— 29 —
آلتنجى سوز
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اَنْفُسَهُمْ وَ اَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ
نفس و مالنى جنابِ حقّه صاتمق و اوڭا عبد اولمق و عسكر اولمق؛ نه قدر كارلى بر تجارت، نه قدر شرفلى بر رتبه اولديغنى آڭلامق ايسترسهڭ، شو تمثيلى حكايهجگى ديڭله:
بر زمان بر پادشاه، رعيتندن ايكى آدمه، هر بريسنه أمانةً برر چيفتلك ويرر كه؛ ايچنده فابريقه، ماكينه، آت، سلاح گبى هر شى وار. فقط فورطنهلى بر محاربه زمانى اولديغندن، هيچ بر شى قرارنده قالماز. يا محو اولور ويا تبدّل ايدر گيدر. پادشاه، او ايكى نفره كمالِ مرحمتندن بر ياورِ أكرمنى گوندردى. غايت مرحمتكار بر فرمان ايله اونلره دييوردى: ألڭزده اولان أمانتمى بڭا صاتيڭز. تا، سزڭ ايچون محافظه ايدهيم، بيهوده ضايع اولماسين. هم محاربه بيتدكدن صوڭره سزه داها گوزل بر صورتده إعاده ايدهجگم. هم گويا او أمانت مالڭزدر، پك بيوك بر فيآت سزه ويرهجگم. هم او ماكينه و فابريقهدهكى آلَتلر، بنم ناممله و بنم تزگاهمده ايشلتديريلهجك. هم فيآتى، هم اجرتلرى، بردن بيڭه يوكسلهجك. بتون او كارى سزه ويرهجگم. هم ده سز، عاجز و فقيرسڭز. او قوجه ايشلرڭ مصارفاتنى تدارك ايدهمزسڭز. بتون مصارفاتى و لوازماتى، بن درعهده ايدرم. بتون وارداتى و منفعتى سزه ويرهجگم. هم ده ترخيصات زماننه قدر ألڭزده بيراقهجغم. ايشته بش مرتبه كار ايچنده كار...
أگر بڭا صاتمازسهڭز، ذاتًا گورييورسڭز كه، هيچ كيمسه ألندهكنى محافظه ايدهمييور. هركس گبى ألڭزدن چيقاجقدر. هم بيهوده گيدهجك، هم او يوكسك فيآتدن محروم قالاجقسڭز. هم او نازك، قيمتدار آلَتلر، ميزانلر، إستعمال ايديلهجك
— 30 —
شاهانه معدنلر و ايشلر بولماديغندن؛ بتون بتون قيمتدن دوشهجكلر. هم إداره و محافظه زحمتى و كلفتى باشڭزه قالاجق. هم أمانتده خيانت جزاسنى گورهجكسڭز. ايشته بش درجه خسارت ايچنده خسارت...
هم ده بڭا صاتمق ايسه، بڭا عسكر اولوب بنم ناممله تصرّف ايتمك ديمكدر. عادى بر أسير و باشى بوزوغه بدل، عالى بر پادشاهڭ خاص، سربست بر ياورِ عسكرى اولورسڭز.
اونلر، شو إلتفاتى و فرمانى ديڭلهدكدن صوڭره، او ايكى آدمدن عقلى باشنده اولانى ديدى:
باش اوستنه، بن مع الإفتخار صاتارم. هم، بيڭ تشكّر ايدرم.
ديگرى مغرور، نفسى فرعونلاشمش، خودبين، عيّاش، گويا أبدى او چيفتلكده قالاجق گبى، دنيا زلزلهلرندن دغدغهلرندن خبرى يوق. ديدى:
يوق! پادشاه كيمدر؟ بن ملكمى صاتمام، كيفمى بوزمام...
برآز زمان صوڭره برنجى آدم اويله بر مرتبهيه چيقدى كه، هركس حالنه غبطه ايدردى. پادشاهڭ لطفنه مظهر اولمش، خاص سراينده سعادتله ياشايور. ديگرى، اويله بر حاله گرفتار اولمش كه: هم هركس اوڭا آجييور، هم ده "مستحق!" دييور. چونكه خطاسنڭ نتيجهسى اولارق هم سعادتى و ملكى گيتمش، هم جزا و عذاب چكييور.
ايشته أى نفسِ پرهوس! شو مثالڭ دوربينى ايله حقيقتڭ يوزينه باق. امّا او پادشاه ايسه، أزل أبد سلطانى اولان ربّڭ، خالقڭدر. و او چيفتلكلر، ماكينهلر، آلَتلر، ميزانلر ايسه، سنڭ دائرهِٔ حياتڭ ايچندهكى ماملكڭ و او ماملكڭ ايچندهكى جسم، روح و قلبڭ و اونلر ايچندهكى گوز و ديل، عقل و خيال گبى ظاهرى و باطنى حاسّهلرڭدر. و او ياورِ أكرم ايسه، رسولِ كريمدر. و او فرمانِ أحكم ايسه، قرآنِ حكيمدر كه، بحثنده بولونديغمز تجارتِ عظيمهيى، شو آيتله إعلان ايدييور:
اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اَنْفُسَهُمْ وَ اَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ
— 31 —
و او طالغهلى محاربه ميدانى ايسه، شو فورطنهلى دنيا يوزيدر كه؛ طورمييور، دونويور، بوزولويور و هر إنسانڭ عقلنه شو فكرى ويرييور: "مادام هر شى ألمزدن چيقهجق، فانى اولوب غائب اولاجق. عجبا باقىيه تبديل ايدوب إبقا ايتمك چارهسى يوق مى؟" دييوب، دوشونوركن بردن سماوى صداىِ قرآن ايشيديلييور. دير: "أوت وار. هم، بش مرتبه كارلى بر صورتده گوزل و راحت بر چارهسى وار."
سؤال:نهدر؟
الجواب:أمانتى، صاحبِ حقيقيسنه صاتمق.. ايشته او صاتيشده، بش درجه كار ايچنده كار وار.
برنجى كار:فانى مال، بقا بولور. چونكه قيّومِ باقى اولان ذاتِ ذو الجلاله ويريلن و اونڭ يولنده صرف ايديلن شو عمرِ زائل، باقىيه إنقلاب ايدر، باقى ميوهلر ويرر. او وقت عمر دقيقهلرى، عادتا تخملر، چكردكلر حكمنده ظاهرًا فنا بولور، چورور. فقط عالمِ بقاده، سعادت چيچكلرى آچارلر و سنبللهنيرلر. و عالمِ برزخده ضيادار، مونس برر منظره اولورلر.
ايكنجى كار:جنّت گبى بر فيآت ويريلييور.
اوچنجى كار:هر أعضا و حاسّهلرڭ قيمتى، بردن بيڭه چيقار. مثلا: عقل بر آلَتدر. أگر جنابِ حقّه صاتمايوب بلكه نفس حسابنه چاليشديرسهڭ، اويله مشئوم و مُزعج و معجِّز بر آلَت اولور كه؛ گچمش زمانڭ آلامِ حزينانهسنى و گلهجك زمانڭ أهوالِ مخوّفانهسنى سنڭ بو بيچاره باشڭه يوكلتهجك، يُمنسز و مضر بر آلَت دركهسنه اينر. ايشته بونڭ ايچوندر كه: فاسق آدم، عقلڭ إزعاج و تعجيزندن قورتولمق ايچون، غالبًا يا سرخوشلغه ويا أگلنجهيه قاچار. أگر مالكِ حقيقيسنه صاتيلسه و اونڭ حسابنه چاليشديرسهڭ؛ عقل، اويله طلسملى بر آناختار اولور كه: شو كائناتده اولان نهايتسز رحمت خزينهلرينى و حكمت دفينهلرينى آچار. و بونڭله صاحبنى، سعادتِ أبديهيه مهيّا ايدن بر مرشدِ ربّانى درجهسنه چيقار. مثلا: گوز بر حاسّهدر كه، روح بو عالمى او پنجره ايله سير ايدر. أگر جنابِ حقّه صاتمايوب بلكه نفس حسابنه چاليشديرسهڭ؛ گچيجى، دوامسز بعض گوزللكلرى، منظرهلرى سير ايله شهوت و هوسِ نفسانيهيه بر
— 32 —
قوّاد دركهسنده بر خدمتكار اولور. أگر گوزى، گوزڭ صانعِ بصيرينه صاتسهڭ و اونڭ حسابنه و إذنى دائرهسنده چاليشديرسهڭ؛ او زمان شو گوز، شو كتابِ كبيرِ كائناتڭ بر مطالعهجيسى و شو عالمدهكى معجزاتِ صنعتِ ربّانيهنڭ بر سيرجيسى و شو كُرهِٔ أرض باغچهسندهكى رحمت چيچكلرينڭ مبارك بر آريسى درجهسنه چيقار. مثلا: ديلدهكى قوّهِٔ ذائقهيى، فاطرِ حكيمنه صاتمازسهڭ، بلكه نفس حسابنه، معده نامنه چاليشديرسهڭ؛ او وقت معدهنڭ طاولاسنه و فابريقهسنه بر قپوجى دركهسنه اينر، سقوط ايدر. أگر رزّاقِ كريمه صاتسهڭ؛ او زمان ديلدهكى قوّهِٔ ذائقه، رحمتِ إلٰهيه خزينهلرينڭ بر ناظرِ ماهرى و قدرتِ صمدانيه مطبخلرينڭ بر مفتّشِ شاكرى رتبهسنه چيقار.
ايشته أى عقل، دقّت ايت! مشئوم بر آلَت نرهده؟ كائنات آناختارى نرهده؟ أى گوز، گوزل باق! عادى بر قوّاد نرهده؟ كتبخانهِٔ إلٰهينڭ متفنّن بر ناظرى نرهده؟ و أى ديل، ايى طاد! بر طاولا قپوجيسى و بر فابريقه ياساقجيسى نرهده؟ خزينهِٔ خاصّهِٔ رحمت ناظرى نرهده؟
و داها بونلر گبى باشقه آلَتلرى و أعضالرى قياس ايتسهڭ آڭلارسڭ كه: حقيقةً مؤمن جنّته لايق و كافر جهنّمه موافق بر ماهيت كسب ايدر. و اونلرڭ هر برى، اويله بر قيمت آلمالرينڭ سببى: مؤمن، ايمانيله خالقنڭ أمانتنى، اونڭ نامنه و إذنى دائرهسنده إستعمال ايتمهسيدر. و كافر، خيانت ايدوب نفسِ أمّاره حسابنه چاليشديرمسيدر.
دردنجى كار:إنسان ضعيفدر، بلالرى چوق. فقيردر، إحتياجى پك زياده. عاجزدر، حيات يوكى پك آغير. أگر قديرِ ذو الجلاله طايانوب توكّل ايتمزسه و إعتماد ايدوب تسليم اولمازسه، وجدانى دائم عذاب ايچنده قالير. ثمرهسز مشقّتلر، ألملر، تأسّفلر اونى بوغار. يا سرخوش ويا جاناوار ايدر.
بشنجى كار:بتون او أعضا و آلَتلرڭ عبادتى و تسبيحاتى و او يوكسك اجرتلرى، أڭ محتاج اولديغڭ بر زمانده، جنّت يميشلرى صورتنده سڭا ويريلهجگنه؛ أهلِ ذوق و كشف و أهلِ إختصاص و مشاهده إتّفاق ايتمشلر.
ايشته بو بش مرتبه كارلى تجارتى ياپمازسهڭ، شو كارلردن محروميتدن باشقه، بش درجه خسارت ايچنده خسارته دوشهجكسڭ.
— 33 —
برنجى خسارت:او قدر سَوْديگڭ مال و أولاد و پرستش ايتديگڭ نفس و هوا و مفتون اولديغڭ گنجلك و حيات ضايع اولوب غائب اولاجق، سنڭ ألڭدن چيقاجقلر. فقط گناهلرينى، ألملرينى سڭا بيراقوب بوينڭه يوكلتهجكلر.
ايكنجى خسارت:أمانتده خيانت جزاسنى چكهجكسڭ. چونكه أڭ قيمتدار آلَتلرى، أڭ قيمتسز شيلرده صرف ايدوب نفسڭه ظلم ايتدڭ.
اوچنجى خسارت:بتون او قيمتدار جهازاتِ إنسانيهيى، حيوانلقدن چوق آشاغى بر دركهيه دوشوروب حكمتِ إلٰهيهيه إفترا و ظلم ايتدڭ.
دردنجى خسارت:عجز و فقرڭ ايله برابر، او پك آغير حيات يوكنى، ضعيف بلڭه يوكلهيوب زوال و فراق سيللهسى آلتنده دائم واويلا ايدهجكسڭ.
بشنجى خسارت:حياتِ أبديه أساساتنى و سعادتِ اُخرويه لوازماتنى تدارك ايتمك ايچون ويريلن عقل، قلب، گوز و ديل گبى گوزل هديهِٔ رحمانيهيى، جهنّم قپولرينى سڭا آچاجق چركين بر صورته چويرمكدر.
شيمدى صاتمغه باقهجغز. عجبا او قدر آغير بر شى ميدر كه، چوقلرى صاتمقدن قاچييورلر. يوق، قطعا و أصلا! هيچ اويله آغيرلغى يوقدر. زيرا حلال دائرهسى گنيشدر، كيفه كافى گلير. حرامه گيرمگه هيچ لزوم يوقدر. فرائضِ إلٰهيه ايسه خفيفدر، آزدر. اللّٰهه عبد و عسكر اولمق، اويله لذّتلى بر شرفدر كه، تعريف ايديلمز. وظيفه ايسه: يالڭز بر عسكر گبى اللّٰه نامنه ايشلهملى، باشلاملى. و اللّٰه حسابيله ويرمهلى و آلمالى. و إذنى و قانونى دائرهسنده حركت ايتملى، سكونت بولمالى. قصور ايتسه، إستغفار ايتملى. يا ربّ! قصوريمزى عفو ايت، بزى كنديڭه قول قبول ايت، أمانتڭى قبض ايتمك زماننه قدر بزى أمانتده أمين قيل. آمين ديمهلى و اوڭا يالوارملى...
٭ ٭ ٭