YETTINCHI YOGʻDU

Fath surasining bu uch oyatining i'jozli tomonlari koʻp. Qur'oni Moʻ'jiz-ul Bayonning oʻnta kulliy i'jozli tomonlaridan gʻaybdan xabar jihati shu uchta oyatda yetti-sakkiz jihat bilan koʻrinadi.

Birinchisi: لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا oxiriga qadar.. Makkaning fath boʻlishini sodir boʻlishidan oldin qat'iyat bilan xabar beradi. Ikki yildan soʻng xabar berganidek sodir boʻlgan.

Ikkinchisi: فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِكَ فَتْحًا قَر۪يبًا ifoda qiladiki: Hudaybiya sulhi garchi zohiran Islomga qarshi koʻringan va Qurayshiylar bir daraja gʻolib koʻringani holda, ma'nan Hudaybiya sulhi ma'naviy buyuk bir fath hukmida boʻlib va boshqa fathlarning ham kaliti ekanini xabar beradi. Haqiqatdan, Hudaybiya sulhi bilan garchi moddiy qilich qiniga vaqtinchalik qoʻyildi. Lekin Qur'oni Hakimning chaqmoq kabi olmos qilichi chiqdi, qalblarni, aqllarni fath qildi. Musolaha munosabati bilan bir-biri bilan qoʻshilib ketdilar. Islomiyat goʻzalligi, Qur'onning nurlari qavmlarning qaysarlik va mutaassiblik pardalarini yirtib, ta'sirini koʻrsatdi. Masalan: Bir harb dahosi hisoblangan Xolid Bin Valid va siyosat dahosi Amr Ibn-ul Os kabi magʻlubiyatni qabul qilmagan zotlar, Hudaybiya sulhi bilan jilvasini koʻrsatgan Qur'on qilichi ularni magʻlub qilib, Madina-i Munavvaraga mukammal itoat bilan Islomiyatga gardandoda-i taslim boʻlganlaridan soʻng, Hazrati Xolid bir "Sayfulloh" shakliga kirdi va Islomiy fathlarning qilichi boʻldi.

Muhim bir savol: Faxr-ul Olamiyn va Habibi Rabb-ul Olamiyn Hazrati Rasuli Akram alayhissalotu vassalom Sahobalarining mushriklarga qarshi Uhudning oxirida va Hunaynning boshlanishida magʻlubiyatlarining hikmati nima?

Javob: Mushriklar ichida oʻsha vaqtda Sahobalar qatorida boʻlgan eng buyuk Sahobalarga istiqbolda muqobil keladigan Hazrati Xolid kabi koʻp zotlar boʻlganlaridan, shonli va sharafli istiqbollari nuqtai nazaridan butunlay izzatlarini sindirmaslik uchun, Allohning hikmati kelajakdagi xayrli ishlarining oldindan berilgan mukofoti sifatida moziyda ularga bergan, butunlay izzatlarini sindirmagan. Demak, moziydagi Sahobalar istiqboldagi Sahobalarga qarshi magʻlub boʻlganlar. Toki oʻsha istiqboldagi Sahobalar yarqiragan qilichlar qoʻrquvi bilan emas, aksincha haqiqat yogʻdusining rahbarligida Islomiyatga kirishsin va oʻsha fitriy botirliklari koʻp kamsitilmasin.

Uchinchisi: لَا تَخَافُونَ jumlasi bilan xabar beradiki: "Sizlar toʻliq bexatarlikda Ka'bani tavof qilasizlar." Holbuki Arabiston yarim orolidagi badaviy qavmlar, koʻpchiligi dushman boʻlish bilan birga, Makka atrofi va Quraysh qabilasining katta qismi dushman ekan, yaqin bir zamonda hech qoʻrquv his qilmasdan Ka'bani tavof qilasizlar xabari bilan Arabiston yarim oroli itoat ostiga olinishiga va butun Quraysh Islomiyatni qabul qilishiga va umumiy xavfsizlik oʻrnatilishiga dalolat qiladi va xabar beradi. Aynan xabar bergani kabi sodir boʻlgan.

Toʻliq qat'iylik bilan xabar beradiki: "Rasuli Akram alayhissalotu vassalom keltirgan dini umum dinlar ustida gʻolib boʻladi!" Holbuki oʻsha zamonda yuzlab million tobelari boʻlgan Nasroniy va Yahudiy va Majusiy dinlari va Rim, Xitoy va Eron hukumati kabi yuzlab million fuqarolari boʻlgan yetakchi davlatlarning rasmiy dinlari ekan, oʻzlarining kichik qabilalari ustidan toʻliq gʻalaba qilolmagan vaziyatdagi Muhammadi Arabiy alayhissalotu vassalom keltirgan din barcha dinlar ustidan gʻolib va barcha davlatlarga muzaffar boʻlishlarini xabar beradi. Ham gʻoyat yaqqol va qat'iylik bilan xabar beradi. Istiqbol oʻsha gʻaybiy xabarni sharqdagi Tinch Okeanidan gʻarbdagi Atlantika Okeaniga qadar Islom qilichining yetib borishi bilan tasdiq qilgan.

oxiriga qadar... Bu oyatning boshi Sahobalarning paygʻambarlardan soʻng inson zoti ichida eng mumtoz ekanliklarilariga sabab boʻlgan oliy axloq va yuksak fazilatni xabar berib, ochiq-ravshan ma'nosi bilan Sahobalar sinflarining istiqbolda vasflangan boshqa-boshqa mumtoz xos sifatlarini ifoda qilish bilan birga, ishoriy ma'nosi bilan, ahli tahqiqga koʻra, Paygʻambarimizning vafotidan soʻng oʻrinlariga oʻtadigan Xulafo-i Roshidiynga xalifalik tartibiga ishora qilib har birlarining eng mashhur ajratib turadigan mumtoz sifatlarini ham xabar beradi. Jumladan:

وَالَّذ۪ينَ مَعَهُ maxsus munosabat va xususiy suhbat bilan va eng avval vafot qilib yana doiralariga kirish bilan mashhur va mumtoz boʻlgan Hazrati Siddiqni koʻrsatgani kabi, اَشِدَّٓاءُ عَلَى الْكُفَّارِ bilan istiqbolda Yer kurrasining davlatlarini fathlari bilan titratadigan va adolati bilan zolimlarga momoqaldiroq kabi shiddat koʻrsatadigan Hazrati Umarni koʻrsatadi. Va

رُحَمَٓاءُ بَيْنَهُمْ bilan istiqbolda eng muhim fitnaning sodir boʻlishi tayyorlanar ekan, mukammal marhamat va shafqatlaridan musulmonlar ichida qon toʻkilmasligi uchun ruhini fido qilib taslim boʻlib Qur'on oʻqirkan mazlum holda shahid boʻlishni afzal koʻrgan Hazrati Usmonni ham xabar bergani kabi, تَرٰيهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوَانًا saltanat va xalifalikka tom ma'noda loyiqlik va qahramonlik bilan kirganlari holda va komil taqvodorlik va ibodat va faqirlik va tejamkorlikni ixtiyor qilgan va ruku' va sajdada bardavomligi va koʻpligini barcha tasdiqlangan Hazrati Alining (RA) istiqboldagi vaziyatini va fitnalar ichidagi urushlarga javobgar emasligini, niyat va tilaklari Allohning lutfi ekanini xabar beradi.

Oltinchisi: ذٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ jumlasi ikki jihatdan gʻaybiy xabar beradi.

Birinchisi: Hazrati Paygʻambar alayhissalotu vassalom kabi oʻqib-yozishni bilmaydigan bir zotga nisbatan gʻayb hukmida boʻlgan Tavrotdagi Sahobalarning vasflarini xabar beradi. Darhaqiqat, Tavrotda - "Oʻn Toʻqqizinchi Maktub"da bayon qilingani kabi - oxirzamonda keladigan Paygʻambarning Sahobalari haqida Tavrotda bu jumla bor: "Qudsiylarning bayroqlari oʻzlari bilan birgadir." Ya'ni, U kishining Sahobalari Allohga toat va ibodat qiladigan hamda solih va valiy zotlar boʻlib, u vafslarni "qudsiylar" ya'ni "muqaddas" ta'biri bilan ifoda qilgan. Tavrotning juda koʻp boshqa-boshqa tillarga tarjima qilinishi vositasi bilan shu qadar oʻzgartirishlar boʻlgani holda, ushbu Fath surasining مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ hukmini bir necha oyatlari bilan tasdiq qiladi.

Ikkinchi gʻaybiy xabarda, مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ jumlasi bilan aytadiki: "Sahobalar va Tobe'iynlar ibodatda shunday bir darajaga kelishganki, ruhlaridagi nuroniyat yuzlarida porlagan va siymolarida sajdalarning koʻpligidan hosil boʻlgan peshanalarida valiylik xotami navidan sikkalar koʻrinadi." Istiqbol buni yaqqol va qat'iyan va porloq suratda isbot qildi. Darhaqiqat, shu qadar ayanchli fitnalar va siyosat toʻpolonlari ichida, bir kecha-kunduzda Zaynalobidin kabi ming rakat namoz oʻqigan va Tovusi Yamaniy kabi qirq yil xufton namozining tahorati bilan bomdod namozini ado qilgan juda muhim koʻplab zotlar مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ sirrini koʻrsatishgan.

jumlasi ikki jihatdan gʻaybiy xabardir.

Birinchisi: Oʻqib-yozishni bilmaydigan paygʻambarga nisbatan gʻayb hukmida boʻlgan Injilning Sahobalar haqidagi xabarini darak beradi. Darhaqiqat, Injilda oxirzamonda keladigan Paygʻambarning (ASV) vasflarida مَعَهُ قَض۪يبٌ مِنْ حَد۪يدٍ وَاُمَّتُهُ كَذٰلِكَ kabi oyatlar bor. Ya'ni: Hazrati Iso (AS) kabi qilichsiz emas, aksincha qilich sohibi bir paygʻambar keladi, jihodga vazifador boʻladi va uning Sahobalari ham qilichli va jihodga vazifador boʻladilar. U poʻlat qilich sohibi Olamning Raisi boʻladi. Chunki Injilning bir yerida aytadi: "Men ketyapman, toki Olamning Raisi kelsin." Ya'ni, Olamning Raisi kelyapti. Demak, Injilning bu ikki jumlasidan tushunish mumkinki: Sahobalar garchi boshlanishda oz va zaif koʻrinsalarda, urugʻlar kabi unib-oʻsib, yuksalib, mustahkamlanib, quvvat qozonib, kofirlarning qahrlarini oʻzlariga yuttirib boʻgʻadigan vaqtda, qilichlari bilan inson zotini oʻzlariga boʻysundirib, raislari boʻlgan Paygʻambarning (ASV) esa, olamga rais ekanini isbot qiladilar. Bu esa aynan ushbu Fath surasi oyatining mazmunini ifoda qiladi.

Ikkinchi jihat: Bu jumla xabar beradiki: Sahobalar ozligidan va zaifligidan Hudaybiya sulhini qabul qilishgan. Albatta va albatta oz vaqtdan soʻng tezlik bilan shunday inkishof va hashamat va kuchga ega boʻlishadiki, yer yuzi ekinzorida dasti qudrat bilan ekilgan bashariyatning oʻsha davrda gʻaflati tufayli qisqa, kuchsiz, nuqsonli, barakasiz nihollariga nisbatan gʻoyat yuksak va kuchli va mevador va barakali suratda koʻpayadilar va kuch qozonadilar va muhtasham hukumatlarni ichqoralik, hasad va qizgʻanishdan kelgan qahr ichida qoldiradilar. Ha, istiqbol bu gʻaybiy xabarni juda porloq suratda koʻrsatdi. Bu xabarda yashirin yana bir ishora bor: Sahobani muhim xislatlar bilan maqtar ekan, eng katta mukofotning va'dasi maqom jihatidan lozim kelgani holda, مَغْفِرَةً kalimasi bilan ishora qiladiki: Istiqbolda Sahobalar ichida fitnalar bilan jiddiy xatolar boʻladi.

Chunki magʻfirat xatoning sodir boʻlishiga dalolat qiladi. Va oʻsha zamonda Sahobalar nazarida eng muhim istak va eng yuksak ehson, "magʻfirat" boʻladi va eng buyuk mukofot esa, afv bilan jazolamaslikdir. مَغْفِرَةً kalimasi bu latif ishorani koʻrsatgani kabi, suraning boshidagi لِيَغْفِرَلَكَ اللّٰهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَاَخَّرَ jumlasi bilan ham munosabatdordir. Suraning boshi haqiqiy gunohlardan magʻfirat emas, chunki ma'sumlik bor, gunoh yoʻq. Aksincha nubuvvat maqomiga loyiq ma'no bilan Paygʻambarga magʻfirat xushxabari va oxirida sahobalarga magʻfirat bilan xushxabar berish bilan, oʻsha ishoraga yana bir latofat qoʻshadi.

Fath surasining oxirgi mazkur uch oyatida oʻnta i'jozli tomonlaridan faqat gʻaybiy xabarining koʻp jihatlaridan faqat yettita jihatini bahs qildik. Juz'i ixtiyoriy va qadarga doir "Yigirma Oltinchi Soʻz"ning oxirida ushbu oxirgi oyat harflaridagi muhim bir i'joz yogʻdusiga ishora qilingan. Bu oxirgi oyat jumlalari bilan Sahobaga qaragani kabi, qaydlari bilan ham yana Sahobalarning holatlariga qaraydi. Va lafzlari bilan Sahobaning vasflarini ifoda qilganlari kabi, harflari bilan va oyatdagi harflarning takrorlanish soni bilan Asxobi Badr, Uhud, Hunayn, Suffa, Rizvon boʻlgan sahobalarning mashhur tabaqalaridagi zotlarga ishora qilganlari kabi, jifr ilmining bir navi va bir kaliti boʻlgan tavofuq jihatidan va abjad hisobi bilan bundanda koʻp sirlarni ifoda qiladi.

Fath surasining oxiridagi oyatning ishoriy ma'nosi bilan bergan gʻaybiy xabar munosabati bilan quyidagi oyatda ayni xabar, ayni ishoriy ma'no bilan bergan munosabat bilan bir oz undan bahs qilinadi.

TATIMMA

Bu oyatning bayonida minglab nuktalaridan "Ikki nukta"ga ishora qilamiz.

Birinchi nukta: Qur'oni Moʻ'jiz-ul Bayon mafhumlari bilan, ochiq-ravshan ma'nosi bilan haqiqatlarni ifoda qilgani kabi, uslublari bilan, qismlari bilan koʻplab ishoriy ma'nolarni ham ifoda qiladi. Har bir oyatning ko'p ma'no tabaqalari bor. Qur'on "Hamma narsani qamragan ilm"dan kelgani uchun, butun ma'nolari murod boʻlishi mumkin. Insonning cheklangan fikri va shaxsiy irodasi bilan boʻlgan kalomlar kabi bir-ikki ma'no bilan chegaralanmaydi.

Ushbu sirga binoan, Qur'on oyatlarining mufassirlar tomonidan hadsiz haqiqatlari bayon qilingan. Mufassirlar bayon qilmagan yana koʻp haqiqatlari bor. Xususan, harflarida va ochiq-ravshan ma'nosidan tashqari, ishoralarida ko'p muhim ilmlar bor.

Ikkinchi nukta: Xullas, bu oyati karima

ta'biri bilan siroti mustaqimning ahli va haqiqiy Ilohiy ne'matlarga sazovor bashariyatdagi paygʻambarlar toifasi va siddiqlar guruhi va shahidlar jamoati va solihlar sinflarining va tobe'iyn tabaqalarining borligini ifoda qilish bilan birga, Islomiyat olamida bu besh qismning eng mukammalini ajratib koʻrsatgandan soʻng, ularning imomlari va boshdagi raislarini mashhur sifatlari bilan zikr qilib, ularga dalolat qilib ifoda qilgani kabi, gʻaybiy xabar navidan bir i'joz yogʻdusi bilan oʻsha toifalarning istiqboldagi raislarining holatlarini bir tomondan ta'yin qiladi. مِنَ النَّبِيّ۪نَ jumlasi ochiq-ravshan Hazrati Paygʻambar alayhissalotu vassalomga qaraydi. وَالصِّدّ۪يق۪ينَ qismi Abu Bakr-is Siddiqqa qaraydi va Paygʻambar alayhissalotu vassalomdan soʻng ikkinchi boʻlishlariga va eng avval oʻrinlariga oʻtishlariga va "Siddiq" ismi ummat tomonidan u kishiga maxsus unvon va siddiqlarlarning boshida boʻlishlariga ishora qilgani kabi, وَالشُّهَدَٓاءِ kalimasi bilan Hazrati Umar, Hazrati Usmon, Hazrati Ali rizvanullohu alayhim ajma'iynning uchovlarini birga ifoda qiladi. Ham uchovlari Siddiqdan soʻng nubuvvatning xalifaligiga sazovor boʻlishlarini va uchovlari ham shahid boʻlishlarini, ham shahidlik fazilati boshqa fazilatlariga qoʻshilishini ishora qiladi va gʻaybiy bir suratda ifodalaydi. وَالصَّالِح۪ينَ kalimasi bilan Asxobi Suffa, Badr, Rizvon kabi mumtoz zotlarga ishora qilib

jumlasi bilan ochiq ma'nosi bilan ularga ergashishga tashviq va Tobe'iynlardagi ergashishlikni juda sharafli va goʻzal koʻrsatib, ishoriy ma'nosi bilan ilk toʻrt xalifaning beshinchisi boʻlib va اِنَّ الْخِلَافَةَ بَعْد۪ى ثَلَاثُونَ سَنَةً hadisi sharifning hukmini tasdiqlagan xalifalik muddati ozligi bilan birga qiymatini buyuk koʻrsatish uchun oʻsha ishoriy ma'no bilan Hazrati Hasan roziyallohu anhni koʻrsatadi.

Hosili kalom: Fath surasining oxirgi oyati ilk toʻrtta xalifaga qaragani kabi, bu oyat ham quvvatlantirib, gʻaybiy xabar navidan ularning istiqboldagi vaziyatlariga qisman ishora surati bilan qaraydi. Xullas, Qur'onning i'jozli tomonlaridan boʻlgan gʻaybiy xabar navining i'joz yogʻdulari Qur'on oyatlarida shu qadar koʻpki, sanab adogʻiga yetib boʻlmaydi. Ahli zohirning qirq-ellik oyat deb qisqartirishlari, zohiriy nazar bilandir. Haqiqatda esa mingdan oʻtadi. Ba'zan bir oyatda toʻrt-besh jihat bilan gʻaybiy xabar topiladi.

BU TATIMMAGA IKKINCHI IZOH

{(*):}

Shu Fath surasi oxirining gʻaybiy ishorasini tasdiqlagan, ham Fotiha-i Sharifadagi siroti mustaqim ahli va صِرَاطَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ oyatidan murod kimlar ekanini bayon qilgan, ham abadiyatning juda uzun yoʻlida eng nuroniy, qadrdon, koʻp sonli, jozibador doʻstlar jamoatini koʻrsatgan va ahli iymon va asxobi shuurni shiddat bilan oʻsha jamoatga ergashishlik nuqtasida qoʻshilmoq va hamrohlikka moʻ'jizali shaklda chorlagan shu oyat

yana Fath surasi oxirining oxirgi oyati kabi Ilmi Balog'atda "ma'ariz-ul kalom"

va "mustatba'ot-ut tarokib" ta'bir qilingan qasd qilingan ma'nodan boshqa ishoriy va ramziy ma'nolar bilan ilk toʻrtta xalifa va beshinchi xalifa boʻlgan Hazrati Hasanga (RA) ishora qiladi. Gʻaybiy ishlardan bir necha jihatdan xabar beradi. Jumladan:

Qandayki, shu oyat ochiq ma'nosi bilan inson zotida Janobi Haqning oliy ne'matlariga sazovor boʻlgan ahli siroti mustaqim boʻlgan paygʻambarlar jamoati va siddiqlar toifasi va shahidlar jamoati va solihlar va tobe'iynlar sinfi "muhsinlar" boʻlganini ifoda qilgani kabi, Islom olamida ham oʻsha toifalarning eng akmali va eng afzali boʻlganini va Oxirzamon Paygʻambarining nubuvvat vorisligi sirridan silsila boʻlib kelgan paygʻambarlar vorislari toifasi va Siddiqi Akbarning siddiqlik ma'danidan silsila boʻlib kelgan siddiqlar jamoati va uchta xalifaning shahidlik martabalari bilan bogʻliq boʻlgan shahidlar guruhi, وَ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ sirri bilan bogʻlangan solihlar jamoati va اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُون۪ى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ sirriga ergashgan va Sahobalarning va Xulafo-i Roshidiynning hamrohligida ketgan tobe'iynlar sinfini gʻaybiy xabar navidan koʻrsatgani kabi, وَالصِّدّ۪يق۪ينَ kalimasi bilan ishoriy ma'no jihatida Rasuli Akram alayhissalotu vassalomdan soʻngra maqomiga oʻtadigan va xalifasi boʻladigan va ummat tomonidan "Siddiq" unvoni bilan shuhrat topadigan va "siddiqlar" jamoatining raisi boʻladigan Hazrati Abu Bakr-is Siddiqni xabar beradi. وَالشُّهَدَٓاءِ kalimasi bilan Xulafo-i Roshidiyndan uchovlarining shahidliklarini xabar beradi va Siddiqdan soʻngra uchta shahid xalifa boʻladilar. Chunki "shahidlar" koʻplikdir. Koʻplikning eng kami uchdir. Demak Hazrati Umar, Hazrati Usmon, Hazrati Ali (roziyallohu anhum) Siddiqdan soʻngra xalifalik boshqaruviga oʻtadilar va shahid boʻladilar. Ayni gʻaybiy xabar sodir boʻlgandir. Yana, وَالصَّالِح۪ينَ qaydi bilan ahli Suffa kabi toat va ibodatda Tavrotning sanosiga sazovor boʻlgan solih va taqvodor va ibodat qiladiganlar istiqbolda koʻplab boʻlishini xabar berish bilan birga, وَ حَسُنَ اُولٰٓئِكَ رَف۪يقًا jumlasi Sahobaga

ilm va amalda hamrohlik qilgan va ergashgan Tobe'iynlarning ergashishlarini manzur koʻrish bilan, abad yoʻlida oʻsha toʻrtta jamoatning hamrohliklarini chiroyli va goʻzal koʻrsatmoq bilan barobar, Hazrati Hasanning (RA) bir necha oy kabi qisqacha xalifalik muddati garchi oz edi. Faqat اِنَّ الْخِلَافَةَ بَعْد۪ى ثَلَاثُونَ سَنَةً hukmi bilan va u Paygʻambarimizning (ASV) gʻaybdan xabar berishlarining tasdigʻi bilan va اِنَّ ابْن۪ى حَسَنٌ هٰذَا سَيِّدٌ سَيُصْلِحُ اللّٰهُ بِه۪ بَيْنَ فِئَتَيْنِ عَظ۪يمَتَيْنِ hadisidagi moʻ'jizali shaklda Paygʻambarimizning (ASV) gʻaybdan xabar berishlarini tasdiq qilgan, va ikkita buyuk qoʻshin, ikkita musulmonlarning ulkan jamoatining musolahasini ta'min qilgan va nizoni oʻrtalaridan koʻtargan Hazrati Hasanning (RA) qisqacha xalifalik muddatini ahamiyatli koʻrsatib, toʻrtta xalifaga beshinchi xalifa qilib koʻrsatish uchun, gʻaybiy xabar navidan ishoriy ma'nosi bilan va وَ حَسُنَ اُولٰٓئِكَ رَف۪يقًا kalimasida beshinchi xalifaning ismiga Ilmi Balog'atda "mustatba'ot-ut tarokib" ta'bir qilingan bir sir bilan ishora qiladi.

Xullas, mazkur ishoriy xabarlar kabi yana koʻp sirlar bor. Mavzumizga mos kelmagani uchun hozircha eshik ochilmadi. Qur'oni Hakimning koʻp oyatlari borki, har bir oyat koʻp jihatlar bilan gʻaybiy xabar navidandir. Bu navda Qur'onning minglab gʻaybiy xabarlari bor.

XOTIMA

Qur'oni Hakimning tavofuq jihatidan koʻringan i'joziy nuktalaridan bir nuktasi shudirki: Qur'oni Hakimda Ismi Alloh, Rahmon, Rahim, Rab va Ismi Jalol oʻrnidagi Huvaning yigʻindisi toʻrt ming ortiqchasi bilan bo'ladi. بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ (Abjad hisobining ikkinchi navi, hijo harflari tartibi bilan boʻladi) u ham toʻrt ming ortiqchasi bilan boʻladi. Katta sonlarda kichik boʻlaklar tavofuqni buzmagani uchun, kichik boʻlaklar nazarga olinmadi. Ham الٓمٓ ni ichiga olgan ikki vovi atif bilan barobar ikki yuz sakson ortiqchasi bilan boʻladi. Aynan Baqara surasining ikki yuz sakson ortiqchasi bilan Ismi Jaloliga va ikki yuz sakson ortiqchasi bilan oyatlarning soniga tavofuq qilish bilan barobar, Abjadning hijoiy tarzidagi ikkinchi hisobi bilan, toʻrt ming ortiqchasi bilan boʻladi. U ham yuqorida zikri oʻtgan besh mashhur ismlarning soniga tavofuq qilish bilan barobar بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ ning boʻlaklari nazarga olinmaydi, soniga tavofuq qiladi. Demak, bu tavofuq sirriga binoan الٓمٓ ham musammosini ichiga olgan ismdir, ham Al-Baqaraga ism, ham Qur'onga ism, ham ikkisiga muxtasar bir mundarija, ham ikkisining namunasi, xulosasi va urugʻi, ham بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ ning qisqachasidir. Abjadning mashhur hisobi bilan بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ Ismi Rab soniga teng boʻlish bilan birga, الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ dagi mushaddad (ر) ikki (ر) sanalsa, oʻsha vaqt toʻqqiz yuz toʻqson boʻlib, juda koʻp muhim sirlarga mador boʻlib, oʻn toʻqqiz harfi bilan oʻn toʻqqiz ming olamning kalitidir.

Qur'oni Moʻ'jiz-ul Bayonda Lafza-i Jalolning latif tavofuqidan, butun Qur'onda sahifaning oxirgi qatorining yuqori qismida saksonta Lafza-i Jalol bir-biriga tavofuq bilan qaragani kabi, pastdagi qismida ham aynan saksonta Lafza-i Jalol bir-biriga tavofuq bilan qaraydi. Aynan oʻsha oxirgi qatorning oʻrtasida yana ellik beshta Lafza-i Jalol bir-biri ustiga tushib birlashib goʻyo ellik beshta Lafza-i Jaloldan tarkib topgan bitta Lafza-i Jaloldir. Oxirgi qatorning boshida yolgʻiz va ba'zi uchta harfli qisqa bir kalima oraliq bilan yigirma beshta toʻliq tavofuq bilan oʻrtadagi ellik beshta toʻliq tavofuqqa qoʻshilganda saksonta tavofuq boʻlib, oʻsha satrning birinchi yarmidagi saksonta tavofuqqa va ikkinchi yarmidagi yana saksonta tavofuqqa tavofuq qiladi. Ajabo, bunday latif, zarif, muntazam, mavzun, moʻ'jizali bu tavofuqlar nuktasiz, hikmatsiz boʻladimi? Aslo, boʻlolmaydi. Aksincha u tavofuqlarning uchi bilan muhim bir xazina ochilishi mumkin.