ulviy bir marya, ha shafqat boÀlganini va shafqat ishqdan juda yuksak va keskinligini va ismi Rahmon va ismi Rahimning vasilasi shafqat ekanini bayon qilib بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ ning goÀzal bir sirrini, فَاللّٰهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ اَرْحlar toرَّاحِم۪ينَ ning porloq bir nuktasini tafsir qiladi.

Karomat va ikrom va inoyat va istidrojga doir muhim qoidتِه۪، yon qiladi. Karomatning izhori zarar boÀlgani kabi, ikromning izhori shukr ekanini va eng salomatli karomat esa, bilmasdan mazhar boÀlish ekanini va haqiqiy karomat, oÀz nafsiga emas, balki Robbiga e'tr horii ziyodalashtirgan karomat ekani va aksincha istidroj ekanini; ham hayoti dunyoviyani baxtiyorona oÀtkazishning chorasi, oxirat uchun beriÀn navissiyoti shadidani dunyoning foniy ishlariga sarf etmaslik kerakligi va ishqning majoziy va haqiqiy ikki navi borligi; hirs va inod va andisha-i istiqbol kabi hissiyoti shadidaning hagoÀzaloziy va haqiqiy ikki qismi borligini; majoziysi gÀoyat zararli va sui axloqqa mansha' va haqiqiysi gÀoyat foydali va husni axloqqa dastak boÀlganini isbot qiladi.

Ham Islom va iymonning muhim bir farqini bayon qilaining 'ni: Islomiyat, haqqa tarafgirlik va iltizomdir; iymon esa, haqni iz'on va tasdiqdir. Yigirma yil avval dinsiz musulmon boÀlgani kabi, hozir gÀayri muslim moÀ'min mavjudligi koÀringanini koÀrsatadi.

Ham Risolaَلِّمْ parchalari qay daraja shiddatli suratda Islomiyatga tarafgirlik hissini berganini va arkoni iymoniyani qay daraja quvvatli va qat'iy isbot qilganini bayon qiladi.

Ikki savolning javobidir.

oyailishiing bir sirrini tafsir qiladi. "Imomi Mubin", "Kitobi Mubin" nimadan iborat boÀlganini bayon qiladi.

IKKINCHI SAVOL: "Maydoni Hashr qayerda?" javobida gÀoyat ma'qul va muhim va porloqÀoyat avob beradi.

ToÀrtta alohida-alohida mabhasdir. Bu toÀrt masala bir-biridan uzoq boÀlganidan, bu maktub tarqoq koÀrinadi. Bu tarqoq maktub munosabati bilan qardoshlarimga ixtor etamankiÀp ahlu kichik maktublarni xususiy suratda, xususiy ba'zi qardoshlarimga yozgan edim. Katta maktublar maydonga chiqqandan soÀng, kichiklar ham umumning nazarig'aningsatilishi lozim boÀldi. Holbuki tanzimsiz, mushavvash bir suratda edilar. Ular qanday hol bilan yozilgan boÀlsa, shunday qolishi lozim edi. Keyinchalik tasxix va tanzim etishga ma'zun emasmiz! Xullas, bu OÀn Birinchi Makkabi, rqoq suratda, bir-biridan juda uzoq toÀrt masaladan iborat. Ham mushavvash, ham tarqoq. Shoirlarning va ahli ishqning, zulfi parishoniyni sevishi va istihson etishgani navidan, bu maktub ham -zulfi parishon talari h sovuq tasannu' qoÀshilmasdan, harorat va halovati asliyasini muhofaza qilish niyatida oÀz holida qoldirilgan.

BU MAKTUBNING BIRINCHI MABHASI

اِنَّ كَيْدَ الشَّيْطadisdaَانَ ضَع۪يفًا oyatining bir sirrini tafsir bilan, vasvasa-i shaytonga mubtalo boÀlgan odamlarga muhim bir dori va malhamdir.

IKKINCHI MASALA

Barla Yaylan ekaepalicha, qaragÀay, qatron, qora terakning bir mevasi boÀlib, SoÀzlar Majmuasida yozilgani uchun, bu yerda yozilmagan.

UCHINCHI VA TOÀRTINCHI MASALALARI

I'jozi Qur'onga qarshi madaniyaning ajli va oÀrsatgan yuzlab misollardan ikki misoldir. Qur'onga muxolif boÀlgan huquqi madaniyat naqadar haqsiz boÀlganini isbot qilgan ikki namunadir.

Birinchi Misol: فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ Mahzi adolat boi. Illhukmi Qur'oniy qizga yarmini beradi. Madaniyat me'ros xususida qizga koÀproq haq berish bilan katta haqsizlik qilgan va marhamatga muhtoj qizga zulm da qolini qat'iy isbot qiladi.

Ikkinchi Misol: فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ oyatining bir sirriga doir boÀlib, mimsiz madaniyat qanday qizga haqqidan ortiq haq berghaqiqa haqsizlik qilgan; shuning kabi, volida haqida haqqini kesish bilan yanada ziyoda haqsizlik qilganini va eng muhtaram bir haqiqat boÀlgan volidalik shafqatiga qarshi dahshatli bir haqsizlik va vahszamonnbir hurmatsizlik va jinoyatli bir haqorat va arshi rahmatni titratgan bir kufroni ne'mat va hayoti ijtimoiyaning tiryoq kabi bir robitdir.

afqatiga bir zahar qoÀshish hukmida bir xato ekanini isbot qiladi.

Mutafannin ba'zi doÀstlarning munoqasha etganlari uch masalaga doir uch savollariga muxtasar uch javobdir.

BIRINCHI SAVOL: "Halmaydidamning Jannatdan ixroji va bir qism Bani Odamning Jahannamga idxolining hikmati nima?" savoliga gÀoyat qat'iy bir javob beradi.

IKKINCHI SAVn karohaytonlarning va sharlarning xalq va ijodi shar emasmi, xunuk emasmi? Jamili Mutlaq va Rahimi Alal itloq jamoli rahmati qanday muso'ada etgan?" savoliga qarshi gÀoyat qadyasi,ir suratda javob beradi.

UCHINCHI SAVOL: "Ma'sum insonlarga va hayvonlarga musibat va balolarni yoÀliqtirish zulm emasmi? Odili Mutlaqning adolati qanday mudobi s etadi?" degan savolning javobida gÀoyat muqni' va qat'iy bir tarzda javob beradi.

Ahli dunyo va ahli siyosatning menga qilgan zulm va tazyiqlari qarshisidagi sukut va tah.

Smni maroq etgan koÀp qardoshlarimning mutaaddid savollariga qarshi Eski Said lisoni bilan va Yangi Saidning qalbi bilan berilgan ibratli va maroq-avar bir javobdir. Asosi shuki: Xoliqi Rahiishatirahmati yor boÀlsa, harkas yordir, har yer yaraydi; agar yor boÀlmasa, hamma narsa qalbga yukdir, harkas ham dushmandir. Falillahilhamd, rahmati Ilohiya yor boba'zi uchun; ahli dunyoning menga qilganlari anvo'i zulmni u rahmati Ilohiya anvo'i rahmatga oÀgirgan.

Erkinlik vasiqasi olish va qonunsiz tazyiqotdan qutulish uchunilan f murojaatimning bir-ikki muhim sababini bayon qiladi. Xulosasi: Zolim insonlarning mahkumi emasman; balki men odil qadarning mahkumiman, unga murojaat qilaman. Ham haqsizlikni haq deb oÀylagan odamlarga qarshi haq da'vo Abu To, bir navi haqsizlikdir va haqqa qarshi bir navi hurmatsizlikdir. Ham dunyo siyosatidan sirri ijtinobimning sababini muhim bir haqiqat bilan bayon qiladi.

Ta'lif etilmagan.

Olti muhim savolga olti ahamiyatli javobdir.

BIRINCHI SAVOL: "Sahobalar valiylardan buyuk boÀlganlari holda; Sahobaning ichidagi fitnani aylantirgan mufsidlarni nima uchun nazari valoyat bilanlalar, etolmadilar? Borib toÀrt Xulafo-i Roshidindan uchining shahidliklari bilan natijalandi?" Ikki muhim maqom bilan javob beriladi.

IKKINCHI SAVOL: "Hazrat Alining (R.A.) zamonidagi muhorabalarning mohiyati niikka jharbda oÀlgan va oÀldirilganlarga qanday nom beriladi?" GÀoyat muhim va maroq-avar bir javob berilgan.

UCHINCHI SAVOL: Oli Baytning boshiga kelgan faji' va gÀaddorona muomalaning hikmati nima?" GÀoyat muhim bir javob beriladi.

TOÀRTINCbilan OL: "Oxirzamonda Hazrat Isoning (A.S.) nuzuli va Dajjolni oÀldirishi va insonlar umumiyat bilan dini haqni qabul qilishi va qiyomat vaqtida Alloh Alloh deganlar boÀlmasligi rivoyat qilinadi. Buib istmumiy shaklda iymonga kelgandan soÀng qanday kufrga ketiladi?" savollariga qarshi maroq-avar va haqiqiy bir muhim javob beriladi.

BESHINCHI SAVOL: "Qiyomat hodisotidan arvohi boqiya mutaassir ir-birilarmi?" javobida muhim bir haqiqat bayon qilinadi.

OLTINCHI SAVOL: كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ oyatining hukmi; oxiratga, Jannatga va Jahannamga va ahllariga shumuli bor toifaÀqmi? javobida gÀoyat muhim va maroq-avar va quvvatli bir javob beriladi. Bu risoladagi savollarni maroq etganlarga bu risola bir iksiri a'zamdir.

oyatining bir sirrini boshimga kelgan bir hodisa munosabati bilan duo b Nuqta" bilan tafsir qiladi.

Haq va haqiqat boÀlgan xizmati Qur'oniya, hozirgi zamonda koÀpi yolgÀonchilikdan iborat va bid'at va zalolat boÀlgan schida dan meni qat'iyan man qilganiga doir.

Hayoti abadiya uchun jiddiy harakat qilish va zararsiz va mustaqim yoÀl bilan Qur'Àlgan izmat qilish, albatta dagÀdagÀa-i siyosatdan chekilishni iqtizo etganidan, ahli dunyoning xato va harakatlarini xush koÀrish emas, balki qalblarimizni bulgÀatmaslik uchun qaramayapmiz.

Boshimga kelgan ogÀir tazyiqot va musibatlarga qarshi tahammulimning muhim bir sababini ikki voqea bilan bayon qiladi.

vujudndunyoning avhomli savollariga qarshi javobdir. U javobda bilmajburiya xizmati Qur'oniyaga oid bir karomat sifatida haqqimizda koÀz bilair-birilgan va hech bir jihatda inkor etilmagan bir qancha inoyati Ilohiyani bayon qiladi.

Ahli dunyoning haddan ortiq bir zulm bilan menga taklif qilgan bid'atkorona qoidalariga qarshi ularni toÀliq jim qiladigan javoala oc BU OÀN OLTINCHI MAKTUBNING ZAYLI:

Zolim ahli dunyoning va mulhidlarning dunyolaridan va siyosatlaridan batamom chekinganim holda, oÀz xoinliklaridan chumolini fil qilib haqqimda kkelishgan avhom va taloshlariga qarshi Eski Said lisoni bilan, izzati ilmiyani muhofaza nuqtasida ogÀizlariga shiddatli bir ta'zir urib, boshlaridagi avhomni uchiradi.

etadibir qardoshimga yozilgan kichik bir ta'ziyanomadir. Garchi bu maktub suratan kichikdir; faqat foydasi katta boÀlib, unga qarshi ehtiyoj umumiydir. Bolalari haddi bulugÀga yetmasdan vafot etgan padar va volidalarga muhim bir xushxabardir.qatnin'ziya bilan eng ma'yus va mukaddar qalb haqiqiy tasalli va sevinch topadi. Kichikligida vafot qilgan bolalar olami baqoda abadiy sevimli bola boÀlib qolib, padar va volidalarining , Jahalariga berilishi, وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ sirri bilan, abadiy madori sururlari boÀlganliklarini isbot qiladi.

Uchn va ba-i muhimadir.

Muhaqqiqiyni avliyoning kashf bilan haq koÀrgan va buyuk miqyosda mushohada etgan hodisalar olami shahodatda ba'zan xilofi voqe' va ba'zan kichik bir miqyosda tazohur ethodating sirrini shirin va goÀzal bir tamsil bilan bayon qiladi.

Vahdat-ul Vujud mashrabiga doir gÀoyat muhim haqiqat va goÀzal izohdir. Vahdat-ul Vujuddan gapirgan va uda bayani maroq etgan bu Ikkinchi Masalani diqqat bilan oÀqishi kerak. Chunki bu Vahdat-ul Vujud masalasi madori iltibos boÀlgan muhim mashrabdir. Va ahli haqiqatning madori ixtilofi boÀlgan ajib maslakdir. Bu Ikkinchi Masala uning mohiyattavofuÀrsatadi va isbot qiladiki; u mashrab ahli sahvning mashrabi emas, ham eng yuksak emas! Va ahli sahv boÀlgan Sahoba va Siddiqiyn va varosaning mashrablari; Vahdat-ul Vujud mashrabidan yanada yuksaa ey sada salomatli, yanada maqbul ekanini isbot qiladi.

Tilsimi koinotning uch muammo-i muhimmasidan birisining yechilishiga muxtasar bir ishorat boÀlib: U muammolardan biri Yigirma ToÀqqizinchi SoÀzda, ikkinchisi OÀtoj ekahi SoÀzda, uchinchisi esa Yigirma ToÀrtinchi Maktubda Qur'oni Hakimning sirri bilan toÀliq kashf etilgan va muammo ochilgan.

takallizoti Ahmadiyaga (S.A.V.) doirdir. Uch yuzdan ortiq moÀ'jizotni bayon qiladi. Bu risola risolati Ahmadiyaning (S.A.V.) moÀ'jizasini bayon qilgani kabi, oÀzi ham oÀsha moÀ'jizasining bir karo IKKIoÀlib, uch-toÀrt nav bilan horiqo boÀlgan.

Birinchisi: Naql va rivoyat boÀlish bilan barobar, bir yuz ellik sahifadan {(Hoshiya) Asl nusxasiga koÀradir.} ortiq boÀlgani holda, kitoblarga murojaat qilinmasdan yliqi RtogÀ va bogÀ chetlarida, uch-toÀrt kun mobaynida, har kuni ikki-uch soat ishlash sharti bilan jami oÀn ikki soatda ta'lif etilishi horiqo bir voqea boÀlib, bushhur adagi moÀ'jizoti Ahmadiyaning (S.A.V.) bir shu'la-i karomati boÀlgan.

Ikkinchisi: Shu risola uzunligi bilan barobar na yozilishi ogÀirlik qilad va Jaa oÀqilishi halovatini yoÀqotadi. Tanbal ahli qalamni shunday bir shavq va gÀayratga keltirdiki; mashaqqatli va zerikarli zamonda, bir yil mobaynida atrofimim'a"ditmish adadga yaqin nusxalari yozildi. U moÀ'jiza-i risolatning bir karomati boÀlganini muttali' boÀganlarga qanoat berdi.

Uchinchisi: Ajarofnin tavofuqdan xabari yoÀq va bizga ham hali tavofuq tazohur etmasdan avval yozgan nusxalarida lafzi "Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam" kalimasi butun risolalardaِنّ۪ى fzi "Qur'on" beshinchi parchasida shunday bir tavofuq {(Hoshiya) Asl nusxasiga koÀradir.} etishlari koÀrindiki; zarra miqdor insofi boÀlgan tasodif deya olmaydi. Kim koÀrgan boÀlsa, qat'iy hukm qiladiki: "Bu ssiyo mÀaybiydir, moÀ'jizoti Ahmadiyaning (S.A.V.) bir karomatidir".

Bu risolaning boshidagi asoslar juda muhimdir.

Ham shu risoladagi ahodisSavol:li hammasi aimma-i hadis tomonidan maqbul va sahih boÀlish bilan barobar, eng qat'iy hodisoti risolatni bayon qiladilar.

U risolaning butun mazoyasini aytish lozim boÀlsa, shu risoing shar bir asar yozish lozim boÀlganidan, mushtoq boÀlganlarni uni bir karra oÀqishga havola qilamiz.

OÀN TOÀQQIZIINCHI MAKTUBNING BESHINCHI a risoINCHI NUKTALARINING MUNDARIJASIDIR:

Bu nuktalar umuri gÀaybiyaga doir hadislarning bir qanchasini zikr etgan. Ham Hazrat Hasan (R.A.) bilan Hazrat Muoviyaning (R.A.) muhoraba va musolahasini; ham Hazrat Ali lgan v bilan Hazrat Zubayrning (R.A.) muhoraba etishini; ham azvoji tohirotning ichidan birining muhim bir fitnaning boshiga oÀtishini; ham Hazrat Alining (R.A.) qatlini xabar bergan. Ham Hazrat Husanning (R.A.) Karbaloda qatliمْدَمَm zotidan (S.A.V.) soÀngra Oli Bayti qatl va surgunga ma'ruz qolishlarini; ham Hazrat Alining (R.A.) xilofatining ta'xirini; ham xilofat nima uchun Oli Bayti Nabaviyda taqarrur etmaganini; ham asri saodn ular boshiga kelgan u dahshatli fitnaning hikmatini; ham ahli islom umum davlatlarga gÀalaba qilishlarini; ham Hazrat Abu Bakr (R.A.) va Hazrat Umarning (R.A.linganyati xilofatlarini; ham mushrik Quraysh raislarining qayerda qatl qilinishlari; bir oylik uzun masofada Mut'a Harbidan aniq xabar berganini; ham Hazrat Hasanning (R.A.) xilofatini; ham Hazrahida unning (R.A.) Qur'on oÀqirkan shahid boÀlishini; ham Davlati Abbosiyani; ham Chingiz va Xulaguni; ham Eronning fathini; ham Habash Molikining janoza namozini, vafotidan x doim boÀlmasdan ayni vaqtda qilganini bildiradi. Ham Hazrat Fotimaning (R.A.) vafotini; ham Abu Zarrning (R.A.) yolgÀiz togÀda vafot etishini; ham Ummu Haramning Qibrisda vafot etishini; ham yuz ming odamni oÀldirgan Hajjoji Zolimni masoiIstanbulning fathini; ham Imom Abu Hanifani (R.A.) ham Imom Shofe'iyni (R.A.) ham ummatining yetmish uch firqa boÀlishini; ham Qadariya toifasini, ham Rofiziylarni; ham Hazrat Ali (R.A.) atgan insonlar ikki qism boÀlishlarini; ham Fors va Rum qizlarini; ham Haybar Qal'asini fathini; ham Hazrat Ali (R.A.) bilan Muoviyaning harbini; ham Hazrat Umar (R.A.) sogÀ ekan, fitnalarning zuhurni istligini; ham Sahl Ibn Amrning (R.A.) muhim bir vazifasini; ham Kisroning oÀgÀli otasini oÀldirganini ayni daqiqada xabar berganini; ham Hatibning Qurayshga yashirin maktub yozganini; ham Abu Lahg anvo oÀgÀli Utbani bir arslon oÀldirishiga, qilgan badduosining qabul boÀlib aynan chiqqanini; ham Biloli Habashiyning (R.A.) azon oÀqigan vaqti, Qta:>Buiylarning yashirin tanqid qilganlarini aniq xabar berganini; ham Hazrat Abbos (R.A.) iymon keltirmasdan avval uning yashirin pulidan xabar beganini; ham Hazrat PaygÀambarga (S.Àlmaslbir yahudiyning sehr qilganini; ham Sahoba majlisida bir kishining irtidod etishini; ham Hazrat PaygÀambarning (S.A.V.) qatlini niyat qilganlarning iymon keltirganlarini; ham mushriklarning Ka'ba devoridagi yozuvlarinan birlarning yeganini va yolgÀiz u yozuvlar ichidagi Alloh ismlarini yemaganlarini; ham Bayt-ul Maqdisning fathida katta vabo qichishini; ham Yazid va Vau eshibi sharir raislarni xabar berganini; ham "Bundan soÀngra ular bizga emas, biz ularga hujum qilamiz" deya xabar berganini va bular kabi koÀp ixboroti gÀaybiya bu ikki nuktada bayon qilingandir.

oyatining ma'nosida yuzlab oyotning eng muhim haqiqatlari boÀlgan risolati Ahmadiyani (S.A.V.) "OÀn ToÀrt Rashha" nomi bilana'navioÀrt qat'iy va porloq va muhkam burhonlar bilan tafsir va isbot qiladi. Va eng muannid xasmni ham ilzom qiladi. Quyosh kabi risolati Ahmadiyani yuzagi!" dearadi.

Shu risola Shaqqi Qamar moÀ'jizasiga bu zamon faylasuflarining qilgan e'tirozlarini "Besh Nuqta" bilan gÀoqlariat'iy bir suratda rad qilib inshiqoqi Qamarning sodir boÀlganiga hech bir mone boÀlmaganini koÀrsatadi. Va oxirida ham besh ijmo' bilan shaqqi QamarninÀproq r boÀlganini gÀoyat muxtasar bir suratda isbot qiladi va shaqqi Qamar moÀ'jiza-i Ahmadiyasini (S.A.V.) Quyosh kabi koÀrsatadi.

Risolati Ahmadiya (S.A.V.) haqida boÀlib, Me'rrangisolasining Uchinchi Asosining oxiridagi uch muhim mushkuldan birinchi mushkulga oid "Shu me'roji azim nima uchun Muhammadi Arabiy Alayhissalotu Vasn solia maxsusdir?" savoliga muxtasar bir mundarija suratida berilgan javobdir.

OYAT-UL KUBRO RISOLASINING RISOLATI AHMADIYADAN BAHS ETGAN atida TINCHI MARTABASI:

Koinotning arkonidan Xoliqini soÀragan bir sayyohning mushohadotidan bir parcha boÀlib, maqom munosabati bilan bu yerga kirgizilgandir.

فَاعْلَمْ اَنَّهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ oyatining eng muhim bir haqiqatini bildirgan va

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَshnikiيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ يُحْي۪ى وَ يُم۪يتُ وَ هُوَ حَىٌّ لَا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَد۪يرٌ وَ اِلَيْهِ الْمَص۪يرُ

kalomining oÀn bir kalimasida oÀn bir bashorat vardan iir burhoni qat'iy borligiga doir bir maktubdir. Darhaqiqat, marotibi tavhidi haqiqiy haqida bu maktub bir kibriti ahmar va bir iksiri a'znvori Shu daraja porloq va shu darajada quvvatli dalillarni va hujjatlarni koÀrsatadiki, eng mutamarrid zindiqlarni ham iymonga keltiradi. OÀn ToÀqqizinchi Maktub boÀlgan Risola-i Ahmadiya (S.A.V.) kalima-i shahodatnchta ikinchi kalomi boÀlgan

hukmini qay daraja qat'iy va quvvatli isbot qilgan boÀlsa, shuning kabi bu YigirmaoÀrsataktub kalima-i shahodatning birinchi kalomi boÀlgan

hukmini oÀsha qat'iyat va quvvat bilan isbot uvvatl. Haqiqiy va quvvatli iymonni qozonish istaganlar buni oÀqisin. Va xususan ToÀqqizinchi Kalima bahsida, ilm va iroda-i Ilohiyaning isbotini juda vazih suratlami son qilgani kabi; OÀninchi Kalima bahsida ham

burhoni bilan

oyatining muhim bir sirrini va eng muazzam bir dor-ultini "Besh Nukta"da bayon qiladi. Haqoiqi Iymoniyaning bir tilsimi a'zamini u besh nukta bilan hal qiladi.

oyati bilan

ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلhaqiqaُلًا ف۪يهِ شُرَكَٓاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلً

oyatining eng muhim va eng muazzam bir haqiqatini uch tamsil bilan tafsir qiladi. Va hamma narsa n, butun ashyo Janobi Haqning qudrati bilan boÀlsa, birgina narsa qadar oson boÀlganiga va qudrati Ilohiyaga berilmagan payt, birgina narsa koinot qadar mushkulotli va suubatli boÀlidan q doir eng muhim bir sirrini va eng mugÀlaq muammosini gÀoyat oson tarzda tafsir qilib kashf etadi.

Kichik bir maktubdir; lekin gÀoyat buyuk bir oyatning buyuk bir haqiqatini bayon qilgani ucmati bnga ehtiyoj katta.

اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَٓا اَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَٓا اُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا n va iا كَر۪يمًا ٭ وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَان۪ى صَغ۪يرًا

oyati beshta alohida alohida suratda keksa ota-onaga shafqatni jalb qilishning sirrini koÀrsatadi. Uyidga, toa ota-onasi yoki qarindoshi yoki musulmon qardoshlari boÀlganlar bu maktubni oÀqishga juda ham muhtojdir.

"Ikki Qism"dir.

BIRINCHI MABHAS

اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ فَاَصْلِحُوا بَيْنَ اَخَو mutamْ ٭ اِدْفَعْ بِالَّت۪ى هِىَ اَحْسَنُ فَاِذَا الَّذ۪ى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَاَنَّهُ وَلِىٌّ حَم۪يمٌ ٭ وَالْكَاظِم۪ينَ الْغَيْظَ وَالْعَاف۪ risolنِ النَّاسِ وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِن۪ينَ

oyatlarining sirri bilan; ahli iymonni uxuvvat va muhabbatga da'vat qiladi. Nifoq, shiqoq, kin va adovatdan m etib adigan muhim sabablarni koÀrsatadi. Kin va adovat; -ahli iymon oÀrtasida- ham haqiqat, ham hikmat, ham insoniyat, ham Islomiyat, ham hayotiomiki iya, ham hayoti ijtimoiya, ham hayoti ma'naviya jihatidan gÀoyat xunuk va mardud va zulm ekanini gÀoyat qat'iy suratda isbot qilib, mazkur oyatatlar g muhim sirrini tafsir qiladi.

IKKINCHI MABHAS

اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَت۪ينُ ٭ وَكَاَيِّنْ مِنْ دَٓابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰهُ يَرْزُقُهَاasi joَّاكُمْ وَ هُوَ السَّم۪يعُ الْعَل۪يمُ

sirri bilan, ahli iymonni hirsdan shiddatli bir suratda man etgan sabablarni koÀrsatadi. Va hirs ham adovat qadar muzir va xunuk boÀlganini qat'iy dalillar bilan isbot q tajovshu oyati azimaning muhim bir sirrini tafsir qiladi. Hirsga mubtalo odamlar bu ikkinchi mabhasni juda diqqat bilan mutolaa qilishlari kerak. Kin va adovat marazi bilan xasta boÀlgan; imkoÀliq shifolarini birinchi mabhasda topadilar.

Ikkinchi Mabhasning xotimasida zakotning ahamiyatini va bir rukni Islomiy boÀlganining hikmatini goÀzal bir suratda bayon تَعَرh bilan barobar; haqiqatli bir roÀyoda goÀzal bir haqiqat bayon qilinadi.

Shu risolaning Xotimasida,

oyati o, tokiraja zammni zamm etish bilan, olti vajh bilan gÀiybatdan zajr etganini va moÀ'jizona va horiqo bir i'joz bilan, gÀiybatni ham aqlan, ham qalban, ham insoniyatan, ham vijdonan, ham fitratan, ham milliyatan mazmum va mardud va xunuk va muzir b'oniyaini gÀoyat qat'iy bir suratda, Qur'onning i'joziga yarashadigan bir tarzda bayon qiladi. Va gÀiybat pastkashlarning quroli boÀlish jihati bilan, izzati nafs sohibi bu iflos qurolga tanazzul etib iste'mol eayyolaiga doir aytilgan:

Bu maktubningr'on Kancha mabhasi bor. Boshqa mabhaslarga badal latif va ma'nodor birgina mabhas aynan yozildi. Shundayki:

"Ahsan-ul qosos boÀlgan Qissa-i Yusuf Alaovi, Tlom xotimasini xabar bergan تَوَفَّن۪ى مُسْلِمًا وَ اَلْحِقْن۪ى بِالصَّالِح۪ينَ oyatining ulviy va latif va xushxabarli va i'jozkorona bir nuktasi shuki: Boshqa farohli va saodatli qissalarninsevib idagi zavol va firoq xabarlarining gÀamlari va alami, qissadan olingan xayoliy lazzatni achchiqlashtiradi, sindiradi. Xususan kamoli faroh va saodat ichida boÀlganini xabar bergan hangomda, mavtini va firoqini xabar berish yanada ala va il. Tinglaganlarga "Eyvoh!" dediradi. Holbuki shu oyat, Qissa-i Yusufning (A.S.) eng porloq qismi; Azizi Misr boÀlishi, padar va volidasi bilan koÀrishishi, qardoshlari bilan sevinishib tanishishi, dunyoding tobuyuk saodatli va farohli hangomda, Hazrat Yusufning mavtini bu shaklda xabar beradi va aytadiki: Shu farohli va saodatli vaziyatdan yanada saodatli, yanada porloq vaziyatga mazhar boÀlish uchun, Hazrat Yusuf Alayhissalom Janobi Haqdan vafotilarninadi va vafot etdi; va saodatga mazhar boÀldi. Demak, dunyoviy, lazzatli saodatdanda jozibador saodat va yanada farohli vaziyat qabrning orqasida boÀlib; Hazrat Yusuf Alayhissalom kabi haqiqatbin zot, oÀsha gÀvori iazzatli bir vaziyat ichida gÀoyat achchiq mavtni istadi, toki narigi saodatga sazovor boÀlsin. Xullas, Qur'oni Hakimning bu balogÀatiga hayron boÀl, Qissa-i Yusufning xotimasini qandayhiqoq da xabar berganini koÀr. U xabarni tinglaganlarga alam va asaf emas; balki bir xushxabar va bir surur ilova etadi. Ham irshod etadiki: Qabrning orqasi uchun harakat qilinglar! Haqiqiy saodat v ma'naat undadir.

Ham Hazrat Yusufning oliy siddiqiyatini koÀrsatadi va aytadiki: Dunyoning eng porloq va eng sururli holati ham unga gÀaflat bermaydi, uni maftun etmaydi, yana oxiratni istolmay.

Koinotning tilsimi ajibini va mushkul muammosining eng muhim bir sirrini kashf va hal etgan maktub va eng muhim bir savolning {(Hoshiya) Bu maktubningulsizllini bir daraja ihsos etish xohlangani uchun; mundarijalik ixtisori muhofaza etilmadi, uzun boÀldi.} javobidir. Shundayki:

"Asmo-i Ilohiyaning a'zamlaridan boÀlgan Rahim, Karim, Vadudning iqtizo etgraysa, shafqatparvarona va maslahatkorona va muhabbatdorona taltiflari; qay surat bilan juda mudhish va muvahhish boÀlgan mavt va adam bilan, zavol va firoq bilan, musibat va mashaqqat bilan tavfiq etiladi?" degan savolnn nafsvobida, tilsimi koinotning uchinchi muammosini hal qilgan va koinotdagi doimiy faoliyatning muqtazosini va asbobi mujibasini koÀrsatgan "Besh Ramz" bilan va gÀoyalarini va foydalariniladi.

qilgan "Besh Ishorat" bilan javob beradi. Shu maktub "Ikki Maqom"dir. Birinchi Maqomi "Besh Ramz"dir.

BIRINCHI RAMZ: Isbot qiladiki: Sone'-i Hakim nima qilsa, haqdirtlarni bir narsa va hech bir zihayot unga qarshi haq da'vo qilolmagani va "Haqsiz bir ish boÀldi" deyolmasligining sirrini qat'iy bir tarzda isbot qiladi.

IKKINCHI RAMZ: Hayratnamo, dahshat-angiz, doimiy bir suratdagi faoliyati Rabboniyaninlolatdini va xalq va tabdili ashyodagi hikmati azimasini bayon qiladi va eng muhim bir muammo-i xilqatni hal qiladi.

UCHINCHI RAMZ: Zavolga ketgan ashyلْزَمَga ketmaganini, balki doira-i qudratdan doira-i ilmga oÀtganini va ashyodagi husn va jamolga oid istehson va sharaf va maqom, asmo-i Ilohiyaga oid ekanini gÀoyat goÀzal suratda isbot qiladi.

TOÀRTINCHI RAMZ: Mavjudotning mutamodiyinchi addul va tagÀayyur etishlari; birgina sahifada, har daqiqada boshqa-boshqa va ma'nodor maktublarni yozish navidan, sahifa-i koinotda asmo-i Ilohiyaning jilvalari bilan yozilgan'on um va jalol va kamoli Ilohiyaning hadsiz oyotini mahdud sahifalarda ham hadsiz bir suratda yozilganini isbot qiladi.

BESHINCHI RAMZ: Ikki nukta-i muhimmadir.

Birlarni ojib-ul Vujudga intisobini iymon bilan his qilgan odam hadsiz anvori vujudga mazhar boÀlganini va his qilmagan nihoyatsiz zulumoti adamga va alomi firoqqa ma'ruz boÀlganini koÀrsatan qil Ikkinchi Nukta: Dunyoning uch yuzi boÀlganini.. zohir yuzida zavol, firoq, mavt va adam bor; faqat asmo-i Ilohiyaning oynasi va oxiraasa, umazraasi boÀlgan ich yuzlarida zavol va firoq, mavt va adam esa, yangilanish va tajadduddir va baqoning jilvalarini koÀrsatgan bir tavzif va tarhisdir.

Bir "Muqaddima" bilan "Besh Ishorat"dir.

MUQADDIMA: Xalloqiyat va tasarrufoti Ilohiyadan gÀoyat azim bir hukmidani muazzam va muhtasham qonunlar bilan bayon qiladi. Masalan: Bir qushning patli libosini almashtirgan Sone'-i Hakim ayni qonun bilan koinotning suratini qiyomat vaqtida va olami shahodatning libosini hashrda oÀsha qonun bilan almashtiradi.ang ham bir daraxtning naqadar mevalari va gullari boÀlsa; har bir gulning oÀshancha gÀoyalari, har bir mevaning oÀshancha hikmatlari borligini koÀrsatadi.

"Besh Ishorat" esa: Ashyo vujuddan ketgandan soÀng bergan ahamiyaha, bash natijalari e'tibori bilan, bir vajh bilan ma'dum ekan, besh vajh bilan mavjud qoladi.

Har bir mavjud vujuddan ketgandan soÀng, ifodari sian ma'nolari va orqasida boqiy qolgan huviyati misoliyasi olami misolda mahfuz qoladi. Ham hayotining atvori bilan "muqaddaroti hayotiya" deyilgan sarguzashti hayotiyasi olami misolning daftarlaridan Sensn lavhi misoliyda yoziladi. Ruhoniylarga doimiy mavjud bir mutolaagoh boÀladi. Ham jin va insning amallari kabi, oxirat bozoriga va olami oxiratga yuboriladigan mahsuloti boqiy qoladi. Ham atvori hayotiyalar Nuqtan qilgan anvo'i tasbehoti Rabboniya boqiy qoladi. Ham shuunoti Subhoniyaning zuhuriga sabab boÀladigan koÀp narsalarni orqasida mavjud qoldiradi, shunday ketadi. Bu Besh Ishoratdagi besh haqiqatni qat'iy dar talakmida besh ma'qul va maqbul tamsil bilan bayon etadi.

oyatining muhig va bsirrini besh nukta bilan tafsir qiladi. Va duo bir sirri azimi ubudiyat boÀlganini va koinotdan doimiy bir suratda dargohi rububiyatga ketgan eng azim vasila duo boÀlganini va duoning azim ta'siriurayshanini qat'iy isbot qilish bilan barobar; kulliyat va davom kasb etgan bir duo, qat'iyan maqbul boÀlganiga binoan; umum ummatning Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamga salovot nomi bilan duolarining natijasida, Ras undanram Alayhissalotu Vassalamning naqadar yuksak bir martabada boÀlganini koÀrsatadi. Duoning ham uch navi muhimmini zikr qilish bilan barobar, bayon qiladiki; duoning eng goÀzal va eng lailan, vasi, eng laziz va eng tayyor natijasi shuki: Duo qilgan odam biladi va duo bilan bildiradiki; birisi bor, uning ovozini eshitadi, dardiga darmon beradi, unga marhamat qiladi, uning qoÀli hamma narsaga yetadi. Va bu boÀs va lai dunyoda u yolgÀiz emas; balki bir Karim zot bor; unga qaraydi, unsiyat beradi. Uning hadsiz ehtiyojotini qondira oladigan va oÀzini hadsiz duing daarini daf qila oladigan zotning huzurida tasavvur qilib, sevinch va surur bilan, dunyo qadar ogÀir yukni ustidan tashlab, "Alhamdulillahi Roamniya'lamiyn" deydi.

Me'roji Nabaviy va Mavludi Nabaviyga (S.A.V.) doir uch muhim savolga gÀoyat muqni' va mantiqiy va ponki Isir javobdir. Bu zayl garchi qisqa boÀlsada, gÀoyat qiymatdor. Mavludi Nabaviyga (S.A.V.) ishtiyoqi boÀlganlar bunga juda mushtoqdirlar.

Xotimasida gÀoyat muhim bir dasturi mantiqiy bilan koinotda eng buyuk fardi akmal va ustoqi olil va habibi a'zam Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam boÀlganini isbot qiladi.

Sura-i Yosinning yigirma besh oyatiga doir "Yigirma Besh Nukta" kelsah niyati bilan rahmati Ilohiyadan istanilgan; faqat hali vaqti kelmagani sababli yozilmagan.

وَاِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِasi biَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ اِنَّهُ هُوَ السَّم۪يعُ الْعَل۪يمُ

sirriga doir "Hujjat-ul Qur'on Alash-shayton va Hizbihi" nomi bilan, iblisni ilzom va ahli tugÀyonni isqot etgan gÀoyat muhim bir maktulikdan Bu maktubning "ToÀrt Mabhas"i bor.

Shaytonning eng mudhish hujumini daf qilish bilan, shaytonni shunday bir tarzda ilzom etadiki, ichigauruqi saqlanib vasvasa qiladigan bir yer qoldirmaydi. Va shu qadar quvvatli daloili aqliya bilan va qat'iy burhonlari bilan shaytonni va shaytonning shogirdlarini ilzom etadiki, shayton boÀla zamidilar, iymonga kelardilar. Faqat ma'ataassuf, shaytoni jin va insning gÀoyat xunuk da'volarini va dasisalarini tamomila yoÀq va daf qilish uchun, faraziy bir suratda ularning xunuk fikrlarini zikr qilib yÀlganiladi. Masalan: "Agar farazan aytganimiz kabi, Qur'on Kalomulloh boÀlmasa; eng oddiy va soxta bir kitob boÀlardi. Holbuki maydondagi osori bilan koÀrsatganki, eng oliy bir kitobdir", deydi. Bu kabir qismiy ta'birotning, titrab yozilishiga majbur boÀlingan. Shu mabhasning oxirida shaytonning Sura-i قٓ وَ الْقُرْاٰنِ الْمَج۪يدِ ning fasohat va salosatiga doir bir vasvasa; ham tirozini rad qiladi.

Bir insonda, vazifa va ubudiyat va zot e'tibori bilan uch shaxsiyat borligini va u shaxsiyatlarning axloqi va osori ba'zan bir-biriga muxolif boÀlishini balakninladi.

o boÀlgng hayoti ijtimoiya-i bashariyaning munosabatiga doir gÀoyat muhim bir sirrini va insonlar millat-millat va qabila-qabila yaratilishining muhim bir hikmatini Yetti Masala bilan tafsir qiladi. Bu mabhas milliyatchiyon qimuhim bir tiryoqdir. Bu zamonning eng mudhish maraziga gÀoyat foydali bir darmondir. Va soxtakor hamiyat-furushlarning va yolgÀonchi milliyat-parvarlarning yuzlaridaghvaratani ochadi, soxtakorliklarini koÀrsatadi.

Olti savolning javobida "OÀn Masala"dir.

"Robbul Olamin" kalimasining tafsirida oÀn sakkiz ming

Bedeganlarining hikmati munosabati bilan bir qancha nukta-i Qur'oniya bayon qilinadi.

Muhyiddin Arabiy Faxriddin Roziyga ki tarni bilish, borligini bilishning gÀayridir", degan. Undan murod nima? Javobida gÀoyat muhim bir masala-i ma'rifatulloh bayon etilgan.

" وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَن۪ى اٰدَمَ oyati bilan اsi had كَانَ ظَلُومًا جَهُولً oyatining vajhi tavfiqi nima?" savoliga gÀoyat goÀzal va nurli muhim javobdir.

جَدِّدُوا ا۪يمَانَكُمْ بِلَا اamol hاِلَّا اللّٰهُ hikmati nima? degan savolga gÀoyat goÀzal va nurli bir javobdir.

ToÀrtinchi Masalaning Zaylida vahdoniyatning gÀoyat azim bir hujjatiga va kedo toÀuzun bir burhoniga muxtasar bir ishoratdir.

YolgÀiz "La ilaha Illalloh" degan, "Muhammadarrasululloh" demagan odam ahli najot boÀlishi mumkinmi?" savoliga qarshi muhim bir javobdir.

Biribiladiabhasdagi shayton bilan munozaraning xunuk ta'birotlarining sababi zikrini bildiradi. Ham muhim bir tamsil bilan hizb-ush shaytonni eng tor va eng mahol va eng manfur bir mavqega tiqishtiring isaydonni Hizb-ul Qur'on hisobiga zabt qilib, har bir holi Ahmadiya (S.A.V.), har bir xislati Muhammadiya (S.A.V.), har bir tavri Nabaviy (S.A.V.) u quvvatli tamsilga koÀra bittadan moÀ'jiza hukmiga oÀtib, nubuvvatini isbot qilganini koÀrs va la

Vahhom va zarardan saqlanish uchun bizdan uzoqlashgan ba'zi doÀstlarning quvva-i ma'naviyalarini tayid uchun va xizmatimizdan ba'zi maqsadlar bilan chekingan va maqsadlarining aksiga ta'zir yeganlarni, koÀp shumulardan yetti kichik misol bilan koÀrsatadiki; handakini tashlab qochganlar koÀproq yaralanadilar.

Deydilarki: "Alfazi Qur'oniya va zikriya va tasbehotlarning har biridan butun latoifi insoniya hissalarini istaydilar. lohi tari bilinmasa, hissa olinmaydi; shunday ekan tarjima qilinsa, yaxshiroq emasmi?" deyilgan mudhish va mugÀolatali savolga qarshi gÀoyat muhim vmni qitli va zavqli bir javobdir. Alfazi Qur'oniya va Nabaviya (S.A.V.) ma'nolarga jomid va ruhsiz libos emaslar; balki hayotdor fayz-ovar terilardir. Zihayot bir jasad soÀyilsa, albatta oÀladi. Ham lisoni nahviy boÀlgan alfaziqa nooniyadagi i'joz va ijoz haqiqiy tarjimaga mone boÀlishini koÀrsatadi.

"Ahli Sunnat va Jamoat boÀlgan ahli haq doirasining xorijida ahli valoyat boÀlishi mumkinmi?" savoliga muhim va qiziq javobdir.

OÀninclmaydi

Qur'oni Hakimning xizmatida boÀlgan bu bechora Said bilan koÀrishgan va koÀrishishni orzu qilgan doÀstlarga muhim bir dasturdir.

Bu maktub Risola-i Nur Muallifining talabalariga yozgan ayni haqiqat va juda latofatli, goÀzal maktublari bilan; Risola-i Nur talabalarining Ustozlariga va ba'zan bir-birlariga yozgan va Risola-i Nurning mutoalasidantdir. porloq fayzlarini ifoda etgan juda boy maktub boÀlib, bu majmuaning uch-toÀrt misli qadar kattalashgani uchun, bu majmuaga qoÀshilmagan. Mustaqil ravishda Barla, Kastamonu, EmirdagÀ Lahikalari boÀlib nashr etilgan.

"Sakkiz Masala" nomi bilan sakkiz risoladir.

BIRINCHI RISOLA BOÀLGAN BIRINCHI MASALA

RoÀyoyi sodiqaning haqiqatini va foydasini gÀoyat goÀyanada haqiqatli "Yetti Nukta" bilan bayon qiladi. Bu risola ham qiymatdor, ham qiziq.

IKKINCHI MASALA BOÀLGAN IKKINCHI RISOLA

"Hazrat Muso Alayhissalom Hazrat Azroil Alayhissalomning koÀziga tarsaki tushiraqadarma'nosidagi hadisga doir ahamiyatli munoqashani ildizibilan sugÀurib, bu turdagi hadislarga mulhidlar tarafidan kelgan e'tirozlarga bir toÀsiq qoÀyadi. Bu risol tarqaik, faqat qiziqdir.

UCHINCHI MASALA BOÀLGAN UCHINCHI RISOLA

Bu bechora muflis Saidning ziyoratiga kelganlarning nima niyat bilan koÀrishishlari lozimligini bayon qilib, yolgÀiz Qur'oni Hakimning dalloli e'tibori bilan koÀris deb tozim boÀlganini va u koÀrishining muhim foydalarini va Saidning shaxsiyatining hechligi, nazarga olinmasligini, balki dalloli boÀlgan muqaddas a suraning qiymatdor gavharlarini nazarga olish lozim ekanini "Besh Nuqta" bilan gÀoyat goÀzal suratda isbot qilib; xizmati Qur'oniyaning karomaar bajva inoyati Rabboniyadan, men va ba'zi qardoshlarim biz sazovor boÀlgan koÀp inoyatlardan bir qancha voqe' va qat'iy misollarni zikr qiladi.

Bu risolaning tatimmasida; risolalarning yozilishida, xususan ta'lifida va ayniqsa Yigirma ToÀqqizinرْمَدِktubda tazohur etgan horiqo bir inoyatni bayon qiladi.

TOÀRTINCHI RISOLA BOÀLGAN TOÀRTINCHI MASALA

Masjidimizga ikki marta ta'arruz etildi, oxirgi martratga yopdilar. Undan ikki yoki uch yil muqaddam, yana muborak bir musofirning kelishi bilan, gÀoyat vahshiyona va zolimona tajovuz qilingani uchun, har tarafdan mendan soÀraldi. Bunday maroqi umumiyni tahrik etgan bir m ummaga loyiq javob berish uchun, Eski Said lisoni bilan "ToÀrt Nuqta" bilan muhim bir ibratli javobdir.

BESHINCHI RISOLA BOÀLGAN BESHINCHI MASALA

Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayonda takror bilan اَفَلَا يَشْكُرُونَ ٭ اَفَلboÀlibْكُرُونَ va shukr qilmaganlarni oÀttiz bir marta فَبِاَىِّ اٰلَٓاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ farmoni bilan qilingan tahdidning sirrini gÀoyat oliy va shirin va ma'qul va maqbul bir suratda tafsir qiladi; inson bir لَّت۪ىfabrikasi ekanini isbot qiladi. Koinot ne'mat xazinasi boÀlib; shukr esa kaliti ekanini; va rizq uning natijasi va shukrning muqaddimasi boÀlganini gÀoyat goÀzal va qat'iy surath va oot qiladi.

Ajzi mutlaq, faqri mutlaq, shavqi mutlaq, shukri mutlaq ey aziz!

boÀlgan dasturi haqiqatdagi toÀrtinchi rukn boÀlgamol vkri mutlaqning porloq va yuksak haqiqatini izoh qiladi.

OLTINCHI RISOLA BOÀLGAN OLTINCHI MASALA

Taksir Maktubot majmuasida nashr etilganidan bu yerga darj etilmadi.

YETnchi S RISOLA BOÀLGAN YETTINCHI MASALA

oyatining Risola-i Nur va xodimlari haqidagi muhiqaroqdsirrini "Yetti Ishorat" nomi bilan, yetti inoyati Rabboniyani bayon qiladi. Va tahdisi ne'mat suratida bu inoyati sab'aning izhoriga yettita ma'qul sababini bayon qiladi. Bu inoyati sab'a-i r navianing horiqolariga ishoratan, oÀz-oÀziga ta'lif vaqtida ikki sahifaning butun satrlari boshlarida yigirma sakkiz alif kelib, Yigirma Sakkizinchi Maktubning martabasiga tavofuq etganiga {(Hoshiya) Asl nusxasiga koÀradir.} ta'lifdan bir zamharlarngra muttali' boÀldik. Bu inoyati sab'ani oÀqigan odam, Risola-i Nur parchalarining naqadar ahamiyatli va nazari inoyati Ilohiyada boÀlganini va himoyati Rabboniyada ekanini bir s. Bu yetti inoyat kulliydir, juz'iyotlari yetmishdan oÀtadi.

Xotimasida bir sirri inoyatga oid mahram bir savolning javobi bor. Xotimasida inoyati sab'adan birinchisi boÀlgan tavofuqotga kelgan yoki kelish ehtimoli boÀlgan avhomni gÀoyatnda vay bir suratda daf qiladi. U xotimaning oxirida ham, Uchinchi Nuktada inoyati xossa va inoyati ommaga doir muhim bir sirri daqiqi rububiyatga va ahamiyatli bir sirri Rahmoniyatga ishorat qqiymat

SAKKIZIINCHI RISOLA BOÀLGAN SAKKIZINCHI MASALA

Olti savolning javobi boÀlgan "Sakkiz Nukta"dir.

BIRINCHI NUKTA: Tavofuqdagi ishorotilan hbiya umum Risola-i Nur parchalarida juz'iy-kulliy boÀlganiga doirdir.

IKKINCHI NUKTA: Tavofuqotning maziyati, Lafzi Jaloldan boshqa nima uchun Qur'onda favq qoÀrqmatlub boÀlmaganining sirrini bayon qiladi.

UCHINCHI NUKTA: Bir qardoshimizning ortiqcha ehtiyot va jasoratsizligi nooÀrin boÀlganini va bir muftining OÀninchi SoÀzga sathiy tanqidiga qarshi a boÀl bir javobdir. (Faqat bu majmuaga kirgizilmagan.)

TOÀRTINCHI NUKTA: "Maydoni hashrda insonlar qanday toÀplanadilar, yalangÀoch boÀlib-mi? Harkas ahbatga zni koÀra oladimi? Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalamni shafoat uchun qanday topamiz? Hadsiz insonlar bilan birgina zot Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam qanday koÀrishadilar? Ahli Sunnat va JamÀrgan g liboslari qanday boÀladi? Va bizga kim yoÀl koÀrsatadi?" Olti qiziqarli savolning muqni' va ma'qul javobidir.

BESHINCHI NUKTA: "Zamoni fatratoman buli Akram Alayhissalotu Vassalamning ajdodi bir din bilan mutadayyin edimi?" javobida goÀzal haqiqat bayon qilinadi.

OLTINCHI NUKTAam madrat Ismoil Alayhissalomdan soÀngra PaygÀambarning (S.A.V.) ajdodidan paygÀambar kelganmi?" savoliga qarshi gÀoyat muhim bir javobdir.

YETTINCHI NUKTA: "Rasuli Akram Alayhissalotu lisonlamning padar va volidasining va bobosi Abdulmuttolibning iymonlari haqida eng sahih xabar qaysisi?" savoliga qarshi gÀoyat muhim va ma'quloÀp yeavobdir.

SAKKIZINCHI NUKTA: "Amakisi Abu Tolibning iymoni haqida asahh boÀlgan nima? Jannatga kira oladimi?" savoliga qarshi goÀzal bir javobdir.

YIGIRMA TOÀQQIZINCHI MAKTUB

"ToÀqqiz Qism"dir. Yigirma ToÀqqiz nukta-i mkutyap ichida bordir. U toÀqqiz qism kichik-katta oÀn ettita risoladir.

BIRINCHI RISOLA BOÀLGAN BIRINCHI QISM

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ ٭ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْ deya ۪ينَ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ مَالِكِ يَوْمِ الدّ۪ينِ اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَع۪ينُ اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَق۪يمَ صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ اrolmayضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّٓالّ۪ينَ ٭

oyatlarining ba'zi sirlarini "ToÀqqiz Nukta" bilan tafsinosabadi.

BIRINCHI NUKTA: "Qur'onga oid va Qur'onning asrori bilinmaydi va mufassirlar haqiqatini anglamaganlar" deganlarga qarshi muhim bir javobdir.

IKKINCHI NUKTA: Qur'oni Hakimda

وَ التّ۪ينِ وَ الزَّيْتُوmalarnَالشَّمْسِ وَضُحٰيهَا

kabi qasomoti Qur'oniyadagi muhim bir hikmatni bayon qiladi.

UCHINCHI NUKTA: Suralarning boshlaridagi bittadan IloogÀi olit soÀz boÀlgan hurufi muqatto'aga doirdir.

TOÀRTINCHI NUKTA: Qur'oni Hakimning haqiqiy tarjimasi mumkin boÀlmaganidan va ma'naviy i'jozidagi ulviyati uslubni tarjima qilib boÀlmaganidan, muhim bir bayon bilan, uslubi Qur'oniyadagi birنَ ظَل-i i'joziyani koÀrsatadi.

BESHINCHI NUKTA: "Alhamdulilloh" jumlasi ifoda qilgan ma'noning eng qisqasi, bir qator qadar boÀlganini va haqiqiy tarjimasining mumkin emasligini koÀrsatadi.

OLTINCHI NUKTA: اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَلْاَرْكَ نَسْتَع۪ينُ dagi nuni mutakallimi ma'algÀayrga doir muhim bir sirrini, nurli bir hol va haqiqatli bir xayol ichida bayon qiladi.

اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَق۪يمَ ٭ صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيalari ning muhim va nuroniy sirrining bayoni ichida, bid'atlarning ijodi naqadar xunuk va zararli ekanini koÀrsatadi.

SAKKIZINCHI NUKTA: Shao'iri Islomiya, huq koÀrsumiya hukmida boÀlganiga doir muhim bir sirrini bayon qiladi.

TOÀQQIZINCHI NUKTA: Masoili shariatning "ta'abbudiy" va "ma'qul-ul ma'no" boÀlib ikki qism boÀlganini; va ta'abt bilaqismi hikmat va foydalarning tabadduli bilan tagÀayyur etmaganining sirrini bayon qiladi. Va azonning foydasi, yolgÀiz bir qishloq aholisini nauvvatgda'vat emas, balki koinot saroyida mavjudotga qarshi umum maxluqot nomiga bir e'loni Tavhid boÀlganini bayon qiladi.

IKKINCHI RISOLA BOÀLGAN IKKINCHI QISM

شَهْرُ رَمَضَانَ اat oziى اُنْزِلَ ف۪يهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدٰى وَ الْفُرْقَانِ

oyatining bir sirrini, siyomi Ramazonning yetmish hikmatlaridan toÀqqiz hikmatining bayoni bilan u Istanazimni tafsir qiladi. U toÀqqiz hikmat shu qadar haqiqiy va quvvatli va jozibadorki; musulmon boÀlmagan odam ham ularni koÀrsa, roÀza tutish uchun buyuk ishtiyoqqa keladi va havas qiladi.egan.

i musulmon deb roÀza tutmaganlarning bu hikmatlarga qarshi xijolat va xatolaridan ezilishlari lozim boÀladi.

UCHINCHI RISOLA BOÀLGAN UCHINCHI QISM

QuMANCHIMoÀ'jiz-ul Bayonning anvo'i i'jozidan koÀz bilan koÀrinadigan qismining besh-olti vajhidan bir vajhini, yangi bir Qur'onni yozish bilan koÀrsati عَلَيoirdir. Lillahilhamd, shunday bir Qur'on yozildi. Ummat tomonidan Hofiz Usmon xati bilan maqbul Qur'onning ayni sahifalarini va satrlarini muhofaza qilish bilan barobar; lafzulloh majmu' Qur'onzjumlai ming sakkiz yuz olti marta takarrur etgani holda; nodir va nuktali mustasnolar xorij qolib, mutaboqiysi tavofuq etganini angladik, sahifa va satrlarini tagÀyir etmadik. YolgÀizا رَبّanzim etdik. U tanzimdan horiqo bir tavofuq tazohur etdi. Yozgan Qur'onimizning parchalarini bir qism ahli qalb koÀrgan, Lavhi Mahfuz xatiga yaqin ekanini qabul qilganlar. Bu risola tavofuqoti Qurishganga doir ekani munosabati bilan, yolgÀiz bir ishorati gÀaybiya boÀlib, hech birimiz xabarimiz boÀlmasdan, ibtido ta'lif va birinchi tasvidida oÀn bir "Qur'on" kalimasi; birgina sahifada, bittadan s Xull bir qatorda xatti mustaqim bilan tavofuqlari, tavofuqi Qur'oniyadagi lam'a-i i'joziyaning bir shu'asi shu risolada bu horiqo latofatni koÀrsatganini koÀrganlarga qanoat keldi.

Bu Uchinchi Qismning mutaboqiy masalalari bilhirin rtinchi Qism tavofuqotga doir boÀlgani uchun, tavofuqotga doir boÀlgan mundarija bilan iktifo etilgan.

TOÀRTINCHI QISM BOÀLGAN TOÀRTINCHI RISOLA

"Uch Nukta"dir.

BIRINCHI NUKTA: Quzi kul "Qur'on" kalimasining koÀp sirlaridan bir sirrini, oltmish toÀqqiz oyoti azimada latif va ma'nodor sahifalar orqasida bir-biriga tavofuq bilan qarning arini va u oyoti azimaning ma'nan bir-birining haqiqatini tayid etganlarini koÀrsatish va tilovati Qur'on savobini va zikr fazilatini va tafakkur ubudiyatini birdan qozonish istagangan ed avrod navidan gÀoyat goÀzal bir hizbi Qur'oniy boÀlib yozilgan.

IKKINCHI NUKTA: Qur'oni Hakimda "Rasul" kalimasining takroridagi asrorning tavofuq jihati bilan birisiga ishorat uchun, bir yuz oltmish oyatdagi "Rasul" kaلَّذ۪ٓ bir-biriga tavofuq bilan ma'nodor qarashi kabi; {(Hoshiya) Bu risolaning u muqaddas ikki kalimaning i'joziy tavofuqlaridan bahsi ayni haIZINCHboÀlganiga dalil, u toÀrtinchi risolada butun u ikki kalimaning tavofuq etishidir. Har bir oyat alohida va sart boshida yozilishidan, umum u ikki m bilans kalimalar tavofuq etganlar.} u bir yuz oltmish muazzam oyatlar ham bir-biriga qaraydi. Bir-birini tayid va isbot qilganiga ishoratan va Qur'o aqlliam qiroat, ham zikr, ham fikr boÀlish jihati bilan bir hizbi maxsusdir. OÀziga oliy va shirin va juda qiymatli va juda fazilatli bir vird orzu qilganlarga muhim bir vird ular UCHINCHI NUKTA: Lafzullohning ikki ming sakkiz yuz olti marta zikrining koÀp nuktalari bor. I'jozi Qur'onning koÀp shualarini koÀrsatadi. Bu Uchinchi Nukta ham uning toÀrt shua-i i'jozini koÀrsatadi.

BESHINCHI RISOLA BOÀLGAN BESHINCHI Qalohatَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ مَثَلُ نُورِه۪ كَمِشْكٰوةٍ ف۪يهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ ف۪ى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كr'on bٌ دُرِّىٌّ

(ilx-oyat...) oyati pur-anvorining koÀp anvori asroridan goÀzal bir nurni Ramazoni Sharifda bir holati ruhoniyada, muhim bir sayohati qalbiyada koÀringan va bir daraja bu risolada bayong sodigan. Bu risola kichik, faqat juda nurli va ahamiyatlidir.

OLTINCHI RISOLA BOÀLGAN OLTINCHI QISM

وَلَا تَرْكَنُٓوا اِلَى الَّذ۪ينَ ظَلَمُوا فَت Ayni كُمُ النَّارُ

oyatining muhim bir sirrini va azim bir haqiqatini; ins va jin shaytonlarining va musulmonlar ichiga kirgan mulhidlarning va munofiqlarning olti dasisalari bilan olti jihatdan hujumlarini olti haqiqat bilan toÀsk va k rad qilish bilan, u sirri azimni tafsir qiladi.

BIRINCHI DASISALARI: Qur'on xodimlarini hubbu joh vositasi bilan aldashlariga muqobil gÀoyat muqni' va qat'iy bir javob bsa; maim qiladi.

IKKINCHI DASISALARI: QoÀrquv hissi bilan, ahli haqni haqdan oÀgirishlariga qarshi gÀoyat goÀzal va qat'iy bir javob bilan tard etiladi.

UCHINCHI DASISALAlmaydima' va hirs jihati bilan, ahli hidoyatni xizmati Qur'oniyadan voz kechirishlariga qarshi, gÀoyat porloq va qat'iy bir javob bilan rad qilinadi.

TOÀRTINCHI DASISALARI: Asabiyati milliyani tahrik etish suratida dhaqiqiy din qardoshlarining va xizmati Qur'oniyada samimiy birodarlarining ichiga begonalik va ixtilof solish va ustozlaridan sovutishlariga muqobil gÀoyat muhim va qat'iy javob boÀlib shaytoni insiyni tamomi bilayd qo qilgani kabi, soxtakor milliyatchilarning niqoblarini yirtib, ular millatning dushmanlari boÀlganini va haqiqiy millatiyatparvarlar kimlar ekanini koÀrsatadi.

BESHINCHI DASISuloda Insonning eng zaif hissi anoniyatini tahrik etib, ahli haqni haqsizlikka chorlash va ahli ittihodni ixtilofga tushishlariga muqobil, quvvatli va analarni jim qiladigan javob berilg qilis OLTINCHI DASISALARI: Tanballik va tanparvarlik va vazifadorlik hissidan istifoda etib, Qur'on shogirdlarining gÀayratlarini, sadoqatlarini, ixloslarini zadalash shaklida hujumlariga qarshi javobdir. Oxiridbor. M javoblarning xulolsasi boÀlgan shu ikki oyat bilan Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayon moÀ'jizona javob beradi:

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا اصْبِرُوا وnmankiرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ٭ وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰيَات۪ى ثَمَنًا قَل۪يلًا

Bu risolaning oxirida; ikki yaproqda yozgyvonotsoÀng koÀrilgan, ixtiyorsiz oÀz-oÀziga kelgan latif va zarif bir tavofuq boÀlib, siqintili asoratimning aynan toÀqqizinchi yilida ta'lif etilgan shu risolaning oxirida, Yigirma ToÀqqizinchi Maktubni94- Zasida yigirma toÀqqiz nukta boÀlishi va toÀqqiz qism boÀlishi va bu risola mundarijasida toÀqqiz marta "toÀqqiz" lafzi bilan u maktubdan bahs etilishi va Birinchi Qism toÀqqiz nuamni sÀlishi; va Ramazonning, bu yerda ishorat qilingan va Ikkinchi Qismda mazkur hikmatlari toÀqqiz boÀlishi; va bu yerda ishorat qilingan va ToÀrtinchi Qismda mazkur "Qur'on" kalimasiga doir oyatlarning oltmilar, sqqiz boÀlishi; va Qur'on kalimasi ham bu mabhasda yigirma toÀqqiz kelishi va lafzulloh ham toÀqqiz boÀlishi; va bu risola ham yigirma toÀqqiz sahifada tugashi jihati bilan, toÀqqiz marta toÀqqizlar bir-biriga tavofيْهِ اb juda shirin tushgandir. Bu risolaning ham sirri tavofuqdan kichik, faqat porloq bir hissasi bor boÀlganini koÀrsatadi. Bu toÀqqiz marta to-i zoiarning sirrining toÀqqizinchi sana-i asoratimda zuhuri esa, inshaalloh asoratning toÀqqizinchi yilida tugashiga ishoriy bir bashoratdir. ToÀqqizinchi sana-i asoratimda siqintidan oÀsha yil toÀqqiz tishim tushdilar; u munosabat bilan Ispartَا يَش'zuniyat bilan ketish oÀsha yilda boÀldi. Ham latif bir tavofuqdir; bu parcha ham, bu sahifada {(Hoshiya) Asl nusxasiga koÀradir.} toÀqqiz oÀn toÀqqiz marta kelgan. Ham mundarijaning Toatninghi Qismida va bu Ikkinchi Qismning ba'zi nusxalarida pastda koÀrsatilgan tavofuq bor.

Umum alif bir yuz oÀn toÀqqizta, umum risolalar ham bir yuz oÀn toÀqqizta. Demak, aliflar ham bir navi mundmoli ha ishoratdir.

وَمَا لَنَٓا اَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللّٰهِ وَقَدْ هَدٰينَا سُبُلَنَا وَلَنَصْبِرَنَّ عَلٰى مَٓا اٰذَيْتُمُونَا وَعَلَى اللّٰهِ فَلarijagَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ

oyatining sirriga istinodan, dunyoning hech bir usul va qonuniga tatbiq etilmagan, vijdonsiz insonlarning bizga qarshi tajovuzotiga sabr bilan va Haqqa tavakkal bilan birga; istiqbolda keladigan nafrat va mojarrdan saqlanish uchun va istiqbol asrlari bu asrning siymosiga va gÀayratsiz odamlarning yuziga "Tuf!" degan paytda, tupuklari yuzimizga kelmasligi uchun yoki artish uchun yozilgan loyihadga tus Ovrupaning insoniyatparvar niqobi ostida kar quloqlarini jaranglatish va bu vijdonsiz gÀaddorlarni bizga musallat etgan insofsiz zolimlarninisoni magan koÀzlariga tiqish va bu asrda yuz ming jihatdan "Yashasin Jahannam!" dedirgan mimsiz madaniyatparastlarning boshlariga urish uchun yozilgan taqdimnoma va ahli ilhod va bid'atchilarni ilzom va isqot etadigan "Olti Savol"dir.

فَاٰمِنُوا بِاللّٰهِ وَرَسُولِهِ النَّبِىِّ الْاُمِّىِّ الَّذ۪ى يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَكَلِمَاتِه۪ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُsi ostيُر۪يدُونَ اَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللّٰهُ اِلَّٓا اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

oyatlarining bir sirrini va muhim hun zaqiqatini "Yetti Ishorat" bilan va yettita muhim savolga yettita qat'iy va quvvatli javob bilan tafsir qiladi.

BIRINCHI SAVOL: "Ajnabiylardan ihtido etganlar oÀz tillari bilan shao'iri islomiyani tarjima qilyaptilar. Olami Islolgan oularga qarshi sukuti va e'tiroz qilmasligi, javozi shar'iy boÀlganini koÀrsatmaydimi?" degan ahli bid'atning savoliga qarshi gÀoyat qatt bila quvvatli bir javobdir.

IKKINCHISI: "Faranglardagi inqilobchilar va faylasuflar, Katolik mazhabida inqilob qilish bilan taraqqiy qilishgan, ajabo Islomiyatda bunday bir inqilobi diniy boÀlmaydimi?" degan ahli bid'atning savsur'atqarshi; gÀoyat qat'iy, zohir va bahir va muskit bir javobdir.

UCHINCHISI: "Ovrupa taasssubni tashlagandan soÀng taraqqiy etgani uchun, biz ham taassubni tashlasak, yanada yaxshi boÀlmaydimi?" degan ahli bid'at va saan Rising savoliga qarshi gÀoyat muskit va muqni' va mantiqiy bir javobdir.

TOÀRTINCHISI: " Zaiflikka uchragan Islomiyatni taqviya niyati bilan, quvvatli milliyatga mazj etish va sajoya-i millir. Bu hao'iri Islomiya bilan quvvatlantirish bu asrda yanada yaxshi boÀlmaydimi?" degan dassos ahli dunyoning bu mudhish savoliga qarshi gÀoyat metin bir javobdir.

BESHINCHISI: "Bu qadar hay'ati ijtimoiya-i bashariya fasodga kirgan va hissiyoti diniya zaiflashgan va shaxsiy daholar va harakot, jamoat shaxsi ma'naviysining ijrootiga magÀludir.

OLTINCHISI: Oxirzamonda Hazrat Mahdiyning Sufyoniikni itetiga gÀalabasi, Hazrait Iso Alayhissalomning Dajjol komitetini tarqatishi va shariati Islomiyaga tobe boÀlishiga doir.

YETTINCHISI: "Mutafakkiriyni Islomiya Ovrupaning dasturlarini va fanning qonunlarinhibsdadaraja qabul qilib, ularning usuli bilan ularga qarshi Islomiyatni mudofaa qilganlari holda -sen ham eskidan shunday qilarding- hozir nima uchun tamqo-i qoshqa bir yoÀl ochib, falsafani ildizidan sugÀurayapsan? Va fununi musbata aytganlari usullarining, Qur'onning dasturlariga qaraganda juda sathiy ekanini koÀrsatyapsan?" deya koÀplar tarafidan kelgan savolga qarshi gÀoyat haq va batan tli bir javobdir.

SAKKIZINCHI QISM BOÀLGAN RUMUZOTI SAMONIYA

"Sakkiz Ramz"dir, ya'ni sakkiz kichik risoladir. Shu ramzlarining asosi Ilmi Jifrning muhim bir dasturi va ulumiing taaning muhim bir kaliti va bir qism asrori gÀaybiya-i Qur'oniyaning muhim kaliti boÀlgan tavofuqdir. Kelajakda mustaqil nashr etilishi bois, bu yerga darj etilmadi.

Tm bir valoyat haqida "ToÀqqiz Talvih"dirki, Talvihoti Tis'a no'mi bilan ma'ruf bir risoladir.

BIRINCHI TALVIH: Tariqatning sirrini va Me'roji Ahmadiyaning (S.A.V.) soyasi ostida qalb oyogÀi bilan bir sayri suluki ruhoniy natijasida; zavqiy va holrlargabir daraja shuhudiy haqoiqi iymoniya va Qur'oniyaga mazhariyat ekanini bayon qilib, insonning mohiyati jome'asida aql qandayki hadsiz fununga iste'd koÀrs ittilo'i jihati bilan mohiyati inkishof etgan va oÀsha surat bilan ishlatgan, qalb ham u kabi, bu olamning bir xarita-i ma'naviyasi va koÀp kamolotning bir urugÀi hukmida boÀlganidan; tariqat jihati bilan uni ishlatish va kamolotigakalomiash boÀlganini isbot qiladi.

IKKINCHI TALVIH: Qalbning ishlashi zikr va tafakkur bilan boÀlganini va ishlashining mahosinidan hayoti dunyoviyaning madori saodati boÀlgan bittasini bayon qiladi.

UCHINCHI TAL chorlaloyat, bir hujjati risolat, va tariqat, bir burhoni shariat boÀlganini va uning qiymatini taqdir etmagan, naqadar xasoratga tushganini bayon qiladi.

TOÀRTINCHI TALVIH: y bir i valoyat juda oson boÀlish bilan barobar juda mushkulotli, juda qisqa boÀlish bilan barobar juda uzun, juda qiymatdor boÀlish bilan birga juda xatarli, juda keng boÀlish bilan barobar juda touxtansganini va ofoqiy va anfusiy ikki yoÀl bilan suluk etilganini bayon qiladi.

BESHINCHI TALVIH: Vahdat-ul Vujud va Vahdat-ush Shuhudning m)

ini bayon qilib, ahli sahvning va ahli varosati nubuvvatning oliy mashrabining rujhoniyatini isbot qiladi.

OLTINCHI TALVIH: Valoyat yoÀllari ichida en La ilali va eng mustaqimi, Sunnati Saniyaga ittibo boÀlganini va valoyatning asoslarining eng muhimi, ixlos; va eng keskin quvvati, muhabbat ekanini bayon qilib; bu dunyo uli Ak xizmat boÀlgani uchun va dori ujrat va mukofot boÀlmaganidan, tariqatning lazoizini va azvoq va karomotini qasddan talab qilmaslik lozim boÀoiqi ii bayon qiladi.

YETTINCHI TALVIH: Tariqat va haqiqat shariatning xodimlaridan boÀlganini; tariqat va haqiqatning eng yuksak martabalari, shariatlsinkiuzlari boÀlganini; tariqat va haqiqat vasilalikdan chiqmaslik va doimo shariatga tobeiyatda qolish luzumini bayon qilib, "Sunnati Saniya va ahkomi shariat xorijida avliyo boÀlishi mumkinmi?" degan savolga maroq-avar bir javobdirham miAKKIZINCHI TALVIH:>Tariqatning sakkiz varta-i muhimmasini bayon qiladi.

TOÀQQIZINCHI TALVIH: Tariqatning juda koÀp samarotidan gÀoyat shirin va goÀzal toÀqqiz adadini bayon qiÀrgans Bu risola ahli tariq boÀlganga va boÀlmaganga bir iksiri a'zamdir va bir tiryoqi anfa'dir.

ZAYL

Eng qisqa va sogÀlom va eng mustaqim bir tariqning asosini "ToÀrt Xatv%< Biri bilan, tazkiya-i nafsning va takamuli ruhning madori boÀlgan toÀrt muhim darsni beradi.

OÀTTIZINCHI MAKTUB

Chop Etilgan Arabiy "Ishorot-ul I'joz Tafsiri"dir.

OÀTTIZ BIRINCHI MAKTUB

OÀttiz Bir "Langan Yr.

OÀTTIZ IKKINCHI MAKTUB

OÀz-oÀziga manzum tarzini olgan matbu' "Lamaat" risolasidir. Ayni zamonda "OÀttiz Ikkinchi Lam'a" boÀlib, "SoÀzlar" majmuasining oxirida nashr etilgandir.

OÀTTIZ UCHINCHI Mlozim

Ma'rifati Ilohiyaga derazalar ochgan "OÀttiz Uch Derazali Risola" boÀlib, bir jihatda "OÀttiz Uchinchi SoÀz" boÀlganidan, SoÀzlar Majmuasida nashr etilgan, bu yerga kiritilmagan.

ISHORATI GÀAYBIYA HAQIDA BIR TAَنْتُم

Madina-i Munavvarada boÀlgan muhim bir olimning Risola-i Nur haqida yozgan bir manzumasi:

OÀn ikki yil avval yozilgan va Sikka- Tasdiqi GÀaybiy Majmuasida dALARI:ilgan muhim bir maktubdan bir parchadir:

Harkas bilmas koÀkda ne bor

KoÀrar uni koÀz sohibi

or. Buqiraydi quyosh qadar

Haqiqati ummon kabi

Istar koÀngil albat huzur

Oxir damda etmish zuhur

Olamlarga chiqqan u nur

KoÀkdan tushgan farmon kabi

Fardiyatgi Quyq ayon

Udir koÀngillarga sulton

Bor mi bilmam ulu burhon

Bu Badiuzzamon kabi

Lisonidan sochilar nur

Jinniy oÀqir, inson oÀqir

Huri Jannat mana bu "Nur"

KoÀngillarda jonon kabi

Oxirzamon asrorini> mazha Ixbori gÀayb anvorini

Otdi olam akdorini

Chiqdi shamsi tobon kabi

Samovotdan rahmat tushdi

Oqqan koÀz yoshlari tindi

Kufru zalol qoÀrqdi, sindi

KoÀrin bir mshayton kabi

SoÀndi xoin faoliyat

Yiqildi u dajjoliyat

Xalos topdi Islomiyat

Taxtga chiqqan hoqon kabi

Ey yarali sheri jiyan

Bu xobi gÀaflatdan uygÀon

Olamlarga davri umroBoÀlmaAsri nuzuli Furqon kabi

Iqlimlarda iymon yeli

Esar koÀngillar nash'ali

OÀpsam, u gul hidli qoÀlni

U bulbuli xandon kabi

Odam oÀgÀli najot qidirar

oÀttiz, oÀndan sakkizini oldi. Ham har yili faqatgina bir oyda yetmish hikmatli bir ochlik bizdan xohladi. Biz nafsimizga achindik, muvaqqat va lazzatli bir ochlikni di", ddik. Janobi Haq bizga jazo sifatida yetmish jihatdan baloli roÀzani besh yil jabran tuttirdi. Ham bizdan yigirma toÀrt soatdan birgina soatni, xush va ulviy, nuroniy va foydali boÀlgan ta'limoti Rabboniyani istadi. a tobenballik qilib, namozu niyozni bajarmadik. U bir soatni boshqa soatlarga qoÀshib zoye etdik. Janobi Haq uning kafforati sifatida, besh yil ta'lim va ta'limot va yugurtirish bilan bizga namoz oqitti."

Haq da'vati Nurlarda bor

Ey shaxriyor-i shaxriyor

qalblaan bizga sulton kabi

Arshga chiqqan faryodimiz

Olindi hozir dodimiz

U sevgili ustozimiz

KoÀngilda Sulaymon kabi

Ey akmali oxirzamon

Sensan mahbubi Musta'on

Fido senga bu ji.

3n

Haq yoÀlida qurbon kabi

Saidni kutardi yillar

Sensan koÀngilda muntazar

PaygÀambarim bermish xabar

BoÀlma bizga pinhon kabi

Pardalanmishsa zuhuring

Yashirinmas hashmatli nuring

Soyasi boÀlmazki nurning>issalordavsdagi jonon kabi

Ey xatibi davri zamon

Surur topdi kavnu makon

Seni kutar pinhon oyon

Hamma xastalar Luqmon kabi

Nur yoÀlining qur Kichiz

Kahkashonning somonimiz

U otashning tutunimiz

Otash yongan kulxon kabi

Ra'no ranging gulga oÀxshar

Ravh ufurar, hiding esar

Ufqimizda boÀlding sahar

ToÀliq oqargan bir tong kabi

Ey jilvasi zohir rَشَامَ

Bari bizlarga yordam et

Quling boÀlmoq tilar albat

BogÀchangizda koÀchat kabi

Past koÀnglimiz doimo past

Ey yigÀlagan, faryodni kes

BoÀsh oÀtmasin hemiki h nafas

"Alloh yetar, qolgani havas."

يَا اَللّٰهُ يَا رَحْمٰنُ يَارَح۪يمُxiyonaَرْدُ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ يَا حَكَمُ يَا عَدْلُ يَا قُدُّوسُ

Ismi A'zam haqqi, Qur'oni MoÀ'jiz-ul Bayon hurmati va Rasuli Akram Alayhissalotu Vassalam sharafi, bu Maktubotni bostirganlarni va muborak yordamchilarini va Risola-i Nu ham rbalarini Jannat-ul Firdavsda saodati abadiyaga mazhar ayla. Omin! Va xizmati iymoniya va Qur'oniyada doimo muvaffaq ayla. Omin! Va daftari hasa unga iga bu Maktubot Majmuasining har bir harfiga muqobil ming hasana yozdir. Omin! Va Nurlarning nashrida sabot va davom va ixlos ehson ayla..m bork! Omin! Omin!

Yo Arhamurrohimin! Umum Risola-i Nur shogirdlarini ikki jahonda mas'ud ayla. Omin! Insiy va jinniy shaytonlarning sharlaridan muhofaza ayla. Omin! Va bu ojiz va bechora Saidning qusurotini avf ayla. inkisn! Omin! Omin!